Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk 0 2131 2978339 2940722 2026-05-07T19:40:00Z ~2026-27788-59 187152 2978339 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | name = Ali pashë Gucia | image = [[Skeda:Ali Pash Gucia.jpg|200px]] | caption = | placeofburial_label = | placeofburial = | placeofbirth = [[Plava]] ose [[Gucia]], [[Perandoria Osmane]] | placeofdeath = [[Pejë]], [[Vilajeti i Kosovës]], [[Perandoria Osmane]] | placeofburial_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nickname = | birth_name = Ali bej Shabanagaj | allegiance =[[Perandoria Osmane]] | branch =[[Lidhja e Prizrenit]] | serviceyears = 1845-1888 | rank =pashë, bejlerbej | servicenumber = | unit = | commands = | battles = [[Beteja e Nokshiqit]] | battles_label = | awards = | relations = }} '''Ali pashë Shabanagaj''' i njohur më së shumti si '''Ali pashë Gucia''' ([[1828]] - [[5 Mars|5 mars]] [[1888]]) ka qenë çifligar, funksionar i [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] dhe kryetar ushtarak i [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjes të Prizrenit]], ku u shqua në krye të aksionit të njësive të Lidhjes në mbrojtje të [[Plava|Plavës]] dhe [[Gucia|Gucisë]]. P. [[Gjergj Fishta]] e paraqet si figurë qendrore te kënga e 8 dhe e përmend edhe te kënga e 9 e veprës së tij ''[[Lahuta e Malcís]]''.<ref name="els2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=j7tLgANw8hAC|title=The highland lute: (Lahuta e malcís): the Albanian national epic|last=Fishta|first=Gjergj|author2=Robert Elsie|author3=Janice Mathie-Heck|publisher=I.B.Tauris|others=Centre for Albanian Studies (London, England)|year=2005|isbn=1-84511-118-4|pages=65–73|language=en}}</ref><ref name="Gawrych62">{{harvnb|Gawrych|2006|p=62.}}</ref> ==Biografia== U lind më 1828 në [[Plava|Plavë]]<ref name=":1">{{Cite book|title=Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas|url=http://www.biolex.ios-regensburg.de/BioLexViewview.php?ID=917|author=Hasan Kaleshi|author-link=Hasan Kaleshi|chapter=Gucia, Ali Pascha|volume=2|pages=101–103|date=1976|location=München|language=de}}</ref> ose në [[Gucia|Guci]], i biri i Hasan<ref name="Elsie2012">{{cite book|author=Robert Elsie|title=A Biographical Dictionary of Albanian History|url=https://books.google.com/books?id=pgf6GWJxuZgC&pg=PA183|date=2012-12-24|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-78076-431-3|page=183|quote=born into the Shabanagaj family|language=en}}</ref> ose Hysen [[bej]] Shabanagës.<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?ei=RHU2TuuxG8iO8gPx17WgDg&ct=result&id=cLIWAQAAMAAJ&dq=Nokshiq+%2B+Albanischen+Liga&q=Nokshiq%29+vom+4.+Dezember+1879+endete+mit+einem+Sieg+der+Albanischen+Liga+%3B+die+Montenegriner+mu%C3%9Ften+sich+zur%C3%BCckziehen.#search_anchor|title=Zeitschrift für Balkanologie|publisher=R. Trofenik|year=1983|page=140|language=de}}</ref> Shabanagajt i përkisnin fisit të Gruemirës nga [[Malësia e Madhe|Malësia]] e [[Shkodra|Shkodrës]], i pari i tyne Shaban Aga kishte qenë dhëndërr i [[Sylejman Pasha|Sulejman Pashës]], sanxhakbeut të Shkodrës.<ref name="">{{cite book|last1=Dedushaj|first1=Rexhep|title=Krahina e Plavë-Gucisë nëpër shekuj|date=1993|publisher=New York|url=https://www.scribd.com/document/200402276/Krahina-e-Plave-e-Gucis-Neper-Shekuj|language=sq}}</ref> Familja e tyre ka qenë brez pas brezi kryetare e bajraktarëve të krahinës, kishin privilegje,<ref>{{Harvnb|Belegu|1939|page=81}}.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.al/books?id=JQgtAAAAIAAJ&dq=Ali+bey+Gusinje&focus=searchwithinvolume&q=Ali+bey|title=Der Islam: Zeitschrift für Geschichte und Kultur des islamischen Orients, Volume 47|last=K.J. Trübner|year=1971|pages=96|language=de}}</ref> dhe prona në nahijen e Vasojeviqit, në Guci dhe në [[Berana|Beranë]]. Por këta prona i humbi më 1858, kur zona u bë pjesë e Malit të Zi dhe sistemi feudal osman mbaroi me reformat e Tanzimatit.<ref name=":1" /> Ndoqi dhe kreu medresenë në [[Pejë]] dhe shkollën ushtarake në [[Stamboll]]. Më 1845 u caktua [[Kajmekami|kajmekam]] i [[Kazaja e Gucisë|kazasë së Gucisë]], duke pasuar të atin në atë zyrë. Në luftën e parë osmano-malazeze mori titullin ''pashë'' dhe i priu 5,000 bashibozukëve shqiptarë. Në vitet gjashtëdhjetë mbështeti lëvizjen e fiseve muslimane shqiptare kundër reformimeve që do të aplikoheshin në sajë të [[Tanzimati|Tanzimatit]], që do t'i mpakte privilegjet e vjetra. Shërbeu në [[Lufta Ruso-Turke (1877-1878)|Luftë Ruso-Turke]], ku luftoi në betejën e Moraçës më 11 qershor 1877,<ref name=":1" /> ku pati si komandant të fuqive shqiptare [[Mehmed Ali Pasha|Mehmet pashë Maxharrin]].<ref>{{Cite book|title=Lidhja e Prizrenit e veprimet e sajë|last=Belegu|first=Xhafer|publisher=Kristo Luarasi|year=1939|location=Tiranë|pages=46|ref=harvnb|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|title=Dokumente austro-hungareze për Lidhjen Shqiptare të Prizrenit I|author1=Beqir Meta|author2=Ferit Duka|author3=Marenglen Verli|publisher=Albanica|year=2008|isbn=9789951873536|location=Tiranë-Prishtinë|pages=276|language=sq}}</ref> Qe ndër nismëtarët për vetëdijësimin e shqiptarëve të trevave të Gucisë, Plavës dhe [[Rugova|Rugovës]] që merreshin vesh për rrezikun që u kanosej nga [[Traktati i Shën Stefanit]].<ref>{{Harvnb|Belegu|1939|page=16}}.</ref> Sipas caktimeve nga Lidhja e Prizrenit, në krahinat ku Ali Pasha qeveriste, u dha urdhëri të organizoheshin 2,000 shpirtra në Guci dhe 2,000 në Rugovë.<ref>{{Harvnb|Belegu|1939|page=38}}.</ref> Shkoi shpesh në Stamboll që të negocionte me Sulltanin dhe iu dha titulli [[Mir-i miran|''mir-i miran'']].<ref name=":1" /> Pasi Porta caktoi [[Mehmed Ali Pasha|Mehmet pashë Maxharrin]] si komisar të lartë për të mbikëqyrur dorëzimin e territoreve (Plavës dhe Gucisë, [[Mali i Zi|Malit të Zi]]), ky i kërkoi Ali Pashës kur ky kishte rënë në Gjakovë që të kërkonte ndihma të tjera, që të shpërndante fuqitë që kishte organizuar në Guci e në Plavë; ky iu përgjigj që "nuk do ta bënte kurrë një tradhëti të tillë".<ref>{{Harvnb|Belegu|1939|page=50}}.</ref> Pasi edhe Kongresi i Berlinit ripohoi qëndrimet e traktatit për viset e Plavës dhe Gucisë, Ali Pashë Gucia nxiti krerët e krahinës, mes të cilëve [[Jakup Ferri|Jakup Ferrin]] i cili u mundësoi gatishmërinë e fiseve të [[Gashi (zonë gjeografike)|Gashit]] dhe [[Krasniqi|Krasniqes]]. Mali i Zi pasi mori garancinë që mund t'i zinte ushtarakisht viset, u prit me armë nga forcat e Lidhjes në Velikë, Pepiç dhe [[Beteja e Nokshiqit|Nokshiq]]. Qëndresa shqiptare pati një jehonë të bujshme edhe në shtypin evropian, i cili nisi të merrej me çështjen shqiptare.<ref name=":0">{{Harvnb|Belegu|1939|pages=71, 79-80}}.</ref> Pas luftimeve për mbrojtjen e Hotit dhe Grudës, u caktua Ulqini për t'u dhënë malazezëve. Ali Pashë Gucia shkoi në Pejë e Prizren dhe nisi njerëz në Dibër që të nxirrte kushtrimin për të mbrojtur Ulqinin. Korrikun e 1880 u paraqit në Ulqin me 3,500 shqiptarë për të penguar dorëzimin e qytetit.<ref name=":1" /> Gjatë [[Lufta e Ulqinit|Luftës së Ulqinit]], sipas dokumenteve britanike, nxiste sulme të kombinuara kundër malazezëve<ref>{{Cite book|title=Çështja shqiptare në diplomacinë britanike 1877-1880|last=Dauti|first=Daut|publisher=Logos-A|year=2012|isbn=9789989584657|location=Shkup-Prishtinë-Tiranë|pages=331, 370|language=sq}}</ref> më 19 gusht 1880.<ref>{{Harvnb|Belegu|1939|page=115}}.</ref> Nuk dihet gjësendi për qëndrimin e tij në muajt kur kryesia e Lidhjes dëboi autoritetet osmane, por kur erdhi Dervish Pasha për të rikthyer rendin shtetëror, Ali Pasha u dorëzua.<ref name=":1" /> Me amnistinë e [[Sulltani|Sulltan]] [[Abdyl Hamiti II|Abdyl Hamidit]], iu dhurua [[çifligu]] i Agabashit afër [[Shkupi|Shkupit]] dhe pas dëshirës së tij u emërua mytesarif i Pejës si shpërblim për qëndrimin e tij centralist përgjatë veprimtarisë së Lidhjes.<ref name=":0" /> Më pas Ali Pasha çoi të rinj shqiptar që të shërbenin në gardën e sulltanit.<ref name="Gawrych81">{{cite book|url=https://books.google.com.au/books?id=wPOtzk-unJgC&printsec=frontcover&dq=The+crescent+and+the+eagle:+Ottoman+rule,+Islam+and+the+Albanians,+1874-1913+lexicon&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiT94zl8ebXAhWJT7wKHYRLADEQ6AEIJjAA#v=snippet&q=Gusinyeli&f=false|title=The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913|last=Gawrych|first=George|publisher=IB Tauris|year=2006|isbn=9781845112875|location=London|pages=81.|language=en}}</ref> Mbante pranë vetes një përkthyes për të huajt, i cili fliste [[italisht]] dhe [[gjermanisht]], kurse [[turqisht]] dhe [[serbisht]] dinte vetë.<ref name="Verli">{{cite book|title=Nga Kosova për Kosovën: profile biografike personalitetesh dhe luftëtarësh të shquar: studime, skica, publicistikë, dokumente, ilustrime, Band 1|last=Verli|first=Marenglen|publisher=Botimpex|year=2006|isbn=9789994380114|language=sq|pages=38.}}</ref> Më 29 nëntor 1887 iu bë një pritë nga Adem Guska në Grykë të Rugovës<ref>{{Cite journal|last=Bexheti|first=Nuri|last2=Islamaj|first2=Selver|year=2018|title=Situata politike dhe përshtypjet e të huajve mbi Vilajetin e Kosovës gjatë viteve 1880-a.|url=https://www.academia.edu/38559884/Situata_politike_dhe_përshtypjet_e_të_huajve_mbi_Vilajetin_e_Kosovës_gjatë_viteve_1880-a|journal=Revista Kosova|language=sq|location=Prishtinë|publisher=Instituti i Historisë - Prishtinë|publication-place=Prishtina|volume=43|page=59-60}}</ref> të organizuar nga [[Haxhi Zeka]], kryetar i kahut radikal të Lidhjes. Haxhi Zeka ishte në mënyrë të veçantë i armiqësuar me bejlerët e Pejës, Mahmutbegollët, dhëndërr i të cilëve ishte Gucia.<ref name=":1" /> Pritës i mbijetoi, por vdiq më pas më 5 mars 1888.<ref>{{Cite journal|last=Bexheti|first=Nuri|last2=Islamaj|first2=Selver|year=2018|title=Situata politike dhe përshtypjet e të huajve mbi Vilajetin e Kosovës gjatë viteve 1880-a.|url=https://www.academia.edu/38559884/Situata_politike_dhe_përshtypjet_e_të_huajve_mbi_Vilajetin_e_Kosovës_gjatë_viteve_1880-a|journal=Revista Kosova|language=sq|publisher=Instituti i Historisë - Prishtinë|publication-place=Prishtina|volume=43|pages=59}}</ref><ref>Haus-, Hof- und Staatsarchiv, PA XXXVIII, Karton 263, Prizren më 5 dhjetor 1887, fq 4-5, si dhe HHStA, PA XXXVIII, Karton 270, Prizreni më 5 mars 1888, fq 7 dhe atij të 16 mars 1888, fq 5.</ref> Burime të tjera pohojnë se u vra nga rugovasi Haxhi Meta, shprehimisht njeri i Haxhi Zekës, më 1307 h. Malije (1892/93) në çarshi të Pejës.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.al/books?id=e6TiAAAAMAAJ&q=Haxhi+Zeka&dq=Haxhi+Zeka&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7s_O5rbLcAhXNLlAKHQRXAWEQ6AEISTAG|title=Gjurmime albanologjike: Seria e shkencave historike, Volume 17|date=1988|publisher=Instituti Albanologjik|location=Prishtinë|page=140|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Kazaja e Gucisë]] * [[Krojet e Ali Pashë Gucisë]] == Referime == {{reflist|2}} [[Kategoria:Lindje 1828]] [[Kategoria:Vdekje 1885]] [[Kategoria:Pashallarë shqiptarë]] [[Kategoria:Ushtarakë shqiptarë]] [[Kategoria:Myslimanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lidhja e Prizrenit]] [[Kategoria:Personeli ushtarak osman në shekullin 19]] [[Kategoria:Njerëz nga Plava]] svx2i5s7ct10wcvq1sj8h9qvwxh055o 0 2369 2978558 2859892 2026-05-08T06:11:17Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2978558 wikitext text/x-wiki '''Programet kompjuterike''' janë [[Programi|programe]] elektronike të pershtatura në gjuhë të ndryshme elektronike që bëjnë të mundëshëm përdorimin e njehsorit vetjak ([[gjuha angleze|ang.]]Personal Computer [[shqiptimi|lexo]] ''Personal kompjuter'' në kuptimin njesorë/llogaritës personal) për qëllime të caktuara. Programet kryesore për një njehsor vetjak janë programet e [[Sistemi operativ|sistemit veprues]] si Windows, Mac, Unix etj. Këto programe vënë në "komunikim" pjeset elektronike (Hardware), parapregatisin (platformën) dhe veprojnë pamvarësisht nga ndonjë program tjetër. Përndryshe ende nuk ka ndonjë perzgjedhje shkencore të programeve elektronike, përpos që këto në teknoligjin apo në gjuhën programuese ndryshe thirren me një emër të përbashkët "software". == Programet e sisteme vepruese == <div class="thumb tright"> <div class="thumbinner" style="width:252px;"> <div style="width:240px;" style="font-size: 12px; font-family: monospace; background-color: #ffffff; text-align: left"> <nowiki>#</nowiki>include &lt;stdio.h&gt;<br /> int main(void)<br /> {<br /> <div style="margin-left: 10%"> puts("Hello world!"); <br /> return 0; <br /> </div> } <br /> </div> <div class="thumbcaption"> Kodi i burimit të një programi të shkruar në [[C (gjuhë programimi)]] </div> </div> </div> == Programe grafike == Në këtë grupë të programeve elektronike hynë programet të cilat janë pak a shumë të specializuara dhe të posaçme për pershtatjen dhe punimin kryesisht të fotografive statike mirpo nuk bëhet edhe përjashtimin i kombinimit të tyre me efekte që krijojnë skena të shkurta filmike.==Programet e internetit== Në këtë grup të programeve edhe pse është e vështirë të bëhet një përzgjedhje te saktë hynë kryesisht programet që bëjnë të mundshem rrjetin e internetit si dhe programet që shërbejnë për mirëmbatjen dhe përdorimin e internetit. * [[Shfletues Interneti|Shfletuesit elektronik]] * [[Intepretuesit elektronik]] * [[Shërbyesit elektronik]] == Shiko edhe == * [[Softueri kompjuterik]] * [[Software]] * [[Harduer kompjuterik|Hardware]] == Lidhje te jashtme == * [http://www.webopedia.com/TERM/P/program.html Definition of "Program"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041105012507/http://www.webopedia.com/TERM/P/program.html |date=5 nëntor 2004 }} at Webopedia * [https://web.archive.org/web/20050907153523/http://wombat.doc.ic.ac.uk/foldoc/foldoc.cgi?query=software Definition of "Software"] at [[FOLDOC]] * [http://dictionary.reference.com/browse/computer%20program Definition of "Computer Program"] at dictionary.com == Referime == [[Kategoria:Teknologji]] [[Kategoria:Shkencë kompjuterike]] [[Kategoria:Internet]] [[Kategoria:Programe kompjuterike]] r9vfmtmqgljv97m7jmaw6wcud8s9ji0 0 2847 2978336 2940855 2026-05-07T19:08:59Z ~2026-27688-24 187150 2978336 wikitext text/x-wiki Giorgio Scanderbeg.jpg= Albi Roci is believed, according to old family legends and stories passed down through generations, to have a distant ancestral connection to Gjergj Kastrioti Skanderbeg, the legendary Albanian commander who led the resistance against the Ottoman Empire in the 15th century. While no official historical documents fully confirm The story claims that one branch of the family continued through centuries across the Balkans, preserving traditions, names, and oral history connected to Albania’s heroic past. Some relatives believe that the family’s roots can be traced back to warriors and allies who fought alongside Skanderbeg during his campaigns. Though historians cannot verify the claim with certainty, the legend remains an important and fascinating part of the family’s identity and history.” PortretSkënderbeut | succession = [[Lista e mbretërve shqiptarë|Kryezot]] i [[Arbëria në Mesjetë|Arbërisë]] | title = Kryezot i Arbërisë<br />{{lang|la|Dominus Albaniae}}{{sfn|Anamali|2002|p=379}} | reign = 2 Mars 1444&nbsp;– 17 Janar 1468 | coronation = 2 Mars 1444 | predecessor = | successor = [[Lekë Dukagjini|Lekë III Dukagjini]] | spouse = {{marriage|[[Donika Kastrioti|Andronika Arianiti]]| 1451}} | issue = [[Gjon Kastrioti II]] | royal house = [[Kastriotët]]<br>[[Skeda:Coat of arms of the House of Kastrioti.svg|61px]] | father = [[Gjon Kastrioti]] | mother = [[Vojsava Kastrioti]] | birth_name = Gjergj Kastrioti ([[#Emri|shiko Emri]]) | birth_date = {{circa|1405}} | birth_place = [[Sina e Poshtme|Sinë]], [[Principata e Gjon Kastriotit|Principata e Kastriotit]]<),<ref>{{Cite web|title=Origjina dhe vendlindja e Skënderbeut|url=https://rrugaearberit.com/2019/01/04/origjina-dhe-vendlindja-e-skenderbeut/|url-status=live|access-date=25 prill 2025|website=rrugaearberit.com|language=sq}}</ref> i njohur gjerësisht si '''Skënderbeu''', ishte një princ dhe anëtar i familjes fisnike të Kastriotëve dhe udhëheqës ushtarak [[Shqiptarët|arbër]] që në fillim luftoi për [[Perandoria Osmane|Perandorinë Osmane]] dhe më pas udhëhoqi disa kryengritje kundër saj. Si njëri prej djemëve të familjes fisnike të [[Kastriotët|Kastriotëve]], ai u rrëmbye në moshën 9 vjecare nga perandoria Osmane dhe u dërgua në oborrin e saj. Fëmijëria e tij kaloi me sfida duke i mbijetuar politikave dhe intrigave të oborrit osman, dhe duke u arsimuar. Njohur për ekselencën dhe zgjuarsinë e tij ai më pas hyri në shërbim të [[Sulltani]]t për njëzet vitet e ardhshme. U ngrit sipas gradave duke u bërë.<ref>{{Citation|last=Fine|first=John Van Antwerp|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|url=https://books. == Emri == Forma origjinale latine e mbiemrit, ''Castrioti'' (gjithashti si ''Castriothi'' in 1408),<ref name="Ljubić1875">{{cite book|author=Simeon Ljubić|url=https://books.google.com/books?id=CtFhAAAAcAAJ&pg=PA120|title=Listine o odnošajih izmedju južnoga slavenstva i Mletačke Republike: Od godine 1403 do 1409|publisher=Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti|year=1875|pages=120–|language=sh}}</ref> në historiografinë e sotme shqiptare paraqitet si ''Kastrioti'', ndërsa emri i tij si ''Gjergj korspondon me fenë e krishtere''.<ref name=":0">{{Citation|last=Anamali|first=Skënder|title=Historia e popullit shqiptar në katër vëllime|volume=I|year=2002|publisher=Botimet Toena|language=sq|oclc=52411919|isbn=9789994312696}}</ref>Në vitin 1450, emri i tij i plotë në Du Fresne (1610–1688), duke shkruar në latinisht, përdori ''Georgius Castriotus Scanderbegus'' në veprën e tij.<ref>Du Fresne, [http://www.documentacatholicaomnia.eu/20vs/205_Du_Cange/1610-1688,_Du_Cange_C,_Historia_Byzantina_Familiae_Byzantinae_Index,_LT.pdf Historia Byzantina Familiae Byzantinae], 1688</ref> [[Frang Bardhi|Frangu i Bardhë]] te fjalori i tij shkruan se bashkëkohësit i referoheshin rëndomë si ''Dragoi i Arbnit'' (lat. ''Epiri Draco'') dhe emrin ia shkruan ''Giec Caſtrioti'', ku ''Gjeç'' përbën një formë arkaike e shkurtuar që gegnishtja i ka bërë këtij emri grek "γεωργός" (sq. ''georgos'', argat).<ref>Bardhi, Frang. 1635. Dictionarium Latino-Epirotaricum. Roma. P. 197</ref> Moore në veprën biografike për Skënderbeun (1850) përdori trajtën ''Castriot.''<ref>{{Citation|last=Moore|first=Clement Clarke|title=George Castriot, Surnamed Scanderbeg, King of Albania|url=https://books.google.com/books?id=P3wKAAAAMAAJ|year=1850|publisher=D. Appleton & Co.|location=New York|oclc=397003|language=en}}</ref> Mbiemri rrjedh nga [[latinishtja]] ''castrum'' ([[Gjuha shqipe|shqip]]: kështjellë).<ref name="Michaelides2003">{{cite book|last=Michaelides|first=Constantine E.|url=https://books.google.com/books?id=G-hPAAAAMAAJ|title=The Aegean crucible: tracing vernacular architecture in post-Byzantine centuries|publisher=Delos Press|year=2003|isbn=978-0-9729723-0-7|pages=118|language=en|accessdate=24 mars 2012}}</ref><ref>{{Citation|last=von Thallóczy|first=Ludwig|others=Konstantin Jireček; Milan von Šufflay; Theodor A Ippen; Ernst C Sedlmayr|title=Illyrisch-albanische Forschungen|url=https://archive.org/stream/illyrischalbanis00thaluoft/illyrischalbanis00thaluoft_djvu.txt|year=1916|publisher=VERLAG VON DüNCKER & HUMBLOT|location=MÜNCHEN UND LEIPZIG|language=de|oclc=10224971|page=80}}</ref> Sipas [[Fan Noli|Nolit]], mbiemri është një toponim, që rrjedh nga fshati [[Njësia administrative Kastriot|Kastriot]] në [[Shqipëria|Shqipërinë e sotme]] verilindore.<ref>{{Citation|last=Noli|first=Fan S.|title=George Castrioti Scanderbeg (1405–1468)|year=1947|publisher=International Universities Press|language=en|oclc=732882|author-link=Fan S. Noli}}</ref><ref>{{Citation|last=Masson|first=Margaret|title=The unwritten law in Albania|url=https://books.google.com/books?id=XfcxAQAAIAAJ|year=1954|publisher=University Press|language=en}}</ref> Osmanët i dhanë atij emrin اسکندر بگ, ''İskender bey'' ose ''İskender beğ'', që do të thotë "zoti Skënder" ose "zoti Aleksandër", që në gjuhën shqipe paraqitet si ''Skënderbej'' ose ''Skënder [[Beu]]''.<ref>{{Citation|last=Hodgkinson|first=Harry|title=Scanderbeg: From Ottoman Captive to Albanian Hero|year=2005|publisher=I. B. Tauris|isbn=1-85043-941-9|language=en}}</ref> Në letrën e vitit 1450 dërguar [[Republika e Raguzës|Republikës së Raguzës]] nga Skënderbeu, ai u nënshkrua si Skeder beg, dhe në vitin 1459 po ashtu.<ref name="Cyrillic-name2">{{cite web|last=Jovanović|first=Gordana|year=1990|title=Starosrpski jezik u dva pisma Đurđa Kastriota Dubrovčanima|url=http://www.rastko.rs/rastko-al/zbornik1990/gjovanovic-kastriot_l.php|url-status=live|work=Stanovništvo slovenskog porijekla u Albaniji|publisher=Rastko|location=Cetinje|language=sh}}</ref> I latinizuar nga [[Marin Barleti|Barleti]] si ''Scanderbegi'', ky emër është supozuar të ketë qenë një krahasim i aftësive ushtarake të Skënderbeut me ata të [[Leka i Madh|Aleksandrit të Madh]].<ref>{{Citation|last=Rosser|first=John Hutchins|title=Historical dictionary of Byzantium|url=https://books.google.com/books?id=qU9lmX2xYlUC&pg=PA363|year=2001|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-3979-3|language=en}}</ref> Në vitin 1463, emri i tij u shkrua në latinisht si ''Zorzi Castrioti.''<ref name="Novak1936">{{cite book|author=Viktor Novak|url=https://books.google.com/books?redir_esc=y&hl=de&id=MQsWAQAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Zorzi|title=Jugoslovenski istoriski časopis|publisher=Jugoslovensko istorisko društvo|year=1936|p=410|language=sh}}</ref><ref name="ClewingSchmitt2005">{{cite book|author1=Clewing|first=Konrad|url=https://books.google.com/books?id=4eXlZq6aBrkC&pg=PA150|title=Südosteuropa: von vormoderner Vielfalt und nationalstaatlicher Vereinheitlichung|author2=Schmitt|first2=Oliver Jens|author3=Hösch|first3=Edgar|publisher=Oldenbourg Verlag|year=2005|isbn=978-3-486-57888-1|page=150|language=de|quote=Zorzi Castrioti, Signor de Croia|author-link2=Oliver Jens Schmitt|accessdate=20 korrik 2013}}</ref> Gjithmonë e nënshkroi veten si ''Zot i Arbërisë'' ([[latinisht]]: ''Dominus Albaniae''), dhe nuk pretendoi tituj të tjerë përveç tij në dokumentet e mbijetuara.<ref name=":0" /> == Jetëshkrimi == Gjergj Kastrioti ishte djali më i vogël i [[Gjon Kastrioti|princit Gjon Kastrioti]]t dhe i princeshës [[Vojsava Tribalda|Vojsava]]. Fëmija i fundit midis 4 djemve dhe 5 vajzave.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=392}}</ref> Ka shumë teori mbi vendlindjen e tij. Një ndër biografët e shumtë të tij, Frashëri, duke analizuar gjenealogjitë e kronikës së [[Gjon Muzaka|Muzakës]], burimet e Raffaele Mattei-t, si dhe defterët osmanë të 1467, e ka vendosur vendlindjen e tij në [[Sina e Sipërme|Sinë]] në qarkun e Dibrës - një nga tre fshatrat, zotërime të të gjyshit [[Pal Kastrioti|Pal Kastriotit]]. Vendosja e datëlindjes më 1405 nga Noli ka gjetur mbështetje të gjerë tanimë, pas kundërshtive fillestare, si dhe mungesa e dokumentacionit të lindjes së tij apo vëllezërve e motrave të tij. I ati, Gjoni, kishte në zotërim një territor mes [[Shufadaja|Shufadasë]] dhe [[Prizreni|Prizrenit]], përmes Matit dhe Dibrës. E ëma Vojsava, origjina e së cilës është diskutuar, nëse ka qenë bijë Brankoviçësh, e një familjeje fisnike bullgare apo bijë [[Muzakajt|Muzakajsh]]. Gjergji pati tre vëllezër më të mëdhenj, [[Stanisha Kastrioti|Stanishën]], [[Reposh Kastrioti|Reposhin]] dhe [[Kostandin Kastrioti|Kostantinin]], si dhe pesë motra, Marën, Jelenën, Angjelinën, Vlajkën dhe [[Mamica Kastrioti|Mamicën]]. === Në shërbimin osman === U dërgua peng razie në [[Edrene]] më 1415, edhe njëherë tjetër më 1423. Pandehet se qëndroi në oborrin e Muratit II si iç-ogllan për afro tre vjet,<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=393}}</ref><ref name="Frashëri2002p86">{{harvnb|Frashëri|2002|p=86}}</ref> ku mori edukim ushtarak në [[Shkolla Enderun|Enderun]].<ref>{{Cite book|last=Setton|first=Kenneth Meyer|title=A History of the Crusades: The Impact of the Crusades on Europe|publisher=Univ of Wisconsin Press|year=1990|isbn=978-0-299-10744-4|pages=293|language=en}}</ref> Dokumentimi i parë ekzistues i emrit të Gjergjit është ''Akti i Parë i Hilandarit'' më 1426, ku Gjon Kastrioti me 4 djemtë e tij dhuruan të drejtën e vjeljes së taksave të dy fshatrave manastirit serb të Hilandarit.<ref name=":1">Frashëri 2002, ff. 86-92.</ref> Paskëtaj, Gjoni me djemtë e vet, përjashto Stanishën, blenë katër ''adelfate'' për në kullën e Shën Gjergjit dhe të disa pronave në brendi të Hilandarit siç pohohte në ''Aktin e Dytë të Hilandarit''. Logu që Kastriotët dhuruan emërtohet nga murgjit e Hilandarit ''Arbanashki pirg'', pra ''Kulla arbërore.<ref name=":1" />'' Pasi u diplomua në [[Enderun]], Sulltani i dha një [[Timari|timar]] pranë zotërimeve të të atit. Gjoni ishte i shqetësuar se mos sulltani do ta urdhëronte Skenderbeun që t'i pushtonte zotërimet e të atit, duke i lajmëruar në prill të 1428. Po atë vit Gjonit i duhet që t'i kërkojë falje senatit venedikas se i biri kishte marrë pjesë nëpër fushatat osmane kundër të krishterëve. Më 1430 Gjoni u thye në betejë nga sanxhakbeu i Shkupit, Isak Beu, si pasojë zotërimet e tij u zvogëluan. Po atë vit Skenderbeu vazhdoi duke luftuar nëpër fushatat e Muradit II, duke fituar kështu gradën ''[[Spahiu|spahi]]''. Mendohet se iu dha një çiflig në Nikopojë, në Bullgarinë Veriore sot, meqë figuron një "Iskander Bey" i zoti i një çifligu në një dokument të 1430. Pavarësisht se u ftua nga të afërmit e tij, [[Gjergj Arianiti]] dhe [[Andrea Topia II|Andrea Topia]] për të marrë pjesë në [[Kryengritja Arbërore (1432-1436)|kryengritjen arbërore]], por ai nuk u tund prej qëndrimeve të tij, duke vazhduar të ishte besnik i sulltanit.<ref>Fine 1994, fq. 535.</ref> Më 1437/1438 përmendet si subash i [[Kruja|Krujës]] para se Hizir Beu të emërohej aty nëntorin e 1438. Deri në maj të 1438 Skenderbeu kishte në zotërim një timar të konsiderueshëm, pjesë e vilajetit të [[Dhimitër Jonima|Dhimitër Jonimës]], që përbëhej nga 9 fshatra që ishin dikur pjesë e zotërimeve të të atit. Sipas [[Halil İnalcık|Inalxhëkut]], asokohe nëpër dokumentet osmane radhitej si ''Juvan oglu Iskender bey'' (i biri i Gjonit, Skender beu). Në sajë të meritave të tij nëpër fushatat e shumta osmane iu dha prej Muradit II titulli ''[[Valiu|vali]]''. Asokohe i printe një njësie prej 5,000 kalorësish.<ref>Francione 2003, fq. 15.</ref> === Kryengritja ndaj osmanëve === Në vitin 1443 trupat hungareze të komanduara nga [[Janosh Huniadi]] u futën në thellësi të Ballkanit dhe në nëntor u ndeshën me ushtrinë osmane duke e thyer. Këtë rast e shfrytëzoi Gjergj Kastrioti Skënderbeu për tu kthyer në atdhe. Pasi çliroi Krujën me 28 nëntor 1443 ngriti flamurin e Kastriotëve, flamur të kuq me shqiponjë të zezë dykrenore.<ref name="Frashëri2002p212">{{harvnb|Frashëri|2002|p=212}}</ref><ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=397-401}}</ref> Para krutanëve mbajti një fjalim të zjarrtë. Pa humbur kohë hyri në bisedime me zotërit arbër dhe me ndihmën e tyre çliroi edhe një varg kështjellash tjera. Në hapësirat e çliruara ndodheshin zotërimet e shumë fisnikëve arbër.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=397-401}}</ref> Çlirimi i vendit në vitin 1443 ishte fitore historike, por Skënderbeu e kuptoi se për të mbrojtur territoret e çliruara duhej kapërcyer copëtimi politik dhe duhej bashkuar. Prandaj mblodhi në Lezhë një kuvend të fisnikëve.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=401-402}}</ref> U formua Lidhja e Lezhës,<ref>{{Citation|author=Plamen Tvetkov|title=A history of the Balkans: a regional overview from a Bulgarian perspective|language=en|url=https://books.google.it/books?hl=it&id=VR5pAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=lezha|year=1993|publisher=EM Text, origjinali nga Universiteti i Miçiganit|isbn=9780773419568|page=242}}</ref><ref>{{Harvnb|Frashëri|2009|pages=76-77.}}</ref><ref name="DukaKoci">{{cite web|author1=Ferit Duka|author2=Dorian Koçi|title=“Besëlidhja e Lezhës”, veprimtari në Muzeun Historik Kombëtar|language=sq|url=https://sot.com.al/kultura/%E2%80%9Cbes%C3%ABlidhja-e-lezh%C3%ABs%E2%80%9D-veprimtari-n%C3%AB-muzeun-historik-komb%C3%ABtar|date=4 mars 2018|accessdate=28 mars 2019|archive-date=24 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200824012438/https://sot.com.al/kultura/%E2%80%9Cbes%C3%ABlidhja-e-lezh%C3%ABs%E2%80%9D-veprimtari-n%C3%AB-muzeun-historik-komb%C3%ABtar|url-status=dead}}</ref><ref name="Elsie">{{Citation|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|title=A biographical dictionary of Albanian history|language=sq|url=https://books.google.it/books?id=pgf6GWJxuZgC&pg=PA127&dq|year=2012|publisher=I.B. Tauris|location=London|isbn=978-1-78076-431-3|oclc=801605743|page=127}}</ref> një aleancë politike dhe ushtarake kryetar i së cilës u zgjodh Skënderbeu. Ai u zgjodh edhe komandant i përgjithshëm i ushtrisë së përbashkët e cila do të formohej.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=393}}</ref> Në vitin 1444 forcat e komanduara nga Skënderbeu thyen ushtrinë osmane në Betejën e Torviollit.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=406}}</ref> Me 10 tetor 1445 një ushtri osmane prej 9,000–15,000 vetësh<ref name=":5">{{Cite book|title=Scanderbeg|url=https://books.google.com/books?id=X4lpAAAAMAAJ|publisher=Centre for Albanian Studies|date=1999-01-01|isbn=9781873928134|language=en|first=Harry|last=Hodgkinson|page=81}}</ref> nën komandën e Firuz Pashës u nis drejt Arbërisë nga ana e Prizrenit. Këto lëvizje nuk i shpëtuan Skënderbeut. Osmanët në luginën e Mokrës ndërsa Skënderbeu i sulmoi dhe i shpartalloi me 3500 luftëtarë.{{sfn|Francione|2003|p=310}} Vitin passues ai theu osmanët edhe dy herë tjera, një herë forcat osmane nga Ohri,<ref name="Frashëri2002p144">{{harvnb|Frashëri|2002|p=144}}</ref> dhe prapë në [[Betejën e Otonetës]] me 27 Shtator 1446.<ref name="Frashëri1964p72">{{harvnb|Frashëri|1964|p=72}}</ref><ref name="Myrdal1976p48">{{harvnb|Myrdal|1976|p=48}}</ref> Në vitin 1450 sulltan [[Murati II]] mbërriti në Arbëri me një ushtri të madhe dhe rrethoi Krujën. Skënderbeu qëndroi jashtë kështjellës bashkë me luftëtarët e tij dhe godiste ushtrinë osmane papritur dhe pandërprerë nga drejtime të ndryshme. Duke parë humbjet sulltani urdhëroi asgjësimin e trupave të Skënderbeut duke i ndjekur kudo, por këto ekspedita u kushtuan osmanëve shumë humbje. Gjendja e osmanëve filloi të keqësohej nga mungesa e ushqimeve për shkak se arbërit sulmonin karvanet e furnizimeve. Pas disa muajsh rrethimi të pasuksesshëm, Murati humbi shpresat se mund ta merrte Krujën prandaj me fillimin e stinës së shirave e ndërpreu fushatën ushtarake. Lufta për mbrojtjen e Krujës ishte një ndër fitoret më të rëndësishme të Skënderbeut.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=414-415}}</ref> Më 1451, u martua me Donikën, të bijën e Gjergj Arianitit.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=416}}</ref> Skënderbeu u përpoq të siguronte ndihma për të çliruar territore tjera që ishin nën osmanët. Atë vit Skënderbeu dhe Alfonsi V i Napolit nënshkruan disa marrëveshje bashkëpunimi si dy zotër të barabartë.<ref>{{Harvnb|Frashëri|2009|pages=101-102.}}</ref><ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=417}}</ref> Në vitin 1452 sulltani i ri Mehmeti II dërgoi dy ushtri në Arbëri të cilat u thyen njëra pas tjetrës nga Skënderbeu.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=416}}</ref> Në vitin 1455 ushtria e Lidhjes rrethoi Beratin. Skënderbeu dhe Gjergj Arianiti ishin larguar kur u njoftuan për sulmin e papritur të ushtrisë osmane. Kur arritën në fushbetejë çdo gjë kishte përfunduar.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=419}}</ref> Pas Betejës së Beratit gjendja e brendshme poltike në Arbëri u keqësua, duke shkaktuar lëkundje te fisnikët. Moisi Golemi i trembur kaloi në anën e osmanëve të cilët në vitin 1456 e dërguan në krye të një ushtrie osmane në Arbëri por ushtria e Skënderbeut e theu keqas.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=420}}</ref> Në vitin 1456 Gjergj Stres Balsha, u shiti osmanëve kështjellën e [[Modriçi]]t për 30,000 aspra argjendi. Ai u mundua ta fshehë këtë; megjithatë tradhëtia e tij u zbulua, dhe ai u burgos në Napoli.<ref name="Noli1947p52">{{harvnb|Noli|1947|p=52}}</ref> Më 1456 Gjergjit i lindi djalë.<ref name="Zbornik-Odsjeka">{{cite book|title=Zbornik Odsjeka za Povijesne Znanosti Zavoda za Povijesne i Društvene Znanosti Hrvatske Akademije Znanosti i Umjetnosti|url=https://books.google.com/books?id=YidpAAAAMAAJ|year=1999|publisher=HAZU|language=hr|page=169|quote=...1456 rođen je princ Gjon Kastrioti, Skenderbegov sin ... Hamza ... pobjegao je kod sultana Mehmeda II 1456 godine...}}</ref> [[Hamza Kastrioti]], nipi i Skënderbeut, humbi shpresat se do të trashëgonte principatën pas vdekjes së Skënderbeut dhe iu bashkua osmanëve.<ref name="Zbornik-Odsjeka"/> Më 27 qershor 1458, Alfonsi V vdiq në Napoli dhe Skënderbeu dërgoi emisarë te i biri Ferdinandi.<ref name="Frashëri2002p359">{{harvnb|Frashëri|2002|p=359}}</ref> Pas pesë betejave të ashpra që u zhvilluan në vitin 1465 mes ushtrisë arbëre dhe ushtrive osmane të drejtuara nga Ballaban Pasha, ku arbërit dolën fitimtarë, sulltan Mehmeti II mendoi se kishte ardhur koha për një goditje vendimtare të të gjitha forcave ushtarake të Perandorisë Osmane. Në pranverën e vitit 1466 sulltani u nis në krye të gjithë ushtrisë osmane për të rrethuar Krujën.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=450-451}}</ref> Pasi dy muaj luftimesh të ashpra ai u bind se Kruja nuk pushtohej me forcën e armëve prandaj vendosi ta mbante nën një rrethim të vazhdueshëm derisa mbrojtësit e Krujës të dorëzoheshin nga uria. Këtë detyrë ia ngarkoi Ballaban Pashës duke ia lënë drejtimin e ushtrisë osmane në Arbëri. Krahas rrethimit, forcat e tij do të ushtonin presion të vazhdueshëm në viset e lira arbërore.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=452}}</ref> Në prill 1467, Skënderbeu u kthye në atdhe ku me përkrahjen e popullit riorganizoi një ushtri të fuqishme dhe me 19 prill shpartalloi plotësisht ushtrinë osmane të komanduar nga vëllai i Ballabanit, Jonima, të cilin e zuri rob. Më 23 prill ushtria shqiptare së bashku me mbrojtësit e Krujës sulmuan dhe shpartalluan ushtrinë e Ballabanit duke e lënë këtë të fundit të vdekur.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=450-451}}</ref> Në [[janar]] të vitit [[1468]] Skënderbeu u sëmur gjatë zhvillimit të një kuvendi të thirrur nga ai, në të cilin ishin të ftuar të gjithë princat arbër. Vdiq me [[17 janar]] [[1468]] në [[Lezha|Lezhë]]. U varros në Katedralen e Shën Kollit në Lezhë, po në atë vend ku u mbajt Kuvendi i Lezhës.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=393}}</ref>[[Skeda:Monumenti i Heroit Kombëtar Gjergj Kastrioti.jpg|parapamje|Monumenti i heroit në Krujë.]] == Trashëgimia == Qëndresa e tij mbajti në vendnumro zgjërimin e Perandorisë Osmane, duke iu mveshur merita se qe ndër arsyet që i vonoi osmanët të pushtonin Evropën Perëndimore,<ref>{{Harvnb|Hodgkinson|2005|page=240.}}</ref> së bashku me bashkëkohësit Vladi III i Vllahisë me Stefani III i Moldavisë dhe Huniadin e Hungarisë.<ref>{{Harvnb|Sedlar|1994|page=396.}}</ref> Sipas dokumentacionit arkivor, namin e heroit e mori që në gjallje,<ref>{{Harvnb|Hodgkinson|2005|page=xii.}}</ref> duke marrë edhe titullin papnor ''Athleta Christi.''<ref>{{Harvnb|Babinger|1992|pages=152-53.}}</ref> Ndër [[Arbëreshët në Itali|arbëreshët]] e [[Italia|Italisë]] kujtimi për të në formë rapsodish u mblodhën dhe botuan nga [[Jeronim de Rada]] më 1866. Për studjues të kësaj përmbledhjeje janë parë si këngë joautentike popullore, ku De Rada ka vënë dorë me gjasë nga dëshira e mirë për t'u dhënë arbëreshëve dhe shqiptarëve një faktor themelor identitar.<ref>{{Cite web|last=Vehbiu|first=Ardian|author-link=Ardian Vehbiu|date=8 gusht 2020|title=Arbëreshët - Çështje të hapura|url=https://peizazhe.com/2020/08/08/arbereshet-ceshtje-te-hapura/|url-status=live|access-date=17 maj 2021|website=peizazhe.com|language=sq}}</ref> Prej regjimit komunist në Shqipëri, figura e tij u përdor si mekanizëm legjitimues dhe konsolidues.<ref>{{Cite web|last=Dani|first=Doan|date=7 gusht 2016|title=Analiza e njëanshme e burimeve historike|url=https://telegrafi.com/analiza-e-njeanshme-e-burimeve-historike/|url-status=live|website=telegrafi.com|language=sq}}</ref> == Në letërsi dhe arte == {{Kryesor|Veprat kushtuar Skënderbeut}} Përgjatë shekullit të pesëmbëdhjetë dy janë veprat letrare të njohura që i kushtohen Skënderbeut. E para e shkruar në fillim të 1480' nga ipeshkvi katolik i [[Ulqini|Ulqinit]],<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xqdiAAAAMAAJ&q=%D1%83%D0%BB%D1%86%D0%B8%D1%9A%D1%83|title=Zbornik Matice srpske za književnost i jezik|publisher=Matica srpska|year=1991|location=Novi Sad|page=91|language=sr|quote=Мартина Сегона, по сопственој изјави "српског писца"|access-date=2 prill 2012}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?ei=xbZ4T4wCx8ezBrHy2MME|title=Zgodovinski časopis|publisher=Zgodovinsko društvo za Slovenijo|year=2000|volume=54|page=131|language=sh|quote=Martin Segon je eden najvidnejših humanistov s konca 15. stoletja.}}</ref> [[Martin Segoni|Martin Segon]] që është një skicë e shkurtër biografike por tejet e rëndësishme (it. ''Narrazioni di Giorgio Castriotto, da i Turchi nella lingua loro chiamato Scander beg, cioe Alesandro Magno'').<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K3loAAAAMAAJ|title=Studi storici|publisher=Istituto storico italiano per il medio evo|year=1980|pages=142–45|language=it|quote=Narrazioni di Giorgio Castriotto, da i Turchi nella lingua loro chiamato Scander beg, cioe Alesandro Magno}}</ref><ref>{{cite book|url=http://www.suedost-institut.de/fileadmin/dokumente/HB_Schmitt_SOE1300-1500_1Textentwurf.pdf|title=UNVOLLSTÄNDIGER TEXTENTWURF ZUR DISKUSSION AM 6.2.2012|language=sv|year=2012|page=9|quote=Martinus Segonus verfasste eine der frühesten "Landeskunden" des spätmittelalterlichen Balkans und eine kurze, aber sehr wichtige biographische Skizze zu Skanderbeg|access-date=2 prill 2012|url-status=dead}}</ref> Vepra e dytë është ''Kujtimet e një Jeniçeri'' shkruar gjatë viteve 1490-97 nga [[Konstantin Mihailoviq]], një jeniçer serb i ushtrisë osmane.<ref>{{cite book|last=Živanović|first=Đorđe|title=Predgovor spisu Konstantina Mihailovića "Janičarove uspomene ili turska hronika"|publisher=Projekat Rastko, Poljska|language=sr|chapter=Konstantin Mihailović iz Ostrovice|quote=Taj rukopis je ... postao pre 1500. godine, a po svoj prilici još za vlade Kazimira Jagjelovića (1445–1492) ... Kao što smo već rekli, Konstantin Mihailović je negde između 1497. i 1501. napisao jedino svoje književno delo, koje je sačuvano u raznim prepisima sve do naših dana ... delo napisano verovatno između 1490. i 1497, i to zbog toga što se u njemu Matija Korvin spominje kao već mrtav, a poljski kralj Jan Olbraht kao živ.|access-date=19 prill 2011|chapter-url=http://www.rastko.rs/rastko-pl/istorija/janiczar/djzivanovic-predgovor_l.php#_Toc14791997|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628101052/http://rastko.rs/rastko-pl/istorija/janiczar/djzivanovic-predgovor_l.php#_Toc14791997|archive-date=28 qershor 2011|url-status=dead}}</ref> Shekullin pasardhës [[Marin Barleti|Barleti]] shkroi ''[[Historia e Skënderbeut|Historia e jetës dhe e bëmave të Skënderbeut]]'', të cilën e botoi italisht në Romë rreth viteve 1508-1510. Kjo vepër njohu shumë ribotime në gjuhë e në vende të ndryshme të Evropës.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=486-487}}</ref> Vepër tjetër me rëndësi është edhe vepra e shkruar nga [[Dhimitër Frangu|Dhimiter Frangu]] "Komentar për punët e turqve dhe të zotit Gjergj Skënderbe, princ i Epirit".<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=488-489}}</ref> Një vepër tjetër e rëndësishme për të njohur shoqërinë shqiptarë të shek. XV është “Historia dhe gjenealogjia e shtëpisë së Muzakajve”, shkruar në italisht më 1510 nga bashkëluftëtari i Skënderbeut, [[Gjon Muzaka]]. Ajo mbeti në dorëshkrim dhe, për vlerën që ka për historinë mesjetare shqiptare, botuesi i saj i shek. të XIX më të drejtë e ka cilësuar atë si një “margaritar”.<ref>{{Harvnb|Akademia|2002|p=490}}</ref> Voltaire nis kapitullin e tij "Marrja e [[Kostandinopoja|Konstandinopojës]]" me frazën: "Sikur Perandoret grek ka vepruar si Skenderbeu, Perandoria e Lindjes ende mund të ketë qenë ruajtur." [[Skeda:Barleti historia.jpg|parapamje|Kopertina e "Historia e jetës dhe veprave të Skënderbeut, princit të [[Epiri]]t]] Skënderbeu është protagonist i tri tragjedive 18-shekullit britanik, Skenderbeu William Havard-së, një tragjedi (1733), George Lillo's Hero i krishterë (1735), dhe Skënderbeu Thomas Whincop-së, Ose, Dashuria dhe Liberty (1747). Një numër i poetë dhe kompozitorë gjithashtu kanë tërhequr frymëzim nga karrierën e tij ushtarake. Frëngjisht poeti i shekullit të 16 Ronsard shkroi një poemë rreth tij, ashtu si edhe të shekullit të 19 poeti amerikan Henry Wadsworth Longfellow. Për Gibbon, "John Huniades dhe Skënderbeut... janë të dyja të drejtë për njoftim tonë, që nga profesioni i tyre i Osmane armëve vonuar rrënojat e perandorisë greke." Në 1855, Camille Paganel ka shkruajtur ''Histoire de Scanderbeg'', i frymëzuar nga Krime të Luftës. Në haxhit e gjatë poetike përrallë Çajld Harold's (1812-1819), që Bajroni filloi të shkruajë, ndërsa në Shqipëri, Skënderbeu dhe populli i tij luftëtar janë përshkruar në kushtet e mëposhtme : "Toka e Shqipërisë ! ku Iskander rose, Theme e rinj, dhe fener i urtë, dhe ai adash e tij, të cilit All-habitur armiqve të zvogëluar nga veprat e tij të emprize kalorësiak : Toka e Shqipërisë ! më lejoni të bëj sytë e minave Në ty, ti infermiere i thyer i papërsëritshëm ushtarak Thënë shkurt ! Kryq zbret, minaret e tua dalin, Dhe shkëlqen zbehtë hënë në lugore, Përmes zabel shumë një selvi brenda ken çdo qytetit. "Canto II, XXXVIII." Ashpra janë fëmijët e Shqipërisë, por ato nuk mungojnë virtytet, ishin ato virtyte më të pjekur . Ku është armiku që ndonjëherë e panë prapa tyre? Kush mund të mundohem ashtu edhe të luftës duroj? tyre amtare fastnesses nuk më të sigurt se ata në kohën e trazuar të dyshimta duhet : zemërimin e tyre si vdekjeprurës ! Miqësia e tyre por i sigurt, Kur Mirënjohjes ose ofertat e tyre rrjedh gjak trimëri palëkundur nxiton mbi where'er shefi i tyre mund të çojë. " Canto II, LXV.George Castriot, i mbiquajtur Skenderbe, Mbret i Shqipërisë. Ludvig Holberg, një shkrimtar danez dhe filozof, pohoi se Skënderbeu është një nga gjeneralët më të mëdhenjë në histori.[69] Sir William Temple konsiderohet Skënderbeu të jetë një nga të shtatë krerët më të madh pa një kurorë, së bashku me Belisarius, Flavius Aetius, Gjon Huniadi, Gonzalo Fernández de Cordoba, Farnese Aleksandër, dhe William Heshtur. Barok kompozitorit italian Antonio Vivaldi përbërë një opere me titull Skënderbeu (e parë e interpretuar 1718). Një tjetër opera me titull Skënderbeu ishte i përbërë nga shekulli 18 frëngjisht kompozitorit François Francœur (e parë e interpretuar 1763). == Mirënjohje == * I pari i shqiptarëve * [[Hero Kombëtar]] i Shqipërisë * [[Urdhri i Skënderbeut]] == Skënderbeu në art == [[Skeda:Permendorja e Skenderbeut në Prishtinë.jpg|parapamje|Statuja e Skënderbeut në Prishtinë]] Mbi jetën e Skënderbeut është xhiruar edhe një film me [[Skënderbeu (film)|emrin e njëjtë]] (Velikiy voin Albanii Skanderbeg). * ''[[Scanderbeg]]'', opera nga [[François Francoeur]] dhe [[François Rebel]]. * ''[[Scanderbeg]]'', opera nga [[Antonio Vivaldi]]. Projekti kulturor Itali-Shqipëri "A.C.C.I.A ARTE" organizoi me datë [[1 gusht]] [[2006]] një konferencë shkencore me titull “Shqiponja dhe gjysmëhëna”. Në këtë sesion studiues e pedagogë shqiptarë e italianë diskutuan mbi praninë e figurës së heroit kombëtar Gjergj Kastriot Skënderbeu në veprat letrare dhe ato muzikore, në shekuj. Referuan gjuhëtari [[Gjovalin shkurtaj]], [[Mario Spedicato]], pedagog në [[Universiteti i Leçes|Universitetin e Leçes]], [[Alessandro Laporta]], drejtor i [[biblioteka|bibliotekës]] së [[provinca|provincës]] së [[Leçe]]s, muzikologët [[Luisa Cosi]] dhe [[Corrado De Bernart]], e shumë të tjerë. == Bibliografia == * {{cite book|title=Historia e popullit shqiptar: vëllimi i parë|publisher=Akademia e Shkencave të Shqipërisë|year=2002|location=Tiranë|isbn=9992716223|language=sq}} * {{Citation|last=Frashëri|first=Kristo|title=Gjergj Kastrioti Skënderbeu: jeta dhe vepra, 1405–1468|year=2002|publisher=Botimet Toena|isbn=99927-1-627-4|language=sq}} * {{cite book|last1=Frashëri|first1=Kristo|title=Skënderbeu i shpërfytyruar nga një historian zviceran dhe disa analistë shqiptarë|date=2009|publisher=Dudaj|location=Tirana|isbn=978-99943-0-109-6|language=sq}} == Lidhje të jashtme == {{commons|Skanderbeg|Skënderbeu}} * [https://web.archive.org/web/20160308082528/http://iscander-shortfilm.com/ Iscander-Shortfilm.com] - (në shqip, anglisht, italisht dhe turqisht) * [https://web.archive.org/web/20090105175331/http://www.balkanweb.com/pdf/milosao.pdf Milosao] == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Skënderbeu]] [[Kategoria:Lindje 1405]] [[Kategoria:Vdekje 1468]] [[Kategoria:Familja Kastrioti]] [[Kategoria:Ushtarakë arbërorë]] [[Kategoria:Gjeneralë arbërorë]] [[Kategoria:Monarkë arbërorë]] [[Kategoria:Princër arbërorë]] [[Kategoria:Fisnikëria arbërore]] [[Kategoria:Monarkë të krishterë]] [[Kategoria:Atlet i Krishtit]] [[Kategoria:Monarkë të shekullit XV në Evropë]] [[Kategoria:Guvernatorë të Perandorisë Osmane të shekullit XV]] [[Kategoria:Ortodoksë arbërorë]] [[Kategoria:Të konvertuar në Islam]] [[Kategoria:Katolikë arbërorë]] ko0lyurl7739td3paeh8pwhu6vcgumy 0 2890 2978322 2940862 2026-05-07T15:31:46Z Gajtako 178569 Shtova informacion, lidhje, referencë 2978322 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Vath Koreshi | image = | caption = | image_size = | office = [[Ministria e Kulturës e Shqipërisë|Ministër i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve]] | term_start = 18 dhjetor, 1991 | term_end = 13 prill, 1992 | birth_date = 7 maj, 1936 | birth_place = Lushnje, [[Mbretëria Shqiptare 1928–1939]] | death_date = 3 shkurt, 2006 | death_place = Romë, Itali | nationality = Shqiptar | profession = mësues, nëpunës | party = [[Partia Socialiste e Shqipërisë]] | office2 = | office3 = | predecessor = [[Preç Zogaj]] | successor = [[Dhimitër Anagnosti]] | predecessor2 = | successor2 = | predecessor3 = | successor3 = | term_start2 = | term_end2 = | term_start3 = | term_end3 = | Titull = Urdhri “Nderi i Kombit” (pas vdekjes) - 2008 }} '''Vath Koreshi''' ([[Lushnja|Lushnjë]], [[7 maj]] [[1936]] - [[Roma|Romë]], [[3 shkurt]] [[2006]]) ishte një shkrimtar, skenarist dhe politikan shqiptar. == Biografia == Koreshi studioi për gjuhë dhe letërsi shqipe në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]] gjatë viteve 1960-1964. Në vitet 1964-1973 punoi si gazetar tek organi "Zëri i Rinisë" dhe më pas, deri më 1977, tek gazeta kulturoro-artistike [[Drita (gazetë)|"Drita"]]. Në vitet 1977-1983 punoi si skenarist në [[Kinostudio Shqipëria e Re|Kinostudion "Shqipëria e Re"]]. Deri më 1987 qe shkrimtar në profesion të lirë. Më 1987 nisi punë si drejtor i Drejtorisë së Arteve në Komitetin e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve deri më 1991. Më 1992 deri më 1995 drejtoi revistën "Art" dhe më pas drejtor i shtëpisë botuese "[[Shtëpia Botuese Onufri|Onufri]]". Si i angazhuar në politikë, ka qenë Ministër i Kulturës Rinisë dhe Sporteve gjatë viteve 1991-1992. Në 2001-2005 u zgjodh deputet i [[Partia Socialiste e Shqipërisë|Partisë Socialiste]],<ref>{{Cite book|title=[[Kryeministrat dhe ministrat e shtetit shqiptar në 100 vjet]]|language=sq|last=Dervishi|first=Kastriot|publisher="55"|year=2012|isbn=9789994356225|location=Tiranë|pages=161}}</ref>në legjislaturën XVI të Parlamentit Shqiptar. == Vepra letrare == Vath Koreshi është ndër shkrimtarët e rëndësishëm të letërsisë shqipe. Krijimtaria e tij ka qënë gjithmonë në qendër të opinionit letrar, studiuesve dhe kritikës; numërohen mbi 160 artikuj dhe studime mbi veprën e Vath Koreshit.<ref name=":0">{{Cite book|last=Meminaj|first=Mariglena|title=Vath Koreshi: prej tregimit te romani|publisher=Reklama|year=2018|isbn=978-9928-4403-7-2|location=Tiranë|pages=67-68|language=sq}}</ref> Kritika e ka cilësuar veprën e tij të një niveli të lartë artistik dhe për mesazhet filozofike që transmeton. Ai përfaqëson një profil të lartë të spikatur si tregimtar, novelist, romancier, si skenarist i shumë filmave artistikë e dokumentarë por edhe si publicist e kritik letrar. Koreshi e nisi shkrimin me gjininë e prozës së shkurtër në vitet ‘60 të shekullit të kaluar dhe e përfundoi veprimtarinë letrare me ndarjen nga jeta në vitin 2006.<ref name=":0" /> ==Tituj të veprave<ref>{{Cite web|title=Bibliografia e shkrimtarit Vath Koreshit|url=https://www.bksh.al/search/vath%20koreshi%26autor%3DKoreshi%20Vath%26katalog%3DBK|access-date=26 janar 2026|website=bksh.al|language=sq}}</ref>== *''Kur zunë shirat e vjeshtës'' (tregime) - 1964 *''Toka nën hijen e shtëpive'' (tregime) ''-'' 1968 *''Dy të shtunat e Suzanës'' (roman) - 1971 *''Ndërrimi i qiejve'' (tregime) - 1972 *''Mars (roman) -'' 1975 *''Tregime të zgjedhura'' (Seria e tregimit të zgjedhur) - 1975 *''Dasma e Sakos'' - (novela) - 1980 *''Mali mbi kënetë'' (roman) ''-'' 1977, përkthyer në frëngjisht: ''Le Mont sur le marais'', Tiranë: 8 Nëntori, 1986 *''Rrugë për larg,'' (roman) - 1985; *''[[Haxhiu i Frakullës]]'', të cilit herë i është referuar si novelë e herë si roman, Tiranë: Naim Frashëri, [[1980]];<ref>{{Cite web|last=Stafasani|first=Orjela|date=2018|title=Proza e Vath Koreshit (Haxhiu i Frakullës, Ulku dhe Uilli, Një grua me të verdha në pyllin e Buddha-s)|url=https://drive.google.com/file/d/1rOPv1V7fg5Bbx9K-8FBXJxrGKKcedAi8/view|website=asa.edu.al|language=sq}}</ref> *''Balada e Kurbinit'' (novela) ''-'' 1987; *''Oni s'është më i vogël...'' (novelë për fëmijë) - 1987 *''Rekuiem për një grua,'' 1995; *''Ulku dhe Uilli'' (roman) - Elbasan: Onufri, 1996; Prishtinë: Koha ditore, 1996 *''Konomea'' (novelë) - 1999 *''Pelegrinët e Samarkandës'' (tregime e novela) - 2002 *''Një grua me të verdha në pyllin e Buddha-s'' (roman) - 2003 *''I dashuri i saj i parë'' (tregime) - 2003 *''Profil në dy pamje'' (kritikë letrare) - 2005 *''Çafka,'' 2005 == Skenarë filmi<ref name=":0" /> == Vath Koreshi ka shkruar skenarë filmash artistikë dhe dokumentarë. Skenarët e filmave artistikë ''"Rrugë të bardha", "Balada e Kurbinit"'' dhe ''"Dasma e Sakos"'' janë skenarë të bazuar mbi një vepër letrare, që në rastin e Vath Koreshit është po vepër e tij, e shkruar më parë në një nga llojet e zhanrit të prozës e pastaj e përshtatur për skenar. Filmat e tjerë janë skenarë origjinalë të tij, të pambështetur në ndonjë vepër letrare, por të shkruar qëllimisht për film.<ref name=":0" /> ====== Skenarë të filmave artistikë: ====== * [[Rrugë të bardha]] - 1974 * [[Nga mesi i errësirës]] - 1976 * [[Gjeneral gramafoni]] ''-'' 1978 * [[Agimet e stinës së madhe]] - 1978 * [[Liri a vdekje]] - 1979 * [[Nata e parë e lirisë]] - 1980 * [[Në kufi të dy legjendave]] - 1982 * [[Plaku dhe hasmi]] - 1982 * [[Besa e kuqe]] - 1984 * [[Në prag të jetës]] - 1986 * [[Botë e padukshme]] - 1987 * [[Balada e Kurbinit]] - 1990 * [[Dasma e Sakos]] -1998 * [[Porta Eva]] - 2000 *[[Syri magjik]] - 2005 ====== Skenarë të filmave dokumentarë: ====== * Lotët e Kosovës - 2000 * Të bekuarit - 2000 * Në kërkim të Hafize Leskovikut - 2000 * O Çoban - 2002 * Bir - 2002 == Vlerësime<ref>{{Cite book|last=Asqeri|first=Irini|title=Enciklopedi e filmit shqiptar (1904-2022)|publisher=Botimet Jozef|year=2025|isbn=978-9928-940-44-5|location=Durrës|pages=867–868|language=sq}}</ref> == Për skenarin e filmit ''[[Gjeneral gramafoni]]'', konkurrent në [[Festivali i 3-të i Filmit Shqiptar|Festivalin e 3-të të Filmit Shqiptar]] fiton: * Çmimin e Republikës së Klasit II; * Kupën e Festivalit të 3-të të Filmit (si bashkautor i filmit me regjisorin [[Viktor Gjika]]); * Çmimin për komponentë të veçantë të filmit artistik Për skenarin e filmit ''[[Balada e Kurbinit]]'', konkurrent në [[Festivali i 9-të i Filmit Shqiptar|Festivalin e 9-të të Filmit Shqiptar]] fiton: * Çmimin e dytë - në kategorinë "Çmimet për skenar". Për skenarin e filmit ''[[Dasma e Sakos]]'', konkurrent në [[Festivali i 11-të i Filmit Shqiptar|Festivalin e 11-të të Filmit Shqiptar]] fiton * Çmimin për komponentë të veçantë të filmit artistik. Më 29 korrik 2008, Presidenti i Republikës dekoron shkrimtarin dhe skenaristin Vath Koreshi me ''[[Dekorata "Nderi i kombit"|Urdhrin “Nderi i Kombit”]]'' - ''pas vdekjes'', me motivacionin: ''“Personalitet i shquar i kulturës kombëtare, me kontribut shumë të rëndësishëm në letërsinë bashkëkohore dhe në kinematografinë shqiptare, në zhvillimin dhe pasurimin e tyre me vepra elitare”''<ref>{{Cite web |date=30 korrik 2008 |title=Vath Koreshi "Nderi i Kombit”, post mortum |url=https://fv.al/t/vath-koreshi-nderi-i-kombit-post-mortum.1600/ |access-date=7 maj 2026 |website=fv.al |language=sq}}</ref> == Referime == <references /> {{Autorë shqiptarë|state=autocollapse}} {{DEFAULTSORT:Koreshi, Vath}} [[Kategoria:Lindje 1936]] [[Kategoria:Vdekje 2006]] [[Kategoria:Ministra të Kulturës të Shqipërisë]] [[Kategoria:Njerëz nga Lushnja]] [[Kategoria:Skenaristë shqiptarë]] [[Kategoria:Novelistë shqiptarë]] [[Kategoria:Gjeologë shqiptarë]] 9nut67enzzrtqdhb1phwuhsj6ingx4r 0 3152 2978231 2897163 2026-05-07T13:47:39Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Historia e Arbërisë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978231 wikitext text/x-wiki {{Historia e Shqipërisë}} '''Historia e Shqipërisë''' në të vërtetë nuk përfshin vetëm të dhënat historike të hapësirës gjeografike mbi të cilën gjenden territoret shqiptare por edhe hapësirat e tjera të banuara nga shqiptarët e që kanë mbetur jashtë kufijve të [[Shqipëria|Shqipërisë]] së sotme e që në suazat e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kanë krijuar një tërësi. [[Skeda:Map of Albania during WWII-SQ.png|parapamje|200px|Shqipëria në 1939-1944]] === Paleoliti === Gjurmët më të hershme njerëzore në territorin e Shqipërisë shfaqen në periudhën musteriane, që i përket Paleolitit të Mesëm (100 000 – 30 000 vjet më parë). Këto përfaqësohen nga vegla prej stralli të punuara mirë, me forma tipike musteriane, të cilat i kanë shërbyer njeriut primitiv për procese të ndryshme pune që lidheshin drejtpërdrejt me sigurimin e ushqimit të tij të përditshëm. Të tilla vegla, si prefëse, kruese, gërryese, etj., janë gjetur, deri më sot, në stacionin prehistorik të Xarrës në rrethin e Sarandës, në stacionin e Kryegjatës, në afërsi të Apollonisë (Fier) dhe në stacionin e Gajtanit në rrethin e Shkodrës. Nga format dhe përmasat e tyre të vogla këto vegla ngjasojnë mjaft me veglat e strallit të zbuluara në depozitimet musteriane të krahinave fqinje të Greqisë Veriore, të Thesalisë, të Malit të Zi etj. === Neoliti === Janë zbuluar e gërmuar një numër i madh vendbanimesh neolitike me shtrirje gati në tërë territorin e Shqipërisë, si në Maliq, Cakran, Vashtëmi, Burimas, Podgorie, Barç dhe në Dërsnik të rrethit të Korçës, në Kamnik të Kolonjës, në Blaz e Nezir të Matit, në Cakran të Fierit, në Burim, në Gradec e në Cetush të Dibrës, në Kolsh të Kukësit, në Rrajcë e në Rashtan të Librazhdit e nga gjetje të rastit në pika të tjera. Më mirë është njohur e studiuar pellgu i Korçës, i cili gjatë epokës parahistorike ka pasur kushte shumë të mira gjeo-klimatike. Jeta në Shqipëri gjatë neolitit u zhvillua në kushte shumë të përshtatshme natyrore. Klima e ftohtë dhe e lagësht e paleolitit, e cila kishte filluar që në mezolit ia la vendin një klime më të butë, që kishte pak a shumë karakterin e klimës së sotme. Si rrjedhim edhe flora e fauna thuajse nuk ndryshojnë prej asaj të ditëve tona. === Epoka e bronzit === Epoka e bronzit në Shqipëri përfshin mijëvjeçarin e tretë dhe gjithë mijëvjeçarin e dytë p.e.s., e deri në fundin e shek. XII p.e.s. Ajo njihet prej të dhënave të fituara nga shtresat e kulturës së bronzit në vendbanimet e Maliqit, të Trenit e të Sovjanit në pellgun e Korçës, nga shtresa e parë e vendbanimit të Gajtanit në afërsi të Shkodrës, nga gjetjet në shpellën e Nezirit dhe nga vendbanimi i Badherës e kalaja e Kalivosë në rrethin e Sarandës. Gjithashtu njihet nga varrezat tumulare në Mat, në Kukës, në Barç (Korçë), në Pazhok (Elbasan), në Divjakë (Lushnjë), në Patos (Fier), në Vajzë e Dukat (Vlorë), në Piskovë (Përmet), nga tumat në luginën e Dropullit, nga tuma e Bajkajt (Sarandë) e nga depo e gjetje të rastit të zbuluara buzë liqeneve të Shkodrës, të Pogradecit, të Prespës etj. Këto të dhëna dëshmojnë se territori i Shqipërisë gjatë kësaj epoke ka qenë i populluar gjerësisht, që nga zonat e tij të ulëta fushore e deri në krahinat e brendshme dhe të vështira malore. Njerëzit banonin kryesisht në vendbanime të hapura. Në një masë më të kufizuar janë shfrytëzuar dhe shpellat, ashtu siç kanë vazhduar të jenë në përdorim edhe palafitet, siç tregojnë gërmimet e viteve të fundit në vendbanimin palafit të Sovjanit. Nga fundi i kësaj epoke lindin edhe vendbanimet e para të fortifikuara, të cilat rrethohen me mure gurësh të palatuar e të lidhur në të thatë apo me ledhe e hunj. Një pjesë e mirë e vendbanimeve të këtij lloji, si kalaja e Gajtanit, qyteza e Margëlliçit (Fier) etj., që do të marrin zhvillim të plotë dhe do të bëhen karakteristike për epokën pasuese, atë të hekurit, e kanë origjinën e vet në këtë periudhë. Banesat kanë qenë kasolle, që ndërtoheshin me lëndë drusore, kallama e kashtë. Ato janë njëkthinëshe zakonisht me planimetri katërkëndëshe, por duket se ka qenë në përdorim edhe tipi me bazë të rrumbullakët e trup konik. Dyshemetë kanë qenë të shtruara me baltë të ngjeshur e të rrahur, kurse muret të thurura me thupra e të lyera me baltë të përzier me byk. Në mes kishin nga një vatër të rrumbullakët; ka raste kur këtë e gjejmë të vendosur anash në formën e një korite që nuk njihet në banesat neolitike. Vlen të përmendim një kompleks banesash të bronzit të vonë të zbuluara në kalanë e Badherës, të cilat kanë formë katërkëndëshe ose rrethore të ndërtuara me një xokolaturë gurësh, mbi të cilën ngriheshin paretet dhe çatia prej materiali të lehtë. == Ilirët == {{kryesor|Ilirët}} === Shthurja e bashkësisë primitive shek. XI - V p.K === ::'''''Artikull''' : '''[[Origjina dhe trualli historik i Ilirëve]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Gjendja ekonomiko-shoqërore e Ilirëve]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Kultura Ilire]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Kolonitë helene të bregdetit Ilir]]''''' Burimet historike dëshmojnë se në epokën e hekurit territori i Shqipërisë banohej nga ilirët, një nga popullsitë e mëdha të Evropës së atëhershme, që shtrihej në gjithë pjesën perëndimore të Gadishullit Ballkanik. Rreth fundit të shekullit XII ose fillimit të shekullit XI para erës sonë në territorin e tyre shfaqen për të parën herë objekte prej hekuri. Futja në përdorim e këtij materiali të ri, që i dha emrin epokës shënon, edhe për ilirët nismën e një periudhe të re historike. Hekuri kishte cilësi të pakrahasueshme ndaj lëndëve të para të njohura deri atëherë për përgatitjen e veglave të punës dhe të armëve. Si i tillë, ai çoi në rritjen e rendimentit në sfera të ndryshme të ekonomisë, në zhvillimin e mëtejshëm të këmbimit, në rritjen e pasurisë shoqërore, në thellimin e diferencimit shoqëror, në formimin e federatave fisnore si forma të organizimit politik. Në tërë përmbajtjen e vet kjo periudhë e historisë së ilirëve karakterizohet, kështu, nga shthurja e plotë e organizimit fisnor dhe nga përgatitja e kushteve për lindjen e skllavopronarisë dhe të shteteve skllavopronare ilire. Ky proces nuk u krye njëlloj në të gjithë territorin e gjerë ilir. Më shpejt përparuan popullsitë që banonin në ultësirën bregdetare dhe në luginat e pllajat me kushte më të mira natyrore, ndërsa më ngadalë ecnin fiset e zonave të thella e të varfra malore. Njohuritë tona për këtë periudhë mbështeten kryesisht në të dhënat arkeologjike, por këtu vijnë në ndihmë për herë të parë edhe burimet e shkruara historike, të cilat u takojnë kryesisht ilirëve të Jugut. === Shtetet Ilire === ::'''''Artikull''' : '''[[Shtetet e para Ilire]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Fuqizimi i skllavopronarisë]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Shteti i Epirit]]''''' Në fundshekullin V p.e.s. ilirët hynë në rrugën e zhvillimit skllavopronar. Në shekujt që pasuan e deri në pushtimin romak krahinat më të përparuara ilire, ato jugore, kryesisht bregdetare, njohën zhvillimin e tyre më të lartë shoqëror e politik të pavarur. Urbanizimi intensiv i kësaj treve dhe zhvillimi që mori, për pasojë, mënyra antike e prodhimit në shek. IV-III p.e.s. çoi në krijimin e një shoqërie antike të mirfilltë dhe në formimin e një vargu shtetesh ilire, të cilat u inkuadruan në qytetërimin e përparuar të botës mesdhetare. Midis formacioneve shtetërore që u formuan në trevën e gjerë ilire, ai që arriti një shkallë të lartë të zhvillimit politik dhe që luajti një rol të shquar në ngjarjet politike të kohës qe Shteti Ilir apo Mbretëria Ilire. Që nga dukja e këtij shteti emrat ilir dhe Iliri morën, përveç kuptimit të gjerë etnik, edhe një kuptim të ngushtë politik, që u lidhën me fatet historike të këtij formacioni shtetëror dhe të popullsisë së tij, e cila në burimet e shkruara do të njihet me emrin Illyrii propriedictii (ilirë të mirëfilltë). Në kohë të ndryshme Mbretëria Ilire ushtroi pushtetin e vet, natyrisht me luhatjet që i imponuan rrethanat politike, në një territor të gjerë që përfshinte krahinat prej lumit Naretva (Narona) në veri e deri te lumi Vjosa (Aous), në jug me një shtrirje drejt lindjes deri te liqenet Lyhnide në kufi me Maqedoninë dhe më në veri me Mbretërinë Dardane. Në krahinat më jugore ilire u formua një shtet tjetër i rëndësishëm ilir i njohur me emrin Shteti i Epirit, i cili shquhet sidomos në ngjarjet politike të fundit të shek. IV dhe të çerekut të parë të shek. III p.e.s. Në kohën e shtrirjes më të gjerë të tij, ai përfshinte tokat prej lumit Vjosa (Aous) e deri në gjirin e Artës (Nikopolit), duke u kufizuar nga jugu me Akarnaninë, kurse nga lindja me Thesalinë e Maqedonisë. Në këtë hapësirë kanë ekzistuar si formacione shtetërore të pavarura edhe një varg qytetesh shtete, si Dyrrahu, Apolonia, Ambrakia, historia politike e të cilave u zhvillua herë në lidhje të ngushtë e herë në kundërshtim me atë të Shtetit Ilir dhe të atij të Epirit. Në rrethana të caktuara politike lindin gjithashtu formacione më pak të rëndësishme në formën e lidhjeve qytetare (Koinon), si ajo e Bylinëve etj., që kanë një peshë më të vogël në historinë politike të Ilirisë. Në krahinat e brendshme jugore dhe qendrore ilire u formuan tri mbretëri të vogla ilire: e paionëve, e dardanëve dhe e athamanëve. E para shfaqet me një shkëlqim të shkurtër në shek. IV p.e.s. për të rënë pastaj shpejt nën goditjet e politikës ekspansioniste të shtetit maqedonas, kurse dy të fundit dalin në arenën politike në shek. III me një rol të parëndësishëm. Popullsitë ilire të krahinave të brendshme qendrore e veriore nuk njohën deri në fillim të erës sonë një organizim politik shtetëror; edhe në këtë kohë ato arritën të organizohen vetëm në federata fisnore, siç është rasti i dalmatëve ose i fiseve të tjera. === Shteti Ilir Fuqi mesdhetare === ::'''''Artikull''' : '''[[Luftërat kundër Romës]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Mbretëria e Dardanisë]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Qëndresa e Ilirëve kundër pushtuesve romak]]''''' Në historiografinë moderne është bërë zakon që shtetin ilir të mesit të shek. III ta quajnë shteti ardian. Studiuesit që e pagëzuan me këtë emër ia atribuojnë formimin e këtij shteti fisit të ardianëve. Sipas tyre, ky fis, i shtyrë nga keltët që vinin nga veriu u bart gjatë shek. IV në bregun e djathtë të Naronës, përballë ishullit Far, në jug të dalmatëve; pa i braktisur këto krahina, aty nga mesi i shek. III p.e.s. në kohën e sundimit të Pleuratit, atit të Agronit, ardianët zbritën gjatë bregdetit deri thellë në jug. Nën goditjet e ardianëve, sipas këtyre studiuesve, ranë mbretëritë e vjetra të enkelejve dhe të taulantëve dhe ardianët u imponuan pushtetin e tyre gjithë fiseve të Ilirisë së Jugut; u krijua kështu një mbretëri e re, shumë më e gjerë sesa të parat, që shtrihej nga kufijtë e Epirit deri përtej Naronës në veri. Kjo tezë, ndonëse përfaqësonte mendimin më të përhapur, nuk mbeti pa u kundërshtuar. Studiues të tjerë vunë në dyshim rolin e ardianëve në formimin e shtetit dhe u përpoqën që t’i zëvendësonin ata me labeatët, të cilët kishin një pozitë qendrore në mbretëri ndaj asaj periferike të ardianëve. Nuk u pranua gjithashtu origjina ardiane e dinastisë themeluese të Agronit, e cila u kërkua përsëri te labeatët; u vu në dukje me të drejtë, se Agroni njihej si mbret i ardianëve, vetëm te historiani Dion Kasi ([[Dio Cassius]]), një burim i vonë i shekullit II të erës sonë, kurse autorë të tjerë, më të hershëm e më të besueshëm, e përmendin si një mbret të ilirëve. Më në fund u përjashtua mundësia e lindjes së këtij shteti, si rrjedhojë e pushtimeve të një fisi dhe u paraqit si krijesë e një grupi sundimtarësh, të cilët bashkuan fise që kishin interesa të përbashkëta dhe lidhje afërsie me dinastinë pushtuese. Me gjithë ndryshimet që paraqesin pikëpamjet e shqyrtuara, ato bashkohen në vështrimin që i bëjnë thelbit të çështjes: formacioni politik për të cilin bëhet fjalë paraqitet si një shtet fisnor dhe si një vepër personale e një sundimtari, qoftë ky Pleurati apo i biri i tij, Agroni. Teza mbi zhdukjen pas vitit 270 të mbretërisë së enkelejve dhe të taulantëve dhe formimi rreth mesit të shek. III p.e.s. i një mbretërie ardiane shumë më të gjerë e më të fuqishme se të parat paraqitet sot si një trajtesë mekanike. Me të drejtë është vënë në dukje se kësaj teze i mungon argumentimi historik dhe se e ashtuquajtura mbretëri e enkelejve është një krijesë e historiografisë moderne. Nga ana tjetër, shteti ilir i mesit të shek. III shihet si një dukuri krejt e re në botën ilire. Sipas autorëve të kësaj pikëpamjeje ilirët nuk njihnin më parë veçse një rend fisnor dhe vetëm pas mesit të shek. III u krijua ky “entitet politik krejtësisht i ri”. Analiza objektive e burimeve tregon se mbretëria e Agronit është trashëgimtare e drejtpërdrejtë e shtetit të mëparshëm ilir, pa asnjë ndërprerje në traditën e vet politike. Qendra e këtij shteti ka qenë më në jug se sa pranohet dhe bërthamën e tij kryesore e përbënin tokat e shtetit të vjetër ilir, të cilat gjatë konfliktit me Romën u bënë teatri i veprimeve më të rëndësishme ushtarake. Ardianët banonin gjithashtu më në jug; sipas autorëve antikë ata nuk janë veçse një nga popullsitë e rëndësishme që bënin pjesë në shtetin ilir dhe nuk u njihet ndonjë rol i veçantë në formimin e mbretërisë së Agronit. Përfshirja e tyre në përbërjen e shtetit ilir ndodhi, sikurse është vënë në dukje me të drejtë, në drejtim të kundërt nga ai i pranuar, nëpërmjet shtrirjes së këtij shteti në veri. Burimet tregojnë qartë se banorët e këtij shteti quhen si më parë “ilirë”, vendi “Iliri” dhe sundimtarët “mbretër ilirë”. Meqë në jetën politike të shtetit ilir nuk ka pasur asnjë ndërprerje, dinastia e Agronit duhet të ketë qenë e re dhe me origjinë veriore. Midis asaj dhe sundimtarëve të mëparshëm nuk ka pasur asnjë lidhje. Ka të ngjarë që në mesin e shek. III p.e.s. ose pak më parë, shteti ilir të ketë njohur një periudhë trazirash të brendshme, hollësitë e të cilave nuk i dimë. Nuk është çudi që zhvillimi i vrullshëm i qyteteve të Veriut, të mbetura jashtë konflikteve luftarake që prekën pjesën jugore të shtetit ilir bashkë me qytetet e tij, të ketë ndryshuar raportin e forcave dhe të ketë ndikuar apo të jetë bërë bazë e ndryshimeve politike që pasqyrohen vetëm në ndryshimin e dinastisë sunduese dhe në shkëputjen e dy qyteteve të rëndësishme të Adriatikut Lindor, Dyrrahut e Apolonisë, nga shteti ilir. Historia e 60 vjetëve të fundit (231-168 p.e.s.) të shtetit ilir është kryesisht historia e luftërave me Romën. Ngjarjet që u zhvilluan në prag të këtyre luftërave janë vetëm një prelud i tyre. Megjithatë këto janë një dëshmi e rëndësishme për vendin që zinte ky shtet midis fuqive të tjera të Ballkanit dhe për rolin e tij historik në ngjarjet politike të kohës. Burimi më i rëndësishëm për këto luftëra është vepra e historianit grek Polibi. Por, kjo vepër e shek. II p.e.s., që përfaqëson një histori të përgjithshme, përshkohet nga një tendenciozitet dhe subjektivizëm i theksuar, ku nuk fshihet simpatia ndaj Romës. Historia e ilirëve, ashtu sikurse në përgjithësi historia e kundërshtarëve politikë të Romës, paraqitet e shtrembëruar. Qëllimi kryesor i Polibit është të justifikojë në këtë vepër pushtimet romake, të cilat i quan të drejta, të nevojshme dhe të dëshirueshme nga popullsitë vendase. Për Polibin këto pushtime ishin të pashmangshme, sepse “fati i kishte caktuar Romës misionin të sundojë botën”. Një pjesë e burimeve që ka përdorur Polibi vjen nga historiani më i lashtë romak Fabi Piktor dhe, sipas një mendimi të përgjithshëm, ka karakter thjesht propagandistik. Burimet e tjera për këtë periudhë, duke qenë nën ndikimin e një tradite të korruptuar rëndë paraqiten më të pasakta. Kjo vihet re në radhë të parë tek Livi, i cili i kushton më tepër vëmendje efektit retorik e moralizues sesa të vërtetës historike. Për hir të paraqitjes së bukur dhe tërheqëse të ngjarjeve, ai shpeshherë sakrifikon këtë të vërtetë. Tregimet e tij janë të veshura me petkun moralizues dhe në mjaft raste me hollësi fantastike. Shumë të pasigurta janë edhe njoftimet e shkrimtarëve të tjerë, Dion Kasi e Apiani, që përfaqësojnë ritransmetime të cunguara, dhe më tepër të pasakta të tradicionit të vjetër. === Iliria nën okupimin Romak === ::'''''Artikull''' : '''[[Iliria nën okupimin Romak]]''''' Shteti romak si gjatë luftërave, ashtu edhe pas mbarimit të tyre u mor me organizimin administrativ të viseve të pushtuara, të cilin e kreu në disa etapa dhe me ndryshime sipas konjunkturave që krijoheshin herë pas here dhe në pajtim me mundësitë që kishte vetë shteti romak. Qëllimi kryesor i organizimit administrativ të Ilirisë, ka qenë përforcimi i pushtetit romak, me anë të të cilit do të kalohej në një administrim e shfrytëzim më racional e sistematik të provincave ilire. Kjo ka ndodhur në periudhën e fundit të Republikës së Romës dhe në mënyrë të veçantë me krijimin e perandorisë. Këtij qëllimi i shërbyen masa të tilla si konfiskimi i tokave dhe ndryshimet në pronësinë tokësore, shndërrimi i disa qyteteve në koloni romake dhe ngulimet e një popullsie italike e orientale, zhvillimi i teknikës dhe i prodhimit, shfrytëzimi i minierave dhe ndërtimi e rindërtimi i rrugëve dhe në përgjithësi situata e rëndë që iu imponua ilirëve, veçanërisht duke filluar nga shek. I e.s. Bashkë me këtë politikë Roma bëri përpjekje të mëdha për asimilimin, “romanizimin” e popullsisë ilire, por pa arritur rezultate të dukshme. == Shqipëria nën Perandorinë Bizantine shek.V - X == ::'''''Artikull''' : '''[[Shqiptarët në mesjetën e hershme]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Ruralizmi i jetës në mesjetën e hershme]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Organizimi shtetëror dhe jeta politike]]''''' Kur [[Perandoria Romake]] u nda në atë të lindjes dhe atë të perëndimit në vitin [[395]], trojet e Shqipërisë së sotme u bënë pjesë e [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]]. Në kohën e Perandorisë Romake, disa ilirë u ngritën në poste të larta në perandorinë e re. Tre perandorët që mbruajtën historinë e Bizantit (duke mbretëruar nga vitet [[491]] deri në vitet [[565]]) ishin me prejardhje ilire: [[Anastasi I]], [[Justini I]] dhe perandori më i njohur i Bizantit [[Justiniani I]]. Në dhjetëvjeçarët e parë nën qeverisjen bizantine (deri në vitin [[461]]), Iliria vuajti bastisjet shkatërruese të [[Visigotët|visigotëve]], [[Hunët|hunëve]] dhe [[Ostrogotët|ostrogotëve]]. Jo shumë kohë pasi këta pushtues barbarë u derdhën nëpër Ballkan, u shfaqën [[Sllavët]]. Midis shekullit VI dhe VII ata u ngujuan në trevat ilire dhe vazhduan të asimilojnë fiset ilire pak a shumë ku ndodhet tani [[Sllovenia]], [[Kroacia]], [[Bosnja dhe Hercegovina]] dhe [[Serbia]]. Fiset ilire të jugut, megjithatë, përfshi dhe Shqipërinë e sotme iu shmangën asimilimit dhe ruajtën gjuhën e tyre amtare. Me kalimin e disa qindvjeçarëve, nën përplasjen me [[romakët]], [[bizantinët]] dhe kulturën sllave, fiset ilire të jugut pësuan një shndërrim dhe pasoi një kalim nga popullata e vjetër ilire në shqiptare të re. Si rrjedhojë, nga shekulli i VII deri në atë të XI, emri Iliri i hapi rrugë emrit, në fillim të përmendur në qindvjeçarin e 2-të nga gjeografi [[Ptolemeu i Aleksandrisë]], të fiseve [[Albanoi]], të cilët banonin çfarë sot është qendra e Shqipërisë. Nga një fis i vetëm emri u përhap duke përfshirë pjesën e mbetur të vendit si Arbëri dhe, përfundimisht, Shqipëri (Albania). Zanafillat e kombit shqiptar duket ndodhën në atë kohë kur populli shqiptar vërejti se ata ndanin një truall të përbashkët, emër, gjuhë, dhe trashëgimi kulturore. (Gjuhëtarët kanë përcaktuar se emri "Shqipëri" rrjedh nga ndajfolja "shqip", në kuptimin "qartë" (në kuptimin "flas qartë"; tek Buzuku: vjen me e thashunë shqip). Ky emër ka zëvendësuar emrin e vjetër Arbëri gjatë shekujve XVI dhe XVII. Hipoteza e prejardhjes nga emri "shqipe", ose "shqiponjë," pra "Shqipëri" - "toka e shqiponjës" është një hipotezë romantike, që nuk përputhet me realitetin shkencor. == Shqipëria midis Bizantit dhe Perëndimit shek. XI - XIV == ::'''''Artikull''' : '''[[Normanët në Shqipëri]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Jeta politike në Shqipëri shek.XII - XIII]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Shqipëria dhe Mbretëria e Sicilisë shek.XIII]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Gjendja kishtare në Shqipëri shek.XI - XIV]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Prona feudale në Shqipëri shek.XI - XIV]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Qytetet në Shqipëri shek.XI - XIV]]''''' == Shqipëria nën sundimin Osman == {{kryesor|Perandoria Osmane}} === Pushtimet e para osmane në Shqipëri === Sulmet e ushtrive osmane për pushtimin e viseve shqiptare nisën në mesin e viteve 80 të shek. XIV. Të udhëhequra nga bejlerbeu i Rumelisë, Timurtash Pasha, në vitin 1385 ushtritë osmane, pasi morën Sofjen, u futën në Shqipëri dhe pushtuan qytetet e Shkupit, të Përlepit, të Manastirit dhe të Kosturit. Në dokumente perëndimore dhe osmane të shek. XIV-XV për qytetet e Shkupit, të Manastirit, të Kosturit, të Janinës etj., si dhe për Fushë-Dardaninë shprehimisht është shënuar se ato ishin "në Shqipëri" apo "në tokat shqiptare". Në muajin gusht të vitit 1385 Balsha II i shkruante Republikës së Venedikut se zotërimet e tij ishin nën sulmet e përditshme të ushtrive osmane dhe se ato kishin shkaktuar një pështjellim të madh te nënshtetasit e tij. Kur Balsha II ishte i zënë në konflikt me mbretin e Bosnjës, Tvërtkon (1376-1391), për çështjen e zotërimit të Kotorrit, një ushtri e fuqishme osmane, e komanduar nga Timurtash Pasha, në shtator të vitit 1385 u fut me shpejtësi në thellësi të tokave shqiptare. Balsha II së bashku me një grup fisnikësh të udhëhequr prej tij, mobilizuan me shpejtësi një pjesë të ushtrisë dhe u dolën përpara osmanëve në fushën e Savrës (pranë Lushnjës). Në betejën e Savrës, që u zhvillua më 18 shtator 1385, forcat ushtarake shqiptare u thyen dhe vetë Balsha II gjeti vdekjen. Fitorja e betejës i dha mundësi ushtrisë osmane që të pushtonte Beratin, Krujën etj., të cilat i mbajti përkohësisht, derisa ua lëshoi zotëruesve të mëparshëm. Inkursionet e tyre u shtrinë edhe në Shqipërinë e Epërme deri në Lezhë, si dhe në Shqipërinë e Poshtme. Në vitin 1386 [[osmanllinjtë]] pushtuan Nishin dhe pas një viti Selanikun, që e mbajtën përkohësisht në duart e tyre, deri më 1403. Për disa familje fisnike të njohura, si Balshajt, Muzakajt etj., beteja e Savrës shënoi rënien e tyre nën vasalitetin osman, i cili në fillim qe i dobët dhe herë-herë formal. Pa kaluar shumë kohë nga disfata që pësuan në fushën e Savrës, Balshajt rifilluan të ndiqnin një politikë të pavarur. Në vitin 1388, Gjergji II Balsha, krahas forcave ushtarake të sundimtarëve të Rashës e të Bosnjës, mori pjesë në betejën që u zhvillua në Beliqë (Bosnjë) dhe forcat e tij luajtën një rol të rëndësishëm në thyerjen e ushtrive osmane, të komanduara nga L`alla Shahini. Kjo fitore nxiti Karl Topinë dhe Muzakajt që të shkëpusnin lidhjet e tyre të vasalitetit ndaj osmanëve.Ballkani ne shekullin XIV ishte nje teritor i coptuar, i ndar ne shume principata e shtete te pavarura sic ishin principata greke,bullgare, serbe,dhe shqiptare. Ndermjet tyre kishte mosmarrveshje e zhvilloheshin luftra per ceshtje fetare si dhe per probleme kufijesh. Keto dy ceshtje kishin krijuar nje anarki ne Ballkan e cila letesonte perparimet e ushtiris osmane. == Krijimi i Koalicionit Ballkanik == Intensifikimi i sulmeve të ushtrive osmane dhe zgjerimi i vrullshëm i pushtimeve të tyre në [[Ballkan]] bënë që sundimtarët ballkanas të linin mënjanë grindjet e konfliktet ndërmjet tyre dhe të mendonin e të projektonin aksione të përbashkëta ushtarake për të mbrojtur zotërimet e veta. Në vitin 1387 u krijua një koalicion i gjerë ballkanik, ndërkohë që më 1388 sulltani përqendroi forca të shumta në Plovdiv për të vijuar pushtimet në Ballkanin Qendror. Knjazi serb i Rashës, Llazari Hrebelanoviçi mori nismën dhe ftoi sundimtarët e tjerë ballkanas që të bashkonin forcat e tyre për të ndalur marshimin osman. Thirrjes së tij iu përgjigjën disa prej sundimtarëve shqiptarë, si Gjergji II Balsha, sundimtar i Shkodrës, Teodor II Muzaka, zot i Beratit dhe i Myzeqesë, Dhimitër Jonima, zot i trevave përgjatë rrugës tregtare Lezhë-Prizren, Andrea Gropa, zot i Ohrit dhe i rajoneve rreth tij, sundimtarë të Shqipërisë së Poshtme etj. Me ta u bashkuan edhe sundimtarë të tjerë ballkanas, si vojvoda rumun Mirçea, bani kroat Ivan Horvat, mbreti Tvërtko I i Bosnjës, sundimtari i Kosovës Vuk Mlladenoviqi, që zakonisht njihet me mbiemrin Brankoviçi (Vuk Brankoviçi) etj. Zotërimet familjare i kishte në pjesën veriore të Drenicës dhe të Fushë-Dardanisë. Pas vdekjes së Vukës në tetor 1398, jeta politike në zotërimet e tij u decentralizua. Trupat shqiptare kishin një peshë të rëndësishme në forcat e koalicionit ballkanik. Kronikat osmane, që përshkruajnë këtë ngjarje, theksojnë numrin e madh të ushtrisë së Gjergjit II Balsha dhe e cilësojnë atë si njërin prej tre sundimtarëve kryesorë të koalicionit antiosman, krahas knjazit Lazar dhe vojvodës Vllatko Vukoviqit, komandant i ushtrisë së mbretit Tvërtko I të Bosnjës. Në qershor të vitit 1389 ushtritë e koalicionit ballkanik u bashkuan në Fushë-Dardani (Fushë-Kosovë). Në çastin e fillimit të betejës, V. Brankoviqi i largoi trupat e veta nga koalicioni. Më 15 qershor ballkanasit zhvilluan një betejë të përgjakshme me focat osmane të komanduara nga sulltan [[Murati I]]. Pas disa sukseseve të para të ushtrive të koalicionit, fitorja në këtë betejë anoi përfundimisht nga osmanët, por me humbje njerëzore të mëdha nga të dyja palët. Gjatë zhvillimit të betejës luftëtari Milosh Kopili vrau sulltan Muratin I. Për hakmarrje osmanët vranë robërit e luftës, duke përfshirë knjaz Llazarin e Milosh Kopilin. Në këtë betejë mbeti i vrarë Teodori I Muzaka, si dhe shumë bashkëluftëtarë të tij dhe shqiptarë të tjerë. Beteja e Fushë-Dardanisë dhe akti heroik i Milosh Kopilit lanë mbresa të fuqishme te shqiptarët e Kosovës, të cilët i përjetësuan ato në këngë popullore. == Dështimi i Koalicionit == Disfata e koalicionit ballkanik në betejën e Fushë-Dardanisë të vitit 1389 pati rrjedhime të rënda për popujt e Gadishullit të Ballkanit. Ajo i dha fund krijimit të koalicioneve ballkanike të gjera kundër pushtuesve osmanë dhe [[sulltani]]t pasardhës, Bajazitit I (1389-1402), të njohur me cilësimin Rrufeja (Jëlldërëm), i lehtësoi rrugën për pushtime të reja në Ballkan. Pushtuesit osmanë e kthyen në vasal të tyre sundimtarin e Kosovës, Vukë Brankoviçin, të cilin, në fillim të vitit 1392, e detyruan t'u dorëzonte Shkupin, e më pas Zveçanin (kështjellë pranë Mitrovicës) etj. Me marrjen e Shkupit, osmanët përforcuan pushtetin e tyre në pjesën lindore të Shqipërisë Qendrore (Maqedonia e sotme), veçanërisht nëpër rajonet fushore të lumit Vardar, që ishin nga më të begatat e Ballkanit. Pozicioni gjeografik shumë i favorshëm i Shkupit, ku kryqëzoheshin rrugët më të shkurtra që lidhnin kryeqytetin e Perandorisë Osmane me të gjitha tokat shqiptare dhe me rajonet e tjera të [[Ballkani]]t, nxitën [[Lista e sulltanëve të Perandorisë Osmane|sulltanët osmanë]] që ta bënin atë bazë ushtarake shumë të fuqishme, duke e shpallur [[Pasha]][[sanxhak]], d.m.th. vend-rezidencë e [[bejlerbeu]]t të [[Rumelia|Rumelisë]]. == Ndryshimet në Fe == Ndërkaq osmanët ishin përpjekur për zgjerimin e pushtimeve të tyre në Shqipërinë Qendrore. Qysh në vitin 1385 ata u kishin marrë Muzakajve qytetin e rëndësishëm të Kosturit, kurse rreth vitit 1394 u morën Gropajve Ohrin, të cilin nuk e mbajtën dot për një kohë të gjatë. Ky qytet buzë liqenit kishte fortesë të fuqishme dhe një pozicion shumë të favorshëm për kontrollin e peshkimit në liqen e në dajlanet e shumta të lumit Drin në Strugë, ku tregtohej me shumicë peshku i thatë që përgatitej aty. Për zotërimin e rajonit të liqenit dhe dobësimin e pranisë së fisnikëve shqiptarë aty, osmanët vendosën administratën e tyre në Ohër dhe rrënuan tri kështjellat e tjera, të Strugës, të Pogradecit e të Starovës, që ishin në roje të liqenit dhe të rrugëve që gjendeshin pranë tij. Në kushtet e mungesës së një kishe kombëtare shqiptare, që do të ndikonte shumë në ruajtjen e unitetit fetar te shqiptarët, një pjesë e konsiderueshme e fisnikërisë dhe e shtresave të tjera, që jetonin në Shkup, Manastir dhe në qytete të tjera të viseve lindore, filluan të përqafonin masivisht [[islamizmi]]n. Që në fund të viteve 60 të shek. XV mbi 60% e banorëve të Shkupit e të Manastirit ishin [[mysliman]]ë. Kurse te [[sllavët]], që kishin kishën e tyre kombëtare, nuk u përhap procesi i [[islamizimi]]t.<ref>{{cite web|url=https://gazetadielli.com/islamizimi-i-shqiptareve-gjate-periudhes-se-pushtimit-osman/|title=Islamizimi i shqiptarëve, gjatë periudhës së pushtimit osman|publisher=Gazeta Dielli|language=sq|date=9 janar 2023|access-date=15 mars 2024}}</ref> Në regjistrat kadastralë osmanë të shek. XV thuajse asnjë spahi nuk ka të shënuar cilësimin se është serb apo sllav, ndryshe nga shumë të tjerë që mbajnë mbiemrin Shqiptari (Arnauti). Konvertimi në [[islami]]zëm i shqiptarëve i shkëputi shumë prej tyre nga ndikimi i kishave ortodokse sllave e greke (që liturgjinë e mbanin në gjuhën sllave dhe greke), duke ndërprerë kështu vrullin e procesit shekullor të sllavizimit e të greqizimit të shqiptarëve. Gjithashtu [[islam]]izimi u dha mundësi shqiptarëve që të integroheshin në jetën e Perandorisë Osmane dhe të ruanin, deri në një farë mase, pozitat e tyre ekonomike e politike. == Rikonsolidimi i Perandorisë Osmane == Pasi e konsoliduan [[Shqipëria osmane|pushtetin]] osman në viset lindore të Shqipërisë Qendrore, [[Ushtria osmane|trupat osmane]] nisën sulmet në drejtim të rajoneve perëndimore e bregdetare, si dhe të Shqipërisë së Epërme dhe asaj të Poshtme, sulme që i vazhduan pa ndërprerë nga viti 1385 deri në vitin 1402 për t`i rifilluar pas një dhjetëvjeçari. Pasi morën Zveçanin, më 1393 osmanët arritën të pushtonin po përkohësisht Shkodrën, Ulqinin, Dejën e Krujën, të cilat i mbajtën deri më 1395. Po në fund të shek. XIV ata morën përkohësisht Janinën dhe pushtuan krahinat e Korçës e të Përmetit. Zgjerimi i pushtimeve osmane në Shqipëri u ndërpre përkohësisht pas [[Beteja e Ankarasë|betejës së]] [[Ankaraja|Ankarasë]], të zhvilluar më 20 qershor 1402, ku trupat osmane pësuan një disfatë të rëndë dhe [[sulltan]] [[Bajaziti I]] (1389-1402) ra rob në duart e ushtrive fitimtare [[Mongolët|mongole]] të udhëhequra nga [[Timuri|Timurlengu]]. Pas kësaj beteje, për një dhjetëvjeçar, jeta politike e Perandorisë Osmane u përfshi nga konflikte të ashpra ndërmjet tre djemve të Bajazitit I për trashëgimin e fronit, konflikte që përfunduan me ardhjen në pushtet të Mehmetit I (1413-1421). Sulltani i ri riaktivizoi politikën pushtuese edhe në drejtim të [[Ballkani]]t dhe të Shqipërisë. Para se sulltan [[Mehmeti I]] të vinte në pushtet, në vitin 1412 ushtritë osmane sulmuan Novobërdën dhe e mbajtën të rrethuar për një kohë të gjatë, por nuk e morën dot, sepse mbrojtësit e saj luftuan me guxim. Ushtritë e sulltan Mehmetit I, me vdekjen e Niketë Topisë, në fillim të vitit 1415 pushtuan Krujën, gjatë vitit 1417 i morën Beratin Teodor Muzakës dhe Kaninën bashkë me Vlorën Rugina Balshës, kurse në vjeshtë të vitit 1418 pushtuan Gjirokastrën, kryeqendrën e zotërimeve të Zenebishëve. Fitorja e trupave osmane në betejën e Fushë-Dardanisë të vitit 1389 dhe konsolidimi i pushtetit të tyre në fund të shek. XIV në qytetin e Shkupit, në rajonet e lumit Vardar si dhe pushtimi i Krujës, i Beratit, i Gjirokastrës etj., lehtësuan pushtimet e mëtejshme osmane në Ballkan e në Shqipëri dhe shtuan panikun në radhët e sundimtarëve ballkanas, shumë prej të cilëve u bënë vasalë të sulltanëve. Në Shkup u vendos selia e bejlerbeut të Rumelisë, që ishte komandanti i përgjithshëm i ushtrive osmane për pjesën evropiane të saj. Me një personalitet të tillë ushtarak e politik shumë të fuqishëm të Perandorisë Osmane duhej të përballeshin vazhdimisht [[Oxhaqet feudalë|fisnikët shqiptarë]]. Krahas tij ata duhej të përballeshin edhe me pinjollët e shumtë të familjes së fuqishme të Evrenozëve. Qysh kur nisën pushtimet e para osmane në Shqipërinë Lindore, në fund të shek. XIV, e deri në fund të shek. XV, kur ranë në duart e tyre edhe kështjellat e fundit në tokat shqiptare, ato të viseve perëndimore, në të gjitha betejat e aksionet e rëndësishme ushtarake të ushtrive pushtuese u shquan si komandantë ushtarakë osmanë një varg pinjollësh të familjes Evrenozi që jetonin në Shkup. I pari i tyre ishte Evrenoz-Beu (Pasha Jigit beu), i cili kishte pushtuar Thesalinë; emrin e tij e përdorën gjatë shekujve si mbiemër djemtë, nipërit e pasardhësit e tjerë të tyre.. ::'''''Artikull''' : '''[[Shqipëria përballë pushtimit osman 1385-1443]]''''' === Shqipëria në kohën e Gjergj Kastriotit - Skenderbeut 1443-1468 === [[Skeda:Gjergj Kastrioti.jpg|parapamje|Portreti i Skënderbeut]] ::'''''Artikull''' : '''[[Rimëkembja e Shtetit të Kastriotëve]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Fitoret e Besëlidhjes Shqiptare nën udhëheqjen e Skenderbeut]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Formimi i Shtetit Shqiptar nën drejtimin e Skenderbeut]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Marrëdhëniet ndërkombëtare të Shqipërisë në kohën e Skenderbeut]]''''' ::'''''Artikull''' : '''[[Betejat shqiptaro-osmane të viteve 60]]''''' === Shqipëria në vitet 1468-1479 === ::'''''Artikull''' : '''[[Shqipëria në vitet 1468-1479]]''''' === Rilindja kombëtare : === [[Skeda:Balkans Bd. 15 1890 (128663199).jpg|parapamje|250px|Kufijtë në Ballkan 1878-1912]] {{kryesor|Rilindja Kombëtare}} Nga mesi i shekullit të XIX-të [[Perandoria Osmane]] ishte në grahmat e "Çështjes Lindore", në kohën që ballkanasit, duke përfshirë edhe shqiptarët, kërkonin të plotësonin ëndrrën e tyre kombëtare, bashkimin e katër [[Vilajeti shqiptar|Vilajeteve shqiptare]]. Për të mbrojtur dhe përkrahur interesat e tyre kombëtare, shqiptarët u mblodhën në [[Prizreni|Prizren]], një qytet i [[Kosova|Kosovës]], në vitin [[1878]] dhe krijuan [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjen Shqiptare të Prizrenit]]. Lidhja kishte dy qëllime kryesore, atë politik dhe atë kulturor. Së pari, u përpoq (pasukses) të bashkonte të gjitha trojet shqiptare - atë kohë të ndara ndër katër [[Vilajeti|Vilajete]]: [[Vilajeti i Kosovës|Vilajetin e]] [[Kosova|Kosovës]], [[Shkodra|Shkodrës]], [[Manastiri]]t dhe [[Janina|Janinës]] - në një shtet vetqeverisës nën kuadrin e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]]. Së dyti, nisi një lëvizje për zhvillimin e gjuhës, letërsisë, arsimimit, dhe kulturës shqiptare. Në vijë me programin e dytë, në vitin [[1908]] udhëheqësit shqiptarë u takuan në qytetin e [[Manastiri (Qyteti)|Manastirit]] (tani [[Maqedonia|Maqedoni]]) dhe përshtatën dy alfabete kombëtarë. Të dy alfabetet bazoheshin në shkrimin latin, të cilët zëvendësuan alfabetet e tjera në përdorim në atë kohë, dhe që përfshinin [[Alfabeti arab|alfabetin arab]] ([[Elifba]], për [[myslimanët]]), atë grek (për ortodoksët) dhe atë latin (për katolikët) që ishin deri në atë kohë në përdorim. Alfabeti që përdoret sot rëndom ndër shqiptarë është njeri prej alfabetëve zyrtarë të hartuar nga ky Kongres. Lidhja Shqiptare e Prizrenit, nën trysninë e fuqive evropiane, u shtyp nga Perandoria Osmane në vitin [[1881]]. Qëllimi i fuqive evropiane ishte të pengonte krijimin e një shteti me shumicë absolute myslimane në zemër të Evropës. Fuqitë evropiane e justifikuan këtë presion me gjoja alarmimin e Portës së Lartë nga synimi i fuqishëm kombëtar brenda Lidhjes Shqiptare. Megjthkëtë, lidhja mbeti [[Simboli|simbol]] i zgjimit dhe aspiratave kombëtare të shqiptareve të kudondodhur dhe idetë e qëllimet e saj ushqyen përpjekjet për pavarësi kombëtare të katër Vilajeteve shqiptare. Kur [[Xhonturqit|Turqit e Rinj]] (Xhon Turqit), që kishin marrë pushtetin në [[Stambolli|Stamboll]] në vitin [[1908]] shpërfillen zotimet e tyre ndaj shqiptarëve për reforma administrative dhe njohjen e vetvendosjes (autonomisë) së Vilajteve shqiptare, shqipëtarët u hodhën në kryengritje të armatosur ([[1910]]-[[1912]]). Të alarmuar nga ardhmëria e autonomisë shqiptare, fqinjët ballkanas të Shqipërisë, që kishin bërë tashmë plane për copëtimin e vendit, i shpallën luftë Perandorisë Osmane në [[tetor]] [[1912]], dhe ushtritë greke, serbe dhe malazeze përparuan në trevat Shqiptare. Për të shmangur asgjësimin e vendit, të dërguarit e kombit u takuan në një kuvend në [[Vlora|Vlorë]]. Ata udhehiqeshin nga [[Ismail Bej Vlora]], një shqiptar që kishte pasur pozita të larta në administratën osmane. Më [[28 nëntor]] [[1912]], kuvendi shpalli pavaresinë e Shtetit Shqiptar. == Pavarësia e Shqipërisë == === Krijimi i shtetit të ri === Pak kohë pas mundjes së osmanëve nga lidhja ballkanike, në dhjetor të vitit 1912 u thirr në [[Londër]] një konferencë ambasadorësh të [[Fuqitë e Mëdha|Fuqive të Mëdha]] (Britanisë, Gjermanisë, Rusisë, Austro-Hungarisë, Francës dhe Italisë) për të vendosur mbi çështjet e ngritura nga lufta në Ballkan. Me mbështetjen e dhënë shqiptarëve nga Austro-Hungaria dhe Italia, konferenca ra dakord të krijohej një shtet i pavarur shqiptar. Por, në vendosjen e kufinjve të shtetit të ri, duke pasur trysni të forta nga fqinjët e Shqipërisë, Fuqitë e Mëdha nuk e njohën gjërësisht realitetin demografik dhe u dorëzuan serbëve Vilajetin e gjërë të [[Kosovë]]s dhe në lindje pjesën më të madhe të Vilajetit të Manastirit, përfishi Shkupin, Ohrin, Manastirin, ndërsa në jug, [[Greqi]]së iu dha pjesa më e madhe e Vilajetit të [[Janinë]]s, përfshirë vetë qytetin e [[Janinë]]s dhe gjithë [[Çamëri]]në, njohur ndryshe si Epiri i Jugut me qendër në Lumin Thíamis. Këto cungime të trevave shqiptare iu shtuan atyre të aneksuara nga Mali i Zi të zonave të Ulqinit, Podgoricës, Kotorrit, Plavës dhe Gucisë.<ref>{{cite web|url=https://gazetasi.al/konferenca-e-londres-109-vite-nga-ndarja-e-trojeve-shqiptare/|title=Konferenca e Londrës, 109 vite nga ndarja e trojeve shqiptare|publisher=Gazeta Si|language=sq|date=12 dhjetor 2021|access-date=15 mars 2024}}</ref> Shumëkush dyshoi nëse shteti i ri do të ishte funksional me pothuajse dy të tretat e tokave dhe popullsisë shqiptare të lëna jashtë kufinjve të saj, duke qene se këto treva ishin nga më prodhimtaret në bujqësi dhe blegtori. Nga ana tjetër, një bashkësi e vogël rreth 30.000 banorë të deklaruar me kombësi greke u përfshi brenda kufijve të Shqipërisë. (Megjithëkëtë, Greqia numëronte të gjithë shqiptarët e besimit ortodoks - rreth 20 përqind të popullsisë - si grekë, duke pretenduar se numri i popullsisë me kombësi greke ishte më i madh seç mendohej). Që atëherë, pakicat greke, çame dhe kosovare mbeten temat më shqetësuese në marrëdhëniet Shqiptaro-Greke dhe Shqiptaro-Jugosllave. Fuqitë e Mëdha i imponuan shtetit të ri shqiptar një princ gjerman, [[Wilhelm von Wied]] (Vilhelm Vid), si kusht për ekzistencën e tij. Vilhelmi Vidi mbërriti në Shqipëri në mars 1914. Mosnjohja e tij me Shqipërinë dhe problemet e saj si dhe mungesa e popullaritetit të tij ndër shqiptarë, përzier me ndërlikimet e ngritura nga shpërthimi i [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], e detyruan atë të braktiste Shqipërinë vetëm gjashtë muaj më pas. Lufta që vijoi e zhyti vendin në një krizë të re ndërkaq që ushtritë e Austro-Hungarisë, Francës, Italisë, Greqisë, Malit të Zi dhe Serbisë e zaptuan dhe pushtuan gati gjithë territorin e shtetit shqiptar. Shteti shqiptar, i mbetur pa udhëheqje qendrore politike dhe ekonomike, për shkak të pushtimit të ri, e pllakosi vendin në kaos. Në Konferencën e Paqes së Parisit, 18 janar [[1919]] - 21 janar [[1920]] zhvilluar pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], shuarja e Shqipërisë u shmang kryesisht nga përpjekjet e Presidentit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës [[Woodrow Wilson]], i cili kundërshtoi planin e Britanisë, Francës dhe Italisë për ndarjen e Shqipërisë midis fqinjëve të saj, dhe sidomos nga delegacioni shqiptar që insistoi me forcë në ruajtjen e shtetit shqiptar. Një kongres kombëtar, u mbajt në [[Lushnjë]] më 28 janar 1920, për të shpallur hapur konsolidimin e themeleve të shtetit shqiptar dhe për të hedhur bazat e qeverisë së re, akt ky nëpërmjet të cilit burrat e shtetit shqiptar e provuan veten të aftë për të qeverisur vendin në kundërshtim me pretendimet e fuqive të mëdha. Kongresi vendosi unanimisht rrëzimin e qeverisë së Durrësit, zgjodhi Këshillin e Lartë prej katër anëtarësh [[Luigj Bumçi]]n, [[Aqif Pashë Elbasani]]n, [[Abdi Toptani]]n dhe [[Mihal Turtulli]]n, emëroi qeverinë me kryeministër [[Sulejman Delvina|Sulejman Delvinën]] dhe zgjodhi Senatin. Si rezultat i përpjekjeve të shquara të patriotëve të kombit, në dhjetor 1920 Shqipëria, këtë herë me mbështetjen e Britanisë, u pranua në Lidhjen e Kombeve, duke fituar kështu për herë të parë njohjen ndërkombëtare si shtet vetëvendosës. === Konsolidimi i shtetit shqiptar === [[Skeda:King Zog I.jpg|parapamje|200px|[[Ahmet Zogu]]]] {{main|Shqipëria në vitet 1920-1939}} Në fillim të viteve 1920 shoqëria shqiptare ishte e ndarë midis dy grupimeve politike opoziatare. I pari, përbehej prej shtresës së bejlereve dhe pashallarëve të mëdhenj, pronarë të mëdhenj tokash, intelektualë të shkolluar jashtë vendit, iniciatorë të lëvizjes për bashkimin e Vilajeteve shqiptare dhe aktorë kryesorë politikë dhe ekonomikë në Shpalljen e Pavarësisë. Ndër ta numëroheshin Vlorajt, Vrionasit, Biçakçinjtë, Toptanasit, Vërlacët, Këlcyrajt, etj.. Ky grupim politik dhe ekonomik përfaqësonte forcat tradicionaliste shqiptare dhe synonte modernizimin e Shqipërisë sipas standarteve Perëndimore, ndërkaq që orintimi i tyre politik qe thellësisht i djathtë. Në mes të tyre shquhej për ambicjen e tij dhe [[Ahmet Zogu]], një pronar i vogël fisnor nga [[rrethi i Matit]], i shkolluar në Stamboll dhe Austri. Grupi i dytë përbëhej nga tregtarë progresistë dhe politikanë me prirje demokratike të kohës, të cilët synonin gjithashtu modernizimin e Shqipërisë sipas standardeve Perëndimore, ndërkaq që orientimi i tyre politik qe i majtë. Ky grupim udhëhiqej prej [[Fan Stilian Noli]]t, një peshkop [[ortodoks]] i edukuar në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]. Këto forca politike, të kundërta në program dhe përbërje, përfaqësonin natyrën kontradiktore të politikës shqiptare në fund të [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]]. Në periudhën midis vitit [[1920]] dhe [[1924]] forcat liberale (të majta) u fuqizuan së tepërmi dhe në vitin [[1924]] një kryengritje popullore e detyroi [[Ahmet Zogu]]n të largohej nga Shqipëria për në [[Jugosllavi]]. Në pozitën e kryeministrit të qeverisë së re shqipatare, Noli iu përvesh një programi social që synonte një reformë të plotë agrare dhe modernizimin e infrastrukturës administrative të vendit sipas shembullit të demokracive perëndimore. Ky program hasi kundërshtimin e klasës së bejlereve dhe pashallarëve të mëdhenj, të cilët nuk donin të humbisnin pozitën e tyre të lartë në drejtimin e shtetit. Gjithashtu, qeveria e Nolit nuk arriti dot të sensibilizonte opinionin ndërkombëtar në ndihmë të saj. Qeveria e vetme që e njohu Shqipërinë në arenën ndërkombëtare ishte vetëm regjimi i ri Sovjetik i [[Lenini]]t. Si pasojë, qeveria e Nolit u konsideruar tepër e majtë dhe përfundimisht një eksperiment në politikën shqiptare. Në krye të gjashtë muajve qeveria e Nolit ra dhe Zogu u rivendos si kryeministër i Shqipërisë me ndihmën zemërgjerë të Ushtrisë Jugosllave. Zogu rifilloi sundimin e tij katërmbëdhjetëvjeçar në Shqipëri në fillim si president i Shqipërisë (1925-1928) dhe më vonë si Zogu I, Mbret i Shqiptarëve. Revolucioni demokratik i Nolit tronditi gjithë klasën politike shqiptare, përshi dhe Zogun. Tashmë ish bërë e qartë se nëse Shqipëria duhej të bënte përpara atëherë duheshin ndërmarrë reforma domethënëse. Si rezultat, Zogu qe i suksesshëm në vendosjen e rregullit dhe rendit publik, hapjen e shkollave fillore dhe të mesme. Këto reforma u interpretuan nga qarqe të ndryshme si skllavërim kombëtar pasi sigurimi i të ardhurave financiare për to dhe modeli i tyre ish kryesisht Italia. Financimet dhe traktatet e shumta që Zogu ndërmori me qeverinë fashiste të [[Benito Mussolini|Mussolinit]] shpesh u interpretuan si orvatje për ta shndërruar Shqipërinë në një koloni Italiane. Ndërkaq, interpretime të tjera të historiografisë hedhin dritë mbi fatkin se shumë nga reformat e modernizimit të ndërmarra prej Zogut qenë lëvizje të detyruara të tij për t'i shpëtuar kolonizimit real të Shqipërisë nga Italia, plan ky i shpallur haptas prej saj që para rënies së [[Perandorisë Osmane]]. Një ndër faktet që e ndihmon këtë interpretim është largimi i Zogut nga vendi më 1939, vit në të cilin Italia fashiste pushton Shqipërinë. Zogu fillimisht u largua për në [[Greqi]] më pas në [[Egjipt]] e më pas për në [[Francë]] ku dhe ndërroi jetë. Ligjërisht Shqipëria e Zogut ish një monarki kushtetuese dhe parlamenti i Shqipërisë i përfaqësonte të dyja forcat kryesore politike, tradicionalistët e djathtë dhe progresitët e majtë. Ndërkaq, baza mbështetëse e autoritetit të Zogut ishin bejlerët dhe pashallaët e zonave qendrore dhe jugore dhe bajraktarët e veriut. I mbështetur në këtë rrjet, i siguruar nga ndihmat financiare të Italisë dhe në një xhandarmari të stërvitur dhe udhëhequr nga oficerë të huaj, Zogu solli stabilitet në Shqipëri. Ai vendosi autoritetin shtetëror në zonat e thella malore, uli kriminalitetin, hodhi themelet e sistemit të ri arsimor dhe ndërmori hapa shumë të guximshëm në modernizimin e jetës shoqërore të vendit. Zogu dështoi në zgjidhjen e promblemit të reformës agrare. Ai importonte drithra në shuma të kosiderueshme, por sidoqoftë mungesa e të ardhurave dhe e aktivitetit të shtresës së fshatarësë detyroi një pjesë të saj të emigronte jashtë shtetit. Për më tepër Zogu u kufizoi shtetasve të tij të drejtat qytetare, fetare dhe civile të cilat krijuan kushte të favorshme për kryengritje të shpeshta ndaj regjimit të tij. Në betejën kundër korrupsionit shtetëror nuk u tregua i vendosur ndërkaq që qe i ashpër me një pjesë së opozitës politike. Zogu neglizhoi në masë të konsiderueshme krijimin e grupeve dhe celulave të para komuniste në Shqipëri edhe pse elementi komunist nuk qe burimor për vendin. Ndërkaq, elementi komunist u përdor si armë për të luftuar dhe përçarë stabilitetin e vendit. === Lufta e Dyte Botërore === {{kryesor|Shqipëria në luftën e dytë botërore}} Në tetor të vitit [[1940]] forcat italiane e përdorën [[Shqipëria|Shqipërinë]] si një bazë ushtarake për të pushtuar [[Greqia|Greqinë]], por ata u zmbrapsen shpejt në Shqipëri. Pasi [[Gjermania]] naziste mundi Greqinë dhe [[Jugosllavia|Jugosllavinë]] në vitin [[1941]], krahinat e [[Kosova|Kosovës]] dhe Çamërisë i´u bashkëngjitën Shqipërisë, duke krijuar kështu një shtet shqiptar të bashkuar kombësisht. Shteti i ri zgjati deri në nëntor [[1944]], kur gjermanet që kishin zëvendësuar forcat pushtuese italiane duke ndjekur dorëzimin e [[Italia|Italisë]] u tërhoqën nga Shqipëria në vitin [[1943]]. Kosova iu ritrupëzua pjesës serbe të Jugosllavisë dhe [[Çamëria]] Greqisë. == Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë == === Shteti i Diktaturës se proletariatit === Sunduesit e rinj të Shqipërise trashëguan një vend jashtëzakonisht të varfër, të persekutuar nga analfabetizmi, gjakmarrja fisnore, shumllojshmëria e sëmundjeve epidemike dhe mungesa fantastike e të drejtave më themelore civile dhe qytetare. Për eliminimin e tyre komunistët ndërmorën një program radikal modernizimi që synonte pavarësinë sociale dhe ekonomike të Shqipërisë, si një suplementim të reformave të filluara qysh nga Shpallja e Pavarësisë në [[Vlorë]] më [[1912]]. Akti i parë i qeverisë së re ishte ajo e një reforme agrare pa kompromis. Tokat e bejlerve dhe agallarëve u ndanë në ngastra më të vogla dhe i'u dhanë atyre fshatarëve që ose nuk kishin tokë, ose që deri në atë kohë kishin shërbyer si sejmenë dhe bujkrobër. Kjo masë theu gjithashtu dhe bazën fuqimore të klasës së bejlerëve. Për më tepër, qeveria shtetëzoi industrinë, bankat dhe gjithë kapitalin tregtar dhe të huaj në vend. Pak kohë mbas reformës agrare filloi kolektivizimi i tokës, proces i cili mbaroi në [[1967]]. Si rezultat, fshatarësia humbi tokën që i'u dha në fund të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. [[Socializmi]] nën udhëheqjen e [[Enver Hoxha|Enver Hoxhës]] u përhap në zonat e thella malore dhe për pasojë shkaterroi institucionin e vjetër tradicional të [[kanuni]]t, lidhjet e ngurta fisnore dhe strukturën patriarkale të familjes. Shqipëria aderoi në kampin komunist me Jugosllavinë (1944-48), BRSS (1948-61) dhe Kinën (1961-78).Politikisht, Hoxha u zhgenjye me aleatët e tij komunistë dhe u nda me secilin prej tyre, duke i akuzuar për tradhti ideologjike ndaj kauzës së proletariatit dhe paqësim me Perëndimin kapitalist. E izoluar nga Perëndimi dhe Lindja së bashku, Shqipëria adoptoi kursin e ndërtimit të socializmit "me forcat e veta" duke u pozicionuar si vendi i vetëm stalinist në gjithë bllokun komunist. Sidoqoftë shtypja politike i errësoi këto arritje kombëtare. Qeverisja e Hoxhës u karakterizua nga persekutimi policor i [[Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit]], i njohur thjesht si Sigurimi. Për eliminimin e pakënaqësisë, qeveria përdori shpesh përsekutimin e udhëheqjes në rradhët e Partisë dhe në mënyre më pak të ndjeshme atë të popullsisë në përgjithësi. Ata që kritikonin Partinë dhe drejtuesit e shtetit në veprat e tyre, qoftë kulturore, editoriale, ose thjesht propagandistike përjashtoheshin nga puna, burgoseshin në kampe të punës së detyrueshme ose thjesht ekzekutoheshin. Udhëtimi jashtë shtetit ishte i ndaluar për të gjithë përveç atyreve që shkonin me punë ose sponsorizim shtetëror. Në 1967 praktikimi fetar u ndalua pasi udhëheqja e shikonte fenë si një institucion feudal mesjetar që pengonte bashkimin dhe përparimin kombëtar. Vendet e kultit u mbyllen dhe në shume raste ose u shkatërruan ose u kthyen në shtëpi për veprimtari rinore. Shpëtuan vetëm ato që përbënin pasuri kulturore si [[Xhamia e Ethem Beut]] në qëndër të [[Tiranë]]s. === Rënia e komunizmit === Mbas vdekjes së Enver Hoxhës më 1985, zëvendësuesi i tij, [[Ramiz Alia]], u përpoq ta ruante strukturën e sistemit ekzistues, por në të njëjtën kohë tentoi të implementonte reforma, në mënyrë që të revitalizonte ekonominë që në atë kohë po bënte në vend numero. Si rezultat ai lejoi investime nga firma të huaja në Shqipëri dhe shtoi marrëdhëniet diplomatike me vendet Perëndimore. Sidoqoftë me rënien e komunizmit në Evropën Lindore në vitin [[1989]], shumë segmente të shoqërise shqiptare filluan nja aktivizim politik më të vendosur dhe filluan agjitimin kundër qeverisë. Grupet më aktive ishin ato më të zhgënjyerat intelektualët dhe rinia studentore. Në përgjigje të kërkesave të tyre Ramiz Alia u dha shqiptarëve (Minoritetit) të drejtën për udhëtim jashëte shtetit, zbuti fuqitë ekzekutive të Sigurimit, adoptoi disa masa të ekonomisë së lirë. Në dhjetor të 1990 Alia legalizoi krijimin e partive politike, kjo sinjalizoi fundin e monopolit komunist mbi ekzekutivin. Masë mbas mase, kontrolli absolut i shtetit mbi shoqërinë shqiptare u dobësua. Pasiguria politike, ekonomike dhe shoqërore solli rënien e shumë qeverive midis 1990 dhe 1992. Në mars të vitit 1992 fitorja vendimtare e [[Partia Demokratike|Partisë Demokratike]] solli në fuqi [[Sali Berisha|Sali Berishën]], presidentin e parë të zgjedhur në një skenë demokratike dhe elektorale qysh prej fillimit të viteve 20-të. Përparimi shqiptar drejt reformës demokratike mundësoi pjesëmarrjen shqiptare në Konferencën për Sigurimin dhe Bashkëpunimin në Evropë, e cila solli fundin e izolimit makabër shqiptar. Përjekjet për krijimin e një ekonomie të lirë sollën kriza të vazhdueshme, por gjithashtu mundësuan sjelljen e ndihmave humanitare në Shqipëri nga komuniteti ndërkombëtar. Në këtë menyrë, Shqipëria filloi integrimin e politikës dhe institucioneve të saj me Perëndimin, pjesë e të cilit shqiptarët e kanë konsideruar përherë veten. Dështimi i shumë firmave piramidale investimi shkaktuan rënien e ekonomisë dhe më vonë të qeverisë në fillim të vitit 1997. Rreth një e treta e popullisë e gjetën vetën të varfër sa hap e mbyll sytë. Dhuna u shtua dhe turma popullore rrëmbyen armë, banda kriminale kontrollonin zona të tëra të vendit. Në përgjigje të kësaj, [[OKB]] dërgoi trupa paqëruajtëse në mars të atij viti. Partia socialiste fitoi zgjedhjet parlamentare në qershor 1997 dhe sekretari i Partisë [[Rexhep Mejdani]] u zgjodh President i ri i Shqipërisë. Në [[1999]] vendi mirëpriti rreth 450,000 shqiptarë të Kosovës që i largoeshin dhunës serbe në [[Kosovë]]. == Shiko edhe == * [[Ahmet Bej Zogu]] == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Evropa-hist}} [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Shqipëri]] [[Kategoria:Historia e Arbërisë]] 9uej62jj645ldjz63lpkwpa4a5cjn5q 0 3339 2978256 2940903 2026-05-07T14:42:58Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978256 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Bujanoci | native_name = Бујановац/''Bujanovac'' | native_name_lang = sr | settlement_type = [[Lista e qyteteve në Serbi|Qytezë]] dhe [[Komunat dhe qytetet e Serbisë|komunë]] | image_shield = COA Bujanovac.svg | image_skyline = Bujanovac.JPG | image_caption = Stacioni i autobusave në Bujanoc | image_map = Municipalities of Serbia Bujanovac.png | map_caption = Vendndodhja e komunës së Bujanocit në Serbi | coordinates = {{coord|42|28|N|21|46|E|region:RS|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Lista e shteteve sovrane|Shteti]] | subdivision_name = {{flagicon|SRB}} [[Serbia]] | subdivision_type1 = [[Ndarjet administrative të Serbisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Serbisë Jugore dhe Lindore]] | subdivision_type2 = [[Distriktet e Serbisë|Distrikti]] | subdivision_name2 = [[Qarku i Pçinjës|Pçinja]] | parts_type = Vendbanimet | parts_style = para | p1 = 59 | leader_title = Kryetari | leader_name = Nagip Arifi | area_blank1_title = Qytezë | area_blank1_km2 = 8.95 | area_blank1_sq_mi = 3.46 | area_blank2_title = Komuna | area_blank2_km2 = 461 | area_blank2_sq_mi = 178 | area_footnotes =<ref name="area-bujanovac">{{cite web|title=Насеља општине Бујановац|url=http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Registar/SlikeRegioni/Mapiranemape/CentralnaSrbija/ReBujanovac.pdf|website=stat.gov.rs|publisher=Zyra e Statistikave të Serbisë|access-date=22 tetor 2019|language=sr|archive-date=14 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114152815/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Registar/SlikeRegioni/Mapiranemape/CentralnaSrbija/ReBujanovac.pdf|url-status=dead}}</ref> | elevation_m = 384 | elevation_ft = 1,260 | population_as_of = 2011 | population_blank2_title = Komuna | population_blank2 = 43,302 | population_density_blank2_km2 = 94 | population_density_blank2_sq_mi = 240 | timezone = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = [[Kodet postare në Serbi|Kodi postar]] | postal_code = 17520 | area_code_type = [[Numrat e telefonit në Serbi|Prefiksi]] | area_code = +381(0)17 | blank_name = [[Targat e automjeteve në Serbi|Targa e automjetit]] | blank_info = BU | website = {{url|www.bujanovac.rs/en}} }} '''Bujanoci'''<ref>Islami H. Ejupi A.(2015) Popullsia dhe vendbanimet shqiptare të Luginës së Preshevës , Gjendja dhe rrjedhat bashkohore, Prishtinë , ASHAK, fq 500</ref> ([[Alfabeti cirilik serb|Cirilik serb]]: Бујановац, [[Romanizimi i serbishtes|romanizuar]]: ''Bujanovac'') është një [[Lista e qyteteve në Serbi|qytet]] dhe [[Komunat dhe qytetet e Serbisë|komunë]] e vendosur në [[Qarku i Pçinjës|qarkun e Pçinjës]] të [[Serbia|Serbisë]] jugore. I vendosur në pellgun e [[Lumi i Moravës Jugore|Moravës Jugore]], ndodhet në zonën gjeografike të njohur si [[Lugina e Preshevës]]. Ajo është gjithashtu e njohur për burimin e saj të ujit mineral dhe qytetin e banjës ''Bujanovačka banja''. [[Serbët]] janë tradicionalisht grupi etnik më i madh në qytet, ndërsa grupi etnik më i madh në komunë janë [[shqiptarët]]. == Historia == === Epoka osmane === Bujanovci u bë pjesë e [[Rumelia|Rumelisë]], si një term historik që përshkruan zonën që tani përmendet si [[Ballkani]] ose [[Gadishulli Ballkanik]] kur administrohej nga [[Perandoria Osmane]]. Pas [[Kongresi i Berlinit|marrëveshjes së Berlinit]], të nënshkruar në 1878, pati disa ndryshime administrative në Perandorinë Osmane. Bujanoci – pastaj Bujanofça – dhe rrethina u bënë pjesë e “zonës së Preshevës” të Rrethit të Prishtinës dhe në vitet 1905–1912 Bujanoci i përkiste kategorisë së dytë të lagjes që përfshinte 28 fshatra. Pas [[Luftërat Ballkanike|Luftërave Ballkanike]], zona i përkiste rrethit të Kumanovës të [[Mbretëria e Serbisë|Mbretërisë së Serbisë]]. === Jugosllavia (1918–92) === Pas themelimit të [[Mbretëria Jugosllave|Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve]], në vitin 1918, Bujanoci u bë pjesë e oblastit të Vranjës, e cila u formua në vitin 1921 pas [[Kushtetuta e Vidovdanit|Kushtetutës së Vidovdanit]]. Me ndryshime administrative në vitin 1929, u bë pjesë e [[Vardar Banovina|Vardar Banovinës]], me kryeqytet qytetin e [[Shkupi]]t. Me formimin e [[Jugosllavia Federale Demokratike|Jugosllavisë Federale Demokratike]], ajo ishte pjesë e [[Republika Socialiste e Serbisë|Republikës Socialiste të Serbisë]] nga viti 1943 deri në vitin 1992. Pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], në vitin 1947, Bujanoci u themelua si një nga 117 komunat e [[Serbia Qendrore|Serbisë Qendrore]], me emrin e vet. Nga viti 1945 deri në vitin 1992, Bujanoci ishte pjesë e [[Republika Socialiste e Serbisë|Republikës Socialiste të Serbisë]], në kuadër të [Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë[|RSF Jugosllavisë]]. === Shpërbërja e Jugosllavisë (1991–99) === Në vitin 1992, [[shqiptarët]] e zonës organizuan një referendum në të cilin votuan që Bujanoci, [[Presheva]] dhe [[Medvegja]] t'i bashkohen Kuvendit të vetëshpallur të [[Republika e Kosovës (1990-2000)|Republikës së Kosovës]]. Megjithatë, asnjë ngjarje e madhe nuk ndodhi deri në fund të viteve 1990. Pas [[Shpërbërja e Jugosllavisë|shpërbërjes së Jugosllavisë]] dhe [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] aty pranë, e cila zgjati deri në vitin 1999, midis 1999 dhe 2001, një organizatë separatiste paraushtarake shqiptare, [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc|UÇPMB]], ngriti një [[Kryengritja në Luginën e Preshevës|kryengritje të armatosur në Luginën e Preshevës]], në rajonin e banuar kryesisht me shqiptarë, me një qëllim. t'i pushtojë këto tri komuna nga Serbia dhe t'i bashkojë [[Republika e Kosovës (1990-2000)|Republikës së vetëshpallur të Kosovës]]. Ndryshe nga rasti i Kosovës, vendet perëndimore i dënuan sulmet dhe e përshkruan atë si "ekstremizëm" dhe përdorim të "veprimeve të paligjshme terroriste" nga grupi.<ref name="Staf2003">{{cite book|author=European Centre for Minority Issues Staf|title=European Yearbook of Minority Issues: 2001/2|url=https://books.google.com/books?id=Rkz7lvqGpDkC&pg=PA652|date=1 janar 2003|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|language=en|isbn=90-411-1956-6|page=652}}</ref> Pas [[Përmbysja e Sllobodan Millosheviqit|përmbysjes së Sllobodan Millosheviqit]], qeveria e re jugosllave shtypi dhunën deri në vitin 2001 dhe mundi separatistët. Trupat e [[NATO]]-s ndihmuan gjithashtu qeverinë jugosllave duke siguruar që rebelët të mos i kthenin konfliktet në Kosovë.<ref>{{cite news|last1=Lobjakas|first1=Ahto|title=NATO: Yugoslav Officials Discuss Presevo Valley|url=http://www.rferl.org/a/1095751.html|access-date=22 prill 2017|work=rferl.org|publisher=Radio Free Europe / Liberty|language=en}}</ref> Më pas, situata është stabilizuar edhe pse në këtë komunë të vogël ekziston një numër i madh i forcave. Në vitin 2009, Serbia hapi një bazë ushtarake [[Cepotina]] pesë kilometra në jug të Bujanocit, për të stabilizuar më tej zonën.<ref>{{cite news|title=Otvorena baza na jugu Srbije|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2009&mm=11&dd=23&nav_id=394131|access-date=6 mars 2017|work=b92.net|agency=Beta|date=23 nëntor 2009|language=sr}}</ref> === Sot === Sot, Bujanoci ndodhet në qarkun e Pçinjës në Serbinë jugore. Më 7 mars 2017, [[Presidenti i Shqipërisë]] [[Bujar Nishani]] bëri një vizitë historike në komunat e Bujanocit dhe Preshevës, në të cilat shqiptarët përbëjnë shumicën etnike.<ref>{{cite news|title=Musliu: Albanski predsednik Bujar Nišani posetiće 7. marta Bujanovac i Preševo|url=http://www.blic.rs/vesti/politika/musliu-albanski-predsednik-bujar-nisani-posetice-7-marta-bujanovac-i-presevo/k5khx8q|access-date=11 mars 2017|work=blic.rs|agency=Beta|date=3 mars 2017|language=sr}}</ref> == Demografia == FDH nuk ka mundur të arrijë deri të dhënat e sakta mbi numrin e tanishëm dhe strukturën etnike të popullatës, prandaj ka qenë i drejtuar në konkluzione indirekte. === Regjistrimi i vitit 1981 === Regjistrimi i popullsisë, i vitit 1981, të cilën e bëri enti për statistikë në territorin e tërë ish-Jugosllavisë, ishte i fundit i cili i solli të dhënat e sakta mbi numrin e banorëve në Serbi. Sipas atij regjistrimi, në komunën e Bujanocit kanë jetuar 46.689 banorë. Prej tyre më tepër se 55 % kanë qenë shqiptar (25.848), serb rreth 34 % (15.914), romë afër 9 % (4.130). Në vetë qytetin Bujanoc kanë jetuar numër gati i njëjtë i serbëve, shqiptarëve dhe romëve. Pos këtij qyteti, i vetmi vend ku ka qenë numri i Serbëve dhe shqiptarëve i njëjtë ka qenë fshati Osllarë. Vendbanimet tjera kanë qenë gati monoetnike. Prej 59 vendbanimeve në komunë, 36 kanë qenë fshatra me banorë Serb. As njëra prej tyre, megjithatë, nuk ka pasur më shumë se 900 banorë, gjersa në fshatin më të madh Tërnovc i Madh, ka 6336 banorë. Sipas regjistrimit të fundit te popullatës në vitin 2002, Komuna e Bujanocit ka 53.485 banorë,<ref>Islami H. Ejupi A.(2015) Popullsia dhe vendbanimet shqiptare të Luginës së Preshevës , Gjendja dhe rrjedhat bashkohore, Prishtinë , ASHAK, fq 203</ref> prej tyre 23.681 (54 %) shqiptare, 14.782 (34 %) serb, 3867 (9 %) rom. 10.183 banore në botën e jashtme, me qëndrim më gjatë se një vit, të cilët nuk janë llogaritur ne numrin e përgjithshëm të banoreve, shumica absolute të cilëve janë shqiptar. Me këtë numër, përqindja do të ishte mbi 65 % shqiptare. == Politika == Në Komunën e Bujanocit veprojnë këto parti politike shqiptare : <ul> <li>[[Partia për Veprim Demokratik]] - [[PVD]]</li> <li>[[Lëvizja e Progresit Demokratik]] - [[LPD]]</li> <li>Partia Demokratike - PD</li> <li>[[Unioni Demokratik Shqiptar]] - [[UDSH]]</li> <li>[[Alternativa Për Ndryshim]] - [[APN]]</li> </ul> Pushtetin lokal në Bujanoc e udhëheq koalicioni PD + PVD + LPD + APN Kryetar i Komunës së Bujanocit [[Nagip Arifi]] nga Partia Demokratike (PD). Zëvendës Kryetarë [[Shqiprim Musliu]] nga Lëvizja e Progresit Demokratik (LPD). Kryetar i Kuvendit Komunal [[Enver Ramadani]] nga Partia për Veprim Demokratik (PVD). == Etnologji == Etnografia Folklori : SHKA "Shqiponjat" Bujanoc [[Bujanoci]] Folklori : SHKA "Zëri i Lugines" Bujanoc [[Bujanoci]] Folklori : SHKA "Jehona" Tërnoc [[Tërnoci i Madh]] Folklori : SHKA "Soko" Bujanoc Bujanoc == Massmediat == Në Komunën e Bujanocit ekzistojnë dy mediume radiotelevizive shqiptare<br /> <ul> <li>Radiotelevizioni Publik i Bujanocit ([[RTB]]), dhe</li> <li>Radiotelevizioni Spektri ([[RTV Spektri]])</li> <li>Radio BujanociNet (funksionon në Internet) ([[Radio BujanociNET]])</li> </ul> si dhe ekzistojnë disa revista javore si : <ul> <li>[[Revista Perspektiva]]</li> </ul> * [http://bujanoci.net/ Uebfaqe interneti informuese www.Bujanoci.net] == Sporte == Bujanovac ka një ekip [[futbolli|football]] : [[BSK Bujanovac]]. Klubi i futbollit AS Bujanoci, Multietnik... Klubi i futbollit BESA, përbërë nga Shqiptarët... Klubi i futbollit Tërnoci, nga fshati i komunës të Bujanocit. Klubi i basketbollit "ELITA" i përbërë nga Shqiptar Klubi i Boksit Tërnoci nga fshati Ternoc i Komunës të Bujanocit == Bashkëpunimi ndërkombëtar == * {{flagicon|Norway}} '''[[Lillehammer]]''', [[Norvegjia|Norway]] == Shiko dhe këtë == [[Osllara]], fshat në komunën e Bujanocit. == Referime == <references /> ==Lidhje të jashtme == * [http://bujanoci.net/ Bujanoci.net] {{Komuna e Bujanocit}} [[Kategoria:Qytete në Serbi]] [[Kategoria:Qytete shqiptare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Komunitete shqiptare në Serbi]] [[Kategoria:Komuna e Bujanocit| ]] 7rq7ynwwdn1prb81y0k7ie0u2y4frrj 0 3353 2978293 2974981 2026-05-07T14:43:10Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978293 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = [[File:Flag of the Republic Ilirida.png|24px]] Tetova <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> | official_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[Lista e qyteteve në Maqedoninë e Veriut|Qytet]] | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a = 20090715 Tetovo view from the mountain.jpg |photo2a = Historic architectural facility 68.JPG |photo2b = Arabati Baba Tekke.jpg |photo3a = Шарена џамија 2.jpg |photo3b = Pena Reiver in Tetovo.jpg |photo4a = Popova-Shapka-Panoramic-View.jpg |photo4b = Niz Tetovo Stari kuki (95).JPG |photo5a = Archaeological areas 8.JPG |photo5b = Stadtzentrum Tetovo.jpg |photo6a = Maja e Berit.jpg |size = 270 |spacing = 1 |color = #FFFFFF |border = 1 |foot_montage = }} | imagesize = 200px | image_caption = {{Small|Nga lart: Pamje mbi Tetovë, Hamami Isa Beg, [[Teqja e Baba Harabatit|Arabati Baba Teḱe]],[[Xhamia e Larme|Xhamia e Larme]], Lumi Shkumbin, [[Kodra e Diellit (Tetovë)|Kodra e Diellit]], Tetova Urbane, [[Kalaja Baltepe]], qendra e Tetovës, Maja e Berit (Kobilica)}} | image_flag = Flag of Tetovo Municipality, North Macedonia.svg | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = Coat of arms of Tetovo Municipality, Macedonia.svg | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_map = Northwestern Macedonia.png | mapsize = | map_caption = Vendndodhja në Maqedoninë Veriperëndimore të Veriut. | pushpin_map = Republic of North Macedonia#Balkans | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Maqedoninë e Veriut. | pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = [[File:Flag of the Republic Ilirida.png|13px]] [[Republika e Iliridës]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Maqedonisë së Veriut|Regjioni]] | subdivision_name1 = [[File:Logo of Polog Region.svg|13px]] [[Rajoni i Pollogut|Pollogu]] | subdivision_type2 = [[Komunat e Maqedonisë së Veriut|Komuna]] | subdivision_name2 = [[File:Coat of arms of Tetovo Municipality, Macedonia.svg|13px]] [[Komuna e Tetovës|Tetova]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government -->| seat_type = | seat = | parts_type = | parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> | p1 = | p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics ----------------->| government_footnotes = | government_type = | leader_title = Kryetar i Bashkisë | leader_name = [[Bilal Kasami]]<nowiki> ([[Lëvizja Besa]])</nowiki> | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 1068<!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion--> | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref>tags--> | elevation_m = 468 | elevation_ft = | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_min_m = | elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2021 | population_footnotes = {{cn|date=January 2023}} | population_note = | population_total = 63176 | population_density_km2 = <!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> | population_density_sq_mi = <!-- Government -----------------------> <!-- General information --------------->| timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | coor_type = <!-- can be used to specify what the coordinates refer to --> | coordinates = {{coord|42|00|N|20|58|E|region:MK|display=inline,title}} <!-- Area/postal codes & others -------->| postal_code_type = Kodi Postar | postal_code = 1200 | area_code = +389 044 | website = [http://tetovo.gov.mk tetovo.gov.mk]<br/> . | blank_name = [[Targat e automjeteve të Maqedonisë së Veriut|Targat e makinave]] | blank_info = TE | blank1_name = Klima | blank1_info = [[Oceanic climate|Cfb]] | footnotes = }} '''Tetova''' është një qytet dhe qendër shqiptare e [[Komuna e Tetovës|komunës së Tetovës]] në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]]. Tetova gjendet në pjesën veriperëndimore të [[Maqedonia|Maqedonisë]]. Ajo nga veriu kufizohet me [[Kosovë]]n, në lindje me [[Shkupi]]n, në jug me Makedonski Brodin dhe në jugperëndim dhe perëndim me [[Gostivari]]n. [[Komuna e Tetovës]] mbulon një sipërfaqe prej 1,080 km2 në 468 metra mbi nivelin e detit, me një popullsi prej 52,915 banorë të vendosur në 92 vendbanime. Qyteti i Tetovës është selia e komunës së Tetovës. Shtrihet në pjesën e poshtme të [[Lugina e Pollogut|Fushës së Pollogut]] dhe është e rrethuar me malin [[Bjeshkët e Sharrit|Malin Sharr]] dhe [[Mali i Thatë|Malin e Thatë]]. Klima mesatare kontinentale me [[Temperatura|temperaturë]] mesatare vjetore reth 11.60°. Në Tetovë jetojnë 52.915 banorë, nga të cilët rreth 54% [[Shqiptarë]], 35% [[Maqedonët (etni sllave)|Maqedonë]] dhe 3.5% [[Turk]] të tjerë, të vendosur në 92 vendbanime. Në vitin [[2005]] nga [[komuna]] e Tetovës janë ndarë edhe nëntë komuna tjera, të cilat si qendër e zhvillimit marrin Tetovën. Tetova ishte qendër ekonomike, kulturore dhe administrative që në kohrat antike ku përmendet me emrin Enea apo si e shkruan [[Tit Livi]]: Oaeneum ("In Penestiam ad Oaeneum..."). Në antikitet, Tetova ishte një kështjellë greko-romake në Ilirinë lindore, e quajtur Oaeneon (Οαίνεον), në Oeneën Latine, e vendosur në kalimin midis malit Scardus (tani [[Bjeshkët e Sharrit|Sharr]]) dhe lumit Artatos (më vonë i quajtur Oracha, tani [[Lumi Shkumbin Tetove|Shkumbin]]) kontribues në lumin Axios (Αξιός) në greqisht, ose [[Vardari|Vardar]] në gjuhen sllave. Ky ishte një territor ku jetonte fisi ilire i [[Penestët]] dhe përfshinte qytetet e fortifikuara Draudacum, Uskana, Divra dhe Stirbera në Pelagoni veriore. Gjetjet e ndryshme arkeologjike sugjerojnë se Tetova fillimisht ishte e banuar mijëra vjet më parë. Pranë Tetovës / Oaeneonit,është gjetur një shpatë greke të epokës miceneane dhe një statujë prej bronzi të shekullit të 6-të. PES janë gjetur, duke dalluar një prani greke që nga mulli i dytë. Pes. Më pas, Tetova-Oaeneon qeveriset nga shumë grupe etnike; Genthius Ilir i Labeateve, nga romakët, nga bizantinët, nga sllavët, nga bullgarët dhe u pushtua nga avarët. Në shekullin e 15-të, AD, Oeeneum erdhi nën sundimin osman për shekuj me radhë. Më pas, popullsia e qytetit u kthye ne islam dhe u ndërtuan shumë struktura të stilit osman, të tilla si [[Xhamia e Larme]] dhe [[Teqja e Baba Harabatit]], të cilat ende janë dy nga monumentet më të rëndësishme të Maqedonisë në periudhën osmane. Gjatë kësaj periudhe, qyteti i përkiste [[Vilajeti i Kosovës|Vilajetit të Kosovës]],qyteti u bë armë zjarri dhe shkrirje topash, dhe u quajt Kalkandelen (që do të thotë ''Mburoja e shpuar''); si rezultat, qyteti tërhoqi shumë punëtorë (shqiptarë, bullgarë, serbë dhe romë) dhe u rrit si qytet. Pas Luftërave Botërore, Tetova u bë pjesë e [[Jugosllavia|Jugosllavisë]] dhe më vonë e [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë së Veriut]]. Tetova historikisht ka qenë shtëpia e grupeve të shumta etnike, megjithatë, si shtëpia e partive të shumta politike shqiptarve etnik dhe me një popullsi në të cilën shqiptarët formojnë një shumicë, Tetova është bërë kryeqyteti dhe qendra jozyrtare<ref>Cohen, Saul Bernard (2003). [https://books.google.com/?id=QkMD8HKRlgoC&pg=PA220&dq=Tetovo#v=onepage&q=Tetovo&f=false ''Geopolitics of the World System'']. 4501 Forbes Boulevard, Suite 200, Lanham, Maryland 20706: Rowman & Littlefield Publishers, Inc. p. 220. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/0 8476 9907 2|0 8476 9907 2]]. Marrë 23 Tetor 2014</ref> e një rajoni kryesisht shqiptar etnik që shtrihet në një hark nga Tetova në [[Struga|Strug]].<ref>Cook, Bernard A. (2001). [https://books.google.com/books?id=hafLHZgZtt4C&pg=PA814 ''Europe since 1945: an encyclopedia'']. Taylor & Francis. pp. 814–.[[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/978-0-8153-4058-4|978-0-8153-4058-4]].</ref><ref>Trankova, Dimana (2011). [http://www.balkantravellers.com/en/read/article/211 "Tito, Teto and Some Troubled Tourism Await You in Tetovo, Macedonia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002153527/http://www.balkantravellers.com/en/read/article/211 |date=2 tetor 2011 }}. Balkan Traveller.</ref> Tetova ka edhe dy univerzitete:[[Universiteti i Evropës Juglindore]],që është universiteti i tretë më i madh i Maqedonisë pas Shkupit dhe Manastirit.<ref name=":0">Evans, Thammy (2012). [https://books.google.com/?id=10Tjsyz69UwC&printsec=frontcover&dq=Tetovo#v=onepage&q&f=false ''Macedonia'']. Bradt Travel Guides Ltd, IDC House, The Vale, Chalfront St Peter, Bucks SL9 9RZ, England: The Globe Pequot Press Inc. pp. 238–239. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/978 1 84162 395 5|978 1 84162 395 5]]. Retrieved 2013-02-26.</ref> dhe [[Universiteti Shtetëror i Tetovës]]. ==Etimologjia== [[Skeda:menada.jpg|thumb|right|[[Menada e Tetovës]]]] Në gjuhën [[turqishte]], Tetova quhet ''Kalkandele'' (n) që në shqip do të thotë ''Mburoja e shpuar'' dhe lidhet me një tregim mitologjik i krijuar gjatë rrethimit të qytetit nga [[Ushtria Osmane]]... Varianti i parë thotë se mbrojtësit e qytetit rrihnin aq fortë mbi armikun sa që me shtizat e tyre arinin ti shpërthenin mburojat e kundërshtaritdhe dhe ta asgjësonin atë. Varianti i dytë flet për ushtarin osman, që gjatë një pushimi flinte në rrafshin poshtë qytetit i mbuluar me mburojën e tij për tu mbrojtur nga dielli. Nga kodra mbi qytet (sot ''Kalaja e Tetovës''), u hodh me furi një ''thingi'' (lloj gjarpëri kërcyes) e etur për gjak, e tejshpoi mburojën dhe e qëlloi ushtarin e fletur në zemër. Mendohet se Tetovës i ka mbetur emri Tetovë nga koha e Skendërbeut, mendohet se Skendërbeu duke luftuar me Osmanllinjtë ka bërë tetë sulme (Tetë-hove - nga e folmja Tetovare) me ushtrinë e tij nëpër këtë qytet. Por historia duhet te jete shume e lashte se ne Muzeun arkelogjik ne Shkup ndodhet nje [[menade]] vallezuese nga koha e antikitetit grek. Nje engjashme eshte zbuluar edhe ne [[Apollonia]] te [[Fieri]]t. == Historia == === Parahistoria === Kanë ndodhur zbulime arkeologjike në afërsi të Tetovës që datojnë në [[Koha e bronzit|Epokën e bronzit]] (2200-1200 BC). Në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]], objekti më i vjetër, shpata [[mikena]] nga Epoka e Bronzit, u gjet jashtë Tetovës.<ref>Evans, Thammy (2012). [https://books.google.com/?id=10Tjsyz69UwC&printsec=frontcover&dq=Tetovo#v=onepage&q&f=false ''Macedonia'']. Bradt Travel Guides Ltd, IDC House, The Vale, Chalfront St Peter, Bucks SL9 9RZ, England: The Globe Pequot Press Inc. pp. 238–239. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/978 1 84162 395 5|978 1 84162 395 5]]. Marrë 26 Shkurt 2013</ref> Tani është shfaqur në Muzeun e Maqedonisë në Shkup. ==== Epoka e gurit ==== Sipas të dhënave të fundit të marra nëpërmjet gërmimeve arkeologjike në objektet neolitike Tumba në fsh. [[Pallçishti i Poshtëm]] (1987/88.) dhe në Pod selo tumba afër fsh. [[Stençe]](2000.), gjurmët më të vjetra të jetës në luginën e Pollogut (rrethi i Tetovës dhe Gostivarit) datojnë prej para 8000 vjetësh ose më saktë prej viteve 6100 para erës sonë. Një numër i madh fragmentesh të gërmuara vijnë prej këtyre vend kërkimeve, por ka edhe pjesë qeramike plotësisht të ruajtura, si edhe kulte të flijimit dhe statujëza të dedikuara kultit femëror. Në rajonin e Tetovës janë gjetur edhe shumë figura të artit shkëmbor si dhe krijime artistike lidhur me ritualet e adhurimit. Kjo rrethinë gjatë gjithë periudhës së neolitit ka qenë e banuar nga bartësit e grupit kulturor Anzabegovo-Vrshnik, i cili grup ka ekzistuar edhe në rajonin e Shkupit dhe në Maqedoninë lindore. Sidoqoftë, gjatë neolitit të hershëm ky rajon ka qenë edhe nën ndikim të madh të kulturës neolitike Velushina-Porodin nga Pellagonia në pjesën jugore prej këtu, gjë e cila vërehet edhe prej formës së flijuesit më të vjetër të ruajtur tipi ‘Nëna-Madhe’ (lat. Magna Mater) e gjetur në këto hapësira, ndërsa e zbuluar afër fsh. Stence. Neoliti i vonshëm karakterizohet me ndikim të Kulturës Vinçane nga veriu.<ref name="Darko Gavrovski">''Nga Darko Gavrovski “ANTIKUITETET NË ТЕTOVË - Pollogu që nga parahistoria deri në shek. 7. i e.s., me theks të veçantë për rajonin e Tetovës”, Tetovo, 2009 (Дарко Гавровски, "Тетовски древности. Полог од Праисторијата до 7.век н.е., со посебен осврт на тетовскиот крај", Тетово, 2009). More details on: www.gavro.com.mk . The data here are edited by the autor Darko Gavrovski. ''</ref>. ==== Epoka e metalit==== Kah fundi i shek. 4. fillojnë grindjet e para të ardhësve të ri, popuj step nga Azia qendrore – Indoevropianët, të cilët duke e shkatëruar dhe asimiluar kulturën e vjetër neolite krijojnë kompleks të ri kulturor eneolit në Ballkan, i quajtur Salkuca-Bubanj-Krivodol. Gjurmë të këtyre banorëve janë gjetur edhe në Pollog (në Pallçishtë, Zhelinë etj.). Kjo gjendje stabilizohet në periudhën e mesme të bronzit kur paraqiten embrionet e para të bashkësive ballkanike proto-etnike dhe më vonë edhe para-etnike. Në këtë periudhë fillon edhe një pushtim i madh i simboleve materiale nga jugu prej kulurës së zhvilluar të Mikenës, gjë e cila shihet edhe nga një shpatë luksoze prej bronzi për paradë e gjetur në Tetovë, e importuar mu nga ato qendra të Mikenës. Edhe pse epokat e ardhshme gjithashtu do të jenë në shenjë të migrimeve të mëdha, sidoqoftë Koha e Hekurit karakterizihet me stabilizim, që ka sjellë në zhvillim të tregtisë. Nga kjo periudhë datojnë edhe qypat e mëdhej prej qeramike për drithëra të gjetura afër fshatit Llërcë. Në këtë periudhë, sipas mbishkrimeve të Strabonit të cilat kanë të bëjnë me vendin e stampimit të monedhave në Damastion, dhe veçanërisht sipas gjurmëve të ruajtura onomastike të kohëve më të vonshme, shihet se Pollogu ka qenë i populluar nga Brigët (Briges, Brigoi). Brigët kanë qenë pjesë përbërëse e bashkësive etnike më të vonshme të pajoncëve, maqedonasve antik, dasaretëve, edonëve, dhe mikdonëve. Madje edhe pajonët, edhepse kanë qenë popullatë e vjetëruar e kohës së bronzit, në këtë pjesë të Ballkanit kanë pasur lidhje të padiskutueshme me Brigët. Linguistika dhe onomastika e pajonëve dhe maqedonasve antik paraqesin një numër të madh fjalësh e emrash me rrënjë nga brigët. Kjo na çon tek fakti se Brigët kanë qenë substrat apo bazë në formimin etnik të pajonëve dhe maqedonasve antik.<ref name="Darko Gavrovski" /> ====Antika e hershme==== [[Skeda:Tetovski Mostovi (17).JPG|parapamje]] Ndikimet e qendrave zejtareske greke në këtë pjesë të Ballkanit, në të vërtetë do të çojnë në ndryshime plotësuese në kulturën dhe mënyrën e jetesës tek popujt e këtushëm. Pikërisht këto ndryshime paralajmërojnë periudhëne e re arkaike dhe kalimin nga epoka e parahistorisë në epokën e historisë dhe antikës. Në plan arkeologjik këto transformime janë të dukshme nëpërmjet karakteristikave të reja materiale (lloje të reja qeramike, stoli dhe prodhime tjera zejtareske), dhe fetare (mënyrë të re të varrimit: djegie kufomash në vend të varrosjes, pranimi i kulteve të hyjnive greke) si dhe karakteristika tjera të cilat fillimisht janë pranuar si një lloj prestigji i klasave më të larta shoqërore dhe më vonë edhe nga pjesa tjetër e popullatës, gjë e cila shihet më mirë nga të ashtuquajturat varreza fisnikësh, prej të cilave më e njohura është ajo e Tetovës, ku është gjetur edhe statuja e njohur Menada.<ref name="Darko Gavrovski" /> Në të kaluarën ka pasur teori të ndryshme lidhur me çështjen se cili fis antik e ka populluar këtë rajon. Sidoqoftë, sipas njohurive të fundit, i gjithë rajoni i Sërbisë jugore, pjesa lindore e Kosovës dhe Maqedonia veriore, përfshirë edhe Pollogun, në këtë periudhë, deri në shekullin e 3., ka qenë i populluar nga fisi Agrijan (Agrianes), fisi më verior maqedono-antik (pajonët). Kjo shihet nga vazhdimësia e horizonteve arkeologjike, importi i zhvilluar qeramik nga jugu grek, varrezat e pasura të fisnike etj. Ky fis ka patur mbretërit e vet prej të cilëve më i njohur është mbreti Langar (Langaros) i cili në v. 335. ka ndihmuar mbretin maqedonas Aleksandri i III-të gjatë sulmit të tij kundër Tribalëve në veri. Agrijanët e kanë ndjekur atë edhe gjatë mësymjes së tij nëpër Azi ku janë paraqitur si luftëtarët më të pamëshirshëm në shumë beteja kyçe, për çka veçanërisht edhe janë bërë të njohur në botën antike. Për shkak të zhvillimit ekonomik dhe tregtues, edhe disa qytete të caktuara kanë stampuar monedha të tyre autonome. I tillë është rasti me qytetin Pelagija (Pelagia) i cili gjatë gjithë shekullit të 4. shtyp monedhat e veta prej argjendi në Damastion. Besohet se qyteti Pelagija ka ndodhur afër Tetovës së sotme dhe në fakt është, në kuptimin urbanistik, paraardhësi i saj antik prej të cilit emër më vonë është nxjerrë edhe emri i sotëm sllav i gjithë luginës së Pollogut [Pelagia -Pollog, si në rastin Scupi-Skopje (Shkupi), Astibo -Shtip, Tesalonika-Solun (Selanik) etj]. Kah fundi i shek. 4. shteti i dobësuar Agrijan bie nën sundimin e mbretit Avdolen nga Pajonija, ndërsa deri kah mesi i shek. 3. të gjithë territoret e tyre kanë qenë të okupuara nga Dardanët nga veriu (në jug bashkë me gjithë Maqedoninë veriore dhe Pollogun), gjë e cila shihet edhe nga diskontinuiteti i horizonteve arkeologjike nga kjo periudhë. Këto rajone buzë kufijve do të shfrytëzohen si mbështetje logjistike gjatë gjithë periudhës së ardhshme, prej ku Dardania ka organizuar pushtime të forta plaçkitëse në jug drejt mbretërisë së pasur të Maqedonisë, madje edhe pasi që këto territore do të bien nën Perandorinë Romake në vitin 168. para erës sonë.<ref name="Darko Gavrovski" /> ====Periudha romake==== Përfundimisht në vitin 29. para erës sonë edhe Pollogu bashkë me pjesët tjera të Dardanisë, dhe në veri deri në Danub do të bien nën autoritetet romake, pas së cilës fillon era e stabilizimit, jetës më të qetë, tregtisë dhe përparimit. Nga shek. 2.-3. të erës sonë ekzistojnë disa pllaka guri – stela, në të cilat epitafi është shkruar me shkronja greke gjë që tregon se ky rajon ka qenë pjesë e sferës gjuhësore greke, për dallim nga Kosova dhe rajoni i Shkupit të cilat kanë qenë pjesë e sferës gjuhësore latinishte. Kjo nënkupton se në periudhën e Perandorisë së Hershme Romake (shek 1.-3. i erës sonë) Pollogu ka qenë pjesë e provincës romake së Maqedonisë, ndërsa në antikën e hershme (shek. 3.-6. i erës sonë), pas reformave të Dioklecianit një pjesë ka qenë e provincës Maqedonia e Dytë (Macedonia Secunda). Stelat e gjetura përmbajnë edhe materiale të pasura onomastike dhe emra personal të cilët janë kryesisht autoktone dhe prej të cilave shihet që romanizimi në këto vende periferike jashtë rrugëve kryesore nuk ka patur ngritje të madhe.<ref name="Darko Gavrovski" /> Të mësuar nga pushtimet e mëdha barbare (Kelte, Ostrogote, Hune) të cilat më shpesh kanë [[Skeda:Oldtetovo2.gif|parapamje|Sheshi i vjetër i tregut të Tetovës, i njohur si Çarshija e Epërme]] ndodhur prej shek 3. dhe kanë vazhduar shekuj me rradhë, perandorët romak kah fundi i shek. 4. kanë filluar të ndërtojnë qytete të rrethuara me mure dhe fortesa nëpër kodra dominante. Nga kjo periudhë datojnë edhe shumë nga kastrumet (castrum), kështjellat (castellum) dhe banimet e refugjatëve (refugium) për banorët në rrethin e Tetovës prej të cilave më të rëndësishme janë ato afër fshatrave të sotëm Rogle, Orashë, Leshkë, Steçne, Jegunovcë, Gradec dhe lokaliteti Isar-Banjiçe afër Tetovës. Edhe pse krishtërimi në Maqedoni vjen me Shën Apostol Palin në vitet e 50-ta të shek. I në erën tonë, megjithatë depërtimi më masovik tek njerëzit e thjeshtë fillon të ndodhë pas legalizimit të krishtërimit nga Konstantini në vitin 313., kur edhe fillojnë ndërtimet e kishave-basilike të krishtërimit të hershëm. Deri sot në Pollog janë regjistruar gjurmë të 16 basilikave krishtere të hershme prej të cilave 12 në rajonin e Tetovës dhe 4 në atë të Gostivarit, prej të cilave më mirë të studijuara janë basilika e Stençes nga shek. 7. i erës sonë e cila është e vetmja në Maqedoni me 3 kryqe (baptisteriume) dhe ajo në Tudencë e cila daton nga pjesa e dytë e shek. 5. dhe është kisha e vetme më e vjetër tre-konike (tri-korabe) në Maqedoninë e Veriut dhe është e rrallë edhe në të gjithë Evropën jugore.<ref name="Darko Gavrovski" />[[File:Tetovo 1913.jpg|thumb|left|250px|Tetova 1913]] === Mesjeta === Pas inkursioneve të forta avarike-sllave në fund të shekullit VI pas Krishtit, të gjitha kështjellat u braktisën por nuk u shkatërruan plotësisht. Në fund të shekullit të 10-të, rajoni u bë pjesë e Perandorisë së Parë Bullgare nën carin [[Samoili]]. Pas disa dekadave të luftimeve pothuajse të pandërprera, zona u vu nën sundimin bizantin përsëri në 1018. Në shekullin e 13-të dhe 14-të, kontrolli bizantin u ndreq nga periudhat e sundimit bullgar dhe serb. Konstantin Asen u vendosi si Car i Perandorisë Bullgare nga viti 1257 deri në vitin 1277. Më vonë rajoni u kap dhe u pushtua nga Cari Serb Stefan Dušan. Pas shpërbërjes së Perandorisë Serbe, Familja e Mrnjavçeviçit e mori rajonin. Kjo nuk zgjati derisa osmanët dolën në rajon. Okupimi fillestar osman nuk zgjati se [[Skënderbeu]] dhe forca e tij shqiptare me ndihmën e banorve të Tetovës, mundi forcat otomane të udhëhequra nga Ibrahim Pasha në [[Beteja e Pollogut|Betejën e Pollogut]]. [[Skënderbeu]] vrau Ibrahim Pashën, i cili ishte një mik i vjetër i tij gjatë kohës së tij me osmanët. Tetova erdhi nën kontrollin shqiptar. Në gusht të vitit 1462, pasi Skënderbeu mundi forcat otomane nën udhëheqjen e Hasan Beut në malet e Mokras(Maqedonisht: Jakupica), Isuf Bej shkoi të luftoj kundër Skënderbeut. Isuf bej marshoi me 18,000 trupa në [[shkup]]. Prej andej, ai marshoi në Pollog afër Tetovës. [[Skënderbeu]] sulmoi dhe asgjësoi forcën e Isufit dhe Pasha iku, duke lënë ushtrinë e tij prapa për t'u reduktuar.<ref>Franco fq. 329.</ref> === Periudha Osmane === [[Skeda:Tetovo 1913.jpg|parapamje|Tetova 1913]] Në fund të shekullit të 15-të dhe pas vdekjes së [[Skënderbeu]]t, Tetova ra nën sundimin e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]]. Sipas shënimeve të vitit 1455, Tetova kishte një shumic shqiptare.<ref>Madgearu, Alexandru (2008). [https://books.google.com/?id=EOIhpIu8KAQC&pg=PA27&dq=Tetovo#v=onepage&q=Tetovo&f=false ''The Wars of the Balkan Peninsula: Their Medieval Origins'']. 4501 Forbes Boulevard, Suite 200, Lanham, Maryland 20706: Rowman & Littlefield Publishers, Inc. p. 27.[[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/978 0 8108 5846 6|978 0 8108 5846 6]]. Marrë 2014-09-23.</ref> statistikat zyrtare osmane të [[Nahije|Nahisë]] së Tetovës, në vitin 1452 kishte 146 familje të krishtera dhe 60 myslimanë, në vitin 1453 popullsia përbëhej nga 153 familje të krishterë dhe 56 familje muslimane<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wallaby.vu.edu.au/adt-VVUT/uploads/approved/adt-VVUT20060426.160820/public/02ch1.pdf|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=9 tetor 2017|archive-date=8 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108131821/http://wallaby.vu.edu.au/adt-VVUT/uploads/approved/adt-VVUT20060426.160820/public/02ch1.pdf}}</ref> dhe në 1468 - 180 krishterë dhe 41 familje muslimane<ref>{{Cite web|url=http://www.tetovo.g3z.com/html/statistika.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=9 tetor 2017|archive-date=28 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928000146/http://www.tetovo.g3z.com/html/statistika.html}}</ref> në 1545 atje ishin 99 të krishterë dhe 101 familje myslimane (38 islamizoheshin), në vitin 1568 kishte 108 krishterë dhe 329 muslimanë (184 islamizuan).<ref name=":1" /> Gjatë periudhës osmane, qyteti ishte i njohur si Kalkandelen, që do të thotë ''Mburoja e shpuar'', në nder të farkëtarëve të armëve lokale.<ref name=":0" /> Artizanati i tyre i lartë u shtri deri në ardhjen e armëve të vogla të zjarrit dhe topave, të cilat u treguan në të gjithë Ballkanin. Kodra e vogël mbi qytet, pranë fshatit të sotëm [[Llaca (Tetovë)|Llacë]], është përforcuar që nga koha paeoniane dhe osmanët ndërtuan gjithashtu një fortesë të rëndësishme, të njohur si kalaja e Baltepes. Janë ndërtuar disa xhami, siç është Xhamia me [[Skeda:Oldtetovo1.gif|parapamje|Xhamia e Larme, e ndërtuar në fillim të shekullit të 15-të]] ngjyrë ose pikturuar (Aladzha ose Sharena Xhamija), e njohur gjithashtu si [[Xhamia e Pashës]], është ndërtuar në vitin 1459 nga turqit otomanë; dhe në shekullin e 16-të, rendi [[Bektashizmi|Bektashi]] gjithashtu u vendos në Tetovë, ku ata qëndrojnë në [[Teqja e Baba Harabatit|Teqjen e Baba Harabatit]]. Tetova nën sundimin Osman u bë një qendër e rëndësishme tregtare për fermerët lokalë dhe mjeshtrit, si dhe një fortifikim i rëndësishëm ushtarak. Haci Halife në shekullin e 17-të vuri në dukje në shkrimet e tij se '''Kalkandelen''' (Tetova ) po zgjerohej me një ritëm të mahnitshëm në zonat e ulta. Gjatë shekullit të 19-të, Abdurrahman Pasha, një pronar i njohur shqiptar i tokës,<ref>Dankoff, Robert (2001). [https://books.google.com/?id=6ZRx2UZOtFkC&pg=PA55&dq=abdurrahman+pasha+Albanian#v=onepage&q=abdurrahman%20pasha&f=false ''An Ottoman Mentality: The World of Evliya Çelebi'']. Koninklijke Brill. pp. 55–.[[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/90-04-13715-7|90-04-13715-7]].</ref> zbukuroi qytetin e Kalkandelenit, duke restauruar shumë pasuri, duke përfshirë monumentet e dukshme si [[Xhamia e Pashës]],[[Teqja e Baba Harabatit|Teqjen e Baba Harabatit]] dhe kalajnë e Baltepe. Në shekullin e 19-të, diplomati rus Ivan Jastrebov foli shumë për klimën e Kalkandeles, pëlqente dimër të butë me dëborë, verë me diell dhe të ngrohtë. Udhëtari Ami Bue e përshkroi Kalkandelenin si një qytet shumë të pastër.<ref>{{Cite web|url=http://tetovobienale.webs.com/thecityoftetovo.htm|title=Qyteti i Tetovës|url-status=dead|access-date=9 tetor 2017|archive-date=7 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107175539/http://tetovobienale.webs.com/thecityoftetovo.htm}}</ref> Në shekullin e 19-të, kur popullsia e Kalkandelen filloi të rritet me vendbanim nga fshatrat përreth, udhëtari francez Ami Boue vuri në dukje se popullsia kishte arritur rreth 4,500 njerëz, të cilët janë bullgarë dhe shqiptarë.<ref>La Turquie d'Europe; observations sur la geographie, la géologie, l'histoire naturelle, etc. (Paris, 1840), p. 306-307</ref> Popullsia e përgjithshme e Pashalikut të Kalkandelenit (Tetovë) është 30,000-40,000 dhe përbëhet nga bullgarët që janë ortodoksë dhe shqiptarë të cilët janë muslimanë.<ref>Ami Boue</ref> Sipas diplomatit britanik dhe udhëtarit Aubrey Herbert, dhe atij anglez, Austen Henry Layard, shumica [[Skeda:Tetovo, razglednica, 1936.jpg|parapamje|Çarshija e Epërme Tetovë]] e banorëve të Kalkandelen ishin shqiptarë.<ref>Herbert, Aubrey (2011-06-15). [https://books.google.com/?id=M_0-QfRL8eMC&printsec=frontcover&dq=Albania%27s+Greatest+Friend:+Aubrey+Herbert+and+the+Making+of+Modern+Albania#v=onepage&q=Albania%27s%20Greatest%20Friend%3A%20Aubrey%20Herbert%20and%20the%20Making%20of%20Modern%20Albania&f=false ''Diaries and Papers 1904 - 1923'']. I.B Tauris.[[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/978 1 84885 444 4|978 1 84885 444 4]]. Marrë 27 Janar 2014.</ref><ref>Gawrych, George (2006-12-26). [https://books.google.com/?id=wPOtzk-unJgC&printsec=frontcover&dq=The+Crescent+and+the+Eagle:+Ottoman+Rule,+Islam+and+the+Albanians,+1874-1913#v=onepage&q=The%20Crescent%20and%20the%20Eagle%3A%20Ottoman%20Rule%2C%20Islam%20and%20the%20Albanians%2C%201874-1913&f=false ''The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874-1913'']. I.B Tauris. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/1 84511 2873|1 84511 2873]]. Marrë 27 Janar 2014.</ref> Burimet turke citojnë se tre të katërtat e popullsisë së Kalkandelen gjatë periudhës osmane ishin shqiptarë.<ref>{{Cite web|url=http://www.tdvia.org/dia/ayrmetin.php?idno=240262|title=Kopje e arkivuar|access-date=9 tetor 2017|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924113610/http://www.tdvia.org/dia/ayrmetin.php?idno=240262|url-status=dead}}</ref> Në Perandorinë Osmane, Kalkandelen ishte nën [[Vilajeti i Kosovës|Vilajetin i Kosovës]] dhe ishte e orientuar ndaj shqiptarëve dhe luftës shqiptare për pavarësi nga sundimi osman<ref name=":0" />. Në 1843, [[Kryengritja e Dervish Carës (1843-1844)|Kryengritja e Dervish Carës]] çoi shqiptarët, që u rebeluan kundër Sulltanit për shkak të mosmarrëveshjes së tyre me reformat e [[Tanzimati]]t. Kalkandelen u çlirua nga [[Dervish Cara]] nga janari 1844 deri në shtator 1844, ku pas shtatorit 1866 Omar Pasha mundi forcat e Dervish Cares dhe Kalkandele mbeti brenda Perandorisë Osmane. === Gjatë Luftërave Botërore === Gjatë shpërbërjes së [[Perandoria Osmane|Perandorsë Osmane]], Tetova erdhi nën kontrollin e shqiptarëve nga forcat e drejtuara nga [[Hasan Prishtina]]. Nga periudha 1913-1915, gjatë [[Luftërat Ballkanike|Luftërve Ballkanike]], Ushtria Serbe kapi Tetovën dhe gjithë rajonin e saj që sot Maqedonia u bë e njohur si "Jugu i Serbisë" si pjesë e Mbretërisë së Serbisë. Gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], ndodhi një përçarje midis Bullgarisë dhe Serbisë. Ushtria bullgare filloi të kalonte nëpër zonë dhe aneksoi Tetovën dhe pjesën tjetër të rajonit të Maqedonisë. Në vitin 1916, nën Mbretërinë e Bullgarisë, regjistrat [[Skeda:Xhem Hasa Tetovo 1944.jpg|parapamje|Mbledhja Kombëtare Shqiptare në qytetin e Tetovës, 1944 (qendra e majtë, [[Xhem Hasa]] dhe qendra e djathtë, Mefail Shehu)]] bullgarë kishin regjistruar se Tetova kishte një popullsi prej 22,000 banorësh. Dy të tretat e kësaj popullsie u renditën si shqiptarë dhe një e treta përbëhej nga bullgare dhe serbe.<ref>[http://tetova1.com/2014/09/25/te-dhena-nga-regjistrimi-i-popullsise-se-tetoves-ne-vitin-1916-foto/ "Të dhëna nga regjistrimi i popullsisë së Tetovës në vitin 1916 (FOTO)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221034301/http://tetova1.com/2014/09/25/te-dhena-nga-regjistrimi-i-popullsise-se-tetoves-ne-vitin-1916-foto/ |date=21 dhjetor 2014 }}. ''Tetova1''. Marrë 2014-09-26.</ref> Në fund të luftës Serbia rifitoi kontrollin e rajonit. Brenda Mbretërisë së Jugosllavisë, Tetova ishte pjesë e [[Banovina Vardari|Banovinës së Vardarit]] nga viti 1929 deri më 1941. Nën Jugosllavinë mbretërore, një goditje ndaj shqiptarëve detyroi shumë nga Tetova për të emigruar në SHBA dhe Kanada, ndërsa mijëra serbë u inkurajuan të lëviznin në qytet për të zhvilluar industritë minerare dhe hidroelektrike. U ndërtuan kisha ortodokse, filluan udhëtimet e skijimit dhe kalërimit në [[Bjeshkët e Sharrit]] dhe mbërritën kolonët e Bardhë,<ref name=":0" /> Në vitin 1941, [[Banovina Vardari|Vardar Banovina]]<nowiki/>pushoi së ekzistuari si rezultat i pushtimit të Boshtit të Jugosllavisë. Tetova përsëri erdhi nën sundimin shqiptar. [[Balli Kombëtar]] u vendos në Tetovë me ndihmë ushtarake dhe financiare nga fuqitë e Boshtit. Flamuri kombëtar shqiptar u ngrit në Tetovë, [[Frangu Ar|Frangu Shqiptare]] u prezantua si monedhë zyrtare, si dhe gjuhë zyrtare dhe objekte arsimore në gjuhën shqipe. Me gjermanët që e humbën luftën, situata favorizoi komunistët. Vendbanuesit e rinj serbë ngritën Partinë Komuniste të Maqedonisë,<ref name=":0" /> e themeluar më 19 mars 1943 në Tetovë, por deri atëherë partia komuniste shqiptare po luftonte gjithashtu për qytetin. Megjithë fitoren e aleatëve dhe formimin e [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë]], në vitin 1944, [[Balli Kombëtar]] i Tetovës mbeti dhe ishte ende i përfshirë në një betejë kundër forcave të armatosura Jugosllave. Beteja kundër forcave jugosllave zgjati deri në vitin 1948, ku më në fund u shtypën. === Nën komunizmin === [[Skeda:Historic architectural facility 58.jpg|parapamje|Shtëpia e Halim Bej Dëralla. Konfiskuar nën komunizëm dhe u shndërrua në një institucion shëndetësor]] Qyteti u bë pjesë e [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë]]. Vitet e hershme të Jugosllavisë Socialiste ishin të turbullta për popullsinë shqiptare të Tetovës. Shumë presion për nënshtrim, duke shkaktuar shumë për të emigruar.<ref name=":0" /> Ata që mbetën demonstruan periodikisht por me dhunë kundër regjimit komunist, sidomos në Incidentin Yucel të vitit 1957<ref name=":0" /> dhe incidentin Kalkandelen të vitit 1968.<ref name=":0" /> Shumë nga këto protesta u drejtuan nga '''Mehmet Gega''', një aktivist i njohur shqiptar i të drejtave<ref>{{Cite web|url=http://www.radiokosovaelire.com/temat.php?id=30|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=9 tetor 2017|archive-date=2 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080502154558/http://www.radiokosovaelire.com/temat.php?id=30}}</ref>, i cili u dënua me dhjetë vjet burg. Në demonstratat e vitit 1968, shqiptarët e Tetovës kërkuan lidhjen e territoreve shqiptare të Republikës Socialiste të Maqedonisë në Kosovë dhe rindërtimin e tyre të përbashkët si një republikë e shtatë e Jugosllavisë.<ref name=":2">Ramet, Sabrina P. (1997). [https://books.google.com/?id=GghxFpyBH7MC&pg=PA81&dq=Tetovo#v=onepage&q=Tetovo&f=false ''Whose Democracy?: Nationalism, Religion, and the Doctrine of Collective Rights in Post-1989 Eastern Europe'']. 4720 Boston Way, Lanham, Maryland 20706: Rowman & Littlefield Publishers, Inc. fq. 78. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/0 8476 8324 9|0 8476 8324 9]]. Marrë 2014-09-13.</ref> Autoritetet e refuzuan këtë kërkesë dhe në vend të kësaj autorizuan rishikimin e planprogrameve dhe teksteve për të frenuar atë që ajo e quajti "depërtimi i tendencave nacionaliste, irredentiste dhe kundërrevolucionare shqiptare përmes teksteve të shtypura dhe literaturës tjetër." Në vitin 1974 një federal i ri u ratifikua kushtetuta që lehtësoi tensionin e shqiptarëve lokalë.<ref name=":2" /> Qeveria e Jugosllavisë i shihte këto demonstrata si fazë të parë në një komplot shqiptar që synonte përfundimisht ndarjen e këtyre zonave dhe bashkimin me Shqipërinë fqinje. SR Maqedonia shqiptoi dënime më të ashpra sesa autoritetet në Kosovë.<ref>Poulton, Hugh (2000). [https://books.google.com/?id=ppbuavUZKEwC&pg=PA128&dq=Tetovo#v=onepage&q=Tetovo&f=false ''Who are the Macedonians?'']. 38 King Street, London WC2E 8JT: C. Hurst & Co. p. 126. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/1-85065-534-0|1-85065-534-0]]. Marrë 2015-12-25.</ref> Tetova nën [[Jugosllavia|Jugosllavinë]] e [[Josip Broz Tito]]s kalonte nëpër ndryshime të mëdha. Shumë banesa komuniste u ndërtuan rreth qendrës së qytetit të Tetovës, si dhe rrugëve konkrete. Periferi të rija si periferia e Hajdućka u formuan për të ndihmuar në [[Skeda:Oldtetovo3.gif|parapamje|Xhamia e Vjetër e Tetovës, e shkatërruar gjatë komunizmit]] akomodimin e numrit në rritje të maqedonasve që lëvizin në qytet.<ref>{{Cite web|url=http://www.balwois.com/balwois/administration/full_paper/ffp-1952.pdf|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=9 tetor 2017|archive-date=7 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707210120/http://www.balwois.com/balwois/administration/full_paper/ffp-1952.pdf}}</ref> Disa nga ndërtesat historike të qytetit, siç është Xhamia e Vjetër, u shkatërruan nga autoritetet. Kur problemet në Kosovën filluan në vitin 1981, Tetova duhej të vihej nën kontrollin e policisë paraushtarake për shkak të trazirave dhe shfaqjes së simpatisë me shqiptarët e Kosovës. E njëjta gjë ndodhi përsëri në vitin 1989.<ref name=":0" /> === Shkëputja nga Jugosllavia === Kur u bë e qartë në vitin 1990 se Jugosllavia ishte gati të binte, mbi 2000 shqiptarë etnikë [[Skeda:Arabati Baba Teke, Tetovo.jpg|parapamje|Arabati Baba Teke]] marshuan përmes Tetovës duke kërkuar shkëputjen nga [[Republika Socialiste e Maqedonisë]] dhe bashkimin me [[Shqiperia etnike|Shqiperinë]]. Vetëvendosja e një pakice etnike brenda një shteti nuk ishte një e drejtë sipas kushtetutës së Republikës Socialiste të Maqedonisë<ref name=":0" /> dhe duke protestuar për mungesën e përfaqësimit të tyre nën kushtetutën e [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë së Veriut]], [[Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut]] bojkotuan referendumin për pavarësinë nga Jugosllavia dhe u përjashtuan nga pothuajse çdo përfaqësim në qeverinë e re.<ref name=":0" /> Tetova u bë selia e partive të reja politike shqiptare, të cilat konsideroheshin jokushtetuese nga Maqedonia e Veriut. Tensionet u përkeqësuan, Tetova, së bashku me qytetin e [[Gostivari]]t, morën dhe strehuan disa mijëra refugjatë muslimanë boshnjakë nga 1992 deri në fund të luftës në Bosnjë<ref name=":3">John Sparrow. [http://www.ifrc.org/en/news-and-media/news-stories/europe-central-asia/macedonia-the-former-yugoslav-republic-of/fyr-macedonia-at-the-crossroads/ "International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181209134535/http://www.ifrc.org/en/news-and-media/news-stories/europe-central-asia/macedonia-the-former-yugoslav-republic-of/fyr-macedonia-at-the-crossroads/ |date=9 dhjetor 2018 }}.Marrë 10 Mars 2011.</ref> Para bombardimeve të forcave serbe në Kosovë, Tetova u bë baza e furnizimit të pasëm për [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrinë Çlirimtare e Kosovës]]<ref name=":0" /> dhe pastaj më vonë në shtëpi për mbi 100,000 refugjatëve kosovarë nga lufta e Kosovës.<ref name=":3" /> Në vitin 1997, Alajdin Demiri, kryetari i komunës së Tetovës, u burgos për ngritjen e flamurit Shqipëtar nga bashkia e Tetovës, dhe deri në vitin 2000 shpërthimi i luftimeve në tanush ka derdhur në qytetet e Tetovës dhe Gostivarit. Në vitin 2001, shqiptarët etnik filluan një [[Lufta e vitit 2001 në Republikën e Maqedonisë|kryengritje]], me Tetovën që ishte sfondi kryesor i luftës. Pastaj, u vendos [[Marrëveshja e Ohrit]], duke lejuar paqen që të kthehet përsëri në qytet. === Ditet e sotme === [[Skeda:Ramstore Shoping Center In Tetovo Republic Of Macedonia.jpg|parapamje|Ramstore Shoping Center]] Në aspektin ekonomik, Tetova është një nga qytetet më në zhvillim në Maqedoni me disa kompani shumëkombëshe (Ecolog International, SUVAFIX Renova, Zikoprom, Pofix) që ndodhen në këtë qytet. Përkundër interesit të kompanive private në Tetovë, qyteti është lënë pas dore nga qeveria. Tetova vuan nga shtrirja urbane. Për shkak të mungesës së rregulloreve të qeverisë, qyteti nuk ka sistem për leje ndërtimi dhe shumë shtëpi dhe ndërtesa janë ndërtuar pa dyshim dhe rastësisht përgjatë vizebardhave të këmbësorëve, rrugëve dhe në parqe. Nivelet e ndotjes së ajrit janë ndër më të lartat në Evropë dhe botë.<ref>Van Mead, Nick (Shkurt 13, 2017). [https://www.theguardian.com/cities/2017/feb/13/tipping-point-cities-exercise-more-harm-than-good "Tipping point: revealing the cities where exercise does more harm than good"]. The Guardian. Marrë  13 Shkurt 2017.</ref> Ndërtesa më e lartë në qytet është qendra REM ALL me një lartësi prej rreth 80 metrash. Tetova është një nga qendrat arsimore në Maqedoni që posedojnë dy universitete: [[Universiteti i Evropës Juglindore]] (private publike jofitimprurëse) dhe [[Universiteti Shtetëror i Tetovës]] (Universiteti Publik). Më parë ka udhëheqje arsimore në rajon, ku Procesi i Bolonjës është i aplikueshëm që nga themelimi i saj, ka kampusin më të mirë në rajonin e Evropës Juglindore dhe është prirje me zhvillimet ndërkombëtare në arsim. Më shumë se 20,000 studentë marrin arsimin dhe gradën e tyre në Tetovë. Përveç kësaj, Tetova është një qendër e politikës etnike shqiptare. Shumica e partive politike shqiptare në Maqedoninë e Veriut ([[Partia Demokratike Shqiptare]] (PDSH), [[Bashkimi Demokratik për Integrim]] (BDI), [[Lëvizja Besa]], Partia për Prosperitetin Demokratik (PPD) kanë vendet e tyre kryesore në Tetovë. == Gjeografia == Ultësira e Pollogut shtrihet në drejtimin juglindje – veriperëndim, në gjatësi prej 55&nbsp;km. dhe gjerësi prej 8–10&nbsp;km. E rrethuar me [[Bjeshkët e Sharrit|Malin e Sharrit]], [[Mali i thate|Malin e thatë]] dhe [[Mali Zheden|Malin Zheden]]. Në mesin e [[Fusha e pollogut|fushës së pollogut]], rrëzë malit të Sharrit, në rrjedhën e lumit shtrihet qyteti i Tetovës. Rajoni i Tetovës shtrihet në sipërfaqe prej 1.080 km 3 në pjesën e poshtme të fushës së Pollogut në lartësi mbidetare prej 460-500m. Pozita gjeostrategjike e Tetovës karakterizohet edhe nga ajo se, gjendet në udhëkryqin e korridoreve ndërkombëtare qarkulluese, siç janë: korridori 8 (kalon nëpër Tetovë) dhe korridori 10 (40 km. larg nga Tetova).<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.tetovo.gov.mk/docs/5dfe79a5_StrategjiaZhvillimitLokal.pdf|title=Kopje e arkivuar|access-date=10 tetor 2017|archive-date=22 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122181618/https://www.tetovo.gov.mk/docs/5dfe79a5_StrategjiaZhvillimitLokal.pdf|url-status=dead}}</ref> === Klima === Tetova ka një klimë gjysmë kontinentale, me verë të ngrohtë dhe relativisht të lagësht, dimër të ftohtë dhe me dëborë, pranvera e vjeshta kanë reshje të shpeshta. Pasi që nga të gjitha anët është e rrethuar me male dhe për shkak të shfaqjes së rrymave ajrore të ngrohta e të ftohta, në fushën e Pollogut vjen deri te shfaqja e procesit të inversionit. Kushtet natyrore, siç janë: klima, relievi, përbërja gjeologjike e tokës, kanë mundësuar që në rrethinat e Tetovës të shfaqen shumë burime të ujit të rrjedhshëm, prandaj Tetova është njëri nga qytetet e rralla në Maqedoni që ka ujë të pijshëm, ujë për nevojat e industrisë dhe për ujitje.<ref name=":4" /> == Demografia == {{Kryesor|Demografia e Tetovës}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Grupet etnike!! width="100px" | Numri i përgjithshëm!! width="100px" |% e popullsisë së përgjithshme |- | [[Shqiptarët]] | 28.897 | 54,61 |- | [[Maqedonët (etni sllave)|Maqedonët]] | 18.555 | 35.07 |- |[[Turqit]] | 1.878 | 3,55 |- | Romët | 2.352 | 4,44 |- | Vllehët | 13 | 0,02 |- | Sërbët | 587 | 1,11 |- | Boshnjakët | 156 | 0,29 |- |Të tjerë | 477 | 0,90 |} ;Gjuha Gjuhët në vijim që fliten në qytet<ref name="попис"/>: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Gjuhët!! width="100px" | Numri i përgjithshëm!! width="100px" |% e popullsisë së përgjithshme |- | [[Gjuha shqipe|Gjuha Shqipe]] | 29.363 | 55,49 |- | Maqedonisht | 18.980 | 35.87 |- | [[Gjuha turke|Gjuhën turke]] | 2.078 | 3,72 |- | Gjuhën Rome | 1.600 | 3,02 |- | Gjuhën Vllehe | 11 | 0,02 |- | Sërbisht | 378 | 0,71 |- | Boshnjakisht | 103 | 0,19 |- |Të tjerë | 402 | 0,76 |} ;Feja Grupet fetare në vijim që janë të përfaqësuara në Tetovë<ref name="попис"/>: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Feja!! width="100px" | Numri i përgjithshëm!! width="100px" |% e popullsisë së përgjithshme |- | Musliman | 33.509 | 63,33 |- | Ortodoks | 18.676 | 35.29 |- | Katolik | 76 | 0,14 |- | Protestant | 2 | 0,004 |- | Të Tjerë | 652 | 1,23 |} Gjatë viteve kjo ishte popullsia e përgjithshme dhe përkatësia etnike e popullatës në qytetin e Tetovës: {| class="wikitable" |- ! Viti ! Shqiptarë ! Maqedon ! Turq ! Rom ! Vlleh ! Sërb ! Boshnjak ! Të tjerë ! Gjithsej |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | '''17.132''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 7.155 | 7.575 | 4.470 | 227 | 11 | 481 | — | 290 | '''20.209''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 6.435 | 11.631 | 5.864 | — | — | 839 | — | 588 | '''25.357''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 15.388 | 14.415 | 3.543 | 823 | — | 920 | — | 656 | '''35.745''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 21.741 | 17.817 | 2.757 | 1.709 | 4 | 877 | — | 1.618 | '''46.523''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 996 | 20.369 | 1.121 | 2.532 | 14 | 862 | — | 1.118 | '''27.012''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 25.128 | 19.439 | 2.073 | 2.260 | 18 | 830 | — | 596 | '''50.344''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 28.897 | 18.555 | 1.878 | 2.352 | 13 | 587 | 156 | 477 | '''52.915''' |} == Shëndetsia == Kushtetuta e Maqedonisë së Veriut, garanton qasje universale për mbrojtje shëndetësore të të gjithë qytetarëve. Me Ligjin për mbrojtje shëndetësore, janë vënë bazat e sistemit ekzistues të mbrojtjes shëndetësore në Maqedoninë e Veriut. Ai përfshin bazat e sistemit për sigurim shëndetësor, të drejtat dhe përgjegjësitë e ofruesve të shërbimeve shëndetësore, struktura organizative dhe shfrytëzimi i resurseve të mbrojtjes shëndetësore. Në [[Komuna e Tetovës|Komunën e Tetovës]] veprojnë një numër i madh i institucioneve shëndetësore, që ofrojnë lloje të ndryshme të shërbimeve shëndetësore të shëndetësisë primare. Për këtë flet edhe fakti i ekzistimit të një numri të madh të institucioneve shëndetësore private të mbrojtjes shëndetësore primare – rreth 150, nga fusha e mbrojtjes shëndetësore konsultative specialistike – 4, institucione shëndetësore nga fusha e stomatologjisë specialistike – 3, institucione shëndetësore nga fusha e stomatologjisë së përgjithshme – 60, institucione shëndetësore që ofrojnë shërbime laboratorike – 7 si dhe institucioni shëndetësor publik, Qendra Medicinale e Tetovës, në kuadër të së cilës veprojnë, Spitali i përgjithshëm dhe Shtëpia e shëndetit. Oferta për shërbime shëndetësore bashkëkohore e cilësore, imponon nevojën e zbatimit të teknologjive të reja në shëndetësi. Në këtë pjesë ekzistojnë vështirësi të caktuara, që në të shumtën e rasteve lidhen me pjesën e limituar të mjeteve, me të cilat disponojnë institucionet shëndetësore por edhe gjendja e përgjithshme në shtet. == Ekonomia == Pas shkatrimit të Federates sllave dhe luftrave të viteve 2000 industria e Tetovës është shkatruar po thuaj se tërsisht. Gjatë viteve të fundit (viteve 2000) me shpërbërjen e pronës shoqërore bëhet privatizimi i cili ngadal fillonë të lulëzojë. Prodhimet më të njhura industriale me të cilat ekonomia e Tetovës përfaqësohet në tregun e regjionit dhe më gjërë janë: prodhimet e drurit (mobilje kualitative), metalo-plastikës, prodhime të materijaleve ndërtimore. === Klima e biznesit në Komunën e Tetovës === Subjektet afariste që gjatë dekadës së fundit kanë dhënë një kontribut të veçantë në zhvillimin e ekonomisë në rajonin e Tetovës, janë të sektorëve si vijon: industria e drurit (mobiliet), ndërtimtaria, industria ushqimore dhe industria e tekstilit. Sektorët në fjalë me kapacitetet e tyre dhe teknologjinë që kanë, janë bërë konkurruese jo vetëm në tregun e Maqedonisë së Veriut, por edhe më gjerë në Ballkan. Disa ndërmarrje për prodhimin e mobilieve për amvisëri dhe mobilieve për zyra, posedojnë teknologji kulminante CNC dhe kanë potencial për qasje në tregjet ndërkombëtare. Ndërtimtaria sidomos në 6 vitet e kaluara, ka marrë një hov të vrullshëm edhe në rajonin e Tetovës, ku janë realizuar një numër i madh ndërtimesh cilësore banesore-afariste. Vlen të theksohet se, të gjitha këto ndërtime të reja realizohen nga ndërmarrjet private, pra, me investime private dhe me kapacitete tekniko-teknologjike. Industria ushqimore gjithashtu ka kapacitetet e saja dhe potenciale në komunën e Tetovës. Me cilësinë që kanë prodhimet e qumështoreve të komunës së Tetovës tash më, janë konkurrente në tregun e përgjithshëm të qumështit dhe prodhimeve qumështore. Ndërmarrjet që prodhojnë qumësht dhe prodhime qumështore i mbulojnë nevojat e konsumatorëve të komunës së Tetovës dhe më gjerë. Përveç këtyre ndërmarrjeve, në komunën e Tetovës veprojnë edhe ndërmarrje për përpunimin e mishit dhe prodhimeve të këtij produkti, prodhim të pajisjeve për produkte ushqimore etj. Industria e tekstilit gjithashtu ka një traditë të gjatë në Komunën e Tetovës, për të cilën më së tepërmi meritë ka Kombinati i Tekstilit “Teteks”. Gjithashtu, vazhdon me formimin e ndërmarrjeve private të tekstilit. Momentalisht firmat më dominuese që punojnë sipas sistemit të ashtuquajtur LON, prodhojnë (punojnë) për partnerët e jashtëm. Rëndësia e ndërmarrjeve të katër sektorëve të përmendur më sipër është e madhe, jo vetëm për shkaqe të përfaqësimit të tyre në numrin e përgjithshëm të subjekteve afariste në komunën e Tetovës, por edhe për shkak të potencialit me të cilin disponojnë për shtrirje në tregjet rajonale dhe ndërkombëtare. * Ky potencial bazohet në : * Teknologjinë e lartë me të cilën disponojnë; * Potencialin për rritjen e kapaciteteve dhe të prodhimtarisë; * Orientimin eksportues të tyre; * Objektet e reja të fabrikave me mundësi për zgjerimin e tyre PLANI STRATEGJIK 29 ekzistues; * Cilësia e lartë e prodhimeve ==== Shqyrtimet kryesore ==== * Bartës të zhvillimit ekonomik në Komunën e Tetovës janë: industria ushqimore, industria e drurit, industria e ndërtimtarisë dhe prodhimit të materialeve ndërtimore dhe industria e tekstilit; * Ekziston sektor i fuqishëm i shërbimeve; * Firmat nuk janë të kënaqura nga gjendja e përgjithshme ekonomike në shtet, nivelet e kamatave, çmimin e energjisë, konkurrencën vendore dhe me shpenzimet e materialeve, ligjvënien, shërbimet etj.; * Firmat kryesisht e mbulojnë tregun vendor, por njëkohësisht janë të orientuara edhe kah eksporti; * Punëdhënësit kryesisht janë të kënaqur me strukturën dhe aftësinë e fuqisë punëtore për detyrat konkrete punuese, që nuk është rast dhe anasjelltas, sepse punëdhënësit kryesisht punojnë edhe jashtë orarit të punës, pa bërë kompensime përkatëse, ndërkaq një numri të madh të të punësuarve nuk u paguhen kontributet; * Firmat theksojnë nevojën dhe rëndësinë e bashkëpunimit më të madh midis ndërmarrjeve të llojeve të njëjta përmes kontakteve, organizimit të takimeve dhe përmes gjetjes së zgjidhjeve të ndryshme me interes të përbashkët; * Numri më i madh i firmave planifikojnë të investojnë në përmirësimin e objekteve ekzistuese, ndërtimin e objekteve të reja dhe në zgjerimin e kapaciteteve prodhuese; * Plasmani i brendshëm i prodhimeve të firmave paraqet një segment të rëndësishëm gjatë qasjes së firmave në tregje, kurse tash më disa firma kanë siguruar vende për prodhimet e tyre; * Në komunën e Tetovës ekzistojnë kushte të mira për udhëheqje dhe zhvillim të biznesit, por gjithashtu, duhet të intensifikohet dhe të thellohet bashkëpunimi midis firmave dhe vetëqeverisjes lokale, me qëllim të përmirësimit të klimës së biznesit në komunë dhe të rritjes së zhvillimit ekonomik. === Turizmi === Objektet më me vlerë në qytet janë [[Xhamia e Larme]] që gjendet në afërsi të lumit [[Lumi Shkumbin Tetove|Shkumbin]] në pjesën e vjetër të qytetit. Xhamia është ndërtuar në vitin 1438 dhe rindërtuar në vitin 1833 nga Abdurrahman Pasha, i biri i Rexhep Pashës. Është një nga strukturat më të rëndësishme kulturore dhe historike të Tetovës dhe përfaqëson stilin e [[Skeda:Amamot na reka Pena.jpg|parapamje|Hamami pranë lumit Shkumbin në Tetovë]] arkitekturës së hershme osmane. Xhamia e pikturuar vazhdon të jetë një monument i rëndësishëm për banorët e Tetovës dhe është tërheqja kryesore turistike për shumë vizitorë të huaj. Hamami pranë lumit [[Lumi Shkumbin Tetove|Shkumbin]] në Tetovë Hamami pranë lumit Pena në Tetovë u ndërtua rreth të njëjtës kohë me [[Xhamia e Larme|Xhaminë e Larme]] dhe kryesisht u përdor për Wudu (avdes, abdest). Kalaja e Baltepes, e vendosur në majën e kodrës së Baltepes, mbi Tetovë u ndërtua në 1820 nga Abdurrahman Pasha. Baltepes kishte një seri tunelesh nga të gjitha shtëpitë osmane kryesore në qytetin që çonte në fortesë. Mendimi që qëndronte pas sistemit të tunelit ishte që të mundësonin mbrojtësit e kështjellës të shpëtonin pas linjave të armikut nëse kalaja ishte e rrethuar, duke i lejuar rrethanat vetë të rrethoheshin. Tuneli i fundit u rrëzua në vitet 1960 dhe që nga fillimi i gërmimeve, janë zbuluar dy tunele, për fshatin Sellcë dhe Lacë. Shumë tregime dhe mite lokale, si "Taleja e pompës së ujit", janë vendosur në Baltepe, ndërsa [[Skeda:Тетовско Кале (47).JPG|parapamje|djathtas|Kalaja e Tetovës]] përqëndrohen në qëndrimin trevjeçar të Abdurrahman Pashës së Kalkandelenit në fortesën e Baltepe, që ndodhet në "Të ftohtë dhe të errët" malet. Vendbanimi i vjetër i Oaeneum besohet të jetë i vendosur rreth ku banon kalaja e Baltepe ose sic njihet Kalaja e Tetoves. Kalaja e Baltepe [[Teqja e Baba Harabatit]] fillimisht u ndërtua në vitin 1538 rreth turit të Sersem Ali Baba, një dervish osman. Në vitin 1799, një waqf i siguruar nga Rexhep Pasha krijoi bazat aktuale të tekeve. Manastiri më i mirë i mbijetuar bektashian në Evropë, kompleksi zvarrisës paraqet lëndinë të lulëzuar, dhoma lutjesh, salla ngrënieje, banesa dhe një burim i madh mermeri brenda një pavioni druri. Karakteristika të tjera të rëndësishme historike nga periudha osmane në Tetovë janë Xhamia Sahatit , si emri nënkupton që ai përdorte një orë në minaret e tij dhe Xhamia Kumluk ("Xhamia Sandy"), një xhami e vjetër në zonën e pazarit të lartë të Tetovës. Emri rrjedh nga jashtme e kuqe-verdhë e xhamisë. Një shembull i kulturës bizantine të Tetovës është Manastiri i Lesokut. Manastiri është 8&nbsp;km jashtë Tetovës. Në kompleksin e saj janë kishat e Shën Athanasit të Aleksandrisë dhe Kisha e Nënës së Shenjtë të Perëndisë. Kisha e Virgjëreshës së Shenjtë, e ndërtuar në 1326, është një shembull i shkëlqyer i stilit bizantin dhe traditës arkitekturore. [[Skeda:Popova-Shapka-Panoramic-View.jpg|parapamje|majtas|Kodra e Diellit (Tetovë)]][[Kodra e Diellit (Tetovë)|Kodra e Diellit]] është një vendpushim i skive që gjendet në [[Bjeshkët e Sharrit]]. Pavarësisht se është rreth 25 kilometra larg qytetit, zakonisht lidhet me Tetovën. [[Kodra e Diellit (Tetovë)|Kodra e Diellit]] tërheq shumë turistë në dimër për shkak se ajo është një nga vendpushimet e njohura të skijimit në ish-Jugosllavi. Përveç mbajtjes së konkurseve rekreative dhe konkuruese të skijimit, [[Kodra e Diellit (Tetovë)|Kodra e Diellit]] ka shumë vila dhe restorante për të akomoduar vizitorë. Rritja e hoteleve ishte për shkak se ashensori që çonte njerëzit nga Tetova në[[Kodra e Diellit (Tetovë)|Kodra e Diellit]] u shkatërrua gjatë konfliktit të Maqedonisë së Veriut në 2001. Prandaj, njerëzit qëndrojnë në [[Kodra e Diellit (Tetovë)|Kodra e Diellit]] gjatë natës përpara se të kthehen në Tetovë. === Kuzhina dhe ushqimi === [[Skeda:Тавче гравче.jpg|parapamje|Ushqimi tradicional i TetovësTavce Gravce]] Tetova është shtëpia e pjatës Tavče Gravče, e njohur në vend në Tetovë si Tavë me Groshë. Gjatë Jugosllavisë Socialiste, gjella ishte e njohur në të gjithë vendin si Gravja e Tetovës. Ndonëse janë bërë varietete të ndryshme të vakteve përreth Ballkanit, tradicionalja tavče gravče është gatuar dhe shërbehet në një tenxhere terrakote. Shumica e kuzhinave në Tetovë kanë një ndikim të fortë osman ose fondacione të tilla si [[Ajvari]], Suxhuki dhe Gjevrek. Tetova është e njohur për restorantet e saj të skarës, ''Qebaptore'', ku bëhen qebapi dhe Pleskavicaa. Byrektorët, restorantet e pastës, janë gjithashtu të zakonshme në Tetovë dhe prodhojnë Burek. Poashtu ne qytet ka edhe shumë dyqane Ëmbëlltoresh,ku ëmbëlsirat tradicionale lokale jane:Lukumi, Tilluma, Kadaiffi dhe Bakllava. Boza gjithashtu është fermentuar në Tetovë dhe është pije e zakonshme e konsumuar. Kuzhina në Tetovë ka një shije dhe aromë të veçantë për shkak të prodhimeve bujqësore vendase të përdorura për të bërë gatime. Në Maqedoninë e Veriut, djathi i Tetovës Kashkaval është më i popullarizuar, siç është bërë natyrshëm nga qumështi i deleve nga [[Bjeshkët e Sharrit]]. Gjatë Mbretërisë së Jugosllavisë, mollët nga Tetova ishin të njohura në [[Beograd]] dhe njiheshin si ''Tetovo Jabuka.'' == Kultura == Pozita e mirë gjeostrategjike, të ndodhurit në udhëkryq si dhe Pollogu me tokë pjellore, Tetova ua tërhiqte vëmendjen pushtuesëve të ndryshëm. Në shekullin e XV këtë qytet e pushtojnë turqit. Me ardhjen e turqëve u zhvillua kultura. Vatër e saj bëhet kompleksi i Teqes Bekteshiane-HARABATI(Teqe) 1538 – 1548 e ndërtuar nga ana e Sersem Ali Dedes. Osmanlinjtë Tetovës i dhuruan shumë objekte publike e fetare të kulturës islame: xhami, teqe, kuzhina publike për të varfër, hamame(banjat publike), shadërvane etj. Është për t’u përmendur biblioteka e Teqes së Arabatit shek XVIII – XIX sepse në të kultura dhe arsimi u zhvillua krahas fesë islame. Në këtë bibliotekë bëhej edhe kopjimi i veprave të intelektualëve të kohës me kaligrafi të zgjedhur të cilat më vonë zbukuroheshin me prnamente të mbështjellura me lëkurë. Në Tetovë kemi Kalanë e Tetovës, që ndodhet në maje të Baltepes, menjëherë mbi Tetovë. U ndërtua më 1820 nga ana e Abdurahman Pashës. Ky objekt kulture paraqet një bukuri të rallë të kohës së kaluar. Në Tetovë kemi Kalanë e Tetovës, që ndodhet në maje të Baltepes, menjëherë mbi Tetovë. U ndërtua më 1820 nga ana e Abdurahman Pashës. Ky objekt kulture paraqet një bukuri të rallë të kohës së kaluar. Përbërja e saj është komplekse (pjesa e brendëshme ka pesë saraje, kuzhina të mëdha, banja, një pus në mes dhe tri tunele për dalje) gjatë luftrave pësoi rënime të shumta.Në Tetovë është edhe biblioteka "Koço Racin", muzeu memorial, arshivi historik etj. Tetovën sot e zbukuron objekti i ndërtuar në themelet e xhamisë së Çarshisë më vitin 1975 – Pallati i Kulturës. Në këtë Pallat paralelisht zhvillohet kultura e të gjitha nacionaliteteve që jetojnë në këto troje, edhe atë nëpërmjet të aktiviteteve të ndryshme kulturore siç janë: aktivitetet muzikore, të dramës, të artit figurativ, aktivitete që kanë të bëjnë me letërsinë etj. Nga aktivitetet muzikore vlen të përmenden koret e ndryshme si p.sh. kori i përzier rinor, kori i femrave dhe kori i meshkujve si dhe shoqëritë e ndryshme kulturo-artistike. Duhet patjetër përmendur edhe sukseset me vlerë Botërore të këtyre koreve siç është kori i përzier rinor, i cili nën dirigjimin e Nexhat Mujovit, solli medalje të argjent nga Olimpiada Botërore në Linc të Austrisë në vitin 2000, kurse më vitin 2001 në Wermigerode të Gjermanisë të njëjtit fituan medalje të artë. Nga shoqëritë kulturore artistike dallohen : SH.K.A."Xheladin Zeqiri" (1949;shqiptare), "Iljo-Antevski Smok"(maqedonase) dhe "Jeni Hajat"(turke). Kur flitet për muzikën shqiptare në Tetovë por edhe në përgjithsi nuk mund të mos përmendim grupin me më renome në gjith trojet shqiptare ELITA 5. Në shërbim të aktiviteteve të dramës funkcionojnë studioja e dramës për fëmijë, të rinjë dhe studioja për të ritur. Në kuadër të Pallatit të Kulturës gjithashtu funkcionon edhe ateleja e artit figurativ në të cilën afirmohen dhe zhvillohen amatorë respektivisht profesionist të këtij arti me që organizohen galeri të ndryshme artistike. Nga aktivitetet letrare dallohen klubet letrare edhe atë K.L."Klubi letrar 94"(shqiptar) dhe ai maqedonas "Kiril Pejçinoviq", të cilët organizojnë promovime të ndryshme të librave, mbrëmje letrare të përcjellura me lexim në prozë dhe poezi kushtuar shrimtarëve tanë të së kaluarës dhe për raste tjera solemne, shpallin konkurse të punimeve të artistëve të rinj të letërsisë etj. == Objektet kulturore == ==== Bibloteka e Arabatit ==== Pas pushtimit osman në shekullin XV dhe më përhapjen e kulture osmane në këtë pjesë të Ballkanit, në Tetovë si qendër me ndikim vështrohej Teqja e bektashive Harabati e ndërtuar gjatë vitve 1538 - 1548 nga Sersem Ali Dedes. Gjatë sundimit Osmanë në Tetovë dhe rrethinën e saj ndërtohen shumë objekte publike të cilat në kohën më të re shërbejnë edhe si monumente kulturoe. Një nga këto objekte është edhe Bibloteka e Arabatit e cila përpos që shërbente për përhapjen e kulturës islame kryente edhe funksionin e shkollës gjatë shekujve XVIII - XIX. Në këtë Biblotekë bëhej kopjimi të kaligrafisë t cilat zbukuroheshin me prnamente të mbështjellura me lëkurë. ==== Kalaja e Tetovës ==== Kalaja e Tetovës e cila ndodhet në majen e Balltepes, me një lartësi mbidetare prej 803 metra, e lartë 220-250 metra dhe me sipërfaqe prej 108.000 metra katrorë. Ndërtuesit e kalasë e kishin paraparë pozicionin strategjik, për shkak se kontrollohej një pjesë e madhe e fushëgropës së Pollogut. Kalaja e Tetovës u ndërtua në vitin 1820, nga ana e Abdurahman Pashës. Sipas disa të dhënave gojore thuhet se fillimin e ndërtimit të këtij monumenti e nisi Rexhep Pasha i ati i Abdurahman Pashës dhe ndërtimi i saj zgjati afër 20 vjet. Abdurahman Pasha nuk arriti ta përfundojë ndërtimin e saj. Ky monument kulturor paraqet një bukuri të rallë të kohës së kaluar. Përbërja e saj është komplekse. Pjesa e brendshme ka pesë saraje, kuzhina të mëdha, banja dhe një pus në mes të kalasë. Paraqet një ndikim të dukshëm të akitekturës Osmane. Gjatë luftërave të ndryshme ajo pësoi rrënime të shumta..<ref name=":4" /> ==== [[Pallati i Kulturës]] ==== Qendra e Kulturës, “Ilo Anteski-Smok” Tetovë është ndërtuar në vitin 1973, ndërsa administrata filloi të punojë zyrtarisht në vitin 1975. Ky objekt ka hapësirë prej 6.500 metra katrorë, nga e cila 672 metra katrorë janë pjesa e skenës dhe në skenë funksionon edhe sistemi i rotacionit. Për organizimin e aktiviteteve muzikore-skenike, dramave dhe aktiviteteve të ndryshme kulturore, arsimore, politike dhe fetare kjo qendër disponon me sallën e madhe që ka 661 ulëse dhe sallë të vogël për koncerte kamertale dhe promovime me 100 ulëse. Gjithashtu, është edhe foajeja në hyrje të objektit e përshtatshme për realizim të ekspozitave të ndryshme. Qendra e Kulturës është bartëse kryesore e aktiviteteve kulturore, artistike dhe politike në Tetovë. Është e përshtatshme për koncerte të ndryshme muzikore, promovime dhe ekspozita, koncerte të ansambleve të ndryshme, mbajtje të kongreseve politike, ndërkaq në të njëjtën kohë nëpërmjet produksionit të vet amë, aktivisht vepron në nxjerrjen dhe krijimin e vlerave kulturore. Për çdo vit në ambientet e këtij institucionit të kulturës aktivitetin e tyre e zhvillojnë dhjetëra artistë të degëve të ndryshme si aktor, muzikant, këngëtarë e valltarë. Vetëm në sallën e madhe organizohen çdo vit mbi 130 aktivitete të vizituara nga mbi 50.000 shikues. Hapësirat Foaje për ekspozita, salla e vogël, salla e madhe sallat e ushtrimeve dhe grimiera Sektorët – Sektori i dramës – Sektori i letërsisë – Sektori i pikturave – Sektori i muzikës – Sektori i baletit – Sektori i folklorit Momentalisht në objektin e Qendrës së Kulturës, janë të vendosur:  – Qendra e kulturës – Teatri i Tetovës – Biblioteka e qytetit – Këndi Amerikan dhe – Fakulteti i arteve të USHT-së<ref name=":4" /> '''Teatri i Tetovës''' është një ndër teatrot më të reja në Maqedoninë e Veriut. Pas një kërkese këmbëngulëse të aktorëve të Tetovës për krijimin e një hapësire skenike ku ata do të mund të interpretojmë, në vitin 2007 formohet Institucioni Nacional – Teatri i Tetovës me një ekip të përbërë prej 15 aktorë dhe 15 punëtor administrative dhe skenik. Inaugurimi i këtij institucioni u be me premierën e shfaqjes “Çmendina” më 22 Tetor 2007. Mungesa e objektit dhe kushteve të nevojshme për funksionim normal të një Teatri, asnjëherë nuk kanë qenë pengesë që ky institucion kulturor të nxjerrë gjithsej 22 shfaqje teatrore të suksesshme që janë prezetuar në festivale të ndryshme në Maqedoni dhe në rajon përfshirë festivalin me renome ndërkombëtare “MESS” në Sarajevë, BH në tetor të vitit 2012 me shfaqjen “Akuariumi” me tekst të Refet Abazit dhe regji të Luca Cortina.<ref>{{Cite web|url=http://www.tetova.gov.mk/getartm.aspx?aid=48&men=3&lan=1&sub=8|title=Kopje e arkivuar|access-date=10 tetor 2017|archive-date=19 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619122542/https://www.tetova.gov.mk/getartm.aspx?aid=48&men=3&lan=1&sub=8|url-status=dead}}</ref> '''Biblioteka “Koço Racin”''' Tradita bibliotekare në Tetovë ka gjurmë të thella në histori në këto vise, por fatkeqësisht, nuk kemi të dhëna të sakta se prej kur daton veprimtaria e saj si Bibliotekë popullore e qytetit “Koço Racin”. Data e saktë se kur është themeluar biblioteka nuk dihet mirëpo, supozohet se viti 1945 është viti kur biblioteka ka filluar të punojë në kuadër të Komisariatit për arsimim popullor dhe për herë të parë ka qenë e vendosur në një shtëpi të konfiskuar të porsandërtuar. Fondi i parë i librave numëronte rreth 2000 tituj librash të trashëguar nga “Leximorja e tetovarëve të rinj”, e cila ishte e formuar në vitin 1922 e pasuruar me literaturë marksiste-leniniste por kishte dhe një numër të madh te librave te autorëve klasikë. Të gjitha librat kanë qenë në gjuhën serbo-kroate me përjashtim të një numri të caktuar të broshurave politike të cilat kanë qenë te botuara në gjuhën maqedone. Në vitet e para biblioteka ka numëruar 500 anëtarë, shumica e të cilëve kanë qenë nxënës të shkollave të mesme-gjimnazistë. Për nevojat e lexuesve biblioteka çdo ditë ka qenë e furnizuar me shtypin ditor si “Nova Makedonija”, “Borba”, “Politika”, “Naroden front” dhe të tjera. Menjëherë pas çlirimit, njëkohësisht me fillimin e punës në bibliotekën e qytetit në Tetovë ishte e hapur edhe biblioteka në gjuhën shqipe e cila ne fillim ka punuar ndaras prej asaj maqedonase. Ajo ka qenë e vendosur në shtëpi të vjetër në qendër të Tetovës. Biblioteka shqiptare ka numëruar rreth 2000 anëtarë, ndërsa bibliotekist ka qenë mësuesi Isa Sabajdini nga fshati Poroj. Në vitin 1948 ose 1949 me urdhër te strukturave politike qytetare dhe Komisariati për arsimim, biblioteka shqiptare u integrua në bibliotekën e qytetit. Në vitin 1952 u soll vendimi për ndarjen e bibliotekës nga Komisariati i arsimit dhe vazhdoi punën si institucion i pavarur kulturor-arsimor. Gjatë punës së saj biblioteka ka përjetuar disa ç’vendosje dhe menjëherë pas formimit, biblioteka ishte vendosur në hapësirën përdhese në restorantin e më hershëm “Lovec” ku funksiononte edhe Pallati i Kulturës i Tetovës. Në vitin 1954 janë formuar Sektorë të veçantë: për fëmijë dhe të ritur. Pas dy dekadave, më saktë në vitin 1967 Biblioteka Amë “Koço Racin”- Tetovë u rikthye në hapësirat e më hershme ku daton veprimtaria e saj, mirëpo këtë herë për shfrytëzim e kishte të gjithë objektin-shtëpinë e pronarit Mato Çenka. Në katin e poshtëm ka qenë e vendosur depoja e librave dhe Sektori për të rritur, ndërsa në katin e parë ishte i vendosur Sektori për përpunim profesional të materialit bibliotekar, Sektori për fëmijë dhe administrata. Në këtë objekt Biblioteka Amë “Koço Racin” veprimtarinë e sajë e ushtroi tri dekada e gjysmë. Në bazë të ligjit për denacionalizim i miratuar nga qeveria së RM-së në vitin 2000, objekti në të cilin ishte e vendosur biblioteka iu rikthye pronarëve dhe me këtë rast biblioteka e qytetit pësoi ç’vendosjen e radhës. Po në të njëjtin vit organet kompetente me vendim përkatës si lokalitet për shfrytëzim i caktuan 200 metër katror nga kati përdhes i Pallatit të Kulturës së qytetit. Në këtë lokalitet Biblioteka e Qytetit edhe sot e kësaj dite vazhdon të funksionoi, ku janë të sistemuara: Sektori për fëmijë, Sektori për të rritur dhe Sektori për përpunim profesional të materialit bibliotekar. Në mungesë të hapësirës së nevojshme, një fond i konsiderueshëm i librave të bibliotekës është i vendosur në hapësira jofunksionale dhe në këto kushte lexuesit nuk arrin deri te libri i nevojshëm. Më datë 22 korrik të vitit 2004 Biblioteka e qytetit u emërtua: Instituti Nacional Biblioteka “Koço Racin”. Një vit më vonë d.m.th më 2005 filloi automatizimi i punës bibliotekare dhe përpunimi i fondit bibliotekar, kur IN Biblioteka “Koço Racin”-Tetovë nëpërmjet serverit INB “Shën Kliment Ohridski” nga Manastiri është kyçur në COBISS.MK. Me sistemin e ri të punës IN Biblioteka “Koço Racin”-Tetovë është bërë pjesë funksionale e sistemit informativ-bibliotekar dhe u inkuadrua në familjen e dyzetë bibliotekave anëtare fuqiplote në COBISS.MK Numri i anëtarëve të regjistruar: 3200 (prej të cilëve 1300 fëmijë) Fondi i librave: 120 000 – 150 000 tituj Hapsira e bibliotekës: 200 m2 Sektorët: – Sektori për katalogjizim dhe sistemim të materialit bibliotekarë – Sektori për të rritur – Sektori për fëmijë – Sektori për vendlindje – Sektori për zhvillim bibliotekarë.<ref>{{Cite web|url=http://www.tetova.gov.mk/getartm.aspx?aid=57&men=3&lan=1&sub=8|title=Kopje e arkivuar|access-date=10 tetor 2017|archive-date=19 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619124733/https://www.tetova.gov.mk/getartm.aspx?aid=57&men=3&lan=1&sub=8|url-status=dead}}</ref> === Galeria e Arteve - Hamami === Hamami gjendet në anën e majtë të lumit Shkumbin ,në pjesën qendrore të qytetit të Tetovës.Në afërsinë e tij drejtpërdrejtë gjendet Xhamia e larme, me tyrbe dhe çesme, konaku i Beut dhe urra. Të gjitha objektet bashkërisht formojnë një kompleks, karakteristikë e formësimit urbanistik të qyteteve në periudhen osmane. Hamami i vjeter me shekuj rreziston si dëshmi për menyrën e jetës në një periudhë të caktuar kohore ,sidoemos për shkak të funksionimit, arkitekturës, materialeve burimore dhe teknikës së ndërtimit.I ndërtuar nga fundi i shekullit 15, Hamami në mënyrë aktive merr pjesë në ambientin kulturorë dhe në definimin e pamjes integrale të qytetit të Tetovës .Supozohet se e ka ndërtuar Mehmet Celebiu, i biri i Isak beut. Me karakteristikat e veta arkitektonike, tipologjike dhe stilistike fiton një vlerë të veçantë, që manifestohet me një organizim të pastër dhe të qartë hapsinorë. Hamami në bazament është objekt kënddrejtë, ndërtuar me mure masive nga gurë të përpunuar vrazhdë dhe tulla. Si konstruksione kulmore janë shfrytëzuar qemerë – kube me dimenzione të ndryshme, me çka është formuar fasada e pestë e larmishme, që i jep një joshje objektit. Kupolat janë ngritur me tambura tetëkëndëshe, të mbuluara me qeramide turke dhe streha të shkurtëra të profilizuara nga guri. Përkundër intervenimeve të kryera në periudha të ndryshme kohore, objekti e ka ruajtur forëmn e tij autentike ndërtimore .Me konservimin e fundit të realizuar nga Qendra Nacionale për Konzervim, e ndihmuar nga programi i “Fondit ambasadorial “, pranë Ambasadës Amerikane në Maqedoninë e Veriut në vitin 2005/ 07, hapsira është adaptuar në Galeri artistike, me çka Hamami fitoi një trajtim të ri bashkëkohorë, që mundëson objekti sërish të ngjallet dhe të jetë qendër e ngjarjeve kulturore në qytet.<ref>{{Cite web|url=http://www.tetova.gov.mk/getartm.aspx?aid=63&men=3&lan=1&sub=8|title=Kopje e arkivuar|access-date=10 tetor 2017|archive-date=19 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619133245/https://www.tetova.gov.mk/getartm.aspx?aid=63&men=3&lan=1&sub=8|url-status=dead}}</ref> === Ura e topxhinjëve === Në mungesë të dokumenteve të shkruara, nuk është e njohur koha e saktë e ndërtimit të Urës së Topxhinjëve. Në bazë të teknikës së ndërtimit dhe pamjes së saj mendohet se është ndërtuar në fund të shekullit XV ose në fillim të shekullit XVI. Teknika e kësaj ure është mjaft e përsosur. Qemerët janë të ndërtuar me blloqe gurësh, fugat ndërmjet gurëve janë të lidhura me plumb të shkrirë. Parapeti është i lartë 60 centimetra, i gjerë 20 centimetra, me blloqe gurësh të fiksuara në taban me kunja metalikë, ngulur në plumb të shkrirë. Ura posedon një hark me një hapësirë të bollëshme. E ndërtuar nga mjeshtrit vendas. Me material të gurit (bigor) vendas, mirë të gdhendur. Kjo urë akoma është funksionale dhe lidh dy anët e qytetit. === Konaku i Halim Derallës === Konaku i Halim Derallës paraqet një objekt reprezentativ e cila të magjeps me pamjen e jashtme të saj. Sinteza tradicionale e mënyrës së ndërtimit me elemente europiane të cilat si modë nga perendimi depërtuan në territorin e Maqedonisë në mes të shek.XIX e bëjnë këtë objekt si realizim të vetëm artistik. Objekti është ndërtuar në fillim të shek.XIX. Konaku i Halim Beut është një ndërtim asimetrik, me përdhesë dhe dy kate. Përdhesa përbëhet nga më tepër hapësira të lidhura në mes vete me një korridor të gjatë. Në shumicën e hapësirave hyhet drejtëpërdrejtë nga oborri. Këto hapësira në të kaluarën kanë shërbyer si hapësira ndihmëse për deponimin e ushqimit dhe hapësira për shërbyesit. Në pjesën reprezentative hyhet nga një hyrje tipike e stilit të barokut me shkallë të dredhura (lakuara). Në pjesën e përparme ndodhet një sallon pranimi me çardak të madh nga njëra anë dhe hapësirë tjetër e lartë gjashtëanëshe nga ana tjetër. Në pjesën e pasme janë vendosur edhe tre hapësira tjera për të jetuar. Dekori i fasadës i vendosur përreth dritareve dhe parapeteve është një shembull tipik i “stilit barok”, i zbukuruar me lule dhe gjethe. Në mënyrë më të pasur është përpunuar fasada në pjesën perendimore, e cila është formuar nga tre volume të lidhura njëkohësisht të pavarura me lartësi të ndryshme, me përpunim të veçantë dekorativ të të njëjtëve. Konaku i Halim Beut gjatë kohës e ka ndërruar funksionimin e saj, nga objekti banesor në objekt të administratës komunale, më pas në objekt të organeve të jurispodencës, qendër administrative e kompleksit spitalor. Në ditët e sotme në këtë objekt është vendosur qendra ditore për shëndet mental. == Shoqëritë kulturore == ==== Muzika ==== [[Figura:Elita5.jpg|thumb|right|[[Elita 5]]]]Kori i meshkujve dhe shoqëri të ndryshme kulturo artistike. Kori i përzier rinor nënë udhëheqjen e dirigjentit prof.Ky korë ka arritur disa suksese në festivale të ndryshme si : medalja e argjendë në Olimpiada Botërore në Linc të [[Austri]]së ([[2000]]), medalje të artë në Wermigerode të Gjermanisë [[2001]]. Shoqëria Kulturo Artistike (''SH.K.A.'') "Xheladin Zeqiri" e themeluar më [[1949]] zhvillon aktivitete në [[Gjuha Shqipe|gjuhën shqipe]] ndërsa shoqëria Iljo-Antevski Smok në gjuhën maqedonase dhe për gjuhën turke, shoqëria Jeni Hajat Muzika argëtuese tetovare në botën shqiptare është e njohur me këngët e grupit [[ELITA 5]]. Në Tetovë ekziston mundësia reale që çdokush të shijojë shkëlqimin e fortë të margaritarëve, rrezatimin e një burimi drite që edhe vetë qytetit i jep nje portret tjetër. Nuk bëhet fjalë këtu për gurët e tejdukshëm prej karboni kristalor të pastër, por për margaritarët e gjallë, me shpirt e zemër njeriu. Janë këto artistët – Bekim Ramadani, Abdulla Baftiari dhe Fatmir Leka të cilët gjatë dy dekadave të fundit janë shumë aktiv nëpër ahengjet familjare dhe ceremonitë e ndryshme festive. Me letërnjoftimin e artit “popullorçe”, grupi muzikor “Margaritarët” frymon gjithmonë i freskët, i këndshëm dhe tërheqës. Kori i perzier i qytetit nen udheheqjen e dirigjentit Jeton Pustina ka aritur suksese te medhe ne festivalet brenda dhe jasht vendit.Ne festivalin TEHO ne Tetove është renditur nder koret me te mira te Ballkanit dhe ne festivalin shteteror te Kavadarcit duke e fituar vendin e pare. ==== Arti Figurativ ==== Galeria e [[Arte]]ve dhe Atelia e Artit Figurativ po ashtu gjenden në Pallatin e Kulturës dhe ju shërbejnë banorëve të qytetit për ekspozitat e ndryshme. Në kuadër të Pallatit të Kulturës gjithashtu funksionon edhe ateleja e artit figurativ në Tetovë == Letërsia == Pasurimi kulturor i letërsis në Tetovë bëhet nga klubet letrare të qyetit si: K.L. "Klubi letrar 94" dhe "[[Ditët e Naimit]]" (shqiptar) si dhe ai maqedonas Kiril Pejçinoviq. Këto klube letrare organizojnë promovime të ndryshme letrare, mbrëmje letrare dhe disa aktivitete, të cilat janë të njohura në nivel ndërkombëtar.{{cn}} Në mesin e shkrimtarëve më të njohur nga Tetova mund të përmenden [[Murat Isaku]] [[Abdylazis Islami]] Fatmir Sulejmani, [[Salajdin Salihu]], [[Lindita Ahmeti]], [[Bardhyl Zaimi]], Vjollce Berisha, Jovan Pavlovski, Petko Dabeski, Jovan Damjanovski, Vladimir Kochovski, Grigor Stojkovski, Mirko Vidoeski, etj.. ==Arsimimi== Në komunën e Tetovës janë sistemuar: 12 shkolla fillore qendrore, 9 shkolla fillore territoriale, një shkollë fillore shtetërore e muzikës, gjashtë shkolla të mesme dhe dy universitete. Shkollat e mesme janë të profileve të ndryshme, siç janë: gjimnazi,mjekësia, ekonomia, bujqësia, tekstili dhe muzika. Në Tetovë funksionojnë dy universitete: [[Universiteti i Tetovës]] dhe [[Universiteti i Evropës Juglindore]]. ===Shkollat e mesme Tetovë=== Artikulli kryesor: [[Shkollat e mesme Tetovë|Shkollat e mesme në Tetovë]] === Universitetet në Tetovë === :{{shih|Universiteti Shtetëror i Tetovës|Universiteti i Evropës Juglindore}} Në [[Universiteti i Tetovës|Universitetin e Tetovës]] ligjëratat mbahen në gjuhën shqipe<ref>[http://unite.edu.mk/index.php?news=4122 Historiku i Univerzitetit Shtetror të Tetovës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112095852/http://unite.edu.mk/index.php?news=4122 |date=12 nëntor 2017 }} 22 Janarë 2015 [http://unite.edu.mk/ Unite.Edu.mk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171123012825/http://unite.edu.mk/ |date=23 nëntor 2017 }} Marrë 23 Nëntor 2017</ref>. Ky universitet u themelua në vitin 1994 (edhe pse atëherë nuk u pranua nga qeveria si ''universitet i ligjshëm''<ref name=":5">[http://www.botasot.info/tetova-maqedonia/711397/23-vjet-nga-themelimi-i-universitetit-te-tetoves/ Themelimi i USHT's] 4 Qershor 2017 [http://www.botasot.info/ Botasot.info] Marrë 23 Nëntor 2017</ref>) nga intelektualet shqiptarë nga Tetova dhe rrethina mbarëshqipetare. Në vitin 2002 u zyrtarizua me sakrifica te shumta ku edhe humbi jetën një shqiptarë në mbrojtje të tij, dhe të shumtë ishin ata që u burgosën<ref name=":5" />.Sot procesi mësimor-shkencor realizohet në 10 ndërtesa të disperzuara në:Gostivar, Shkup, Kumanovë, Kërçovë, Dibër dhe Strugë. Në [[Universiteti i Evropës Juglindore|Universitetin e Evropës Jug-lindore]] ligjëratat mbahen në gjuhën shqipe, angleze, dhe maqedonase.<ref name="int">{{cito uebin|title=International students|url=https://www.seeu.edu.mk/sq/future-students/international|website=www.seeu.edu.mk|publisher=Universiteti i Evropës Juglindore|accessdate=23 nëntor 2017|archive-date=20 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820211452/https://www.seeu.edu.mk/sq/future-students/international|url-status=dead}} {{en}}</ref> Universiteti u themelua në suazën e Bashkimit Europian në vitin 2008, për një periudhë vetëfinancohej, ndërsa nga viti 2014 me vendim të qeverise, UEJL financohet edhe nga buxheti shtetëror i Maqedonisë së Veriut<ref>{{cito lajm|title=Me vendim të Qeverise UEJL financohet edhe nga buxheti shtetëror|url=https://www.seeu.edu.mk/sq/information/news-events?id=1141|accessdate=23 nëntor 2017|publisher=Universiteti i Evropës Juglindore|date=19 shtator 2014}}</ref>. Universiteti është një ndër universitet me kampuse më moderne në Ballkan.<ref name="campus">{{cito uebin|title=Eko Kampus|url=https://www.seeu.edu.mk/sq/future-students/student-life/seeu-camp|website=www.seeu.edu.mk|publisher=Universiteti i Evropës Juglindore|accessdate=23 nëntor 2017}} {{en}}</ref> == Mediat dhe shtypi == === Tv Art === Tvart është një kanal televiziv lokal që funksionon që nga viti 1993 dhe në hapesirën mediale të Pollogut ka luajtur një rol tv rëndësishëm në të gjitha zhvillimet politike, ekonomike, kulturore e shoqërore, sidomos ato që përcaktuan ardhmërinë e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut, si p.sh. themelimi i [[Universiteti i Tetovës|Universitetit të Tetovës]], ngjarjet e [[Gostivari]]t në vitin 1997, lufta e vitit 2001, si dhe shume ngjarje të tjera që kanë shënuar kthesën historike të shqiptarëve. Aktualisht Tv art vazhdon të ruajë imazhin e krijuar ndër vite si tv i pavarur dhe si zëdhenes i të gjitha ngjarjeve kryesore në rajon.{{cn}} === Televizioni Koha === Televizioni Koha, me seli në Tetovë emiton program nga marsi i vitit 1993. Me sinjalin e saj mbulon një teritorë me rreth 350.000 banorë duke qenë prezent në rrafshin e Pollogut, me qendrat Tetovë dhe Gostivar. TV Koha është vetmi Televizion shqiptar me liçencë regjionale Terestriale Digjitale e pranishme në Platformën One, BOOM TV, MAX Tv dhe në të gjithë operatorët kabllovik në  regjionin 8. Rreth 2 vite Televizioni Koha, mund të ndiqet edhe nëpërmjet platformës ShqipTV në SH.B.A dhe Kanada më Smart World IP TV në Europë, në Top Al IP TV, Art Motion –Kosovë, dhe në platforma të tjera IP TV kudo në botë. Televizioni Koha, i pari në Maqedoninë e Veriut mundëson ndjekjen e programit të saj edhe nëpërmjet Internetit, në faqen e saj zyrtare [http://www.tvkoha.tv/ www.tvkoha.tv] si dhe në telefonat celularë android duke donloduar platformën shqipto. Skema e programore e Televizionit Koha, është mjaft e ngjeshur me emisione informative, lajme, dokumentarë, emisioni për të rrinjë, për fëmijë, seriale, filma artistik, emisione sportive dhe të tjera. Në bazë të sondazheve zyrtare në formë të anketave dhe "People Meter", Televizioni Koha, gjithmonë është i renditur në vendin e parë si televizion më i shikuar duke ju konkuruar në termine të caktuara edhe televizioneve që emitojnë program në nivel nacional. Në Tetovë ka poashtu dy radio ne gjuhen shqipe Radio Fama<ref>{{Cite web|url=http://www.radiofama.org/|title=Radiofama.org|access-date=23 nëntor 2017|archive-date=29 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129230120/http://www.radiofama.org/|url-status=dead}}</ref> dhe Radio Bleta<ref>[http://www.liveonlineradio.net/albania/radio-bleta.htm liveonlineradio.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171118154815/http://www.liveonlineradio.net/albania/radio-bleta.htm |date=18 nëntor 2017 }} http://onlineradiobox.com/mk/bleta/</ref> == Sporti == Sporti më popullor në Tetovë është futbolli. Tetova përfaqësohet nga disa klube, nga të cilat tre luajnë në Ligën e Parë të Maqedonisë: [[KF Shkëndija]]<ref>http://www.kfshkendija.com</ref>, e mbështetur nga shumica e shqiptarëve që jetojnë në Tetovë, [[KF Renova]], e mbështetur kryesisht nga shqiptarët, ka bazën në [[Xhepçishti|Xhepçisht]], [[FK Teteks|KF Teteks]] është ekipi i mbështetur nga maqedonasit që jetojnë në Tetovë, [[FK Ljuboten|KF Ljuboten]] është një tjetër klub futbolli me seli në Tetovë dhe është klubi më i vjetër i futbollit në Maqedoni, kurse klubi i parë i futbollit shqiptar është themeluar në vitin 1941, me emrin “Skënderbeu.” me seli në periferi te Tetovës më saktsisht në [[Poroji|Poroj]].<ref>[http://panalbanica.net/historiku-i-futbollit-dhe-topi-ne-tetove/ Historiku i futbollit në Tetovë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414173409/https://panalbanica.net/historiku-i-futbollit-dhe-topi-ne-tetove/ |date=14 prill 2021 }}Marrë 23 Nëntor 2017</ref> [[KF Drita (Bogovinë)|KF Drita]] aktualisht luan në ligen e dytë, megjithatë, ata janë në periferi të Tetovës me bazë në [[Bogovina|Bogovinë]].Poashtu FK Vrapcishti aktualisht luan në Ligën e Dytë të Maqedonisë, gjithashtu ata janë në periferi të Tetovës në fshatin [[Vrapçishti|Vrapçisht]]. Mundja, karateja dhe volejbolli janë gjithashtu sporte mjaft popullore në Tetovë. Mundja luan një rol të rëndësishëm në kulturën sportive të Tetovës. Malësorët nga fshatrat e Maleve të Sharrit sollën me vete kulturën e tyre tradicionale të mundjes në qytet dhe krijuan klubet e mundjes së stilit të lirë. Konkurset tradicionale të mundjes janë mbajtur gjithmonë një herë në vit në [[Kodra e Diellit (Tetovë)|Kodrën e Diellit]] në [[Bjeshkët e Sharrit]] gjatë verës. Pak ekipe të volejbollit janë aktive në ligën e volejbollit të Maqedonisë: Shkendija, Bami Kor Medika,Universiteti i Tetoves, Liria nga fshati Zherovjan etj). Tetova gjithashtu përfaqësohet ne boks nëpërmjet [[K.B Shkendija boks 2010]].<ref>{{Cite web|url=http://portalb.mk/tag/kb-shkendija-boks/|title=Kopje e arkivuar|access-date=23 nëntor 2017|archive-date=22 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122181619/https://portalb.mk/tag/kb-shkendija-boks/|url-status=dead}}</ref> == Personalitete nga Tetova == <blockquote>Shiko artikullin kryesor:[[Personalitete nga Tetova]]</blockquote> === Qytetarë nderi === * [[Ramush Haradinaj]] * [[Ferid Murad]] * [[Blerim Xhemaili]] * [[Daniel Adam Beadini]] === Marrëdhëniet ndërkombëtare === ==== Qytete binjake - qytetet motra ==== ''Tetova është e binjakëzuar me'': * [[Prizreni|Prizren]], [[Kosova|Kosovë]] * [[Kukësi|Kukës]], [[Shqipëria|Shqipëri]] * [[Sterling Heights|Sterling Heights Michigan]] ,[[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]] * [[Konia]], [[Turqia|Turqi]] ==Shih edhe== * [[Komuna e Tetovës]] * [[Republika e Iliridës]] * [[Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut]] == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20110402181522/http://galeria.albeu.com/Qytete-Shqiptare/Tetova/2874 Fotografi nga Tetova] * [http://www.tetova.gov.mk Faqe Zyrtare] * [http://www.facebook.com/tetovaqytetiim Faqe Zyrtare Facebook] * https://web.archive.org/web/20090804192231/http://www.gavro.com.mk/sh/index.aspx * [https://web.archive.org/web/20070516044829/http://www.tetova.gov.mk/images/galeri/Tetova/ Foto galeri nga Tetova] * [https://web.archive.org/web/20070927190625/http://www.tetova.gov.mk/images/galeri/Qytetidhemalesia/ Foto galeri nga Tetova dhe Malësia] * [https://web.archive.org/web/20070927190631/http://www.tetova.gov.mk/images/galeri/objekte/ Foto galeri nga Tetova] * [http://www.tetova.gov.mk/images/galeri/tetova_dikur/ Foto galeri nga Tetova në të kaluarën]{{Lidhje e thyer}} * [https://web.archive.org/web/20070927190536/http://www.tetova.gov.mk/images/galeri/NaimFrashri/ Foto galeri nga Tetova - Busti i Naim Frashëri-it] * [https://web.archive.org/web/20070927190637/http://www.tetova.gov.mk/images/galeri/kodra/ Foto galeri nga Tetova- Kodra e Diellit (Qendër Turistike)] * [http://www.pollogu.com/ Fusha e Pollogut] <!-- kategorizim dhe nderuiki --> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Qytete në Maqedoni të Veriut]] [[Kategoria:Tetovë|*]] [[Kategoria:Qytete shqiptare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] 528ebpevlw4j8ttit35mt80cvbs9tnu 0 3873 2978503 2940983 2026-05-08T00:05:12Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2978503 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Emigrazione albanese in grecia.png|parapamje|Mërgimi i shqiptarëve në Greqi]] '''Mërgata shqiptare''' (ose '''Diaspora shqiptare'''), i njohur si '''Gurbeti''' ose '''Kurbeti''', është term me të cilin përfshihen të gjithë shqiptarët të cilët jetojnë dhe veprojnë jashtë trojeve autoktone shqiptare. Mërgata shqiptar me kalimin e kohës ka shkuar gjithnjë e më tepër duke u rritur. Edhe tek Shqiptarët, sikurse tek popujt tjerë të botës ka pasur migrim të popullsisë. Nga këta banorë që kanë migruar për shkaqe të ndryshme në vende të ndryshme të botës, shpesh herë janë krijuar grupe të organizuara në shoqata kulturore. Në historinë e kombit shqiptar aktiviteti i këtyre grupeve të mërgatës, jo rrallë ka luajtur një rolë të madh në vendimet të ndryshme politike që janë marrë mbi qeverisjen e tokave Shqiptare. Po ashtu ka raste ku nga këto grupe janë iniciuar edhe veprime të cilat kanë ndikuar në gjuhën dhe kulturën shqiptare. Qendrat e mërgatës shqiptare kanë lëvizur varësisht nga zhvillimet e përgjithshme botërore. Kështu që nga fillimi i shekullit I në pjesë të ndryshme të Italisë së sotshme, bashkëvendësit janë organizuar në grupe të ndryshme, disa nga këto grupe në fillim kanë pasur ndikim në vendimet e Romës e me kalimin e kohës edhe kanë marrë pozicione qeverisëse në udhëheqjen e perandorisë Romake. Fazë tjetër e krijimit të grupeve të diasporës është perandoria e Bizantit. Edhe këtu edhe pse në histori deri më tani nuk flitet për ndonjë organizim të diasporës, vetë fakti i prezencës së personave me prejardhje nga territoret shqiptare në qarqet e udhëheqjes së perandorisë Bizantine, lë të kuptoi për një formë të organizimit të këtyre personave në Stambollin e sotshëm. Me pushtimin e Ballkanit nga Perandoria Osmane, diaspora në Itali organizohet në atë shkallë saqë këtu mund të flitet për një koloni. Në anën tjetër edhe diaspora në perandorin Osmane luan një rolë gjithnjë e më të madh. Para shkatërrimit të perandorisë Osmane qendra e mërgatës nuk duket si e koncentruar në njërin nga metropolet po ajo disi shpërndahet dhe shkon duke u rritur ndikimi i saj. Këtu janë prezentë grupet e organizuara në Stamboll, Bukuresht dhe Misir në Egjiptin e sotshëm. Gjatë zhvillimit industrial të Evropës Perëndimore si duket mërgata në këtë anë të botës nuk ka qenë aq prezentë dhe e organizuar. Kështu vërehet një organizim në Shtete e Bashkuara të Amerikës gjatë kohës më të re. Me fillimin e [[Demonstratat e `81-shit|kryengritjes]] në Kosovë, mërgata shqiptare në Evropën Perëndimore katapultohet për nga numri. Kjo rritje e numrit të mërgimtarëve ka sjellë nevojën e një organizimi i cili kryesisht është bërë në grupe në nivele të qyteteve të cilat kanë bashkëpunuar ndërmjet tyre në nivel të shtetit ku kanë qenë. Gjatë kësaj kohe financimi i këtyre gupeve është bërë vetëm nga vetë amtarët dhe ndikimi i shteteve ku ato grupe kanë vepruar ka qenë i vogël. Pas luftës organizimi i mërgatës në Evropën Perëndimore bëhet kryesisht nga studentët ndërsa në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]] duket se kjo ndihmohet edhe nga aktivistë atdhetarë. Me zbulimin e internetit komunikimi i mërgatës me vendlindjen edhe pse nuk është në shkallën më të lartë ai zhvillohet në një masë të pa parë deri më tani. == Përhapja == === Në Ballkan === ==== Në Bosnje dhe Hercegovinë ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Bosnje dhe Hercegovinë}} Shqiptarët janë pakicë etnike në [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Hercegovinë]].<ref>[http://www.osce.org/bs/bih/110232?download=true Nacionalne manjine u BiH – OSCE]</ref> Sipas censusit të fundit të popullsisë në vitin 1991, në Bosnje dhe Hercegovinë jetonin 4,922 shqiptarë,<ref name=":02">[https://www.coe.int/t/dghl/monitoring/minorities/3_FCNMdocs/PDF_1st_SR_Bosnia_bs.pdf I Z V J E Š T A J – BOSNE I HERCEGOVINE O ZAKONODAVNIM I DRUGIM MJEREMA NA PROVOĐENJU NAČELA UTVRĐENIH U OKVIRNOJ KONVENCIJI ZA ZAŠTITU NACIONALNIH MANJI – Këshilli i Evropës]</ref> por sot llogaritet të jenë nga 8 deri në 12 mijë.<ref name=":1">[http://www.prometej.ba/clanak/drustvo-i-znanost/manjine-u-bih/albanci-u-bih-filigrani-pekari-fishta-i-sarajevske-dase-1903 Albanci u BiH: filigrani, pekari, Fishta i sarajevske „dase“ – Prometej]</ref><ref name=":2">[http://www.trt.net.tr/shqip/rubrikat-tematike/2015/04/04/shqiptar%C3%ABt-e-bosnj%C3%ABs-ruajn%C3%AB-identitetin-komb%C3%ABtar-199177 Shqiptarët e Bosnjës ruajnë identitetin kombëtar – TRT]{{Lidhje e thyer}}</ref> ==== Në Greqi ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Greqi}} Shqiptarët në [[Greqia|Greqi]] ndahën në disa komunitete të ndryshme, si rezultat i valëve të ndryshme të mërgimit. Shqiptarët mërguan për herë të parë në Greqi gjatë fundit të [[Mesjeta|mesjetës]] (fundi i shekullit 13). Pasardhësit e popullsisë shqiptare që u vendos në Greqi gjatë mesjetës janë [[arvanitët]]. Sot, ata flasin një nën-dialekt të veçantë të [[toskërisht]]es, që njihet si [[Arbërisht (Greqi)|arbërisht]] (me [[alfabeti grek|shkronja greke]]: αρbε̰ρίσ̈τ; [[Gjuha greke|greqisht]]: αρβανίτικα, ''arvanitika''). [[Çamët|Shqiptarët çamë]] janë një grup që mërgoi gjatë së njëjtës periudhë në [[Greqi]], që dikur banonin pjesën bregdetare të [[Epiri]]t, të njohur si [[Çamëria|Çamëri]], në Greqi veriperëndimore. Ata u [[Historia e Çamërisë|dëbuan me dhunë]] nga nga [[Çamëria]] gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] nga [[grekët]]. Krahas këtyre dy grupeve, një valë e madhe e mërgimtarëve nga [[Shqipëria]] u vendosën në Greqi, për shkaqe ekonomike, pas [[Rënia e komunizmit në Shqipëri|rënies së komunizmit]] (1991), dhe formuan komunitetin më të madh të mërgimtarëve në vend, i cili numëron nga 480,824<ref>[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/nws_SAM01_EN.PDF Announcement of the demographic and social characteristics of the  Resident Population of Greece according to the 2011 Population - Housing  Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131225192921/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/nws_SAM01_EN.PDF |date=25 dhjetor 2013 }} – Statistikat e Greqisë</ref> deri në 600,000 njerëz. ==== Në Kroaci ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Kroaci}} Shqiptarët janë pakicë autoktone në [[Kroacia|Kroaci]], të njohur nga Kushtetuta e Kroacisë. Si të tillë, ata zgjedhin një përfaqësues të veçantë për Parlamentin e Kroacisë, të ndarë me katër pakica të tjera.<ref>{{cite web|url=http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=1874|language=Hr|publisher=Croatian Parliament|title=Pravo pripadnika nacionalnih manjina u Republici Hrvatskoj na zastupljenost u Hrvatskom saboru|work=Zakon o izborima zastupnika u Hrvatski sabor|accessdate=2011-12-29|archive-date=14 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914172613/http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=1874|url-status=dead}}</ref> Në censusin e vitin 2011 në Kroaci jetonin 17,513 [[Shqipëtarët|shqiptarë]], ose 0.41% e popullsisë së përgjithshme. Sipas fesë, shqiptarët në Kroaci janë kryesisht [[Myslimani|myslimanë]] (9,594 ose 54.8% prej tyre) ose [[Katolikë të ritit romak|katolikë]] (7,109 ose 40.6% prej tyre).<ref name="census2011-ethnorelig">{{cite web|work=Census of Population, Households and Dwellings 2011|url=http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/results/htm/E01_01_12/E01_01_12.html|title=4. Population by ethnicity and religion|publisher=[[Croatian Bureau of Statistics]]|accessdate=2012-12-17|archive-date=14 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014094207/https://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/results/htm/E01_01_12/E01_01_12.html|url-status=dead}}</ref> ==== Në Mal të Zi ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Mal të Zi}}Shqiptarët janë pakica më e madhe jo-[[Sllavët|sllave]] në [[Mal të Zi]]. Numri i përgjithshëm i shqiptarëve në Mal të Zi është 30,439 banorë, që përfaqëson rreth 5% të popullsisë. Pakica shqiptare jeton kryesisht në pjesët juglindore dhe lindore të vendit, gjëgjësisht në komunat: [[Komuna e Ulqinit|Ulqin]] (71%), [[Komuna e Plavës|Plavë]] (19%), [[Komuna e Tivarit|Tivar]] (6%), [[Komuna e Podgoricës|Podgoricë]] (5%) dhe [[Komuna e Rozhajës|Rozhajë]] (5%).<ref name=":22">[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf Stanovništvo Crne Gore prema polu, tipu naselja, nacionalnoj, odnosno etničkoj pripadnosti, vjeroispovijesti i maternjem jeziku po opštinama u Crnoj Gori] – ''monstat.org''</ref> Qyteti më i madh shqiptar në Mal të Zi është [[Ulqini]]. ==== Në Maqedoni ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut}}Shqiptarët janë grupi i dytë më i madh etnik në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]]. Numri i përgjithshëm i shqiptarëve në Maqedoni është 509,083 banorë, që përfaqëson rreth 25% të popullsisë. Shqiptarët jetojnë kryesisht në pjesët veriperëndimore dhe perëndimore të vendit. Numri më i madh i shqiptarëve jeton në komunat: [[Komuna e Tetovës|Tetovë]] (70%), [[Komuna e Gostivarit|Gostivar]] (67%), [[Komuna e Dibrës|Dibër]] (58%), [[Komuna e Strugës|Strugë]] (57%), [[Komuna e Kërçovës|Kërçovë]] (55%), [[Komuna e Kumanovës|Kumanovë]] (26%) dhe [[Shkupi|Shkup]] (20%).<ref>[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf 2002 Census results]</ref> ==== Në Serbi ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Serbi}}Shqiptarët në [[Serbia|Serbi]] janë një [[Pakica kombëtare|pakicë etnike]], që përbëjnë një komunitet me nga 50,000 deri 80,000 banorë.<ref>{{cite web|title=South Serbia Albanians Seek Community of Municipalities|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/south-serbia-albanians-request-community-of-municipalities|accessdate=17 korrik 2013|quote=South Serbia is home to 50,000 or so Albanians.}}</ref><ref name="Presevo valley tension">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1043583.stm|title=Presevo valley tension|date=2 shkurt 2001|last=Partos|first=Gabriel|work=[[BBC]]|accessdate=14 janar 2015|quote=Initially, the guerrillas' publicly acknowledged objective was to protect the local ethnic Albanian population of some 70,000 people from the repressive actions of the Serb security forces.}}</ref><ref>{{cite web|title=The Presevo Valley of Southern Serbia alongside Kosovo The Case for Decentralisation and Minority Protection|url=http://aei.pitt.edu/11714/1/1428.pdf|accessdate=24 tetor 2013|quote=The total population of the Valley is around 86,000 inhabitants of whom around 57,000 are Albanians and the rest are Serbs and Roma|archive-date=29 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195637/http://aei.pitt.edu/11714/1/1428.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Yugoslavia: Serbia Offers Peace Plan For Presevo Valley|url=http://www.balkanpeace.org/index.php?index=article&articleid=8663|accessdate=24 tetor 2013|quote=The Serbian peace proposal calls for integrating the Presevo valley's 70,000 ethnic Albanian residents into mainstream Serbian political and social life.}}</ref> Sipas censusit të vitit [[2002]], në Serbi u deklaruan 61,647 [[Shqiptarët|shqiptarë]] (ose 0.82% e popullsisë), nga këto 59,952 (ose 1.10%) në [[Serbia|Serbinë Qendrore]] dhe 1,695 (0.08%) në [[Vojvodina|Vojvodinë]].<ref>[http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/eSn31.pdf FINAL RESULTS OF THE CENSUS 2002 Republic Statistical Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130163650/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/zip/esn31.pdf |date=30 janar 2012 }}[ <nowiki>[arkivuar]</nowiki>]</ref><ref name="popis">{{cite book|title=Popis stanovništva, domaćinstava i Stanova 2002. Knjiga 1: Nacionalna ili etnička pripadnost po naseljima|publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia|year=2003|isbn=86-84443-00-09|language=Sr}}</ref> Shumica e shqiptarëve bojkotuan censusin e vitit 2011, që rezultoi në regjistrimin e vetëm 5,809 shqiptarëve në Serbi.<ref name="popis2011">{{cite web|url=http://media.popis2011.stat.rs/2012/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf|title=2011 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Serbia: Ethnicity|date=2012|location=Belgrade|publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia|accessdate=17 shkurt 2015|archive-date=7 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107082644/http://media.popis2011.stat.rs/2012/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf%20|url-status=dead}}</ref> Shqiptarët në Serbi përbëjnë me shekuj në jug të vendit një [[Popullsia|popullsi autoktone]]. Ata sot, kryesisht jetojnë në [[Lugina e Preshevës|Luginën e Preshevës]], një trevë kufitare në mes [[Kosova|Kosovës]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Republikës së Maqedonisë]], dhe sipas censusit të vitit 2002 në dy komuna përbëjnë shumicën e popullsisë, në [[Presheva|komunën e Preshevës]] (89.10%) dhe [[Bujanoci|të Bujanocit]] (54,69%), ndërsa përbëjnë një pakicë të konsiderueshme në [[Medvegja|komunën e Medvegjës]] (26.17%).<ref name="popis" /> Përveç këtyre trevave, shqiptarët jetojnë edhe në jugperëndim të Serbisë, gjegjësisht në [[Sanxhaku i Pazarit të Ri|Sanxhakun e Pazarit të Ri]]. Popullsinë e [[Rrafshnalta e Peshterrit|Peshterrit]] e përbëjnë kryesisht [[boshnjakët]] që janë kryesisht pasardhës të shqiptarëve. Për shkak të çështjeve politike që lidhen me shqiptarët pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], banorët shqiptar kanë deklaruar veten e tyre si boshnjakë për të shmangur diskriminimin. [[Gjuha shqipe]] ende flitet nga disa fshatarët shqiptarë në [[Peshterri|Peshterr]].<ref>Andrea Pieroni, Maria Elena Giusti, & Cassandra L. Quave (2011). "Cross-cultural ethnobiology in the Western Balkans: medical ethnobotany and ethnozoology among Albanians and Serbs in the Pešter Plateau, Sandžak, South-Western Serbia." Human Ecology. 39.(3): 335. "The current population of the Albanian villages is partly “bosniakicised”, since in the last two generations a number of Albanian males began to intermarry with (Muslim) Bosniak women of Pešter. This is one of the reasons why locals in Ugao were declared to be “Bosniaks” in the last census of 2002, or, in Boroštica, to be simply “Muslims”, and in both cases abandoning the previous ethnic label of “Albanians”, which these villages used in the census conducted during “Yugoslavian” times. A number of our informants confirmed that the self-attribution “Albanian” was purposely abandoned in order to avoid problems following the Yugoslav Wars and associated violent incursions of Serbian para-military forces in the area. The oldest generation of the villagers however are still fluent in a dialect of Ghegh Albanian, which appears to have been neglected by European linguists thus far. Additionally, the presence of an Albanian minority in this area has never been brought to the attention of international stakeholders by either the former Yugoslav or the current Serbian authorities."</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=d_UpMa_HKtc/ Top Channel Albania</ref> Në Serbi është shumë e përhapur ndjenja antishqiptare, apo [[Albanofobia në Serbi|albanofobia]]. ==== Në Turqi ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Turqi}}Shqiptarët në [[Turqia|Turqi]] përbëjnë një [[Pakica kombëtare|pakicë kombëtare]] në Turqi, e cila nuk është e njohur zyrtarisht. Kjo pakicë përbëhet nga shqiptarë të cilët erdhën në Turqi gjatë [[Shqipëria osmane|periudhës osmane]], kryesisht [[Shqiptarët në Kosovë|shqiptarë nga Kosova]] dhe [[Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut|Maqedonia]] e sotme, nga [[Çamëria]], si dhe në numër më të vogël nga [[Shqipëria]] dhe [[Mali i Zi]] i sotëm, të cilët mërguan si pasojë e [[Doktrina e shenjtë serbe|persekutimit serb]] dhe grek pas fillimit të [[Luftërat Ballkanike|Luftërave Ballkanike]].<ref name="GenisMaynard553555">{{harvnb|Geniş|Maynard|2009|pp=553–555}}. "Taking a chronological perspective, the ethnic Albanians currently living in Turkey today could be categorized into three groups: Ottoman Albanians, Balkan Albanians, and twentieth century Albanians. The first category comprises descendants of Albanians who relocated to the Marmara and Aegean regions as part of the Ottoman Empire's administrative structure. Official Ottoman documents record the existence of Albanians living in and around Istanbul (Constantinople), Iznik (Nicaea), and Izmir (Smyrna). For example, between the fifteenth and eighteenth centuries Albanian boys were brought to Istanbul and housed in Topkapı Palace as part of the ''devşirme'' system (an early Ottoman practice of human tribute required of Christian citizens) to serve as civil servants and Janissaries. In the 1600s Albanian seasonal workers were employed by these Albanian Janissaries in and around Istanbul and Iznik, and in 1860 Kayserili Ahmet, the governor of Izmir, employed Albanians to fight the raiding Zeybeks. Today, the descendants of Ottoman Albanians do not form a community per se, but at least some still identify as ethnically Albanian. However, it is unknown how many, if any, of these Ottoman Albanians retain Albanian language skills. The second category of ethnic Albanians living in modern Turkey is composed of people who are the descendants of refugees from the Balkans who because of war were forced to migrate inwards towards Eastern Thrace and Anatolia in the late nineteenth and early twentieth centuries as the Ottoman Empire dissolved. These Balkan Albanians are the largest group of ethnic Albanians living in Turkey today, and can be subcategorized into those who ended up in actual Albanian-speaking communities and those who were relocated into villages where they were the only Albanian-speaking migrants. Not surprisingly, the language is retained by some of the descendants from those of the former, but not those of the latter. The third category of ethnic Albanians in Turkey comprises recent or twentieth century migrants from the Balkans. These recent migrants can be subcategorized into those who came from Kosovo in the 1950s–1970s, those who came from Kosovo in 1999, and those who came from the Republic of Albania after 1992. All of these in the third category know a variety of modern Albanian and are mostly located in the western parts of Turkey in large metropolitan areas. Our research focuses on the history of migration and community formation of the Albanians located in the Samsun Province in the Black Sea region around 1912–1913 who would fall into the second category discussed above (see Figure 1). Turkish census data between 1927 and 1965 recorded the presence of Albanian speakers in Samsun Province, and the fieldwork we have been conducting in Samsun since September 2005 has revealed that there is still a significant number of Albanians living in the city and its surrounding region. According to the community leaders we interviewed, there are about 30,000–40,000 ethnic Albanian Turkish citizens in Samsun Province. The community was largely rural, located in the villages and engaged in agricultural activities until the 1970s. After this time, gradual migration to urban areas, particularly smaller towns and nearby cities has been observed. Long-distance rural-to-urban migration also began in later years mostly due to increasing demand for education and better jobs. Those who migrated to areas outside of Samsun Province generally preferred the cities located in the west of Turkey, particularly metropolitan areas such as Istanbul, Izmir and Bursa mainly because of the job opportunities as well as the large Albanian communities already residing in these cities. Today, the size of the Albanian community in Samsun Province is considered to be much smaller and gradually shrinking because of outward migration. Our observation is that the Albanians in Samsun seem to be fully integrated into Turkish society, and engaged in agriculture and small trading businesses. As education becomes accessible to the wider society and modernization accelerates transportation and hence communication of urban values, younger generations have also started to acquire professional occupations. Whilst a significant number of people still speak Albanian fluently as the language in the family, they have a perfect command of the Turkish language and cannot be distinguished from the rest of the population in terms of occupation, education, dress and traditions. In this article, we are interested in the history of this Albanian community in Samsun. Given the lack of any research on the Albanian presence in Turkey, our questions are simple and exploratory. When and where did these people come from? How and why did they choose Samsun as a site of resettlement? How did the socio-cultural characteristics of this community change over time? It is generally believed that the Albanians in Samsun Province are the descendants of the migrants and refugees from Kosovo who arrived in Turkey during the wars of 1912–13. Based on our research in Samsun Province, we argue that this information is partial and misleading. The interviews we conducted with the Albanian families and community leaders in the region and the review of Ottoman history show that part of the Albanian community in Samsun was founded through three stages of successive migrations. The first migration involved the forced removal of Muslim Albanians from the Sancak of Nish in 1878; the second migration occurred when these migrants’ children fled from the massacres in Kosovo in 1912–13 to Anatolia; and the third migration took place between 1913 and 1924 from the scattered villages in Central Anatolia where they were originally placed to the Samsun area in the Black Sea Region. Thus, the Albanian community founded in the 1920s in Samsun was in many ways a reassembling of the demolished Muslim Albanian community of Nish. This trajectory of the Albanian community of Nish shows that the fate of this community was intimately bound up with the fate of the Ottoman Empire in the Balkans and the socio-cultural composition of modern Turkey still carries on the legacy of its historical ancestor."</ref> Numri i shqiptarëve në Turqi llogaritet të jetë nga 500 mijë deri në 1.3 milionë,<ref>[http://www.milliyet.com.tr/turkiye-deki-kurtlerin-sayisi-/yasam/magazindetay/06.06.2008/873452/default.htm Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!] – ''milliyet.com.tr''</ref> ndërsa sipas disa burimeve tjera nurmri i personave me prejardhje shqiptare është rreth 5 milionë.<ref name="Deliso38">{{harvnb|Deliso|2007|p=38}}.</ref><ref name="Saunders98">{{harvnb|Saunders|2011|p=98}}.</ref><ref name="Yenigun184">{{harvnb|Yenigun|2009|p=184}}. "Turkey contains 5-6 million Albanians (more than in the Balkan area)"</ref> === Në Evropë === ==== Në Austri ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Austri}} Shqiptarët në [[Austria|Austri]] përbëjnë një komunitet mërgimtarësh me rreth 35,000<ref>[http://medienservicestelle.at/migration_bewegt/2012/11/26/albanische-community-in-osterreich/ Albanische Community in Österreich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504203711/http://medienservicestelle.at/migration_bewegt/2012/11/26/albanische-community-in-osterreich/ |date=4 maj 2016 }} – ''medienservicestelle.at''</ref> deri 85,000<ref>[http://www.oe24.at/oesterreich/chronik/wien/Balkan-Krieg-mitten-in-Wien/161497156 Balkan-Krieg mitten in Wien] – ''oe24.at''</ref> banorë, shumica e të cilëve vijnë nga [[Kosova]], ndërsa një pakicë vjen nga [[Shqipëria]] dhe [[Maqedonia e Veriut]]. Sipas censusit të vitit 2001, në Austri jetojnë 28,212 folës amtarë të [[Gjuha shqipe|gjuhës shqipe]].<ref>[http://www.statistik.at/web_de/static/bevoelkerung_2001_nach_umgangssprache_staatsangehoerigkeit_und_geburtsland_022896.pdf Bevölkerung 2001 nach Umgangssprache, Staatsangehörigkeit und Geburtsland], Statistik Austria (PDF; 41 kB)</ref>[[Skeda:Profughi della Vlora in banchina a Bari 8 agosto 1991.jpg|parapamje|Refugjatët shqiptarë në [[Bari (Itali)|Portin e Barit]] më 8 gusht 1991.]] ==== Në Itali ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Itali}} Shqiptarët në [[Italia|Itali]] ndahën në dy komunitete, si rezultat i valëve të ndryshme të mërgimit. Komuniteti i parë i shqiptarëve që u vendosën në Itali janë [[arbëreshët]], të cilët sot jetojnë në Italinë jugore, gjëgjësisht në rajonet: [[Pulia]], [[Bazilikata]], [[Molize]], [[Kalabria]] dhe [[Sicilia]].<ref name="MinniCiampolini1990">[http://books.google.com/books?id=GJNBdOHw_dcC&pg=PA63 Writers in transition: the proceedings of the First National Conference of Italian-Canadian Writers]</ref> Arbëreshët u vendosën në Itali në mes [[Shekulli XV|shekujve 15]] dhe [[Shekulli XVIII|18]], si pasojë e [[Shqipëria nën sundimin osman|sundimit osman]] në [[Shqipëria|Shqipëri]]. Numri i tyre varion nga 80,000 deri në 100,000.<ref>[https://books.google.bg/books?id=hyR_dqdZ5SQC&pg=PA110&dq=Arb%C3%ABresh%C3%AB+people&hl=bg&sa=X&ei=4aj0UaOSBozDtAaXhoCwCQ&ved=0CDUQ6AEwATgK#v=onepage&q=Arb%C3%ABresh%C3%AB%20people&f=false Handbook of ethnotherapies, Christine E. Gottschalk-Batschkus, Joy C. Green, BoD – Books on Demand, 2002, ISBN 3-8311-4184-3, p. 110.]</ref> Komuniteti i dytë janë mërgimtarët shqiptarët që u vendosën në Itali pas [[Rënia e komunizmit në Shqipëri|rënies së komunizmit]] në Shqipëri, gjëgjësisht pas vitit [[1990]]. Sipas të dhënave të Institutit Kombëtar të Statistikave të Italisë, më 1 janar 2014, në Itali banonin 502,546 banorë me origjinë nga [[Shqipëria]].<ref name=":0">[http://www.istat.it/it/archivio/129854 I cittadini non comunitari regolarmente soggiornanti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141113203531/http://www.istat.it/it/archivio/129854 |date=13 nëntor 2014 }} – ''istat.it''</ref> ==== Në Mbretërinë e Bashkuar ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Mbretërinë e Bashkuar}}Shqiptarët në [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretërinë e Bashkuar]] përbëjnë një komunitet prej 70,000 deri 100,000 banorësh.<ref name=":04">{{Cite web|url=http://unitedkingdom.iom.int/sites/default/files/doc/mapping/IOM_ALBANIA.pdf|title=ALBANIA & KOSOVO MAPPING EXERCISE – International Organization for Migration|url-status=dead|access-date=28 qershor 2016|archive-date=14 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151014230457/http://unitedkingdom.iom.int/sites/default/files/doc/mapping/IOM_ALBANIA.pdf}}</ref> Sipas censusit të vitit 2011, në [[Anglia|Angli]] e [[Uellsi|Uells]] jetonin 13,415 banorë të lindur në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe 28,446 të lindur në [[Kosova|Kosovë]],<ref>{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/quick-statistics-for-england-and-wales-on-national-identity--passports-held-and-country-of-birth/rft-qs213ew.xls |title=2011 Census: QS213EW Country of birth (expanded), regions in England and Wales – Office for National Statistics |access-date=28 qershor 2016 |archive-date=5 janar 2016 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/quick-statistics-for-england-and-wales-on-national-identity--passports-held-and-country-of-birth/rft-qs213ew.xls |url-status=dead }}</ref> në Skoci 196 nga Shqipëria dhe 215 nga Kosova<ref>[http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2a_COB_detailed_Scotland.pdf Country of birth (detailed) – National Records of Scotland]</ref> dhe në [[Irlanda Veriore|Irlandën Veriore]] 55 nga Shqipëria dhe 44 nga Kosova.<ref>{{Cite web|url=http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011_Excel/2011/QS206NI.xls|title=Country of Birth - Full Detail: QS206NI – Northern Ireland Statistics and Research Agency|url-status=dead|access-date=28 qershor 2016|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304095516/http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011_Excel/2011/QS206NI.xls}}</ref> ==== Në Zvicër ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Zvicër}} Shqiptarët në [[Zvicra|Zvicër]] janë që nga viti 1990 një ndër grupet më të mëdha të emigrantëve në vend, kryesisht të ardhur nga [[Kosova]] dhe [[Maqedonia e Veriut]], ndërsa një numër i vogël edhe nga [[Shqipëria]]. Aktualisht, Zvicra është kthyer në një nga qendrat më të rëndësishme të mërgatës shqiptare. Llogaritet të ketë nga 94,937 deri në 300,000 shqiptarë në Zvicër. === Në Afrikë e Azi === [[Skeda:Arnaut-in-Cairo.jpg|parapamje|258x258px|Një arnaut në [[Kajro]] (Jean-Léon Gérôme)]] ==== Në Egjipt ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Egjipt}}Shqiptarët mërguan për herë të parë në [[Egjipti|Egjipt]] si ushtarë dhe mercenarë në gjysmën e dytë të shekullit 18, duke bënë emër dhe duke fituar respekt në luftën [[Osmanllinjtë|osmane]] për të dëbuar trupat franceze në vitet 1798–1801. [[Mehmet Ali Pasha]] (1769–1849) themeloi [[Dinastia e Mehmet Ali Pashës|dinastinë shqiptare të Egjiptit]], e cila zgjati deri në vitin 1952. Në shekullin 19 dhe fillimin e shekullit 20, shumë shqiptarë të tjerë u vendosën në Egjipt për arsye ekonomike dhe politike. Pas rënies së dinastisë, me Revulucionin egjiptian të vitit 1952, komuniteti shqiptar u zvogëlua dhe humbi ndikimin. ==== Në Siri ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Siri}}Shqiptarët në [[Siria|Siri]] përbëjnë një komunitet prej rreth 5,000 deri 10,000 banorësh,<ref name=":03">[http://shqiptarja.com/home/1/shqiptaret-ne-siri-asad-po-na-vret-na-shkaterroi-shtepite-111893.html#sthash.7W9In8tq.dpuf Shqiptarët në Siri: Asad po na vret, na shkatërroi shtëpitë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202034816/http://shqiptarja.com/home/1/shqiptaret-ne-siri-asad-po-na-vret-na-shkaterroi-shtepite-111893.html#sthash.7W9In8tq.dpuf |date=2 dhjetor 2016 }} – ''shqiptarja.com''</ref><ref>[http://shqiptarja.com/aktualitet/2731/bega-dhjete-mije-arnaute-qe-ruajne-gjakun-shqiptar-111895.html#sthash.IQ5nZubM.dpuf Bega: Dhjetë mijë arnautë që ruajnë gjakun shqiptar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312202436/http://shqiptarja.com/aktualitet/2731/bega-dhjete-mije-arnaute-qe-ruajne-gjakun-shqiptar-111895.html#sthash.IQ5nZubM.dpuf |date=12 mars 2016 }} – ''shqiptarja.com''</ref> kryesisht të vendosur në [[Damasku|Damask]] dhe në qytetet Hama, Halep dhe në Latakije.<ref>[http://koha.net/?id=8&arkiva=1&l=109813 A ka shtet amë për “arnautët” e Sirisë?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202042105/http://koha.net/?id=8&arkiva=1&l=109813 |date=2 dhjetor 2016 }} – ''koha.net''</ref> Shqiptarët mërguan për të parën herë në [[Siria|Siri]] në kohën e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osman]], gjëgjësisht nga fundi i shekullit 19 dhe fillimi i shekullit 20.<ref name=":03" /> Vala më e madhe e mërgimit në Siri ishin vitet 1912–1913, ku shqiptarë mërguan për t’i shpëtuar [[Rasti 12 nëntor 1912|represionit serb]] të kohës.<ref>[http://www.radiokosovaelire.com/marketing.php?nav=40,2&id=2514 Dr.Ramiz Zekaj: “Arnautët e Sirisë, një Shqipëri e vogël larg atdheut të tyre] {{Webarchive|url=https://archive.today/20150813124023/http://www.radiokosovaelire.com/marketing.php?nav=40,2&id=2514 |date=13 August 2015 }} – ''radiokosovaelire.com''</ref> === Në Amerikë e Oqeani === ==== Në Shtetet e Bashkuara të Amerikës ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Shtetet e Bashkuara}} Në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] jetojnë rreth 201,118 amerikanë me origjinë shqiptare. ==== Në Kanada ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Kanada}} Shqiptarët në [[Kanadaja|Kanada]] përbëjnë një komunitet prej 31,030 banorësh, sipas censusit të vitit 2011.<ref>[http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0 2011 National Household Survey: Data tables – Statistics Canada]</ref> ==== Në Australi ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Australi}} Shqiptarët në [[Australia|Australi]] përbëjnë një komunitet prej 13,142 banorësh, sipas censusit australian të vitit 2011.<ref>{{Cite web|url=http://www.omi.wa.gov.au/resources/publications/LocalGovernment/The_People_of_Australia.pdf|title=The People of Australia – Statistics from the 2011 Census|url-status=dead|access-date=28 qershor 2016|archive-date=29 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529194052/http://www.omi.wa.gov.au/resources/publications/LocalGovernment/The_People_of_Australia.pdf}}</ref> Shqiptarët filluan të nguliten në [[Australia|Australi]] nga fillimi i viteve 20-të, duke ndaluar me Luftën e Dytë Botërore. Ngulitja rifilloi në vitin 1950 si pasojë e mbarimit të luftës dhe fillimit të [[Komunizmi në Shqipëri|regjimit komunist]] në Shqipëri. Në fillim të viteve 1990, shqiptarë mërguan në Australi nga [[Kosova]], [[Shqipëria]], [[Maqedonia e Veriut]] dhe [[Mali i Zi]], si pasojë e luftërave dhe trazirave në Ballkan. ==== Në Argjentinë ==== {{Artikull i veçantë|Shqiptarët në Argjentinë}}Shqiptarët në [[Argjentina|Argjentinë]] përbëjnë një komunitet prej rreth 50 mijë banorësh.<ref>[http://www.albasoul.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1279 Largimet shqiptare dhe ku janë shpërndarë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403174756/http://www.albasoul.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1279 |date=3 prill 2019 }} – ''albasoul.com''</ref> Shumica e shqiptarëve që mërguan në [[Argjentina|Argjentinë]] ishin [[Arbëreshët|arbëreshë]] nga [[Italia|Italia jugore]], ndërsa rritja e numrit të mërgimeve kah Argjentina ndodhi në fillim të [[Shekulli XX|shekullit 20]], me mbërritjen e rreth 20,000–30,000 shqiptarëve.<ref>[http://www.lanacion.com.ar/133270-la-embajada-de-albania-en-nuestro-pais-pidio-ayuda-para-los-refugiados La Embajada de Albania en nuestro país pidió ayuda para los refugiados] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170719185603/http://www.lanacion.com.ar/133270-la-embajada-de-albania-en-nuestro-pais-pidio-ayuda-para-los-refugiados |date=19 korrik 2017 }} – ''lanacion.com.ar''</ref> == Shoqatat dhe shoqëritë kulturore == Gjatë zhvillimeve historike nga Mërgata shqiptare janë themeluar shoqëri të ndryshme kulturore të cilat varësisht prej shkallës së zhvillimit të shoqërisë kanë pasur edhe gazetat e tyre. Në kohën më të re kjo bëhet duke prezantimin e fletëve elektronike dhe radio stacioneve elektronike. Disa gupe të mërgatës shqiptare që kanë arritur të organizohen në shoqëri kulturore janë: {|width="100%" style="background-color:#ABCDEF;" cellspacing="0" cellpadding="2" style=" font-size:95%;" !colspan="6" align=center valign="top" |Koha e Rilindjes Kombëtare |- | {|class="sortable wikitable" width="100%" align=center border=0 style="background:#ffffff; color:black" |-valign="top" align=center style="background:#778899; color:white" |Emri ||lloji||vendi||nga||deri||organi informues||shënim |- |Indivendeta Albánie||Gazetë||[[Bukuresht]], [[Rumania|Rum.]]||1900||-||-||Dervish Hima dhe <br>Jashar Erbara |- |[[Qarku i studentëvet shqiptarë dhe maqedono-rumunë|Qarku i studentëvet shqiptarë<br> dhe maqedono-rumunë]]||Shoqatë||[[Bukuresht]], [[Rumania|Rum.]]||1899||1906||La Renaissance<br>albanaise||(1902) Shpresa |- |Yll' i Shqipërisë||Gazetë||[[Bukuresht]], [[Rumania|Rum.]] ||1897||-||-||Vissar Dodani dhe <br>Jorgji Meksi |- |Kalendai kombiar||Gazetë||[[Sofje]], [[Bullgari]]||1897||-||-||- |- |La Nazione Albánese||Gazetë||[[Katanxaro]], [[Italia|Ita.]] ||1897||-||-||Aselmo Lorekios |- |Abania ||Gazetë||Bruksen<br>[[Londër]], [[Anglia|An.]] ||1897||-||-||Faik Konica |- |Ndihma - Ajutorul ||Shoqatë human. || [[Bukuresht]], [[Rumania|Rum.]] ||1897||-||-|| |- |Dëshira||Shoqatë||[[Sofje]], [[Bullgari]]||1896||-||-|| |- | Drenova ||Shoqatë human. ||[[Bukuresht]], [[Rumania|Rum.]] ||1894||-||-||- |- |Shoqëria e boboshticarëve||Shoqatë human.||[[Bukuresht]], [[Rumania|Rum.]] ||1894||-||-|| |- |[[Shoqëria e të shtypurit Shkronja Shqipe]]||Shoqatë<sup>1</sup>|| [[Stamboll]], [[Perandoria Osmane|Per.Osm.]]||1879||-||Allfabetare || Shoqëria e Stambollit |- |[[Pellazgu]] || Gazetë<sup>2</sup> (1x1javë) ||[[Lamia]], [[Greqia|Gr.]] ||1860|| - || ||ndry. "Pellazgjotis" |- |[[Pellazgu]] || Gazetë (1x2javë) ||[[Kajro]], [[Egjipti|Egj.]] || 1907 ||-||-||- |- |[[Kongresi i Dytë i Napolit]]||Universitet lindor, Katedra e Gjuhës Shqipe||[[Napoli]], [[Italia|Ita.]]||1901||-||-|| |- |[[Komiteti Qëndror për Mbrojtjen e të Drejtave të Kombësisë Shqiptare|Komiteti Qendror për Mbrojtjen e të<br>Drejtave të Kombësisë Shqiptare]] || Komitet Kombëtarë<br>(Kryesi e Kuvendit) ||[[Stamboll]], [[Perandoria Osmane|P.O.]] ||1877<sup>3</sup>||-|| - ||shkurt.<br>Komiteti i Stambollit |- |Shoqëria Vëllazëria || Shoqatë ||[[Kajro]], [[Egjipti|Egj.]]|| 1894|| - || - || |- |Shoqërinë e Miqve || - || ||1920 |- |L'Albanese d'Italia" gazete|| Gazetë || [[Palermo]], [[Italia|Ita.]] ||1848 |- |Flamuri Arbrit - revistë || Gazetë || [[Italia|Ita.]] || 1883 ||1885 |- |Kongresi gjuhësor || - ||[[Koriliano Kalabro]], [[Italia|Ita.]]|| 1895 |- |Kongresi gjuhësor arbëreshe || - ||[[Ungra]] (Lungro), [[Italia|Ita.]]|| 1895 |- |Komisioni për alfabetin|| - ||[[Stamboll]], [[Perandoria Osmane|Per.Osm.]]||-||-||- |- |Mbledhja e Bukureshtit || - ||[[Bukuresht]], [[Rumania|Rum.]]||-||-||-||- |- |[[Deg' e shoqërisë së Stambollit për vivlla shqipe|Deg' e shoqërisë së Stambollit<br> për vivlla shqipe]] || Shoqatë ||[[Bukuresht]], [[Rumania|Rum.]] ||1880|| || ||(1884) Shoqëria "Drita"<br>(1886)Shoqëria "Diturija" |} |- | # <small>Është përdorur shprehja aktuale '''shoqat''' (përdoret edhe për ''fondacion'') pasi që i përgjegjet shprehjen së vjetë '''shoqëri''' e cila ka ndryshuar botëkuptimi.</small> # <small>Është fjala për gazeta, revista e lloja tjera të shtypit që nuk kanë qenë organ i ndonjë shoqate por pas tyre kanë qëndruar persona privat në kuptimin të pa lidhur me ndonjë shoqatë</small> # <small>dhjetor 1877, kryesin e merr Abdyl Frashëri, si duket është data e themelimit.</small> |} ==Katalogje organizatash e shoqatat e prezantuara në internet== ::'''[[Katalogje të përgjithshme]]''' * [[Mërgata.org]] - Lidhje virtuale institucionale e shoqatave të mërgatës. * [[GeoOrg]] (Katalogu gjeografik i organizatave shqiptare në diasporë) * [[Teutat shqiptare në Botë]] - [[geocities]], [[Interneti|Internet]] ::'''[[Kroaci]]''' * [[Këshilli i pakicës kombëtare shqiptare të prefekturës Sisak-Mosllavin]] * [[Misioni Katolik Shqiptar në Kroaci]] ::'''[[Itali]]''' * [[Shoqata Gjithëshqiptare Arbëria]] (''Bolzano, [[Itali]]'') * [[VoxAquila]] (''Parma, [[Itali]]'') * [[New Age Era]] (''Milano, [[Itali]]'') * [[Liga e Shoqatave Shqiptare në Itali]] (''Rimini, [[Itali]]'') * [[Shoqata Studentore Drita]] (''Romë, [[Itali]]'') * [[Shoqata Miqësia]] (''Rimini, [[Itali]]'') * [[Shoqata DEA]] (''Pisa, [[Itali]]'') * [[Shoqata Iliria]] (''Pesaro, [[Itali]]'') * [[Shoqata e Padovës]] (''Padova, [[Itali]]'') * [[Së Bashku - Insieme]] (''Trieshtë, [[Itali]]'') * [[Shoqata Iliria]] (''Romë, [[Itali]]'') * [[Grupi Alboys]] (''Romë, [[Itali]]'') * [[Arbitalia - Shtëpia e Arbëreshëve]] (''Cosenza, [[Itali]]'') * [[Lidhja italo-shqiptare]] (''Palermo, [[Itali]]'') * [[Qendra Ndërkombëtare për Studime Shqiptare R. Petrota]] (''Palermo, [[Itali]]'') * [[BESA - Lidhja e bashkësit arbëresh të Siçilisë]] (''Hora e Arbëreshëvet, [[Itali]]'') ::'''[[ShBA]]''' * [[New Albanian Generation]] (''Uashington, [[ShBA]]'') * [[Bijtë e Shqipes]] (Filadelfia, [[ShBA]]) * [[Grupi i valleve Shqiptare në Boston]] (Boston, [[ShBA]]) * Shoqata Shqiptaro-Amerikane e Karolines se Veriut, [[www.aaanc.org]] * [[Shoqata "Kundisa Entellinsë" ("Contessa Entellina")|Shoqata arbëreshe "Kundisa Entellinsë"]] (''New Orleans, [[ShBA]]'']] * [[Shoqata Arbëresh Sacramento]] (''Sakramento, [[ShBA]]'') ::'''[[Kanadë]]''' * [[Bashkësia Shqiptaro-Kanadeze]] (''Toronto, [[Kanadë]]'') * [[Bashkësia Shqiptare në Québec]] (''Montreal, [[Kanadë]]'') * [[Liga Shqiptaro-Kanadeze]] (''Toronto, [[Kanadë]]'') ::'''[[Gjermani]]''' * [[Shoqata e Studentëve në Hamburg]]Illyria (''Hamburg, [[Gjermani]]'')[http://www.illyria.de/] * [[Shoqata Studentore në Mainz]] (''Mainz, [[Gjermani]]'') ::'''[[Austri]]''' * [[Shoqata e Rinisë Shqiptare në Vjenë]] (''Vjene, [[Austri]]'') ::'''[[Norvegji]]''' * [[Komuniteti i Studentëve në Norvegji]] (''Oslo, [[Norvegji]]'') ::'''[[Turqi]]''' * [[Shoqata Vllazëria Turko-Shqiptare]] (''Stamboll, [[Turqi]]'') ::'''[[Francë]]''' * [[Shoqata Rugova]] (Lyon,FRANCE) * [[Shoqata Iliria]] (''Lion, [[Francë]]'') ::'''[[Zvicër]]''' * [[Bashkia Kulturore Shqiptaree e Zürichut]] (''Zürich, [[Zvicër]]'') == Shiko dhe këtë == * [[Lista e futbollistëve shqiptar në diaspor|Futbollistët]] :Persona me prejardhje nga tokat shqiptare që kanë jetuar dhe kontribuar në kulturën shqiptare në: * Perandorin Romake: * Perandorin Bizantine: [[Justiani I]] - [[Anastasius I|Anastasius]] * Perandorin Osmane: [[Ismail Qemali]] - [[Mehmed Köprülü]] - [[Ahmed Köprülü]] - [[Mustafa Köprülü]],[[Numan Köprülü]] - [[Hüseyin Köprülü]] - [[Abd Allah Köprülü]] * Evropë Përndimore: [[Eliza Dushku]] - [[Elyesa Bazna]] - [[Carl Ritter von Ghega]] - [[Aleksandër Moisiu]] - [[Ardian Bujupi]] * Rumani: [[Elena Gjika]] * Egjipt: [[Muhamed Ali Pasha-Egjipt|Mehmet Ali]] - [[Faruku i Egjiptit]] - [[Favzia e Egjiptit]] - [[Fuad I i Egjiptit]] * Itali: [[Lekë Matrënga]] - [[Jul Variboba]] - [[Gjergji Guxeta]] - [[Nikolla Keta]] - [[Zef Serembe]] - [[Dhimitër Kamarda]] - [[Jeronim de Rada]] - [[Zef Skiroi]] - [[Zef Valentini]] - [[Domeniko Belushi|Vorea Ujko]] * ShBA: [[James Belushi]] - [[John Belushi]] - [[Donald Suxho]] - [[Shinasi Rama]] == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20160111000906/http://mergata.org/ mergata.org] == Referime == {{Reflist}} {{Ilirët}} {{Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë}} [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Shqipëri]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Shqiptarë|*]] [[Kategoria:Mërgata shqiptare|*]] [[Kategoria:Arbëreshë në Itali]] nzydzqr0jf2m608w1zpebp5sklamo1y 0 4834 2978294 2975976 2026-05-07T14:43:11Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978294 wikitext text/x-wiki {{Infobox war faction | name = Ushtria Çlirimtare e Kosovës | native_name = | war = [[Lufta e Kosovës|Luftën e Kosovës]] | image = Emblema-UÇK-KLA-Logo.svg |caption=Emblema e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës<br> [[File:KLA FLAG (HD).png|200px]]<br>Flamuri i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës | motto = | active = 1990–1999 | ideology = [[Shqipëria Etnike|Çlirimi dhe bashkimi i trojeve shqiptare]] | leaders = <!-- MOS SHTONI më shumë udhëheqës të UÇK-së. Vetëm ata të shquar sipas burimeve që lista të jetë e kuptueshme. --> {{Plainlist| * [[Azem Syla]] * [[Agim Çeku]] * [[Adem Jashari]] {{KIA}} * [[Sami Lushtaku]] * [[Zahir Pajaziti]] {{KIA}} * [[Rrustem Mustafa]] * [[Ramush Haradinaj]] * [[Fatmir Limaj]] * [[Rrahman Rama]] * [[Shukri Buja]] * [[Ahmet Isufi]]}} | headquarters =[[Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] | area = [[Kosova|Kosovë]] * [[Shqipëria|Shqipëri]] *[[Kukës]] *[[Tropojë]] *[[Burrel]] | strength = 17.000 – 20.000 luftëtarë | predecessor = | successor = [[Skeda:Flag of the Kosovo Protection Corps.svg|25px|border]] [[Trupat e Mbrojtjes së Kosovës]] (1999–2009)<br>[[Skeda:UCPMB Flag.png|25px|border]] [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]]<br>[[Skeda:NLA FLAG (HD).png|25px|border]] [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare]] | allies = [[File:Flag of Albania (1992–2002).svg|25px|border]] [[Shqipëria]]<br> [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|25px|border]] [[Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës (1998-1999)|FARK-u]]<br />{{Collapsible list |bullets = yes |title = [[File:Flag of NATO.svg|25px|border]] [[NATO]] |[[File:Flag of USA.svg|25px|border]] [[SHBA]] |[[File:Flag of Belgium.svg|25px|border]] [[Belgjika]] |[[File:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Kanada]] |[[File:Flag of Denmark.svg|25px|border]] [[Danimarka]] |[[File:Flag of France.svg|25px|border]] [[Franca]] |[[File:Flag of Germany.svg|25px|border]] [[Gjermania]] |[[File:Flag of Italy.svg|25px|border]] [[Italia]] |[[File:Flag of Luxembourg.svg|25px|border]] [[Luksemburgu]] |[[File:Flag of Netherlands.svg|25px|border]] [[Holanda]] |[[File:Flag of Norway.svg|25px|border]] [[Norvegjia]] |[[File:Flag of Portugal.svg|25px|border]] [[Portugalia]] |[[File:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Spanja]] |[[File:Flag of Turkey.svg|25px|border]] [[Turqia]] |[[File:Flag of United Kingdom.svg|25px|border]] [[Britania e Madhe]] }} | opponents = [[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|25px|border]] [[Jugosllavia]] *[[File:Flag of Serbia (1992–2004).svg|25px|border]] [[Serbia]] *[[File:Flag of Montenegro (1993–2004).svg|25px|border]] [[Mali i Zi]] [[File:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Russia]] | battles = {{Collapsible list |bullets = yes |title = [[Periudha paraluftës në Kosovë]] |[[Sulmi në Drenas]]}} {{Collapsible list |bullets = yes |title = [[Kryengritja në Kosovë (1995–1998)]] |[[Beteja e Rezallës]] |[[Sulmi i parë në Prekaz]] |[[Prita e Surkishit]]}} {{Collapsible list |bullets = yes |title = [[Lufta e Kosovës]] |[[Sulmi në Likoshan dhe Qirez]] |[[Sulmi në Prekaz]] |[[Beteja e Llapushnikut]] |[[Beteja e Gllogjanit]] |[[Beteja e Bardhit të Madh]] |[[Beteja e Loxhës]] |[[Beteja e Rahovecit]] |[[Beteja e Junikut]] |[[Beteja e Kallavajës]] |[[Operacioni Feniks|Operacioni "Feniks"]] |[[Operacioni Shqiponja (Kosovë)|Operacioni "Shqiponja"]] |[[Luftimet në Gjocaj e Jasiq (1998)|Luftimet në Gjocaj dhe Jasiq]] |[[Beteja e Podujevës]] |[[Beteja e Koshares]] |[[Beteja e Pashtrikut]] |[[Beteja e Vërrinit]] |[[Beteja e Jeshkovës]] |[[Beteja e Krumës]] |[[Pritë në Meja|Operacioni në Mejë]] |[[Beteja e Kleckës]] |[[Beteja e Çirezit]] |[[Beteja e Orlatit]] |[[Beteja e Kijevës]] |[[Sulmi në stacionin e policis në Suva Reka|Sulmi në Suharekë]] |[[Beteja e Baballoqit]] |[[Beteja e Prekazit (1999)]]}} || | |image_size=150px}} '''Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK)''' ishte një forcë politiko–ushtarake e [[Shqiptarët e Kosovës|popullit shqiptar të Kosovës]], e cila luftoi për [[Kronologjia e pavarësisë së Kosovës|Pavarësinë e Kosovës]] dhe për çlirimin e saj nga sundimi i ashpër i [[Serbia|Serbisë]] gjatë viteve 1990–1999. UÇK-ja e kishte zanafillën nga [[Lëvizja Popullore e Kosovës]]. Si Lëvizja Popullore ashtu edhe UÇK-ja e realizoi veprimtarinë e vet si brenda ashtu edhe jashtë Kosovës. Pararendësit e UÇK-së filluan në fund të viteve 1980 me rezistencë të armatosur ndaj policisë jugosllave e cila përpiqej të burgoste aktivistët shqiptarë. Në fillim të viteve 1990 ka pasur sulme ndaj pjesëtarëve të policisë dhe [[Drejtoria e Sigurimit Shtetëror (Serbi)|shërbimit sekret serb]] që abuzuan me civilët shqiptarë. Nga mesi i vitit 1998 UÇK-ja ishte e përfshirë në betejë frontale edhe pse ishte më e madhe se numri dhe jashtë armëve. Konflikti u përshkallëzua nga viti 1997 e tutje për shkak të ushtrisë jugosllave që u kundërpërgjigj me një goditje në rajon që rezultoi në dhunë dhe zhvendosje të popullsisë. Gjakderdhja, spastrimi etnik i mijëra shqiptarëve që i çuan në vendet fqinje dhe potenciali i tij për të destabilizuar rajonin provokoi ndërhyrje nga organizatat ndërkombëtare, si [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombet e Bashkuara]], [[NATO]] dhe OJQ-të. NATO mbështeti UÇK-në dhe ndërhyri në emër të saj në mars 1999. Në shtator 1999, me përfundimin e luftimeve dhe një forcë ndërkombëtare brenda Kosovës, UÇK-ja u shpërbë zyrtarisht dhe mijëra anëtarë të saj hyrën në [[Trupat e Mbrojtjes së Kosovës]] (TMK), një organizatë civile e mbrojtjes emergjente që zëvendësoi UÇK-në dhe Forcën Policore të Kosovës, siç ishte parashikuar në [[Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara|Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit]] të Kombeve të Bashkuara. Përfundimi i Luftës së Kosovës rezultoi në shfaqjen e grupeve guerile dhe organizatave politike të dala nga UÇK-ja duke vazhduar [[Kryengritja në Luginën e Preshevës|luftimet e dhunshme në Luginën e Preshevës]] (1999–2001) dhe [[Lufta e vitit 2001 në Maqedoni|Maqedoninë veri-perëndimore]] (2001), të cilat rezultuan në bisedime paqeje dhe të drejta më të mëdha shqiptare. Ish–drejtuesit e UÇK-së gjithashtu hyrën në politikë, disa prej tyre arritën në zyra të rangut të lartë. UÇK-ja mori fonde të mëdha nga organizatat e diasporës shqiptare. Ka pasur akuza se ka përdorur [[Narkoterrorizmi|narkoterrorizëm]] për të financuar operacionet e saj. Në prill 2014, [[Kuvendi i Kosovës]] shqyrtoi dhe miratoi krijimin e një [[Gjykata e Hagës për ish Jugosllavinë|gjykate speciale]] për të gjykuar rastet që përfshinin krime dhe abuzime të tjera të rënda të supozuara të kryera në 1999–2000 nga anëtarët e UÇK-së. Në qershor 2020, [[Dhomat e Specializuara të Kosovës]] dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar ngritën aktakuzë për krime kundër njerëzimit dhe krime lufte kundër një numri të ish-pjesëtarëve të UÇK-së, përfshirë presidentin e Kosovës [[Hashim Thaçi]]. == Fazat e veprimtarisë == {{Neutralitet i dyshimtë}} === Faza e parë === Gjatë viteve 1981-1990 ishte faza e kristalizimit të idesë së luftës së armatosur, që u karakterizua nga përpjekjet për organizimin politik dhe për ngritjen e ndërgjegjes kombëtare në nivelin e përgjegjësisë historike. === Faza e dytë === Prej pranverës 1991 deri në shkurt 1998 u organizuan konkretisht njësitet të vogla guerile dhe fillimi i aksioneve të armatosura kundër [[Policisë Serbe|policisë serbe]]. Në vitin 1991 një grup atdhetarësh të ardhur nga Kosova, [[Zvicra]] e vende të tjera, me [[Adem Jashari|Adem Jasharin]] në krye, u stërvitën ushtarakisht për [[Lufta guerile|rezistencë të armatosur guerile]]. Adem Jashari i pari krijoi grupin e Drenicës dhe në vitin 1992 filloi aksionet e para luftarake. Më 5 prill 1993, në kullën e tij u organizua një mbledhje me luftëtarët e njësiteve guerile dhe veprimtarët politikë. Adem Jashari propozoi që të gjitha aksionet të kryheshin në emër të Ushtrisë së Kosovës. Në këtë mbledhje u mor vendimi për emërimin e Adem Jasharit si Komandant i Përgjithshëm i Ushtrisë së Kosovës, e cila në vjeshtën e vitit 1994 mori emrin Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK).{{Citation needed}} Adem Jashari i bashkërendoi veprimet me zonat e tjera, si me grupin e Llapit – që udhëhiqej nga [[Zahir Pajaziti]] etj. me grupin e Dukagjinit që drejtohej nga [[Luan Haradinaj]], Ardian Krasniqi etj. Në nëntor të vitit 1994, pas aksionit në [[Drenas]], UÇK-ja doli me komunikatën e parë, duke marrë mbi vete të gjitha aksionet e kryera që deri atëherë kishin mbetur anonime. Hapur në publik, ajo u shfaq më 28 nëntor 1997, gjatë ceremonisë së varrimit të arsimtarit [[Halit Geci]] nga Llausha e Skenderajt, të vrarë nga policia serbe. Në atë ceremoni, në tribunë u ngjitën të veshur me uniformën e UÇK-së luftëtarët dhe komandantët e ardhshëm: [[Rexhep Selimi]], [[Mujë Krasniqi]] dhe [[Daut Haradinaj]]. Në periudhën shkurt–mars 1998, Adem Jashari me njësitin e tij ushtarak, vuri nën kontrollin e UÇK-së territorin e [[Drenica|Drenicës]]. Forca të shumta ushtarako-policore të armatosura me autoblinda e artileri të rendë sulmuan Drenicën. Adem Jashari luftoi tri ditë e net nga kulla e tij, së bashku me gjithë lagjen Jashari e familjen prindër, vëllezër, gra dhe fëmijë. Asnjë nga anëtarët e familjes dhe shumë nga farefisi nuk pranuan të largohen, por luftuan derisa ranë heroikisht 56 veta: burra, gra dhe fëmijë nga mosha 5 deri 74 vjeç, të gjithë sa u gjendën në kullat e Jasharajve luftuan deri në vdekje.{{Citation needed}} Me vendim të Shtabit të Përgjithshëm të UÇK-së Adem Jashari ishte shpallur [[Urdhri Hero i Kosovës|Hero Kombëtar]] nga Presidenti Hashim Thaçi.{{Citation needed}}{{Kur}} === Faza e tretë === Faza e tretë (mars 1998 – shtator 1998) filloi pas rënies së Adem Jasharit, kur UÇK-ja u rrit me shpejtësi dhe u shtri menjëherë në të gjitha viset dhe anët e Kosovës. Gjatë kësaj faze UÇK-ja çliroi zona të tëra, krijoi bazat e veta strategjike, u armatos, u krijuan repartet e rregullta, të cilat përgatiteshin në qendrat e stërvitjes, sipas kushteve të një ushtrie bashkëkohore. Në pranverë dhe verë 1998, UÇK-ja vuri nën kontroll degëzimet e rrugëve më strategjike në Kosovën qendrore. Forcat ushtarako-policore serbe u detyruan të tërhiqen nëpër qytetet e mëdha të Kosovës. Takimi i diplomatit amerikan [[Riçard Hollbruk]] (qershor 1998) me përfaqësuesit e UÇK-së në Junik, shënoi njohjen e saj nga SHBA-ja dhe, më pas nga Evropa, gjë që u konkretizua më [[Marrëveshja e Rambujesë|Konferencën Ndërkombëtare të Rambujesë]] për Kosovën, kur UÇK-ja u njoh ndërkombëtarisht, dhe mori rolin udhëheqës në delegacionin shqiptar. Mësymja e madhe serbe në gusht–shtator 1998, i shkaktoi UÇK-së humbje dhe e detyroi të lëshonte një pjesë të madhe të zonave të lira. Ajo u tërhoq në zonat malore. Forcat ushtarake serbe u futën nëpër fshatra dhe në zonat urbane, që mbaheshin nga UÇK-ja, si [[Rahoveci]], [[Malisheva]] etj, dhe kryen masakra, djegie e shkatërrime të mëdha, për të larguar popullsinë, që ishte mbështetja kryesore e UÇK-së. === Faza e katërt === Faza e katërt (tetor 1998 – qershor 1999) filloi pas mësymjes serbe, kur UÇK-ja, megjithëse mori goditje të rëndë nuk u asgjësuan, siç ishte qëllimi e siç deklaronte Serbia; UÇK-ja u bë dhe më e fortë se më parë; u riorganizua shpejt me formacione më të mëdha, në [[Brigada (njësi ushtarake)|brigada]]. Kjo fazë u karakterizua nga zhvillimi i luftimeve në të gjithë hapësirën e Kosovës, pa vija fronti të përcaktuara, duke dhënë goditje më të fuqishme armikut shekullor. Bazat strategjike, Shtabi i Përgjithshëm, spitalet, [[Radio Kosova e Lirë]] dhe agjencia [[Kosova Press]] etj, u mbrojtën me çdo kusht në Malet e [[Berisha (Malishevë)|Berishës]]. Qenë bërë edhe përgatitjet për botimin e një gazete të kohëpaskohshme te Radio Kosova e Lirë dhe Kosova Press, mirëpo mungonin kushtet elementare; pastaj filluan sulmet e armikut dhe u kufizuan mundësitë për një botim të shpejtë. Në këtë fazë, krahas mobilizimit vullnetar, me vendim të Shtabit të Përgjithshëm u zbatua edhe mobilizimi i detyrueshëm për luftë. Thirrjes për luftë iu përgjigje vullnetarisht populli, por edhe një pjesë e konsiderueshme të emigrantëve, djem e vajza që jetonin e punonin në vendet e Evropës Perëndimore, në SHBA e gjetiu. Në SHBA u krijua i ashtuquajturi "Batalioni Atlantik", i cili, pasi u stërvit dhe u armatos jashtë Kosovës, u fut në luftë në frontin e Koshares dhe në atë të Pashtrikut. Strategjia e luftës së Kosovës përbëhet nga dy pjesë: strategjia politike dhe strategjia ushtarake:<ref>http://www.shiluck.org/ushtria-clirimtare-e-kosoves-3/|{{Lidhje e thyer}} Ushtria Çlirimtare e Kosovës</ref> Strategjia politike përmbante konceptin e ndërgjegjësimit e të mobilizimit të popullit shqiptar të Kosovës për luftën e armatosur kundër pushtimit serb, si e vetmja rrugë për fitoren e lirisë, duke siguruar mbështetjen mbarëkombëtare dhe duke bindur faktorin ndërkombëtar për drejtësinë e luftës. Kjo strategji u përpunua nga Drejtoria Politike e UÇK-së. SHP i UÇK-së, jo pa vështirësi, ia arriti qëllimit të bindte shqiptarët për mundësitë e mposhtjes së Serbisë me luftë dhe faktorin ndërkombëtar për ta njohur dhe mbështetur luftën e drejt të shqiptarëve. U hodh poshtë çdo akuzë ndaj UÇK-së, si forcë “[[Terrorizmi|terroriste]]”, si lëvizje revolucionare “[[Marksizëm–Leninizmi|marksiste-leniniste]]” apo si lëvizje “[[Fondamentalizmi islam|fundamentaliste islamike]]”. Përpunimi i strategjisë politike, bazuar në parimet universale të dokumenteve ndërkombëtare dhe të zbatuara me korrektësi në fushën e luftës nga UÇK-ja, e cila nuk vriste gra e fëmijë, civilë të paarmatosur, robërit e luftës i trajtonte me humanizëm, në përputhje me normat ndërkombëtare të luftës etj, e bindi botën demokratike për drejtësinë e luftës që zhvillonte dhe siguroi mbështetjen e [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]]-së e të [[NATO]]-s, si faktorë të fuqishëm të jashtëm për çlirimin e Kosovës. Strategjia ushtarake përmblidhte konceptin e vazhdimësisë në rritje të luftës së armatosur, duke kaluar nga njësitet e vogla në njësi të mëdha, derisa e gjithë Kosova të ngrihej në këmbë dhe të shndërrohej në forcë asgjësuese për armikun, për ta detyruar atë të largohej nga toka e okupuar e Kosovës. Megjithëse përpjekjet që u bënë, nuk u arrit që i gjithë populli të përfshihej në luftë për shkakun kryesor se i mungonin armët. Taktika e luftës u zhvillua sipas fazave. Në fazën e dytë – luftë sipas taktikës guerile, në fazën e tretë – krijimi i zonave të lira, bllokimi i rrugëve të komunikacionit dhe mbrojtja e zonave të lira nëpërmjet luftës ballore nga pozicione të përgatitura me punime xheniere. Taktika e luftës pozicionale iu imponua UÇK-së nga domosdoshmëria e mbrojtjes së popullsisë prej masakrave serbe. Përdorimi i kësaj taktike, me anën e së cilës u krijuan zona të tëra të lira, ia rriti shpejt autoritetin UÇK-së në Kosovë e në botë. Në fazën e katërt, të mësymjes së madhe serbe për spastrimin rrënjësor etnik të Kosovës, ishte e pamundur të zhvillohej kudo luftë ballore. Prandaj u hoq dorë nga mbajtja me çdo kusht e zonave të lira, përveç bazave strategjike dhe korridoreve të furnizimit.<ref>http://www.shiluck.org/ushtria-clirimtare-e-kosoves-3/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091721/http://www.shiluck.org/ushtria-clirimtare-e-kosoves-3/ |date=5 mars 2016 }} | Ushtria Çlirimtare e Kosovës</ref> Në këtë fazë u kalua në luftën pa front të rregullt, duke dhënë goditje të fuqishme me reparte e brigada në të gjithë Kosovën. Këtë e diktoi edhe fakti se me fillimin e bombardimeve të NATO-s, forcat serbe u shkoqën, u shpërndanë e u maskuan nëpër qendra të banuara, në shtëpitë dhe pronat e shqiptarëve. Veprimet e UÇK-së, gjatë kësaj kohe, u bashkërenduan me sulmet ajrore të NATO-s. == Organizimi dhe udhëheqja == [[Skeda:UCK shoulder insignia.JPEG|parapamje|Emblema e UÇK-së.]] === Shtabi i Përgjithshëm === {{Artikulli kryesor|Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës}} Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës ishte [[Selia|selia qendrore]] dhe [[Komanda|struktura udhëheqëse]] e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.<ref>{{Cite web|title=Organizimi i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës – Epoka e Re|url=https://www.epokaere.com/organizimi-i-ushtrise-clirimtare-te-kosoves/|access-date=2023-09-16|language=sq}}</ref> Drejtues Politik ishte [[Adem Demaçi]] dhe Komandant i Shtabit të Përgjithshëm ishte Gjeneral Lejtnant [[Agim Çeku]] nga Dukagjini. Shtabi i Përgjithshëm u themelua në nëntor të vitit 1994, kur doli komunikata e parë. Në mbledhjen themeluese morën pjesë: [[Adem Jashari]], [[Xhavit Haziri]], Nait Hasani, [[Azem Syla]], [[Xhavit Haliti]], [[Sokol Bashota]] e më vonë iu bashkëngjit edhe [[Zahir Pajaziti]] etj. Shtabi i Përgjithshëm u zgjerua dhe u kualifikua me zhvillimin e luftës dhe rritjen e [[UÇK (kthjellim)|UÇK]]-së. Ai përbëhej nga dy pjesë kryesore: drejtoria politike e drejtuar nga Hashim Thaçi dhe shtabi ushtarak, i përbërë nga drejtoritë operative: të zbulimit, të logjistikës, të personelit dhe mobilizimit, të ndërlidhjes, të financës, të policisë ushtarake, të informimit, etj. Shtabi ushtarak u drejtua nga Komandant i Përgjithshëm i UÇK-së [[Azem Syla]]. Anëtarë të shtabit ishin: [[Hashim Thaçi]], [[Sokol Bashota]], [[Jakup Krasniqi]], Bislim Zyrapi, [[Rexhep Selimi]], [[Kadri Veseli]], [[Ramë Buja]], Lahi Ibrahimaj, [[Fatmir Limaj]] etj. Në përbërje të drejtorisë politike qenë: [[Adem Demaçi]], [[Xhavit Haliti]], Bardhyl Mahmuti, [[Jakup Krasniqi]], [[Ramë Buja]] etj. Karakteristikat kryesore të UÇK-së ishte Lufta e drejt dhe përcaktimi për t’u sakrifikuar për lirinë e atdheut. Aktet e saj të heroizmit përbëjnë pika kulmore nga më të lartat që njeh historia jonë kombëtare e kohës më të re.<ref>[http://www.shiluck.org/ushtria-clirimtare-e-kosoves-3/%7C+UCK+KLA]{{Lidhje e thyer}}</ref><ref>{{Cite web|title=Forca politike dhe ushtarake e armatosur dhe e organizuar e popullit shqiptar të Kosovës, për çlirim nga pushtuesi serb. Zanafillën e ka në Lëvizjen politike ilegale, pas Luftës së Dytë Botërore, kulmi i se cilës u arrit me demonstratat e vitit 1981, kur studentët, rinia dhe populli i Kosovës, shprehu vendosmërinë për çlirimin e Kosovës.|url=http://www.shiluck.org/ushtria-clirimtare-e-kosoves-3/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305091721/http://www.shiluck.org/ushtria-clirimtare-e-kosoves-3/|archive-date=5 mars 2016|access-date=24 shtator 2019|language=sq}}</ref> Pas përfundimit të luftës në Kosovë më [[1999]], në pajtim me marrëveshjet e dala nga bisedimet e [[Marrëveshja e Rambujesë|Rambujesë]] mes delegacionit kosovar dhe përfaqësuesve të [[OKB]]-së, UÇK-ja u transformua në [[Trupat Mbrojtëse të Kosovës]]. === Përbërja === [[Skeda:Hamëz Jashari monument in Skënderaj - Srbica.jpg|alt=|parapamje|333x333px|Shtatorja e [[Hamëz Jashari|Hamëz Jasharit]].]] Në fazën e parë u krijuan grupet e vogla guerile, sipas skemave tepër konspirative të luftës ilegale. Në fazën e dytë u zgjeruan grupet, u rrit numri i luftëtarëve, u njohën komandantët. Në fazën e tretë u krijuan repartet e organizuara nga oficerë profesionistë, që erdhën në Kosovë nga Kroacia, Bosnja, si dhe nga ata që kishin dezertuar nga ushtria jugosllave e disa vullnetarë nga Shqipëria. UÇK-ja mori plotësisht formë të rregullt, me rreshtim organik, me uniformë, me armatim, me kazerma dhe qendra stërvitore etj, brenda në Kosovë dhe jashtë saj. Në fazën e fundit të katërt, struktura organizative u ndërtua me brigada, si njësi më të fuqishme luftarake. Në maj 1999 struktura e UÇK-së përbëhej nga: {| class="wikitable" |+ !{{Abbr|Nr.|Numri}} ![[Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës|Shtabi i Përgjithshëm]] !Sasia e brigadave |- |1 |Zona Operative e Drenicës |4 |- |2 |Zona Operative e Llapit |4 |- |3 |Zona Operative e Dukagjinit |8 |- |4 |Zona Operative e Pashtrikut |6 |- |5 |Zona Operative e Shalës |4 |- |6 |Zona Operative e Nerodimjes |3 |- |7 |Zona Operative e Karadakut |3 |} UÇK arriti nga 40.000 deri në 50.000 trupa. Me këtë forcë UÇK-ja përballoi mësymjen serbe të pranverës 1999 dhe në aleancë me NATO-n, ajo nga toka dhe Aleanca nga ajri, e detyruan [[Forcat e Armatosura të Serbisë dhe Malit të Zi|ushtrinë serbe]] ta lëshonte Kosovën. Më 10 qershor 1999, UÇK-ja hyri në [[Prishtina|Prishtinë]] dhe në qytetet tjera të Kosovës. === Logjistika === Problemi më i vështirë për UÇK-në ishte furnizimi me [[Armatimi|armë]] e [[Municioni|municione]]. Ato u siguruan jashtë vendit dhe u futën në Kosovë, duke kapërcyer vështirësi e pengesa të jashtëzakonshme, që kushtuan shumë jetë njerëzish. Një pjesë e vogël u siguruan nga perëndimi e nga tregtarët e vendeve përrreth. Armatimi i UÇK-së ishte armatim i lehtë: automatikë, mitraloza, mortaja dhe topa kundërtank. Kontributin më të madh për logjistikën e UÇK-së e dha popullata e Kosovës, kosovarët që ishin emigrantë në perëndim, nëpërmjet financimit të grumbulluar në fondin ”Atdheu në rrezik, Vendlindja thërret”.{{Citation needed}} == Prapaskena == Një pararendës kyç i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës ishte Lëvizja Popullore e Kosovës (LPK). Ky grup, i cili argumentonte se liria e Kosovës mund të fitohej vetëm përmes luftës së armatosur, daton që nga viti 1982 dhe luajti një rol vendimtar në krijimin e UÇK-së në vitin 1993. Mbledhja e fondeve filloi në vitet 1980 në Zvicër nga mërgimtarët shqiptarë të dhunës së vitit 1981 dhe emigrantët e mëvonshëm. Slobodan Millosheviçi revokoi autonominë e Kosovës në vitin 1989, duke e rikthyer rajonin në statusin e tij të vitit 1945, duke i dëbuar shqiptarët etnikë nga burokracia kosovare dhe duke i shtypur me dhunë protestat. Në përgjigje, shqiptarët e Kosovës themeluan Lidhjen Demokratike të Kosovës (LDK). E kryesuar nga Ibrahim Rugova, qëllimi i saj ishte pavarësia nga Serbia, por me mjete paqësore. Për këtë qëllim, LDK krijoi dhe zhvilloi një "shtet paralel" me një fokus të veçantë në arsim dhe kujdes shëndetësor. Nacionalizmi shqiptar ishte një parim qendror i UÇK-së dhe shumë në radhët e saj mbështetën krijimin e një Shqipëria të Madhe, e cila do të përfshinte të gjithë shqiptarët në Ballkan, duke theksuar kulturën, etninë dhe kombin shqiptar. Ajo u konsiderua një grup terrorist deri në shpërbërjen e Jugosllavisë.<ref>{{Cite journal|last=Ozerdem|first=Alpaslan|date=2003|title=From a ‘terrorist’ group to a ‘civil defence’ corps: The ‘transformation’ of the Kosovo Liberation Army|url=https://pureportal.coventry.ac.uk/en/publications/from-a-terrorist-group-to-a-civil-defence-corps-the-transformatio|journal=International Peacekeeping|volume=10|issue=3|pages=79–101|doi=10.1080/13533310308559337|issn=1353-3312}}</ref> Vetë UÇK-ja mohoi krijimin e një 'Shqipërie të Madhe'. UÇK-ja e bëri emrin e saj të njohur publikisht për herë të parë në vitin 1995, dhe një paraqitje e parë publike pasoi në vitin 1997, në të cilën kohë anëtarësia e saj ishte ende vetëm rreth 200. Kritike ndaj progresit të bërë nga Rugova, UÇK-ja mori mbështetje nga Marrëveshjet e Dejtonit të vitit 1995 - këto nuk i dhanë asgjë Kosovës, dhe kështu gjeneruan një refuzim më të përhapur të metodave paqësore të LDK-së - dhe nga armët e plaçkitura që u derdhën në Kosovë pas rebelimit shqiptar të vitit 1997. Gjatë viteve 1997–98, Ushtria Çlirimtare e Kosovës eci përpara LDK-së së Rugovës, një fakt i ilustruar qartë nga Hashim Thaçi i UÇK-së që udhëhoqi shqiptarët e Kosovës në negociatat e Rambujesë të pranverës së vitit 1999, me Rugovën si zëvendës të tij. Në shkurt të vitit 1996, UÇK-ja ndërmori një seri sulmesh kundër stacioneve të policisë dhe oficerëve të qeverisë jugosllave, duke thënë se kishin vrarë civilë shqiptarë si pjesë e një fushate spastrimi etnik. Më vonë atë vit, e përjavshmja britanike The European botoi një artikull nga një ekspert francez ku thuhej se "shërbimet e inteligjencës civile dhe ushtarake gjermane kanë qenë të përfshira në trajnimin dhe pajisjen e rebelëve me qëllim forcimin e ndikimit gjerman në zonën e Ballkanit. (...) Lindja e UÇK-së në vitin 1996 përkoi me emërimin e Hansjoerg Geiger si kreu i ri i BND-së (Shërbimit Sekret Gjerman). (...) Njerëzit e BND-së ishin përgjegjës për përzgjedhjen e rekrutëve për strukturën komanduese të UÇK-së nga 500,000 kosovarë në Shqipëri." Matthias Küntzel u përpoq të provonte më vonë se diplomacia sekrete gjermane kishte qenë instrumentale në ndihmën e UÇK-së që nga krijimi i saj. Autoritetet serbe e denoncuan UÇK-në si një organizatë terroriste dhe rritën numrin e forcave të sigurisë në rajon. Kjo pati efektin e rritjes së besueshmërisë së UÇK-së embrionale midis popullsisë shqiptare të Kosovës. Jo shumë kohë para se të fillonte veprimi ushtarak i NATO-s, Komiteti Amerikan për Refugjatët dhe Imigrantët raportoi se "sulmet e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës ... synonin të 'pastronin' Kosovën nga popullsia e saj serbe etnike". Një nga qëllimet e përmendura nga komandantët e UÇK-së ishte formimi i Shqipërisë së Madhe, koncept irredentist i tokave që konsiderohen si atdheu kombëtar nga shumë shqiptarë, që përfshin Kosovën, Shqipërinë dhe pakicën etnike shqiptare të Maqedonisë dhe Malit të Zi fqinjë.<ref>{{Cite book|last=Janssens|first=Jelle|url=https://books.google.com/books?id=YS15BgAAQBAJ&pg=PA53#v=onepage&q&f=false|title=State-building in Kosovo. A plural policing perspective|date=2015-02-05|publisher=Maklu|isbn=978-90-466-0749-7|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Phillips|first=David L.|url=https://books.google.com/books?id=X5sa90AEvi0C&pg=PA69#v=onepage&q&f=false|title=Liberating Kosovo: Coercive Diplomacy and U. S. Intervention|date=2012-07-20|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-30512-9|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kosovo Liberation Army (KLA) {{!}} History & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Kosovo-Liberation-Army|access-date=2025-06-02|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> == Lufta e Kosovës == {{Kryesor|Lufta e Kosovës}} Midis 5 dhe 7 marsit 1998, Ushtria Jugosllave nisi një operacion në Prekaz. Operacioni pasoi një shkëmbim zjarri të mëparshëm (28 shkurt) në të cilin u vranë katër policë dhe disa të tjerë u plagosën; Adem Jashari, një udhëheqës i UÇK-së, iku. Në Prekaz, u vranë 28 militantë, së bashku me 30 civilë, shumica prej të cilëve i përkisnin familjes së Jasharit. Amnesty International pretendoi se ishte një operacion ushtarak i përqendruar kryesisht në eliminimin e Jasharit dhe familjes së tij.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/156000/eur700331998fr.pdf|access-date=2025-06-02|website=www.amnesty.org}}</ref> Më 23 prill 1998, Ushtria Jugosllave (UJ) i zuri pritë UÇK-së pranë kufirit shqiptaro-jugosllav. UÇK-ja ishte përpjekur të kontrabandonte armë dhe furnizime në Kosovë. Ushtria Jugosllave, megjithëse shumë më e pakët në numër, nuk pati viktima, ndërsa 19 militantë u vranë. Sipas Roland Keith, një drejtor i zyrës në terren të Misionit të Verifikimit të OSBE-së në Kosovë:{{Citation needed|data=maj 2026}}<blockquote>Me mbërritjen time, lufta u zhvillua gjithnjë e më shumë në një konflikt me intensitet të mesëm, pasi pritat, shkelja e linjave kritike të komunikimit dhe rrëmbimi i forcave të sigurisë nga UÇK-ja rezultuan në një rritje të konsiderueshme të viktimave qeveritare, të cilat nga ana tjetër çuan në operacione të mëdha hakmarrëse të sigurisë jugosllave... Deri në fillim të marsit, këto operacione terrori dhe kundër-terrori çuan në ikjen e banorëve të shumë fshatrave ose shpërndarjen në fshatra, qytete ose kodra të tjera për të kërkuar strehim... Situata ishte e qartë se provokimet e UÇK-së, siç u pa personalisht në pritat e patrullave të sigurisë që shkaktuan viktima fatale dhe të tjera, ishin shkelje të qarta të marrëveshjes së tetorit të kaluar dhe Rezolutës 1199 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara.</blockquote>Në një moment gjatë Luftës së Kosovës, UÇK-ja ndryshoi taktikat e saj nga operacionet "godit dhe ik" në luftë konvencionale. Në korrik 1998, UÇK-ja pushtoi qytetet e Rahovecit dhe Malishevës dhe zgjeroi pushtimin e territorit në 40% të Kosovës. Megjithatë, pa fuqi punëtore dhe armatim të rëndë të mjaftueshëm për të mbrojtur fitimet e tyre, të dy qytetet ranë shpejt në duart e forcave jugosllave. Pushtimi i Rahovecit nga ana e tyre u njollos nga akte mizorish të kryera kundër civilëve serbë. Më 24 gusht 1998, UÇK-ja iu rikthye luftës guerile dhe përdori taktika të reja, duke përfshirë emërimin e komandantëve të rinj, autoriteteve qendrore, kampe stërvitore të zgjeruara dhe burgje ushtarake. Disa burime thonë se UÇK-ja nuk fitoi kurrë një betejë, ndërsa të tjera thonë se fitoi relativisht pak beteja.<ref>{{Cite book|last=Waller|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=_F0lqCkITqcC&pg=PA20#v=onepage&q&f=false|title=Kosovo: The Politics of Delusion|last2=Drezov|first2=Kyril|last3=Gökay|first3=Bülent|date=2001|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7146-5157-6|language=en}}</ref> == Financimi == UÇK-ja pranoi fonde të mëdha nga diaspora shqiptare. Vlerësohet se këto fonde kapnin shumën nga 75 deri në 100 milionë dollarë dhe vinin nga Evropa dhe Shtetet e Bashkuara, por edhe nga biznesmenë shqiptarë në Kosovë.<ref name="RadioKosova2">{{cite web|title=Ismet Hazir Asllani (18.8.1955 – 24.3.1999)|url=https://www.radiokosovaelire.com/ismet-hazir-asllani-18-8-1955-24-3-1999/|access-date=29 mars 2025|website=Radio Kosova e Lirë|language=sq}}</ref><ref name="Perritt2">{{cite book|last=Perritt|first=Henry H.|title=Kosovo Liberation Army: The Inside Story of an Insurgency|publisher=University of Illinois Press|year=2008|isbn=978-0-252-03342-1}}</ref> == Rekrutimi == === Në Kosovë === Bërthama origjinale e UÇK-së në fillim të viteve 1990 ishte një grup i ngushtë komandantësh, i përbërë nga oficerë të porositur dhe nën-oficerë që i përkisnin njësive rezervë, të rregullta dhe të mbrojtjes territoriale të ushtrisë jugosllave (APJ). Në vitin 1996, UÇK-ja përbëhej vetëm nga disa qindra luftëtarë. Brenda kontekstit të luftës së armatosur, në vitet 1996-1997, një raport nga CIA vuri në dukje se UÇK-ja mund të mobilizonte dhjetëra mijëra mbështetës në Kosovë brenda një afati kohor prej dy deri në tre vjetësh. Deri në fund të vitit 1998, UÇK-ja kishte 17,000 burra. Ndërsa feja nuk ishte një ideologji e qartë e UÇK-së, ajo praktikisht përbëhej plotësisht nga shqiptarë myslimanë.{{Citation needed}} === Vullnetarë të huaj === Rekrutët shqiptarë nga Maqedonia fqinje iu bashkuan UÇK-së dhe numri i tyre varionte nga disa dhjetëra në mijëra.<ref name=":0">{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-00682663/document|access-date=2025-06-02|website=halshs.archives-ouvertes.fr}}</ref> Pas luftës, disa shqiptarë nga Maqedonia kanë ndjerë se pjesëmarrja e tyre ushtarake dhe ndihma ndaj bashkëkombësve shqiptarë të Kosovës gjatë konfliktit nuk është njohur siç duhet në Kosovë.<ref name=":0" /> Ish-zëdhënësi i UÇK-së, Jakup Krasniqi, tha se vullnetarët vinin nga "Suedia, Belgjika, Mbretëria e Bashkuar, Gjermania dhe SHBA-ja".<ref>{{Cite web|title=Kosovars Refute Islamic Terror Claims {{!}} Institute for War and Peace Reporting|url=https://iwpr.net/global-voices/kosovars-refute-islamic-terror-claims|access-date=2025-06-02|website=iwpr.net|language=en}}</ref> UÇK-ja përfshinte shumë vullnetarë të huaj nga Evropa Perëndimore, kryesisht nga Gjermania dhe Zvicra, si dhe shqiptarë etnikë nga SHBA-ja. Sipas Ministrisë së Punëve të Jashtme të Serbisë, deri në shtator 1998 kishte mercenarë të huaj nga Shqipëria, Arabia Saudite, Jemeni, Afganistani, Bosnja dhe Hercegovina (myslimanë) dhe Çeçenia në radhët e UÇK-së.<ref>{{Cite web|title=U.S. Senate Republican Policy Committee|url=https://irp.fas.org/world/para/docs/fr033199.htm|access-date=2025-06-02|website=irp.fas.org}}</ref> Duke cituar një raport të vitit 2003 nga qeveria serbe, akademikët Lyubov Mincheva dhe Ted Gurr pohojnë se njësia muxhahedine Abu Bekir Sidik me 115 anëtarë vepronte në Drenicë në maj-qershor 1998, dhe një duzinë anëtarësh të saj ishin sauditë dhe egjiptianë, të cilët thuhet se financoheshin nga organizatat islamike. Ata pretendojnë më tej se grupi u shpërbë më vonë dhe nuk u krijua asnjë prani e përhershme xhihadiste. Dështimi i grupeve islamike për të fituar një pikëmbështetje në radhët e lëvizjes separatiste lidhet me themelin laik të nacionalizmit shqiptar dhe qëndrimet e rënda laike të shqiptarëve të Kosovës, të cilat nuk lanë hapësirë ​​për zhvillimin e ideologjive islamiste.<ref>{{Cite book|last=Mincheva|first=Lyubov|url=https://books.google.com/books?id=c9qW8LPiY38C&pg=PA34#v=onepage&q&f=false|title=Crime-Terror Alliances and the State: Ethnonationalist and Islamist Challenges to Regional Security|last2=Gurr|first2=Ted Robert|date=2013-01-03|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-13210-1|language=en}}</ref> Gjatë konfliktit të Kosovës, Millosheviçi dhe mbështetësit e tij e portretizuan UÇK-në si një organizatë terroriste të Islamit militant. CIA e këshilloi UÇK-në të shmangte përfshirjen me ekstremistët myslimanë. UÇK-ja refuzoi ofertat për ndihmë nga fundamentalistët myslimanë. Brenda radhëve të UÇK-së kishte një mirëkuptim se ndihma e huaj nga fundamentalistët myslimanë do të kufizonte mbështetjen për kauzën e shqiptarëve të Kosovës në Perëndim.{{Citation needed}} == Pasojat (pas-1999) == Pas luftës, UÇK-ja u transformua në Trupat Mbrojtëse të Kosovës, të cilat punuan përkrah forcave të NATO-s që patrullonin provincën.<ref>{{Cite web|title=Terrorist Groups and Political Legitimacy - Council on Foreign Relations|url=http://www.cfr.org/publication/10159/|access-date=2025-06-02|website=www.cfr.org|language=en|archive-date=20 dhjetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091220030412/http://www.cfr.org/publication/10159/|url-status=dead}}</ref> Në shkurt të vitit 2000, në Mitrovicë pati trazira, ku një oficer policie dhe një mjek jugosllav u vranë, dhe tre oficerë dhe një mjek u plagosën. Në mars, RFJ-ja u ankua për përshkallëzimin e dhunës në rajon, duke pretenduar se kjo tregonte se UÇK-ja ishte ende aktive. Midis prillit dhe shtatorit, RFJ-ja i lëshoi ​​disa dokumente Këshillit të Sigurimit të OKB-së në lidhje me dhunën kundër serbëve dhe jo-shqiptarëve të tjerë.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9yZvxlpU0NoC&pg=PA360|title=Yearbook of the United Nations}}</ref> Disa njerëz nga komunitetet jo-shqiptare, si serbët dhe romët, ikën nga Kosova, disa nga frika e sulmeve hakmarrëse nga njerëz të armatosur dhe refugjatë të kthyer, ndërsa të tjerë u vunë nën presion nga UÇK-ja dhe bandat e armatosura për t'u larguar. Kryqi i Kuq Jugosllav kishte vlerësuar një total prej 30,000 refugjatësh dhe personash të zhvendosur brenda vendit (PZHBV) nga Kosova, shumica e të cilëve ishin serbë. UNHCR-ja e vlerësoi shifrën në 55,000 refugjatë që kishin ikur në Mal të Zi dhe Serbinë Qendrore, shumica e të cilëve ishin serbë të Kosovës: "Mbi 90 fshatra të përziera në Kosovë tani janë zbrazur nga banorët serbë dhe serbë të tjerë vazhdojnë të largohen, ose për t'u zhvendosur në pjesë të tjera të Kosovës ose për të ikur në Serbinë qendrore."<ref>{{Cite news|date=2000-03-23|title=¿Qué fue del Ejército de Liberación de Kosovo?|language=es|work=El País|url=https://elpais.com/diario/2000/03/23/internacional/953766021_850215.html|access-date=2025-06-02|issn=1134-6582}}</ref> Në Kosovën e pasluftës, luftëtarët e UÇK-së janë nderuar nga shoqëria shqiptare e Kosovës me botimin e literaturës si biografi, ngritjen e monumenteve dhe ngjarjeve përkujtimore. Bëmat e Adem Jasharit janë festuar dhe shndërruar në legjendë nga ish-anëtarët e UÇK-së dhe nga shoqëria shqiptare e Kosovës. Disa këngë, vepra letrare, monumente, memoriale i janë kushtuar atij, dhe disa rrugë dhe ndërtesa mbajnë emrin e tij në të gjithë Kosovën.<ref>{{Cite web|url=https://www.annadilellio.com/wp-content/uploads/2013/10/Adem-Jashari-NN.pdf|language=sq}}</ref> === Kryengritja në Serbinë Jugore dhe Maqedoni === Pas përfundimit të Luftës së Kosovës në vitin 1999 me nënshkrimin e marrëveshjes së Kumanovës,<ref>{{Cite web|title=NATO & Kosovo: Military Technical Agreement - 9 June 1999|url=https://www.nato.int/kosovo/docu/a990609a.htm|access-date=2025-06-02|website=www.nato.int}}</ref> u krijua një Zonë Tokësore e Sigurisë (ZT) me gjerësi 5 kilometra. Ajo shërbeu si një zonë tampon midis Ushtrisë Jugosllave dhe Forcës së Kosovës (KFOR).<ref>{{Cite web|date=2001-06-01|title=Ground Safety Zone (GSZ): Time out for rebel strong hold - Serbia {{!}} ReliefWeb|url=https://reliefweb.int/report/serbia/ground-safety-zone-gsz-time-out-rebel-strong-hold|access-date=2025-06-02|website=reliefweb.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Supervision of Kosovo’s borders and military-technical agreement – Prime Minister|url=https://kryeministri.rks-gov.net/en/news/supervision-of-kosovos-borders-and-military-technical-agreement/|access-date=2025-06-02|website=kryeministri.rks-gov.net}}</ref> Në qershor të vitit 1999, u formua një grup i ri militant kryengritës shqiptar nën Ushtrinë Çlirimtare të Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit (UÇPMB), i cili filloi stërvitjen në ZT.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/sorry/index?continue=https://books.google.com/books%3Fid%3D_94vCgAAQBAJ%26pg%3DPA93&q=EgRUFiZIGJn788EGIi3_idqLyIU5XysHQKoBlmRmsz3BfBOLGXUjrqQoPeyijKd9JJ3va_VMqxmY4YQyAnJSWgFD|language=sq}}</ref> Grupi filloi të sulmonte civilët dhe policinë serbe, gjë që u përshkallëzua në një kryengritje. Me nënshkrimin e Marrëveshjes së Konçulit në maj të vitit 2001, ish-luftëtarët e UÇK-së dhe UÇPMB-së u zhvendosën më pas në Maqedoninë perëndimore ku u krijua Ushtria Çlirimtare Kombëtare (UÇK), e cila luftoi kundër qeverisë maqedonase në vitin 2001. Ali Ahmeti e organizoi UÇK-në nga ish-luftëtarë të UÇK-së dhe UÇPMB-së nga Kosova, kryengritës shqiptarë nga Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit në Serbi, radikalë të rinj shqiptarë, nacionalistë nga Maqedonia dhe mercenarë të huaj.<ref>{{Cite web|last=Marusic|first=Sinisa Jakov|date=2020-09-02|title=North Macedonia Albanian Leader Testifies to Kosovo War Prosecutors|url=https://balkaninsight.com/2020/09/02/north-macedonia-albanian-leader-testifies-to-kosovo-war-prosecutors/|access-date=2025-06-02|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> Akronimi ishte i njëjtë me atë të UÇK-së në shqip. === Veteranët e UÇK-së në politikë === Një numër figurash të UÇK-së tani luajnë një rol të madh në politikën kosovare. * [[Hashim Thaçi]], kreu politik i UÇK-së, është udhëheqës i Partisë Demokratike të Kosovës (PDK) dhe shërbeu një mandat si kryeministër që nga janari i vitit 2008. Në vitin 2011, ai u identifikua në raportet e zbulimit ushtarak perëndimor të rrjedhura si një "peshk i madh" në krimin e organizuar në Kosovë. Ai ishte President i Kosovës që nga 7 prilli 2016 deri në dorëheqjen e tij më 5 nëntor 2020. Më 24 qershor 2020, Dhomat e Specializuara të Kosovës dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar ngritën një aktakuzë me dhjetë pika, duke akuzuar Hashim Thaçin dhe të tjerë për krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.<ref>{{Cite news|date=2020-06-24|title=Kosovo President Thaci faces war crimes indictment|language=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53169808|access-date=2025-06-02}}</ref> * [[Agim Çeku]], shefi ushtarak i UÇK-së, u bë Kryeministër i Kosovës pas luftës. Ky veprim shkaktoi disa polemika në Serbi, pasi Beogradi e konsideronte atë si kriminel lufte, megjithëse ai nuk u padit kurrë nga gjykata e Hagës.<ref>{{Cite web|title=War Criminal, Ally, or Both?|url=https://www.motherjones.com/news/special_reports/total_coverage/kosovo/ceku.html|access-date=2025-06-02|website=www.motherjones.com|language=en|archive-date=7 shkurt 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060207012959/https://www.motherjones.com/news/special_reports/total_coverage/kosovo/ceku.html|url-status=dead}}</ref> * [[Ramush Haradinaj]], një komandant i UÇK-së, është themeluesi dhe aktualisht udhëheqësi i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) dhe shërbeu për një kohë të shkurtër si Kryeministër i Kosovës përpara se të dorëzohej në ICTY në Hagë për t'u gjykuar për akuzat për krime lufte.<ref>{{Cite news|date=2005-03-10|title=Kosovo ex-PM war charges revealed|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4337085.stm|access-date=2025-06-02}}</ref> Ai u lirua më vonë nga akuzat. Nga viti 2017 deri në vitin 2020 ai ishte përsëri Kryeministër i Kosovës. * [[Fatmir Limaj]], një komandant i lartë i UÇK-së, tani është udhëheqës i Iniciativës për Kosovën (NISMA). Ai u gjykua gjithashtu në Hagë dhe u lirua nga të gjitha akuzat në nëntor 2005.<ref>{{Cite web|title=Trial Watch : Fatmir Limaj (Çeliku)|url=http://www.trial-ch.org/en/trial-watch/profile/db/legal-procedures/fatmir_limaj_145.html|access-date=2025-06-02|website=www.trial-ch.org|language=en|archive-date=12 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012140201/http://www.trial-ch.org/en/trial-watch/profile/db/legal-procedures/fatmir_limaj_145.html|url-status=dead}}</ref> === Aktakuzat === Hajredin Bala, një ish-roje burgu i UÇK-së, u dënua më 30 nëntor 2005 me 13 vjet burgim për keqtrajtimin e tre të burgosurve në [[Kampi i burgut të Lapushnikut|kampin e burgut të Llapushnikut]], rolin e tij personal në "mirëmbajtjen dhe zbatimin e kushteve çnjerëzore" të kampit, ndihmën në torturimin e një të burgosuri dhe pjesëmarrjen në vrasjen e nëntë të burgosurve nga kampi të cilët u marshuan drejt Maleve të Berishës më 25 ose 26 korrik 1998 dhe u vranë. Bala apeloi dënimin dhe apeli është ende në pritje.<ref>{{Cite web|title=Haradin Bala Granted Temporary Provisional Release|url=http://www.un.org/icty/pressreal/2006/p1070-e.htm|access-date=2025-06-02|website=www.un.org}}</ref> == Mbështetja e huaj == Shtetet e Bashkuara (dhe NATO) mbështetën drejtpërdrejt UÇK-në.<ref>{{Cite book|last=Scott|first=Peter Dale|url=https://books.google.com/books?id=op39ymd2um0C&pg=PA131#v=onepage&q&f=false|title=The Road to 9/11: Wealth, Empire, and the Future of America|date=2007-09-04|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-92994-4|language=en}}</ref> CIA financoi, trajnoi dhe furnizoi UÇK-në (ashtu siç kishin bërë më parë me Ushtrinë Boshnjake). Siç u zbulua për The Sunday Times nga burime të CIA-s, "agjentët e inteligjencës amerikane kanë pranuar se ndihmuan në trajnimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës para bombardimit të Jugosllavisë nga NATO".<ref>{{Cite web|title=CIA Aided Kosovo Guerrilla Army All Along|url=https://archive.globalpolicy.org/security/issues/kosovo1/ksv17.htm|access-date=2025-06-02|website=archive.globalpolicy.org}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ron|first=James|url=https://books.google.com/books?id=uZiNkMAOp3QC|title=Frontiers and Ghettos: State Violence in Serbia and Israel|date=2003-05-19|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-93690-4|language=en}}</ref> James Bissett, ambasadori kanadez në Jugosllavi, Bullgari dhe Shqipëri, shkroi në vitin 2001 në Toronto Star se raportet e medias tregojnë se "që në vitin 1998, Agjencia Qendrore e Inteligjencës e ndihmuar nga Shërbimi Ajror Special Britanik po armatoste dhe trajnonte anëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në Shqipëri për të nxitur rebelim të armatosur në Kosovë. (...) Shpresa ishte që me Kosovën në flakë, NATO të mund të ndërhynte ...".<ref>{{Cite web|title=We created a monster|url=http://www.deltax.net/bissett/a-monster.htm|access-date=2025-06-02|website=www.deltax.net}}</ref> Sipas Tim Judah, përfaqësuesit e UÇK-së ishin takuar tashmë me agjencitë e inteligjencës amerikane, britanike dhe zvicerane në vitin 1996, dhe ndoshta "disa vite më parë". Kongresmeni republikan amerikan Dana Rohrabacher, ndërsa ishte kundër trupave tokësore amerikane në Kosovë, mbështeti që Amerika t'i ofronte mbështetje UÇK-së për t'i ndihmuar ata të fitonin lirinë e tyre. Ai u nderua nga Lidhja Qytetare Shqiptaro-Amerikane në një aktivitet për mbledhje fondesh në New Jersey më 23 korrik 2001. Presidenti i Lidhjes, Joseph J. DioGuardi, vlerësoi Rohrabacher për mbështetjen e tij ndaj UÇK-së, duke thënë "Ai ishte anëtari i parë i Kongresit që këmbënguli që Shtetet e Bashkuara të armatosin Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës dhe një nga të paktët anëtarë që deri më sot mbështet publikisht pavarësinë e Kosovës". Rohrabacher mbajti një fjalim në mbështetje të pajisjes amerikane të UÇK-së me armatim, duke e krahasuar atë me mbështetjen franceze për Amerikën në Luftën Revolucionare.<ref>{{Cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0JZS/is_20_17/ai_n25037473/|language=sq|access-date=2 qershor 2025|archive-date=15 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120715035934/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0JZS/is_20_17/ai_n25037473/|url-status=dead}}</ref> == Krimet e luftës == Ka pasur raportime për krime lufte të kryera nga UÇK-ja si gjatë ashtu edhe pas konfliktit. Këto janë drejtuar kundër serbëve, pakicave të tjera etnike (kryesisht romëve) dhe kundër shqiptarëve etnikë të akuzuar për bashkëpunim me autoritetet serbe.<ref>{{Cite web|title=UNDER ORDERS: War Crimes in Kosovo|url=https://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/|access-date=2025-06-02|website=www.hrw.org}}</ref> Sipas një raporti të vitit 2001 nga Human Rights Watch (HRW):<blockquote>UÇK-ja ishte përgjegjëse për abuzime të rënda... duke përfshirë rrëmbimet dhe vrasjet e serbëve dhe shqiptarëve etnikë të konsideruar si bashkëpunëtorë me shtetin. Elementë të UÇK-së janë gjithashtu përgjegjës për sulmet pas konfliktit ndaj serbëve, romëve dhe jo-shqiptarëve të tjerë, si dhe rivalëve politikë shqiptarë etnikë... djegien dhe plaçkitjen e përhapur dhe sistematike të shtëpive që u përkisnin serbëve, romëve dhe pakicave të tjera dhe shkatërrimin e kishave dhe manastireve ortodokse... të kombinuara me ngacmime dhe kërcënime të dizajnuara për të detyruar njerëzit të largohen nga shtëpitë dhe komunitetet e tyre... elementë të UÇK-së janë qartësisht përgjegjës për shumë nga këto krime.<ref name=":1">{{Cite web|title=UNDER ORDERS: War Crimes in Kosovo - 1. Executive Summary|url=https://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/undword.htm|access-date=2025-06-02|website=www.hrw.org}}</ref></blockquote>UÇK-ja u përfshi në sulme kundër serbëve në Kosovë, hakmarrje kundër shqiptarëve etnikë që "bashkëpunuan" me qeverinë serbe, dhe bombardoi stacione policie dhe kafene që dihej se frekuentoheshin nga zyrtarë serbë, duke vrarë civilë të pafajshëm gjatë këtij procesi. Shumica e aktiviteteve të saj u financuan nga trafiku i drogës, megjithëse lidhjet e saj me grupet e komunitetit dhe të mërguarit shqiptarë i dhanë popullaritet lokal.<ref>{{Cite web|title=Terrorist Groups and Political Legitimacy - Council on Foreign Relations|url=http://www.cfr.org/publication/10159/|access-date=2025-06-02|website=www.cfr.org|language=en|archive-date=20 dhjetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091220030412/http://www.cfr.org/publication/10159/|url-status=dead}}</ref> [[Rasti Panda|Incidenti i Panda Bar]], një masakër e adoleshentëve serbë në një kafene, çoi në një goditje të menjëhershme në lagjet jugore të Pejës të populluara nga shqiptarët, gjatë së cilës policia serbe vrau dy shqiptarë. Aleksandar Vuçiç ka deklaruar se nuk ka prova se vrasja është kryer nga shqiptarët, siç besohej më parë. Zyra e Prokurorit të Krimit të Organizuar Serb nisi një hetim të ri në vitin 2016 dhe arriti në përfundimin se masakra nuk është kryer nga shqiptarët. Shumë vite pas incidentit, qeveria serbe ka pranuar zyrtarisht se ajo është kryer nga agjentë të Shërbimit Sekret Serb.<ref>{{Cite web|title=Terrorist Groups and Political Legitimacy - Council on Foreign Relations|url=http://www.cfr.org/publication/10159/|access-date=2025-06-02|website=www.cfr.org|language=en|archive-date=20 dhjetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091220030412/http://www.cfr.org/publication/10159/|url-status=dead}}</ref> Numri i saktë i viktimave të UÇK-së nuk dihet. Sipas një raporti të qeverisë serbe, UÇK-ja kishte vrarë dhe rrëmbyer 3,276 persona me përshkrime të ndryshme etnike, përfshirë disa shqiptarë. Nga 1 janari 1998 deri më 10 qershor 1999, UÇK-ja vrau 988 persona dhe rrëmbeu 287; në periudhën nga 10 qershori 1999 deri më 11 nëntor 2001, kur NATO mori kontrollin në Kosovë, u raportua se 847 persona u vranë dhe 1,154 u rrëmbyen. Kjo përfshinte si civilë ashtu edhe personel të forcave të sigurisë. Nga të vrarët në periudhën e parë, 335 ishin civilë, 351 ushtarë, 230 policë dhe 72 ishin të paidentifikuar. Sipas kombësisë, 87 nga civilët e vrarë ishin serbë, 230 shqiptarë dhe 18 të kombësive të tjera. Pas tërheqjes së forcave të sigurisë serbe dhe jugosllave nga Kosova në qershor 1999, të gjitha viktimat ishin civilë, shumica dërrmuese ishin serbë. Sipas Human Rights Watch, deri në "një mijë serbë dhe romë janë vrarë ose janë zhdukur që nga 12 qershori 1999... elementë të UÇK-së janë qartësisht përgjegjës për shumë nga këto krime".<ref name=":1" /> Një gjykatë serbe dënoi 9 ish-anëtarë të UÇK-së për vrasjen e 32 civilëve joshqiptarë.<ref>{{Cite web|title=Serbia Jails 9 Ethnic Albanian Guerrillas for Crimes in Kosovo - Novinite.com - Sofia News Agency|url=https://www.novinite.com/articles/124420/Serbia+Jails+9+Ethnic+Albanian+Guerrillas+for+Crimes+in+Kosovo|access-date=2025-06-02|website=www.novinite.com}}</ref> Në të njëjtin rast, 35 civilë të tjerë rezultojnë të zhdukur, ndërsa 153 u torturuan dhe u liruan. === Përdorimi i fëmijëve ushtarë === Konventa për të Drejtat e Fëmijëve, e miratuar nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së më 20 nëntor 1989, hyri në fuqi më 2 shtator 1990 dhe ishte e vlefshme gjatë gjithë konfliktit. Neni 38 i kësaj Konvente përcakton moshën 15 vjeç si minimumin për rekrutim ose pjesëmarrje në konflikt të armatosur. Neni 38 kërkon që shtetet palë të parandalojnë çdo person nën moshën 15 vjeç nga pjesëmarrja e drejtpërdrejtë në armiqësi dhe të përmbahen nga rekrutimi i kujtdo nën moshën 15 vjeç.<ref>{{Cite web|title=Child Soldiers International - International Standards|url=http://www.child-soldiers.org/international_standards.php|access-date=2025-06-02|website=www.child-soldiers.org}}</ref> Pjesëmarrja e personave nën moshën 18 vjeç në UÇK u konfirmua në tetor 2000 kur u bënë të njohura detajet e regjistrimit të 16,024 ushtarëve të UÇK-së nga Organizata Ndërkombëtare për Migracionin në Kosovë. Dhjetë përqind e këtij numri ishin nën moshën 18 vjeç. Shumica e tyre ishin 16 dhe 17 vjeç. Rreth 2% ishin nën moshën 16 vjeç. Këto ishin kryesisht vajza të rekrutuara për të gatuar për ushtarët në vend që të luftonin realisht.<ref>{{Cite web|title=Child Soldiers Global Report 2001 - Federal Republic of Yugoslavia|url=https://www.refworld.org/reference/annualreport/cscoal/2001/en/65418|access-date=2025-06-02|website=Refworld|language=en}}</ref> === Akuzat për vjedhje të organeve === Carla Del Ponte, një kryeprokurore e ICTY-së me përvojë të gjatë, pohoi në librin e saj "The Hunt: Me and the War Criminals" (2008) se ka pasur raste të trafikimit të organeve në vitin 1999 pas përfundimit të Luftës së Kosovës.<ref>{{Cite web|title=Serb prisoners 'were stripped of their organs in Kosovo war' - Telegraph|url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2008/04/11/wserb111.xml&CMP=ILC-mostviewedbox|access-date=2025-06-02|website=www.telegraph.co.uk}}</ref> Akuzat janë hedhur poshtë nga autoritetet kosovare si trillime, ndërsa ICTY ka thënë se "nuk janë marrë prova të besueshme për të mbështetur akuzat".<ref>{{Cite web|title=ICTY Weekly Press Briefing|url=http://www.un.org/icty/briefing/2008/pb080416.htm|access-date=2025-06-02|website=www.un.org}}</ref> Në fillim të vitit 2011, Komiteti i Punëve të Jashtme i Parlamentit Evropian shqyrtoi një raport nga Dick Marty mbi aktivitetet e dyshuara kriminale dhe polemikën e dyshuar për marrjen e organeve; megjithatë, Anëtarët e Parlamentit e kritikuan raportin, duke përmendur mungesën e provave, dhe Marty u përgjigj se një program për mbrojtjen e dëshmitarëve ishte i nevojshëm në Kosovë përpara se ai të mund të jepte më shumë detaje mbi dëshmitarët sepse jeta e tyre ishte në rrezik. Në vitin 2011, France 24 mori një dokument të klasifikuar që datonte që nga viti 2003 dhe zbuloi se OKB-ja dinte për trafikimin e organeve përpara se të përmendej nga Carla del Ponte në vitin 2008. Në korrik 2014, avokati amerikan Clint Williamson, ish-Ambasadori i Shteteve të Bashkuara për Çështjet e Krimeve të Luftës, njoftoi se ai dhe ekipi i tij kishin gjetur "tregues bindës" se afërsisht 10 të burgosur ishin vrarë në mënyrë që organet e tyre të mund të merreshin. "Fakti që ndodhi në një shkallë të kufizuar nuk e zvogëlon egërsinë e një krimi të tillë", tha Williamson, por shtoi se niveli i provave ishte i pamjaftueshëm për të ngritur akuza kundër ndonjë individi të veçantë.<ref>{{Cite web|date=2014-07-29|title=Kosovo prosecutor suspects some killed for organs|url=https://apnews.com/general-news-d8d77e5a58884e9490f51754eb07dcdf|access-date=2025-06-02|website=AP News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Fioretti|first=Julia|date=2014-07-29|title=Inquiry finds 'indications' of organ harvesting in Kosovo conflict|language=en-US|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/world/inquiry-finds-indications-of-organ-harvesting-in-kosovo-conflict-idUSKBN0FY1FJ/|access-date=2025-06-02}}</ref> === Vrasjet === Më 24 qershor 2020, Hashim Thaçi, Presidenti i atëhershëm i Kosovës, Kadri Veseli dhe tetë ish-udhëheqës të tjerë të UÇK-së, u paditën nga Zyra e Prokurorit të Specializuar (ZPS) në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë.<ref>{{Cite news|last=Mayr|first=Walter|date=2020-06-25|title=Kosovo: Hashim Thaci wegen Kriegsverbrechen angeklagt|language=de|work=Der Spiegel|url=https://www.spiegel.de/ausland/kosovo-hashim-thaci-wegen-kriegsverbrechen-angeklagt-a-0cfd85f5-adb9-4f28-82dd-cce94c7321f5|access-date=2025-06-02|issn=2195-1349}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.scp-ks.org/en/press-statement|language=sq}}</ref> Aktakuza i ngarkon të dyshuarit me afërsisht 100 vrasje të shqiptarëve të Kosovës, serbëve të Kosovës, romëve të Kosovës dhe kundërshtarëve politikë. Sipas Prokurorit të Specializuar, ishte e nevojshme që çështja të bëhej publike për shkak të përpjekjeve të përsëritura nga Thaçi dhe Veseli për të penguar dhe minuar punën e Dhomave të Specializuara të Kosovës.{{Citation needed}} === Masakrat === * Vrasjet në Kleçkë (26–27 gusht 1998) – 22 trupa të djegur u gjetën në një krematorium të improvizuar; Serbia ia ka atribuar vrasjet UÇK-së.<ref>{{Cite book|last=Council|first=United Nations Security|url=https://books.google.com/books?id=B8MRAQAAMAAJ|title=Official Records: Proces-verbaux Officiels|date=2006|language=en}}</ref> * Masakra e liqenit Radonjiç (9 shtator 1998) – 34 individë të etnisë serbe, rome dhe shqiptare u zbuluan nga një ekip mjeko-ligjor serb pranë liqenit. Serbia ia ka atribuar vrasjen UÇK-së dhe militantëve të tjerë kosovarë.<ref>{{Cite book|last=Krieger|first=Heike|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA38#v=onepage&q&f=false|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|date=2001-07-12|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Staff|first=Human Rights Watch|url=https://books.google.com/books?id=LdWZrfsdqAEC&pg=PA311#v=onepage&q&f=false|title=Human Rights Watch World Report 1999|date=1998-10-12|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-190-9|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Haradinaj et al. (IT-04-84) {{!}} International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|url=https://www.icty.org/case/haradinaj/4#ind|access-date=2025-06-02|website=www.icty.org}}</ref> * Varrez masive në Malishevë - Pasi u rrëmbyen dhe u mbajtën në paraburgim nga UÇK-ja, 12 serbë dhe 1 civil bullgar u masakruan me mbetjet e tyre të zbuluara në një varr masiv në qytetin e Malishevës.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-may-15-fg-kosovo15-story.html|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0409-2953/2015/0409-29531503122D.pdf|language=sq}}</ref> * Vrasjet në Gjilan – Mbetjet e 80 serbëve u zbuluan pasi u vranë, me sa duket nga anëtarë të Grupit të Gjilanit të UÇK-së, të cilët u gjykuan në mungesë nga një gjykatë serbe dhe u shpallën fajtorë. Një varr masiv u gjet në Çena(r) Çesma pranë Gjilanit.<ref>{{Cite book|last=Andjelković|first=Zoran|url=https://books.google.com/books?id=YZYMAQAAMAAJ|title=Days of Terror: In the Presence of the International Forces|date=2000|publisher=Centre for Peace and Tolerance|language=en}}</ref> * Masakra e Rahovecit – Më shumë se 100 civilë serbë dhe romë nga Rahoveci dhe fshatrat përreth tij - Retimlje, Opterusa, Zočište dhe Velika Hoca - në Kosovën perëndimore u rrëmbyen dhe u vendosën në kampe burgimi nga luftëtarët e UÇK-së; 47 u vranë dhe varri i tyre u gjet në vitin 2005.<ref>{{Cite web|title=Belgrade Remembers Victims from Orahovac :: Balkan Insight|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/belgrade-remembers-victims-from-orahovac/1460/3|access-date=2025-06-02|website=www.balkaninsight.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=B92 - News - 13 years since massacre of Serbs and Roma in Kosovo|url=http://www.b92.net/eng/news/crimes-article.php?yyyy=2011&mm=07&dd=18&nav_id=75498|access-date=2025-06-02|website=www.b92.net}}</ref> * Masakra e Grackës së Vjetër – 14 fermerë serbë u vranë. Autorët e krimit nuk u gjetën kurrë.<ref>{{Cite book|last=Nations|first=United|url=https://books.google.com/books?id=46wG44UdPscC&pg=PA367|title=Yearbook of the United Nations 1999|date=2002-02-21|publisher=United Nations Publications|isbn=978-92-1-100856-2|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sremac|first=Danielle S.|url=https://books.google.com/books?id=IGeJzd6BLU4C&q=War+of+Words:+Washington+Tackles+the+Yugoslav+Conflict|title=War of Words: Washington Tackles the Yugoslav Conflict|date=1999-10-30|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-0-275-96609-6|language=en}}</ref> * Varr masiv në Ugljare – 15 trupa serbësh të gjetur në një varr masiv, i raportuar më 25 gusht 1999 nga KFOR-i.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KxqPAAAAMAAJ|title=Review of International Affairs|date=1999|publisher=Federation of Yugoslav Journalists|language=en}}</ref> KFOR-i zhvarrosi varrin masiv më 27 korrik. 14 serbë ishin qëlluar, therur ose goditur me shkopinj. Ugljare ishte një bastion i UÇK-së. Masakra e Volujakut – Sipas autoriteteve serbe, u vranë 25 civilë meshkuj serb të Kosovës. Serbia ia atribuon vrasjet "grupit të Rahovecit" të UÇK-së.<ref>{{Cite book|last=Bogdanović|first=Ljiljana|url=https://books.google.com/books?id=oTfZAAAAIAAJ|title=Abductions and Disappearances of Non-Albanians in Kosovo|date=2001|publisher=Humanitarian Law Center|isbn=978-86-82599-26-5|language=en}}</ref> Në vitin 2003, gazeta e përditshme serbe Večernje novosti publikoi fotografi të kohës së luftës të tre ushtarëve të UÇK-së me kokat e serbëve të prerë. Gazeta identifikoi dy nga tre anëtarët e UÇK-së si Sadik Çuflaj dhe djalin e tij Valon Çuflaj, i cili sipas gazetës atëherë punonte për Trupat Mbrojtëse të Kosovës.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://www.kosovo.net/kladecapit.pdf|access-date=2025-06-02|website=www.kosovo.net}}</ref> Bojan Cvetkoviç, një ushtar vullnetar i cili kishte qenë në detyrë vetëm për javë të tëra, u identifikua si një nga viktimat, ndërsa Partia Radikale Serbe më vonë konfirmoi se ushtari Aleksandar Njegoviç, i cili ishte anëtar i SRP-së, ishte viktima e dytë nga tre ushtarë të tjerë që u zhdukën në të njëjtën kohë.<ref>{{Cite web|title=CNJ / ORRORI|url=https://www.cnj.it/documentazione/ORRORI/orrore8.htm|access-date=2025-06-02|website=www.cnj.it}}</ref> === Kishat dhe monumentet mesjetare të shkatërruara === Historiani kulturor András Riedlmayer deklaroi se asnjë kishë apo manastir ortodoks serb nuk u dëmtua apo shkatërrua nga UÇK-ja gjatë luftës. Riedlmayer dhe Andrew Herscher kryen një studim të trashëgimisë kulturore të Kosovës për ICTY-në dhe UNMIK-un pas luftës dhe rezultatet e tyre zbuluan se shumica e dëmeve në kisha ndodhën gjatë sulmeve hakmarrëse pas konfliktit dhe kthimit të refugjatëve shqiptarë të Kosovës. Në vitin 1999, luftëtarët e UÇK-së u akuzuan për vandalizimin e manastirit Devič dhe terrorizimin e stafit. Trupat e KFOR-it thanë se rebelët e UÇK-së vandalizuan murale dhe piktura shekullore në faltore dhe vodhën dy makina dhe të gjithë ushqimin e manastirit.<ref>{{Cite web|title=CNN - KLA rebels accused of vandalizing Serb monastery - June 17, 1999|url=http://edition.cnn.com/WORLD/europe/9906/17/kosovo.04/|access-date=2025-06-02|website=edition.cnn.com|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304095609/http://edition.cnn.com/WORLD/europe/9906/17/kosovo.04/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/dosije/aktuelno.292.html:775163-Zak-Ogar-Hocu-da-svedocim-o-zlocinima-OVK-ali-me-ne-zovu/|language=sq}}</ref> Karima Bennoune, raportuese speciale e Kombeve të Bashkuara në fushën e të drejtave kulturore, iu referua shumë raporteve të sulmeve të përhapura kundër kishave të kryera nga Ushtria Çlirimtare e Kosovës. Në vitin 2014, John Clint Williamson njoftoi gjetjet hetimore të Task Forcës Speciale Hetimore të BE-së dhe tregoi se një element i caktuar i UÇK-së pas përfundimit të luftës (qershor 1999) qëllimisht shënjestroi popullatat minoritare në një fushatë të organizuar spastrimi etnik me akte persekutimi që përfshinin edhe përdhosjen dhe shkatërrimin e kishave dhe vendeve të tjera fetare. Fabio Maniscalco, një arkeolog italian, specialist për mbrojtjen e pronës kulturore, përshkroi se anëtarët e UÇK-së sekuestruan ikona dhe stoli liturgjike ndërsa plaçkitnin dhe se ata vazhduan të shkatërronin kishat dhe manastiret ortodokse të krishtera me bomba mortaje pas mbërritjes së KFOR-it.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://webjournal.unior.it/Dati/18/54/2.%20Kosovo,%20Maniscalco.pdf|access-date=2025-06-02|website=webjournal.unior.it|archive-date=18 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318004707/http://webjournal.unior.it/Dati/18/54/2.%20Kosovo,%20Maniscalco.pdf|url-status=dead}}</ref> === Kampet e burgut === * Kampi i burgut të Llapushnikut – Haradin Bala, një roje burgu i UÇK-së, u shpall fajtor nga ICTY për torturë dhe keqtrajtim të të burgosurve, krime të kryera në kamp.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=V3hqQJkJSNcC&pg=PA1#v=onepage&q&f=false|title=Genocide, War Crimes, and Crimes Against Humanity|publisher=Human Rights Watch|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Mishra|first=Pramod|url=https://books.google.com/books?id=09hNR6cBP1AC&pg=PA85#v=onepage&q&f=false|title=Human Rights Reporting|date=2006|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-8205-383-0|language=en}}</ref> * Kampi i burgut të Jabllanicës – 10 individë u ndaluan dhe u torturuan nga forcat e UÇK-së, përfshirë: një serb, tre malazezë, një boshnjak, tre shqiptarë dhe dy viktima me etni të panjohur.<ref>{{Cite web|title=Haradinaj et al. (IT-04-84) {{!}} International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|url=https://www.icty.org/case/haradinaj/4#ind|access-date=2025-06-02|website=www.icty.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=UN-Tribunal spricht Kosovo-Führer Haradinaj frei - WELT|url=https://www.welt.de/print/welt_kompakt/print_politik/article111691054/UN-Tribunal-spricht-Kosovo-Fuehrer-Haradinaj-frei.html|access-date=2025-06-02|website=DIE WELT|language=de}}</ref> Disa të mbijetuar të kampeve të burgjeve të drejtuara nga UÇK-ja në Shqipëri kanë dalë hapur për të treguar historitë e tyre si janë rrëmbyer dhe transportuar në këto kampe, ku kanë qenë dëshmitarë të torturave dhe vrasjeve të të burgosurve të tjerë.<ref>{{Cite news|date=2009-04-10|title=Horrors of KLA prison camps revealed|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7990984.stm|access-date=2025-06-02}}</ref> Në vitin 2009, dëshmitë e dëshmitarëve okularë nga ish-të burgosur dhe luftëtarë të UÇK-së për ndalimin e qytetarëve të qytetarëve, romë dhe serbë nga zona e Prizrenit në kampet e burgjeve të drejtuara nga UÇK-ja në qytetin shqiptar të Kukësit. Pavarësisht se kampi u ngrit fillimisht, me burgun e ushtrisë shqiptare, për të ndaluar luftëtarët të padisiplinuar të UÇK-së, akte torturë dhe vrasje pa gjyq dhe kryen nga UÇK-ja kundër civilëve shqiptarë, romë dhe serbë. Sipas një ish-luftëtari të UÇK-së:<ref>{{Cite web|last=Montgomery|first=Altin Raxhimi, Vladimir Karaj, Michael|date=2009-04-09|title=KLA Ran Torture Camps in Albania|url=https://balkaninsight.com/2009/04/09/kla-ran-torture-camps-in-albania/|access-date=2025-06-02|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref><blockquote>Nuk dukej e çuditshme në atë kohë... por tani, duke parë prapa, e di se disa nga gjërat që u bënë ndaj civilëve të pafajshëm ishin të gabuara. Por njerëzit që i bënë ato gjëra sillen sikur nuk kishte ndodhur asgjë dhe vazhdojnë të lëndojnë popullin e tyre, shqiptarët.</blockquote> === Dhuna seksuale === Që nga hyrja e Forcës së Kosovës të udhëhequr nga NATO, janë dokumentuar përdhunime të grave serbe dhe rome, si dhe atyre shqiptare të perceptuara si bashkëpunëtore, nga shqiptarë etnikë dhe ndonjëherë nga anëtarë të UÇK-së.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/EUR7075582017ENGLISH.PDF|access-date=2025-06-02|website=www.amnesty.org}}</ref><ref>{{Cite news|last=McVeigh|first=Karen|date=2018-08-03|title=After two decades, the hidden victims of the Kosovo war are finally recognised|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2018/aug/03/after-two-decades-the-hidden-victims-of-the-kosovo-war-are-finally-recognised|access-date=2025-06-02|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kosovo: Rape as a Weapon of "Ethnic Cleansing"|url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/hrw/2000/en/17379|access-date=2025-06-02|website=Refworld|language=en}}</ref> === Statusi si grup terrorist === Autoritetet jugosllave, nën Slobodan Millosheviqin, e konsideronin UÇK-në si grup terrorist. Në shkurt të vitit 1998, i dërguari special i Presidentit të SHBA-së Bill Clinton në Ballkan, Robert Gelbard, dënoi si veprimet e qeverisë serbe ashtu edhe të UÇK-së, dhe e përshkroi UÇK-në si "pa asnjë dyshim, një grup terrorist". Rezoluta 1160 e OKB-së mori një qëndrim të ngjashëm.<ref>{{Cite web|title=Security Council resolution 1160 (1998) on the Letters from the United Kingdom (S/1998/223) and the United States (S/1998/272)|url=http://www.un.org/peace/kosovo/98sc1160.htm|access-date=2025-06-02|website=www.un.org}}</ref><ref>{{Cite book|last=Henriksen|first=Dag|url=https://books.google.com/books?id=XYBURe35uCQC|title=NATO's Gamble: Combining Diplomacy and Airpower in the Kosovo Crisis, 1998-1999|date=2007|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-59114-355-0|language=en}}</ref> Me sa duket, lista zyrtare e Departamentit të Shtetit të SHBA-së e vitit 1997 e "Organizatave të Huaja Terroriste" nuk e përfshinte UÇK-në, por Departamenti i Shtetit i SHBA-së mund ta ketë listuar atë si një organizatë terroriste në vitin 1998, me sa duket për faktin se ajo po financonte operacionet e saj me para nga tregtia ndërkombëtare e heroinës dhe kreditë nga vendet islamike. Në mars të vitit 1998, vetëm një muaj më vonë, Gerbald u detyrua të modifikonte deklaratat e tij për të thënë se UÇK-ja nuk ishte klasifikuar ligjërisht nga qeveria amerikane si një grup terrorist, dhe qeveria amerikane iu afrua udhëheqësve të UÇK-së për t'i bërë ata bashkëbisedues me serbët. The Wall Street Journal pretendoi më vonë se qeveria amerikane në shkurt të vitit 1998 e kishte hequr UÇK-në nga lista e organizatave terroriste, një heqje që nuk është konfirmuar kurrë. Franca e hoqi UÇK-në nga lista në fund të vitit 1998, pas lobimit të fortë të SHBA-së dhe Mbretërisë së Bashkuar. UÇK-ja është ende e pranishme në listën e grupeve terroriste të MIPT Terrorism Knowledge Base, dhe është e listuar si një organizatë terroriste joaktive nga Konsorciumi Kombëtar për Studimin e Terrorizmit dhe Përgjigjet ndaj Terrorizmit.<ref>{{Cite web|title=START {{!}} Terrorist Organization Profile|url=http://www.start.umd.edu/data/tops/terrorist_organization_profile.asp?id=3517|access-date=2025-06-02|website=www.start.umd.edu}}</ref> Gjatë luftës, trupat e UÇK-së bashkëpunuan me trupat e NATO-s, dhe një nga anëtarët e saj u quajt nga NATO mishërimi i "luftëtarëve të lirisë" të Kosovës. Në fund të vitit 1999, UÇK-ja u shpërbë dhe anëtarët e saj u bashkuan me Trupat Mbrojtëse të Kosovës. Shumica e shteteve që u përballën në territorin e tyre me aktivitet ndërkombëtar nga UÇK-ja nuk e caktuan kurrë zyrtarisht atë si një organizatë terroriste.{{Citation needed}} == Hetimet për krime lufte == Në vitin 2005, komandanti i UÇK-së Haradin Bala u dënua për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit kundër serbëve dhe shqiptarëve nga Gjykata Ndërkombëtare Penale për ish-Jugosllavinë. Komandantët e UÇK-së dhe më vonë politikanët e Kosovës, Ramush Haradinaj dhe Fatmir Limaj, u liruan nga akuzat, por gjykata vuri në dukje se kishte vështirësi sepse shumë dëshmitarë kishin frikë të jepnin dëshmi, ndërsa të tjerë ndryshuan dëshmitë e tyre dhe disa vdiqën në rrethana misterioze. Përveç kësaj, pati dënime për manipulim dëshmitarësh në lidhje me këto dy raste.<ref>{{Cite web|last=Stojanovic|first=Emina Dizdarevic, Sven Milekic, Milica|date=2021-06-23|title=Hague Tribunal Leaves Uncertain Legacy as Last Trial Nears End|url=https://balkaninsight.com/2021/06/23/hague-tribunal-leaves-uncertain-legacy-as-last-trial-nears-end/|access-date=2025-06-02|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> Në vitin 2010, një raport nga Këshilli i Evropës akuzoi guerilasit e UÇK-së për vrasjen e civilëve serbë dhe kundërshtarëve politikë shqiptarë etnikë. Bazuar në raportin e Këshillit të Evropës, Task Forca Speciale Hetimore (SITF) u krijua në vitin 2011 për të hetuar akuzat. Kryeprokurori i SITF paraqiti gjetjet e tij të përgjithshme në vitin 2014, duke rezultuar në krijimin e dhomave të specializuara në Hagë për të gjykuar çështjet.<ref>{{Cite web|date=2020-06-25|title=Kosovo: War Crimes Indictment Advances Justice {{!}} Human Rights Watch|url=https://www.hrw.org/news/2020/06/25/kosovo-war-crimes-indictment-advances-justice|access-date=2025-06-02|language=en}}</ref> Në prill të vitit 2014, Kuvendi i Kosovës shqyrtoi dhe miratoi krijimin e një gjykate speciale të Kosovës për të gjykuar krimet e dyshuara të luftës dhe abuzimet e tjera të rënda të kryera gjatë dhe pas luftës së Kosovës në vitet 1998-99. Gjykata do të gjykojë çështjet kundër individëve bazuar në një raport të Këshillit të Evropës të vitit 2010 nga senatori zviceran Dick Marty. Procedurat do të financohen nga BE-ja dhe do të mbahen në Hagë, megjithëse do të jetë ende një gjykatë kombëtare e Kosovës. Të pandehurit ka të ngjarë të përfshijnë anëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës të cilët dyshohet se kanë kryer krime kundër pakicave etnike dhe kundërshtarëve politikë, që do të thotë se gjykata ka të ngjarë të hasë në njëfarë mospopullariteti në vend, ku UÇK-ja ende konsiderohet gjerësisht si heronj.<ref>{{Cite web|title=Special Court for Crimes Committed During Kosovo War Established in The Hague (January 15, 2016) {{!}} ASIL|url=https://www.asil.org/blogs/special-court-crimes-committed-during-kosovo-war-established-hague-january-15-2016|access-date=2025-06-02|website=www.asil.org|language=en}}</ref> Në vitin 2017, dhjetë anëtarë të UÇK-së, përfshirë Sylejman Selimin, i cili ishte ish-kreu i Forcës së Sigurisë së Kosovës dhe më vonë ambasador në Shqipëri, u dënuan për krime lufte kundër civilëve.<ref>{{Cite web|last=Isufi|first=Perparim|date=2017-09-04|title=Kosovo ‘Drenica Group’ Guerrillas’ Convictions Confirmed|url=https://balkaninsight.com/2017/09/04/kosovo-drenica-group-supreme-court-verdict-09-04-2017/|access-date=2025-06-02|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> Më 24 qershor 2020, Dhomat e Specializuara të Kosovës dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar ngritën një aktakuzë me dhjetë pika, duke akuzuar Presidentin e Kosovës Hashim Thaçi, Kadri Veselin dhe të tjerë për krime kundër njerëzimit dhe krime lufte. Prokurorët thanë se Hashim Thaçi dhe Kadri Veseli u përpoqën vazhdimisht të pengonin dhe minonin punën e Gjykatës Speciale të Kosovës (KS), "në një përpjekje për të siguruar që ata të mos përballen me drejtësinë". Në korrik 2020, Thaçi u mor në pyetje nga prokurorët e krimeve të luftës në Hagë.<ref>{{Cite web|date=2020-07-14|title=Kosovo's Thaci quizzed by war crimes prosecutors - World News|url=https://www.hurriyetdailynews.com/kosovos-thaci-quizzed-by-war-crimes-prosecutors-156545|access-date=2025-06-02|website=Hürriyet Daily News|language=en}}</ref> Në shtator 2020, Agim Çeku u thirr nga prokurorët si i dyshuar për krime lufte. Po atë muaj, ish-komandanti i UÇK-së, Salih Mustafa, u arrestua dhe u transferua në qendrat e paraburgimit në Hagë, bazuar në një "urdhër arresti, urdhër transferimi dhe aktakuzë të konfirmuar të lëshuar nga një gjyqtar i procedurës paraprake". Mustafa u akuzua për krime lufte të ndalimit arbitrar, trajtimit mizor, torturës dhe vrasjes. Po atë muaj, Hysni Gucati (Kryetar i Shoqatës së Veteranëve të Luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës) dhe Nasim Haradinaj (Zëvendëskryetar i Shoqatës së Veteranëve të Luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës) u arrestuan gjithashtu dhe u transferuan në Njësinë e Paraburgimit të Dhomave të Specializuara të Kosovës. Ata u akuzuan për pengim të zyrtarëve të Gjykatës Speciale të Kosovës në kryerjen e detyrave të tyre, frikësim gjatë procedurave penale, hakmarrje dhe shkelje të sekretit të procedurave.<ref>{{Cite web|url=https://www.scp-ks.org/en/cases/hysni-gucati-nasim-haradinaj/en|language=sq}}</ref> Në nëntor 2020, Thaçi, një deputet në parlamentin e Kosovës Rexhep Selimi, presidenti i Partisë Demokratike të Kosovës të Thaçit, Kadri Veseli dhe politikani veteran i Kosovës Jakup Krasniqi u arrestuan dhe u transferuan në qendrën e paraburgimit të Tribunalit të Kosovës në Hagë me akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.<ref>{{Cite web|date=2020-11-06|title=Kosovo President Thaci arrested, moved to The Hague to face war crimes charges - World News|url=https://www.hurriyetdailynews.com/kosovo-president-thaci-arrested-moved-to-the-hague-to-face-war-crimes-charges-159785|access-date=2025-06-02|website=Hürriyet Daily News|language=en}}</ref> Në dhjetor 2020, Parlamenti i Shqipërisë vendosi të krijojë një komision për të hetuar akuzat kundër UÇK-së për shkelje të të drejtave të njeriut si në Kosovë ashtu edhe në veri të Shqipërisë, ku ajo kishte baza. Kryeministri Edi Rama akuzoi shefin e opozitës Lulzim Basha se kishte ndihmuar OKB-në të hetonte UÇK-në dhe e quajti atë tradhtar. Basha i mohoi akuzat.<ref>{{Cite web|last=BIRN|date=2020-12-03|title=Albania’s Parliament to Probe Allegations of KLA Crimes|url=https://balkaninsight.com/2020/12/03/albanias-parliament-to-probe-allegations-of-kla-crimes/|access-date=2025-06-02|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> Në vitin 2020, autoritetet serbe arrestuan Nezir Mehmetajn në Merdare. Ai akuzohet për pjesëmarrje në krime lufte kundër civilëve, duke përfshirë vrasje dhe djegie e plaçkitje të pronave private në fshatin Rudicë në Klinë gjatë luftës. Ai i mohoi akuzat.<ref>{{Cite web|last=Osmanaj|first=Rinesa|date=2022-01-10|title=Kosovo Protesters Urge Serbia to Free War Crimes Defendant|url=https://balkaninsight.com/2022/01/10/kosovo-protesters-urge-serbia-to-free-war-crimes-defendant/|access-date=2025-06-02|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> Në shkurt 2021, presidentja e Dhomave të Specializuara të Kosovës, Ekaterina Trendafilova, i informoi diplomatët evropianë se kishte përpjekje në rritje nga Kosova për të minuar punën e gjykatës dhe paralajmëroi për sigurinë e dëshmitarëve. Ajo përmendi se kishte përpjekje për të sfiduar ligjin dhe për të falur ata që janë dënuar për krime. Përveç kësaj, ajo tha se Kosova po përpiqet shumë ta zhvendosë gjykatën nga Haga në Prishtinë (kryeqyteti i Kosovës) dhe një lëvizje e tillë do të "rrezikonte jetën, sigurinë dhe mbrojtjen e njerëzve që kanë ose do të jenë të gatshëm të bashkëpunojnë me gjykatën".<ref>{{Cite web|date=2021-02-15|title=Kosovo could try to move war crimes court to Pristina, judge warns|url=https://www.euronews.com/2021/02/15/kosovo-could-try-to-move-war-crimes-court-to-pristina-judge-warns|access-date=2025-06-02|website=euronews|language=en}}</ref> Në mars të vitit 2021, autoritetet belge arrestuan Pjeter Shalën, një ish-komandant të UÇK-së, me akuza për krime lufte.<ref>{{Cite web|last=Isufi|first=Perparim|date=2021-03-16|title=Belgium Arrests Kosovo Ex-Guerrilla on War Crime Charges|url=https://balkaninsight.com/2021/03/16/kosovo-war-crime-suspect-arrested-in-belgium/|access-date=2025-06-02|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> Raportet e Shteteve të Bashkuara mbi Praktikat e të Drejtave të Njeriut të vitit 2021 raportuan se "politikanë kryesorë, udhëheqës të shoqërisë civile dhe organizata veteranësh" në Kosovë po përpiqeshin të minonin gjykatën e Hagës.<ref>{{Cite web|last=BIRN|date=2021-03-31|title=US Concerned About Continuing Rights Violations in South-East Europe|url=https://balkaninsight.com/2021/03/31/us-concerned-about-continuing-rights-violations-in-south-east-europe/|access-date=2025-06-02|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> Në maj të vitit 2022, u shtuan akuza të tjera për krime lufte të dyshuara se u kryen në vitet 1998 dhe 1999 nga anëtarët e UÇK-së në konviktet në Budakovë dhe Semetishtë. Sipas aktakuzës përfundimtare, shumica e krimeve u kryen në qendrat e paraburgimit në Kosovë dhe Shqipëri.<ref>{{Cite web|last=Isufi|first=Perparim|date=2022-09-21|title=Kosovo War Crime Court President Suggests KLA Leaders’ Trial is Near|url=https://balkaninsight.com/2022/09/21/kosovo-war-crime-court-president-suggests-kla-leaders-trial-is-near/|access-date=2025-06-02|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> Në dhjetor 2022, Salih Mustafa, i cili ishte arrestuar në shtator 2020, u dënua në Hagë për krime lufte të ndalimit arbitrar, torturës dhe vrasjes, por jo për trajtim mizor për arsye ligjore. Ai u dënua me 26 vjet burg. Trupi Gjykues përmendi gjithashtu se viktimat dhe dëshmitarët kishin treguar guxim të jashtëzakonshëm duke bashkëpunuar me Dhomat e Specializuara dhe Prokurorin e Specializuar, sepse ata iu nënshtruan kërcënimeve dhe frikësimeve në Kosovë për bashkëpunimin e tyre.<ref>{{Cite web|url=https://www.scp-ks.org/en/salih-mustafa-found-guilty-war-crimes-and-sentenced-26-years-imprisonment|language=sq}}</ref> Më poshtë është vendimi i gjyqtarëve për Salih Mustafën në detaje:<ref>{{Cite web|url=https://www.scp-ks.org/sites/default/files/public/content/documents/20221216_summary-judgment-mustafa-en.pdf|language=sq}}</ref><blockquote>Z. Mustafa, duke qenë se jeni shpallur fajtor për më shumë se një krim, Paneli ka përcaktuar një dënim individual për secilin krim për të cilin është dhënë dënimi, në përputhje me Rregullin 163(4) të Rregullores. Së pari do t'i përcaktoj këto dënime individuale, më pas do të shpall një dënim të vetëm për tërësinë e sjelljes suaj kriminale. Paneli ka përcaktuar: # një dënim prej 10 (dhjetë) vjetësh burgim për krimin e luftës të ndalimit arbitrar (Pika 1); # një dënim prej 22 (njëzet e dy) vjetësh burgim për krimin e luftës të torturës (Pika 3); dhe # një dënim prej 25 (njëzet e pesë) vjetësh burgim për krimin e luftës të vrasjes (Pika 4). Paneli ju dënon me një dënim të vetëm prej njëzet e gjashtë (26) vjetësh burgim, duke llogaritur edhe kohën e vuajtur.</blockquote> Kosova u ofron ndihmë ish-anëtarëve të UÇK-së, por nuk i mbështet viktimat e krimeve të luftës, pavarësisht kërkesave të Dhomës së Përfaqësuesve.<ref>{{Cite web|last=Haxhiaj|first=Serbeze|date=2023-12-22|title=Kosovo: Guerrillas’ Trials in The Hague Overshadow Justice Efforts at Home|url=https://balkaninsight.com/2023/12/22/kosovo-guerrillas-trials-in-the-hague-overshadow-justice-efforts-at-home/|access-date=2025-06-02|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> == Shiko edhe == * [[Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] * [[Lëvizja Popullore e Kosovës]] * [[Lufta e Kosovës]] * [[Kryengritja në Kosovë (1995–1998)]] * [[Republika e Parë e Kosovës]] * [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]] * [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare]] == Lidhje të jashtme == * {{URL|https://web.archive.org/web/20160205083629/http://www.shiluck.org/|Shoqata e Invalidëve të UÇK-së}} (arkivuar më 5 shkurt 2016 në [[Wayback Machine]]) == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] [[Kategoria:Lëvizja Popullore e Kosovës]] [[Kategoria:Organizata paraushtarake kosovare]] [[Kategoria:Lufta e Kosovës]] [[Kategoria:Historia moderne e Kosovës]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] 2gea1n22p6rwm9bkpey947t1fvq7cme 0 8084 2978257 2743396 2026-05-07T14:42:59Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978257 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Harta e Çamërisë.png|parapamje|300px|Harta që tregon rajonin e Çamërisë dhe rajonet në Greqi të banuara nga shqiptarët në fillim të shekullit xx.]] '''Çamëria''' është një krahinë në [[Epiri|Epir]]. Ky emërtim është i lidhur me [[çamët]], popullsia autoktone dhe që përbënte shumicën e popullsisë së Çamërisë. Çamëria përbën një brez tokësor i cili shtrihet gjatë anëdetit lindor të [[Deti Jon|detit Jon]] nga [[Butrinti]] e [[Bistrica]] deri në [[Gjiri i Ambrakisë|Gjirin e Prevezës]]. Në periudhën moderne, [[Qarku Çamëria|Çamëria]] i referohet shpesh të gjithë zonës etnike shqiptare në Greqi, konkretisht rajonit të [[Epiri]]t dhe një pjese të [[Maqedonia Perëndimore|Maqedonisë Perëndimore]]. == Historia == [[Skeda:Varrezat Monumentale në Kllogjër.jpg|parapamje|Memoriali i [[Genocidi Grek kundër Çamërisë|Gjenocodit]] në Kllogjër, Shqipëri]] {{Kryesor|Historia e Çamërisë}} Çamëria ishte pjesë e Epirit dhe si e tillë ishte deri pas riorganizimit administrativ të territoreve të pushtuara në [[Ballkan]] nga [[romakët]]. Sipas këtij riorganizimi provinca e Epirit, ndahet në dy njësi administrative, atë jugore dhe veriore. Pjesa veriore e njohur nga vendasit si Çamëria pas kësaj ndarje fillon të hyjë në literaturën romake si Epiri veriorë. Mirëpo kjo ndarje administrative për të folurën popullore nuk ka lënë gjurmë, kështu që edhe në ditët tona në gjuhët dhe literaturën ballkanike përdoren termat autoktone për popullsinë (edhe në [[greqisht]]) dhe për njësinë administrative. Gjatë kohës së dyndjeve sllave, Çamëria ishte ndër anët më të pa prekura nga elementi [[Sllave|sllav]] dhe kjo anë më vonë, gjatë ndarjes së popujve të Bizantit në popuj sipas traditës fetare (grekë)<ref>Popullsi e përzier që kishte humbur rrënjët dhe jetonte sipas traditës fetare lindore</ref>, sipas traditës së ''gjakut'' (shqiptar) dhe ardhacakëve sllavo-turk (bullgarë), dallohej për traditën fisnore. Gjatë kësaj kohe zhvillohen luftëra të ashpra në mes të prirësve të këtyre tre popujve për marrjen e kështjellave në këto anë. Fundamentalistët fetarë që kishin zënë pozita në perandorinë e bizantin, bënë masakrimin e popullsisë vendase. Në këto rrethana, popullit, që anonte nga vija e gjakut, i erdhën në ndihmë familje nga pjesa perëndimore e [[Ballkani]]t. Kështu që më vonë, [[Skënderbeu]], nga të krishterët pranohet si princ i ''Albanisë'' dhe ''Epirit''. Pas luftërave në Ballkanin lindor kundër bizantinëve dhe sllavëve të krishterë, Çamëria, më [[1449]], bie nën sundimin e [[Osmanllinjtë|osmanëve]]. Nën [[Perandoria Osmane|sundimin osman]] formohet njësia administrative me qendër në Janinë, e njohur në histori si një ndër katër vilajetet shqiptare. Gjatë kësaj kohe në pushtet vjen [[Ali Pashë Tepelena]], që në histori është i njohur për tentimin e tij të organizimit të popullit të kësaj ane në një shtet shqiptar.<ref>[http://books.google.com/books?id=yMkRAAAAYAAJ&pg=PA379&dq=epirus+albanians+date:1860-1870&lr=lang_en&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES&hl=en The Eclectic Magazine of Foreign Literature, Science, and Art]</ref> ==== Etimologjia ==== Sipas disa studiuesve, emërtimi ''Çamëri'' vjen nga lumi ''Thyamis'' që gjarpëron në këtë krahinë, lumë i cili është shënuar që më parë në literaturën e grekëve të lashtë dhe të romakëve.Ky lum njihet ndryshe edhe si Glyks apo Kalamas. Nën sundimin osman tingulli "Th" u përshtat me tingullin "Ç", që te turqit është shumë i zakonshëm. Turqishtja nuk e ka tingullin Th në alfabet, dhe si rrjedhojë duhej kjo përshtatje. Studiuesi grek Georgion Nikokles thotë se “Çam” dmth pishë dhe “Çamëri” vend me pisha. Ai thotë se shqiptarët kanë qenë ngulitur fillimisht në Danub dhe në epokën e erës sonë kanë zbritur në vendbanimin e ri ilirik. Ky studiues mbron tezën e autoktonisë së pjesshme të shqiptarëve. [[Skeda:IAN 0711 Salvator 1907 Die djami von Parga.jpg|parapamje|[[Xhamia]] në [[Pargë]] (1907)]] == Gjeografia == === Fshatrat === {{Kryesor|Fshatrat e Çamërisë}} == Veprimtarë == * [[Pirro i Epirit]] *[[Ibrahim Pashë Pargaliu|Pargali Ibrahim Pasha]] *[[Hasan Tahsini]] *[[Abedin pashë Dino]] *[[Kolë Idromeno]] *[[Muharrem Rushiti]] *[[Hamdi Çami]] *[[Jakup Veseli]] *[[Ibrahim D. Hoxha|Ibrahim Daut Hoxha]] *Komandant [[Adem Dahri]] *[[Hajredin Isufi]] *[[Ali Demi]] *[[Rexhep Demi]] *[[Musa Demi]] *[[Mehmet Sejko]] *[[Hektor Sejko]] *[[Asaf Ajdonati]] *[[Fatos Rrapaj|Fatos Mero Rrapaj]] *[[Giovanni Paramithiotti|Jovan Paramithioti]] == Shih edhe == * [[Gjenocid ndaj shqiptarëve të Çamërisë]] * [[Qarku i Prevezës]] == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20060613020739/http://www.chameriaassociation.org/ Chameria Human Rights Association] * [http://shoqatacameria.blogspot.com/ Shoqërisë Politike Atdhetare Çamëria] * [http://members.tripod.com/camerian_volunteer/ Reality of Cameria] * [https://web.archive.org/web/20010517002222/http://www.geocities.com/CapitolHill/Congress/1633/ Çameria's History] * Video-dokument : Historia E Çamërisë Shqiptare 2007 [http://www.youtube.com/watch?v=naSl88KGrJU pjesa e I-rë] dhe [http://www.youtube.com/watch?v=OQrKUurRHBw II-të] * History of Çamëria [http://www.youtube.com/watch?v=KnVBXJD3meU&mode=related&search= Video-song-doc.] * [http://groups.yahoo.com/group/cameria/ Forumi Çamëria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923163020/http://groups.yahoo.com/group/cameria/ |date=23 shtator 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20081219095411/http://www.illyrians.org/cameria.html Çamëria (gjuha angleze)] * [https://web.archive.org/web/20090402153502/http://www.balkanweb.com/gazetav5/artikull.php?id=56242 Masakra në Çamëri, Dalin në dritë dëshmi e dokumente të reja] * [http://www.shkoder.net/fjala/2004/ibajrami.htm Isuf B. Bajrami] == Burime == * |[http://www.shkoder.net/fjala/2004/ibajrami.htm|Isuf B. Bajrami]{{Lidhje e thyer}} *Konrad Clewing: ''Çamen.'' In: ''Lexikon zur Geschichte Südosteuropas.'' hrsg. v. Edgar Hösch u.&nbsp;a. Wien & Köln 2004. S. 162. * Doris Stockmann, Wilfried Fiedler, Erich Stockmann: ''Albanische Volksmusik, Band 1: Gesänge der Çamen." Berlin: Akademie-Verlag, 1965. 302 Seiten. * | [http://www.pashtriku.org/?kat=45&shkrimi=246|Isuf B.Bajrami] <references /> {{Shqip}} [[Kategoria:Çamëri]] [[Kategoria:Krahina etnografike shqiptare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] 0edp2zbeoe4v0kpenzk9dy4kero7xn3 0 12518 2978292 2941321 2026-05-07T14:43:10Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978292 wikitext text/x-wiki {{Infobox war faction | name = Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit | native_name = UÇPMB | native_name_lang = | war = [[Lufta në Luginën e Preshevës (1999–2001)|Luftën e Luginës së Preshevës]] | image = [[File:UCPMB logo.svg|200px]] '''Emblema e UÇPMB-së''' [[File:UCPMB Flag.png|270px]]<br>'''Flamuri i UÇPMB-së''' | caption = | active = 1999–2001 | ideology = [[Shqipëria Etnike|Bashkimi i Trojeve Shqiptare]] | leaders = [[Ridvan Qazimi]]<br>[[Nijazi Azemi]]<br> [[Bardhyl Osmani]]<br>[[Muhamet Xhemajli]]<br>[[Shefket Musliu]]<br>[[Mustafë Shaqiri]]<br>[[Shaqir Shaqiri]]<br>[[Pacir Shicri]]<br>[[Tahir Dalipi]]<br>[[Lirim Jakupi]]<br>[[Tahir Sinani]]<br>[[Rrahim Beqiri]] | clans = | headquarters = | area = "Zona e Sigurisë Tokësore" dhe [[Presheva|Lugina e Preshevës]] | strength = 1,600 luftëtarë | predecessor = e formuar nga ish-veteranët e [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK-së)]] | successor = [[File:NLA FLAG (HD).png|32px|border]] [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare]] |allies= *[[File:Flag of the Kosovo Liberation Army.svg|30px|border]] [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] *[[File:Flag of Albania (1992–2002).svg|30px|border]] [[Shqipëria]] | opponents = *[[File:Flag of Serbia and Montenegro; Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|30px|border]] [[Konfederata Serbia dhe Mali i Zi|Republika Federale e Jugosllavisë]] *[[File:Flag of Serbia (1992–2004).svg|30px|border]] [[Serbia]] *[[File:Insignia_NATO_Army_KFOR.svg|KFOR|30px]] [[Kosovo Force|KFOR-i]] |battles=[[Lufta në Luginën e Preshevës (1999–2001)|Lufta në Luginën e Preshevës]]: *Përleshja në Bujanoc *[[Beteja e Rahovicës]] *[[Beteja e Dobrosinit]] *[[Sulmi pranë Dobrosinit]] *[[Beteja e Lucanes|Beteja e Lluçanit]] *Përleshja në Lluçan *Përleshja në qytetin e Preshevës *[[Beteja e Konculjit|Beteja e Konçulit]] *[[Shkëmbim zjarri në Konculj|Përleshja në Konçul]] *[[Beteja e Shoshajës]] *[[Gusht 2001 përleshje në Medvegjë]] *Operacioni në Bujanoc *[[Beteja e Mali Trnovac|Beteja e Tërnocit të vogël]] *[[Kriza në Luginën e Preshevës]] |status= }} '''Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit''' ('''UÇPMB''') ishte një [[Lufta guerile|ushtri guerile]] e formuar nga veteranët e [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] për ndarje të 3 komunave: [[Presheva|Preshevës]], [[Bujanoci|Bujanocit]] dhe [[Medvegja|Medvegjës]] nga [[Serbia dhe Mali i Zi|Republika Federale e Jugosllavisë]]. Nga të tre komunat, dy kanë një shumicë etnike shqiptare, ndërsa Medvegja ka një pakicë të konsiderueshme. Rrethanat e krijuara të pasluftës në [[Kosova|Kosovë]] dhe rajon, krijuan një [[Guerriljet|guerile]] tjetër [[shqiptare]] në [[Lugina e Preshevës|Luginën e Preshevës]]. Prezenca ndërkombëtare në rajon, konkretisht, zona e sigurisë etj, ndikuan që UÇPMB-ja ta ngritë çështjen e fjetur të këtyre tokave shqiptare në një problem ndërkombëtar. UÇPMB-në, ashtu si dhe [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|UÇK]]-në, e kishte formuar [[Lëvizja Popullore e Kosovës]], një organizatë Lëvizja për Republikën e Kosovës e vjetër mbarëshqiptare pas demostratave të 1981. Mirëpo, me përfundimin e Luftës në Kosovë, drejtoria politike e UÇK-së, me në krye [[Hashim Thaçi]]n, në një mbledhje në [[Prizren]], formuan Këshillin politik për Luginën e Preshevës me seli në [[Gjilani|Gjilan]] dhe integruan [[Lëvizja Popullore e Kosovës|LPK]]-në, që vendosmërisht mbështetej në kreun e saj, [[Ali Ahmeti|Ali Ahmetin]], i cili bashkë me [[Emrush Xhemajli]]n, [[Fazli Veliu]]n etj, më vonë arritën ta riorganizojnë [[Lëvizja Popullore e Kosovës|LPK]]-në dhe UÇK-në me 2001 në Maqedoninë Perëndimore. Në [[Lugina e Preshevës|Luginën e Preshevës]]. prej kësaj lëvizjeje [[Guerriljet|guerile]] nuk do të mund të formohet një delegacion unik dhe kompetent për t'u përballur në negociatat e paqes me palën serbe. Pas rënies së [[Sllobodan Millosheviç|Millosheviqit]], pushoi përkrahja e UÇPMB-së, i'u imponua [[:en:Insurgency_in_the_Preševo_Valley#Kon%C4%8Dulj_Agreement|Marrveshja e Konqulit]] pas ndërrimeve në kreun e [[Beogradi]]t. [[NATO]]-ja kontrolloi 5 kilometërshin - zona e lirë kufitare mes Kosovës dhe [[Serbia|Serbisë]], kundrejt nacionalizmit të rizgjuar shqiptar. ''"Po t'u japësh shqiptarëve gishtin, ata të shkulin krahun"'' ishte asokohe një koment i zakonshëm i perëndimorëve. [[Shqiptarët]] thjeshtë s'iu kishin lindur perëndimorëve te dardha e shtrembër, që t'u drejtonin të gjitha padrejtësitë historike. UÇPMB-ja kishte mbijetuar në Zonën e Ndaluar prej 5 km rretheqark [[Kosovë]]s, ku [[serbët]] s'kishin të drejtë të plasojnë armatim të rëndë që prej [[Bombardimi i Jugosllavisë nga NATO|fushatës së NATO-s]]. Më të rënë [[Sllobodan Millosheviç|Millosheviçi]], u kuptua që kjo zonë do të anulohej, e UÇPMB-ja do të shpërbëhej. Çarmatosja e shpërbërja "vullnetare" e UÇPMB-së u imponua nga '''[[Marrëveshja e Konçulit]]'''. [[Lugina e Preshevës]] iu dhurua pastaj liderëve të ri serbë si dëshmi e simpative perëndimore pro tyre, e për ta forcuar autoritetin e [[Ultranacionalizmi|ultra-nacionalistit]] [[Vojsllav Koshtunica|Koshtunicës]] e të liberal demokratit [[Zoran Gjingjiq|Zoran Xhinxhiçit]] në sytë e [[Nacionalizmi serb|nacionalistëve serbë]]. Dy vjet pas shpërbërjes të UÇPMB-së, shqiptarët e atjeshëm morën pjesë për herë të parë që pas fillimit të viteve [[1990]] në zgjedhjet lokale [[serb]]e, përkundër ftesave të izoluara të aktivistëve për [[Bojkoti|bojkot]]. Liderët e rrymës moderate ndër shqiptarë fituan ndikim në 3 [[komuna|komunat]] me shumicë [[Shqiptarët|shqiptare]], kjo përbrenda sistemit serb që komunave u ofron fare pak ndikim në punët e pushtetit. == Kryengritja në Luginën e Preshevës == ''Artikulli kryesor:[[Kryengritja në Luginën e Preshevës]]'' Lufta në Luginën e Preshevës ishte një konflikt i armatosur përafërsisht dy vjeçar midis forcave serbe të [[Serbia dhe Mali i Zi|Republikës Federale të Jugosllavisë]] dhe luftëtarëve shqiptarë të UÇPMB-së. Kishte raste gjatë konfliktit në të cilat qeveria jugosllave kërkoi mbështetjen e [[KFOR]]-it për të shtypur sulmet e UÇPMB-së pasi ato mund të përdornin vetëm forcat ushtarake të armatosura lehtë si pjesë e [[Marrëveshja e Kumanovës|Traktatit të Kumanovës]] që i dha fund [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]], e cila krijoi një zonë tampon midis Republikës Federale Jugosllave dhe Kosovës. Konflikti shkaktoi viktima nga të dyja palët, por i vetmi gjeneral i njohur që është vrarë në palën serbe është Dragan Dimitrijeviç. ==Marrëveshja e Konçulit== ''Artikulli kryesor:[[Marrëveshja e Konçulit]]'' '''Marrëveshja e Konçulit''' është emër bisedor për dy deklarata, '''Deklarata Themelore e UÇPMB-së e nënshkruar për Kryengritjen në Luginën e Preshevës''', e nënshkruar nga [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc|Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit]] (UÇPMB) dhe '''Deklarata për amnisti me kusht për anëtarët e UÇPMB-së''', e nënshkruar nga [[Republika e Serbisë (1992–2006)|Republika e Serbisë]] në kuadër të [[Serbia dhe Mali i Zi|RF të Jugosllavisë]] në vitin 2001. Marrëveshja e Konçulit është marrëveshja e parë që lidhet me Preshevën, Medvegjën dhe Bujanocin.<ref name=":5">{{Cite web|last=Kožul|first=Dejan|date=16 gusht 2021|title=THE FORGOTTEN VALLEY|url=https://kosovotwopointzero.com/en/the-forgotten-valley/?adlt=strict&toWww=1&redig=2E30612541B14F62B61F97665E9B029F|website=Kosovo 2.0}}</ref> == Shiko edhe == * [[Kryengritja në Luginën e Preshevës]] * [[Marrëveshja e Konçulit]] * [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare]] ==Lidhje të jashtme== * http://www.refworld.org/docid/498805fbc.html raporti nderkombetar MEDIET-2166 Nicholas Wood, 26/1/01, "Albanian gunmen training for war. 2167 UNICEF, 9/3/01 op. cit.2168 Information provided by confidential source that requests confidentiality, 3/01 *[https://2lonline.com/tetembedhjete-vjetori-daljes-ne-skene-te-ucpmb-se/ Tetëmbëdhjetë vjetori i daljes në skenë të UÇPMB-së] *[http://shhlp.jimdo.com/historiku-i-deshmoreve/ lista e deshmoreve te UÇPMB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312075717/http://www.immi.se/tidskrifter/dituria/dituria2010-5.pdf |date=12 mars 2016 }} *[https://telegrafi.com/16-vjet-nga-konfrontimet-e-para-te-ucpmb-se/ 16 vjet nga konfrontimet e para të UÇPMB-së] * [http://www.albeu.com/kryetitull/ja-si-u-perball-ucpmb-ja-me-policine-serbe-14-vjet-me-pare-foto-lajm/178588/|Ja si u përball UÇPMB-ja me policinë serbe 14 vjet më parë (FOTO LAJM)]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}} == Referime == <References/> [[Kategoria:Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]] [[Kategoria:Organizata paraushtarake kosovare]] [[Kategoria:Komuna e Medvegjës]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Shqiptarë të Serbisë]] [[Kategoria:Komuna e Preshevës]] [[Kategoria:Komuna e Bujanocit]] [[Kategoria:Kryengritja në Luginën e Preshevës]] mtg837voyy6mgef7on4ljtb6xu32ies 0 16737 2978295 2941520 2026-05-07T14:43:11Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978295 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Ulqini |native_name = Улцињ |native_name_lang = cnr |settlement_type = Qytet |image_skyline = Ulcinj, Montenegro - Sept. 2010.jpg |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = Flag of Ulcinj.svg |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = Coat of Arms of Ulcinj.svg |shield_alt = |shield_link = Stema e Ulqinit |etymology = |nickname = |motto = |image_map = Ulqini_Harta.png |map_alt = |map_caption = Plani i qytetit |pushpin_map = Mali i Zi |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = left |coordinates = {{coord|41|55|12|N|19|12|0|E|type:adm1st_region:ME_dim:100000|display=}} |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = [[Lista e shteteve|Shteti]] |subdivision_name = {{flagicon|MNE}} [[Mali i Zi]] |subdivision_type1 = [[Njësitë administrative të Malit të Zi|Komuna]] |subdivision_name1 = {{flagicon|Ulcinj}} [[Komuna e Ulqinit|Ulqin]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = Themeluar |established_date = [[Shekulli V p.e.s.]] |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = [[Lista e kryetarëve të Ulqinit|Kryetari]] |leader_name = Genc Nimanbegu |leader_title1 = Kuvendi |leader_name1 = [[Kuvendi i Komunës së Ulqinit]] |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use<ref>tags --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- --> |area_rural_footnotes = <!-- --> |area_metro_footnotes = <!-- --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- square kilometers --> |area_total_km2 = 255 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = <!-- hectares --> |area_total_ha = |area_land_ha = |area_water_ha = |area_urban_ha = |area_rural_ha = |area_metro_ha = |area_blank1_ha = |area_blank2_ha = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = | population_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2011 | population_blank1_title = Komuna | population_blank1 = 19921 | population_density_blank1_km2 = 79.5 | population_blank2_title = Qyteti | population_blank2 = 10707 |population_demonym = [[Ulqinakët|Ulqinakë]] ([[Mashkullorë|m]])<br /> [[Ulqinakët|Ulqinake]] ([[Femerorë|f]]) |timezone1 = [[ZKEQ]] ([[UTC+1]]) |utc_offset1 = |timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|OVEQ]] ([[UTC+2]]) |utc_offset1_DST = |postal_code_type = Kodet postare |postal_code = 85360, 85361, 85362 |area_code_type = |area_code = <small>+382</small> (0)30 |area_codes = <!-- for multiple area codes --> |iso_code = ME-20 |registration_plate = '''UL''' |website = {{URL|http://ul-gov.me|ul-gov.me}} |module = |footnotes = }} '''Ulqini''' ([[Gjuha malazeze|malazisht]]: ''Ulcinj ''dhe ''Улцињ'', [[Gjuha italiane|italisht]]: ''Dulcigno'') është [[Qyteti|qytet]] bregdetar në jugun e [[Mali i Zi|Malit të Zi]], i cili ka dalje në [[Deti Adriatik|Detin Adriatik]]. Është një pikë turistike e rëndësishme dhe qyteti me rrethinën e tij posedon një pasuri të madhe kulturoro-historike dhe natyrore. Ulqini është themeluar rreth shekullit V p.e.s. nga [[ilirët]]. Në vitin 163 p.e.s. u pushtua nga [[Romakët|Perandoria Romake]] dhe pas ndarjes së perandorisë i takon [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]]. Gjatë mesjetës ishte nën udhëheqjen [[Sllavët|sllave]] dhe pastaj nën atë të [[Balshajt dhe Principata e Shkodrës|Balshajve]]. Në këtë kohë ishte qendër e rëndësishme e pushtuesve të rinjë. Më 1405 u morr nga [[Republika e Veneciës|Republika e Venedikut]] e pasaj më 1571 nga [[Perandoria Osmane]]. Në Ulqinin osman jetoi vitet e fundit të jetës edhe "mesia i rremë", [[Sabataj Cevi]]. Më 1880 e pushton [[Mali i Zi|Principata e Malit të Zi]]. Gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX, Ulqini do të përjetoj edhe epokën e tij të artë, që u ngrit nga turizmi i nivelit të lartë. Ulqini është qendra e [[Komuna e Ulqinit|Komunës së Ulqinit]] dhe e [[Shqiptarët në Mal të Zi|bashkësisë shqiptare në Mal të Zi]]. Sipas regjistrimit të fundit të popullsisë, Ulqini numëron 10,707 banorë, ndërsa komuna numëron 19,921 banorë.<ref name="monstat.org">Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT:[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf Stanovništvo Crne Gore prema polu, tipu naselja, nacionalnoj, odnosno etničkoj pripadnosti, vjeroispovijesti i maternjem jeziku po opštinama u Crnoj Gori]. Podgoricë, 2011 <sup>(malazezisht dhe anglisht)</sup></ref> == Etimologjia == Dëshmia e parë në formë të shkruar për emrin e lashtë të Ulqinit ndeshet tek [[Plini Plak]], i cili në veprën e tij ''Naturali Historiae'', pohon se ''Olciniumi'' (Ulqini i lashtë) më parë është quajtur ''Col-Chinium'', pra ''Kolkin'' ose ''Kolhin'', sipas kolkasve apo kolhëve, themeluesve të parë të tij. Sipas një hipoteze, emri më i hershëm ''Colchinium ''ka të bëj me kolkët apo kolhët nga Azia, si themelues të këtij qyteti, në mbështetje edhe të të dhënës mbi poetin helen Apolonin nga Rodosi i cili, kur këndon për argonautët, thotë se kolkët janë vendosur në trvat ilire. Mdërsa historiani dhe gjeografi kroat Grga Novak pohon se banorët e vjetër të Ulqinit i kanë takuar fisit ilir të [[Taulantët|Taulantëve]]. Shkencëtarët gjerogjianë emrin e Kolhidës ose Kolkidës e vënë në raport me emrin ''Κολχισ ''që ndeshet te Ptolemeu, përkatësisht me stacionet ''Colchis'' dhe ''Colchion ''nga ''[[Tabula Peuntingeriane|Tabula Peuntingeriana]]''. [[Tit Livi]] e përmend Ulqinin si ''Olcinium'', ndërsa banorët si ''Olciniatas'', për të cilët ka mendime se i përkisnin fisit ilir të [[Labeatët|labeatëve]], i cili shtrihej rreth Liqenit të Shkodrës, dikur i quajtur ''Liqeni i Labeatëve'' ([[Latinish|lat.]] ''Palus Labeatis''). Udhëpërshkruesi arab al-Idrirzi përmend Ulqinin si ''Duljîna ''në veprën e tij ''Nuzhat al-mushtāq fi'khtirāq al-āfāq'', të vitit 1154,<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Muhammad al-Idrisi: The Book of Roger (1154)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1154.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=7 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107050957/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1154.html|url-status=dead}}</ref> pelegrini anglo-irlandez Symon Semeonis e përmend si ''Dulcynam'' në vitin 1322,<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Simon Fitzsimons: Itinerary from Ireland to the Holy (1322) Land|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1322.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=23 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140323105557/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1322.html|url-status=dead}}</ref> ndërsa në vitin 1497 udhëtari gjerman [[Arnold von Harfi]], që kaloi nëpër Ulqin, e quajti ''Dulcina'',<ref name=":0">{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Arnold von Harff: Pilgrimage from Cologne (1497)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1497.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=12 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140312021655/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1497.html|url-status=dead}}</ref> kurse gjeografi dhe kartografi i famshëm [[Piri Reisi|Piri Reis]], në veprën e tij ''Bahriye'' e përmend me emrin shumë të përhapur ''Dulcigno''.<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Piri Re'is: 'Bahriye', a Sailor's Handbook (1521)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1521.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=19 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219022546/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1521.html|url-status=dead}}</ref> [[Evlia Çelebiu]] e përmend me emrin turk ''Ülgün ''në veprën e tij ''Seyahatname,'' të vitit 1662.<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Evliya Chelebi: Seyahatname - a Journey through Northern Albania and Montenegro (1662)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1662.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=13 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313071805/http://albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1662.html|url-status=dead}}</ref> Me një emër më pak të përhapur, historiani serb Ilarion Ruvarac e thekson Ulqinin si ''Оцињ'' (''Ocinj''), në vitin 1899.<ref>[[#Ruvarac-1899|Ruvarac (1899)]] fq. 72</ref> [[Klaudio Ptolomeu]] në veprën e tij ''Geographia ''për Ulqinin shënon trajtën Ulkinion ([[Greqishtja e lashtë|gre.]] ''Ουλκίνιον''),<ref>[http://books.google.gr/books?id=BKJA_GDRGT4C&lpg=PA134&ots=3txTaNWX8Y&dq=%22%CE%94%CF%81%CE%AF%CE%BB%CF%89%CE%BD%22&pg=PA134#v=onepage&q=%22%CE%94%CF%81%CE%AF%CE%BB%CF%89%CE%BD%22&f=false Claudii Ptolemaei Geographia edidit Carolus Fridericus Augustus Nobbe], Volumi 1, sumptibus et typis Caroli Tauchnitii, 1843, faqja 134, Libri 2, kapitulli 16, paragrafi 5: '''Ουλκίνιον με μα'''</ref> e cila ka shërbyer si mështetje kryesore dijetarëve, siç janë [[Johann Georg von Hahn|Hahn]], Majer dhe [[Eqrem Çabej|Çabej]], që emrin e Ulqinit ta lidhnin me bazën i.e. *''ulkuos'', pra me emrin e "ujkut", që në shqip është ruajtur edhe si ulk, sipas shtazës-totem të tij.<ref>[[#OOuSI-2003|OOuSI (2003)]], fq. 227</ref><ref>[[#Rymut-1981|Rymut (1981)]], fq. 562</ref> Lidhja e emrit të Ulqinit me ujkun gjendet edhe tek fjala sllave ''vlk'' që vetëm ndryshon nga shkronja ''u ''dhe ''v'', ndrësa sot ujku në [[Gjuha serbokroate|gjuhëm serbokroate]] njihet si ''vuk''. Si gjurmë më e afërt me trajtën e vjetër ''Ulkinion'', ''Olkinion'', ''Olcinium'', shërben trajta ''OLCHINII ''(Olkinii) në gjinoren e [[Latinishtja|latinishtes]], e gdhendur në pragun e portës së Kishës së Shën Mërisë (sot [[Kisha-Xhami e Ulqinit|Kishë-Xhamisë]]) në [[Kalaja e Ulqinit|Kalanë e Ulqinit]], ku bëhej fjalë për rindërtimin e këtij objekti në vitin 1569.<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 17</ref> Gjatë mesjetës, emri i Ulqinit, ndeshet në variante të ndryshme si Licinium (746), Ulcinium (1022), Dulcinium (1288) dhe Dulcignum (1302).<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 38</ref> Gjatë sundimit osman, është njohur si ''Ülgün'' ([[Osmanishtja|osmanisht]]: اولکون), gjëgjësisht ''Ylgyn'', ''Ylqyn'' dhe ''Ylqin''. Emrat ''Dolcigno Vecchio'', ''Dulcigno Vecchio'' dhe ''Alt Dulcigno'' (sq. ''Ulqini i Vjetër'') lidhen me një qytet të lashtë, ''Oleopolisin'', i cili mund të ketë ekzistuar në afërsi të [[Ishulli Ulqini i Vjetër|Ishullit të Ulqinit të Vjetër]] ose Adës së Krruçit. === Emrat === * [[gjuha shqipe|Shqip]]: ''Ulqin'' * [[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]]: ''Ulcinj ''dhe ''Улцињ'' * [[Gjuha italiane|Italisht]]: ''Dulcigno'' * [[Latinishtja|Latinisht]]: ''Olcinium ''dhe ''Ulcinium '' * [[Turqisht]]: ''Ülgün'' * [[Greqishtja|Greqisht]]: ''Ολοκαίνιον'' ose ''Olokénion'' == Historia == {{Shiko gjithashtu|Kronologjia e Ulqinit}} {{Quote box |width=22em |align=right |bgcolor=#B0C4DE |title=Përkatësia ''de facto'' historike |fontsize=90% |quote= <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Perandoria Romake]] 163 p.K.-395<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Perandoria Bizantine]] 395-1040<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Dukla|Principata e Duklës]] 1040-1183<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Rashka|Principata e Madhe Serbe]] 1183-1217<br> [[Skeda:Flag_of_Serbia_1281.svg|20px|border]] [[Serbia|Mbretëria e Serbisë]] 1217-1346<br> [[Skeda:Flag of the Serbian Empire, reconstruction.svg|20px|border]] [[Perandoria Serbe]] 1346-1360<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Zeta|Principata e Zetës]] 1360-1405<br> {{flagicon|Republika e Venecias}} [[Republika e Veneciës|Republika e Venedikut]] 1405-1571<br> [[Skeda:Ottoman_flag_alternative_2.svg|20px|border]] [[Perandoria Osmane]] 1571-1880<br> {{flagicon|the Principality of Montenegro}} [[Mali i Zi|Principata e Malit të Zi]] 1880-1910<br> {{flagicon|the Kingdom of Montenegro}} [[Mali i Zi|Mbretëria e Malit të Zi]] 1910-1916<br> {{flagicon|Austria-Hungary (1869-1918)}} [[Perandoria Austro-Hungareze]] 1916-1918<br> {{flagicon|Italy (1861-1946)}} [[Mbretëria e Italisë]] 1918-1920<br> [[Skeda:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|20px|border]] [[Jugosllavia|Mbretëria e Jugosllavisë]] 1920-1941<br> [[Skeda:Flag of Albania (1939-1943).svg|20px|border]] [[Shqipëria gjatë Luftës së Dytë Botërore|Mbretëria Shqiptare]] 1941-1944<br> {{flagicon|YUG}} [[RSFJ|RSF e Jugosllavisë]] 1944-1992<br> {{flagicon|Serbia and Montenegro}} [[Serbia dhe Mali i Zi]] 1992-2006<br> {{flagicon|Montenegro}} [[Mali i Zi]] 2006-sot }} Ulqini është njëri ndër qytetet më të vjetra në bregdetin e Adriatikut. Treva e Ulqinit deshmohet si vendbanim qe nga periudha parahistorike. Në të ndeshen gjurma të jetës dhe të vendbanimeve ilire që nga epoka e bronzit,siç janë dyshemetë e dheut,tumullat dhe sëpatat të ashtuquajtura të tipit Shkodran-Dalmatin. Në rrugëtimin e jetës urbane mbi dymijëvjeçare, janë ndërruar stinë e mote të panumërta, të shoqëruara me bukuri joshëse të ”kohëve të arta legjendare” por edhe me furtuna e rrëbeshe të kohëpaskohshme që kanë kanosur egzistencën dhe jetën e këtij qyteti.<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 7</ref> Që në kohët e lashta e deri në fund të [[shekulli XIX|shekullit XIX]], për shkak të pozitës së vet gjeografike, ishte në shënjestër të pushtuesve të popujve të ndryshëm. Disa qëndruan më gjatë në këtë gytet, disa më shkurt, por të gjithë edhe kanë lënë nga diçka në të. Qytet me histori të bujshme dhe traditë të shkëlqyer. I ngritur mbi shkrepa, i përngjanë anijes që është duke u hyrë në det, qyteti i vjetër që më shumë se dy mijë e gjysmë vjet sfidon valët e detit. Askush nuk mundi ta pushtojë nga deti, edhe pse valët e detit e rrahin atë nga tri anë. Qytetin e vjetër e kanë sulmuar shumë pushtues, të cilët me të shkuar pas vehtes kanë lënë gjurmët e civilizimit të tyre. Qyteti, muret e të cilit janë të "thurura" nga gurët iliro-ciklopik, pas çdo pushtimi bëhej gjthnjë e më i pasur nga ana shpirtërore dhe kulturore, duke mos humbur asgjë nga origjinaliteti dhe papërsëritshmërija e tij. Ulqini, ''Olciniumi'' antik, ''Dulcigno'' i mesjetës është qytet i historisë së bujshme dhe të tashmes së qetë, i stolisur me arkitekturë rromake, gotike dhe orientale. Në breg të liqenit të Zogajve, në lokalitetin Qerret, janë zbuluar gjurmët e jetës më të vjetër të Ulqinit. Me rastin e sanimit të truallit për ndërtimin e Kripores, u gjetën dysheme dheu të vendbanimeve ilire që nga koha e bronzit. Nga kjo periudhë janë edhe dy tumulla të dheut (varre) - mënyra e varrimit të ilirëve derisa jetonin në rrafshe, të cilat u zbuluan në fshatin Zogaj, në lokalitetin Kodra e Kuqe. Nga koha kur, për shkak të rrezikut nga armiku, ilirët u larguan nga rrafshi dhe kaluan në bjeshkë, janë zbuluar dy grumbuj gurësh (gjithashtu objekte për varrim) mbi grykën e Megjureçit dhe në lokalitetin Gjat në shpatin verilindor të Malit të Brisë. Nga epoka e bronzit në fshatin [[Katërkolla|Katërkollë]] dhe në Ulqin janë gjetur sëpata të të ashtuquajturit tipit shkodrano-dalmatin. Në shekullin V para erës së re mendohet se aty kanë jetuar kolonistët grekë nga Kolhida, të cilët i dhanë emrin Kolhinium. Në shekullin e II para erës së re vëndbanimet e tyre i kanë pushtuar rromakët. Pastaj qyteti hyri në kuadër të Bizantit, e me vonë u bë pjesë e shtetit të Zetës. Aty mund të shihni gërmallat e qytetit të vjetër të Svaçit, qëndrës mesjetare të mbretërisë së Gentës, qytetit në të cilin, simbas gojdhënave, kishte aq kisha, sa ditë ka viti! === Ulqini nën Perandorinë Romake dhe Bizantine (163 p.e.s.–1040) === Në vitin 163 p.e.s., [[Romakët]] e pushtuan Ulqinin nga [[ilirët]] dhe e emëruan qytetin ''Olcinium ''(si dhe ''Ulcinium''). Nën sundimin romak, qyteti ka fituar statusin ''Oppidum Civium Romanorum'' (Qytet me privilegje të veçanta), ndërsa më vonë statusin ''Municipium'' (Qytet i pavarur).<ref name="Rellie">{{cite book|title=Montenegro|last=Rellie|first=Annalisa|year=2012|publisher=The Globe Pequot Press Inc|location=Bradt Travel Guides Ltd, IDC House, The Vale, Chalfront St Peter, Bucks SL9 9RZ, England|isbn=978 1 84162 381 8|pages=207–208|url=http://books.google.com.au/books?id=L0Apj11ifqUC&pg=PA206&dq=Ulcinj&hl=en&sa=X&ei=GrbBUZ2lLqWkigK9l4DADA&ved=0CFcQ6AEwBw|accessdate=2013-06-20}} </ref> Pas ndarjes së [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]], Ulqini u bë pjesë e [[Perandoria Bizantine|provincës bizantine]] të Prevalisë dhe popullsia përqafoi [[krishterimi]]n. Nga kohët mesjetare u konsiderua si një qendër e rëndësishme tregtare dhe detare, duke e ruajtur statusin qytetit autonom.<ref name="Rellie" /> Në shekullin IX, ''Olciniumi ''u bë<span> pjesë e temës (provincës ushtarako-civile) së Durrësit ([[Greqishtja e lashtë|gre.]] θέμα Δυρραχίου), që ishte pjesë e sistemit të ri administrativ të </span>[[Bizanti|Perandorisë Bizantine]]<span>.</span> Në vitin 1010, Cari i Bulgarisë [[Samoili]] dështoi ta pushtojë qytetin gjatë luftës kundër Bizantit. === Ulqini nën sundimin sllav dhe të Balshajve (1040–1405) === [[Skeda:Kulla e Ballshajve.JPG|parapamje|[[Kulla e Balshajve]]]] Ulqini për herë të parë ra nën sundimin sllav në vitin 1040, kur ''arkoni'' Stefan Vojislavi e pushtoi qytetin dhe rrethinën e tij. Në vitin 1183, ''zhupani i lartë i Rashkës'' (Serbisë) [[Stefan Nemanja]] pushtoi [[Shasi]]n dhe Ulqinin, dhe nën sundimin e tij, Ulqini u bë një ndër qytetet më të rëndësishëm të zhupanisë së tij. [[Mongolët]], nën udhëheqjen e Batu Kanit në vitin 1242, dështuan ta pushtojnë qytetin e Ulqinit, dhe për këtë arsye shkatërruan Shasin dhe vrarë popullsinë e tij.<ref>{{Cite web|url=http://www.visit-montenegro.com/cities-ulcinj-h.htm|title=ULCINJ - HISTORY|access-date=7 shtator 2014|archive-date=19 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819153026/http://www.visit-montenegro.com/cities-ulcinj-h.htm|url-status=dead}}</ref> Më 1280, Ulqini kishte kryetar komune një venedikas (''comes Marcus Pollani'').<ref name=":12">{{Cite book|title=Serbët dhe shqiptarët|last=Shuflaj|first=Milan|publisher=Toena|year=2004|origyear=1925|isbn=99927-1-854-4|location=Tiranë|pages=57|translator=Hasan Çipuri}}</ref> Ulqini mbeti në duart e [[Nemanjiqët|Nemanjiqëve]] deri me vdekjen e ''car'' Dushanit (viti 1355). Pas vdekjes së tij, rajoni i Zetës, ku bënte pjesë dhe Ulqini, u vendos nën mbikëqyrjen e ''gospodin ''Zharkos, një vojvodë i ''car'' Uroshit. Me vdekjen e Zharkos (viti 1360) këto toka i takuan [[Balshajt|Balshajve]]. Nën sundimin e Balshajve, Ulqini vazhdonte të ishte një qytet i rëndësishëm dhe kishte valutën e vet. Nga viti 1385 deri në vitin 1403, kur në krye të dinastisë së Balshajve qëndronte Gjergji II, Ulqini ishte kryeqyteti i [[Principata e Zetës|Principatës së Zetës]]. Pas vdekjes, Gjergjin e II e varrosën në kishën e Shën Katrinës në Ulqin dhe kryeqytet i Zetës u bë [[Tivari]]. [[Kulla e Balshajve]] në pjesën e epërme të [[Kalaja e Ulqinit|Kalasë]] u ndërtua nga [[Balshajt]] në fundin e shekullit XIV. === Ulqini nën Republikën e Venedikut (1405–1571) === [[Skeda:Hartë.jpg|parapamje|djathtas| image_skyline e ''Albaniæ Veneta'']] Në verën e vitit 1405, së bashku me [[Budua|Buduën]] dhe [[Tivari]]n, Ulqinin e pushtoi [[Republika e Venedikut]]. Nën sundimin venedikas qyteti u emërua ''Dulcigno,'' në [[Italishtja|italisht]], dhe u bë pjesë e [[Arbëria Venedikase|Arbërisë Venedikase]]. Nga viti 1413 deri në vitin 1421, sërisht Ulqini u sundua nga dinastia e Balshajve. Në [[Kalaja e Ulqinit|Kalanë e Ulqinit]] u futën elementë të kulturës dhe të urbanizmit venedikas, që pasqyrohen në rindërtimet dhe ndërtimet e bedenave, portave, kullave, pallateve, kishave dhe shesheve. Si gjurmë nga ajo kohë, ndër të tjera, ka mbetur një mur i lartë mbi sheshin tek hyrja veriore e Kalasë, në platonë më të lartë të quajtur shpesh ''Shkalaja ''(ose ''Citadela''), ku dallohet një mbishkrim prej tjegullave të kuqe të murosura dhe mund të lexohet IOHANI BOLANI (Johani Bolani).<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 33</ref> Pranë këtij muri gjendet edhe Kisha e Shën Mërisë, e ndërtuar në vitin 1510. Sot, kjo ndërtesë njihet si [[Kisha-Xhami e Ulqinit]].<ref>[[#LTKU-1989|LTKU (1989)]], fq. 18</ref> Kalorësi gjerman [[Arnold von Harfi]], që kaloi nëpër Ulqin në vitin 1496, mblodhi një fjalor shqip-gjermanisht, që ka rëndësi të madhe për historinë e [[Gjuha shqipe|shqipes]] dhe që vërteton se shqiptarët janë popullsi autoktone në Ulqin.<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 36 - 37</ref> === Ulqini nën Perandorinë Osmane (1571–1878) === [[Skeda:Provincia di Albania (1571).jpg|parapamje|Hartë venedikase e Arbërisë në vitit 1571, Ulqini shquhet në të majtë]] [[Skeda:Dulcingo Pinargenti 1573.jpg|parapamje|Hartë e Ulqinit në vitit 1573, nga Simon Pinargenti]] Ulqini u bë pjesë e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] në vitin 1571, kur [[Osmanllinjtë|osmanët]] e pushtuan qytetin me ndihmën e kusarëve berberë, të cilët nuk e lëshuan qytetin pas pushtimit.<ref name="Rellie2">{{cite book|url=https://books.google.com.au/books?id=L0Apj11ifqUC&pg=PA206&dq=Ulcinj&hl=en&sa=X&ei=GrbBUZ2lLqWkigK9l4DADA&ved=0CFcQ6AEwBw|title=Montenegro|last=Rellie|first=Annalisa|publisher=The Globe Pequot Press Inc|accessdate=2013-06-20|year=2012|isbn=978 1 84162 381 8|location=Bradt Travel Guides Ltd, IDC House, The Vale, Chalfront St Peter, Bucks SL9 9RZ, England|pages=207–208}}</ref> Kjo ndodhi pas [[Beteja e Lepantit|betejës së Lepantit]] (në vitin 1571), kur kapedani i kusarëve Uruç Ali fitoi nga sulltani lejen të vëndoset në Ulqin me 40 kusarë. Plaçkitësit e detit iu rebeluan [[Cavtat]]it deri në [[Peloponezi|Peloponez]] deri në fillim të shek. 19-të. Kusarët binin nga Afrika djem zezakë dhe i ushtronin ata për shërbim në sofër. Të rriturit i vishnin në rroba me ngjyra të theksuara dhe gjatë sulmeve plaçkitëse i detyronin që të parët të kërcenin në bash të anijes-viktimë, gjë që shkaktonte panik tek ekuipazhi. Ulqini qe një strofkë piratësh deri kur [[Mehmed pashë Bushatlliu]] u bë Pasha i Shkodrës dhe i dha fund piraterisë.<ref name=":1">[http://illyriapress.com/trashegimia-historike-dhe-kulturore-e-ulqinit/ Trashëgimia historike dhe kulturore e Ulqinit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229035336/http://illyriapress.com/trashegimia-historike-dhe-kulturore-e-ulqinit/ |date=29 dhjetor 2016 }} nga Cafo Boga</ref> Në vitin 1696, [[Republika e Veneciës|venedikasit]] sulmuan Ulqinin por dështuan ta pushtojnë. E njjëjta gjë ndodhi dhe më 24 korrik 1718, kur venedikasit sulmuan Ulqinin pas një rrethimi të pasuksesshëm të [[Tivari i Vjetër|Tivarit]].<ref name=":2">[https://core.ac.uk/download/pdf/35314654.pdf T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİMDALI II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİ OSMANLI -KARADAĞ SİYASİ İLİŞKİLERİ DOKTORA TEZİ UĞUR ÖZCAN Tez Danışmanı: PROF. DR. FAHRETTİN TIZLAK ISPARTA, 2009]</ref>  Nën sundimin osman, Ulqini fitoi një pamje orientale. Filloi ndërtimin i [[Xhamitë e Ulqinit|xhamive]], hamameve, krojve të ujit të pijshëm, kullave të vrojtimit, dhe strukturave të tjera. Qyteti filloi të zhvillojë përsëri traditat e tij të vjetra tregëtare e detare. Ulqini arriti një kulm të ri gjatë shekujve 17 dhe 19, e sipas gjeografit dhe këshilltarit politik italian, [[Antonio Baldacci]], kishte një flotë që numëronte 500 mjete lundrimi, të cilat tregtonin mes porteve të brigjeve të [[Deti Adriatik|Adriatikut]] dhe [[Deti Mesdhe|Mesdheut]].<ref name=":1" /> Në Kullën e Blashajve në Kala, nga mesi i shek. XVII ka jetuar [[mesia]] i vetëshpallur hebre dhe prijësi i njohur i lëvizjes së hebrenjëve në Perandorinë Osmane, reformatori dhe komentuesi i Talmudit, [[Sabataj Cevi]]. Ai u [[Syrgjyni|syrgjynos]] në Ulqin në vitin 1666, ndërsa pranoi [[islami]]n në vitin 1676, vit në të cilin edhe vdiq me emrin Mehmed Efendija. Ai u varros në oborrin e një shtëpie [[myslyman]]e, varri i të cilit ende ruhet si një tyrbe.<ref name="Rellie2" /> Në vitin 1867, Ulqini u bë kaza e [[Sanxhaku i Shkodrës|Sanxhakut të Shkodrës]]. Sipas gojëdhënave vendase, në Ulqin kaloi plotë pesë vjet në robëri spanjolli [[Miguel de Cervantes|Miguel de Servantes]], që më vonë u bë shkrimtar i famshëm. Ai në Ulqin gjeti modelin e të dashurës së [[Don Kishoti i Mançës|Don Kishotit]] të cilës në roman i dha emrin ''Dulqinja'', sipas emrit të atëhershëm të qytetit.<ref name=":1" /> === Dorëzimi i Ulqinit (1878–1880) === {{Artikull i veçantë|Lufta e Ulqinit}} [[Skeda:Ulqini.jpeg|thumb|Ulqini, nga një hartë e Universitetit hebre të Jeruzalemit]] Një rebelim në Hercegovinë shkaktoi një seri rebelimesh dhe kryengritjesh kundër forcave osmane në [[Evropë]]. Kjo ishte arsyeja që Mali i Zi dhe Serbia i shpallën luftë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]], më 18 qershor 1876. Në këtë luftë forcat malazeze hynë në Ulqinin më 19 janar 1878.<ref name=":2" /><ref name="Canka 2012">[[#Canka-2012|Canka (2012)]], fq. 185</ref> Nën komandën e ''popit'' Ilija Plamenac, malazezët dogjën [[Çarshia e Ulqinit|Çarshinë]] dhe Qafë Larjen (që nga atëherë Mëhalla e Re).<ref name="Canka 2012"/> Me [[Traktati i Shën Stefanit|Traktatin e paqes së Shën Stefanit]] të nënshkruar nga [[Rusia|Perandoria Ruse]] dhe [[Perandoria Osmane]] për përfundimin e Luftës Ruso-Turke të viteve 1877–1878, më 3 mars 1878, u vendos që Ulqini ti mbesi Malit të Zi.<ref name="Canka 2012"/> Por, Fuqitë e Mëdha ishin të pakënaqura me vendimet e Traktatit të Shën Stefanit dhe më 13 qershor deri më 13 korrik të vitit 1878 mbajtën [[Kongresi i Berlinit|Kongresin e Berlinit]]. Në Kongresin e Berlinit u vendos që Ulqini me rrethinë duhet ti kthehet Perandorisë Osmane,<ref name="ReferenceA">[[#Canka-2012|Canka (2012)]], fq. 186</ref><ref>[http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin THE TREATY OF BERLIN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919031355/http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin |date=19 shtator 2015 }} Article 29. ...''The districts situated to the south of this territory, according to the delimitation above laid down, as far as the Boyana, Dulcigno included, shall be restored to Turkey''...</ref><ref>[http://mne.ul-info.com/ulcinj-nije-pripao-crnoj-gori-odlukama-berlinskog-kongresa/ ULCINJ NIJE PRIPAO CRNOJ GORI ODLUKAMA BERLINSKOG KONGRESA], ul-info.me, 2014</ref> prandaj më 8 shkurt 1879 malazezët u tërhoqën nga Ulqini.<ref name="ReferenceA"/> Dy vjet pas Kongresit të Berlinit, çështja e kufirit midis Perandorisë Osmane dhe Malit të Zi ishte ende e hapur. Me propozim të [[Perandoria Austro-Hungareze|Austro-Hungarisë]] hidhet ideja që Malit të Zi t'i jepet qyteti i Ulqinit me rrethinë, sepse edhe pozita e tij gjeografike ishte më e favorshme se krahinat e mëparshme, të cilat ishin malore.<ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 82-83</ref> Princi Nikolla i Malit të Zi shqetësohet shumë nga gjendja e paparashikuar dhe nxiton të sigurojë shqiptarët se nuk dëshiron aspak të sulmojë më Shqipërinë. Por Lidhja tejkalon tashmë vetveten dhe jep urdhër të sulmohet Mali i Zi. Vetëm ndërhyrja e Fuqive të Mëdha do të jetë agjenti i jashtëm që do të shpëtojë Malin e Zi nga mësymja shqiptare.<ref>[[Ulqini#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 98</ref> Pasi merr miratimin e fuqive të mëdha, ushtria e Malit të Zi lëviz drejt qytetit të Ulqinit, e organizuar në 22 batalione.<ref>[[#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 113</ref> Lidhja, nga ana e saj, ngarkon degën e Shkodrës për organizimin e mbrojtjes së qytetit. Thirrjes i përgjigjen menjëherë 270 shkodranë dhe pas tyre niset dhe komandanti i përgjithshëm i caktuar nga Lidhja për mbrojtjen e Ulqinit, Jusuf agë Sokoli me 500 shkodranë të tjerë. Këtij i bashkohen edhe 300 shqiptarë të tjerë nën komandën e Haxhi Mehmet Becit e Mehmet Gjylit.<ref>[[#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 110-111</ref> Shtabi i Lidhjes e kishte organizuar mbrojtjen dhe kishte ndarë forcat e saj në katër pika strategjike nga ku mund të vinin ushtritë malazeze, por edhe trupat osmane. Në pikën e parë, në bregun verior të Bunës, ishin vendosur qindra shqiptarë nën komandën e Hysen Shasit. Në pikën e dytë, të quajtur Kodra e Kuqe, në afërsi të kufirit me Malin e Zi, ishin vendosur rreth 1,000 luftëtarë nën komandën e vetë Shtabit të Lidhjes. Pika tjetër ishte mali i Mozhurit në verilindje të Ulqinit, ku ishte pozicionuar Mehmet Gjyli. Në Ulqin qëndronte kontigjenti i fundit shqiptar që duhej të zhvillonte dhe qëndresën e fundit.<ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 183</ref> Brenda në qytet ndodheshin gjithashtu edhe forca osmane, rreth 7 batalione të ushtrisë së rregullt perandorake, por që 3 prej të cilave ishin të përbëra nga shqiptarë.<ref>[[#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 115</ref> Përballja e parë e forcave shqiptare ishte me ushtrinë osmane, e cila kërkonte që shqiptarët të lëshonin pozicionet. Një batalion osman u vu në lëvizje për "pastrimin" e kampit të Bardhokut. 22 Forcat shqiptare ishin më të pakta në numër dhe me armatim modest në krahasim me pajimin e ushtrisë osmane.<ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 189</ref> Dervish Pasha, komandanti i operacionit osman për mundjen e kryengritësve shqiptarë, kishte mundur të merrte pozicionin e Bardhokut dhe tanimë kishte hyrë në Ulqin dhe bëhej gati t'ia dorëzonte këtë Malit të Zi. Forcat shqiptare ndodheshin pothuajse të rrethuara, nga deti ishin anijet e flotës ndërkombëtare, në Tivar ushtria malazeze, në Ulqin Dervish Pasha me rreth 1300 trupa osmane, dhe dy anije luftarake osmane (''İstanbul'' dhe ''Mecidiye'') në grykën e Bunës.<ref name=":2" /><ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 195</ref> Ndeshja kryesore e osmanëve dhe shqiptarëve u bë në grykën e Mozhurës. Edhe pse të pakët në numër, shqiptarët të komanduar nga Jusuf Sokoli ishin pozicionuar mirë dhe mundën t'i zbrapsin disa herë sulmet e osmanëve. Por komanda ushtarake shqiptare ishte pëçarë: [[Hodo Sokoli|Hodo bej Sokoli]] kishte kaluar në shtabin osman të Dervish Pashës. Forcat osmane do ta çajnë përfundimisht vijën shqiptare më 23 nëntor 1880 dhe do të hyjnë në qytet duke ia dorëzuar natën mes 26 dhe 27 nëntorit qytetin malazezëve.<ref name=":2" /><ref>[[#Buda-1986|Buda (1986)]], fq. 172</ref> Po atë natë, Asım Pasha bëri me dije konsujt e [[Fuqitë e mëdha|Fuqive të mëdha]] për dorëzimin e Ulqinit dhe më 5 dhjetor 1880 mbaruan demostratat navale.<ref name=":2" /> === Ulqini në shekullin XX === [[Skeda:Ulcinj Bazaar and Namazgjah Mosque (1908).jpg|parapamje|[[Çarshia e Ulqinit]] dhe [[Xhamia e Namazgjahut]] në vitin 1908.]] Gjatë shekullit XX Ulqini ka mbijetuar rënie të rënda dhe ngritje të çuditshme. Nga qyteti i dytë i [[Mali i Zi|Malit të Zi]] në vitin 1880, kur u bashkëngjit këtij vendi, mbas pak më shumë se tre dekada ka mbërritur në vendin e gjashtë me zhvillim ekonomik dhe numër të banorëve (mbas Podgoricës, Nikshiqit, Cetinës, Tivarit dhe Plavës). Detaria dhe tregtia e tij kanë pasë një ecuri gjithnjë e më dobët, kështu që qyteti është amulluar. Gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] u pushtua nga [[Austro-Hungaria]] më 22 janar 1916 dhe nga [[Italia]] më 4 nëntor 1918,<ref>{{Cite web|last=Dresden|first=SLUB|title=Leipziger Volkszeitung : 24.01.1916|url=http://digital.slub-dresden.de/id394414608-19160124/1|access-date=2023-01-30|website=digital.slub-dresden.de|language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://augusto.digitpa.gov.it/gazzette/index/download/id/1918261_PM|title=Gazzetta Ufficiale del Regno d'Italia N. 261 del 6 Novembre 1918|date=6 nëntor 1918|work=Gazzetta Ufficiale del Regno d'Italia|access-date=5 maj 2019}}</ref> ndërsa nga viti 1920 ishte pjesë e Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene, e cila do të njihet më vonë si [[Jugosllavia|Mbretëria e Jugosllavisë]]. Si qyteti më jugor i bregdetit të [[Jugosllavia|Mbretërisë së Jugosllavisë]], përjeton në vitet tridhjetë të shekullit XX një kthesë të fuqishme. Konkretisht, në atë periudhë u ndërtua [[Kriporja e Ulqinit|Kriporja]] dhe hotelet ''Republika'', ''Jadran'' dhe ''Koop'' (më vonë ''Galeb''), të cilët Ulqinin shumë shpejt e bënë qendër ekonomike dhe turistike të vendit. Mirëpo, [[Lufta e Dytë Botërore]] e ndali vrullin ekonomik në mënyrë të menjëhershme. Prej vitit 1941 deri më 1944 Ulqini ishte nën administratën [[Shqipëria gjatë Luftës së Dytë Botërore|shqiptare]]. Më 7 nëntor 1943 Ulqini do të [[Bombardimi i Ulqinit (1943)|bombardohet nga forcat aleate]], ku do të humbin jetën mbi 46 persona dhe shumë të tjerë do të plagosen. Forcat partizane marrin Ulqinin më 26 nëntor 1944 dhe kështu bëhet pjesë e [[RSFJ|Jugosllavisë Socialiste]].<ref>[[#LTKU-1989|LTKU (1989)]], fq. 46</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja|title=Ćetković: DPS i Forca hoće da brišu istoriju Ulcinja|url-status=dead|access-date=22 gusht 2014|archive-date=13 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213061508/http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja}}</ref><ref>[http://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/03/19/ruzna-strana-lepote-ulcinja/ Ružna strana lepote Ulcinja]</ref> Periudhën më të ngritur në këtë shekull Ulqini e përjetoi dy dekada nga përfundimi i luftës. Ndërtimi i një sërë hotelesh moderne në qytet dhe [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazh të Madh]], si dhe i kolektivave të mëdha ekonomike (NHT "Riviera e Ulqinit", "Agroulqini", Ndërmarrja ndërtimore "Primorje", "Otrantkomerc", "Ultep" dhe të tjerë) solli zhvillim fantastik. Ulqini në fund të viteve tetëdhjetë kishte rreth 40 për qind të qarkullimit turistik në Mal të Zi, ndërsa dy të tretat e mysafirëve ishin të huaj, kryesisht gjermanë. Në [[Tërmeti në Mal të Zi (1979)|tërmetin katastrofik me 15 prill të vitit 1979]] qyteti u dëmtua rëndë, mirëpo mbas vetëm disa viteve, me solidaritetin e qytetarëve të mbarë Jugosllavisë, është rinovuar shpejt. Gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës në Kosovë]], në vitet 1998 dhe 1999, mijëra [[shqiptarë të Kosovës]] u dyndën për në Ulqin dhe në rrethinat e tij, ku u pritën me kushtet më të mira të mundshme nga popullsia shqiptare etnike e Ulqinit dhe e rrethinës. == Gjeografia == [[Skeda:Panorama e Ulqinit (2).jpg|thumb|400x400px| image_skyline panoramike e Ulqinit dhe [[Kalaja e Ulqinit|kalasë së tij]], nga [[kepi i Sukës]].]] Ulqini gjendet në pjesën jugore të Malit të Zi dhe është qyteti më jugor i tij. Qyteti laget nga [[Deti Adriatik]] dhe lartësia e tij mbidetare është rreth 7 metra. Në veriperendim dhe veri ka masive malore dhe kodrinore kuse në juglindje dhe lindje të tij gjenden fusha pjellore, në të cilat kultivohen pemë dhe perime të ndryshme. Në afërsi të Ulqinit gjendet [[Liqeni i Shasit]], të cilin ornitologët e quajnë "miniatura e [[Liqeni i Shkodrës|liqenit të Shkodrës]]", i pasur me peshq dhe zogj uji, si dhe Fusha e Shtoji, tërheqje e veçantë në bregdetin Adriatik për gjahtarë. Si pasuri tjetër hidrografike është edhe [[Lumi Buna]]. Legjenda thotë se në mesjetë asnjë beqar nuk mund të martohej, përderisa nuk i mbjellte së paku dhjetë fidane ulliri. Ulqini është qytet i ullinjëve, bimëve ekzotike të Adriatikut jugorë dhe specijalistë për kultivimin e ullinjëve. Në periferinë e tij gjindet ullishta më e madhe në vend, ku ka trungje të vjetër edhe me qindra vite. Të gjitha që i kemi përmëndur janë vetëm një reflektim i zbehtë i pasurive të begatshme natyrore të këtij vendi, ajri i të cilit është përplot me erë të mendrës, lavandës së egër, luleve për kullotjen e bletëve. Dashuria në shikim të parë për rajonin me natyrë madhështore të paprekur, për detin e pastër dhe të kthjellët të Adriatikut, ka lënë gjurmë të thella në zemrat e shumë poetëve dhe mëndimtarëve, siç janë [[Lord Bajroni]], [[Xhorxh Bernard Shou]], laureatit të çmimit Nobel për letërsi Ivo Andriqi dhe i ka inspiruar të thurin vargje për bukurinë e këtyre viseve. Karakteristikat gjeografike më të njohura të Ulqinit janë: [[Lumi Buna]], [[Liqeni i Shasit]], [[Liqeni i Adës]], [[Ishulli Ada e Bunës]], [[Ishulli Ulqini i Vjetër]], [[Guri i Gjeranave]], [[Valdanosi]], [[Kanali Milena]], [[Kepi i Sukës]], [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhi i Madh]], [[Plazhi i Vogël]]. === Klima === Ulqini karakterizohet me variantin Adriatik të klimës mesdhetare dhe me vegjetacionin subtropikal. Ulqini ka klimë të përshtatshme dhe nga ky aspekt mundë të krahasohet me qendrat më të njohura turistike të [[Mesdheu]]t. Temperatura mesatare gjatë vitit është 16&nbsp;°C. Muaji më i ftohtë është janari me një mesatare prej 8.6&nbsp;°C e më i nxehti është korriku me mesatare 26&nbsp;°C. Mesatarja ditore e temperaturës e matur në ora 13 është 18.5&nbsp;°C Mesatarja e temperaturës se ajrit sipas stinëve te vitit është: në dimër 9.6&nbsp;°C, në pranverë 14.5&nbsp;°C, në verë 24.4&nbsp;°C dhe në vjeshtë 17.5&nbsp;°C. Temperatura maksimale absolute është 38.5&nbsp;°C në korrik ndërsa temperature absolute minimale është -8.4&nbsp;°C në janar.  Temperatura e ajrit në Ulqin është e përshtatshme për rrëzitje dhe larje ne det, dhe zgjatë gjashtë muaj, prej majit deri ne tetor, poashtu në ketë periudhë, temperaturës i përgjigjet temperatura e ujit. Ulqini bën pjesë ne vendet më me diell të bregdetit Adriatik. Mesatarja e ditëve me diell ne Ulqin është 218 ditë, qe do te thotë mesatarisht 2,706 orë ne vit, ose 7.4 orë në ditë. Gjatë verës Ulqini ka ma shumë ore me diell, rreth 11,5 orë në ditë. Erërat me karakteristike janë bura, jugu dhe maestrali. Bura fryn nga verilindja dhe atë në vjeshtën e vonë dhe dimrit dhe është erë e ftohët. Jugu paraqitet në pranverë, vjeshtë dhe dimër dhe sjell shi, ndërsa në det shkakton valë të mëdha. Maestrali vjen prej perëndimit dhe jug-prendimi. Është erë e mirëseardhur sepse sjell freski ne orët më të nxehta te ditës. Me një intenzitet prej 10 m/sek, që ka në mes te orës 14 dhe 15. Të reshurat janë kryesisht në forme shiu në një mesatare prej 1344mm/m<sup>2</sup>, kurse dëbora është fenomen shumë i rrallë.<ref>{{Cite web|url=http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj|title=Geografski položaj, klima - Ulcinj|url-status=dead|access-date=20 gusht 2014|archive-date=10 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010002608/http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima|title=Pozita gjeografike dhe klima|url-status=dead|access-date=20 gusht 2014|archive-date=20 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220085534/http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima}}</ref> {{Klima | TABELA = | DIAGRAMI I TEMPETATURES = | DIAGRAMI I RESHJEVE = | DIAGRAMI I RESHJEVE LARTESIA = 170 | BURIMI = [http://195.66.163.23/misc.php?text=27&sektor=1 Enti për hidrometeologji dhe seizmologji i Malit të Zi] | Titulli = | Vendi = Ulqini <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | maks_jan = 11.2 | maks_shk = 11.4 | maks_mar = 14.6 | maks_pri = 17.9 | maks_maj = 22.1 | maks_qer = 26.2 | maks_korr = 29.2 | maks_gush = 29.2 | maks_shta = 26.1 | maks_tet = 21.3 | maks_nën = 16.1 | maks_dhje = 11.8 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | min_jan = 4.1 | min_shk = 4.7 | min_mar = 6.2 | min_pri = 10.1 | min_maj = 14.1 | min_qer = 17.7 | min_korr = 21.2 | min_gush = 21.1 | min_shta = 17.3 | min_tet = 13.1 | min_nën = 9.0 | min_dhje = 4.6 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | mes_jan = | mes_shk = | mes_mar = | mes_pri = | mes_maj = | mes_qer = | mes_korr = | mes_gush = | mes_shta = | mes_tet = | mes_nën = | mes_dhje = <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | reshje_jan = 149 | reshje_shk = 138 | reshje_mar = 116 | reshje_pri = 115 | reshje_maj = 67 | reshje_qer = 46 | reshje_korr = 25 | reshje_gush = 49 | reshje_shta = 85 | reshje_tet = 148 | reshje_nën = 174 | reshje_dhje = 146 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | orë_diell_jan = 4 | orë_diell_shk = 4.5 | orë_diell_mar = 5.5 | orë_diell_pri = 6.8 | orë_diell_maj = 8.7 | orë_diell_qer = 9.9 | orë_diell_korr = 11.3 | orë_diell_gush = 10.4 | orë_diell_shta = 8.4 | orë_diell_tet = 6.4 | orë_diell_nën = 4.4 | orë_diell_dhje = 3.7 <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | uji_jan = | uji_shk = | uji_mar = | uji_pri = | uji_maj = | uji_qer = | uji_korr = | uji_gush = | uji_shta = | uji_tet = | uji_nën = | uji_dhje = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> | ditë_diell_jan = | ditë_diell _shk = | ditë_diell _mar = | ditë_diell _pri = | ditë_diell _maj = | ditë_diell _qer = | ditë_diell _korr = | ditë_diell _gush = | ditë_diell _shta = | ditë_diell _tet = | ditë_diell _nën = | ditë_diell _dhje = <!-- Lagështia mesatare për muajin në %--> | lagështia_jan = | lagështia_shk = | lagështia_mar = | lagështia_pri = | lagështia_maj = | lagështia_qer = | lagështia_korr = | lagështia_gush = | lagështia_shta = | lagështia_tet = | lagështia_nën = | lagështia_dhje = }} === Vendbanimet === {{Artikull i veçantë|Lista e vendbanimeve të Ulqinit}} {| class="wikitable" style="width:100%;" |- | rowspan="14" width="25%" align="center" bgcolor="#fff" |[[Skeda:VendbanimetUL.png|250px|Vendbanimet e Ulqinit]]|| width="25%" |1.Ulqini {{REDDOT}}|| width=25% |15.[[Krytha e Ulqinit]] {{REDDOT}} || width="25%" |29.Selita |- |2.[[Kodra]] {{REDDOT}}  || 16.[[Kërruçi]] {{REDDOT}}  || 30.[[Sukubina]] {{REDDOT}}    |- |3.[[Shtoji i Poshtëm]] {{REDDOT}}  |17.[[Mali i Bardhë]] {{REDDOT}}   |31.[[Dragaj]] {{REDDOT}}  |- |4.[[Shtoji i Sipërm]] {{REDDOT}} || 18.[[Mali i Brinjës]] {{REDDOT}}  || 32.[[Brajsha]] {{REDDOT}} |- |5.[[Reçi]] {{REDDOT}}  || 19.[[Sutjelli]] {{REDDOT}} || 33.[[Kosiqi]] {{REDDOT}}  |- |6.[[Shëngjergji (Ulqin)|Shëngjergji]] {{REDDOT}}|| 20.[[Fraskanjelli]] {{REDDOT}}  || 34.[[Milla]] {{REDDOT}}  |- |7.[[Qurkaj]] {{REDDOT}}  || 21.[[Shtodhra]] {{REDDOT}}   || 35.[[Kalimani]] {{REDDOT}} |- |8.[[Darza]] {{BLUDOT}}   || 22.[[Amulli]] {{REDDOT}}   || 36.[[Leskoci]] {{GREDOT}}    |- |9.[[Zogaj]] {{REDDOT}} || 23.[[Shasi]] {{REDDOT}} || 37.[[Megjureçi]] {{REDDOT}} |- |10.[[Pistulli]] {{REDDOT}}  || 24.[[Këllezna e Poshtme]] {{REDDOT}}  || 38.[[Bojka]] {{REDDOT}} |- |11.[[Mozhuri]] {{BLADOT}}   || 25.[[Këllezna e Sipërme]] {{REDDOT}}  || 39.[[Rashtisha]] {{REDDOT}}    |- |12.[[Kolonza|Kollomza]] {{REDDOT}}|| 26.[[Krytha|Krytha e Katërkollës]] {{REDDOT}} || 40.[[Kravari (Ulqin)|Kravari]] <sup>[[File:Location dot vivid red.svg|5px]]</sup> |-   |13.[[Bratica]] {{REDDOT}}   || 27.[[Katërkolla]] {{REDDOT}}  || |-   |14.[[Salçi]] {{REDDOT}} || 28.[[Lisna Bora]] {{REDDOT}}|| |- bgcolor=#ffffdd | align="center" | image_map || colspan="3" align="center" | Vendbanime të reja: Gjerana, Zenji dhe Suma (2011)<ref>[http://www.sluzbenilist.me/SluzbeniListDetalji.aspx?tag={5E3B707F-15BE-4B99-95DC-36090D505C01}Ligji për organizimin territorial të Malit të Zi]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}} Gazeta Zyrtare e Malit të Zi 54/2011 <sup>(malazezisht)</sup></ref>. |- bgcolor=#eeffff | colspan="2" align="center" | ''Shenja'' <sup>[[File:Location dot vivid red.svg|5px]]</sup> ''tregon se vendbanimi është me shumicë shqiptare.'' <br/> ''Shenja'' <sup>[[File:MarkePunktBlau.svg|5px]]</sup> ''tregon se vendbanimi është me shumicë malazeze.''<br/> | colspan="2" align="center" | ''Shenja'' <sup>[[File:Location dot green.svg|5px]]</sup> ''tregon se vendbanimi është me shumicë boshnjake.''<br/> ''Shenja'' <sup>[[File:Location dot black.svg|5px]]</sup> ''tregon se vendbanimi është aktualisht pa banorë.''<br/> |} == Demografia == {| align="right" |- bgcolor=#ddd ! colspan="2" align="center" | Përkatësia etnike sipas censusit 2011 |- bgcolor=#ddd |{{bar box |width=220px |title=Komuna |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 19 921 banorë |bars= {{bar percent|[[Shqiptarët në Mal të Zi|Shqiptarë]]|black|70.66}} {{bar percent|[[Malazezët|Malazezë]] |red |12.44}} {{bar percent|[[Serbët|Serbë]] |blue |5.75}} {{bar percent|[[Myslimanët (kombësi)|Myslimanë]] |olive|3.87}} {{bar percent|[[Boshnjakët në Mal të Zi|Boshnjakë]]|green|2.25}} {{bar percent|[[Romët|Romë]]/[[Egjiptianët|Egjiptianë]]|brown|1.17}} {{bar percent|Tjetër|gray|3.86}} }} |{{bar box |width=220px |title=Qyteti |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 10 707 banorë |bars= {{bar percent|[[Shqiptarët në Mal të Zi|Shqiptarë]]|black|60.89}} {{bar percent|[[Malazezët|Malazezë]] |red |17.07}} {{bar percent|[[Serbët|Serbë]] |blue |8.54}} {{bar percent|[[Myslimanët (kombësi)|Myslimanë]] |olive|5.05}} {{bar percent|[[Boshnjakët në Mal të Zi|Boshnjakë]]|green|2.25}} {{bar percent|[[Romët|Romë]]/[[Egjiptianët|Egjiptianë]]|brown|2.12}} {{bar percent|Tjetër|gray|4.08}} }} |- bgcolor=#ddd ! colspan="2" align="center" | Gjuha amtare sipas censusit 2011 |- bgcolor=#ddd |{{bar box |width=220px |title=Komuna |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 19 921 banorë |bars= {{bar percent|Shqip|black|72.04}} {{bar percent|Serbisht|blue|11.97}} {{bar percent|Malazezisht|red|10.73}} {{bar percent|Bosnjakisht|green|1.04}} {{bar percent|Tjetër|gray|4.22}} }} |{{bar box |width=220px |title=Qyteti |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 10 707 banorë |bars= {{bar percent|Shqip|black|62.29}} {{bar percent|Serbisht|blue|18.18}} {{bar percent|Malazezisht|red|13.73}} {{bar percent|Bosnjakisht|green|1.19}} {{bar percent|Tjetër|gray|4.61}} }} |- bgcolor=#ddd ! colspan="2" align="center" | Përkatësia fetare sipas censusit 2011 |- bgcolor=#ddd |{{bar box |width=220px |title=Komuna |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 19 921 banorë |bars= {{bar percent|[[Islami|Myslimanë]]|MediumSeaGreen|71.82}} {{bar percent|[[Ortodoks|Ortodoksë]]|DarkTurquoise|14.88}} {{bar percent|[[Katolikë]] |#9966CC |11.02}} {{bar percent|Tjetër|gray|2.28}} }} |{{bar box |width=220px |title=Qyteti |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 10 707 banorë |bars= {{bar percent|[[Islami|Myslimanë]]|MediumSeaGreen|68.15}} {{bar percent|[[Ortodoks|Ortodoksë]]|DarkTurquoise|22.65}} {{bar percent|[[Katolikë]] |#9966CC |6.45}} {{bar percent|Tjetër|gray|2.75}} }} |- bgcolor=#ddd | colspan="2" align="center" | Burimi: [http://www.monstat.org/cg/ Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT] |} Ulqini ka 10,707 banorë sipas Censusit të 2011, ndërsa e gjithë [[Komuna e Ulqinit|Komuna]] ka 19,921 banorë.<ref name="monstat.org"/> Banorët e Ulqinit quhen [[Ulqinakët|ulqinakë]]. === Etnitë === Ulqini është një qytet multi-etnik, ku përqindjen më të madhe të banorëve e përbëjn [[shqiptarët]], të cilët janë banorët autokton të Ulqinit. Ulqini është qendra e [[Shqiptarët në Mal të Zi|komunitetit shqiptar në Mal të Zi]] dhe në të gjendet selia e [[Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve|Këshillit Kombëtar të Shqiptarëve]] (KKSH) në Mal të Zi. Etni të tjera që bashkjetojnë me shqiptarët në Ulqin janë: [[malazezët]], [[serbët]], [[boshnjakët]], myslimanët (sipas kombësisë), [[romët]], [[egjiptianët]] dhe etni të tjera me numër më të vogël anëtarësh. Edhe njerëz të racës negroide kanë qenë pjesë përbërëse e këtij komunitetit, që nga koha e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]], më saktësisht pas Luftës së Kandisë. === Gjuha === Në përdorim zyrtarë në Komunën e Ulqinit janë: [[gjuha malazeze]] dhe [[gjuha shqipe]].<ref>[http://ul-gov.me/upload/document/statuti_i_komuns-_final_1.pdf Statuti i Komunës së Ulqinit] – Neni 17</ref> Sipas statutit të Komunës të dy këto gjuhë me alfabetët e tyre janë të barabarta. Komuna e Ulqinit është e vetmja komunë e Malit të Zi ku gjuhët sllave janë në pakicë. Sipas censusit 2011, 22.12% e popullsisë mbi 15 vjet flet [[Anglishtja|anglishten]] si gjuhë të huaj, 13.06% [[Gjermanishtja|gjermanishten]], 3.67% [[Italishtja|italishten]], 1.91% [[Rusishtja|rusishten]] dhe 1.36% [[Frëngjishtja|frëngjishten]].<ref>[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/znanje%20stranih%20jezika.pdf MONSTAT - ''Stanovništvo prema stranim jezicima kojima se služi, po opštinama u Crnoj Gori'']</ref> === Feja === [[Islami]] është feja më e përhapur në Ulqin, që pasohet nga [[Krishterimi]]. Të krishterët janë të ndarë në [[Kisha ortodokse|ortodoks]] dhe [[Kisha Katolike|katolikë]]. Pothuajse të gjithë [[Myslimani|myslimanët]] e Ulqinit janë sunitë, ndërsa një numër shumë i vogël i takojnë [[Tarikati|urdhërave sufiste]]. === Statistikat === ''Lëvizja e popullsisë gjat shekullit të XX-të'' {| {{Sortable|40}} |- ! Viti !! Banorë !! Grafiku |- | [[1948]] || 4385 || rowspan="8"| [[Skeda:Lëvizja e pop. së Ulqinit gjat shek XX-të.png|290px]] |- | [[1953]] || 4919 |- | [[1961]] || 5705 |- | [[1971]] || 7459 |- | [[1981]] || 9149 |- | [[1991]] || 11144 |- | [[2003]] || 12827 |- | [[2011]] || 10828 |} == Ekonomia == Ulqini sot përbën një nga qytetet me investimet më të vogla në Mal të Zi. Megjithatë turizmi po përjeton rritje lineare falë resurseve të papërshkrueshme dhe unike të cilat i posedon. Sektori privat mundëson strehimin e mijëra turistëve në të njëjtën kohë. Kualiteti i strehimit çdo vit e më shumë po rritet duke e rritur edhe perspetivën. Ajo çka vërehet lehtë është edhe interesimi i biznesmenëve botërorë për investime kapitale në Ulqin. Nga 19,921 banorët e Komunës së Ulqinit, 6207 janë popullsi aktive, ndërsa 9840 janë popullsi joaktive, të tjerët janë nën 15 vjet. Nga popullsia aktive vetëm 4848 janë të punësuar, ndërsa 1359 të pa punë. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! colspan="12" align="center" | population_total e punësuar sipas grupeve të profesioneve, censusi 2011 |- ! Gjithësej të punësuar | Profesione ushtarake || Drejtorë, funksionerë dhe ligjvënës || Ekspertë dhe artistë || Bashkpunëtorë profesional dhe teknikë || Zyrtarë për punë administrative || Profesione në shërbim dhe tregëti || Profesione në bujqësi, pylltari dhe peshkim || Profesione zejtare dhe të ngjajshme || Operatorë të impianteve, makinerive, montues dhe shoferë || Profesione elementare || Nuk janë përgjigjur |- ! 4848 | 23 || 267 || 632 || 550 || 426 || 1,475 || 105 || 483 || 304 || 548 || 35 |} == Politika == <div class="infobox float-right" style="background: #fff; padding: 3px;"> '''{{center|Anëtarët në Kuvendin Komunal}}''' <timeline> ImageSize = width:220 height:300 PlotArea = left:50 right:0 bottom:40 top:10 Legend = columns:2 left:15 top:25 columnwidth:60 DateFormat = yyyy Period = from:1 till:33 TimeAxis = orientation:vertical format:yyyy ScaleMajor = unit:year increment:4 start:1 Colors= id:FORCA value:blue legend:Pozita id:PDS value:red id:UDSH value:red legend:Opozita id:PD value:blue id:PSD value:red id:FD value:red id:MZP value:blue id:PSP value:red id:LDMZ value:blue id:IQP value:blue PlotData= bar:Leaders width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:S from:start till:9 shift:(25,0) color:PDS text:[[Partia Demokratike e Socialistëve|PDS]] (9 anëtarë) from:9 till:17 shift:(25,0) color:FORCA text:[[Forca e Re Demokratike|FORCA]] (8 anëtarë) from:17 till:21 shift:(25,0) color:PD text:[[Partia Demokratike (Ulqin)|PD]] (4 anëtarë) from:21 till:24 shift:(25,0) color:UDSH text:[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve|UDSH]] (3 anëtarë) from:24 till:26 shift:(25,0) color:PDS text:[[Partia Social Demokrate e Malit të Zi|PSD]] (2 anëtarë) from:26 till:28 shift:(25,0) color:MZP text:[[Mali i Zi Pozitiv|MZP]] (2 anëtarë) from:28 till:30 shift:(25,0) color:IQP text:[[Iniciativa Qytetare Perspektiva|IQP]] (2 anëtarë) from:30 till:31 shift:(25,0) color:LDMZ text:[[Lidhja Demokratike në Mal të Zi|LD në MZ]] (1 anëtar) from:31 till:32 shift:(25,0) color:PSP text:[[Partia Socialiste Popullore|PSP]] (1 anëtar) from:32 till:33 shift:(25,0) color:FD text:[[Fronti Demokratik|FD]] (1 anëtar) TextData= fontsize:S pos:(10,-100) </timeline> </div> {{Artikull i veçantë|Lista e kryetarëve të Ulqinit|Kuvendi i Komunës së Ulqinit|Zgjedhjet lokale në Ulqin}} [[Komuna e Ulqinit]], si njësi administrative, ka [[Lista e kryetarëve të Ulqinit|Kryetarin e Komunës]] dhe [[Kuvendi i Komunës së Ulqinit|Kuvendin e Komunës]], të përbërë prej 33 anëtarësh. Kryetari aktual është Nazif Cungu, i [[Forca e Re Demokratike|Forcës së Re Demokratike]], ndërsa Kryetari i Kuvendit është Loro Nrekiq, i [[Partia Demokratike e Socialistëve|Partisë Demokratike të Socialistëve]]. Koalicioni udhëheqës përbëhet nga [[Forca e Re Demokratike]], [[Partia Demokratike (Ulqin)|Partia Demokratike]], Lëvizja Qytetare Perspektiva, [[Partia Demokratike e Socialistëve]] dhe [[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]]. Partitë në opozitë janë: [[Partia Social Demokrate e Malit të Zi|Partia Socialdemokrate]], [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi|Lidhja Demokratike]], [[Partia Socialiste Popullore]], [[Fronti Demokratik]] dhe dy këshilltarë të pavarur. Partia që nuk arriti të futej në Kuvendin Komunal në zgjedhjet e fundit është Partia Boshnjake. Skena politike lokale karakterizohet nga një fragmentim i theksuar, me një numër të madh partish politike, çka reflektohet shpesh edhe me vështirësi në arritjen e konsensusit për pika të caktuara. == Marrëdhëniet ndërkombëtare == === Qytetet binjake === {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} : {{flagicon|AUT}} – [[:en:Liesing|'''Liesingu''']] <small>(Distrikti i 23-të i [[Vjena|Vjenës]])</small>, [[Austria|Austri]] <small>''(viti 2008)''</small><ref name="uom.me" /><ref>{{Cite web|url=http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html|title=Bezirkspartnerschaften der Stadt Wien|url-status=dead|access-date=6 gusht 2014|archive-date=23 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323090556/http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html}}</ref> : {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} – '''[[Llukavaci]]''', [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Hercegovinë]] <small>''(viti 2014)''</small><ref>{{Cite web|url=http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/|title=“Bratimljenje” Lukavca i Ulcinja od posebne važnosti za privrednu saradnju|url-status=dead|access-date=12 korrik 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100042/http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/}}</ref> : {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} – '''[[Sarajeva|Qyteti i Vjetër i Sarajevës]]''', [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Hercegovinë]] <small>''(viti 2009)''</small><ref name="uom.me" /><ref>{{Cite web|url=http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90|title=POTPISAN SPORAZUM O SARADNJI OPŠTINA/OPĆINA ULCINJ I STARI GRAD SARAJEVO|url-status=dead|access-date=12 korrik 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518090006/http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90}}</ref> : {{flagicon|Kosovo}} – '''[[Deçani]]''', [[Kosovë]] <small>''(viti 2015)''</small><ref>{{Cite web|url=https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx|title=Deçani dhe Ulqini binjakëzohen – kk.rks-gov.net|url-status=dead|access-date=19 shtator 2015|archive-date=9 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309135553/https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx}}</ref> : {{flagicon|Kosovo}} – '''[[Prizreni]]''', [[Kosovë]] : {{flagicon|Ukraina}} – '''[[:en:Uzhhorod|Uzhgorodi]]''', [[Ukraina|Ukrainë]]<ref name="uom.me">{{Cite web|url=http://www.uom.co.me/wp-content/uploads/2013/01/bratimljenje-m2-3.pdf|title=Bratimljenje gradova Crne Gore|access-date=12 korrik 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092613/http://www.uom.co.me/wp-content/uploads/2013/01/bratimljenje-m2-3.pdf|url-status=dead}}</ref> {{col-break}} : {{flagicon|Albania}} – '''[[Berati]]''', [[Shqipëri]]<ref name="uom.me" /> : {{flagicon|Albania}} – '''[[Durrësi]]''', [[Shqipëri]]<ref name="uom.me" /> : {{flagicon|Albania}} – '''[[Tirana]]''', [[Shqipëri]] : {{flagicon|USA}} – '''[[:en:Stamford, Connecticut|Stamfordi]]''' <small>([[Konektikati|Konektikat]])</small>, [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]<ref name="uom.me" /> : {{flagicon|Turkey}} – '''[[:en:Serik|Seriku]]''', [[Turqi]] <small>''(viti 2014)''</small><ref>[http://ul-info.com/vizita-neser-binjakezimi-i-ulqinit-dhe-serikut/ Vizita: NESËR BINJAKËZIMI I ULQINIT DHE SERIKUT]</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html|title=Ulcinj’li yeni kardeşler Serik’ten memnun kaldı|url-status=dead|access-date=5 shtator 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518083204/http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html}}</ref><ref>[http://ul-info.com/ceremonia-ne-serik-nenshkruhet-protokolli-per-binjakezim/ Ceremonia në Serik: NËNSHKRUHET PROTOKOLLI PËR BINJAKËZIM]</ref> : {{flagicon|Italy}} – '''[[Provinca e Teramos|Silvi]]''', [[Italia|Itali]] <small>''(viti 2022)''</small><ref>{{Cite web|url=https://www.comune.silvi.te.it/home/notizie-eventi-avvisi/notizie/2022/02/Consiglio-Comunale-del-10.02.2022.html|title=Consiglio Comunale del 10.02.2022 (në italisht)|access-date=22 qershor 2022|archive-date=19 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619222022/https://www.comune.silvi.te.it/home/notizie-eventi-avvisi/notizie/2022/02/Consiglio-Comunale-del-10.02.2022.html|url-status=dead}}</ref> {{col-end}} == Komunikacioni == [[Skeda:License_plate_of_Montenegro_since_2008.jpg|thumb| Regjistracionet e automobilave. ]][[Skeda:Muriqan.jpg|thumb| Pika kufitare nërmjet Malit të Zi dhe Shqipërisë: [[Sukubina|Sukubinë]]-[[Muriqan (Shkodër)|Muriqan]]. ]] [[Komunikacioni automobilistik|Transporti tokësor]] është forma më e përdour e transportit në Ulqin. Rruga kryesore që kalon në Ulqin është'' Magjistralja M-2.4'', që fillon nga Petrovci, kalon në Tivar, pastaj në Ulqin dhe përfundon në pikën kufitare [[Sukobini|Sukobinë]]'' ''(që lidh Ulqinin me [[Shqipëria|Shqipëri]]), kjo magjistrale është pjesë e Rrugës evropiane E752. Ndërsa ''Rruga regjionale R-17'' fillon në Ulqin, kalon paralel me [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhin e Madh]] dhe përfundon në [[Ishulli Ada e Bunës|Adën e Bunës]].<ref>{{Cite web|url=http://www.dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg|title=Karta magistralnih i regionalnih puteva Crne Gore|url-status=dead|access-date=10 korrik 2014|archive-date=22 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140922220506/http://dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg}}</ref> Rrugët kryesore për qarkullim në qytet janë: Hafiz Ali Ulqinaku, Gjergj Kastrioti Skenderbeu, e Kosovës, Nëna Terezë, Sami Frashëri dhe Detarët e Ulqinit. Mjete të transportit publik janë furgonët, që në lokal njihen si ''kombi''. Stacioni i autobusave në Ulqin gjendet në lagjen Totosh të Ulqinit. Regjistrimet e tabelave ne Komunën e Ulqinit janë të shenuara me '''UL'''. [[Transporti detar e lumor|Transporti detar]] është prezent vetëm gjatë sezonit veror. Ulqini nuk ka një port të mirëfillët detar por vetëm një marinë detare të vogël, ndërsa porti më i afërt detar është [[Tivari|i Tivarit]] 25&nbsp;km, anijet nga ky port kryejn destinacionet ''Tivar - [[Bari (Itali)|Bari]] - Tivar ''dhe'' Tivar - [[Ankona]] - Tivar''. [[Porti i Shëngjinit]] është 80&nbsp;km largë. [[Transporti hekurudhor]] nuk është prezent në Ulqin. Stacioni më i afërt hekurudhor është [[Tivari|i Tivarit]] 25&nbsp;km, i cili është stacioni fillestar i ''Hekurudhës [[Tivari|Tivar]] - [[Beogradi|Beograd]].'' [[Komunikacioni ajror|Transporti ajror]] i rregulluar nuk është gjithashtu prezent në Ulqin, por në Fushën e Ulqinit gjendet një pistë e thjeshtë, e gjatë 1&nbsp;km me sipërfaqe bari. Kjo pistë përdoret vetëm nga aeroplanët e vogël që kryen fluturime ''charter'', gjithashtu përdoret edhe si vend uljeje për helikopterë. Aeroportet që kanë destinacione të rregullta më të afërt me Ulqinin janë: [[Podgorica|i Podgoricës]] 70&nbsp;km, i Tivatit 84&nbsp;km, [[Dubrovniku|i Dubrovnikut]] 125&nbsp;km, [[Aeroporti Nënë Tereza|i Tiranës]] 135&nbsp;km dhe [[Aeroporti i Prishtinës|i Prishtinës]] 280&nbsp;km. === Detaria === {{Artikull i veçantë|Detaria e Ulqinit}} Detaria në qytetin e [[Ulqin]]it ka qenë gjithmonë prezente duke filluar që nga kohrat e [[Iliria|Ilirisë]] e deri në ditët e sotme. Ky qytet 2 mijëvjeçar e gjysëm i vjetër ka dhënë, është duke dhënë dhe do të jap detarë të shkathtë. Sot në Ulqin nuk mund të shihen anije të mëdha me vela-''velanije'' për shkak se historia e ka vendosur këtë por ka shumë anije të madhësive të vogla dhe të mesme. Nën ''Kala'' (Qytetin e Vjetër) gjendet mini-marina e quajtur "Kacema" e ndërtuar në vitin 2011 që nuk është plotësisht funksionale dhe praktike. Ka propozime tek qeveria malaziase dhe qeveria lokale për hapjen e shkollës së mesme të detarisë në Ulqin dhe ndërtimin e një marine plotësisht funksionale në [[Valdanosi|Gjirin e Valdanosit]]. Distanca nga Ulqini në marinat e tjera të Malit të Zi, të japura në mila (1 Nm = 1,852 metra ). {| class="wikitable" | Marina | ''Tivari'' | ''Petrovci'' | ''Budva'' | ''Herceg Novi'' | ''Zellenika'' | ''Risani'' | ''Kotorri'' | ''Tivari'' |- | '''Ulqini''' | 12 | 22 | 28 | 45 | 46 | 54 | 56 | 50 |} == Arsimi == Arsimi në Ulqin zhvillohet në shkollimin parashkollor, fillor dhe të mesëm, ndërsa nga viti shkollor 2014/15 edhe në shkollimin e lartë. Arsimi fillor zhvillohet në katër shkolla fillore, ku dy janë në qytet ([[Shkolla Fillore "Boshko Strugar"|SHF ''Boshko Strugar'']] dhe [[Shkolla Fillore "Marshalli Tito"|SHF ''Marshalli Tito'']]) dhe dy në rrethinë ([[Shkolla Fillore "Bedri Elezaga"|SHF ''Bedri Elezaga'']] në [[Katërkolla|Katërkollë]] dhe [[Shkolla Fillore "Mark Nuculloviq"|SHF ''Mark Nuculloviq'']] në [[Shtoji i Sipërm|Shtoj]]). Arsimin e mesëm e ushtrojnë [[Shkolla e Mesme e Kombinuar "Vëllazërim-Bashkim"|Shkolla e Mesme e Kombinuar ''Vëllazërim-Bashkim'']] dhe [[Gjimnazi "Drita"|Gjimnazi ''Drita'']]. SHMK ''Vëllazërim-Bashkim ''përmban profilet arsimore: gjimnaz i përgjithshëm dhe teknik i turizmit (shkalla e IV), kamarier, gjellëbërës, shitës, elekromekanik i makinave dhe paisjeve, automekanik, autollamarier dhe frizer (shkalla e III). Gjimnazi privat ''Drita ''ka vetëm një profil arsimor: gjimnaz i përgjithshëm (shkalla e IV).<ref>{{Cite web|url=http://www.gjimnazidrita.com/Rrethnesh.html|title=Rreth nesh – Gjimnazi "Drita"|access-date=10 prill 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221736/http://www.gjimnazidrita.com/Rrethnesh.html|url-status=dead}}</ref> Nga viti shkollor 2014/15, filloi punën institucioni i vetëm i shkollimit të lartë në Ulqin, gjëgjsisht ''Fakulteti i studimeve afariste mesdhetare në Tivat''.<ref>''Ul-info.com'', [http://ul-info.com/nga-shtatori-ne-ulqin-hapet-fakulteti/ Nga shtatori në Ulqin: HAPET FAKULTETI!]</ref> Ky fakultet është privat dhe përmban pesë programe studimore themelore (Menaxhmenti i sigurisë së marinave dhe jahteve; Menaxhmenti në dogana, shpedicion dhe agjenci; Menaxhmenti në turizmin, sportin dhe rekreacionin nautik; Nautika; Makineria e anijeve) dhe dy programe studimore postdiplomike (Specialistika në turizmin nautik; Magjistratura në fushën e turizmit nautik). Të gjithë diplomat janë të shkallës ''Bachelor''. Në Ulqin gjendet edhe [[Shkolla e Muzikës (Ulqin)|Shkolla për Arsimim Fillor Muzikor]]. == Arti dhe kultura == {{Artikull i veçantë|Muzeu i Ulqinit|Kostumet e Ulqinit}} Ulqin është shumë i pasur nga pikpamjet etno-kulturore. Nëpër Ulqin por edhe në rrethinë dallohen disa kostume popullore: kostumi i shqiptarëve mysliman të Ulqinit (i ashtëquajturi ''Kostumi i Qytetit''), kostumi i shqiptarëve mysliman të Anës së Malit, kostumi i bregacorëve, kostumi i Shestanit, kostumi i malësorëve, kostumi i goranëve (ose i ''mërrkojeviqëve'') dhe kostumi i [[Malazezët|malazezëve]]. Të gjithë këto kostume rëndësi më të madhe i kushtojnë veshjeve të femrës.<ref>ulqini.de: [http://www.ulqini.de/Kostymet_e_Ulqinit.htm Kostymet e Ulqinit]</ref> Institucioni më i rëndësishëm për kulturë është Qendra për kulturë. Në kuadër të saj veprojnë këto njësi organizative: # [[Biblioteka Popullore (Ulqin)|Biblioteka]] # [[Muzeu i qytetit (Ulqin)|Muzeu]] # Kinemaja [[Muzeu i qytetit (Ulqin)|Muzeu i Ulqinit]] i themeluar në vitin 1975. Muzeu ndodhet brenda kalasë dhe kryen evidentimin, hulumtimet sistematike, mbledhja e eksponateve të ndryshme, mbrojtjen e specializuar dhe përpunimin e materialit të gjetur, eksponimim e ekspozitave me vlera kulturore, shkencore dhe artistike. Pranë Muzeut punon reparti arkeologjik (në ndërtesën e [[Kisha-Xhami e Ulqinit|Kishë-Xhamisë]]) dhe reparti etnologjik si dhe Galeria e Arteve (në [[Kulla e Ballshajve|Kullën e Ballshajve]]). Ulqini posedon një pasuri të madhe arkitektonike që kanë vlera të mëdha kulturore. Ndër ta bëjnë pjesë kishat, xhamitë, krojtë dhe mbetjet arkeologjike. === Xhamitë === {{Artikull i veçantë|Lista e xhamive në Ulqin}} Në Qytet gjenden 6 [[Xhamia|xhami]] dhe shumë të tjera në rrethinë. Xhamitë e qytetit janë: [[Xhamia e Pashës]], [[Xhamia e Detarëve]], [[Xhamia e Lamit]], [[Xhamia e Bregut]], [[Xhamia e Kryepazarit]] (ose e Majapazarit) dhe [[Xhamia e Namazgjahut]] (ose e Mezgjahut).<ref>http://www.bosnjaci.net: [http://www.bosnjaci.net/prilog.php?pid=19003 DZAMIJE I IMAMI ISLAMSKE ZAJEDNICE – ULCINJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312042214/http://bosnjaci.net/prilog.php?pid=19003 |date=12 mars 2016 }}</ref> == Sporti dhe rekreacioni == {{Shiko gjithashtu|Lista e shoqërive sportive të Ulqinit}} Sporti është pjese e pandashme e jetës së përditshme të shumë banorëve të Ulqinit. Në këtë qytet janë aktive shumë klube të sporteve të ndyshme. Sportet më të njohura janë [[Futbolli]], [[Hendbolli]], [[Basketbolli]], [[Tenisi]]; por edhe sportet ushtarake si [[Karate]], [[Kickbox|Kick-boxing]] dhe Tekuando. Janë të pranishme disa fusha futbollistike, disa fusha tenisi, një pistë atletike, disa salla dhe fusha të hapura për indoor sporte (basketboll, hendboll, volejboll, mini-futboll). Sporte që luhen vetem në verë për shkak të kushteve atmosferike janë vaterpolo, [[Volejboll|beach volley]] dhe [[noti]], por edhe sporte ekstreme si kite surfing dhe surfing. === Futbolli === [[Skeda:Stadion_Safari.JPG|thumb| Një ndër fushat e futbollit që gjinden pranë [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhit të madh]]. ]] Futbolli është një ndër sportet më të njohur në Ulqin. Klubi i parë sportiv në Ulqin është hapur me 1921 me emrin ''Olcinium'' (emër latin, [[shqip]]: ''Ulqini''), pastaj pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] ka marrë emrin ''Bjelogorac''''' '''(emër [[Gjuha serbokroate|serbokroat]], [[shqip]]:''' '''''Malabardhë''). Prej vitit 1983 është emëruar ''Otrant'', që do të zgjasë deri më 2013 kur klubi do të mbyllet për shkak të borxheve të mëdha financiare. Prej vitit 2013 deri në vitin 2014, edhe kur mbyllet përfundimisht, si klubi përfaqësues i Ulqinit qëndroi klubi privat [[OFK Federal|''Federalli'']], që është formuar më 2008 si klub për të rinjë. Gjatë viteve të fundit kanë qenë prezent edhe klube të tjera futbollistike për të rinjë si: ''Ulqini ''dhe ''Bellevue'', por për shkaqe finaciare janë mbyllur. Për lojtaret femra është hapur klubi i quajtur ''Ulqini'' që merr pjesë në [[Liga e Parë për Femra e Malit të Zi|Ligën e Parë të Malit të Zi për Femra]]. Në Ulqin gjendet një stadium që përmbush kushtet për organizimin e ndeshjeve zyrtare: [[Stadiumi "Olympic"|Stadiumi Olympic.]] Përveç këtij stadiumi në Ulqin gjende edhe disa fusha të tjera futbolli, të vendosura pranë [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhit të madh]]. === Basketbolli === Është një sport që në vitet e fundit sa vjen e bëhet më i njohur. [[KB Ulqini|''KB Ulqini'']] është klubi kryesor në Ulqin, që është formuar më 1976. KB Ulqini merr pjesë në Ligën e Parë të Basketbollit në Malit të Zi. Ndeshjet i luan në Sallën sportive të Sh.M.K. ''Vllazërim-Bashkim'', që është restauruar më 2009. === Hendbolli === Si një ndër sportet më të sukseshme në historinë sportive të Ulqinit gradualisht pas rënies së [[Jugosllavia|Jugosllavisë]] ka pësuar rënie. Por me formimin e [[KH Ulqini|''KH Ulqini'']]'' ''në vitin 2010 ky sport ka hyrë në skenën e sporteve më përfaqësuese të qytetit. Tani marrin pjesë në Ligën e Parë të Hendbollit të Malit të Zi. Përkrah këtij klubi qëndron edhe Klubi i Hendbollit për Femra ''Ulqini''. Ndeshjet i luajnë në Sallën sportive të Sh.F. ''Marshall Tito''. === Varterpolli === Sporti i vaterpolit zhvillohet vetëm si sport argëtues gjatë sezonit verorë. Në vitin 1954 për herë të parë është hapur klubi i vaterpollit ''Gusar''. Klubi merr pjesë tetë vite me rradhë në Kampionatin e Malit të Zi në Vaterpollo, ku në vitin 1962 do të pushoj së ekzistuari. === Sportet argëtuese === Treva e Ulqinit jep në mundësi të madhe për sporte argëtuesi si: zhytje pran anijeve dhe gërmadhave nën-detare, kitesurfing në [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhin e Madhë]] dhe Adë të Bunës, çiklizëm malorë, hiking, orientim, çiklizëm nëpr Ullishtë, Valdanos dhe Pyllin e Pishave, ecje nëpër [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhin e Madhë]] dhe Adë të Bunës, peshkimi detar në [[Detin Adriatik]], peshkimi liqenor në [[Liqeni i Shasit|Liqenin e Shasit]] dhe peshkimi lumor në [[Lumi Buna|Lumin Buna]], gjuetia në Shtoj, Zogaj dhe Kënetë. == Turizmi == {{Shiko gjithashtu|Lista e plazheve në Ulqin}} Ulqini është një destinacion i njohur turistit gjatë verës. Edhe pse në masë të madhe i panjohur nga turistë të vende të mëdha, turistët që e kanë këtë vend destinacion kyç dhe rritja e numrit të turistëve që vijnë për herë të parë e bëjnë këtë qytet një pikë të nxehtë për pushuesit përgjatë muajve maj deri shtator. Është i njohur veçmas për plazhet e tija me rërë. Plazhi më i njohur i Ulqini është [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhi i Madhë]], që është një plazh ranor 12&nbsp;km i gjatë, plazhi më i gjatë në Mal të Zi. Si miniaturë e Plazhit të Madhë, në qytet qendet Plazhi i Vogël (Rana), që është një plazh ranor 376m i gjatë dhe gjatë sezonit veror arrin kapacitetin maksimal. Plazhi i Grave është një ndër plazhet shkëmbore më të njohura të Ulqini, në këtë plazh gjinden burime të sulfurit dhe radiumit që së bashku me kripën e detit krijojnë ujëra me karakter shëndetsorë. Sipas kulturës vendase ky plazh ka ndikim në rritjen e fertilitetit tek femra, është i rrethuar nga Pylli i Pishave. Për turistë që dëshirojnë paqën dhe një atmosferë unike si mundësi kanë ishullin Ada e Bunës. Në ishull është i vendosur edhe nj kamp naturistësh. Si simbol kryesor arkitektonik i Ulqini është Kalaja (Qyteti i vjetër) që është bërthama e të gjithë qytetit. Ajo që dallon Ulqinin nga qytetet tjera bregdetare, është sigurisht, pazari i cili gjindet në rrugën kryesore të qytetit. Këtu, sidomos të martëve dhe të premteve, ditëve të pazarit, mund të bleni prodhimet autentike vendase. Në çdo kohë mund të gjeni qumështin e freskët vendas, djathin, vezët, pemët dhe perimet, ullinjët, vajin e udhinjëve, kurse duhanxhinjët e apasionuar, aty mund të gjejnë duhanin e Ostrosit, prodhimin më të mirë të këti lloji në Mal të Zi. Dëshmia më e mirë se në pazarin e Ulqinit dominojnë prodhimet vendase, është, sigurisht, sfilata e veshjeve kombëtare nga rrethina e Ulqinit, me të cilat janë të veshura shumica e shitseve. Duke ofruar prodhimet e veta, ato me veshjen e tyre na e bëjnë të ditur se prej cilit rajon vijnë dhe vetë ky fakt paraqet garancionin më të sigurtë për kualitetin e mallit. [[Shqip|<nowiki/>]] Një karakterstikë tjetër e Ulqinit është se është ndër qytetet e rralla në Evropë ku mund të gjendet uji i njelmët (deti) dhe uji i ëmbël (liqe dhe lumenj). Ekzistojnë shumë pika interesante të cilat ia vlen të shikohen në Ulqin. Spikasin plazhet e shumta me rërë të hollë por nuk mungojnë as ata me shkëmbinj. Në rajonin e plazhit të madh "siparin" e hap plazhi Otrant, për të vazhduar pastaj me plazhin Lido, Bellvi, Evropa etj. Nëse jeni në kërkim të plazheve me gurë atëherë edhe atë mund ta gjeni. Plazhet në pjesën e teritorit nga plazhi i madh tek plazhi i vogël përbëjnë perla të plazheve me gurë. Adhuruesit e hedhjeve nga shkëmbijtë e lartë kanë mundësi që të testojnë adrenalinën e tyre në këtë pjesë. Për ata që preferojnë ujin e ëmbël atëherë si alternativë vjen Liqeni i Shasit. Xhiro me varkë, restaurant i mirë peshku dhe gjelbërim pa kufi, kjo është më e pakta që mund të gjesh afër Liqenit të Shasit. Afër liqenit për ata që e kanë qef historinë, mund të vizitohet kalaja e dikur Qytetit të Shasit. Përveç kësaj aty janë të vendosura edhe disa kisha që datojnë mjaft herët. == Njerëz të famshëm == {{Artikull i veçantë|Lista e ulqinakëve}} Më poshtë janë disa nga personalitet më të famshëm që kanë lindur në Ulqin ose e kanë kaluar shumicën e jetës në Ulqin: *[[Cafo Beg Ulqini]], Kryetare i Komunes, Regjent i Shqiperise, [[Kalores]] I [[Urdhëri i Skënderbeut]] *[[Adrian Lulgjuraj]],këngëtar, fitues i Festivalit të Këngës 51. *Donika Çapriqi *[[Hana Cakuli]], këngëtare. *[[Pjetër Gjoka]], aktor i dekoruar me Artist i popullit. *[[Mujo Ulqinaku]], oficer në Marinën Luftarake të Shqipërisë dhe Hero i Popullit. *[[Gjon Buzuku]], Meshtar katolik, autor i Mesharit. *[[Rizo Shurdha]], fotograf dhe boksier i njohur me prejardhje afrikane. *[[Hajro Ulqinaku]], shkrimtar. *[[Skender Pelivani]], magjistar dhe pelivan me famë europiane. === Vizitorët e famshëm === *[[Kolë Idromeno]], piktor shqiptar (1877 - 1880) *[[Sabbatai Zevi]], rabin sefardi dhe kabalist (1673 - 1676) *[[Arnold von Harfi]], udhëpershkrues gjerman *[[Josip Broz Tito]], president i ish-[[Jugosllavia|Jugosllavisë]] (1959) == Galeria == <gallery mode="packed" heights="150"> Skeda:Ulqin qershor 2018.jpg|Plazha e vogel Skeda:Muri ciklopik, Ulqin.jpg| Muri ciklopik ilir Skeda:Kulla e Ballshajve.JPG| [[Kulla e Balshajve]] Skeda:18 Ulcinj wieza zegarowa.jpg|Kulla e sahatit Skeda:MN, Ulcinj 044.jpg| Bedenet e [[Kalaja e Ulqinit|Kalasë]] Skeda:Pallati i Venedikut.jpg| Pallati i Venedikut Skeda:Kuvendi, Ulqin.jpg| [[Kuvendi i Komunës së Ulqinit|Kuvendi i Ulqinit]] Skeda:Ulcinj, mosque.jpg| [[Xhamia e Pashës]] Skeda:MN, Ulcinj 003.jpg| [[Xhamia e Namazgjahut]] Skeda:Ulcinj, orthodox church.jpg| Kisha ortodokse Shën Nikolla Skeda:Dolcinium kitesurf.jpg| [[Plazhi i madh i Ulqinit|Plazhi i madh]] Skeda:Ulcinj - Mala Plaza.jpg| [[Plazhi i Vogël|Plazhi i vogël]] Skeda:Zenskaplaza.jpg| [[Plazhi i grave (Ulqin)|Plazhi i grave]] Skeda:Ulqini qershor 2018.jpg| image_skyline e Ulqinit Skeda:Свјетлопис Улциња 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-2, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-3, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-4, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-5, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-6, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-7, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-8, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-9, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-10, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-11, 2.8.2015.jpg| </gallery> == Shiko dhe == {{UlqiniPortal}} * [[Shqiptarët në Mal të Zi]] * [[Lista e qyteteve shqiptare]] * [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhi i Madh]] * [[Kongresi i Berlinit]] == Referime == {{Reflist|2}} == Literatura == * {{wikicite | ref = Ushaku-2010 | reference = {{cite book|last=Ushaku|first=Ruzhdi|title=Ulqini: në përmasa kërkimi dhe frymëzimi|date=2010|publisher=Fondacioni Lika|location=Ulqin|isbn=978-86-908739-2-0|accessdate=10 korrik 2014|ref=Ushaku}} }} * {{wikicite | ref = Canka-2012 | reference = {{cite book|last=Canka|first=Mustafa|title=Ulqini në Perandorinë Osmane|date=2012|publisher=Asociacioni Ulqini, Almanah|location=Ulqin|isbn=978-9940-570-10-1|accessdate=22 gusht 2014|ref=Canka}} }} * {{wikicite | ref = OOuSI-2003 | reference = {{Cite book|author=Stafi i OOuSI|year=2003|url=http://books.google.com/books?id=IENpAAAAMAAJ&q=Ulcinj+%2B+wolf&dq=Ulcinj+%2B+wolf|title=Österreichische Osthefte|volume=45:1-2|publisher=Österreichisches Ost- und Südosteuropa-Institut|page=227|accessdate=10 korrik 2014}} }} * {{wikicite | ref = Rymut-1981 | reference = {{Cite book|last=Rymut|first=Kazimierz|year=1981|title=Gegenstand und Methoden der Onomastik|isbn=978-83-04-00227-2|page=56|url=http://books.google.com/books?id=vznVAAAAMAAJ&dq=Ulqin+%2B+ujk&q=expliqua+aussi+beaucoup+d'autres+toponymes+%C3%A0+l'aide+de+la+langue+albanaise,+comme+le+nom+de+la+ville+de+Ulqin,+avec+le+mot+albanais+ulk,+ujk-loup#search_anchor|publisher=Ossolineum|accessdate=10 korrik 2014}} }} * {{wikicite | ref = Belegu-1939 | reference = Xhafer Belegu: ''Lidhja e Prizrenit''. Tiranë, 1939}} * {{wikicite | ref = Rexha-1998 | reference = Riza Rexha: ''[[Ulqini në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit 1878-1881]]''. Art Club, Ulqin, 1998}} * {{wikicite | ref = Buda-1986 | reference = Aleks Buda: ''Shkrime Historike 2''. Shtëpia botuese 8 nëntori, Tiranë, 1986}} * {{wikicite | id =Ruvarac-1899 | reference ={{cite book|last=Ruvarac|first=Ilarion|title=Montenegrina : prilošci istoriji Crne Gore|date=1899|publisher=Štamparija Jovana Puljo|location=Zemun|url=http://ubsm.bg.ac.rs/engleski/dokument/1553/montenegrina-prilosci-istoriji-crne-gore-napisao-ilarion-ruvarac|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029133039/http://ubsm.bg.ac.rs/engleski/dokument/1553/montenegrina-prilosci-istoriji-crne-gore-napisao-ilarion-ruvarac|url-status=dead}}}} * {{wikicite | ref = LTKU-1989 | reference = Lidhja Turistike e Komunës së Ulqinit: ''Ulcinj''. Zagreb, 1989}} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{UlqiniSister}} * [http://ul-gov.me/index.php?lang=sq ul-gov.me] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222165702/http://ul-gov.me/index.php?lang=sq |date=22 dhjetor 2014 }} — faqja zyrtare e Ulqinit * [http://www.ulcinj.travel/al/ ulcinj.travel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015202027/http://www.ulcinj.travel/al/ |date=15 tetor 2017 }} — faqja zyrtare turistike e Ulqinit * [http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Ulcinj.html Vendndodhja] * [http://www.ulqini.de/shqip.htm ulqini.de] —'' Ulqini ''(portal) * [http://www.visit-ulcinj.com/blog/ visit-ulcinj.com ] — ''Lajme nga Ulqini ''(portal) * [http://ul-info.com/ ul-info.com] — ''UL Info ''(portal) * [http://www.ulqini-online.com/ ulqini-online.com] — ''Ulqini Online ''(portal) {{Lokacioni | width = auto | Veriperëndim = [[Mali i Bardhë]] | Veri = [[Bratica]] | Verilindje = [[Kodra (Ulqin)|Kodra]] | Perëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Lindje = [[Kriporja e Ulqinit|Kriporja]] | Në mes = Ulqini | Jugperëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Jug = ''[[Deti Adriatik]]'' | Juglindje = Gjerana }} {{Lokacioni | width = auto | Veriperëndim = {{flagicon|Montenegro}} <br/> [[Komuna e Tivarit]] | Veri = {{flagicon|Montenegro}} <br/> [[Komuna e Tivarit]] | Verilindje = {{flagicon|Albania}} <br/> [[Qarku i Shkodrës]] | Perëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Lindje = {{flagicon|Albania}} <br/> [[Qarku i Shkodrës]] | Në mes = Komuna e Ulqinit | Jugperëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Jug = ''[[Deti Adriatik]]'' | Juglindje = {{flagicon|Albania}} <br/> [[Qarku i Shkodrës]] }} {{Ulqini}} {{Komuna e Ulqinit}} {{Artikull i mirë|dita=12|muaj=07|viti=2016}} [[Kategoria:Artikuj të mirë]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Qytete në Mal të Zi]] [[Kategoria:Ulqin|*]] [[Kategoria:Vendbanime në Ulqin|*]][[Kategoria:Vendbanime në Ulqin]] c65jiqmmusncefz5q2tk6l258df8xeo 0 20908 2978287 2941706 2026-05-07T14:43:08Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978287 wikitext text/x-wiki [[Skeda:28nentor.jpg|parapamje|djathtas|350px|[[Ismail Qemali]] në 1-vjetorin e 28 nëntorit, më 1913.]] '''Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë''' është shpallja e pavarësisë së [[Vilajeti shqiptar|vilajetit shqiptar]] nga [[Perandoria Osmane]] në kushtet e [[Lufta e Parë Ballkanike|Luftës së Parë Ballkanike]]. [[Shqipëria]] u vetëshpall e pavarur në [[Vlorë]] më [[28 nëntor]] [[1912]] nga [[Ismail Qemali]]. Në shpalljen e pavarësisë morën pjesë 40 delegatë nga të gjitha trevat shqiptare. Menjëherë pas shpalljes së pavarësisë, Asambleja e Vlorës formoi qeverinë e parë të Shqipërisë së Pavarur të drejtuar nga [[Ismail Qemali]] si dhe Pleqësinë. Arritja e kryengritjes shqiptare të 1912 u dha të kuptonte shteteve [[ballkani]]ke se gjendja e Perandorisë Osmane ishte e dobët. [[Mbretëria e Serbisë]] ishte kundër planit të [[Vilajeti]]t Shqiptar, duke parapëlqyer një shkartisje të [[Rumelia|Rumelisë]] mes katër shteteve ballkanike. Shtete të cilat planifikuan ndarjen e territoreve evropiane osmane dhe gjithashtu u ujdisën që territoret e pushtuara gjatë Luftës Ballkanike të qeveriseshin si ''Condominium''. Kjo edhe është arsyeja e Asamblesë Mbarëshqiptare të tubuar nga Ismail Qemali, ku morën pjesë delegatët e ardhur nga të gjitha trevat shqiptare. == Pavarësia == === Shpallja === Asambleja prej 40 delegatëve në [[kasaba]]në e Vlorës më 28 nëntor 1912, shpalli pavarësinë e Shqipërisë. Procesverbali pas të cilit u radhitën firmat e të dërguarve që u ujdisën për shpalljen u diktua nga Ismail Qemali, u shkrua në [[Gjuha shqipe|gjuhën shqipe]] nga [[Luigj Gurakuqi]] dhe në vijim në [[Turqishtja osmane|osmanisht]] nga [[Shefqet Dajiu]]. Teksti i procesverbalit të mbledhjes nis me fjalët: <blockquote>"''Në Vlonë më 15/28 të Vjeshtës së Tretë [[Kalendari hixhri|1328]]/1912'' :''Pas fjalëvet që tha z. Kryetar [[Ismail Qemali|Ismail Kemal beu]], me të cilat tregoi rrezikun e math në të cilin ndodhet sot Shqipëria, të gjithë delegatët me një zâ venduan që Shqipëria më sot të bâhet në vehte, e lirë e e mosvarme.'' :Passi upërmendën prej Ismail Qemal Beut Kryetarit të Kongresit, rreziqet e mjerimet në të cilat ndodhet Shqipnia, kongresistët me nji zâ pranuan Independencën edhe e proklamuan Shqipniën Shtet Independent e të lirë. </blockquote> === Firmëtarët === [[Skeda:Deklarata.jpg|djathtas|parapamje|285x285px|Pamja origjinale e procesverbalit të shpalljes së pavarësisë, foto Marubi me 1937. Shënimi i mëposhtëm, i paidentifikuar autori, është bërë për emrat që ishin nga ana e pasme]] Lista e atyre që e firmosën dokumentin që protokolloi shpalljen u botua më pas te gazeta e qeverisë së dalë nga ajo asamble, ''[[Përlindja e Shqipënies|Përlindja e Shqipniës]].'' Akti i shpalljes u shkrua në një copë letre, ku në formulimin protokollar radhiten 34 firma dhe në pjesën e pasme janë gjashtë firma tjera.<ref>{{Cite book|last=Frashëri|first=Kristo|url=https://books.google.com/books?id=iHgtAQAAIAAJ&q=Nebi+Sefa|title=Shpallja e pavarësisë së Shqipërisë: 28 Nëntor 1912|publisher=Akademia e Shkencave e Shqipërisë|year=2008|isbn=978-99956-10-14-2|language=sq|author-link=Kristo Frashëri}}</ref> {{columns-list| # [[Ismail Qemali]]<br/>''(Ismaïl Kemal)'' # [[Nikoll Kaçorri]]<br/>''(Kaçorri)'' # [[Vehbi Dibra|Vehbi Dibra Agolli]]<br/>''(Abdyl Aziz Vehbi, me [[Alfabeti osman|shkrimin osman]])'' # [[Babë Dud Karbunara|Jorgji Karbunara]]<br/>''(J. Karbunara)'' # [[Elmas Boçe]]<br/>''(Elmas Boce)'' # [[Veli Harçi]]<br/>''(Veli Harçi)'' # [[Qazim Kokoshi]]<br/>''(Qazim Kokoshi)'' # [[Jani Minga]]<br/>''(J K Minga)'' # [[Rexhep Mitrovica]]<br/>''(Rexhep)'' # [[Dhimitër Tutulani]]<br/>''(D N. Tut)'' # [[Aristidh Ruçi]]<br/>''(A. Ruçi)'' # [[Abdi bej Toptani]]<br/>''(Abdi)'' # [[Abaz Çelkupa|Abaz Dilaver Çelkupa]]<br/>''(Abas Dilaver)'' # [[Mid'hat Frashëri]]<br/>''(Midhat Frashëri)'' # [[Shefqet Dajiu]]<br/>''(Shefqet Daji)'' # [[Zihni Abaz Kanina]]<br/>''(Zihni Abbas Kanina)'' # [[Xhelal Koprëncka]]<br/>''(Xhelal Ko)'' # [[Hajredin bej Cakrani]]<br/>''(Hajredin Cakrani)'' # [[Qemal Karaosmani]]<br/>''(Qemal Elbasani)'' # [[Iljaz bej Vrioni|Ilias bej Vrioni]]<br/>''(Iljas Vrijon)'' # [[Salih Gjuka]]<br/>''(Salih Gjuka)'' # [[Dhimitër Beratti]]<br/>''(D. Beratti)'' # [[Dhimitër Mborja]]<br/>''(Dh. Emmanuel)'' # [[Dhimitër Zografi]]<br/>''(Dimitri Zografi)'' # [[Murad bej Toptani]]<br/>''(Murad Toptani)'' # [[Pandeli Cale]]<br/>''(Pandeli Cale)'' # [[Luigj Gurakuqi]]<br/>''(Luiz Gurakuqi)'' # [[Bedri Pejani]]<br/>''(Bedri Pejani)'' # [[Spiridon Ilo]]<br/>''(Spiro T. Ÿlo)'' # [[Thanas Floqi]]<br/>''(Thanas V. Floqi)'' # [[Qemal Mullaj]]<br/>''(Qem Be Mullaj)'' # [[Lef Nosi]]<br/>''(Lef Nosi)'' # [[Myrteza Aliu|Myrteza Ali Struga]]<br/>''(D. H. Murteza)'' # [[Nuri Sojliu]]<br/>''(Nuri)'' # [[Mustafa Merlika-Kruja]]<br/>''(Mustafa Asim Kruja)'' # [[Ferit bej Vokopola]]<br/>''(M. Ferid Vokopola)'' # [[Ymer Deliallisi]]<br/>''(Ymer)'' # [[Xhemal Deliallisi]]<br/>''(Cemmalyyddin bey)'' # [[Nebi Sefa]]<br/>''(Nebi Sefa Lushja)'' # [[Zyhdi Ohri]]<br/>''(Zuhdi Ohria)''|colwidth=11em|style=width:800px}} === Cungimi i dokumentit të Pavarësisë === Dokumenti u ruajt më pas nga Lef Nosi,<ref name=":0">{{Cite journal|last=Alpan|first=Necip|author-link=Nexhip Alpan|date=30 tetor 2015|title="28 nëntori"/ Akti i Pavarësisë, gabimet në kopjen e Lef Nosit (2)|url=https://shqiptarja.com/lajm/28-nentori-akti-i-pavaresise-br-gabimet-ne-kopjen-e-lef-nosit|journal=[[Shqiptarja.com]]|language=sq}}</ref> i cili e vendosi në dispozicion të një ekspozite të mbajtur me 25 vjetorin e pavarësisë më 1937. Për qëllimet e kësaj ekspozite fotografi zyrtar i Oborrit Mbretëror [[Kel Marubi]] e fotografoi së bashku me një riprodhim të anës së pasme ku gjendeshin firma të tjera. Në kohën e regjimit komunist, nga ndërhyrjet historiografike u cungua edhe dokumenti i pavarësisë. Në albumin ''Rilindja Kombëtare'' botuar më 1962, duke u mbuluar me dy fotografi firmëtarët e censuruar janë 9,<ref name=":0" /> në albumin ''PPSH 1941-1966'' me drejtoreshë Instituti [[Nexhmije Hoxha|Nexhmije Hoxhën]] firmëtarët e censuruar janë 14, ndërsa në tekstin kombëtar i Historisë së Shqipërisë 2008-2012 janë 4 të censuruar.<ref>{{Cite journal|last=Alpan|first=Necip|date=31 tetor 2015|title="28 Nëntori" / Çfarë di Kristo Frashëri për Aktin e Pavarësisë (3)|url=https://shqiptarja.com/lajm/28-nentorit-cfare-di-kristo-br-frasheri-per-aktin-e-pavaresise|journal=Shqiptarja.com|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës]] * [[Referendumi për autonomi teritoriale dhe politike|Referendumi për autonomi teritoriale dhe politike në Iliridë]] * [[Republika e Iliridës]] == Referime == <references /> [[Kategoria:Çështja shqiptare]] [[Kategoria:Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë]] [[Kategoria:1912 në Shqipëri]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:28 Nëntori]] [[Kategoria:Deklarata të pavarësisë]] [[Kategoria:Pavarësia e Shqipërisë]] o5kmsrpm18c69c5pdyc1xey1ztfpkm9 14 21533 2978251 2806088 2026-05-07T14:42:57Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978251 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Organizata paraushtarake kosovare]] [[Kategoria:Historia moderne e Kosovës|Çlirimtare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Lufta e Kosovës]] e4mgli9wz0lqz0fu0jfesh0xxy2bkzh 0 38946 2978270 2809660 2026-05-07T14:43:02Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978270 wikitext text/x-wiki [[File:Sali Mani Tower (Kulla) 03.jpg|parapamje|Kulla e Bajraktarit të Krasniiqes ku mbajt Konferenca e Bujanit]] '''Konferenca e Bujanit''' është mbajtur më [[31 dhjetor]] [[1943]] e deri me [[2 janar|2 janar 1944]], si rikonfirmim i rrethanave të reja të krijuara pas [[Marrëveshja e Mukjes|Mbledhjes së Mukjes]]<ref>^[http://historia.ballikombetar.org/?id=mukja.html&what=artikull] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308211232/http://historia.ballikombetar.org/?id=mukja.html&what=artikull |date=8 mars 2014 }}</ref> dhe |[[Kur u hodhën themelet e Shqipërisë së re|Konferenca e Pezës]]] si dhe rezultat i mospërfshirjes së Kosovës dhe viseve tjera shqiptare nën sundimin e ish Mbretërisë SKS, (Konferenca e Bujanit), e cila u mbajtë pikërisht për t'i kundërshtuar vendimet e Mbledhjes së II të AVNOJ -it në Jajcë (29-30 nëntor 1943) dhe mos përfshirjes së Kosovës si subjekt i pavarur që deri atëherë ishte përfaqësuar përmes [[Mali i Zi|Malit të Zi]] në [[RSFJ|KAÇKJ]]-së). === Vendndodhja dhe pjesëmarrësit e Konferencës === Bujani si një vend pritje e përfaqësuesve të dy kombësive (shqiptarëve dhe serbëve) që kërkonin një marrëveshje për parandalimin e konflikteve të mëtejshme ndëretnike. Mbledhja e Konferencës u mbajt në kullën e [[Sali Mani]]t, Bajraktarit të [[Krasniqe]]s, që ndodhej pranë bazës së [[Kosovë (kthjellim)|Shtabit Kryesor të UNÇ të Kosovës]] dhe të [[Kosovë|Komitetit Krahinor për Kosovë]] e [[Rrafshi i Dukagjinit]], ku morën pjesë 49 delegatë që përfaqësonin të gjitha viset dhe shtresat shoqërore të Kosovës. Midis pjesëmarrësve kishte komunistë, nacionalistë dhe atdhetarët të tjerë demokratë, përfaqësues të Forcave të Armatosura, të rinisë e të gruas antifashiste etj <ref name="Xh.GJEVORI">[http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/histori/xhelalgjevori_mesazhi_i_bujanit_31.12.07.htm Xhelal GJEVORI MESAZHI I KONFERENCËS SË BUJANIT ( 31 dhjetor 1943 – 1 / 2 janar 1944 )]</ref>. Në këtë konferencë morën pjesë 49 delegatë që përfaqësonin popullin e Kosovës dhe forcat politike të rreshtuara te [[Fronti Antifashist Nacional-çlirimtar i Kosovës]]. Konferenca shqyrtoi tri ditë radhazi problemet që dilnin nga lufta kundër pushtuesit. Ajo zgjodhi kryesinë prej 9 vetash : [[Mehmet Hoxha]] (kryetar)ish-prefekt i Elbasanit, [[Rifat Berisha]] (nënkryetar), [[Pavle Joviqeviçi]]n (nënkryetar), [[Xheladin Hana]] (anëtar), [[Fadil Hoxha]] (anëtar), [[Hajdar Dushi]] (anëtar), [[Zekeria Rexha]] (anëtar), [[Milan Zeçari]]n (anëtar) dhe [[Ali Shukriu]]n (anëtar). == Rezoluta nga Konferenca e Bujanit == Konferenca e Bujanit doli nga kjo Konferencë me një dokument përfundimtar me rezolutë të miratuar në konferencë, ku thuhet : ''Kosova dhe Rrafshi i Dukagjinit është krahinë e banuar me shumicë nga populli shqiptar, i cili, si gjithmonë, ashtu edhe sot, dëshiron me u bashkue me Shqipërinë''. Formulimi i një qëndrimi të tillë, siç thoshte [[Hajdar Dushi]], mbështetej në vetë deklaratat e PKJ-së dhe të KANÇ-it të Jugosllavisë, në të cilat njihej parimi i vetëvendosjes së popujve deri në shkëputje, parim bazë ky i Kartës së Atlantikut, i shpallur solemnisht nga aleatët e koalicionit antifashist. Më poshtë në rezolutë theksohej se ''Lufta e përbashkët me popujt e tjerë të [[Jugosllavi]]së kundër okupatorit nazist gjaksuer e rrogtarëve të tij, është e vetmja rrugë për me fitue lirinë, në të cilën të gjithë popujt, pra edhe populli shqiptar, do të kenë mundësi me vetëvendosë mbi fatin e tyre, me të drejtën e [[Vetëvendosja|vetëvendosjes]] deri në shkëputje''. Garant për këtë është UNÇ i [[Jugosllavi]]së dhe [[Lufta Antifashiste Nacionalçlirimtare|UNÇSH]] i [[Shqipëri]]së, me të cilën është ngushtësisht e lidhur. Përveç këtyre, për këtë garantojnë aleatët tanë të mëdhenj, [[Bashkimi Sovjetik]], [[Anglia]] e [[Amerika]] ([[Karta e Atlantikut]], [[Konferenca e Moskës]] dhe e [[Teherani]]t)<ref name="pashtriku.beepworld.de">^[http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/histori/xhelalgjevori_mesazhi_i_bujanit_31.12.07.htm Xhelal GJEVORI MESAZHI I KONFERENCËS SË BUJANIT ( 31 dhjetor 1943 – 1 / 2 janar 1944 )]</ref>. ''[[Kosova]] dhe [[Rrafshi i Dukagjinit]]'' është një anë, e cila popullohet në pjesën më të madhe nga popullsia shqiptare, e cila, si gjithmonë, dëshiron edhe sot të bashkohet me [[Shqipëri]]në. Prandaj, e ndiejmë për detyrë t'a vëmë në dukje rrugën e vërtet në të cilën duhet të ecë populli shqiptarë për të realizuar aspiratat e vehta. Rruga e vetme për tu bashkuar me [[Shqipëri]]në, për shqiptarët e [[Kosovë]]s dhe të [[Rrafshi i Dukagjinit]], është lufta e përbashkët me popujt e tjerë të [[Jugosllavi]]së:<ref>^[http://www.lajm.us/tito-i-kishte-premtuar-enver-hoxhes-se-do-tia-kthente-kosoven/]{{Lidhje e thyer}}</ref> == Jehona e Konferencës së Bujanit == * CITATE : ” Konferencën e Bujanit” . Bujani si një vend - pritje e përfaqësuesve të popullor. (''Mbledhja e Konferencës u mbajt në kullën e Sali Manit, Bajraktarit të Krasniqes, që ndodhej pranë bazës së Shtabit Kryesor të UNÇ të Kosovës dhe të Komitetit Krahinor për Kosovë e Rrafshi i Dukagjinit''), ku morën pjesë 49 delegatë që përfaqësonin të gjitha viset dhe shtresat shoqërore të Kosovës. Midis pjesëmarrësve kishte komunistë, nacionalistë dhe atdhetarët të tjerë demokratë, përfaqësues të Forcave të Armatosura, të rinisë e të gruas antifashiste etj [2]. Konferenca e Bujanit është mbajtur më 31 dhjetor 1943 e deri me 2 janar 1944, pikërisht për t’i kundërshtuar vendimet e Mbledhjes së II të AVNOJ -it në Jajcë (29-30 nëntor 1943) dhe mos përfshirjes së Kosovës si subjekt i pavarur që deri atëherë ishte përfaqësuar përmes Malit të Zi në KAÇKJ-së). Konferencën e Bujanit, Edhe pse vendimet e saja u sabotuan, me 27 korriK 1945 nga Kuvendi i Prizrenit, fryti i kësaj konferenceje ishte i madh në mënyrë indirekte tek shqiptarët e të gjitha viseve shqiptare në ish Jugosllavi. Në vitin 1946 [[Tito]] ka deklaruar për agjencinë amerikane Associated Press se Kosova dhe territore të tjera shqiptare do t’i kthehen Shqipërisë. Udhëheqësi i ish-[[Jugosllavia|Jugosllavisë]], [[Josip Broz Tito]] i ka premtuar [[Enver Hoxha|Enver Hoxhës]], në vitin 1946, se do t’i kthente Kosovën dhe territore të tjera shqiptare që ndodheshin në bashkimin jugosllav.Gazeta serbe Pravda shkruan se ''Tito në vitin 1946 për pak sa nuk i ka “dhuruar” Hoxhës Kosovën dhe Metohinë, por edhe territore të tjera shqiptare''. Pak e njohur është për botën <ref>Nga intervista e Titos për agjencinë amerikane Associated Press (1946)</ref>, ku ish-udhëheqësi jugosllav kishte thënë hapur se: ''Kosova dhe territore të tjera me shumicë shqiptare do t’i kthehen Shqipërisë, transmeton Shekulli shkrimin e gazetës serbe.“Nëse komunistët vijnë në pushtet në Shqipëri, ajo (Kosova) mund të jetë nën juridiksionin e Tiranës”'', ka thënë atëbotë udhëheqësi jugosllav për “Associated Press”.“Kreu i shtetit shqiptar, Enver Hoxha gjithmonë ka thënë se marshall Tito i ka premtuar në fund të qershorit të vitit 1946, se ''Kosova dhe territore të tjera me shumicë shqiptare do të jenë pjesë e Shqipërisë.Megjithatë, këtyre deklaratave nuk u është dhënë rëndësi pasi marrëdhëniet mes Tiranës dhe Beogradit kanë qenë gjithnjë të tensionuara”'', shkruan më tej gazeta serbe. Dora e djathtë e Titos, [[Edvard Kardel]], sipas disa teorive konspirative, me rastin e vizitës së tij në Moskë i kishte thënë Stalinit se Kosova do t’i jepet Shqipërisë], me luftën e tyre kundër okupatorit dhe shërbëtorëve të tij'' * [[Hajredin Hoxha]]-[[Kosova]] [[IX]]: ''Sepse, kjo është rruga e vetme për të fituar lirinë, kur të gjithë popujt, pra edhe shqiptarët, do të kenë mundësinë që të deklarohen rreth fatit të vet, me të drejtën për vetëvendosje deri në shkëputje. Tryezë Shkencore, në 70 vjetorit të Konferencës historike të Bujanit. * Në këtë konferencë, siç dihet, u miratua rezoluta me të cilën Kosovës i njihet e drejta e vetëvendosjes deri në shkëputje dhe realizimi i dëshirës së popullit shqiptar të Kosovës për bashkim me Shqipërinë, u zgjodh Këshilli Antifashist Nacionalçlirimtar (parlamenti) dhe Kryesia (Qeveria e përkohshme) e Kosovës)”, 70 vjetori i shënimit të kësaj date historike të popullit shqiptar. * Konferenca e Bujanit është mbajtur më 31 dhjetor 1943 dhe 1 e 2 janar 1944, në të cilën është nënshkruar një rezolutë për bashkimin e shqiptarëve.'' * Në [[Konferenca e Bujanit : materiale nga sesioni shkencor kushtuar 50-vjetorit të Konferencës së Bujanit, mbajtur në Tiranë, më 7 janar 1994|Konferencën e Bujanit]] ka qene sekretar <nowiki>'''Tefik Çanga'''</nowiki> i cili ishte dhe një nder iniciatorët dhe përkrahësit e levizjes Çlirimtare në [[Kosova|Kosovë]]. U var në trekëndëshin te [[Gjakovë|Çarshia e Gjakovës]] nga [[Gjerman]]et. * Jugosllavia e AVNOJ-it, duke shkelur të drejtën universale të vetëvendosjes së popujve, Kartën e Atlantikut dhe premtimet e vetë Partisë së saj Komuniste, nga fundi i Luftës së Dytë Botërore mohoi vullnetin e popullit të Kosovës, të shprehur në Rezolutën e Bujanit dhe e shtypi në gjak kryengritjen e armatosur të shqiptarëve, për t'i aneksuar sërish dhunshëm Kosovën dhe territore tjera shqiptare. Kosova e kundërshtoi me forcë tradhtinë që e futi në robëri të re, por me gjithë sakrificat sublime, padrejtësisht mbeti pjesë e Serbisë dhe Jugosllavisë. == Anglezët == [[Skeda:Tiranasg8.jpg|thumb|Tiranë, oficerë me rreth amerikan]] Në punimet Konferenca e Bujanit mori pjesë edhe përfaqësuesi i misionit anglez, major Baily, i cili ne mes te tjerave theksoi : ''Dëshiroj t’ju falënderoj për ftesën... Kam pasur kontakte me shume njerëz me botëkuptime te ndryshme politike. Lëvizja Antifashiste është e vetmja lëvizje qe lufton kundër armikut te përbashkët-fashizmit...''<ref name="pashtriku.beepworld.de"/>. == Kundërshtimet dhe eliminimi i kreatorëve të saj Konferenca e Bujanit == * Shabani Demaliaj- Komandant Haxhia, i cili i mbrojti me vendosmëri vendimet e Konferencës së Bujanit. Pikërisht për këtë, ai u godit edhe në Shqipëri, edhe në Jugosllavi. U goditën dhe u eliminuan edhe shokët e tij të ngushtë Hajdar Dushi, Xhevdet Doda, Rifat Berisha, Qamil Brovina, Zekeria Rexha. Në studimin e tij, për Kosovën, shkruar , më 11 shkurt 1949 ai thotë: “Në lidhje me aspiratën e shqiptarëve të Kosovës për t’u bashkuar me Shqipërinë dua të theksoj : Këtë aspiratë, dëshirë e ka në shpirt çdo shqiptar. Është dëshira më e madhe e tyre, dëshirë që vlon në zemrat e shpirtin e tyre. Nuk është një dëshirë që ka dalë pas Rezolucionit të Byrosë Informative, por ka qenë shumë kohë përpara, është sot e nesër... do ta ruajë çdo shqiptar në shpirt deri në vdekje. Bashkimin me Shqipërinë e quan si gjënë më të shtrenjtë dhe e pret me padurim. Ndonëse nuk mundet të flasë, të shprehet hapur nga frika, e ka në shpirt sot e përgjithmonë. Shumica e popullit shqiptar në Kosovë është i gatshëm të luftojë për t’u bashkuar me Shqipërinë”.<ref>^([http://www.radiokosovaelire.com/?nav=70%2C2&id=14676|Arkivi i Ministrisë së Punëve të Jashtme, Dosja 202, viti 1949, fq. 40])</ref> [[Skeda:Partizanë në Tiranë.jpg|parapamje|'''Partizanë në Tiranë''']] * '''Memorialet'''- [[Fadil Hoxha]] në kujtimet e tij që u botuan, më 2010 thotë se Mbledhja përgatitore është mbajtur në fshatin Gri, në shtëpinë e Mal Sadikut... Deri në drekë i kam lexuar materialet, ndërsa pasdite kemi filluar të debatojmë për to, pastaj në darkë kam shkuar te kulla e Sali Manit.<ref>(Libri “Fadil Hoxha në vetën e tretë” Koha, Prishtinë, 2010, fq.193)</ref>.Ai sjell edhe një element të ri: “në Konferencë kanë përshëndetur komandantët e batalioneve “Baram Curri” e “Perlat Rexhepi”, Shaban Haxhia e Sadik Bekteshi (Po aty, fq.195). Deri tani është thënë në të gjitha studimet se ka përshëndetur vetëm Sadik Bekteshi dhe është lënë në harresë, me qëllim Komandanti i batalionit “Bajram Curri” Shaban Haxhia. :UNÇ e Kosovës:''Nga viti 1942 në Kosovë u formuan çeta të armatosura partizane: " Z. Hajdini " ( shtator 1942) çeta e Sharrit ( nëntor 1942 ), "E. Duraku (janar 1943 ), dhe aradha e Karadakut ( janar 1943 ), dy bataljionet kosovare dhe ''Brigada maqedono-kosovare'' ( shtator 1943). Në prill 1943 u formua '''Shtabi Kryesor i Ushtrisë NÇ për Kosovë''', që ushtronte të njejtat funksione me shtabet ushtarake të krijuara në viset e tjera të [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|RPSJ]]. .....'' :Në fund të v. 1943 në K. ishin ngritur 81 këshilla NÇ. '''Komiteti Krahinor i Kosovës dhe Shtabi Kryesor i UNÇ të Kosovës''' - komandant [[Fadil Hoxha]] kanë qenë të pavarura. Gjatë LANÇ të Kosovës, F. Hoxha as Shtabi i UNÇK në asnjë mënyrë nuk i'u është drejtuar Shtabit Suprem të UNÇJ ose Titos si komandant suprem ose Shtabit Kryesor të Serbisë....Ndërsa bashkëpunimi dhe kontaktet me Shtabin kryesor të UNÇ të Shqipërisë ishin të shpeshta. Brigada e Parë dhe e Katërt e Kosoves dhe Brigada e Tretë dhe e Pestë e UNÇSH-së, Çliruan Kosoven dhe Rr.e Dukagjinit. Gjaku i mijëra dëshmorëve dhe vendimet e [[Konferenca e Bujanit]], e cila u mbajtë pikërisht për ti kundërshtuar vendimet e Mbledhjes së II të [[AVNOJ]] -it në [[Jajce|Jajc]]ë 29-30 nëntor 1943 , ku këtu ishte vendosur që Kosova dhe viset tjera shqiptare në RPSJ. të mbesin në përbërje të [[RSFJ]].''<ref>Fasdil Hoxha|R.Maxhuni</ref> * Ndër të parët që e priti si delegat Xhevdet Dodën ishte Shaban Haxhia. Xhevdet Doda i kujtonte me respekt nënat partizane të Malësisë së Gjakovës. Në kullën e Shaban Haxhisë, ku qëndroi për disa ditë, ai e quajti Nënë Havën (Nënën e Shaban Haxhisë) “ grua burrneshë”, “burrë e shkuar burrave” <ref>(Libri i Shaban Brahës “Xhevdet Doda –Dëshmor e Hero”, Tiranë, 2002, fq. 209, 223).| ^[[Kosova është Shqipëri]] përmbledhje dokumentesh dhe shënime nga ditari nga [[Enver Hoxha]] Pëgatitur nga [[Ilir Hoxha]]. Redaktore [[Teuta Hoxha]] [[Tiranë]], [[1999]].</ref> * F.282: Në Këshillimin Krahinor Partiak nëntor 1943 u konstatua : ''Masat shqiptare po fillojnë ta kuptojnë drejt luftën e sotme. Një pjesë e masave shqiptare po e interpreton drejt, por nuk dëshiron që UNÇJ të vijë në Kosovë e Dukagjin, sepse ende nuk po munden ta kuptojnë se ajo ushtri do tu sjell lirinë''.... * F.306: Në tubimin në Prishtinë, kushtuar 40-vjetorin të Shtabit Kryesorë të UNÇ dhe AP për Kosovë e Rr.e Dukagjinit, F.Hoxha foli edhe për vendimet e Konferencës në Bunjaj:...(R.Megjuani: ''Fadili i doli në mbrojtje kësaj konference, kundra udhëheqësve dhe intelektualëve jugosllav sdm.serb që e quanin Konf. e B.seperatiste''). <ref>Vitviteja/Fadil Hoxha/R. Mexhuani/2-Nxierr nga Branko Horvat: Kosovsko Pitanje bot.1988 Zagreb: Amza e internetit: [http://www.zeriyt.com/personalitete-politike/kush-ishte-fadil-hoxha-t41840.0.html Nxierr nga : Amza e internetit http://www.zeriyt.com/personalitete-politike/kush-ishte-fadil-hoxha-t41840.0.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101216062747/http://www.zeriyt.com/personalitete-politike/kush-ishte-fadil-hoxha-t41840.0.html |date=16 dhjetor 2010 }}</ref> * Në Rezolutën e KNÇ për Kosovë e Rr. e Dukagjinit, më 2.01.1944 ''shmangien'' të përdorimit të emrit ''Jugosllavi''. Millosh Giliqi-Miqa, ant.i KK të PKJ....propozime: që të ndërrohet emri ''Metohi'' në gjuhën shqipe në ''Rr.e Dukagjinit'' sepse kështu e quan dhe populli dhe thotë se fjala Metohi është emër serbisht....KK drejtuar KQ të PKJ më 31.12.1943; Ndihet pakënaqësia e disa krerëve shqiptarë pse seanca e KAÇKJ dhe deklarata nuk e ka prekur çështjen e popullit shqiptarë në J. Pse Tito, si kryetar në deklaratë dhe në proklamatë nuk e ka paraqitur qëndrimin e qartë ndaj shqiptarëve. pse KQ i Partisë nuk u drejtohet shqiptarëve dhe pse nuk përmenden shqiptarët.<ref><code>Grup autorësh: Konferebca e Bujanit(Ana Lalaj), bot. Tiranë 1999- Instituti i Historisë së Kosovës : KOSOVA 9-10, bot. Prishtinë 1980-[[b:Vitviteja/Fadil_Hoxha/R._Mexhuani/1|1]]</code></ref> == Bibliografia == * [[Kur u hodhën themelet e Shqipërisë së re|Konferenca e Pezës|Kur u hodhën themelet e Shqipërisë së re libër me kujtime dhe shënime historike shkruar nga Enver Hoxha botuar në vitin]] *[[Konferenca_e_Bujanit_:_materiale_nga_sesioni_shkencor_kushtuar_50-vjetorit_të_Konferencës_së_Bujanit,_mbajtur_në_Tiranë,_më_7_janar_1994| Konferenca e Bujanit : materiale nga sesioni shkencor kushtuar 50-vjetorit të Konferencës së Bujanit, mbajtur në Tiranë, më 7 janar 1994 libër i botuar në Prishtinë nga Instituti i Historisë, në vitin 1998. Faqe 211]] * [http://www.enver-hoxha.net/content/content_shqip/librat/librat-eh_titistet.htm Enver Hoxha – Titistet] * [http://www.radiokosovaelire.com/?nav=70%2C2&id=14676|Arkivi i Ministrisë së Punëve të Jashtme, Dosja 202, viti 1949, fq. 40] * Libri “[[Fadil Hoxha]] në vetën e tretë” [[Koha Ditore|Koha]], [[Prishtina|Prishtinë]], 2010, fq.193 * Libri i '''Shaban Brahës''' “[[Xhevdet Doda]] –[[Dëshmori|Dëshmor]] e [[Hero i Popullit|Hero]]”, [[Tirana|Tiranë]], 2002, fq. 209, 223 * [[Kosova është Shqipëri]] përmbledhje dokumentesh dhe shënime nga ditari i shkruar nga [[Enver Hoxha]]. Pëgatitur nga [[Ilir Hoxha]]. Redaktore [[Teuta Hoxha]] [[Tiranë]], [[1999]]. == Burimet == #<ref>^{{reflist|Konferenca e bujanit -Kullat quhet Shtepia ku u mbajt Konferenca e Kosoves. Ose shtepia e kosoves =</ref> Historise kulles se sa Konferences e miratimit REZOLTES per Pavarsin e Kosoves e te rrafshit Dukagjinit|<ref>Në vitin 1946 Tito ka deklaruar për agjencinë amerikane Associated Press se Kosova dhe territore të tjera shqiptare do t’i kthehen Shqipërisë. Udhëheqësi i ish-Jugosllavisë, Josip Broz Tito i ka premtuar Enver Hoxhës</ref> Në vitin 1946, se do t’i kthente Kosovën dhe territore të tjera shqiptare që ndodheshin në bashkimin jugosllav.<ref>Gazeta serbe [[Pravda]]</ref> Pravda, shkruan se Tito në vitin 1946 për pak sa nuk i ka “dhuruar” Hoxhës Kosovën dhe Metohinë, por edhe territore të tjera shqiptare. Pak e njohur është për botën intervista e Titos për agjencinë amerikane Associated Press (1946), ku ish-udhëheqësi jugosllav kishte thënë hapur se Kosova dhe territore të tjera me shumicë shqiptare do t’i kthehen Shqipërisë, transmeton Shekulli shkrimin e gazetës serbe.“Nëse komunistët vijnë në pushtet në Shqipëri, ajo ([[Kosova]]) mund të jetë nën juridiksionin e Tiranës”, ka thënë atëbotë udhëheqësi jugosllav për “'''Associated Press''' ('''AP''') is a U.S”.“Kreu i shtetit shqiptar, [[Enver Hoxha]] gjithmonë ka thënë se [[Josip Broz Tito|marshall]] [[Tito]] i ka premtuar në fund të qershorit të vitit 1946, se Kosova dhe territore të tjera me shumicë shqiptare do të jenë pjesë e [[Shqipëri]]së. Megjithatë, këtyre deklaratave nuk u është dhënë rëndësi pasi marrëdhëniet mes [[Tiranë]]s dhe Beogradit kanë qenë gjithnjë të tensionuara”, shkruan më tej gazeta serbe. Dora e djathtë e [[Tito]]s, Edvard Kardel, sipas disa teorive konspirative, me rastin e vizitës së tij në Moskë i kishte thënë Stalinit se Kosova do t’i jepet [[Shqipëri]]së, kundër okupatorit dhe shërbëtorëve të tij]</nowiki>Konfernca-kulla e Bajraktarit të Krasniqes nga [[Bajram Curri]] ne Fang ku esht kulla nuk bën ase 10 minuta.|<ref>^[http://historia.ballikombetar.org/?id=mukja.html&what=artikull] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308211232/http://historia.ballikombetar.org/?id=mukja.html&what=artikull |date=8 mars 2014 }} = [http://www.albania.al/sq/content/kulla-e-mic-sokolit]{{Lidhje e vdekur}}</ref> :Fakte të reja të pabotuara: # ^ ''Konferenca e Bujanit ka qenë e vijon të jetë gjithnjë e më shumë sa një forum politik lufte, po aq edhe nderi për pjesëmarrësit e saj. Prandaj edhe në rastin e saj ka ndodhur që dikush të rrahë gjoksin për vete e t’u vërë bërrylat të tjerëve. # ^Në kujtimet e tij, [[Beqir Ndou]] thotë se në Konferencën e Bujanit nga Tropoja ishin Veli Nimani, Sadik Bekteshi, unë, Mehmet Mulosmani, Din Bajraktari e plot të tjerë (Beqir Ndou, Tiranë, Grand Print, 2011, fq.168).Tek “plot të tjerë”, që nuk i “kujtohet”, është Komandanti Shaban Haxhia, i cili ndryshe nga delegatët e tjerë të Konferencës së Bujanit nga Malësia e Gjakovës, është përfaqësues i formacionit të vetëm luftarak, i batalionit “Bajram Curri” në Malësinë e Gjakovës në këtë kohë''<ref>^[http://www.radiokosovaelire.com/?nav=70%2C2&id=14676 nga Bataloni ''B.Curri", Malësi e Gjakovës].</ref> == Referimet == {{Reflist|2}} <references /> # ^(Arkivi i Institutit të Historisë Tiranë, A-V-15, fq. 224-225). # ^ (Arkivi i Institutit të Historisë, Tiranë, A-V-15, fq.445) # ^ (Letër e tij për Ismet Shaqirin, më 5.12.1943, Qarkori i Dukagjinit, k. nr.12/48, Dokument nr. 644 dhe k. nr. 12/19, dokument nr. 725) # ^ Shqipëria e viteve 1912-1964” në kujtimet e Spiro Kosovës, Tiranë, 2009, fq.92 # ^ (Gazeta “Tomorri”, 29.12.1942, fq. 1. # ^ Arkivi i Komitetit Krahinor të LK të Serbisë në Prishtinë, K.7, nr. regj. 208 ose Arkivi i Institutit të Historisë, Tiranë, A-V-15, fq. 208). # ^ AQSH. F. 14. dos. 21 # ^ Procesverbalet e Mbledhjes së [[Marrëveshja e Mukjes]] # ^ *|[[Konferenca e Pezës|Konferenca e Pezes]] == Lidhje te jashtme == * [http://www.zemrashqiptare.net/news/id_33045/Haki-Zllami:-Bujani-i-Krasniqes.html Kulla e Bajraktarit të Krasniqes] * [http://www.zemrashqiptare.net/news/id_33045/Haki-Zllami:-Bujani-i-Krasniqes.html Kulla Bajraktarit të Krasniqes] * [[:cs:Bujanská konference|Bujanska Konference]][http://www.shekulli.com.al/p.php?id=18349 Dokumentet e UDB Miladin Popoviçi dhe Fadil Hoxha punuan për (planin) Enver Hoxha]{{Lidhje e vdekur}} * [http://lajme.dervina.com/archive/9660-2810:483/Mesazhi-i-Konferences-se-Bujanit.htm Mesazhi i Konferencës se Bujanit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006230554/http://lajme.dervina.com/archive/9660-2810:483/Mesazhi-i-Konferences-se-Bujanit.htm |date=6 tetor 2008 }} * [http://www.proletari.com/forumi/viewtopic.php?f=44&t=1140 Konferenca BujanKit]{{Lidhje e thyer}} * [http://gazetadielli.com/konferenca-e-bujanit-dhe-tellallet-e-saj/ KONFERENCA E BUJANIT DHE TELLALLËT E SAJ] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Kosovë]] mnf5i339f9gxffp4k97x89gxiskuyvx 1 41975 2978559 2859890 2026-05-08T06:11:18Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2978559 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Programi kompjuterik/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Programi kompjuterik]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978558 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20041105012507/http://www.webopedia.com/TERM/P/program.html për lidhjen http://www.webopedia.com/TERM/P/program.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2026 08:11 (CEST) 7j874nmx1m7948u8deyv2ave8vr5p7h 0 47950 2978291 2788569 2026-05-07T14:43:09Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978291 wikitext text/x-wiki {{pa referenca}} {{Portal|Gjeografia}} Gjatë çerekut të dytë të shek. XIX,me gjithë disfatat e shpeshta që kishte pësuar në të kaluarën, [[Perandoria Osmane]] zotëronte ende territore të gjera në [[Azia Jugperëndimore|Lindjen e Afërme]], në Gadishullin Arabik, në Afrikën Veriore dhe në Gadishullin Ballkanik. Brenda këtyre territoreve banonin afërsisht 33 milionë banorë. Në Evropën Juglindore Perandoria Osmane kishte humbur territore të rëndësishme (Hungarinë, Kroacinë, Besarabinë etj.). Veç kësaj, pak kohë më parë [[Greqia]] kishte fituar pavarësinë kombëtare në një pjesë të territoreve të saj, ku banonin rreth 850 mijë banorë. Më 1840 në viset ballkanike, të cilat ndodheshin ende nën kontrollin e Perandorisë Osmane, banonin rreth 10,5 milionë banorë. Prej tyre, [[Mali i Zi]], [[Serbia]], Vllahia e [[Moldavia]], me gjithsej 4,8 milionë frymë, kishin fituar autonominë nën suzerenitetin e sulltanit?. Viset e tjera (me gjithsej 5,8 milionë banorë), përfshirë edhe trojet shqiptare, ndodheshin nën sundimin e plotë të Perandorisë Osmane. Si edhe më parë, popullsia e Perandorisë përbëhej nga një mori kombësish, të cilat ndryshonin nga gjuha, nga feja, nga zakonet dhe nga mënyra e jetesës. Shteti osman vijonte të mos e pranonte konceptin e kombësisë. Duke qëndruar e lidhur pas konceptit teokratik mesjetar, që e identifikonte kombësinë me fenë, Porta e Lartë vazhdoi t’i ndante shtetasit e vet, pavarësisht nga përkatësia e tyre etnike, në “myslimanë”, në “rumë” (ku përfshinte ortodoksët), në “latinë” (ku përfshinte katolikët etj.) dhe në “jahudi” (çifutë). Ajo nuk u kishte dhënë asnjëherë rast atyre të deklaronin të paktën gjuhën e tyre amtare, as kur bëhej regjistrimi i popullsisë. Për këtë arsye qeveria turke nuk e shpalli ndonjëherë numrin e popullsisë së saj sipas përbërjes kombëtare, rrjedhimisht as numrin e banorëve të kombësisë shqiptare. Qysh në pjesën e parë të shek. XIX, me lindjen e lëvizjeve kombëtare të popujve ballkanik, filloi interesimi i qarqeve të ndryshme evropiane për strukturën etnike të Perandorisë Osmane. Por, nga mungesa e të dhënave zyrtare të sakta, autorë të ndryshëm shpallën njoftime që binin në kundërshtim ndërmjet tyre, ndërsa qarqet politike greke, serbe e bullgare, të cilat, për të përligjur pretendimet e tyre ndaj territoreve shqiptare, filluan t’i konsideronin shqiptarët ortodoksë në jug si grekë, në veri si serbë, në lindje si bullgarë, kurse shqiptarët myslimanë të këtyre viseve herë si turq, herë si grekë, si serbë a si bullgarë të islamizuar dhe pastaj të shqiptarizuar. Megjithatë, një shumicë studiuesish dhe udhëtarësh të huaj, të cilët gjatë shek. XIX e njohën nga afër strukturën etnike të Gadishullit të Ballkanit, vunë në dukje se, me gjithë sundimin katërshekullor osman, popullsia shqiptare e ruante gjithnjë të paprekur identitetin e kombësisë së vet. Këtë identitet nuk e kishte cenuar as kthimi i shumicës së shqiptarëve në fenë islame, as politika turke e diskriminimit fetar kundrejt shqiptarëve të krishterë, as fryma e dasisë fetare që qendrat e huaja kishtare kishin përhapur në Shqipëri. Sikurse shënonte udhëtari anglez Xh. K. Hobhauz (J. C. Hobhouse), i cili e vizitoi Shqipërinë më 1809, shqiptarët e tri besimeve nuk e quanin veten, siç ndodhte me popullsitë e tjera të Perandorisë, as “myslimanë”, as të “krishterë”, por në radhë të parë me emrin e tyre etnik “shqiptarë”. Shqiptarët banonin në të njëjtat troje ku kishin jetuar gjatë gjithë historisë së tyre, në pjesën perëndimore të [[Gadishulli ballkanik|Gadishullit Ballkanik]]. Në mes të shek. XIX trojet e tyre mbulonin një sipërfaqe prej rreth 75 mijë kilometra katrorë. Ato shtriheshin: në veri deri në [[Tivari|Tivar]], në [[Podgoricë]], në [[Rozhajë]] e në Novi Pazar ([[Pazari i Ri]]), në verilindje deri në [[Nish]], në [[Leskovci|Leskovc]] e në [[Vranja|Vranjë]], në lindje deri në [[Kumanovë]], në [[Shkup]] e në [[Manastir]], në jug deri në [[Konicë]], në [[Janinë]] e në [[Prevezë]]. Brenda kësaj treve banonin 1 800 000-1 900 000 banorë. Megjithatë, si pasojë e kushteve historike që njohu [[Gadishulli Ballkanik]] gjatë sundimeve shekullore romake, bizantine, bullgare, serbe dhe osmane, në disa vende të trojeve shqiptare, kryesisht në ato periferike, kishin depërtuar si kolonistë edhe pjesëtarë të kombësive të tjera. Prania e këtyre kombësive nuk ishte e njëllojtë kudo. Nga kjo pikëpamje treva shqiptare ndahej në dy zona të mëdha: në trungun etnik, ku shqiptarët përbënin shumicën absolute të popullsisë, dhe në brezin anësor, ku shqiptarët përbënin pakicën e saj, krahas popullsive të tjera. Me gjithë ngushtimin që kishte pësuar gjatë shekujve mesjetarë, trungu etnik përfshinte, në mesin e shek. XIX, viset e Gegërisë (ku bënte pjesë edhe Kosova) dhe të Toskërisë (ku përfshihej edhe Çamëria), me një sipërfaqe prej rreth 52 mijë kilometra katrorë, me rreth 1 300 000 frymë, shumica e të cilëve qenë shqiptarë?. Së bashku me banorët shqiptarë të brezit anësor, numri i popullsisë shqiptare arrinte në atë periudhë në rreth 1 500 000 banorë. Në brezin anësor, me një sipërfaqe prej 23 mijë kilometra katrorë dhe me një popullsi e cila sipas burimeve të ndryshme arrinte në rreth 500 000-600 000 banorë, përveç shqiptarëve, kishte popullsi malazeze në veriperëndim (Podgoricë, Shpuzë, Zhabjak, Moraçë), boshnjake në veri (Kolashin, Rozhaj, Novi Pazar), serbe në verilindje (Vranjë, Leskovc, Nish), dhe greke në jug (Artë, Prevezë, Janinë)??. Në kushtet e lindjes së lëvizjeve kombëtare ballkanike, kjo rrethanë u shfrytëzua nga qarqet nacionaliste të vendeve të Ballkanit dhe nga Fuqitë e Mëdha, që i përkrahnin ato për të realizuar lakmitë e tyre shoviniste. Pasojat negative të kësaj politike, e cila filloi të shfaqej qysh në vitet 40 të shek. XIX, i ndjeu në radhë të parë popullsia shqiptare. ==Pozita gjeografike == Vendndodhja e trojeve shqiptare si një pikë e rëndësishme kontrolli në Mesdhe, kryqëzimi i rrugëve , lehtësia e hyrjes thellë në Ballkan dhe pasuritë mjedisore kanë qenë joshëse për zotrim. Perandori të kohërave të ndryshme kanë synuar të shtini në dorë këto treva. Në këtë drejtim pozita gjeografike ka qenë fatkeqe për popullsisnë e vendit. Veç pushtimeve për popullsisnë e vendit.Veë pushtimeve të njëpasnjëshme, fatkeqësia më e rëndë ka qenë shpërbërja e hartës politike në shumë raste. Shembulli i trojeve shqiptare mund të jetë i vetmi në botë, ku hartat politikekufizohet me troje shqiptare. ==Ndërtimi gjeologjik== Strukturat gjeologjike të trojeve shqiptare janë pjesë përbërëse të asaj që quhet rrudhosje alpino-mesdhetare dhe më konkretisht pjesë e degëzimit Dinaro-Albano-Helenid,e cila perfshin vargmalet e formuara gjate ciklit alpin. Ky brez i rrudhosjes alpine është ndër më të rinjtë ndërmjet brezave malor të globit dhe paraqet tektonikë tepër të ndërlikuar. Vend të vaçant në këtë proces zë tektonika diferencuese e plioceni-kuaternarit. Kjo tektonikë u dha strukturave të mjedisit tiparet e ngritjeve (horsteve) dhe të grooave (grebeneve). Ngritjet më të njohura në këtë kohë kanë qenë: ajo e [[Rrafshi i Dukagjinit|Dukagjinit]], [[malet e Sharrit|Sharrit]], [[Drenica|Drenicës]], [[Korabi]]t, vargjet malore të Nënrajonit Verilindor, Malit të Thatë , Moravë-Gramozit. Uljet më të mëdha janë: ajo e Ohrit, Prespës , Korçës, Pollogut, [[Fusha e Kosovës|Fushë-Kosovës]]. Me daljen plotësisht mbi ujë, trojet shqoiptare pësuan nji ristrukturim, i cili e ndërikoi edhe më shumë strukturën e tyre. ==Pasuritë minerale== ==Relievi == Pamja e sotme e mjdisit të trojeve shqiptare është mahnitëse. Rrudhosjet e fuqishme alpine kanë krijuar këtë madhësti relievi. Masivi i [[Alpet Shqiptare|Alpeve Shqiptare]] , harku malor i Beshkevëe të Nemuna e [[Malet e Sharrit|Sharrit]], vargjet malore në krah të njëra tjetrës, si [[Korabi]] e Deshati, malet në Rajonin Jugor, shpesh përshkohen nga lugina të thella dhe fushë-gropa. ==Klima== Klima e trojeve shqiptare përfshinë tërësinë e dukurive fizike të proceseve që ndodhin në atmosferë dhe të elementeve të ndryshme atmosferike që shafaqen brenda kësaj hapësire. Këto ndodhi në kohë dhe hapsirë shfaqen me intenzitete e përmasa të ndruyshme. Kjo bëhet shkak për lindjen e dy lloje zonalitetesh klimatike, të cilat lidhen ngushtë me kushtëzime gjeografike, ekonomike e të popullimit. Në trojet shqiptare dallohet llojllojshmëri klimatike nga jugu në veri, nga perëndimi në lindje, nga një rajon ose zonë në tjetrën. Kjo larmi klimatike është pasojë e ndikimit të ushtruar nga faktorë të ndryshëm Klimat e trojeve shqiptare janë : kontinentale,malore me variantet e tyre; trojet shqiptare nuk kan klime mesdhetare për shkak te maleve ==Hidrografia== ==Bota bimore e shtazore== Bota bimore dhe shtazore e shqiperise gjithmone ka qene e lakmuar nga te tjeret. ne te gjenden shpeze te rralle dhe shumevjecare. kohet e fundit numri i tyre është zvogeluar për arsye te shkaterrimit te pyjeve dhe ndotjes se ambjentit nga nafta apo nga pluhurat e ndryshme me mbetje toksike. ==Organizimi shtetror dhe administrativ i trojeve shqiptare== ==Popullësia== ===Trojet e banuara nga shqiptarët=== ===Numri i popullsisë në trojet shqiptare=== Sipas të dhënave të regjistrimit të parë në trojet shqiptare banonin rreth 1.5 milion banorë, ku popullsia shqiptare zinte pjesën kryesore. Nga kjo popullsi 53 % jetonte në Republiken e Shqipërisë, 29 % në Kosovë, mbi 10% në trojet shqiptare në Maqedoni dhe pjesa tjetër në Mal të Zi, Serbi dhe Greqi. Pas Luftës së dytë botrore numri i popullsisë në rojet shqiptare u rrit mbi 2.2 milionë de në vitin 2005 mbi 7.2 milion banorë. Popullsia e këtyre trojeve dallohet për strukturen etnike shqiptare : në Republiken e Shqipërisë 89 %, në Kosovë 89 % dhembi 80% në trojet tjetra shqiptare në Maqedoni Serbi dhe Maltë Zi. Nga të dhënat statistikore del se numri i populsisië në trojet shqiptare , prej vitit 1923 deri në vitin 2005 është rritur për 5 herë. Në këtë rritje vend kryesor ka zënë shtimi i populsisë në Republkën e Shqipërisë dhe në Kosovë, si rrjedhojë e shtimit të lartë natyrorë. Sipas përllogaritjeve, në vitin 2010 numri i popullsisë në trojet shqiptare do të arrijë në mbi 8 mlion banorë . 3.600 milionë shqiptarë jetojnë në Shqipëri, 2.0 milionë shqiptarë jetojnë në Kosovë, 5 milionë shqiptarë jetojnë në Turqi, 1 milionë shqiptarë jetojnë në Maqedoni, 600 mijëshqiptarë jetojnë në Greqi, 600 mijë shqiptarë jetojnë në Itali, 200 mijë shqiptarë jetojnë në Mal të Zi, 300 mijë shqiptarë jetojnë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës (USA), 200 mijë shqiptarë jetojnë në Gjermani, 100 mijë shqiptarë jetojnë në Francë, 50 mijë shqiptarë jetojnë në Spanjë, 200 mijë shqiptarë jetojnë në Kanada, 100 mijë shqiptarë jetojnë në Australi, 100 mijë shqiptare jetojnë në Belgjikë, 300 mijë shqiptarë jetojnë në Austri Trevat shqiptare u copëtuan padrejtësisht në vitin 1913 në Konferencën e Londrës. ===Strukturat e popullsisë=== Me tipare strukturore te popullsise kuptojme vecorite qe e dallojne ate ne shtimin natyror,ndarjen sipas grup-moshave ,gjinise,grupeve sociale,kombesise,besimit fetar etj. Nje nga tiparet strukturore me dalluese te popullsise shqiptare eshte vitaliteti i saj.Kjo do te thote se ne popullsine shqiptare mbizotrojne moshat e reja ne krahasim me ato te medha.Keshtu mosha mesatare e popullsise shqiptare llogaritet te jete 31 vjec. ===Migrimet e popullsisë shqiptare=== {{ilirët}} trojet shqiptare jane te perhapura ne shume vende te ballkanit.Ne Mal te Zi ne Kosove ne Maqedoni te Veriut ne greqietj. [[Kategoria:Shqipëria etnike]] g4ila5kdw97x23ayo2gqa9j924vb3rz 0 51437 2978254 2942705 2026-05-07T14:42:57Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978254 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = '''Arben Ramadani''' | image = [[Skeda:Arben Ramadani.130X97.jpg]] |Emri = ''Arben'' |Mbiemri = ''Ramadani'' |Emri Alt = KOKA | occupation = Student, Ushtarake {{KIA}} | birth_date = [[13 qershor]] [[1981]] | birth_place = [[Kokaj]],[[Gjilani|Gjilan]] | death_date = [[19 maj]] [[2000]] - [[Dëshmori]] i Kombit | death_place = [[Kampi Bondsteel]] ([[Sojeva]]) | nationality = Shqiptar ([[Kosovarë]]) }} '''Arben Ramadani''' u lind më [[13]] qershor [[1981]] në fshatin [[Kokaj]], të komunës së [[Gjilani]]t.<ref name="Dëshmorët janë të shjenjtë">{{cite book|last1=Kurtaj|first1=Bajram|title=Dëshmorët janë të shjenjtë,|year=2006|publisher=AUTORI|location=Prizren|accessdate=25 mars 2017}}</ref> == Biografia == 5.Arben Sadik Ramadani(13.06.1981 - 19.05.2000) Z.O. e Preshevës Brigada 113. Arben Ramadani ishte një ndër të parët në pregaditjen e luftës së [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc|UÇPMB]]-së. Ishte aktiv në furnizimin dhe ruajtjen e armatimit.Pas luftës së UÇK-së menjëherë u radhit në organizimin e luftës në Z.O. të Preshevës ku mori pjesë në shumë detyra për strehimin dhe ruajtjen e armëve që më vonë doti shërbenin luftëtarëve të [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc|UÇPMB]]-së.Arbeni shërbeu në kuadër të Brigadës 113 "[[Ibrahim Fejzullahu]]"Z.O. e Preshevës<ref>[https://www.shhlp.com/historiku-i-deshmoreve/|Historiati i shkurtër i dëshmorëve të Kombit që nga fmijeria deri në rënjen e tyre në luftën e fundit 1998-2001 të]{{Lidhje e vdekur}} [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|UÇK]]-së dhe UÇPMB-së{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}}</ref>. [[Skeda:Kokaj vija kufitare.952X454.jpg|thumb|VIJA E ZONES KUFITARE- KOKAJ]] [[File:Arbeni 896x672.jpg|thumb|Arben Ramadani - Pllaka përkujtimore në [[Kokaj]] [[Gjilan]]it]] ==Kronologjia e jetës së Arbenit== * 1981: U lind më 13 qershor 1981, në fshatin Kokaj(ish Inatoc), 19 kilometra në juglindje të Komunës së Gjilanit. Është fëmija i dytë, pas motrës Zjaveres, nga gjashtë fëmijë që kishin bashkëshortët Sadik (Qahil) Ramadani e Regjije (Ibrahim) Fejzullahu - Ramadani, pas të cilit vinë edhe fëmijët e tjerë: Adnani, Mejdiu, Qahili, Fatlumi dhe Fitorja.<ref>{{Cite web|url=https://www.radiokosovaelire.com/njazi-ramadani-perkujtohet-vepra-e-deshmorit-te-kombit-arben-ramadani-ne-20-vjetorin-e-renies/?fbclid=IwAR3pmEkJ13P0lMqeyrnJH0NGQxHQR2BK4UNWhtxEbbu_dfJY9_Fq30UQ02Y|title=Përkujtohet vepra e dëshmorit të kombit, Arben Ramadani, në 20 vjetorin e rënies|date=19 maj 2020|accessdate=1 qershor 2020|website=radiokosovaelire.com|publisher=01/06/2020|last=Arben|first=Ramadani}}</ref> * 1992: Familja e tij shpërngulet nga fshati Kokaj, ku i kreu 4(katër) klasë të shkollimit fillor në vendlindje, prej nga emigroi në qytetin e Gjilan dhe vendoset në vendbanimin Arbëria ( ish Qenar Qeshmja), në jug të qytetit. * 1993-1996: Regjistrohet në shkollën fillore “Abaz Ajeti” të qytetit në klasën e pestë, ku kreu shkollimin fillor. * 1996- 2000: Fillon mësimet në vitin e parë të shkollës së mesme në Shkollën teknike “Mehmet Isai”, drejtimi i tekstilit të qytetit. * 1992/97ː Intensivisht është i pranishëm në Lëvizjen liridashese të Kosovës, për liri dhe demokraci. Është i pranishëm në demonstratat që organizohen në Gjilan dhe në Kosovë për Kosovën Republikë, por edhe për liri dhe demokraci në Kosovë, për drejtat e shqiptarëve në trojet etnike gjithandej. Arbeni përkundër gjendjes së jashtëzakonshme dhe trysnisë së pushtetit policor nuk i ndahet shkollimit, dhe mbrojtjes së shkollë shqipe. * 1998/99: Merret qysh herët krijimtari letrare dhe here pas herë me shkrime, ditar lufte, leksikon, poezi nga të cilat i'u botuan pas vdekjes në të përditshmen [[Epoka e Re]], Prishtinë, 2000 si edhe te "Ushtima e maleve", nr.5, 2001. Arbeni, bie në dashuri, por në ditarin e tij nuk jep të dhëna të tjera pos një fotografije dhe takimeve me të dashurën e tij.... * 1989-99: Inkuadrohet në njësitin e [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|UÇK]]-së ZO e [[Malet e Karadakut|Karadaku]]t së bashku me djalin e dajës së tij, [[Ibrahim Fejzullahu]] Komandant i njësitit ( tashmë dëshmor i kombit, Fazli Hajdarin, Fatmir Z. Arifi, Vasuf Zeneli,Fejzullahun në logjistikën e ZOK të [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|UÇK]]-së si korier dhe detyrave ushtarake. * Arben Ramadani ishte një ndër të parët në pregaditjen e luftës së UÇPMB-së. Ishte aktiv në furnizimin dhe ruajtjen e armatimit.Pas luftës së UÇK-së menjëherë u radhit në organizimin e luftës në Z.O. të Preshevës ku mori pjesë në shumë detyra për strehimin dhe ruajtjen e armëve që më vonë doti shërbenin luftëtarëve të UÇPMB-së. * në mars 1999, pas masakrave ndaj popullatës shqiptare së bashku me Agron Fejzullahu, Besim Mustafën, vazhdon stërvitjet në Feken (Veriun e Shqipërisë), ku jep betimin në rreshtimin në rradhet e [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|UÇK]]-së. Agron dhe Qani Fejzullahun.<ref>[http://www.mediafokus.info/ne-rrugetimin-e-lirise-arben-ramadani-ishte-nisur-heret/?fbclid=IwAR14ipxNvSYPJ7DUk1QN9WC5UI31mjbN9oJYq5N6mrXZG0oDkpYzMbbepZ0][Http://www.mediafokus.info/ne-rrugetimin-e-lirise-arben-ramadani-ishte-nisur-heret/?fbclid=IwAR14ipxNvSYPJ7DUk1QN9WC5UI31mjbN9oJYq5N6mrXZG0oDkpYzMbbepZ0%7CMEDIAFOKUS_PERKUJTOHET Arben RAMADANI]</ref> * 2000: I bashkohet rradhës së të rinjve në Kosovë Lindore të UÇPMB-së.<ref>[https://2lonline.com/u-perkujtua-ne-20-vjetorin-e-renies-deshmori-arben-ramadani/ |2lonline]</ref> Më 19 maj, Arbeni plagoset në krahëror me armë zjarri nga policia serbe në vendin e quajtur Kodra e Gares, te kufiri administrativ me Preshevën, dhe “dërgohet për hospitaliim urgjent nga Brigada shumekombeshe e Lindjes, KFOR-i amerikan” nga pika “Apokalipsia” në Pogragjë, përcillet me helikupter ushtarak për në Spitalin fushor të Kampit Bondsteel, Sojevë,[[Ferizaj]] ̪. Operohet dhe përpiqet të mbijetojë deri më 20 maj, kur vdes nga gjakderdhja e brendshme në krahror, ku ishte qëlluar me dy plumba nga serbët, deri sa po kalonte kufirin me njësitin e tij .<ref Arbeni="Shtegtim ne histori Monografia"><ref>{{cite book|last1=Ramadani|first1=Nijazi|title=Shtegtim ne histori (Monografia)|year=2012|publisher=SH.B. Rrjedha|location=Gjilan|isbn=978-9951-453-14-1|pages=143-149|accessdate=24 mars 2017}}</ref> ==Familja== Me 13 qershor 1981, familjes Ramadani në fshatin Kokaj të Gjilanit iu shtua pos një bir i penës e krahut edhe i pushkës, djalin të cilin e pagëzuan me emrin Arben, ky një trim i Kokajve, u rrit dhe u shkollua i edukuar në frymën atdhetare dhe patriotike, e që më von do të hynte në historin më të re Kosovës, ku dhe do te luante nje krah të rëndësishem në të gjitha luftërat që nëpër të cilat kalonte shqiptaria, sikur edhe pjesa e Kosovës lindore prej viteve 1997-2000. Ky eshte Arbeni, biri i Sadikutt dhe Rexhijes është rritur dhe shkolluar në një familje me gjendje të mesme sociale dhe me traditë bujare dhe atdhetare. Arbeni, pak ditë pas lindjes së tij, iu arrestua xhaxhallaret e tij, si dhe njëri nga ata të shtatit prej tyre edhe është burgosur për veprimtari ilegale, shkrime dhe botime politike për bërjen e [[Kosova|Kosovës]] [[Republika|Republikë]]. Arbeni, ende pa i mbushur gjashtë javë nëna dhe gjyshja e tij (Arbenit), gjtë pastisjes nga ana e eskortës së milicisë dhe''sigurimcave'', të cilin pasi kishin zgjuar me të dëgjuar rapllimën e bastisjeve milicore, ishte zgjuar dhe në shenjë proteste me atë zë që kishte, Arbeni i kishte irituar[[SUP]]-ovcat, të cilët kishin urdhëruar ta nxjerrin jashtë shtëpie. Fati që në mbrëmjen e fundit ishte shkruar e lexuar në ditar dhe materilat e fletushkës''[[Ushtima e maleve|Ushtima e Maleve]]'', që për fatin e asaj(shkrimet), edhe pse pati rastin bashkë me djepin të shpëtoi materalet që mos të bien në duart e tyre dhe një kohsisht shpëtuan babai edhe xhaxhallarët e tij. Njëri nga ata (Haziri) ishte jashtë në Zvicerr(St.gallen) me punë të përkohshme, i cili edhe i kishte sjellur disa botme që pas ngjarjeve të praneverës së '81-shës. Ato botime të atyre viteve ishin bërë si armët e kohës së parabrioneve. Mirëpo, pos të tjerësh, në mungesë të provave pas disa muajëve bënë që të lirohen. Mirëpo, ato letra nuk arritën të botohen deri pas 20 viteve më vonë në numrin 4-të të saj në mars-maj [[2001]], në revistën me të njëjtin emër edhe pse jetë shkurtur, u botuan ashtu si i pati kënduar ai vetë më vonë. Gjithë ajo punë ishte bërë te koka e Arbenit, duke e përkundur dhe kënduar si ninula djepi. Më 24 korrik të vitit 1981, kur ishte rrethuar nga forcat milicore familja e tij në[[Kokaj]], atë pasdite, kur po e bastisinin  u rrit në frymën atdhëtare të brezit të tij të pavarësisë, duke u mishëruar nga rrëfimet e gjyshit. Këto ndikuan në mënyrë të fuqishme në formimin e vetëdijes dhe kakarakterit të tij prej një luftëtari të kalitur edhe pse teper i ri, u rreshtua në moshën 17-vjeçare në luftën e fundit të [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|UÇK]]-së. Ndërkaq, prej lindjes së tij, më 13 qershor 1981, ndikuan fuqishëm edhe ngjarjet e vitit 1981, ku u rreshtuan bijtë e bijat më të mira të këtij populli si edhe të përkrahur nga familja e tij edhe pse nga ana e sigurimit serb përcillëshin këmba këmbes, si te rrezikshem për pushtetin ''okupues''. Disa nga xhaxhallarët familjaret u burgosen si dhe u torturuan mizorisht. Arbeni ishte besnik me zemër të pastër, i heshtur por energjik, i dashur, i buzëqeshur si gjithmonë me të gjithë, por nuk i duronte padrejtësitë, luftonte gjithmonë kundër saj. ==Vrasja e Arbenit në luftimet e UÇPMB-së== * Arbeni, më 19 maj, qëllohet për vdekje nga plumbat e serbëve.<ref>{{cito lajm|title=Informate|url=http://www.kosova.com/arkivi1997/i000522.htm|accessdate=25 mars 2017|work=LAJM|agency=Qendra për Informim e Kosovës|issue=Informatori ditor nr.2627|publisher=QIK, Prishtinë|date=22 maj 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306075358/http://www.kosova.com/arkivi1997/i000522.htm|archive-date=6 mars 2016|url-status=dead}}</ref> * Arbeni me nderime varroset në praninë e qindra qytetarëve e bashkluftëtarëve të tij të shumtë (UÇK- UÇPMB), anëtarëve të familjes dhe qytetarëve të tjerë liridashës të Gjilanit, Preshevës, Bujanocit, Kumanovës me rrethinë. == Citatet dhe Memorial == * Arbeni ishte në qelulat e para në rradhet e UÇPMB-së, aja ishte vazhdimësi e [[UÇK]]-së në të cilën iu bashkangjitën djemtë më të mirë të atdheut, prandaj ai edhe vepra e tij ishte e pavdekshme, siç janë edhe ata 2001-2002 si si edhe ata vetë të pavdekshëm me gjakun e derdhur për lirinë e shtrenjtë, pra gjaku i tyre i derdhur në shumë beteja të luftës së fundit të [[UÇK]]-së dhe të [[UÇPMB]]-së, u lexua testamenti te pllaka përkujtimore në Kokaj, pasiqë u bënë vizita dhe homazhe nga Shoqata e veteranëve, bashkëvendasve dhe bashkëluftëtarëve, në organizim të SHVL së UÇK-së e UÇPMB-së nga Nazmi Hajdini, kryetar<ref name="Dëshmorët janë të shjenjtë"/> .^<ref>[http://issuu.com/nijaziramadani/docs/monografia_per_kokajt_1842-2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160923060109/https://issuu.com/nijaziramadani/docs/monografia_per_kokajt_1842-2012 |date=23 shtator 2016 }} ARBEN RAMADANI( 1981-2000): JETA DHE RËNIA PËR ATDHEUN JANË NJË PJESË E PANDASHME E HISTORISË KOMBËTARE</ref>. Edhe Komandant i ZOP të [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc|UÇPB]]-se, Mustafë Shaqiri - Shpëtimi ndër tjerash thekson se Arbeni i Kokajve, gjate vietëve 1998-1999, i bashkohet njësitit të Preshevës për të luftuar dhe dhënë hakun armikut serb, për ta mbrojtur nga bandat serbo-çetnike pjesën e okupuar të [[Lugina e Preshevës|Kosovës Lindore]]. * Po aty,në fjalën e bashkëluftëtarit të Arbenit, Agron Fejzullahu<ref>99. Agron M Fejzullahu (014714) Gjilan,SHP I UÇK-së, OPERACIONI ‘’SHIGJETA’’ DT-2 TF 0, TF 1, TF 2, TF 3-Brig 128, B.ATLANTIKU, KOMPANIA E DEDIKIMIT TË VEÇANT, P U, MJEKSIA [http://komveterani.net/repository/docs/STATUSI_I_VETERANIT_shigjeta.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420110816/http://komveterani.net/repository/docs/STATUSI_I_VETERANIT_shigjeta.pdf|date=20 prill 2015}}</ref> me këtë rast, vuri në spikamë virtytet e larta prej luftëtari, të dëshmorëve. Ai ka porositur se ata që dinë të çmojnë sakrificën më sublime për liri, paqe, përparim dhe integrim nuk do të shuhen kurrë. Kjo dëshmon se populli është për t'u përmbushur amaneti e atyre dhe vetëm kur të përmbushet ky amanet, ata do të prehen në tokën për të cilën ranë<ref name="Dëshmorët janë të shjenjtë"/>. * Bashkëluftëtari i Arbenit, Nasuf Zeneli, kujton se ''Ai si çdo i ri, shkojnë në brigaden 124, Shqipëri për stërvitje për t'u kthyer më vonë me njësitin e gjejme në zonën e tij, Arbenin e gjejmë me njësitin e tij; duke operuar maleve të Karadakut. Ndërsa Agron Fejzullahu, një nga bashkëluftëtarët e tij të pandashëm deri në ditën e fundit thotë : ''Arbeni ishte ushtar i heshtur, besnik dhe i përmbajtur që shquhej për guxim dhe kryerje të detyrave ushtarake. Duke qenë në radhët e para nga ata të luftëtarëve të Lugunës, ai ra dëshmor i parë duke kaluar zonën kufitare, derisa ishte me njësitin e tij. Ai ishte me zemër të pastër, energjik, i dashur, i buzëqeshur me të gjithë, por nuk i duronte padrejtësitë, luftonte gjithmonë kundër saj.<ref>{{Cite web|url=https://www.radiokosovaelire.com/njazi-ramadani-perkujtohet-vepra-e-deshmorit-te-kombit-arben-ramadani-ne-20-vjetorin-e-renies/?fbclid=IwAR3pmEkJ13P0lMqeyrnJH0NGQxHQR2BK4UNWhtxEbbu_dfJY9_Fq30UQ02Y|title=Përkujtohet vepra e dëshmorit të kombit, Arben Ramadani, në 20 vjetorin e rënies|date=19 maj 2020|accessdate=1 qershor 2020|website=radiokosovaelire.com|publisher=01/06/2020|last=Arben|first=Ramadani}}</ref><ref>^[http://www.zemrashqiptare.net/news/id_30782/Nijazi-Ramadani:Heroi-Arben-Ramadani.html?skeyword=Nijazi+Ramadani|ARBEN RAMADANI ( 1981-2000): JETA DHE RËNIA PËR ATDHEUN JANË NJË PJESË E PANDASHME E HISTORISË KOMBËTARE]</ref> [[File:Kodra e Deshmorve.JPG|thumb|Kodra_e_Deshmorve.]] * Pllaka përkujtimore e Arben Ramadanit e ''shpalosur në përvjetorin e parë të rënies, si dhe një rrugë në Lagjen [[Arbërit|Arbëria]] Rr.[[Lidhja e Prizrenit]] të [[Gjilani]]t, Arben Ramadani mban emrin e tij''.<ref>http://issuu.com/nijaziramadani/docs/monografia_per_kokajt_1842-2012/1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160729072824/https://issuu.com/nijaziramadani/docs/monografia_per_kokajt_1842-2012/1 |date=29 korrik 2016 }} |Arben Ramadani</ref>-Libri<ref name="Shtegtim ne histori Monografia"/> [[Shtëpi muze në Kokaj]], * Rivarroset në [[Varrezat e dëshmorve në Pezë|Varrezat e dëshmorëve]] në [[Gjilani|Gjilan]] te '''Memoriali i të rënëve''' me 28 nëntor 2011, Gjilan. == Lidhje tjera == #^[http://shhlp.jimdo.com/historiku-i-deshmoreve/ lista e deshmoreve te UÇPMB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312075717/http://www.immi.se/tidskrifter/dituria/dituria2010-5.pdf |date=12 mars 2016 }} #^ [[Përmendorja e UÇPMB-së (Preshevë)]] #^[http://www.zemrashqiptare.net/news/id_30782/Nijazi-Ramadani:-Heroi-Arben-Ramadani.html?skeyword=Nijazi+Ramadani Bografia Arben Ramadani, ^Zemrashqiptarew.net] #^[http://issuu.com/nijaziramadani/docs/monografia_per_kokajt_1842-2012 Shtegtim në histori - Monografi për Kokajt 1842-2012, bot. Rrjedha .... "Zemra Shqiptare – Arben Ramadani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160923060109/https://issuu.com/nijaziramadani/docs/monografia_per_kokajt_1842-2012 |date=23 shtator 2016 }} #^Qendra për Informim e Kosovës, Informatori ditor [[nr.2627]], [[Prishtinë]], 22 maj 2000 #^[http://www.rrjedha.20m.com/ Personazh i lirisë dhe pavarësisë shqiptare] == Referime == {{reflist|2}} ==Bibliografia== # Bajram Kurtaj, ''Dëshmorët janë të shenjtë,'' [[Prizren]], [[2006]]. # Libri ''Shtegtim në histori'' fq.143-149, bot. SHB [[SH.B. Rrjedha|Rrjedha]], [[Prishtinë]] 2012 [[Kategoria:Biografi-cung]] [[Kategoria:Dëshmorë]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] [[Kategoria:Lindje 1981]] [[Kategoria:Vdekje 2000]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]] [[Kategoria:Kosovarë]] [[Kategoria:Ushtarakë shqiptarë]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Njerëz nga Karadaku]] 5151laimun46k1hhsepi2gscqe400h7 14 54215 2978250 2047109 2026-05-07T14:42:56Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978250 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Krahina shqiptare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Shqipëri]] [[Kategoria:Mali i Zi]] [[Kategoria:Malësia]] 8zh35opje53cbmddk6xe17ir43vgdlz 0 56446 2978264 2853825 2026-05-07T14:43:01Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978264 wikitext text/x-wiki {{Biografia-Box |Titulli = '''Hazir Koka''' |Emri Mbiemri = Hazir R. Haziri |FOTO = [[Skeda:Hazir Haziri.480X640.jpg|thumb|Hazir Koka]] |Emri = Hazir |Mbiemri = Haziri |Emri Alt = Azgani |Prof = Bujk- tregtar, Ushtarake {{KIA}} |DL = [[1915]] |VL = [[Kokaj]],[[Gjilan]] |DV = shkurt [[1943]] |VV = Çukë, [[Capari (Gjilan)]] |Nacional. ={{flagicon|Albania}} [[Shqipëria]] |Nënshtetësia ={{flagicon|Kosovo}}[[Kosovar|Albanian| Kosovar| shqiptar]] |Shteti = {{flagicon|Albania}} |}} '''Hazir Haziri''' ([[Kokaj]], [[1915]] - Çukë, [[Capari (Gjilan)]] [[1943]]) ishte një aktivist dhe patriot i rëndësishëm te [[Rezistenca shqiptare në Luftën e Dytë Botërore]]. ==Biografia== Haziri u lind në Kokaj të [[Gjilani|Gjilanit]], i biri i Ramadan Hazirit dhe nëna Adile Memishit nga fshati [[Depca|Depcë]]. Hazir Haziri Kokaj (1915-43) ishte një patriot nga Kokajt e Gjilanit, edhe pse ishte djali i tretë në familje, sipas traditës,i ati i tij kishte shtënë me armë për ta njoftuar fshatin se ishte shtuar jo vetëm njëkrah pune për familjen, po edhe një krah pushke për vatanin Haziri ishte mbetur jetim, pasi babai i tij (Ramadani), kish vdekur pas plagëve të marra nga torturat, i cili ishte torturuar mizorisht nga policia bullgare. Në vitin 1917 pasiq u sulmuan forcat bullgare në mes të fshatit Buhiq-Stanec,<ref>*Ramadan Asllani “ Hasan Alia luftëtar i Shqipëisë etnike”, 2008</ref> në luftime, Rrustem Staneci, Hetë Koka, e tjerë , si pjesëtar i Lidhjes së Kaçakëve në malësi të Karadakut, kur u mbajten në rrethim për tri javë karrakolli bullgar në fshatin Maxhere. Me këtë rast, atyre iu morren peng familjet e Ramadanit dhe Qazimit, kurse Dalipi i Kuq, internohet në Sofje, i cili vdesë nga epidemia Lia e Kuqe, kur Malësia e Karadakut, asokohe ishte nën pushtimin e Bullgarisë. Pasiqë pati një burgosje që u bë nga pushtuesit bullgar si pjesëar i grupit të rebeluar kaçakëve Haziri me katër vëllezërit dhe motrën e tij, u rritën nga nëna, Adile Memishi (Lafeta), e cila pati fatin t`i kalojë në bashkëshortësi vetëm për 12 vite. <ref> Intervistë dhënë Fehmi Rexhepit, historian, sipas kujtesës së vëllait Hazirit, Qahilit i lindur më 1916 në fshatin Kokaj, djali i katërt i R. Kokës, pas arrestimit të tij prej bullgarëvi vëllai i vogël i Hazirit. Ai jetoi në Kokaj deri në vitin 1992. Ka rrëfyer për vrasjen e Hazirit në kufirin italan-bullgar dhe torturat e rënda fizike ndaj familjes nga bullgaret ndaj tij e kujton si 4 vj. se dhe babai Ramadani, i cili vdes nga plagët e marra prej Bugarit të parë, 1915 -18</ref> == Stërvitja shkrim-leximi dhe veprimtaria atdhetare e familjes [[Kokaj]] == Haziri që përvijoi jeten e aktivitetin ne mes dy ekstremeve të majtë e të djathtë për të mbajt baraspeshen në rrjedhat e proceset kombëtare të kohes. Në kohën e [[Mbretëria e Serbisë|Mbretërisë Serbisë]] së parë, rreth vitit 1936-37, ai përleshet me regjimin serb të kohës dhe arratiset në malet e [[Karadaku|Karadakut]], duke u strehuar më tepër në fshatrat malore në Depcë dhe rrethinë të Kokajt dhe përreth tij. Atje do të qëndrojë ilegalisht, ndërsa shtëpia e tij, ishte vater e mbajtjes së jatakëve dhe armatimit të tyre, më të shpeshta në këtë periudhë sa ishte nën pushtimin [[Bullgaria|Bullgarës]] së dytë. Më vonë do të zihet nga ushtarët [[bullgar]] për furnizim me municion dhe armë të përtej Moraves dhe dënohet për revolucion kundër pushtuesit bullgar, por gabimisht e marrin të vëllain e tij të vogel! Përmendet burgosja edhe për tentimi i tij për mbajte të armëve pa leje dhe me forcë dergohet në burgun e [[Gjilani]]t, si edhe pengim të xhandarëve gjatë dasmës së vëllait kontrollimit në ahengun familjar " se të gjitha armët ishin familjes së tij, për t'i liruar mysafiret nga ndëshkimi... Kështu, dënimin me burg e kompenson me të holla të kesh të huauara dhe arrinë të lirohet pasi mbajti denimi ai dhe vëllai i tij, i vogli. Ata që kan njohur, Hazirin, qysh si i ri kishte qenë shumë i dhënë pas gjuajtjes me pushkë të shejtari, andaj që nga mosha e re, kur e merrnin në talim 17-vjeçar do të dallohej për mjeshtërinë e madhe në përdorimin e armëve të breizit dhe të gjata. Si i ri shquhej se kishte qenë shenjëtari më i mirë në ushtri, talim dhe më gjerë, andaj bashkëfshatarët, në çdo dasmë e ftonin për të marrë pjesë me kalinë e tij, Arapin e zi, për gara për ta marrë marhamën dhe gjuajtur në shenjë gjatë ceremonive të marrjes së nuseve të reja, tubimeve në garat në mundje, ku vetëm në një rast e kishte humbur, meqë sipas zakoneve të vjetra të kohës, qëllimi i cakut ishte njëri nga kushtet që nusja të merret nga krushqit e rinj. Ishte prapë, Haziri, prej vitit të ’39-ta,(1937-39), ai për sa ishte, duke punuar në fshatrat; [[Sllupçani|Sllipçan]], [[Likova|Lipkova]] të [[Kumanova|Kumanovë]]s si shegert në furnizim nga dyqanin e Ibrahim Meçes (Nasufit), Haziri, ku u lidh edhe me [[Abdullah Krashnica Presheva|Abdullah Preshevën]], grupin e luftës së Luginës dhe Fushëgropën lindore, si dhe të bashkëpuntorëve e dëshmitarëve të atyre ngjarjeve të Kardakut 1941-1943. Por edhe me Kurtesh Agushin, mësuesit H. Dyngjeri (prej të cilit kishte mësuar shkrim-leximin shqip, ndërsa shkruante edhe lexonte letrat e dokumente në katund edhe me shkronja cirilicë-latinic. Ishte zbutës e stërvitës kuajve, ku ishte i shquar si i pari në grupet e Shenjëarisë, ushtruar e mësuara sa ishte në ushtrime(talimet) në shërbimin ushtarak të atyre viteve (1935/36), në [[Qyprillinjtë|Qyperi]]. == Aktiviteti atdhetar == Më vonë, përmes lidhjeve famiiljare, krijoi kontakte edhe me patriotin Xh. Kurbalinë, Kurtesh Agushi, A. [[Presheva|Preshevës]], deri sa edhe ai, u burgos dhe vazhdoi veprimtarinë kombëtare me minatorë në minierat e [[Llojani|Llojanit]] dhe [[Mali i Ostrovicës|Ostrovicë]] të [[Shurdhani]]t. Në korrik të vitit [[1942]], organizatën e përfaqësoi Xheladin Kurbalia. “Luftoi për bashkimin e trojeve etnike deri në rënien e tij dhe i’u shërbeu tokave të liruara shqiptare”. [[Rezistenca shqiptare në Luftën e Dytë Botërore]] Haziri si mbajtës i familjes tregtonte edhe mallra të ndryshme nga dyqani që mbante [[Abdullah Krashnica Presheva|Abdullah Presheva]], miku i tij, nga [[Presheva]] në [[Gjilan]], [[Kumanovë]] dhe rajonin në juglindje të Kosovës. Haziri ishte aktivizuar në formacionet e Luftës në përcjelljen e tyre nga viset Gjilan-Karadak - Preshevë, pas formimit të aradhes së parë shqiptare, të komanduar nga Xheladin Kurbalia, ('''Baki Ajdin'',tregonte edhe pse Haziri nuk pajtohet të jetë anëtar i tyre, ai luftoi për krah luftës për bashkimin trojeve etnike deri në rënie e tij, i shërbeu tokaeve të liruara shqiptare. “Ikja e Selim Selimit nga burgu i Presheves me 17 shkurt 1943, kur nga kati i dytë ana pasme bie te shtrati i lumit dhe i strehuar te dajet në Kurbali pastaj perms Hoxhë Pidiqit, ngjitet tek korieri i Abdullahut në Karadak që mik besnik <ref> Cenë Hajdini, i afërmi i Bakiut, i ndihmuar nga [[Hetë Koka]],( kushëriri i Hazirit), komandant i forcave shqiptare në nënprefekturën e [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]]t, i cili rrinte në një kafe shokë, i afrohet dhe pas një përshëndetje, i ofron kutinë me duhan “[[Morava|Moravice]]”, duke e pyetur se çfarë halli e kishte sjell aty, pasiqë kishte ardhur për vizitë te vëllai Bakiu e Abdullahu, i cili ishte rrahur rëndë nga Mehmeti i zi. Heta i tha të shkojë te Rexhep Shehu i [[Presheva|Preshevës]]. Me fjalë të Hetës e kishte lejuar... [[Prishtina|Prishtinë]], 1979 (pjesa IX, faqe 35-38),</ref> . Selimit i kujtohet “''Hazir Koka, prej nga drejtohet te ai, edhe pse atë natë i la vetë mysafirët..''<ref>Hasan Emerllahu: [[Avdullah Presheva|Abdullah presheva]] –Tribun e atdhetar, Fq. 121, Vatra,’2015</ref> (Ali Stanecin i cili i qëdronte afër si komandant i kontraçetës në Preshevë). Kjo vërteton se ata nuk trathetuan askush nuk i tradhetoi ata edhe pse pati tortura nga bullgaret per ti treguar jataket e tyre. Haziri pasi i la vete musafiret nate arriti t’i kaloi përmes kufirit te lumit [[Morava]] mes [[Pogragja (Gjilan)|Pogragjes]] dhe [[Uglara (Gjilan)|Uglarit]] për në [[Gjilan]]”, Kurtesh Agushi: Sa ishte korier që shërbeu pas pushtimit serbo bullgar, mbajti lidhjen pëcjellës, kur kaloi me pjesëբtarët shqipëtar të aradhës, kur u bë sulmi i parë i armatosur për marrjen e minierës së Llojanit, e cila gjendet ndërmjet Preshevës dhe Kumanovës, ndodhi në mes natëve të shtatorit 1942. Aty kishin ardhur edhe luftëtarë të tjerë, të cilët zgjodhën Xheledin Kurbalinë për t'u prirë në aksionin e parë për lirimin nga pushtuesi të digave të pasura të minierës. Në aksion prinë Xheladin Kurbaliu, komandant, [[Fadil Hoxha]], komisar, Kurtesh Agushi, e të tjerë. <ref> Libri "Flaka e revolucionit", Ishte vlerësim i në konferencës shkencore, mbajtur në Preshevë, më 13-14 dhjetor 2014 (N.R.) dr.Fehmi Rexhepit, historian dhe dokumenteve arkivore të arkivit rajonal të Gjilanit, Shkupit, Vrajës Kumanovës, të arkivuara nga Selim [[Norça]], Kurtesh Agushi, Hoxhë Ibrahim [[Capari (Gjilan)|Capari]] të botuara edhe në librin "Flaka e revolucionit", Prishtinë,1979 (pjesa IX,faqe 35-38</ref> Haziri ishte korrier përgjegjës për përcjelljen e aradhes, deri sa ishte Xheladin Kurbalia komandant i saj. Kthimi i aradhës u bë përmes Arif dhe Xhelilit Xhemës, sepse ishte shkarkuar Xheladini dhe ishte zëvendsuar nga një serb, të cilin gjest e kundërshtuan Haziri dhe Hetë Koka ..Në fillim të marsit 1943, Haziri u vra në pusi, në vendkalimin kufitar bullgaro-italian, në vendin e quajtur Çuka – [[Capari (Gjilan)|Capar]] . Pas vrasjes, në vend të tij u caktuan Ramiz Cërnica dhe Kurtesh Agushi. Sipas fjalëve të Arif Bekës, në takim me te pas varrimit të Hazirit, Deklaratë e V/V. Zhika i [[Mateçi]]t, më vonë shef i punëve të brendshme në Vranjë dhe fjalët e tij, Bekes: “''Pse po ankohesh Beka për këtë e di… se ai nuk ishte “nash çovek”, vërtetojnë se me të vërtetë vrasja e Hazirit pati pavijë politike dhe ushtarake kaloi me iu bashkua Shtetit ame (Albanin), këtë dëshmon fakti se sa ishte e gjallë nëna tij nuk i’u dha as pensioni. ==Referimet == {{reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== *[https://sq.wikipedia.org/wiki/Mbrojtja_Komb%C3%ABtare_e_Kosov%C3%ABs_Lindore] *|[[https://sq.wikipedia.org/wiki/Mbrojtja_Komb%C3%ABtare_e_Kosov%C3%ABs_Lindore|Koka11|Mbrojtja|Kombëtare/e/Kosovës/Lindore{{Lidhje e thyer}}]] {{DEFAULTSORT:Hazir, Hazir (Koka)}} [[Kategoria:Shqiptarë të ekzekutuar]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[category:aktivistë|Shqiptarë]] [[Kategoria:Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Kokaj]] [[Kategoria:Lindje 1915]] [[Kategoria:Vdekje 1943]] {{KO-gjeo-cung}} 0fkthrol8bikjxmrgxe9r305u9e1oqv 1 57703 2978240 2900240 2026-05-07T13:56:13Z Leutrim.P 113691 2978240 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Historia e Kosovës/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Historia e Kosovës dhe Historia e Shtetit të Kosovës == Historia e Kosovës dhe Historia e Shtetit të Kosovës janë dy gjëra të ndryshme. Parahistoria e Shtetit të Kosovës nuk fillon me betejen e Kosovës por nën emrin që nga shënimet e para në literatur për këtë copë të tokës. Kur flitet për historin e shtetit të Kosovës atëherë (unë nuk jam historian) duhet të caktohet data nga historianët se kur fillon lëvizja për krijimin e shtetit të Kosovës që i takonë seksionit të parahistorisë ndërsa historia e shtetit fillon nga data e krijimit të tij. Deri sa kjo nuk ndodhë edhe historia e shtetit të Kosovës nuk mund të shkruhet nga ne dhe na mbetet të shkruajmë për historin e teritorit ku sot gjendet Kosova e që ky teritor për të paren herë në literaturën e përgjithëshme botërore gjendet nën emrin "Dardania". E di që në projektet tjera, por edhe unë vetë e kamë bërë këtë gabim këtu kur nuk e kam filluar historin e shtetit sipas rregullës: historia (nga data e shpalljes së shtetit) dhe parahistoria. Parahistoria e gjitha shteteve fillon që nga regjistrimi i asaj cope toke në literaturën botërore.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 9 Prill 2008 02:40 (UTC) == Nëse është hëngër mishi, taniri nuk u shpërla, hala == Artikulli [[Historia e Dardanisë]] duhet të ekzistojë pasi që ky teritor herë pas here në histori paraqitet si teritor banorët e së cilit kanë lidhje kulturore dhe shoqërore. Ndoshta për dikë duket qesharake por qeverit vijnë e shkojnë, lidhjet kulturore e shoqërore mbesin. Natyrisht që ato ndikohen, si në këtë rastë nga faktorë të shumtë e faktori më i rëndësishëm më duket të jetë koha. Por për një shkëputje të lidhjes kulturore e shoqërore të teritorit të Dardanis nuk mund të flitet përderi sa ekzistojnë lidhjet e bërthamës me anët e saja të cilat kanë krijuar lidhje me anë tjera nga ndikime të shumta të sistemeve njerzore por që në faktë as këto ndikime nuk kanë mundur të ndërpresin për kohë të gjatë komunikimin e popullsisë brenda kufinjëve natyrorë. Romakët nuk do të mund të krijonin një perandori siç kanë pasur po të mos ja përshtatnin ''hartat politike'' kufirit natyrorë (ekonomik-shoqëror-gjeofizikë).--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 16 Korrik 2008 05:13 (CEST) 4nuwbeihlo3tv8mjb7dx5wln996zrr9 1 62277 2978504 2891708 2026-05-08T00:05:13Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2978504 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Mërgata shqiptare/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} C'eshte ky artikull jo i denje mbi kete teme kaq te rendesishme. Pa asnje reference serioze me gabime gramatikore dhe me gjuhe shume te varfer e aspak shkencore/enciklopedike. Po skandalizohem nga niveli i mjeruar i wikipedias shqip. Shume shume keq. SKA GJO VLLAU GUR GUR BEHET KALAJA SHTO DHE RROGULLO NDONJE GJE EDHE TI == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mërgata shqiptare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978503 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/quick-statistics-for-england-and-wales-on-national-identity--passports-held-and-country-of-birth/rft-qs213ew.xls për lidhjen http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/quick-statistics-for-england-and-wales-on-national-identity--passports-held-and-country-of-birth/rft-qs213ew.xls. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2026 02:05 (CEST) 9dq9c67mz19igvylc7j1ohk43mrhgwp 0 65879 2978285 2943191 2026-05-07T14:43:07Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978285 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Map_of_Albania_during_WWII.png|parapamje|Tokat e çliruara shqiptare gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]].]] Pranverën e vitit 6 prrill 1939 [[Italia]] fashiste pushtoi [[Shqipëria|Shqipërinë]]. Në të gjithë [[Ballkani Perëndimor|Ballkanin]] nisën të ndodhin gjëra të çuditshme. [[Mbreti Zogu I|Mbreti Zog]], me Shtabin dhe bajraktarët e grupit të tij, u vendos në [[Kajro]]. Erdhi edhe pushtimi nga Gjermania naziste dhe shqiptarët u vendosën në male. U formuan edhe grupe të armatosura guerilësh [[Shqiptarët|shqiptarë]], formacione luftarake të armatosura të ndarë në dy pjesë: ato partizane me ide komuniste të udhëhequra dhe nën influencën e [[Komintern|Kominterni]]t, kurse nga ana tjetër dëgjohej oshtima e armëve të grupeve nacionaliste shqiptare, siç ishin ato të “[[Balli Kombëtar|Ballit Kombëtar]]” etj.. Edhe këtu, në kohë dhe hapësirë, grindjet, hakmarrjet e përçarjet bënin të vetën dhe lanë gjurmë të pashlyera tragjike, të cilën e shfrytëzonte me dinakëri pushtues të huaj. Pjesa tjeter pushtohet me 7 prill 1941). Për shqiptarët, edhe ky pushtim u konsideruar si edhe ai i (1919, Versajit) Mbreterisë SKS (Jugosllava e parë) ishte i tillë, dhe në zonen gjermane,italiane dhe bullgare. Në bisedimet e Vjenës, Gjermania kërkoi edhe plotësimin e kërkesave të Bullgarisë, aleatit tjetër të Bllokut Fashist. Kështu, në Vjenë parashikohej që të kalonin nën sundimin bullgar një pjesë e rretheve të Gjilanit, e të Ferizajit, Vitia, Kaçaniku, rajoni i Preshevës, i Kumanovës dhe i Shkupit. Në marrëveshjen e arritur në Vjenë, më 21-22 prill 1941, ndërmjet Berlinit dhe Romës, të përfaqësuar nga ministri i Jashtëm gjerman, Ribentrop, dhe ministrit i Jashtëm i Italisë, Galeaco Çiano, ishte përcaktuaa harta e re politike të Ballkanit. Harta mbështetej në parimet e ndarjes së zonave të influencës midise Gjermanisë, Italisë dhe Bullgarisë. Nga ky parim viset shqiptare nën Jugosllavi u ndanë ndërmjet këtyre tri shteteve. Në këtë marrëveshje Italia do të merrte pjesën më të madhe të Rrafshit të Kosovës, me qytete si Prishtinën, Ferizajn, Gjilanin, Kamenicën, rajonin e Drenicës, Rrafshin e Dukagjinit me Pejën, Gjakovën, Prizrenin, territoret në veri, Ulqinin, Tuzin, Plavën e Gucinë si dhe ato në lindje: Tetovën, Gostivarin, Kërҫovën, Strugën dhe një pjesë të viseve të Prespës, duke krijuara të ashtuquajturën Shqipërinë e Madhe. Ndërsa rajoni i Mitrovicës, Pudujevës dhe Vuҫitërnës, për shkake të industrisë, minierave të Trepҫës dhe pasurisë nëntokësore që ofronte ky rajon dhe për interesa strategjike të Gjermanisë dhe nevojat që kishte për luftë, u përfshinë në kuadër të shtetit kuisling serb të Nediҫit. <ref>{{Cite web|url=https://www.votramagazine.com/historia-e-arsimit-shqip-ne-kosove-me-theks-te-vecante-gjate-luftes-se-dyte-boterore/|title=Kosovë, me theks të veçantë gjatë Luftës së Dytë Botërore}}</ref> M. Nediqi, ministër i Ushtrisë dhe i marinës jugosllave, në Kralevë, bisedoi me gjermanët dhe nga ta kërkoi mbrojtje nga shqiptarët. Në fakt, serbët, gjermanëve u parashtruan kërkesat e tyre që të ruhet një territor kompakt që do të konsiderohej Serbi. Dhe ky territor duhej t'i përfshinte territoret që nga Zemuni e deri në Gërlicë, ngase, më poshtë, andej nga Kaçaniku dhe Shkupi territoret kontrolloheshin nga bullgarët. Serbët në këtë hapësirë ia vunë pllakën edhe itinerarit të të ashtuquajturës hekurudhë serbe. Për ta siguruar territorin e caktuar, serbët nisën edhe ushtrinë e tyre për ta ripushtuar Kosovën, Ilaz Agushi, figura e të cilit fatkeqësisht deri më sot ka mbetur e pandriçuar, erdhi në Ferizaj, Gjilan, Prishtinë ku mbajti fjalime të zjarrta dhe kërkoi nga atdhetarët shqiptarë që në Kosovë të formohej një qeveri kalimtare dhe që njerëzit të qesin në kokë sa më shumë plisa kështu që bota të kuptojë se në Kosovë jetojnë shqiptarët dhe se kjo është tokë shqiptare. Mirëpo i përndritshmi Ilaz Agushi, i nxorri në Prelluzhë grupet e vullnetarëve shqiptarë dhe e ndalën hovin e ushtrisë serbe. Nga ana tjetër, Nediqi me bashkëpunëtorët e tij morën nja shtatëmbëdhjetë oficerë gjermanë që atyre t'ua dorëzojnë qeverisjen e Kosovës. Kur vijnë në Prishtine atyre u del para Ilazi. Gjermanët u habitën kur i panë tërë ata shqiptarë me plisa. Ceshte e vërteta gjermanët na donin neve shumë më shumë sesa sllavët dhe kryesori i këtij grupi tha që të shkonim në Prizren tek komandanti i tyre dhe të bisedonim për situatën. Ilazi shkon në Prizren me pajton dhe atje takohet me Qazim Bllacën, i cili fatmirësisht qe shkolluar në Gjermani dhe kjo ishte një përparësi në nivelin e komunikimit me komandën gjermane. Komandanti gjerman i thotë Ilazit: "Peja, Gjakova, Rahoveci, Prizreni, Prishtina, Gjilani, Ferizaj dhe Kaçaniku do të mbeten me Shqipëri". Ndërsa Mitrovica, Vushtrria dhe Podujeva mbeten nën administrimin e Beogradit. Ali Draga, i biri i Ferat Dragës u bë ministër në Beograd. Xhafer Deva ishte një njeri i besueshëm i gjermanëve në Mitrovicë. Kështu që kufiri ngeli në Prelluzhë dhe aty ia ndërronin pllakat. Mbishkrimi, deri në Prelluzhë ishte Jugosllavia, aty e andej, deri në Gërlicë mbishkrimi i trenit ishte: ALBANIA.<ref>{{cite book|last1=Xhemail|first1=Mustafa|title=,Mustafë Xhemajli: Hysen Tërpeza, një legjendë për Kosovën, Biseda/intervista|accessdate=29 qershor 2018}}</ref> ==Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941-1951== [[File:Axis occupation of Yugoslavia 1941-43.png|thumbnail|left|Në Vjena, më 11 qershor 1941, u bë ndarja në tre zona:Gjermane, italiane dhe bullgare.]] [[Skeda:Map_of_Kosovo_during_WW_II.png|parapamje|250x250px|Harta e Kosovës gjatë Luftës së Dytë Botërore.]] Shqiptarët sikur edhe popujt tjerë u gjenden para sfidave dhe shpëtimi nga pushtimi fashist dhe në një koalicioni kundër tyre. Pas që në [[Vjena]], më 11 qershor 1941, u bë ndarja në tre zona: [[Gjerman]]e, [[italia]]ne dhe [[bullgar]]e<ref>[http://m.telegrafi.com/lajme/hitleri-refuzoi-kerkesen-bullgare-per-te-marre-territore-shqiptare-78-13816.html|Hitleri refuzoi kërkesën bullgare për të marrë territore shqiptare!]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}}</ref> dhe, me formimin e grupeve të para ilegale të rezistencës së armatosur u radhët edhe shqiptarët në zonën e pushtuar nga bullgaret të [[Kosovës]] ushtrohej dhunë e represion gjithmonë e më i madh, prandaj edhe LNÇ-ja, po zhvillohej ne ato zona në përmasa më gjithë përfshirëse. Karadaku i Gjilanit, Preshevës Kumanova, Shkupi, Manastiri, Dibra dhe Ohri i takuan Bullgarisë, sipas ndarjes në tre zona në mes të Gjermanisë, Italisë dhe Bullgarisë pas marrëveshjes së Vjenës(11 qershor 1941). Për shqiptarët, edhe ky pushtim u konsideruar si edhe ai i (1919, Versajit) Mbreterisë SKS (Jugosllava e parë) ishte i tillë, dhe në zonen bullgare edhe më i egërsuar. Sipas një dokumenit në gusht të vitit 1942,<ref>(A.Q. i shtetit-Tiranë. Fondi 251, dos.71 fl.9-11)</ref> nga ana e qeverisë bullgare, ajo kërkonte që shqiptarët e rretheve të Shkupit e Manastirit dhe territoreve tjera të rishikonin origjinën e tyre, ose në të kundërtën ata, si të gjithë banorët e huaj duhej të shpërnguleshin. ja një shembullë nga ajo që kishte ndodhur në zonë e okupimit bullgar:<ref>[http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=31292] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200436/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=31292|date=4 mars 2016}}(A.Q. i shtetit-Tiranë. Fondi 251, dos.71 fl.9-11)</ref> Ne rrethin e ketushem kanë hyrë gati 3.000 frymë shqiptarë që emigruan nga tokat nën kontrollin bullgar. (Ne një shkrese te këtillë dërguar Inspektorisë së Tokave të Liruara pos te tjerash thuhet : Këta kanë ardhë pa pru kurgjo me vedi.Jetojnë mizorisht, kanë mbete pa strehe e banojnë përjashta nder hajate, kopshte e fusha<ref>[[Rifat Berisha]], nënprefekt i [[Gjilani]]t:(Nr.412.d30,f.148/74, rez. Gjilan) ne Prizren me 25 korrik 1942 pos te tjerash thuhet : ''Këta kanë ardhë pa pru kurgjo me vedi.Jetojnë mizorisht, kanë mbete pa strehe e banojnë përjashta nder hajate, kopshte e fusha” [http://kosovare.forumotion.com/shqiptaret&shy;f20/c&shy;dime&shy;per&shy;medvegjen&shy;t176.htm|Prof.Rifat Berisha]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}}''</ref> Lufta e dytë botërore, popullsisë së Preshevës i solli okupimin bullgarë. Me luftë të armatosur dhe forma të ndryshme, udhëheqësit shqiptarë u munduan të realizonin të drejtat sociale kombëtare.<ref>Në këtë drejtim kontribut të veçantë kanë dhënë: [[Abdullah Presheva]], Selim Selimi, Skender Hasani, Xheladin Kurbaliu, Riza Selimi &#xAD;Ilinca, [[Limon Staneci]], [[Ibrahim Kelmendi]], [[Ali Aliu]], Selami Hallaçi, [[Hazir Haziri]] Shinasi Hallaçi e te tjerë. Ishte vlerësim i kryesuesit të konferencës shkencore, mbajtur në [[Preshevë]] më 13/14 dhjetor 2014 B.Salihu</ref>. Kjo bëri që rrathët e fshatarëve dhe minatorëve po shtoheshin përkrah LNÇ-së, ku pas daljes nga burgu [[Xheladin Kurbalia]], formohet '''grupi i parë''' ilegal nga Babush e [[Kadri Halimi]], Kurtesh Agushi, Selami dhe Shemsi Hallaçi, mësuesit nga pjesa tjetër shqiptare: Hasan Dyngjeri, Sadri Mehmeti, Muharrem Çollaku, Malë Beci, Vesel dhe Vehbi Rexhepi.[[Figura:Kosova_juglindore.1193x1135.jpg|200px|left|thumb|Magjistralja e kështjellave të Kosovës juglindore.]] Në muajt e verës korrikut të vitit [[1942]], po zgjeroheshin radhët edhe në mes të [[Gjilani]]t dhe Dardanës (ish-[[Kamenica]]) si në Petroc nga [[Xheledin Kurbaliu]] formohet një grup, prej andej përmes Sinan Hasanit një tjetër në Pozhoran dhe nga ana e Ramadan Agushit në Tërpezë të Vitia. Edhe në [[Presheva|Preshevë]] përmes [[Avdullah Presheva]]-Krashnicës formohet një grup nga vëllazërit Selami e Shenasi Hallaçi, Riza Selimi, Selim Selimi, Xhemush Bina përmes një lidhje nëpër [[Karadaku]]n e [[Shkupi]]t dhe nga [[Kumanova]] nga ana e [[Hazir Haziri]]t', Kurtesh Agushi<ref>Dr.[[Fehmi Rexhepi|Fehmi Rexhepit]], historian dhe dokumenteve arkivore të arkivit rajonal të [[Gjilani|Gjilanit]], [[Shkupi|Shkupit]], [[Kumanovë|Kumanovës]] të arkivuara nga Selim Norça, [[Kurtesh Agushi]], Hoxhë Ibrahim Capari, si dhe të bashkëpunëtorëve e dëshmitarëve të atyre ngjarjeve të Karadakut 1941-1943, të botuara edhe në librin "[[Flaka]]" (pjesa e V-IX) nga Autobiografia.</ref> në zonën e Karadakut të Gjilanit. [[Figura:karadaku.600x450.jpg|200px|right|thumb|Pamje nga Karadaku.]] Aradha e parë shqiptare partizane e [[Kosovë]]s u formua me [[28 shtator]] [[1942]] në Ramjan te [[Vitia]]. Përballja po zinte fill si rezistencë e mos durimit, mbylljes brenda vetëvetës dhe shikimi i horizontit për të qarë këtë rrethimë të hekurt që po ngushtohej ditë e për ditë shtohej edhe më tepër. Kjo po bëhej në mes brigjeve të lumit Morava dhe Bjeshkës së Madhe, Karadakut përmes mësuesve, nxënësve e studentëve nëpër manastire e mejtepe që për herë po shtohej me mësimin anëtarë ndër oda e konakë të kthyera në mësojtore të para si ato fetare edhe laike. Më [[28 shtator]] [[1942]], pas një konsultimi nga grupet e armatosura antifashiste në një fshat të Ferizajt erdhën deri te marrëveshja që në misrishtën e Ramjanit të mblidhen si një tog ndër ata që bënin bërthamat e para të atyre motmoteve në frymën e luftës çlirimtare, po prini Babushi e [[Kadri Halimi]], Kurti, Selami, Meta, Çollaku dhe Beci.<ref>Sulimi i parë i armatosur për marrjen e Minierës së [[Llojani|Llojanit]] në mes të [[Preshevë|Preshevës]] dhe [[Kumanovë|Kumanovës]].Natën e 28 shtatorit të asaj vjeshtës së hershme kishin arritur edhe luftëtarë të tjerë që zgjodhën Xheledin Kurbalën për t'i prirë në aksionin e parë për të liruar nga pushtuesit digat e pasura të minierës, në të cilin aksion prijnë Xheladin Kurbaliu, komandant, Fadil Hoxha, Komisar Kurtesh Agushi, Sinan Hasani, Riza Selimi, Reshat Xhaferi, etjer.si dhe Hazir Kokës dhe pas vrasjes së tij, caktohet Ramiz Cërnica dhe Kurtesh Agushi. Kurtesh Agushi jetonte në Shkup, ishte një ish-student i Beogradit, dhe njeri kyq i LNÇ-së në rajonin juglindor të Kosovës, i cili në vitin 1936 kishte marrë pjesë në demostratat e studentëve dhe të komunistëve të Beogradit për të kërkuar armë që të shkonte e të luftonte në Spanjë, dhe kryetar komune në Kamenicë(Dardanë).[[Xheladin Kurbalia]] sapo ishte kthyer nga burgu me një përvojë të madhe po i mbledh rreth vetës në shtëpinë e tij të marrë për banim prej se ishte ik si muhaxhirë nga anën tjetër që shtypej më fortë nga dajaku e plumbi i Bugarit dytë. ''Mëhallë më mëhallë po endeshin njerëzit e tyre për t'i bërë mendjet në forcimin e krahëve të tyre, jo vetëm për në punët e mundimshme që bënin nëpër minierat që po grabisin të huajt pasurin e tyre, por edhe nga një krah pushke për të forcuar përballjen përmes një rezistence të pamposhtur, duke u ndërlidhur përmes koriereve nëpër të gjitha shtigjet që çonin drejt një udhe që e shihnin dritën dhe të nesërmen e tyre të lirë''. Ata besoni në bindjet e tyre që do ta arrinin me formimin dhe rreshtimin e tyre në aradhen e parë që kishte bërë skeletin e një hierarkie ushtarake komanduese e të ndërlidhur me një front të përbashkët që lidhja mbahej përmes Kokës. Komitetin e Gjilanit e përfaqësonte Xheledin Kurbaliu, sepse një lidhje e tillë serioze ishte mjaftë bindëse e shpresëdhënëse nisi në një cep të Ramajve në drithnajat që po vihej në një bazë të fortë përmes një të dërguari [[Fadil Hoxha]] nga ana tjetër e tokës së Kosovës Juglindore së bashku me Spahiun, Kërpuskën, Gulin, Kaspin, Dejdini dhe Sojevën. Libri "Anamorava në LDB 1941-45'' bot. koautor dhe nga ''Deklaratë e [[Kurtesh Agushi|Kurtesh Agushit]] dhënë për [[Hazir Haziri]] të botuar te[[Kosova në revulucion, pjesa - IX]].</ref> Sulimi i parë i armatosur për marrjen e Minierës së Llojanit në mes të Preshevës dhe Kumanovës. Natën e [[28 shtator]]it të asaj vjeshtës së hershme kishin arritur edhe luftëtarë të tjerë që zgjodhën Xheledin Kurbalën për t'i prirë në aksionin e parë për të liruar nga pushtuesit digat e pasura të minierës, në të cilin aksion prijnë [[Xheladin Kurbaliu]], komandant, [[Fadil Hoxha]], Komisar [[Kurtesh Agushi]], [[Sinan Hasani]], [[Riza Selimi]], Reshat Xhaferi, etj. si dhe Hazir Kokës'<ref>Lufta e II Botërore, si dhe dëshmitarëve të pjesëmarrësve të gjallë të atyre ngjarje'', Selim Selimi [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Flaka_e_Revulucionit,_pjesa_e_IX&action=edit&redlink=1 Flaka e Revulucionit, pjesa e IX] dhe pas vrasjes së tij, caktohet [[Ramiz (Hoxha) Cërnica|Ramiz Cërnica]] dhe Kurtesh Agushi,[http://www.zemrashqiptare.net/article/Historia/5387/]''</ref>. Ata po i mbështeste fuqishëm edhe iu bashkuar edhe nënprefekti i kazasë [[Rifat Berisha]] dhe nga anën e [[Limon Staneci]] që përbënte karahun tjetër në [[Kosavë Lindore]][[Lidhja e Dytë e Prizrenit]] të një lidhje gjithandej etnisë. [[File:Kufiri Shqiptaro-Shqiptar.jpg|thumb|Kufiri Shqiptaro-shqiptar në malet e Sharrit.]] Më pas nis një varg zinxhir i shtrirjes së dhunës përmes një sulimi i parë i armatosur vale të re të arrestimeve, burgosjeve, por edhe vrasjeve sikur që pasoi detyrimisht tërheqjen kah maja e Sharrit që shoqërohet me një anarki të parnim-dorëzimit në mes forcave të huaja të koalicionit fashist. Nga ana tjetër pas një konflikti të armatosur ka dalë në skenë Mullai i kazasë në mbrojtje të atyre që po u rrezikohej jeta, pasuria dhe lëvizja e tyre nga të ashtuquajtur "Dora e zezë" që vriste e priste natën dhe ditëm drekë, edhe atë në qendër të kazasë së vjetër.<ref>[[Anamorava e Kosovës]] në revulucion 1941-1945|Grup autorësh, artikujt nga autori [[Nijazi Ramadani]]: Revista "Fjala jonë",(në disa vazhdime) [[Prishtinë]], qershor/ nentor 1996, nr.6-9, "Dëshmi mbi luftën e (fundit)në përfundim të Luftës Dytë Botrore". Si embrone të para të LNÇK-së nga viti 1942 në [[Kosovë]] u formuan çeta të armatosura partizane: " [[Zenel Hajdini]] " ( shtator 1942) çeta e Sharrit ( nëntor 1942), " [[Emin Duraku]] (janar 1943 ), e [[Karadaku|Karadakut]] ( janar 1943 ), dy bataljionet kosovare dhe Brigada maqedono-kosovare ( shtator 1943).Në prill 1943 u formua Shtabi Kryesor i Ushtrisë NÇ për Kosovë, Në fund të v. 1943 në K. ishin ngritur 81 këshilla NÇ. Pra Komiteti Krahinor i Kosovës dhe Shtabi Kryesor i UNÇ të Kosovës - komandant [[Fadil Hoxha]] kanë qenë të pavarura. Gjatë LANÇ të Kosovës, (Fadil Hoxha) as Shtabi Kryesor i Ushtrisë NÇ për Kosovë, në asnjë mënyrë nuk iu është drejtuar Shtabit Suprem të UNÇJ ose Titos si komandant suprem ose Shtabit Kryesor të Serbisë. Bashkëpunimi dhe kontaktet me Shtabin kryesor të UNÇ të Shqipërisë ishin të shpeshta. Brigada e Parë dhe e Katërt e Kosoves dhe Brigada e Tretë dhe e Pestë e [[UNÇSH]]-së, çliruan Kosoven dhe Rr.e Dukagjinit. U shkel mbi gjakun e mijëra dëshmorëve dhe vendimeve të sjelura nga [[Konferenca e Bujanit]], e cila u mbajtë pikërisht për ti kundërshtuar vendimet e Mbledhjes së II të [[AVNOJ]] -it në [[Jajcë]] 29-30 nëntor 1943 ,dhe më 27 koorik 1945, ku këtu ishte vendosur që [[Kosova]] dhe viset tjera shqiptare në RPFJ([[RSFJ]]). të mbesin në përbërje të J. si më parë.Dr. Xhelal Gjevori, dhe [http://www.gazetarepublika.al/cgi-sys/suspendedpage.cgi%7Chttps://sq.wikibooks.org/wiki/Vitviteja/Fadil_Hoxha/R._Mexhuani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108062224/http://www.gazetarepublika.al/cgi-sys/suspendedpage.cgi%7Chttps%3A//sq.wikibooks.org/wiki/Vitviteja/Fadil_Hoxha/R._Mexhuani|date=8 janar 2020}}</ref> [[File:The yeard of "Lidhja e Prizrenit".jpg|thumb|Vjeqari i “Lidhja e Prizrenit”.]] == Krahu [[Lidhja e Dytë e Prizrenit]] rezistenca e armatosur për mbrojtjen e tokave të liruara në fund të LDB'== [[Lidhja e Dytë e Prizrenit]] u mbajt ([[Lidhja e Dytë e Prizrenit]] prej 16-20 shtator 1943, ku shprëhja gjeografike [[Kosova|KOSOVA nuk]] përfshinë vetem vendet që përmblidhen mbrenda kufijve administrativ të krahinës([[Kosovë]]s, e cila mbanë këtë men dhe ka ruejtë shumë qendermuese e kompakte të banorëve shqiptarë, por shi për këtë arsye ajo përfaqëson dhe symbolizon edhe të gjitha viset tjera Shqiptare të "robnueme" nën pushtimin e Jugosllavis. Mbështetur në frymën politike të shkrimeve autentike të pjesëmarrësve në Kuvendin themelues, më 16-19 shtator 1943, [[Lidhja e Dytë e Prizrenit]] është organizatë politiko-ushtarake kombëtare demokratike shqiptare<ref>Libri i Tahir Zajmi: “Lidhja e Dytë e Prizrenit dhe lufta heroike e popullit për brotjen e Kosovës”, Bruksel, 1964([[Bruxelles]], 6 [[Qershuer]] [[1964]].(Shih edhe: Tahir Zajmi, Lidhja e II e Prizrenit dhe lufta heroike e popullit për mbrojtjen e Kosovës (Bruksel, 1964), f. 136.</ref> [[Skeda:Limon Arsllani - Staneci.jpg|frame|Limon (Asllan) Staneci ([[1916]] - [[1991]])]] Pra, sikur që dihet ky deklarim blebishitar kaloi nga [[Marrëveshja e Mukjes]], [[Mbledhja e Pezës]] dhe [[Konferenca e Bujanit]] (e cila doli si rezultat i mohimit të etnitetit të pavarur të Kosovë nga Mbledhja e Dytë e AVNOJ-it), edhe përkrahur nga [[Lidhja e Dytë e Prizrenit]]. Edhe në juglindje të Kosovës në krye me [[Adem Gllavica]] e [[Mulla Idriz Gjilani]], sipas T.Zajmit po aty.[[Beteja e Kikës|Beteja maja e Kikës]] ishte e parë m‰ 29 qershor 1944, u zhvillua në mes forcave serbo çetnike, Sipas [[Limon Staneci]]Sekretar dhe zëvendës nënprefekturën e Gjilanit, ishte Sekretar i Komitetit Qarkor të [[Lidhja e Dytë e Prizrenit|Lidhjes së Dytë të Prizrenit]], sekretar dhe nënprefekturën e [[Gjilani]]t. Ishte gazetar dhe përgjegjës për informim në kuader të organit|[[Liria]]" [[Lidhja e Dytë e Prizrenit|Lidhjes Dytë të Prizrenit]] për frontin lindor dhe ushtarak që raportonte nga vijat e para të frontit për luftimet për mbrojtën e trojeve etnike në [[Lugina e Preshevës|Kosovën Lindore]] në gazetën [[Liria]] [[Lidhja e Dytë e Prizrenit|“Lidhja e Dytë e Prizrenit”]]. Me 13. IX. kur u hoq pushteti okupues bullgar u zgjodh nënprefekt i nënprefekturës së [[Preshevë]]s. Ishte edhe sekretar i [[mulla Idriz Gjilani|mulla Idriz Hajrullahut]], gjykatës, kryeshef i Rethit të [[Gjilani]]t.- i cili raportoi nga fronti i [[Gjilani]]t për fitoret e 'Mbrojtjes Kombëtare të Kosovës më 1944, në fletoren [[Lidhja e Prizrenit]]gazeta Liria. Me artikullin 'Një shpartallim i ri i çetave komuniste n'anë të Gjilanit" të datës 9korrik 1944 konstatohej: "Armiku shekullor, lakmues i tokave të huaja i dejun me ideologjina të ndryshme (komuniste, nacionaliste e që të dyja këto formojnë një të tretë: Pansllaviste)" prapë, Limon Staneci me datën 28 qershor 1944, në një numër aproksimativisht 400-500 vetash sulmoi tokat shqiptare, tue kalue kufinin ne vendin e quejtun "Kika", mbasi në afërsinën e katundeve Cfircë e Tugjevc nuk kishte muejtë. Forcat tona te përbame prej ushtrisë të rregulltë dhe fuqisë kreshnike, të komandueme prej oficerave dhe N/oficerave trima, filluen luftën. Gjatë luftës që vazhdoi 12 orë dhe betejës me datë 29.6.1944 grupet -komuniste, Nacional-shoveniste-pansllaviste, u shpartalluen me humbje për ta... Kjo ndeshje me bandat komuniste, që lumnisht përfundoi me fitimin t'onë, u prit me manifestime simpatike nga populli, i cili u betue me ketë rast se do të ndjekin gjurmën e dëshmorvet si kapter Abdi Gjoka, nga mati, Anëtar i Komitetit Komunal të Lidhjes II të prizrenit, Bajram Poliçka e tjerve, që ranë viktimë në ket betejë për lirinë dhe kurr nuk kanë me lanë qi kamba.e anmikut të shkeli tokat t'ana te bekueme...” "Dhe, sikurse për Luftën e Velegllavës të 28 qershorit 1944, sekretari i Komitetit të Lidhjes së Prizrenit për Rrethin e Gjilanit, Limon Staneci raportoi nga linja e zjarrit edhe për Luftën e Kikës, të 26 gushtit 1944, [[Figura:MullaIdrizGjilani.jpg|thumb|[[Mulla Idriz Gjilani]].]]Raporti i tij, si gazetar, ushtar përjetues e komandant i vullnetarëve" "Fronti i Gjilanit, shpartallimi i Dytë i Brigadave Komuniste Drazhiste-Pansllaviste në Rrethin e N .Prefekturës Gjilanit, shquhet për saktësi materiale, gjykim politik të drejtë dhe afirmim të një epopeje kombëtare të rëndësishme për historinë e popullit shqiptar”. [[Mulla Idriz Gjilani]]<ref>{{Cite web|url=http://2lonline.com/category/lajmet/article-page.php?id=10649|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=22 janar 2015|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305134839/http://2lonline.com/category/lajmet/article-page.php?id=10649}}</ref>:Fetar, atdhetar konseguent, orator e mjeshtër i penës, i zoti i punës, besnik i fjalës, predikues fetar dhe mualim-mësues iluminist, ideolog dhe luftëtar i lirisë, i vendosur në idealet e veta liridashëse si bjeshkët e Kosovës të cilat i mbrojti me fjalë, me pushkë, me gjak, burrërisht, trimërisht, i pathyeshëm, me plagë në zemër e në trup, nuk u dorëzua për t'u bërë legjendë. Kështu e portretizoi Studuesi [[Muhamet Pirraku]], si udhëheqësin Shpirtëror, Politik dhe Ushtarak të madhin [[Mulla Idriz Gjilani]]. Dr. [[Muhamet Pirraku]]: [[Mulla Idriz Gjilani]] dhe Mbrojtja Kombëtare eKosovës Lindore, Prishtinë 1995, . Poaty f. 328 / Dr[[Muhamet Pirraku]]t. Populli ishte mbledhur me krerët e gjitha krahinave juglindore në një besëlidhje për të mos lejuar asnjë trup të trupave të huaja për të kaluar këndej kufirit përgjatë udhës së Frëngut nëpër të cilën udhë lëviznin përmes vijës hekurudhore në juglindje dhe perëndim. Aty bashkohen të gjithë në një fushëbetejë të mbeten të pamposhtur te [[Beteja e Rekës Raincës]]Gjakut, ku trupat pushtuese u kapën nga forcat vullnetare në një trekëndësh të asaj ngushtice që nisi përpjetë deri kah [[maja e Zezë]], në [[Brezë]]s dhe atë të [[Sharri]]t, duke iu dhënë një mësim se si luftonin për tokën e tyre, ku me atë rast si ditë feste muarën dhe vendosën Shkabën dykrenare pa kurrfarë nishani tjetër në të gjitha qendrat përgjatë frontit juglindor.Në një copë të vogël tokë, në një cep të saj, po bënë luftë të madhe...[[Figura:karadaku.275x183.jpg|200px|right|thumb|Foto(1943) ulur nga e majta [[Abdullah]] [[Abdullah Krashnica Presheva|Presheva]], [[Limon Staneci]], Riza Hyseni(Norqa), [[Mark Gashi]] dhe ne kembe Asllani (vëllai i Limonit),[[Hetë Koka]], Xhelili Xhemës , Saqip Bukuviku Azem DEPCA) Paria e Kosovës lindore - Paria e Karadakut]]. [[Figura:Kosava_verilindore.452x452.jpg|200px|right|thumb|Kosova Lindore.]] == Lufta në fushëgropen e Kumanovës == Prej [[Kumanova|Kumanove]], shkova në katundin Mateç, siç pata mësue gjindej Sylë Hotla me 150 vetë të armatosun. Përveç këtyne, ai kishte edhe tjerë shokë që kishin armë, dhe më tha se në rast nevoje edhe ata mund të vijshin. Për ketë plak të sinqertë, trim dhe me dinjitet, shokët e tij dhe të gjithë shqiptarët e rrethit të Kumanovës kishin respekt. Pa ndonjë vështirësi, ky plak kreshnik dhe unë u muarëm vesh me i luftue partizanët, se sa këta tentojshin me kalue hekurudhën, e cila ndan shumicën shqiptare prej shumicës serbo-maqedone.[[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore#cite note-48|]]]<ref>Citat nga libri [[Ibrahim Kelmendi|Ibrahim Kelmendit]]- Aliu "Presheva një shtyllë e Kosovës", bot. nga autori Ibrahim Osmani-Kelmendi në Melburn të Australisë|Citat i Kërste Cërvenkovski, funksionari i lartë nga një raport i drejtuar Byrosë Politike të PKM-së dhe PKJ</ref> Me 11 shtator 1944, u ktheva në [[Preshevë]][[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore#cite note-49|[49]]] Lidhjes së Dytë të Prizrenit, të udhëhequra nga [[Xhafer Deva]], i cili në shënimet më të reja bibliografike në një kuvend burrash, në fillim të vitit 1944, Sulë Hotla do të zgjidhet për komandant të çetave të Ballit Kombëtar për krejt viset e Kumanovës. Në të vërtetë, pas tërheqjes së Bullgarisë fashiste, në shtator të vitit 1944, me iniciativë të Sulë Hotlës, në Mateç mbahet një tubim i madh me flamuj kombëtar, ku marrin pjesë mbi 2000 veta dhe kreu më i lartë i rezistencës shqiptare nga kjo anë si Ali Syla, Mulla Hajdari, Mulla Dulla, Iljaz Hoxha, Ferat Efendija, Xhemail Hoxha, Destan Kumanova, Ramadan Qazimi etj. Me këtë rast, Mulla Dulla i Hotlës (Abdulla Ebibi 1904-1944) zgjedhet nënprefekt i prefekturës së [[Mateçi|Mateçit]], Sulë Hotla komandant i forcave ushtarake, ndërsa Mulla Hajdari i Orizarës zgjedhet komesar politik, me detyrë që të furnizojë ushtrinë me ushqim dhe armatim. Prej kësaj periudhe deri kah mesi i nëntorit forcat shqiptare që numëronin rreth 3.600 ushtarë, arritën t’i përballojnë të gjitha sulmet ushtarake që vinin nga ana e divizionit të Kumanovës, që përfshinin Brigadën XVI dhe XVII-të të LNÇ-së maqedone. Këto brigada u krijuan po në këtë kohë, ndërsa shumica e tyre ishin çetnikë të Drazha Mihajlloviçit dhe ushtarë të ish-ushtrisë fashiste bullgare. Jataku i Kaçakëve - |Në një dokument të 23 nëntorit 1944, thuhet se “forcat reaksionare në rajonin e Karadakut të Shkupit numëronin rreth 3000 veta”, kurse në një dokument të 21 dhjetorit, thuhet se “vetëm në Gjilan kjo shifër është në rreth 2000 ballistë”. Më tej në dokumentet e udhëheqësisë sllavo-komuniste thuhet se këto forca shqiptare filluan t’i sulmojnë njësitë e LNÇ-së në Maqedoni dhe ta pamundësojnë punën e organeve të “pushtetit popullor”. Lajmi mbi masakrat e filluara të ushtrisë sllavo-partizane mbi popullatën e pafajshme shqiptare të Preshevës, edhe atë mu në natën e Bajramit të madh, në vjeshtën e vitit 1944, Sulë Hotla dhe Mulla Idriz Gjilani, me njësitë e tyre të armatosura dhe me mendjehollësinë e prof. [[Ibrahim Kelmendi|Ibrahim Kelmendit]], Sami Sh. Arizare, Ali Syla (Staneci), Hamëz Ballanoci, Kamber Xhagaduri - Miratoca do të bëjë pushkën një me preshevarët, dhe pas 12 orë luftimesh do të thyhen keq. “Më e komplikuar situata është në Kumanovë. Atje edhe pse janë kryer burgosje të një pjese jatakësh, përsëri deri te informacionet e sakta nuk kemi mundësi të vijmë”, ai thekson : Popullata shqiptare ka besim të plotë ndaj Sulës dhe disa anëtarëve të këshillit Popullor, kështuqë secili çoban apo fshatar dijnë për lëvizjen e bandave, mirëpo nuk i tregojnë pushtetit. Ata ndaj Frontit dhe pushtetit qëndrojnë anash, citat i nxherë nga kryeshefi i OZNA-s për qarkun e Shkupit, në një takim me kreun e Byrosë Politike të PKM-së. “Menjëherë pas çlirimit u mor aksioni për ta stabilizuar vendin, duke ju dhënë të drejta pakicës shqiptare. Me këtë u krijuan kushte për formimin e partisë, në rrethin e Dibrës dhe Kërçovës më 1945, ndërsa në rrethet e tjera kryesisht aty ka vitet 1947 dhe 1948. Mirëpo edhe përkundër asaj që është arritur stabilizimi politik, menjëherë duhet pranuar fakti se te masa shqiptare në atë moment nuk u arrit diferencimi politik dhe klasor. Mu për këtë edhe sot në qarkun e Tetovës dhe Gostivarit, grupi më i madh i popullatës ankohen për humbjen e banditëve në kohën e pastrimeve, dhe konsiderohet si një grusht kundër shqiptarëve, për t’ua marrë të drejtat e tyre. Në [[Kumanovë]] ende për Sulë Hotlën mbretërojnë legjendat dhe nuk besohet se ai është likuiduar. Edhe më tutje ai jeton në memoaret e tyre, kjo po vërehet në fshatrat : [[Hotël]], [[Sllupçan]], [[Mateç]], [[Orizare]] etj...” përshkruar gjendjen e para fillimit të luftimeve për mbrojtjen e Preshevës dhe kufijve etnikë. Lidhjes së Dytë të Prizrenit, të udhëhequra nga Xhafer Deva, i cili në shënimet më të reja bibliografike thuhet se në një kuvend burrash, në fillim të vitit 1944, Sulë Hotla do të zgjidhet për komandant të çetave të Ballit Kombëtar për krejt viset e Kumanovës. Në të vërtetë, pas tërheqjes së Bullgarisë fashiste, në shtator të vitit 1944, me iniciativë të Sulë Hotlës, në Mateç mbahet një tubim i madh me flamuj kombëtar, ku marrin pjesë mbi 2000 veta dhe kreu më i lartë i rezistencës shqiptare nga kjo anë si Ali Syla, Mulla Hajdari, Mulla Dulla, Iljaz Hoxha, Ferat Efendija, Xhemail Hoxha, Destan Kumanova, Ramadan Qazimi etj. Me këtë rast, Mulla Dulla i Hotlës (Abdulla Ebibi 1904-1944) zgjedhet nënprefekt i prefekturës së [[Mateçi|Mateçit]], Sulë Hotla komandant i forcave ushtarake, ndërsa Mulla Hajdari i Orizarës zgjedhet komesar politik, me detyrë që të furnizojë ushtrinë me ushqim dhe armatim. Prej kësaj periudhe deri kah mesi i nëntorit forcat shqiptare që numëronin rreth 3.600 ushtarë, arritën t’i përballojnë të gjitha sulmet ushtarake që vinin nga ana e divizionit të Kumanovës, që përfshinin Brigadën XVI dhe XVII-të të LNÇ-së maqedone. Këto brigada u krijuan po në këtë kohë, ndërsa shumica e tyre ishin çetnikë të Drazha Mihajlloviçit dhe ushtarë të ish-ushtrisë fashiste bullgare. Jataku i Kaçakëve - |Në një dokument të 23 nëntorit 1944, thuhet se forcat reaksionare në rajonin e Karadakut të Shkupit numëronin rreth 3000 veta, kurse në një dokument të 21 dhjetorit, thuhet se vetëm në [[Gjilan]] kjo shifër është në rreth 2000 ballistë”. Më tej në dokumentet e udhëheqësisë sllavo-komuniste thuhet se këto forca shqiptare filluan t’i sulmojnë njësitë e LNÇ-së në Maqedoni dhe ta pamundësojnë punën e organeve të “pushtetit popullor”.|Lajmi mbi masakrat e filluara të ushtrisë sllavo-partizane mbi popullatën e pafajshme shqiptare të Preshevës, edhe atë mu në natën e Bajramit të madh, në vjeshtën e vitit 1944, Sulë Hotla dhe Mulla Idriz Gjilani, me njësitë e tyre të armatosura [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore#cite note-50|[50]]] pra, Sami Sh. Arizare, Ali Syla (Staneci), Hamëz Ballanoci, Kamber Xhagaduri - Miratoca do të bëjë pushkën një me preshevarët, dhe pas 12 orë luftimesh do të thyhen keq. “Më e komplikuar situata është në Kumanovë.[[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore#cite note-51|[51]]] Atje edhe pse janë kryer burgosje të një pjese jatakësh, përsëri deri te informacionet e sakta nuk kemi mundësi të vijmë”, ai thekson : Popullata shqiptare ka besim të plotë ndaj Sulës dhe disa anëtarëve të këshillit Popullor, kështuqë secili çoban apo fshatar dijnë për lëvizjen e bandave, mirëpo nuk i tregojnë pushtetit. Ata ndaj Frontit dhe pushtetit qëndrojnë anash, citat i nxherë nga kryeshefi i OZNA-s për qarkun e Shkupit, në një takim me kreun e Byrosë Politike të PKM-së. “Menjëherë pas çlirimit u mor aksioni për ta stabilizuar vendin, duke ju dhënë të drejta pakicës shqiptare. Me këtë u krijuan kushte për formimin e partisë, në rrethin e Dibrës dhe Kërçovës më 1945, ndërsa në rrethet e tjera kryesisht aty ka vitet 1947 dhe 1948. Mirëpo edhe përkundër asaj që është arritur stabilizimi politik, menjëherë duhet pranuar fakti se te masa shqiptare në atë moment nuk u arrit diferencimi politik dhe klasor. Mu për këtë edhe sot në qarkun e Tetovës dhe Gostivarit, grupi më i madh i popullatës ankohen për humbjen e banditëve në kohën e pastrimeve, dhe konsiderohet si një grusht kundër shqiptarëve, për t’ua marrë të drejtat e tyre. Në Kumanovë ende për Sulë Hotlën mbretërojnë legjendat dhe nuk besohet se ai është likuiduar. Edhe më tutje ai jeton në memoaret e tyre, kjo po vërehet në fshatrat : Hotël, Sllupçan, Mateç, Orizare etj...”[[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore#cite note-52|[52]]] |Kolonel Fuad Dibra pas mbajtjes së një takimi me kryetarët e komunave të nënprefekturës së Gjilanit (në fillim të nëntorit) ishte i urdhëruar nga Komanda Supreme e Ushtrisë Mbretërore që ta lëshojë frontin te Kosova Lindore dhe të tërhiqte ushtrinë brenda Shqipërisë londineze. Fuad Dibra nga Gjilani doli me 14 nëntor 1944, me dy kamionë dhe u drejtua “për Shqipëri !”. Njësisë së kolonel Fuad Dibrës, gjatë tërheqjes do t’i prehet rruga diku midis Prizrenit e Krakushtës (Dragashit) dhe në luftë me njësitë partizane të Shqipërisë do të vriten shumë ushtarë, kurse Kolonel Fuad Dibra do të kapet rob. Ai, më vonë do t’i dorëzohet Shtabit të AP të UNÇ të Kosovë e Metohisë, dhe sipas dëshmive të disidentit Hysen Tërpeza, Kolonel Fuad Dibra do të pushkatohet. (Shih Dr. Muhamet Pirraku|[[Mulla Idriz Gjilani]] dhe Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore, fq.125).|Në vitin 1945 komuna e Preshevës në mënyrë arbitrare, pa vullnetin e popullit shqiptar dhe me qëllim të asimilimit dhe ngushtimit të truallit etnik, u nda nga Shqiptarët e Kosovës dhe Maqedonisë, për t`u vënë në lidhje kontrolli nga lartë, hërë nga Rrethi i Vranjës e herë nga ai i Leskocit. Ne rrethin e ketushem kanë hyrë gati 3.000 frymë shqiptarë te emigruan nga tokat nën kontrollin bullgar.<ref>(Ne një shkrese te këtillë dërguar Inspektorisë së Tokave të Liruara</ref>[[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore#cite note-53|[53]] [[Skeda:Karadaku.275x183.jpg|parapamje]] ==Beteja e Preshevës me rrethinë == Për luftërat që u bënë mbrenda këtyre 3 - 4 ditëve na nuk ishim të organizuem, për të bamë një organizim civil dhe ushtarak u mbajt një mbledhje në Bashkinë e Preshevës , me 13 shtarë , në të cilën përveç meje mueren pjesë ; [[Petriti]] , Jetulla [[Seferi (Preshevë)|Seferi]] , [[Limon Staneci]] , [[Adem Kamberi]] dhe [[Immer Rama]] .. Sherbimet kryesore u ndan në këto mënyra; Ademit ia dhanë kryesinë e Bashkisë, [[Limon Staneci]] drejtimin dhe organizimin e nënprefekturave dhe mue mi lanë organizimin dhe drejtimin e operacioneve ... Mbrenda 24 orëve përgadita listat e vullnetarëve Ballistë për krejt rrethinën e [[Presheva|Preshevës]], përveç disa katundeve afër [[Bujanoci|Bujanovcit]].[[Presheva]] kishte 300 vullnetarë,[[Rahovica]] 160, [[Miratoca]] 240 dhe kështu me rradhë edhe katundet e tjera që janë ma të vegjël, vullnetarët i ndava në grupet A dhe B.Si vijë kufini për të mbrojtë caktova udhën e hekurit që ishte lehtë për ta mbrojtë.<ref>Lidhur me disa beteja të organizuara në [[Preshevë]] me rrethinën e saj, në gazetën ,,[[BESA]]" që dilte në [[Stamboll]] në korrik 1960, nën titullin ,,Kosova në Luftë", shkruan prof Ibrahim Kelmendi</ref> Luftën e Raincës-[[Preshevë]]s, më 18-19 shtator 1944, ku në natën e [[Bajrami i Madh|Festa e Bajramit]], janë përleshur forcat vullnetare shqiptare, në mbrojtje të kufirin, me ato çetniko-partizane, të cilat po tentonin të depërtonin nëpërmes [[Kosovë]]s lindore, ku pati shumë të vrarë e të plagosur. Sipas librit në fjalë, në faqen 96, thuhet se në këtë betejë, forcat vullnetare janë udhëhequr nga atdhetari [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernica]]. Ndjej për obligim që për hir të objektivitetit shkencor historike, t’i bëj disa sqarime rreth asaj se kush ishte komandant kryesor, i forcave vullnetare në këtë betejë, ku ngadhënjyen forcat vullnetare shqiptare.<ref>Nga Biografia e shkruar nga [[Mehmet Halimi]] bot. te Libri Shpalime kujtimesh të Kadri Halimit për tribunin e popullit Ramiz Cernicën (marrë nga arkivi personal i dr. Mehmet Halimit)[[Ramiz Hoxha Cërnica]]</ref> Pas kapitullimit të Bullgarisë fashiste, më 9 shtator 1944, forcat e rezistencës kombëtare, konformë urdhëresës së KQ të Lidhja e Dytë e Prizrenit, në viset e çliruara, u themeluan organet politiko-ushtarake edhe për nënprefekturën e Preshevës. Nënprefekt u zgjodh [[Limon Staneci]] , komandant i xhandarmerisë Ali Staneci, kurse komandant i forcave të rezistencës u zgjodh Ibrahim Kelmendi. Filloi mobilizimi i vullnetarëve dhe u caktuan komandat e zonave mbrojtëse, në vijën hekurudhore [[Kumanovë]]-[[Preshevë]] [[Bujanoc]], të udhëhequr nga njerëzit me ndikim si Xheladin Kurbalia, Hoxhë Lipovica, Sylë Hotla etj,<ref>thuhet në deklaratë [[Hoxhë Lipovica|Hoxhë Lipovican]]ë Gjykatën e Qarkut në [[Gjilan]], më 11.12.1946, lidhur me pjesëmarrjen e tij në luftën e Preshevës, (Kërkesë e Zaharije Orgjinikidtze-kryetar i Gjyqit të Qarkut në Gjilan, K. nr. 88/47, dërguar Gjyqit të Rrethit-Nish, më 11 shtator 1947, lidhur me deklaratën e mëparshme të Ramiz Cernicës sipas historianit mr. [[Aliriza Selmani|Aliriza]], botoi revista ''Dituria Islame", Prsishtinë Në përkujtim të atdhetarit të devotshëm, Jusuf Baftjari, Alias Hoxhë Lipovica 1883-1948. Autorët, Aliriza Selmani. Botuar, 2012.''</ref> Grupet ndëroheshin çdo dhjetë ditë. Në këtë mënyrë udha ruhej prej depërtimit të shkjaut dhe punët e vjeshtës në fusha kryheshin ..". [[Ibrahim Kelmendi]]: Si anëtarë i '''Komitetit Qendror të Ballit Kombëtar për Kosovë''' pas përforcimit të mbrojtjes kufitare të trojeve etnike, prof. Kelmendi do të kalojë me instruksionet e tija në [[Malet e Karadakut|Karadak]] e [[Komuna e Sharrit|Sharr]], do të ndihmojë [[Idriz Gjilani|Mulla Idriz Gjilani]] e [[Xhemë Gostivari]]n, do të marrë pjesë në betejën e Ferizajit me rininë Nacionaliste së bashku me prof.[[Luan Gashi]]n e [[Abdyl Henci]]n e nacionalistët e tjerë. Por sidoqoftë atë ç'ka s'mundën do ta arrijnë bandat çetniko-partizane sllavo komuniste, mundën ta bëjnë, tradhëtarët e shitur tek komunizmi ortodokso-sllav, së bashku me çetat [[Gjuha maqedonase|maqedonas]]-[[serb]]-[[bullgar]] e kryen misionin për të cilin ishin dhe të ngarkuar. Pas kapitullimit të Bullgarisë fashiste, më 9 shtator 1944, forcat e rezistencës kombëtare, konformë urdhëresës së KQ të Lidhja e Dytë e Prizrenit, në viset e çliruara, u themeluan organet politiko-ushtarake edhe për nënprefekturën e Preshevës. Nënprefekt u zgjodh Limon Staneci, komandant i xhandarmerisë Ali Staneci, kurse komandant i forcave të rezistencës u zgjodh Ibrahim Kelmendi. Filloi mobilizimi i vullnetarëve dhe u caktuan komandat e zonave mbrojtëse, në vijën hekurudhore Kumanovë-Preshevë Bujanoc, të udhëhequr nga njerëzit me ndikim si Xheladin Kurbalia, Hoxhë Lipovica, Sylë Hotla etj. Lufta e Raincës-Preshevës, më 18-19 shtator 1944, ku në natën e festës së bajramit janë përleshur forcat vullnetare shqiptare në mbrojtje të kufirin me ato çetniko-partizane, të cilat po tentonin të depërtonin nëpërmes Kosovës Lindore, ku pati shumë të vrarë e të plagosur. Hoxhë Lipovica ishte komandant kryesor, i forcave vullnetare në këtë betejë, ku ngadhënjyen forcat vullnetare shqiptare.[38] Pas kapitullimit të Bullgarisë fashiste, më 9 shtator 1944, forcat e rezistencës kombëtare, konform urdhëresës së KQ-së të Lidhjes së Dytë të Prizrenit, në viset e çliruara, u themeluan organet politiko-ushtarake edhe për nënprefekturën e Preshevës. Nënprefekt u zgjodh Limon Staneci , komandant i xhandarmerisë Ali Staneci, kurse komandant i forcave të rezistencës u zgjodh Ibrahim Kelmendi. Filloi mobilizimi i vullnetarëve dhe u caktuan komandat e zonave mbrojtëse, në vijën hekurudhore Kumanovë- Preshevë Bujanoc, të udhëhequr nga njerëzit me ndikim si Xheladin Kurbalia, hoxhë Lipovica, Sylë Hotla etj, [39] == Beteja e Myqybabës == '''Beteja e Myqybabës'''. Më 30 nëntor të viti [[1944]] rreth Brigada e XVI Maqedone<ref>[http://koha.mk/lajmi_dites/18587-masakra-e-bllaces-dhe-cetniku-sharanoviq.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125401/http://koha.mk/lajmi_dites/18587-masakra-e-bllaces-dhe-cetniku-sharanoviq.html|date=4 mars 2016}} Burimet arkivore, ndodhi midis datës 18-19 nëntor 1944] Në vazhdim po e publikojmë raportin e komandantit të brigadës së sipërpërmendur, Sharanoviq, dërguar me 22 nëntor 1944, Divizionit të Kumanovës. Dokumenti gjendet në Arkivin Shtetëror të Republikës së Maqedonisë, fondi "Brigada e XVI e LNÇM-së, pra, masakra e Bllacës, ''është kryer me urdhër të Shtabit të Përgjithshëm të LNÇM-së, përkatësisht të Divizionit të Kumanovës, ku si ekzekutor ishte caktuar krimineli, përkatësisht çetniku i konvertuar në partizan, Gligorije Sharanoviq''Mr.Q.Lita</ref> Me mobilizuar me qindra veta prej [[Gjilani]]t, në [[Pisjan]] e në [[Zhegra|Zhegër]] kaluan lumin [[Morava e Binçes]] dhe para orës nëntë të mëngjesit iu ofruan Muqybabës. Aty i npriten në barikadat për të mbrojtur ashtu si në [[Beteja e Kikës]] nga shqiptaret e rajonit të Karadakut lindor, Kuvendimi te '''Livadhi i Shehit''', ku ishin zhvilluar disa takimi pas luftimeve të vetë organizuara për "Udhë t'frenguttë Preshevës. Nga Shtabi i Brigadës XVI, komanduar nga Glisha Sharanoviq, trupat e kësaj Brigade janë zhvilluar disa runde bisedimesh në mes te Ymer Myqybabës dhe të dërguareve serb të Pasjanit, (një nga ata me emrin Damjan) por, nuk pati marrëveshje dhe kah ana tjeter e Zhegres dhe Llashticës, kanë arritur trupat shtrirë barkas për dhe, . Ata kishin kërkuar leje me kalue gjëja se për [[Preshevë]]. Kjo kërkesë e tyre nuk u pranua dhe ne ora 10-të filloi sulmi i tyre.<ref>Monografia për Kokajt 1842-2012) N.Ramadani [upload.wikimedia.org/wikipedia/sq/b/bc/MONOGRAFIA_FINALE.pdf] fq.19-22 bot. ''Rrjedha'', [[Gjilan]] [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/sq/b/bc/MONOGRAFIA_FINALE.pdf]</ref> Forcat e koalicionit te komofluara antifashist që mësynte prej tri anëve në ora tetë hynë në katund, nga i cili gratë dhe fëmijët ishin larguar në drejtim të [[Karadaku]]t lindor me kohë dhe ishin vendos ne [[Kokaj]], dhe [[Llocë]]. Më vonë pas depërtimeve nga maja e Curretëve, ku ishte edhe komandant pas që ka marrë plagë vdekjepruese, si edhe një luftëtar nga [[Llovca]], [[Ahmet Haziri]],> ,<ref>http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=33563|Rajonipress {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306022939/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=33563%7Crajonipress |date=6 mars 2016 }} Gjilan</ref> i cili vdiç më vonë nga plagët e marra. Kah mbrëmja e asaj dite dhe tërheqjes në drejtim të [[Kokaj]]ve në verilindje, fshatit i vihet zjarri shtëpive nga forcat okupuese. Pas plagosjes në anën e majtë nën kraharorë të Ymerit, rezistencën e armatosur e kishte pas mbajtur një grup në tërheqje në krye me Xhemë Lekin, ku i kishte pas veti njësitin e vëzhguesve në prapavijën e luftës barikadohet në Llapushnicë, ku derdhet proi i Hardhisë në shpatin e Kokajve, po atë ditë ditë pas Shën-Mitrit të vitit 1944, pasdite një luftë ballë për ballë me forcat armike që ia kishini vënë zjarrin Myqybabës.<ref>Monografia për Kokajt 1842-2012) N.Ramadani [upload.wikimedia.org/wikipedia/sq/b/bc/MONOGRAFIA_FINALE.pdf] fq.18-23 bot. ''Rrjedha'', Gjilan, ISBN 978-9951-453-14-1|</ref> Forcat shqiptare në Myqybabë sipas të dhënave nuk kalonion mbi 120, dhe gjat ditës këtij numri iu shtuan edhe disa vetë, pasiqë kishin dëgjuar të shtënat. Partizanët u zbrapsën dISA herë dhe u ndoqën deri në [[Pasjani|Pasjan]]. Numri i tyre vinte e shtohej duke u shtuar me serb të katundeve të [[Anamorava|Anamoravës]]. Depërtimi i shpejtë i forcave të rreshtuara nga mbeturinat e forcave çetnik serbo-bullgare të Ballkan tronditi parinë politike që i udhëheqete shqiptarët dhe atë të vendeve fqinje, për shkak të ndikimit prorus, karshi boshtit anglo-amerikan të boshtit antifshiast...<ref>pasusi i botuar nga revista ''Fjala jonë, Prishtinë,qershor 1993, autor [[Nijazi Ramadani]]''</ref> me [[6 tetor]] [[1944]] u formua brigada XVI maqedonase. Ndër masakrat që tmerruan opinionin shqiptarë e më gjerë në përfundim të Luftës së Dytë Botërore, gjithsesi ishte masakra e kryer në fshatin Bllacë të Shkupit, ku sipas dëshmive të zbuluara në kohë të fundit, forcat partizane të Brigadës XVI jugosllave vranë 111 civil shqiptarë, kufomat e të cilëve ngelën me ditë të tëra pa u varrosur Me 6 tetor 1944 u formua brigade XVI maqedonase me Glisha Sharanoviqin,<ref>[http://almakos.com/shenja/7376-masakrat-ne-fushegropen-e-kumanoves-dhe-ne-bllace.html (sipas Mr. Qerim Lita)]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}}</ref> riorganizohet nga kolonet serb lokal te lumi i Morava e Binçës, mobilizim të Brigadës XVII maqedono-kosovare, po i vinte (në ndihëm edhe nga serbet [[Pasjani]]t me [[Glisha Sharanoviqi]]n komandant, që shpejt shtoi radhët e numrin e ushtarëve. Me [[14 nëntor]], kjo brigadë hyri në Shkup për t`u nisur po atë ditë për në Kaçanik. Vetëm për një muaj e diçka, deri me [[14 nëntor]] [[1944]] likuidoi rreth 200 shqiptarë.<ref>[http://almakos.com/shenja/7376-masakrat-ne-fushegropen-e-kumanoves-dhe-ne-bllace.html|{{Lidhje e thyer}} sipas Mr. Qerim Lita, historian i cili nga shkrimet e botuara: ''8-19 nëntor 1944, kurse sipas gojëdhënave të fshatarëve mes 16 dhe 17 nëntor, kur njësitë partizane të Brigadës XVI u futën në fshat pa ndonjë ezistencë,...''[[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore#cite_</ref>|<ref>nga autori [[Nijazi Ramadani]]: Revista "Fjala jonë",(në disa vazhdime) Prishtinë, qershor/ nentor 1996, "Dëshmi mbi luftën e (fundit)në përfundim të Luftës Dytë Botrore"</ref> Pas vrasjes se 111 vetave në fshatin Bllacë e Ultë,<ref>Brigada XVII jugosllave, nën komandën e çetnikut Gligorije Sharanoviq, u vranë 111 civil shqiptarë, kufomat e të cilëve ngelën me ditë të tëra pa u varrosur [http://koha.mk/lajmi_dites/18587-masakra-e-bllaces-dhe-cetniku-sharanoviq.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125401/http://koha.mk/lajmi_dites/18587-masakra-e-bllaces-dhe-cetniku-sharanoviq.html|date=4 mars 2016}}</ref> kjo brigadë u nis për në [[Karadaku|Karadak]] të [[Gjilani]]t, me atë rast në Stubell masakroi mizorisht tetë shqiptare. Më [[30 nëntor]] të viti [[1944]], popullata shqiptare e kësaj zone, i përgjigjet thirrjes së lidhur në Kuvendin e Livadhit të Shehit te Bria e Preshevës një ditë më parë ku u ishin përgjigjur vetëm vullnetarët e kësaj zone të Karadakut, të fshatrave [[[[Burinca|Burica]]]], [[Lipovica]], [[Kokaj]], [[Llocë]], [[Depcë]] deri në dhjetra veta, por numri i tyre vinte duke u shtuar edhe për disa vetë pos atyre prej Buricës, Lipovicës, Myqybabëe edhe nga Kokajt dhe Llovca.<ref>NIJAZI RAMADANI SHTEGTIM NË HISTORI (Monografia për Kokajt 1842-2012) ... [upload.wikimedia.org/wikipedia/sq/b/bc/MONOGRAFIA_FINALE.pdf] fq.18-23 bot. ''Rrjedha'', Gjilan, ISBN 978-9951-453-14-1|</ref> Trupat e mobilizuara të komanduara nga Sharanoviqi prej Gjilanit, depërtojnë përmes Pisjanit dhe nëpër [[Zhegra|Zhegër]], duke trupuar lumin [[Morava e Binçes]] për ta shkelur [[Karadaku]]n. Siç dihet pas tri runde bisedimeve të ndërmjetësuara e nga serb lokal te cilet nuk kishte garantuar se Brigada e XVII-të proletare kosovare-maqedone do të kalonte pa shkelur "në çdo pëllëmbë toke, duke hyrë edhe nëpër brenda nëpër shpia", nuk ishte arritur marrëveshja për leje kalimin nëpër [[Karadaku|Karadak]], pasiqë edhe para orës para të mëngjesit iu ofruan [[Muçibaba|Myqybabës]].Nuk ka kaluar shumë kohë, aty i priten rojet vendore. Kolonat pushtuese janë shtrirë përdhe barkas dhe kishin kërkuar leje me kalue për [[Preshevë]]. Kjo kërkesë e tyre nuk u pranua, dhe ne ora 10-të filloi sulmi i tyre. Fillimisht, mbrojta e barikaduar mirë i theu mbi tri herë dhe mobilizoheshin prapë me vullnetar tjerë në Pasjan, duke qëndruar deri në mbarmje. Numri i tyre vinte e shtohej gjithnjë, duke u shtuar me serb të katundeve Anamoravë, deri sa ndodhi dhe u plagos komandanti i forcave shqiptare Ymer [[Myqybaba]], i cili përherë ishte në krahun e mbrojtjes së popullatës civile, edhe të serbëve të Pasjanit gjatë pushtimit italo-bullgar dhe, ku shumë kishte të plagosur tjerë e të vrarë.<ref>SHTEGTIM NË HISTORI (Monografia për Kokajt 1842-2012) N.Ramadani [upload.wikimedia.org/wikipedia/sq/b/bc/MONOGRAFIA_FINALE.pdf] fq.18-23 bot. ''Rrjedha'', Gjilan</ref> [[Figura:Myqybaba.1600x1200.jpg|200px|thumb|Pamje nga Myqybaba].]]Vullnetarët e armatosur dhe popullata e kësaj treve,<ref>CITAT : “SHQIPTARËT E LUGINËS SË PRESHEVËS DHE TË TROJEVE ETNIKE NË ISH-JUGOSLLAVI, NË MBARIM TË LUFTËS SË DYTË BOTËRORE” , punim i lexuar nga N.Ramadani në Konferencën shkencore në Preshevë, më 12 dhe 13 dhjetor 2014</ref> ia kishin mbajtur krahun perëndimor në Komitetin për mbrojtjen e trojeve etnike nga aneksimi i dhunshëm serb, për t’ia prerë vijën hyrjeve të forcave të huaja, përmes enklavave, te lumi [[Morava]] të Brigadës XVI-të serbo-bullgare dhe asaj të XVI-të maqedone, kur u bë një rezistencë e armatosur nga vullnetarët për ta mbrojtur prakun e shtëpive të tyre të prirë nga Komandant Ymer Saqipi (Myqybaba) dhe pas plagosjes në anën e majtë nën kraharorë të Ymerit, rezistencën e armatosur e kishte pas mbajtur një grup në tërheqje, ku i kishte pas veti njësitin e vëzhguesve në prapavijën e luftës barikadohet në Llapushnicë, ku derdhet proi i Hardhisë në shpatin e Kokajve, po atë ditë ditë pas Shën-Mitrit të vitit 1944, pasdite një luftë ballë për ballë me forcat armike që ia kishini vënë zjarrin [[Myqybabë]]s. Atë ditë në vijën e frontit siç dihet kishte mbet i plagosur për vdekje Ymer Myqybaba sa ishte në tërheqje në drejtim të Kokajve, si edhe një luftëtar nga fshati Llovcë i lagjes së Hazirajve, Ahmet Haziri, plagoset dhe pas dy javësh vdes më vonë nga plagë e maarrë vdekjepruese me [[14 dhjetor]] [[1944]].<ref>data e vdekjes është sipas të dhënave të familjarëve dhe ditës së plagosjes në fushë-betejë,N.R.</ref>[[File:Kokaj , harta.png|thumb|Kokajt.]] '''Vija frontale e Betejës ishte nga Kotliana e deri te Gryka e Lerajve e deri te maja e Curretëve.''' Në tërheqje disa luftëtar me Xhemë Leraj<ref>Rrëfime të Ramës Lerajve dhe Jasharit e Kadriut të [[Kokaj]]ve të cilët janë kapur nga forcat partizane në Kokaj, sepse kishin ngelur në fshat sipas të moshes 13-15 vj. Dëshmi nga familjarët e [[Kokaj]]t nga plaku Salih Rrahmani Koka, bot. te revista ''Fjala jonë'', Prishtinë, qershor 1995, N.R</ref> u fortifikuan në një shpellë guri dhe vranë togun e diversant të armikut, për ti dhënë leksion atyre që kishte mësy me shkel Karadakun. Disa prej tyre i kish pas nxënë taksiroti, e vriten aty, 6-të të parët mbetën të vrarë, dhe ma vonë përforcimet pati tjera që arritën të kapen dhe mbahen rob nga ana e çetnikëve, dy të rinjët, Jashari e Kadri Koka pasiqë i lidhën për pushkatim, i liruan sa për ti bartur me gomar për t'i ngarkuar të vrarët në Llapushnicë, ndërsa të tjerët e vrarë anës tjetër të vendi i quajtur te Qafa e Lekit në mes Buricës, Lipovicës e Myqybabës, të cilët i përcollën me çerret të mbushur përplot me trupa të tyre e bartur me trina kah [[Pasjani]]. Të vrarët në fund të prrot të katunishtës që bie në lumin Llapushnicë, një nga një lidhur si ngarkesa me dry, dhe i kishin ngarkuar me një gomar, por një prej kufomave që ishte më i leht ia mërrte anën dhe, prej tyre e kishin lidhë në paragon të samarit deri te laku, te Mullini i Kokajve. Aty në lakesën për ballë Birës së kaçakëve u kishte rrëshitur njeri prej tyre e u kishte ra me kokë përtokë. Këtë e paguan me nga një të rënie të kondaktit të pushkëve, Arifi i Myqybabës, Jashari me Kadriun e Kokajve, dhe nuk iu nda fare stupci deri sa ishin varrosur te vendi i quajtur varret e huajave në kodër të [[Kokaj]]. Plaku Sali Koka i kishte pritur te vendi i quajtur Rup, partizanet e revoltuar të cilëve u kumtua në emër të fshatit Kokaj se, pos fëmijëve deri 13 vjeç dhe pleqve e grave e të sëmurëve nuk kishte njeri tjetër në Kokaj dhe nuk do të ketë rezistencë të armatuasur, ndërsa burrat janë larguar nga paniku se mund të ju ndodh ndonjë e keqe, pasi që ishin dëgjuar të shtëna me armë dhe shkëmbim zjarri në Myqybabë dhe te Reka eLlapushnicës.<ref>Tregim i familjarëve te [[Kokaj]]t nga plaku Salih Rrahmani, bot te revista ''Fjala jonë'', Prishtinë,qershor 1995, N.R</ref> Gjatë ë kalimit nëpër Kokaj, pas nesh ishte një njësit vëzhgues diversabt i forcave partizane që na përcillnin këmbë pas këmbe, duke kaluar nga podi i kishës së epërme mes Kokajve dhe Llocës, kishte hasur në një zgurë lisi të fshehur te Mëhalla e poshtme e Kokajve, plakun Sinan Burica, (plakë 70 vejçar të cilin e kishin vrarë me gjakftohtësi nga afërsia te [[Kokaj]]t e poshtëm. Sipas deklaratës së Zenel Ibrahimit janë mbetur të vrarë në luftën, si te ajo e Preshevës dhe më vonë, edhe Sinan Rexhepit, (në rrugë për në Maxhere), Rashiti i Ajetit,plak është therrë me bajonetë, Neziri i Arifit, Ajazi i Jasharit, edhe komandanti Imeri Saçipi [[Myqybaba]], Rifat Ibrahimi, Rexhep Veseli, Qazim Sherifi, dhe Rizaku i Shaqirit, hoxhë i fshatit, 33 vjeçar.Nga fshati Buricë, janë vrarë:Sejdë Hajdari,Bejta i Zymerit,Ademi i Hajdarit dhe Azemi i Rexhepit. Nga fshati Lipovicë janë vrarë: Kadri e Rifat Selimi; nga Lloca është vrarë Hetem Rrustemi; nga Gosponica: 33 veta, në mes tyre edhe Rrustemi i Dalipit Kokajve, Ramizi i Xhemajlit (dhe shoqja e Brahim Gosponicës, nëna e Sejdës, e cila është vrarë në derë të shtëpisë para syve të fëmijëve; nga fshati Kokaj është vrarë në Correticë, Dauti, djali i Dalip Kokës; nga [[Ranatoci]] Shabani i Halitit, dhe nga Sllubica disa ditë më vonë janë vrarë ose kanë mbetur të plagosur: (Asllan Sadriu,Habib Selimi, Hasan ZAHIRI • |Baftjar ZAHIRI 26 v |Bajram HASANI 35 v |Daut SYLEJMANI 26 v • |Isuf LIMONI 30 v • |Jahi AVDULLI 32 v • |Miftar ZAHIRI 19 v • |Ruhdi HASANI 22 v • |Shaban LIMONI 30 v • |Shaban SYLEJMANI 28 v • |SHERIF HASANI 26 v • |TAHIR ZAHIRI) (plagosur Ahmeti i Zahirit, Habibi i Selimit, Asllani i Sadrisë, -13-14 anëtarësh<ref>Sipas haxhi Zenel Ibrahimit në këtë luftë të shqiptarëve janë plagosur dhe të vrarë nga kjo Brigadë maqedone dhënë U.Zajmit [http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=31292] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200436/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=31292|date=4 mars 2016}}</ref> Nga fshati [[Lipovicë]] janë vrarë: Kadri e Rifat Selimi; nga [[Lloca]] është vrarë Hetem Rrustemi; nga Gosponica: Ramizi i Xhemajlit dhe nëna e Sejdës, e cila është vrarë në derë të shtëpisë para syve të fëmijëve; nga fshati Kokaj është vrarë djali i Dalip Kokës; nga Ranatoci Shabani i Halitit, dhe nga Sllubica një familje 13-14 anëtarësh.<nowiki></ref></nowiki> Por, përshkak të moshës u fsheh te një sgurë lisi në të dal te rruigës kokajve të pushtme afer shtëpive të Maliqeve të Kokajve. Banorët e kësaj lagje, kryesisht gra e fëmijë të ngelur në shtëpitë e strehuar, tregojnë se ishte dëgjuar një kollitje pastaj një klithje kur ishte therur me bajoneta të pushkës, në zgurin e atij një lisi, tregojnë ata me të cilët kishte udhëtuar deri te lisi i Rrahit të Kokajve të poshtme.Nuk kaluan shumë ditë dhe prapë u kthyen të paftuar ashtu siç kishin ardhur pas tri javë -<ref>SHTEGTIM NË HISTORI (Monografia për Kokajt 1842-2012) [[Nijazi Ramadani|N. Ramadani]] [upload.wikimedia.org/wikipedia/sq/b/bc/MONOGRAFIA_FINALE.pdf] fq.22-24 bot. ''Rrjedha'',ISBN ISBN 978-9951-453-14-1| Gjilan</ref> Tre muaj pas Shën-Mitrit për t'i marrë eshtrat e atyre që ishin vrarë për tokën e huaj. Halla Duda te Kokajt që kishte qëlluar rastësisht ti bie aty pari në arën e saj, ku ishin varrosur, kishte dalë njëri nga ata që drejtonte ceremonialin e zhvarrimit për ti kërkuar asaj nëse, u kishte mbetur borxh për tokën që kishin varrosur aty. Sot e atë ditë vendi quhet vend i vakafit. Kjo është quajtur këtu prej atëherë si hanë e donë si vakaf, ku janë varrosur e zhvarrosur asqeria e huaj, secili prej atyre që u vranë i kanë mbledhur eshtrat, thonë pjesëmarrës të asaj lufte pas kthimit të tyre nga mali, të cilët ishin vullnetar në vijën frontale te Qafa e Myqybabës,<ref>Januzi dhe Qahili i Kokajve. bot. Revista "Fjala jonë",(në disa vazhdime) Prishtinë, qershor/ qershor-nentor 1996, nr.6 ''Dëshmi mbi luftën e (fundit)në përfundim të Luftës Dytë Botrore''fq dhe deklaratës së Zenel Ibrahimit, Myqybaba për U.Zajmin:</ref>{{Artikulli|Beteja e Myqybabës}} == Terrorizmi serbo-bullgar dhe Fronti Lindor == '''Karadaku lindor pas Betejes së Preshevës''' Më 30 nëntor të viti 1944, thirrjes së lidhur në Kuvendin e Livadhit të Shehit, një ditë më parë u ishin përgjigjur vetëm vullnetarët e tri fshatrave ; Buricë, Lipovicë, Kokaj, Llocë, Depcë deri në dhjetëra veta, por numri i tyre iu shtuan edhe për disa vetë. Forcat tjera shqiptare të prirë nga Ali Syla ishin në krahinë tjetër te Përroni Vaçka Ilicës, ndërsa Mulla Idris Gjilani, po kalonte me truprojën te "Ura e Budrikës", sikur edhe trupat e komanduar nga Hysen Tërpeza në gjendje gatishmërie për mbrojtje të popullatës civile. Limon Staneci- ishsekretar në nënprefekturën e Gjilanit, Ibrahim Kelmendi në përcjellje të situatës te Prroni i Kokajve të poshtëm, dhe pastaj kalojnë në anën e Sllubicës përkarshi, ndërsa Adem Stançiqi,Hysen TërpeZa, Ymer Rama,..[8]. Rezistencën e armatosur në Kosovën lindore si Betejën e udhës së Frengit afër Preshevës, më 18-19 shtator 1944, në të cilën luftë të armatosur dhe të organizuar nga Fronti i Teritoreve të Çliruara Etnike Shqiptare, pikërisht në natën e Bajramit, kur forcat çetnike serbo-bullgare të mobilizuar janë përleshur me forcat vullnetare shqiptare, në mbrojtje të kufirin, të njofur për udhë të Frengit, ku trimfalisht fitohet beteja kundër atyre forcave çetniko të modifikuara si Brigada çlirimtare serbo-bullgare si partizane, të cilat po tentonin të depërtonin në territorin e Kosovës, ku patin humbje mbi 273 të vrarë e të plagosur karshi forcave nga Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore . Pasi që filloi mobilizimi i vullnetarëve takimi te Livadhi i Shehit, afër Preshevës, si dhe u caktuan komandat e zonave mbrojtëse, në vijën hekurudhore Kumanovë-Preshevë Bujanoc, të udhëhequr nga njerëzit me ndikim si Xheladin Kurbalia, Hoxhë Lipovica, Sylë Hotla etj. Sipas kronologjisë së ngjarjeve pas kapitullimit të Bullgarisë fashiste, më 9 shtator 1944, forcat e rezistencës kombëtare, konformë urdhëresës së KQ të Lidhja e Dytë e Prizrenit, fronti LIndor i udhëhqur nga Adem Gllavica në viset e çliruara, u themeluan organet politiko-ushtarake edhe për nënprefekturën e Preshevës, nënprefekt u zgjodh Limon Staneci, komandant i xhandarmerisë Ali Staneci, kurse komandant i forcave të rezistencës u zgjodh Ibrahim Kelmendi. Në muajin shtator 1944, i është besuar detyra e komandantit të trupave vullnetare-balliste në luftë kundër partizanëve në frontin e Preshevës dhe atë në sektorin Raincë- Corroticë, ku edhe ishte aktiv në luftë, dhe ku më 19 shtator 1944-në ditën e bajramit, në atë sektor janë vra mbi 100 dhe janë zënë rob 206 të tjerë. “Pas kapitullimit të Bullgarisë më thirri nënprefekti i Gjilanit Hamit Kroj dhe kërkoj nga unë që të tuboj sa më shumë vullnetarë, dhe të kontaktoj me Limon Stanecin-nënprefekt i Preshevës, “Limoni kërkoi nga unë që ta formoj shtabin për luftë kundër sulmeve të forcave partizane në sektorin Corroticë-Rainca, ku edhe kam qëndruar afër dy muaj” (mr. Aliriza Selmani, historian). Kurse Hysen Tërpeza-atdhetar i shquar, kur bënë fjalë për Luftën e Preshevës, mes tjerash thotë: “...Ishte ditë bajrami...kur arritëm në Preshevë e kuptuam se ishte ndalur lufta, në të cilën pati shumë të vrarë... Atëherë pash se në Preshevë kishin arritur edhe Mulla Idrizi me një fuqi, Ramiz Cernica, ish- kryetar komunës sëi Parteshit, Sylë Hotli nga Kumanova, të tubuar rreth Mulla Idriz Velekincës, zëvendskomabdant Sylë Hotli, Sylë Zarbicës, Hoxhë, Lipovica, Xheladin Kurbaliu, dhe Ramiz Cernica . Pasojat e kësaj ditë, ku në vijën e frontit siç dihet kishte mbet i plagosur për vdekje Komandanti Ymer Saqapi në tërheqje në drejtim të Kokajve, ku dhe vdesë dhe varroste te varrezat e mëhallës së poshtme. Edhe një luftëtar nga fshati Llovcë i lagjes së Hazirajve, Hetem Haziri, plagoset dhe pas dy javësh vdes më vonë nga plagë e marrë vdekjepruese me [[14 dhjetor]] [[1944]]. Të plagosur dhe të vrarë në radhët e luftëtarëve shqiptar pati në istikamet në Lipovicë-Buricë, si dy bijtë e Mulla Isuf Baftjari<ref>{{Cite web|url=http://issuu.com/bislame.net/docs/dituria254/32%7CIsuf|title=Baftjari nga Aliriza Selmani|url-status=dead|access-date=24 shtator 2019|archive-date=11 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311010304/https://issuu.com/bislame.net/docs/dituria254/32%7cisuf}}</ref> - Lipovicës, Rifati i Hoxhës (edhe Selimi mbet i plagosur) vdesë në shpatin e Llapushnicës gjashtë javë më vonë nga plagët e marra, si dhe pati edhe të tjerë si dy djemtë i axhë Baftjar Depcës, të cilët janë strehuar në mes të fshatit Llovcë dhe Kokaj te Livadhet e Kishës me vetëm nga një bombë në kokë, të cilët i shpëtuan ekspeditës pushtuese serbo-bullgare. '''Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore''', Ymer Saqipi- i plagosur u transferua në fshtin Kokaj, te proi i Kokajve, ku pas ishte me plagë vdekjepruese ndërroi jetë dhe u vorros në varrezat e Mëhallës së poshtme të Kokajve. Djegeja e 73 shtëpive, hambarëve dhe plemeve të Muçibabës u bë me [[30 nëntor]] [[1944]] dhe fillim të dhjetor 1944, duke mobilizuar serbët lokal, dhe trupat dezertuar çetnike për t'iu vërsulur drejt territorit të [[Karadaku]]t lindor të [[Gjilani]]t dhe [[Preshevë]]s, kinse për ti ndihmuar brigadën XVI të [[Serbi]]së, të cilat bëjnë plojën në Iseukaj, ku u masakruan 93 veta, 33 veta në Gosponicë, 13 veta në Sllubicë, në Kokajt 5 dëshmorë e martir të asaj lufte, sikur gjithandej tjerët në trojet e liruara të Kosovës lindore. Komandanti, Ymer Saqip Myqybaba kishte mbajtur krahun perëndimor në Komitetin për mbrojtjen e trojeve etnike nga aneksimi i dhunshëm serb, për t’ia prerë vijën hyrjeve të forcave të huaja, përmes enklavave, te lumi i Morava e Binçës, të Brigadës XVII maqedono-kosovare, poi vinte në ndihë Brigadës XVI serbe të shpartalluar gjat depërtimit në malësi të Karadakut dhe Gollakut përgjat vijës frontale prej majës Kikës e përtej vijës hekurudhore udhës frëngut e gjer të Reka e Raincë dhe të Brezës nga '''Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore''' . Brigada në fjalë vazhdoi rrugëtimin për të kaluar në Gollak, ku fati i një batalloni të saj ishte shkatërruar në mes të Qarrit, Vriçecit dhe Gurit të zi, nga kishin arritur të shpëtojnë vetë gjashtë veta kanë arritur të gjallë në Vranjë, arkivi rajonal Gjilan, LNÇ. == Fronti i Kosovës lindore == Siç dihet, deri në gjysmën e dytë të vitit 1943, pjesa juglindore e Kosovës ishte zonë nën okupimin Bullgar. Pasi që Brigadat nacional çlirimtare shqipare i ndjekin këmbë pas këmbe deri sa kapitullojnë: Gjermania, Italia dhe Bullgaria fashiste. Siç dihet deri atëherë ishte nën kontrollin e forcave mbi tokat e liruara shqiptare dhe përkrahjen e marin forcat naziste Gjermane. Deri atëherë ishte kulmi i Luftës së Dytë Botërore*(LDB), ndonëse edhe zonat qe ishin nen okupimin Bullgar i bashkohen Shqiperise se asaj kohe qeverisjes së Rexhep Mitrovicës, pushteti Gjerman ia kishte njohur „neutralitetin“. [[Skeda:Ethnic albania.jpg|thumb|260px|Njeri nga shumë propozimet e kursit të kufinjve e Shqipërisë natyrale.]] Në rajonin e Gjilanit në mbarim të '44-tës,<ref>[http://bkdsh.de.tl/Prof-.--Ymer-Berisha-.htm]</ref> vepronin çetat e Shyt Marefcit, Shaban Smires, Lote Vakes, [[Hetë Koka|Hetë]] Kokës (udhëheqës i forcave shqiptare nënprefekturën e Gjilanit), Hasan Kabashit-Vitia, Hasan Remnikut, Hajriz Kajollit, Ajet Kosovices, Ali Stanecit, kapiten Bajrush Xhaklit, Hoxhe Lipovices; [[Sherif Maliqi]] Hajdar Tugjefcit, [[Hysen Tërpeza|Hysen Terpezes]], [[Mulla Idriz Gjilani]]t etj.<ref>[Tahir Zajmi: “Lidhja e Dytë e Prizrenit dhe lufta heroike e popullit për brotjen e Kosovës”, Bruksel, 1964]</ref> [[17 dhjetor]] [[1944]], rreth 1000 burrave nën armë, të Malësisë së Bujanocit në Zarbincë, dhe të [[Karadaku]]t të [[Preshevë]]s u mbajt Kuvendi i themelues u zgjodh ]Shtabit Drejtues të Rezistencës Shqiptare për Kosovën Lindore], nën udhëheqjen e [[Mulla Idriz Gjilani]]t,[[Mulla Idriz Gjilani]] - ]Mbrojtja kombëtare për Kosovë lindore.] i cili u zgjodh edhe komandant i Forcave vullnetare shqiptare të krahut Lindor dhe sekretar Muharrem Fejza, zëvendëskomandant Sylë Zarbinca, kurse për anëtarë u emëruan komandantët e njësive (guerile) : Shefki Hajdini-Desivojca, Ajet Rainca, [[Lam Breznica]], Ajet Kosovica, Xheladin Kurbalia, Lotë Vaku, Hoxhë Isuf Lipovica, [[Faik Tairi]] dhe [[Sulë Hotla]].Komandanti i çetave të armatosura balliste për krejt viset e Kumanovës edhe në rolin e anëtarit të Shtabit të Lëvizjes së Rezistencës Shqiptare të Kosovës Lindore, edhe në rolin e promotorit për organizimin e Komiteteve të Rinisë Nacionaliste për Mbrojtjen e Kosovës në viset e Kumanovës. Më 17 dhjetor 1944, rreth 1000 burra me armë të Malësisë së Bujanocit në Zarbincë, dhe të Preshevës u mbajt Kuvendi i themelues, ku u zgjodh Shtabit Drejtues i Rezistencës Shqiptare për Kosovën Lindore, nën udhëheqjen e [[Mulla Idriz Gjilani]]. Mbrojtja Kombëtare për Kosovën Lindore, i cili u zgjodh edhe komandant i Forcave Vullnetare Shqiptare të krahut lindor dhe sekretar Muharrem Fejza, zëvendëskomandant Sylë Zarbinca, kurse për anëtarë u emëruan komandantët e njësive (guerile): Shefki Hajdini-Desivojca, Ajet Rainca, Lam Breznica, Ajet Kosovica, Xheladin Kurbalia, Lotë Vaku, hoxhë Isuf Lipovica, Faik Tairi dhe Sulë Hotla. Komandanti i çetave të armatosura balliste për krejt viset e Kumanovës edhe në rolin e anëtarit të Shtabit të Lëvizjes së Rezistencës Shqiptare të Kosovës Lindore, edhe në rolin e promotorit për organizimin e Komiteteve të Rinisë Nacionaliste për Mbrojtjen e Kosovës në viset e Kumanovës, [36] Sulë Hotla, ndërsa në rajonin e Karadakut të Kumanovës vepronte Batalioni i Karadakut nën udhëheqjen e Sulë Hotlës, sipas urdhrave, që vinin nga Mulla Idriz Gjilani, respektivisht prefektura e Gjilanit dhe Shtabi Suprem për Mbrojtjen e Tokave të Liruara Shqiptare të Kosovës Lindore. Masakra e Bllacës dhe çetniku Sharanoviq, ishin ndër masakrat që tmerruan opinionin shqiptar e më gjerë në përfundim të Luftës së Dytë Botërore, gjithsesi ishte masakra e kryer në fshatin Bllacë të Shkupit, ku sipas dëshmive të zbuluara në kohë të fundit, forcat partizane të Brigadës XVI jugosllave vranë 111 civilë shqiptarë, kufomat e të cilëve ngelën me ditë të tëra pa u varrosur. Pas kapitullimit të Bullgarisë më thirri nënprefekti i Gjilanit Hamit Kroj dhe kërkoj nga unë që të tuboj sa më shumë vullnetarë, dhe të kontaktoj me Limon Stanecin -nënprefekt i Preshevës, Limon Staneci kërkoi nga unë që ta formoj shtabin për luftë kundër sulmeve të forcave partizane në sektorin Corroticë -Rainca, ku edhe kam qëndruar afër dy muaj Isuf Baftjari alias Hoxhë Lipovica,[37]. Depertimi kah kufiri verilindor shtrihej tani prej Gurit të Zi, ne majen e Sitilise e gjer ne Bujanoc, dhe permes “udhës së hekurit (frengit)“, siç quhej fronti për hekurudhë të Frëngut, njëra shinë shqiptare dhe tjetra serbo-maqedone deri në periferi te [[Shkupi]]t. Kjo gjendje zgjat deri në fund te vitit 1944, kur pushtetin mbi tokat shqiptare e marrin partizanet Shqiptare dhe Jugosllave. Në fshatrat shqiptare në mes te Kikes (Kitkes) dhe Bujanocit, brigadat partizane maqedono-bullgare, nisin të depërtojnë në pranverë të vitit 1944. Nga luftimet që janë zhvilluar në Vriqec-Qarr dhe Guri i Zi të Malësisë së Bujanocit, në mes te pjesetarëve të Brigadës se XVI Maqedone- kosovare e njohur me nofken „Brigada e ushtrisë së Kuqe“, sepse kuh do që kishte kaluar në përgjakeje me resistencën shqiptaret kunder dhunës dhe terrorit mbi masën e pambrojtur, duke filluar nga Bllaca dhe luftimet në Myqybabë në Karadakun e Shkupit e deri në malësi të Gollakut, mes forcave vullnetare të Kosovës juglindore. Gjysmën e dytë të dhjetorit, këtë Brigade famëkeqe e gjejmë me 22 dhjetor në rrugëtimin e saj, që përshkruan nga Gjilani drejt fshatit Rogocicë. Në Katushnicë, Brigada XVI ndahet në dy drejtime, disa nga njësitë e saj merrin drejtimin për në Hogosht dhe tjetra për në malësinë e Gallapit të Kamenicës, ndërsa tjetra për të dal në Qarr, me qëllim vihet kontrrollit ndaj grupeve të forcave vullnetare Shqiptare, të grumbulluara në Cuken e Qarrit. Brigada kishte me rreth 800 pjesëtarë, arrinë në Qarr me 23 dhjetor te vitit 1944 (Natën e Kershtlindjeve), ku ishin marrë edhe disa banorë peng për mburojën e tyre. Komandant i këtij Bataloni ishte Lluka Bozhoviç dhe komisari Lluka Qauriç dhe Kryeshef shtabi ishte Ilija Malazezi, kurse forcat shqiptare e përbënin njesitë vullnetare të tokave të liruara shqiptare në Kosovën jug lindore, nën komandën e atedhetarit, Mulla Idriz Velekinca. Kjo brigade bene tmerre ne Qarr, duke ua vene shtepive zjarrin dhe duke i therre bagetine. Pastaj, kjo brigade i arreston tinzisht meshkujt mbi moshen 18 vjecare dhe i pushkaton (21 meshkuj te pushkatuar, te cileve as sot nuk u dihen varret). Sipas të dhënave të konfirmuara nga dëshmitarët udhës për në Gjilan, ku i kanë bashkuar edhe 12 tjerë nga Shipashnica. Ata janë dërguar ne Gjilan, por janë pushkatuar në Domoroc (te plehnat e Domorocit), lumi “Kriva Reke” dhe janë hudhur të gjithe në nje grope varrezë masive. ==Masakra e njohur e Gjilanit == Pas sulmit të Gjilanit me 23 dhjetor te vitit 1944 nga njësitë shqiptare për mbrojtjen e kufirit, marrjes së qytetit nga ta, por edhe detyrimi për t'u tërhequr, nga se në Gjilan erdhën partizanët e aradhës së Shqipërisë të komanduara nga Shaban Demaliaj, Spahiu, qyteti mbeti pa mbrojtje shqiptare dhe banorët shqiptar të Gjilanit përjetuan masakër të paparë. Këtë që do ta lexoni në vazhdim janë vetëm dy rrëfime trishtuese për ato ditë. Pas përgjakjes së Gjilanit, më 29 dhjetor 1944 mbahet një takim i ndërmjetësuar nga Tahir Zhegoci i cili mbahet në shtëpin e tij në Zhegoc të ndëmjertsuar nga [[Hysen Tërpeza]] në mes Mulla Idriz Gjilanit me përfaqësuesin e UNÇSH’së Shefqet Peçin. Sipas të dëshmive të atdhetarit Ramiz Cërnica, takimi midis Mulla Idris Gjilanit dhe Shefqet Peçit u mbajt, në malet midis fshatrave Livoç, Ponesh, Gumnishtë dhe Pasjak të Gjilanit. Mulla Idrisin në këtë takim e kanë shoqëruar rreth 20 bashkëluftëtarë, kurse Shefqet Peçin e shoqëroi komandanti i Brigadës VII të kosmetit Shaban Haxhia nofka ”Përzha”, me një grup partizanësh nga njësia përcjellëse e shtabit. Në këtë takim sipas dëshmitarit tjetër Tahir Zajmi, Shefqe Peqi ka arritur ta bind Mulla Idrisin që të heq dorë nga rezistenca e mëtutjeshme. Shefqet Peçi, me këtë rast Mulla Idrisit i ka thënë Pse luftoni e derdhni gjak kot, mbasi porsa të stabilizohet gjendja, Kosova dhe gjithë viset shqiptare të Jugosllavisë pa tjetër do të bashkohen me Shqipni, gja për të cilën mund të jeni fare të sigurt... ? 5/6 Zhvillimet e mëvonshme, në Kosovë dhe në trojet tjera etnike shqiptare, që mbetën padrejtësisht nën administrimin e Jugosllavisë së Titos, dëshmuan të kundërtën e premtimeve të Shefqet Peçit. <ref>[http://www.koha.mk/lajmi_dites/18587.html|Nov_5_2012|{{Lidhje e thyer}} Qerim LITA|Qerim Lita, autor Brigada XVI maqedone dhe terroi mbi populaten civile të Bllacës[</ref> [[Sulë Hotla]], ndërsa në rajonin e Karadakut të Kumanovës vepronte Batalioni i Karadakut nën udhëheqjen e Sulë Hotlës, sipas urdhrave që vinin nga [[Mulla Idriz Gjilani]], respektivisht prefektura e Gjilanit dhe Shtabi Suprem për Mbrojtjen e Tokave të Liruara Shqiptare të Kosovës Lindore.Masakra e Bllacës dhe çetniku Sharanoviq Ndër masakrat që tmerruan opinionin shqiptarë e më gjerë në përfundim të Luftës së Dytë Botërore, gjithsesi ishte masakra e kryer në fshatin Bllacë të Shkupit, ku sipas dëshmive të zbuluara në kohë të fundit, forcat partizane të Brigadës XVI jugosllave vranë 111 civil shqiptarë, kufomat e të cilëve ngelën me ditë të tëra pa u varrosur. Pas kapitullimit të Bullgarisë më thirri nënprefekti i Gjilanit Hamit Kroj dhe kërkoj nga unë që të tuboj sa më shumë vullnetarë, dhe të kontaktoj me [[Limon Staneci]]n -nënprefekt i Preshevës, [[Limon Staneci]] kërkoi nga unë që ta formoj shtabin për luftë kundër sulmeve të forcave partizane në sektorin Corroticë-[[Rainca]], ku edhe kam qëndruar afër dy muaj|Isuf Baftjari alias Hoxhë Lipovica, sikur edhe për Luftën e Preshevës, mes tjerash thotë: “...Ishte ditë bajrami...kur arritëm në Preshevë e kuptuam se ishte ndalur lufta, në të cilën pati shumë të vrarë...Atëherë pash se në Preshevë kishin arritur edhe Mulla Idrizi me një fuqi, Ramiz Cernicaish- kryetar komunës sëi Parteshit, Sylë Hotli nga Kumanova, të< këto veprimtari ishte denuar me vdekje dhe më vonë i shëndrrohet ne burg, me 23.01.1953 lirohet prej burgut.|[[Hysen Tërpeza]] - atdhetar i shquar, kur bë tubuar rreth [[Mulla Idriz Gjilani]] Velekincës, zëvendskomabdant Sylë Hotli, Sylë Zarbicës dhe Ramiz Cernica Edhe Ramiz Cërrnica, në shqyrtimin kryesorë kundër tij. * >[[Ramiz Cërnica]]- [[Ramiz Cërnica|Ramiz Hoxha - Cernica]] mori pjesë aktive në luftë-fillimisht i’u bashkua Lëvizjes kombëtare të atyre viteve në Frontin antifashist, nga marsi i 1943, ishte lidhja kryesore e Lëvizjes së atyre viteve nëpër [[Karadaku]]n e [[Shkupi]]it, ku posaqërishtduke shpetuar nga një rrethim i Aradhës së parë të UNÇK- [[Zenel Hajdini]]-pastaj asaj të Sharrit, ku me autoriteti i tij, bëri që të mobilizohen shumë vullnetarë të kësaj ane, të cilët ndihmuan vëllezërit e tyre në luftë, për mbrojtjen e kufirit të Kosovës Lindore. Kjo ndriçon veprën madhore të Ramiz Cernicës, patriotizmi i të cilit ka arritur piedestalin në [[Lidhja e Prizrenit|Kuvendin Prizrenit]], në 27 korrik 1945, me fjalët që e bëjnë të pavdekshëm: *'''Me Serbin Jo, me Shipninë Po!'''. Më 27 korrik të vitit 1945, Ramizi si delegat i rrethit të [[Gjilani]]t mori pjesë në Konferencën famëkeqe të Prizrenit, ku edhe formalisht po zyrtarizohej aneksimi i [[Kosovës]] nga ana e [[Serbe|Serbisë]].<ref>Në këtë konferencë haptas do të deklarojë se: ...është kundër aneksimit të Kosovës nga ana e Serbisë", duke shprehur njëkohësisht vullnetin e popullit të Kosovës për bashkim me Shqipërinë. Kjo paraqitje e Ramizit në këtë konferencë shkaktoi një tollovi dhe një tërbim të egër të udhëheqësve të Kosmetit, sidomos të [[Ali Shukriu]]t, kështu që Ramizit ia ndërprenë fjalën dhe kryesia e punës dha një pushim, ndërprerje të shkurtër të punës, sepse u pa se pas Ramizit, të inkurajuar nga fjala e tij, i ngrenë duart për të marrë fjalën edhe ca delegatë të tjerë. Ky deklarim i hapur e i guximshëm i kushtoi shumë shtrenjtë Ramizit. Pas pak ditësh pushteti antishqiptar në Gjilan e dënoi me 20 vjet burg të rëndë. “-Sot jemi mbledhur ne të deleguarit e popullit të Kosovës e të Rrafshit të Dukagjinit për të shprehur vullnetin dhe dëshirën e popullit (shqiptar) të kësaj Krahine.Unë jam i deleguar i popullatës së rrethit të Gjilanit. Këtu sot do të vendoset për fatin e Kosovës dhe të Rrafshit të Dukagjinit. Ai ishte për bashkim me Shqipërinë. Ramizi:Unë jam për t’iu bashkuar Kosmeti Shqipërisë, sepse me këtë po shpreh dëshirën e popullit.Kjo dëshirë e popullit për bashkim me Shqipërinë është shprehur e shkruar edhe në Rezolutën e Konferencës së Bujanit. Gjatë luftës në këtë drejtim e kuptim i kemi folur edhe popullit tonë. Domethënë fjalët i kemi pasur ndryshe, e sot na doli krejt e kundërta.Nuk dua që brezat e rinj të më mallkojnë përjetë, prandaj po them'', ''me Serbinë –JO!, me Shqipërinë – PO! (Sipas [[Mehmet Halimi]]t)Ramizi: ... m’u afruan [[Fadil Hoxha]] dhe [[Xhavit Nimani]] dhe duke më marrë ndërmjet tyre, së bashku me ta morëm rrugën drejt Sheshit të Shadërvanit të Prizrenit. Këta dy në bisedë e sipër i kishin thënë Ramizit: Ramiz, deri këtu e deri më tash sa kemi mundur të kemi ruajtur, kurse tash e mbas nuk mund të mbrojmë më. Ruaju se është droje që mund të vrasin serbomalazezët që tash në rrugë''. Pasi shpëtoi nga vrasja e atypëratyshme, Ramizi udhëtoi për në Gjilan, pa përfunduar mbledhja. Mirëpo, në Gjilan menjëherë e burgosën dhe e dënuan me 20 vjet burg të rëndë, kurse prokurori Gorolub Popoviqi me këmbëngulje kërkonte dënim me vdekje. Nuk bëri para as deklarata e dhënë me shkrim për gjykatën nga ana e [[Fadil Hoxha]] për ndihmë që '''Ramizi i kishte dhënë Aradhës së parë shqiptare partizane [[Zenel Hajdini]] me Fadilin në krye, të rrethuar nga italianët në malet te [[Livoçi i Epërm]], [[Gjilan]] në pranverë të vitit 1943. Gjykata ushtarake e Shtabit Opertiv në [[Prishtinë]] ia dënoi me vdekje edhe djalin, Raifin, dënim të cilin më vonë ia zëvendësuan me 20 vjet burg të rëndë.</ref> == Rezistenca e armatosur me grupin e fundit == [[Figura:Mustafa_Koka.220x327.jpg|Mësuesi [[Mustafë Koka|Mustafë Hetë Koka]].|i_kornizuar]] Rezistenca e armatosur me grupin e fundit Hasan Alisë e mësuesit [[Mustafë Koka]].<ref>[http://www.kosovapress.com/index.php?cid=1,26,55507|Familjarët shpresojnë se kanë gjetur eshtrat e Hasan Alisë dhe luftëtarëve të tij]*|[http://www.2lonline.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3787:ramadan-asllani-monografia-hasan-alia-luftetar-per-etnine-shqiptare&catid=82:kultur&Itemid=410|Ramadan Asllani Libri..]*|[http://www.zeri-yne.org/revista%20paqja/numri22.pdf|Fate njerëzish te Revista Paqja Mustaf Koka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629081052/http://www.zeri-yne.org/revista%20paqja/numri22.pdf%7CFate |date=29 qershor 2015 }}*|[http://www.kosova-sot.info/kulture/hasan-alia-luftetar-per-etnine-shqiptare|Hasn Alia dhe Mustafë Koka luftëtar për etninë shqiptare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312142256/http://kosova-sot.info/kulture/hasan-alia-luftetar-per-etnine-shqiptare%7Chasn |date=12 mars 2016 }}*|http://www.revistadrini.com/2011/10/musa-sabedini-botohet-monografia-per-hasan-alin-remnikun/|Musa {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127123455/http://www.revistadrini.com/2011/10/musa-sabedini-botohet-monografia-per-hasan-alin-remnikun/%7CMusa |date=27 nëntor 2024 }} Sabedini: Botohet Monografia për grupin e Hasan Ali-Remnikun]/[http://kk.rks-gov.net/gjilan/News/Advertisement/Lista-e-emrave-te-deshmoreve-dhe-te-reneve-per-lir.aspx|Lista e emrave të dëshmorëve te LAPIDARI GJILAN]{{Lidhje e vdekur}} * |[http://www.zemrashqiptare.net/news/id_13115/cid_125/Sabile-Ke%C3%A7mezi-Basha:-Hasan-Alia-Remniku:-me-shok%C3%AB-dhe-veprimtaria-e-tyre-atdhetare.html|Hasan Alia dhe grupi i tij nga Dr.Sabile Keçmezi-Basha]* |[http://zeriikosoves.org/index.php?option=com_content&view=article&id=699:si-u-tradhtua-gjon-serreci-dhe-ibrahim-lutfiu&catid=1:politike&Itemid=2|Si i trathëtua Gjon Sereqi... dhe mësuesi Mustafë Koka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108062225/http://zeriikosoves.org/index.php?option=com_content&view=article&id=699%3Asi-u-tradhtua-gjon-serreci-dhe-ibrahim-lutfiu&catid=1%3Apolitike&Itemid=2%7CSi |date=8 janar 2020 }}</ref> === Përballja e mesuesit Mustafë Koka me UDB-në === Në fund të muajit maj 1951, të fillimit të gjysmës së dytë të shekullit të kaluar, dy oficerë të lartë të UDB-së e ndjekin hap pas hapi. Ardhjen e UDB-së në fshat e parandiente mësuesi Mustafë Koka si kob i rikthyer nga ajo ditë që kishte përcjellë për në burg, babanë, axhën dhe vëllain. Kah gjysma e atij muaji i trokasin në derën e banesës së tij në Remnik. Sipas Arif Sylës, sekretar nëinstancat komunale të arsimit, tregon sot me rastin e 57 vjetrit të atyre ngjarjeve se, "Mustafa ishtei ri dhe nuk mund ta duronte ma maltretimin dhe zullumin e UDB- ashëve, të cilët e merrënin të premteve pas mësimitdhe deri të hënëve nuk e lëshonin, kur një ditëpara se tëkthehej mësuesi nga një mbledhje e katundit, i cili i kishte kërkuar që të vihen në lidhje me Hasanin sepse nuk mund tëqëndronte në ilegalitet, kur kërkohej që ta dorëzonin njeriun e fundit të ilegales. Lila dhe Voja, futen të paftuar nëbanesën e tij, kinse për ta kaluar natën, por, qëllimi i tyre,ishte që ta dëbojnë atë për tej bjeshkëve. Pasi kërkoi ta lejonin të shkonte për të fjetur te shërbëtori i shkollës, sepse aty ishte ngushtë ai e kishte lënë një revole, “pallaber” i gjermanit për ta ruajtur kokën. Në mëngjes kuru kthye nuk patën kohë për t'u përshëndetur sepse u kthyen për ta përcjellë ardhjen e UDB-së. Andaj vendosi t'i kthehet malit, tjetër udhë nuk pati. Merr revolen “beretë”, që e kishte amanet nga babai dhe ju kthehet "mysafirëve" në odën etij për ta dërguar amanetin e etërve në vend. Me të hyrë në derë, i gjen duke luajtur shah, por në vend se t'i luante figurat e shahut për t'i nxënë në mat, nxjerr revolen dhe zbrazi në ta. Duke dalë jashtë me nxitim, e pa gruan e axhës Ahmet në oborrin e shtëpisë së tij. Përballja kundër atyre pushtuesve po zinte fill si rezistencën e mosdurimit, mbylljes brenda vetvetes dhe shikimi i horizontit për të qarë atë rrethim të hekurt që po ngushtohej ditë e për ditë shtohej edhe më tepër. Ajo po bëhej në mes brigjeve të lumit Morava dhe Bjeshkës së Madhe, Karadakut përmes mësueseve, nxënësve e studentëve nëpër manastire e mejtepe që përherë po shtohej me mësimin amtar ndër oda e konake të kthyera në mësojtore të para fetare dhe laike, siç u veprua me rastin e mësuesit Mustafë, cili mbante në një sistem strukturën e një lëvizje ilegale që po shtohej në radhët e shqiptarëve jashtë kufijve të Shqipërisë që kishte filluar mbi atë Lëvizjen Çlirimtare që për shqiptarët. Mustafa kaloi shtëpi më shtëpi, mal më mal e gur më gur, deri në jatakun më të sigurt. Më vonë ra në lidhje me Hasan Alinë, të cilët vendosën të largohen nga atje, për shkak se ishte shtuar zullumi mbi jatakët e tyre. Kah fillimi i vjeshtës shkuan në anën tjetër të Arbërisë së lirë. Ata nuk arritën ta kapërcejnë malin për të dalë përtej gardhit, bënte mjegull dhe binte shi vazhdimisht. Ishte një mot i lig që mbahet mend më gjatë se hereve tjera. Por papërkulshmëria dhe lufta e vazhdueshme, edhe pse i kanë zvogëluar në masë, nuk kanë arritur asnjëherë të na zhdukin. Udha e këputur në mes të kufirit shqiptar - Një ditë vjeshte, derisa po priste lidhjen në Kokaj, kishte vendosur të rrezikonte: do të qëndronte në kullën e vet. Mustafa po i qëndronte në besë nënës, se nuk do t'i bie në duar UDB-së për të pësuar si ishe keq e më keq, ashtu siç i ndodhi babait të tij, edhe pas amnistisë së premtuar. Mustafa e nuhati i pari tradhtinë dhe nuk e lëshonte nga tyta e armës I.Z. që kishte marrë përsipër për t'i përcjell matanë gardhit. Iu kujtua edhe vrasja e dhjetë vjet më parë buzë kufijve të gardhit të thurur me zapti edheaty, ku kurrë nuk e patën vendin. Edhe pas lënë me fjalë të varrosët në mezhde të kufirit për të cilin kishte luftuar gjithnjë para se ta lëshonin në mënyrë kolektive tokën te Molla e Kuqe, për t'i shpëtuar shfarosjes. Sipas planit të marrë nga UDB-ja e dinte se Hasan Alia do të goditët në gjoks, Mustafën në Kokë, ndërsa Agush Bresalci të pritët me breshëri, derisa do ta kalonte lumin me gruan e tij në shpinë. Mustafa e mbante përkrahu gruan Rabën. Ai mbante edhe armë të gjatë edhe një revole “beretë” që e kishte amanet nga vëllai i tij Jeta. Beretën e mbante në brez. Pas kësaj, duke kaluar me hapa të shpejtuar nëpër një rrafshinë, për herë të parë, pas gjithë asaj lufte, po i tradhtonte mendja. Në këtë heshtje shkrepen dy armë. Menjëherë pas kësaj u ndezën kandilat e turpit për ta ndritur terrenin, derisa Mustafa me Agushin ai prenë dritat me rafalët e tyre, me qëllim që ta mbulonin terrenin me terrin e asaj nate të pabesë, që ishte improvizuar si në skenë të teatrit, te vendtakimi në Dri. Dritat e kthyera në drejtim të tyre, sëbashku me sirenën e trupave pushtuese fare pranë tyre, po e ndriçonin ujin e Drinit të përgjakur prej tre burrave dhe dy grave. Ndërsa një ushtar i ri po i përgjigjej zërit të gruas së Agushit, Qibrijesë, për t'i dhënë një pikë ujë me grusht. Këtë e ndaloi komandanti Kristë, duke ia sharë nënën shqiptare... "Do t'iu vrasim të gjithëve!". Lama e miellit të kazasë po i priste në agun e parë qëkur ranë. As në emër të katundit nuk ua dhanë kufomat, as të mësuesit të vrarë bashkë më bashk- ëshorten e tij, dhe as të tre kaçakëve të tjerë. Familja e ngu- shtë e mësuesit kishte mbetur në gra e fëmijë. Nëna mallk- onte edhe në ditën e tretë që ishin ekspozuar te pazari i Lamës. Asnjë gjëmë, asnjë pikë lot nuk i kishte dal asaj 31 burrëreshe, as para masës së dalë te Lama e millit. Nëna e Mustafës, Habibja, e kishte rritë për krenarinë e sotme. Pas vrasjes, trupi i tij u ekspozua në Gjilan më 11 tetor 1951, si formë represive dhe mënyrë për të frikësuar banorët e kësaj ane të Kosovës === Masakrat në fshatrat e Karadakut të Kosovës Lindore === CITATE: [[Skeda:Malet e Karadakut 2.jpg|250x250px|parapamje|Malet e Karadakut.]] * Në Gjilan me rrethinë janë vrarë...7854 shqiptarë...dhjetor 1944-janar 1945<ref>[http://www.pashtriku.org/?kat=60&shkrimi=1315|Sa shqiptarë u vranë e u masakruan gjatë operacioneve të UNÇJ-së?]</ref> Organet udhëheqëse të Lidhjes së Dytë të Prizrenit botuan edhe organin e vet, gazetën Lidhja e Prizrenit, e cila përmes rrjetit të gazetarëve të vet botoi shkrime rreth aktivitetit luftarak të popullsisë së Kosovës, andaj botoi edhe shkrime nga aktiviteti i Komitetit të Gjilanit. Në këtë sferë nga rajoni i Gjilanit kontribut dhanë: '''Sylejman Ashkiu, Limon Asllan Staneci dhe Faton Gashi'''. Sipas Tafir Zajmit: [[Limon Staneci]], ishte sekretari i Komitetit të Lidhjes së Prizrenit për Rrethin e Gjilanit, ai raportoi nga linja e zjarrit edhe për Luftën e Kikës, të 26 gushtit 1944, Raporti i tij, si gazetar, ushtar përjetues e komandant i vullnetarëve" "Fronti i Gjilanit, shpartallimi i Dytë i Brigadave Komuniste Drazhiste-Pansllaviste në Rrethin e N .Prefekturës Gjilani<ref>Citat: Nga një shkrim në këtë gazetë, sekretari i Lidhjes së Dytë të Prizrenit, Tahir Zajmi, në librin ''Lidhja e Dytë e Prizrenit dhe lufta heroike e popullit shqiptar në mbrojtjen e Kosovës'', e botuar në [[Bruksel]] në vitin [[1964]],fq.36</ref> hartoi edhe një listë për të vrarët dhe të masakruarit gjatë kësaj lufte në territorin e Komitetit të Gjilanit. Në vazhdim do të lexoni këta emra, ashtu siç i ka shkruar në libër [[[Tahir Zajmi]]Lista e të vrarëve në masakren e Gjilanit. Në të tri komunat, deri vonë, janë shënuar tregues të lartë të natalitetit, mortalitetit dhe shtimit natyror, me tendenca të rënies graduale. Serbia, për ndryshimin e përbërjes etnike-demografike në Kosovë dhe viset e tjera etnike shqiptare, përpiloi projekte dhe programe kolonizuese, asimiluese dhe shfarosëse, të cilat çuan në luftërat e armatosura të fundshekullit XX. Luftërat sollën çlirimin përfundimtar të Kosovës nga Serbia, ndërsa konfliktet e armatosura në Maqedoni dhe Luginë të Preshevës ia bënë të njohur faktorit ndërkombëtar gjendjen e rëndë të popullsisë shqiptare.Serbia, për ndryshimin e përbërjes etnike-demografike në Kosovë dhe viset e tjera etnike shqiptare, përpiloi projekte dhe programe kolonizuese, asimiluese dhe shfarosëse, të cilat çuan në luftërat e armatosura të fundshekullit XX. Luftërat sollën çlirimin përfundimtar të Kosovës nga Serbia, ndërsa konfliktet e armatosura në Maqedoni dhe Luginë i bënë të njohur faktorit ndërkombëtar gjendjen e rëndë të popullsisë shqiptare<ref>{{Cite web|url=http://www.gazetakritika.net/Forumi/?itemid=7499%7CT%C3%AB|title=dhanuna të rëndësishme ofron studiuesi i mardhënieve shqiptaro-britanike Daut Dauti, në librin e tij “Çështja Shqiptare në Diplomacinë Britanike 1877-1880|url-status=dead|access-date=24 shtator 2019|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305070445/http://www.gazetakritika.net/Forumi/?itemid=7499%7CT%C3%AB}}</ref>. * Armiku shekullor, lakmues i tokave të huaja i dejun me ideologjina të ndryshme (komuniste, nacionaliste e që të dyja këto formojnë një të tretë: Pansllaviste)" prapë, Limon Staneci me datën 28 qershor 1944, në një numër aproksimativisht 400-500 vetash sulmoi tokat shqiptare, tue kalue kufinin ne vendin e quejtun "Kika", mbasi në afërsinën e katundeve Cfircë e Tugjevc nuk kishte muejtë. Forcat tona te përbame prej ushtrisë të rregulltë dhe fuqisë kreshnike, të komandueme prej oficerave dhe N/oficerave trima, filluen luftën. Gjatë luftës që vazhdoi 12 orë dhe betejës me datë 29.6.1944 grupet -komuniste, Nacional-shoveniste-pansllaviste, u shpartalluen me humbje për ta... Kjo ndeshje me bandat komuniste, që lumnisht përfundoi me fitimin t'onë, u prit me manifestime simpatike nga populli, i cili u betue me ketë rast se do të ndjekin gjurmën e dëshmorvet si kapter Abdi Gjoka, nga mati, Anëtar i Komitetit Komunal të Lidhjes II të prizrenit, Bajram Poliçka e tjerve, që ranë viktimë në ket betejë për lirinë dhe kurr nuk kanë me lanë qi kamba.e anmikut të shkeli tokat t'ana te bekueme...” "Dhe, sikurse për Luftën e Velegllavës të 28 qershorit 1944, sekretari i Komitetit të Lidhjes së Prizrenit për Rrethin e Gjilanit, Limon Staneci raportoi nga linja e zjarrit edhe për Luftën e Kikës, të 26 gushtit 1944, Raporti i tij, si gazetar, ushtar përjetues e komandant i vullnetarëve" "Fronti i Gjilanit, shpartallimi i Dytë i Brigadave Komuniste Drazhiste-Pansllaviste në Rrethin e N .Prefekturës Gjilanit, shquhet për saktësi materiale, gjykim politik të drejtë dhe afirmim të një epopeje kombëtare të rëndësishme për historinë e popullit shqiptar.<ref>[[Limon Staneci]]-raportoi nga fronti i Gjilanit për fitoret e Mbrojtjes Kombëtare të Kosovës më 1944, në fletoren Lidhja e Prizrenit. Me artikullin "Një shpartallim i ri i çetave komuniste n'anë të Gjilanit" të datës 9 korrik 1944</ref> * |Kolonel Fuad Dibra pas mbajtjes së një takimi me kryetarët e komunave të nënprefekturës së Gjilanit (në fillim të nëntorit) ishte i urdhëruar nga Komanda Supreme e Ushtrisë Mbretërore që ta lëshojë frontin te Kosova Lindore dhe të tërhiqte ushtrinë brenda Shqipërisë londineze. Fuad Dibra nga Gjilani doli me 14 nëntor 1944, me dy kamionë dhe u drejtua “për Shqipëri !”. Njësisë së kolonel Fuad Dibrës, gjatë tërheqjes do t’i prehet rruga diku midis Prizrenit e Krakushtës (Dragashit) dhe në luftë me njësitë partizane të Shqipërisë do të vriten shumë ushtarë, kurse Kolonel Fuad Dibra do të kapet rob. Ai, më vonë do t’i dorëzohet Shtabit të AP të UNÇ të Kosovë e Metohisë, dhe sipas dëshmive të disidentit Hysen Tërpeza, Kolonel Fuad Dibra do të pushkatohet. (Shih Dr. Muhamet Pirraku|[[Mulla Idriz Gjilani]] dhe Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore, fq.125).|Në vitin 1945 komuna e Preshevës në mënyrë arbitrare, pa vullnetin e popullit shqiptar dhe me qëllim të asimilimit dhe ngushtimit të truallit etnik, u nda nga Shqiptarët e Kosovës dhe Maqedonisë, për t`u vënë në lidhje kontrolli nga lartë, hërë nga Rrethi i Vranjës e herë nga ai i Leskocit. Ne rrethin e ketushem kanë hyrë gati 3.000 frymë shqiptarë te emigruan nga tokat nën kontrollin bullgar.(Ne një shkrese te këtillë dërguar Inspektorisë së Tokave të Liruara<ref>(Nr.412.d30, f.1 -48/74, rez. Gjilan) ne Prizren me 25 korrik 1942 nga nënprefekti i Gjilanit Rifat Berisha pos te tjerash thuhet: ''Këta kanë ardhë pa pru kurgjo me vedi. Jetojnë mizorisht, kanë mbete pa strehe e banojnë përjashta nder hajate, kopshte e fusha''Berisha</ref> * |UNÇ e Kosovës:Nga viti 1942 në Kosovë u formuan çeta të armatosura partizane: " Z. Hajdini " ( shtator 1942) çeta e Sharrit ( nëntor 1942 ), "E. Duraku (janar 1943 ), dhe aradha e Karadakut ( janar 1943 ), dy bataljionet kosovare dhe Brigada maqedono-kosovare ( shtator 1943). Në prill 1943 u formua Shtabi Kryesor i Ushtrisë NÇ për Kosovë, që ushtronte të njejtat funksione me shtabet ushtarake të krijuara në viset e tjera të RPSJ. ..... * Në fund të v. 1943 në K. ishin ngritur 81 këshilla NÇ. Komiteti Krahinor i Kosovës dhe Shtabi Kryesor i UNÇ të Kosovës - komandant Fadil Hoxha kanë qenë të pavarura. Gjatë LANÇ të Kosovës, F. Hoxha as Shtabi i UNÇK në asnjë mënyrë nuk i'u është drejtuar Shtabit Suprem të UNÇJ ose Titos si komandant suprem ose Shtabit Kryesor të Serbisë....Ndërsa bashkëpunimi dhe kontaktet me Shtabin kryesor të UNÇ të Shqipërisë ishin të shpeshta. Brigada e Parë dhe e Katërt e Kosoves dhe Brigada e Tretë dhe e Pestë e UNÇSH-së, qliruan Kosoven dhe Rr.e Dukagjinit. Gjaku i mijëra dëshmorëve dhe vendimet e Konferenca e Bujanit, e cila u mbajtë pikërisht për ti kundërshtuar vendimet e Mbledhjes së II të [[AVNOJ]] -it në Jajcë 29-30 nëntor 1943 , ku këtu ose nuk ishte përmendur fare vendosur që Kosova dhe viset tjera shqiptare në RPSJ si etnitet i barabart dhe i pavarur, por të mbesin në përbërje të RSFJ. Deri sa në Kuvendin i Prizrenit Ramizi cernica udhëtoi për në Gjilan, pa përfunduar mbledhja.<ref>>Kosova dhe vetë vewndosjafq. 47. bot. [[Ushtima e maleve]], 1998.</ref>Mirëpo, në Gjilan menjëherë e burgosën dhe e dënuan me 20 vjet burg të rëndë, kurse prokurori Gorolub Popoviqi me këmbëngulje kërkonte dënim me vdekje. Nuk bëri para as deklarata e dhënë me shkrim për gjykatën nga ana e Fadil Hoxha për ndihmë që Ramiz Cërnica i kishte dhënë Aradhës Partizane me Fadilin në krye, të rrethuar nga italianët në malet e Livoçit të Epërm në pranverë të vitit 1943.,,<ref>Libri Ismet Sylejmani "Ramiz Cërnica</ref> * Gjykata ushtarake e Shtabit Opertiv në Prishtinë ia dënoi me vdekje edhe djalin, Raifin, dënim të cilin më vonë ia zëvendësuan me 20 vjet burg të rëndë. Raifin e dënuan për arsye se si komisar i Batalonit Partizan të Rinisë në Drenicë, me tërë batalionin e vet kishte kaluar në anën e Shaban Polluzhës dhe përse kishte organizuar likuidimin e Shtabit të Brigadës në Prekaz. Në këtë Konferencë mori pjesë edhe Ramiz Cërnica, i cili gjatë mbledhjes pati guxim që në fjalën e vet ta thotë hapur e troç se është kundër aneksimit të Kosovës nga Serbia, duke shprehur vullnetin e popullit shqiptar për bashkim me nënën Shqipëri. Për këtë Jo të madhe pësoi pasoja – u dënua me 20 vjet burg të rëndë. |Ja se ç’thotë 88 vjeçari Ilaz Hajdin Brahimi, anëtar i Rojës Partizane në Sojevë dhe korrier i Komitetit të Rrethit në Ferizaj| Prizren (në 27 korrik 1945).<ref>Mehmet Halimi: Biografia Ramiz cërnica, bot Ismet Sylejmani</ref> Votova për Tiranën, thoshte Ramizi.Veprova ashtu siç ishim marrë vesh dhe siç i kishim premtuar popullit. Kjo për mua dhe për djemtë e mi do të ketë pasoja. Isha dhe jam i vetëdijshëm për këtë, por pasojat e politikat janë të përkohshme, burrëria dhe atdhetaria janë të përhershme, të pavdekshme.Në burg më ra në sy një burrë rreth 45-vjeçar, me shtat të mesëm. Në dukje të parë,dukej sikur tërë qenia e tij ishte e rrethuar me një oreol të shenjtërisë dhe përhapte urtësi, mençuri,dashuri, mirëkuptim e durim[18].|E pyeta Abdullah Musliun (gjithashtu i burgosur) se kush ishte ky burrë. Më tha se është Ramiz Cernica, tribun i nderuar dhe udhëheqës militant i paepur i popullit shqiptar.. Jo-ja e Ramiz Cernicës , më 1945 kundër bashkimit të Kosovës me Serbinë e ka pasur, e ka dhe do ta ketë peshën dhe rëndësinë e vet historike kombëtare e botërore; ka qenë, është dhe do të jetë simbol i trimërisë dhe i guximit në analet e historisë, në të kaluarën e në të tashmen se si një patriot duhet t’i mbrojë interesat kombëtare e t’i kundërshtojë tendencat shfarosëse të armikut.Pas përgjakjes së Gjilanit, më 29 dhjetor 1944 mbahet një takim i ndërmjetësuar nga Tahir Zhegoci i cili mbahet në shtëpin e tij në [[Zhegoc]] të ndëmjertsuar nga [[Hysen Tërpeza në mes [[Mulla Idriz Gjilani]]t me përfaqësuesin e [[UNÇSH]]’së [[Shefqet Peçi]]n. Sipas të dëshmive të atdhetarit [[Ramiz Cërnica]], takimi midis [[Mulla Idris Gjilani]]t dhe Shefqet Peçit u mbajt, në malet midis fshatrave Livoç, Ponesh, Gumnishtë dhe Pasjak të Gjilanit. Mulla Idrisin në këtë takim e kanë shoqëruar rreth 20 bashkëluftëtarë, kurse Shefqet Peçin e shoqëroi komandanti i Brigadës VII të kosmetit [[Shaban Haxhia]] nofka ”Përzha”, me një grup partizanësh nga njësia përcjellëse e shtabit. Në këtë takim sipas dëshmitarit tjetër Tahir Zajmi, [[Shefqe Peqi]] ka arritur ta bind Mulla Idrisin që të heq dorë nga rezistenca e mëtutjeshme. Shefqet Peçi, me këtë rast Mulla Idrisit i ka thënë Pse luftoni e derdhni gjak kot, mbasi porsa të stabilizohet gjendja, Kosova dhe gjithë viset shqiptare të Jugosllavisë pa tjetër do të bashkohen me Shqipni, gja për të cilën mund të jeni fare të sigurt... ? 5/6 Zhvillimet e mëvonshme, në Kosovë dhe në trojet tjera etnike shqiptare, që mbetën padrejtësisht nën administrimin e Jugosllavisë së Titos, dëshmuan të kundërtën e premtimeve të [[Shefqet Peçi]]t. * '''RIPUSHTIMI I KOSOVËS'''-<ref>Burim i të dhënave *Sipas dokumenteve të botuar ''Historiku i Preshevës'' përmbledhje shkrimesh, si dhe nga libri [[Ibrahim Kelmendi|Ibrahim Kelmendit]]- Aliu "Presheva-...Ibrahim Osmani-Kelmendi,dr. [[Fehmi Rexhepi]] ''Lufta Nacional Çlirimtare në rrethinën e Gjilanit'', trajtes shkencore, ",[[Mustafë Xhemajli]]: [[Hysen Tërpeza]], një legjendë për Kosovën, Biseda/intervista, dr.[[Muhamed Pirraku]]:"[[Mulla Idriz Gjilani]] dhe mbrojtja kombëtare për Kosovë lindore...", Anamorava e Kosovës në revulucion 1941-1945|Grup autorësh, artikujt nga autori [[Nijazi Ramadani]]: Revista "Fjala jonë", Prishtinë, 1996, "Dëshmi mbi luftën në përfundim të Luftës Dytë Botrore"]]*[[Pushtimi italian i Shqipërisë]]|[https://sq.wikipedia.org/wiki/Pushtimi_italian_i_Shqip%C3%ABris%C3%AB]</ref>Bulleted list item<ref>MASAKRA E BLLACËS - AKT GJENOCIDIAL I BRIGADËS XVI MAQEDONASE|Translated Title:THE MASSACRE AT BLLACA – AN ACT OF GENOCIDE BY THE MACEDONIAN XVI BRIGADE|Publication:Albanological Research - Historical Sciences Series (36/2006)|Author Name:Pirraku, Muhamet|Language:Albanian|The Albanian village of Bllacë belongs to the ethnographic province of Shkupi’s Montenegro, in the border with Hani i Elezit. In the first days before the village fell under occupation of Yugoslav partisan army, the Macedonian XVI Brigade, known as Bloodthirsty (sanguinary) Macedonian Brigade, under the command of the Serbian Albano - phobic Glisha Sharanoviq, who organised a raid (ragging) of genocide against the village.Order for the ragging carried out the commander Nikodin Urdarevski, from the village Çiçer of Shkupi’s Montenegro, who commanded a unit of 300 soldiers.Serbian – Vlachos and Bulgarian – Macedonian partisans shot and massacred 109 Albanians from Bllaca, expulsed (displaced) all the inhabitants, plundered all personal estates and set on fire (burned) whole village, except the house of one of their confident (spy).In the memory from the day of burial, on November 22nd, 1944 are evidenced 128 shot and throat-cut: 1 on November 15th, 119 on November 16th and 8 on November 17th. The martyrs, whose names are not known, belonged to the villages of Illirida (Western Macedonia).Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindorɛ</ref> 'Dr. Muhamet Pirraku, Monografia,<sub>Mulla Idris Gjilani dhe mbrojtja kombëtare e Kosovës Lindore : 1941-1951 libër me autor Muhamet Pirraku. Botuar në Prishtinë nga "Dituria Islame", në vitin 1995. Faqe 708.</sub>[[Mulla Idris Gjilani dhe mbrojtja kombëtare e Kosovës Lindore : 1941-1951]] “Mulla Idris Gjilani dhe Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore”, 1995'''* Lufta e II Botërore, si dhe dëshmitarëve të pjesëmarrësve të gjallë të atyre ngjarje, [[Flaka e Revulucionit, pjesa e IX]], *'''[[Skender Latifi]]- "Lugina e Preshevës...",[[Emin Pllana]], [[Kosova]] dhe reformat në [[Turqi]], [[Prishtinë]], 1978. Mr.[[Aliriza Selmani]] | [[Gjilani]] me rrethinë 1908-1912. [[Prishtinë]] 1998 small>*<ref>* *[[Ibrahim Osmani-Kelmendi]]''' ka lindur më 16.04.1916 në Preshevë.Vdiq më 24.01.1979 në Melburn të Australisë'''</ref> ,ngjarjet paraprake- përshkruar gjendjen e para fillimit të luftimeve për mbrojtjen e Preshevës dhe kufijve etnikë.* Tkurrjet (ngushtimi) në lindje të vendit si : [[Depcë]], [[Caravajkë]], [[Staneci]], [[ElezBalia]], [[Kruhali]]a, [[Buhiqi]], [[Ilica]], [[Ranatoci]]-Muhaxhirët e [[Kokaj]]ve, Maxhere ishin nisur kaherë të parapërgatiten për aneksim me anë të vrasjeve të hapura dhe misterioze, përmes likudimeve, arrestimeve, dëbimeve, maltretimeve, varfërisë, mbjelljes së frikës. Zvogëlimi i territoreve patë filluar me njëherë pas Luftës serbo-turke (1876-1878) në territorin e [[Karadaku]]t vendoset një numër i shqiptarëve (muhaxhirëve) të ikur nga trevat e Vranjës dhe të Toplicës.<ref>[Rasti informbyroisti]</ref><ref>{{Cite book|title=Gjilani lëvizja dhe rezistenca kombëtare në juglindje të Kosovës 1941-1951|last=RAMADANI|first=NIJAZI Shtegtim në histori I Gjilani - rezistenca kombëtare në juglindje të Kosovës 116|isbn=978-9951-453-24-0|location=Gjilan}}</ref> ==Lidhje të jashtme== #|[https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 #|[http://www.kosovarimedia.com/albakos/68-atdhetar-te-shquar/836-mulla-idris-gjilani-shejti-i-kombit-prof-dr-muharrem-pirraku.html|MULLA IDRIS GJILANI - SHEJTI I KOMBIT|Prof. Dr. Muharrem Pirraku] #|[http://www.bkdsh.de.tl/Prof-.--Ymer-Berisha-.htm|Besëlidja kombëtare| Prof. Ymer Berisha] #|[http://www.zemrashqiptare.net/article/ArtKulture/25175/|Nue Oroshi] #|[http://www.2lonline.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4094:kush-ishte-komandant-kryesor-i-forcave-vullnetare-ne-luften-e-rainces&catid=102:opinion&Itemid=611] #|[http://www.albaniapress.com/lajme/17581/-Politikanet-e-Dolines-dhe-tri-komunat-e-Kosoves-Lindore.html|Ahmet Qeriqi-Luginë e Preshevës apo Kosovë lindore] # |[http://www.shqiperiaetnike.de/html/body_emin_fazlija.html|LNDSH Emin Fazlija] # |[http://www.shqiperiaetnike.de/html/body_nue_oroshi_.html|Nue Oroshi] # |[http://www.gazetatema.net/arkiva/24tetor2006.html| Speciale| Skender Latifi| Studim mbi gjendjen e shqiptarëve në Luginën e Preshevës] # |[http://www.zemrashqiptare.net/article/Speciale/16336/| Xhemaledin Salihu| Përfaqësimi i shqiptarëve të rrethit të Preshevës në organet dhe institucionet partiake e shtetërore në vitet |1945-47|] #|[http://www.kp-afrim-zhitia.com/php/print.php?type=N&item_id=63|Ramiz Cërnica] # |[http://www.zemrashqiptare.net/article/Komente/5387/| Nijazi Ramadani|Fjala jonë|nr.3/1995|Gazeta |Bujku/Rilindja| shtator 1995] t] # *http://bislame.net/libri-mulla-idris-gjilani/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108062304/http://bislame.net/libri-mulla-idris-gjilani/ |date=8 janar 2020 }} # *|[https://web.archive.org/web/20160305030116/http://2lonline.com/category/lajmet/article-page.php?id=10139%7Clista e të vrarëve në masakren e Gjilanit] == Shiko edhe == * == Referime == {{Reflist|30em}} {{Kosova}} [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Komuna e Preshevës]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Marrëveshje]] [[Kategoria:Balli Kombëtar]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] 0s05st61ngs8616o4vp1uf7lf7f53or 0 68564 2978272 2854753 2026-05-07T14:43:03Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978272 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Limon Arsllani - Staneci.jpg|frame|'''Limon (Asllan) Staneci''' ([[1916]] - [[1991]]). U lind në fshatin [[Staneci|Stanec]], [[Malet e Karadakut]] të [[Preshevë]]s. Studoi në Fakultetin Juridik të [[Universiteti i Beogradit]]. Sekretar dhe zëvendës nënprefekturën e Gjilanit, ishte Sekretar i Komitetit Qarkor të [[Lidhja e Dytë e Prizrenit|Lidhjes së Dytë të Prizrenit]], sekretar dhe nënprefekturën e [[Gjilani]]t.]] '''Limon (Asllan) Staneci''' ([[1916]] - [[1991]]). U lind në fshatin [[Staneci|Stanec]] [[Malet e Karadakut]] të [[Preshevë]]s. Studoi në Fakultetin Juridik të [[Universiteti i Beogradit]]. Sekretar dhe zëvendës nënprefekturën e Gjilanit, ishte Sekretar i Komitetit Qarkor të [[Lidhja e Dytë e Prizrenit|Lidhjes së Dytë të Prizrenit]], sekretar dhe nënprefekturën e [[Gjilani]]t. Ishte gazetar dhe përgjegjës për informim në kuader të organit|[[Liria]]" [[Lidhja e Dytë e Prizrenit|Lidhjes Dytë të Prizrenit]] për frontin lindor dhe ushtarak që raportonte nga vijat e para të frontit për luftimet për mbrojtën e trojeve etnike në [[Lugina e Preshevës|Kosovën Lindore]] në gazetën [[Liria]] [[Lidhja e Dytë e Prizrenit|“Lidhja e Dytë e Prizrenit”]]. Me 13. IX. kur u hoq pushteti okupues bullgar u zgjodh nënprefekt i nënprefekturës së [[Preshevë]]s. Ishte edhe sekretar i [[Mulla Idriz Gjilani|mulla Idriz Hajrullahut]], gjykatës, kryeshef i Rethit të [[Gjilani]]t. '''Limon Staneci''' për një kohë pas përfundimit të luftës ka qëndruar në Malet e Karadakut, por pas shtypjes së rezistencës për Lirimin e Tokave Shqiptare, dorëzohet më 20 mars të vitit 1947. Për shkak të akuzave të shumta nga dëshmitarët serbë siç thuhej, për mbi 20 vrasje e shumë internime, si dhe nga disa aktivist komunist pas Luftës së Dytë Botërorer në Gjilan, të cilët e akuzonin Limoni Stanecin për internimin e tyre(por ai vetë deklarohet se qëndron besnik ndaj veprimtarisë së tij atdhetare dhe nga Gjykata e Qarkut në Gjilan, në krye me rusin Zaharije Orrginikdze më 10. 06. 1947. Limon Stanecit i shqiptohet dënimi me vdekje-pushkatim. Mirëpo Presidiumi i Kuvendit RFPJ-së, më 13.08.1947, vendimin me vdekje ia shëndrrojnë në 20 vjet burg të rëndë. (AK.F.GJQGJ-P.K.17.AK.F.GJQGJ-P.K.17.(AK.F.GJQGJ-P.K.17, Nga dosja për Limon Stanecin) <ref>Dr.[[Aliriza Selamani]] - Hafiz Avni Aliu; Myderriz Haki Efendiu (monograf) Prishtinë 2005</ref> =='''Duajen i gazetarisë shqiptare kosovare'''== Pionier i gazetarisë preshevare ishte Limon Asllan -Staneci, i cili si gazetar raportoi nga fronti i Gjilanit për fitoret e Mbrojtjes Kombëtare të Kosovës më 1944, në fletoren "Lidhja e Prizrenit". Me artikullin "Një shpartallim i ri i çetave komuniste n'anë të Gjilanit" të datës 9 korrik 1944 konstatohej: ''Armiku shekullor, lakmues i tokave të huaja i dejun me ideologjina të ndryshme (komuniste, nacionaliste e që të dyja këto formojnë një të tretë: Pansllaviste)'' prapë, Limon Asllan-Staneci me datën 28 qershor 1944, në një numër aproksimativisht 400-500 vetash sulmoi tokat shqiptare, tue kalue kufinin ne vendin e quejtun "Kika", mbasi në afërsinën e katundeve Cfircë e Tugjevc nuk kishte muejtë. Forcat tona te përbame prej ushtrisë të rregulltë dhe fuqisë kreshnike, të komandueme prej oficerave dhe N/oficerave trima, filluen luftën. Gjatë luftës që vazhdoi 12 orë dhe betejës me datë 29.6.1944 grupet -komuniste, Nacional-shoveniste-pansllaviste, u shpartalluen me humbje për ta... Kjo ndeshje me bandat komuniste, që lumnisht përfundoi me fitimin t'onë, u prit me manifestime simpatike nga populli, i cili u betue me ketë rast se do të ndjekin gjurmën e dëshmorvet si kapter Abdi Gjoka, nga mati, Anëtar i Komitetit Komunal të Lidhjes II të prizrenit, Bajram Poliçka e tjerve, që ranë viktimë në ket betejë për lirinë dhe kurr nuk kanë me lanë qi kamba.e anmikut të shkeli tokat t'ana te bekueme... ''Dhe, sikurse për Luftën e Velegllavës të 28 qershorit 1944, sekretari i Komitetit të Lidhjes së Prizrenit për Rrethin e Gjilanit, Limon Staneci raportoi nga linja e zjarrit edhe për Luftën e Kikës, të 26 gushtit 1944, Raporti i tij, si gazetar, ushtar përjetues e komandant i vullnetarëve" ''Fronti i Gjilanit, shpartallimi i Dytë i Brigadave Komuniste Drazhiste-Pansllaviste në Rrethin e N.Prefekturës Gjilanit, shquhet për saktësi materiale, gjykim politik të drejtë dhe afirmim të një epopeje kombëtare të rëndësishme për historinë e popullit shqiptar''.'' [[Muhamet Pirraku]], [[Mulla Idriz Gjilani]] dhe [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore]] == '''Akt gjykimi: '''Një pjesë nga vendimi i gjyqit Gjilan == Gjykata e qarkut në Gjilan&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;K.nr.7/47 === '''NË EMËR TË POPULLIT''' === Gjykata e qarkut në Gjilan dhe këshilli penali përbërë nga kryetari i gjyqit Zaharije Orgjonikidze si kryetar i këshillit,si dhe gjykatësi porotë: Shukri Zymeri dhe Srboljub Popoviq si anëtarë të këshillit dhe sekretari i procesverbalit Radovan Peshiq, sekretarin e gjykatës, për akuzë të prokurorit publik në Gjilan me nr. 35/47 kundër të akuzuarit Limon Sinan Arsllani, alias "Limon Staneci" nga fshati Stanec. '''Vendim'''- I pandehuri LIMON SINAN ARSLLANI alias "Limon Staneci", lindur në vitin 1916. === === '''Shpallet Fajtorë:''' === 1/ Që gjatë kohës së okupatorit si sekretarë i gjyqit të nënprefekturës në Gjilan, si sekretarë i Lidhjes së dytë të Prizrenit si dhe sekretarë i partisë Fashiste për nënprefekturën e Gjilanit, si anëtarë i organizatës terroriste "Dora e zezë", si organizatorë dhe sekretarë i organizatës së emigrantëve shqiptarë nga territori Bullgarë. Ashtu që, duke qëndruar në bashkëpunim të ngushtë me Gjermanët dhe ndihmësit e okupatorit si Miftar Spahija dhe Ahmet Broja tradhtar të popullit shqiptarë,ishte emërues dhe denoncues, në atë mënyrë duke vendosur lista me emra për internim dhe mobilizim, kurse internimin e kryente vetë personalisht në shoqëri me majorin Gjermanë. 2/ Që në muajin shtatorë të vitit 1944 gjatë kohës së okupimit, kur Bullgarë kishin lëshuar territorin e Preshevës i pandehuri në cilësinë e nën-prefektit organizoi policinë dhe xhandarmerinë në luftë kundër lëvizjes nacionalçlirimtare dhe bashkërisht me udhëheqësit tradhtarë të popullit shqiptarë, udhëhoqi luftën në frontin e Preshevës, ku gjatë asaj periudhe vdiqën disa qindra partizan, me ç`rast kreu vepër penale nga neni 3 p. 3 të ligjit të veprave penale kundër popullit dhe shtetit, që është e dënueshme me nenin 4 po të njëjtit ligj lidhur me ligjin e llojit të dënimeve. Për arsye se këto vepra janë të shtrira, në rrethana dhe si të tilla&nbsp; gjyqi: === '''Dënon''' === '''Në një dënim të plotë me - VDEKJE PUSHKATIM dhe në humbje të përhershme të të gjitha të drejtave si politike dhe qytetare përveç atyre prindërore...''' === '''Arsyetim''' === Vlerësuar nga bindjet e lira prova materiale u ekspozua në shqyrtim kryesorë gjyqi arriti në konkluzion se i akuzuari ishte autorë i veprave penale të paraqitura nga dispozitivi i këtij vendimi. I akuzuari pranoi që ka qenë sekretarë gjyqi në Gjilan... Pranoi që kishte qenë sekretar i lidhjes së dytë të Prizrenit... I akuzuari më tej pranoi që në muajin shtator të vitit 1944 ishte nën-prefekt i nënprefekturës, kryeshef në Preshevë në kohën kur Bullgarët lëshuan territorin e okupuar të Preshevës... 1./ Me dëshminë e dëshmitarit Farush Okllapi.... 2./ Dëshmitari Kurtesh Agushi, zavendës i prokurorit publikë dhe deputet popullorë në RPFJ... 3./ Dëshmuar nga dëshmitari|Brane Vasiq...etj.<ref>Nxjerrë nga Akt Gjykimi K.nr.7/47 - Gjykata e qarkut në Gjilan&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</ref> ==Burimi i të dhënave== {{ref}} {{biografi-cung}} <references /> [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Biografi]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Beogradit]] 2z2kcf310aw36umapqw4qb96547nj4j 0 75468 2978567 2407754 2026-05-08T11:28:42Z Mitrovica02 128863 /* Lidhje të jashtme */ 2978567 wikitext text/x-wiki '''Medin Zhega''' (Shkodër, [[31 janar]] [[1946]] - Tiranë, 12 qershor 2012) ka qenë futbollist dhe anëtar i Komitetit Ekzekutiv të [[Federata Shqiptare e Futbollit|Federatës Shqiptare e Futbollit]]. == Biografia == [[Shkolla|Shkollën]] e mesme e kreu në qytetin e lindjes, studimet e larta në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]], Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Dega Kimi-Mercologji. Kreu studimet e larta edhe në Intitutin e Kulturës Fizike dhe Sporteve "Vojo Kushi" (sot Akademia e Sporteve). Në periudhën [[1963]]–[[1979]], luajti futboll me ekipet e [[KS Vllaznia|Vllaznisë]] dhe [[KS Dinamo|Dinamos]], duke qenë një nga lojtarët më të mirë të vendit, i shquar si golashënues në ndeshje kombëtare dhe ndërkombëtare. Nga viti [[1965]] e në vazhdim ishte anëtar i ekipit kombëtar të futbollit. Në vitin [[1981]] mbaroi shkollën e trajnerëve në [[Austri]]. Kreu gjithashtu një seri kualifikimesh për trajner, jashtë vendit. Në vitet [[1984]]-[[1986]] punoi si ndihmëstrajner i ekipit kombëtar dhe atij olimpik. Në vitet [[1992]]-[[1996]] ishte deputet i Partisë Socialiste në Kuvendin e Shqipërisë. Në vitet [[1999]]-[[2001]] ishte trajner i ekipit Kombëtar të Shqipërisë. Nën drejtimin e Mjeshtrit Zhega, skuadra ynë Kombëtare, në vitin [[2001]], fitoi turneun "Rothmans" në [[Maltë]]. Fitoi titullin e lartë "Mjeshtër i Merituar i Sportit". Pasi u shkarkua nga detyra e trajnerit të ekipit Kombëtar të Shqipërisë, post që e mbajti deri në vitin [[2001]], ai u emërua anëtar i Komitetit Ekzekutiv të FSHF-së. Përsëri, këtë post e mbajti deri në vitin [[2010]]. Në vitin [[2009]], gjatë transmetimit të spektaklit për nder të 90-të vjetorit të themelimit të klubit shumësportesh "Vllaznia", ai nderohet me titullin "Qytetar Nderi" i qytetit të [[Shkodrës]]. Më [[5 maj 2011]], gjatë një udhëtimi familjar dhe qëndrimi në [[Toronto]] të [[Kanada]]-së, ai pësoi një aksident i cili fatkeqsisht e dënoi që të mbeste paraplegjik për 13 muaj e 1 javë. Ai vdiq në Tiranë më 12 qershor 2012, në orë 14:00. Më 14 qershor, nën përkujdesjen e "Federatës Shqiptare të Futbollit" u organizuan homazhe në [[Pallatin e Kongreseve]]. Ai u varros në varrezat e "Sharrës" po në të njëjtën ditë. == Lidhje të jashtme == * http://www.fshf.org {{Golashënuesit e Kategorisë Superiore}} [[Kategoria:Trajnerë të kombëtares së Shqipërisë]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1946]] [[Kategoria:Vdekje 2012]] [[Kategoria:Futbollistë nga Shkodra]] ovwrrvwi4y27qz1208y48epy9fld2ta 2978570 2978567 2026-05-08T11:36:34Z Mitrovica02 128863 2978570 wikitext text/x-wiki {{short description|Futbollist dhe trajner shqiptar}} {{Infobox football biography | name = Medin Zhega | birth_date = {{birth date |1946|1|31|df=y}} | birth_place = [[Shkodër]], Shqipëri | death_date = {{death date and age|2012|6|12|1946|1|31|df=y}} | death_place = [[Tiranë]], Shqipëri | position = [[Forward (association football)|Forward]] | height = {{height|m=1.86}} | years1 = 1962–1964 | clubs1 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia Shkodër]] | years2 = 1964–1970 | clubs2 = [[KS Dinamo Tirana|Dinamo Tirana]] | years3 = 1970–1975 | clubs3 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia Shkodër]] | years4 = 1975–1976 | clubs4 = [[KS Dinamo Tirana|Dinamo Tirana]] | years5 = 1976–1979 | clubs5 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia Shkodër]] | nationalyears1 = 1965–1971 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 3 | manageryears1 = 1980–1982 | managerclubs1 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia Shkodër]] | manageryears2 = 1982–1984 | managerclubs2 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] (ndihmës) | manageryears3 = 1984–1986 | managerclubs3 = [[Kombëtarja shqiptare nën-23 e futbollit|Shqipëria nën-23]] (ndihmës) | manageryears4 = 1988–1991 | managerclubs4 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] (drejtor teknik) | manageryears5 = 1994–1996 | managerclubs5 = SV Bad Tölz 1925 | manageryears6 = 1996–1997 | managerclubs6 = KF Albanet Tirana | manageryears7 = 1999–2001 | managerclubs7 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | manageryears8 = 2001–2002 | managerclubs8 = [[KF Prishtina|Prishtina]] | manageryears9 = 2002 | managerclubs9 = [[KF Shkëndija|Shkëndija]] | manageryears10 = 2002 | managerclubs10 = [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja Lezhë]] }} '''Medin Zhega''' (Shkodër, [[31 janar]] [[1946]] - Tiranë, 12 qershor 2012) ka qenë futbollist dhe anëtar i Komitetit Ekzekutiv të [[Federata Shqiptare e Futbollit|Federatës Shqiptare e Futbollit]]. == Biografia == [[Shkolla|Shkollën]] e mesme e kreu në qytetin e lindjes, studimet e larta në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]], Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Dega Kimi-Mercologji. Kreu studimet e larta edhe në Intitutin e Kulturës Fizike dhe Sporteve "Vojo Kushi" (sot Akademia e Sporteve). Në periudhën [[1963]]–[[1979]], luajti futboll me ekipet e [[KS Vllaznia|Vllaznisë]] dhe [[KS Dinamo|Dinamos]], duke qenë një nga lojtarët më të mirë të vendit, i shquar si golashënues në ndeshje kombëtare dhe ndërkombëtare. Nga viti [[1965]] e në vazhdim ishte anëtar i ekipit kombëtar të futbollit. Në vitin [[1981]] mbaroi shkollën e trajnerëve në [[Austri]]. Kreu gjithashtu një seri kualifikimesh për trajner, jashtë vendit. Në vitet [[1984]]-[[1986]] punoi si ndihmëstrajner i ekipit kombëtar dhe atij olimpik. Në vitet [[1992]]-[[1996]] ishte deputet i Partisë Socialiste në Kuvendin e Shqipërisë. Në vitet [[1999]]-[[2001]] ishte trajner i ekipit Kombëtar të Shqipërisë. Nën drejtimin e Mjeshtrit Zhega, skuadra ynë Kombëtare, në vitin [[2001]], fitoi turneun "Rothmans" në [[Maltë]]. Fitoi titullin e lartë "Mjeshtër i Merituar i Sportit". Pasi u shkarkua nga detyra e trajnerit të ekipit Kombëtar të Shqipërisë, post që e mbajti deri në vitin [[2001]], ai u emërua anëtar i Komitetit Ekzekutiv të FSHF-së. Përsëri, këtë post e mbajti deri në vitin [[2010]]. Në vitin [[2009]], gjatë transmetimit të spektaklit për nder të 90-të vjetorit të themelimit të klubit shumësportesh "Vllaznia", ai nderohet me titullin "Qytetar Nderi" i qytetit të [[Shkodrës]]. Më [[5 maj 2011]], gjatë një udhëtimi familjar dhe qëndrimi në [[Toronto]] të [[Kanada]]-së, ai pësoi një aksident i cili fatkeqsisht e dënoi që të mbeste paraplegjik për 13 muaj e 1 javë. Ai vdiq në Tiranë më 12 qershor 2012, në orë 14:00. Më 14 qershor, nën përkujdesjen e "Federatës Shqiptare të Futbollit" u organizuan homazhe në [[Pallatin e Kongreseve]]. Ai u varros në varrezat e "Sharrës" po në të njëjtën ditë. == Lidhje të jashtme == * http://www.fshf.org {{Golashënuesit e Kategorisë Superiore}} {{DEFAULTSORT:Zhega, Medin}} [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1946]] [[Kategoria:Vdekje 2012]] [[Kategoria:Futbollistë nga Shkodra]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Vllaznia Shkodër]] [[Kategoria:Trajnerë shqiptarë futbolli]] [[Kategoria:Trajnerë në KF Vllaznia Shkodër]] [[Kategoria:Trajnerë të kombëtares së Shqipërisë]] [[Kategoria:Trajnerë në KF Prishtina]] [[Kategoria:Trajnerë në KF Shkëndija]] [[Kategoria:Trajnerë në KF Besëlidhja Lezhë]] 5imasxcqwp3n1ivta9ticcd1gwjc50q 0 78709 2978271 2801363 2026-05-07T14:43:03Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978271 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Kryengritja e Dervish Carës | partof = '''Revoltave Shqiptare kundër Perandorisë Osmane''' | date = 1843 – 1844 | image = [[Skeda:Shkupi.320x156.jpg|270px]] | caption ='''Luftëtarët e Dervish Carës çlirojnë Shkupin 1843–1844''' | place = Vilajetet Shqiptare: [[Shqipëria]], [[Kosova]], [[Presheva]] dhe [[Maqedonia e Veriut]] | result = Kryengritja u thye nga [[Perandoria Osmane]] | combatant1 = [[File:Flag of Albania.svg|30px]] Kryengritësit Shqiptarë | combatant2 = [[File:Flag of Turkey.svg|30px]] [[Perandoria Osmane]] | commander1 = [[File:Flag of Albania.svg|30px]] [[Dervish Cara]]<br>[[File:Flag of Albania.svg|30px]] [[Sulejman Vokshi]]<br>[[File:Flag of Albania.svg|30px]] [[Mustafa Zerqani]]<br>[[File:Flag of Albania.svg|30px]] [[Cen Leka]] | commander2 = [[File:Flag of Turkey.svg|30px]] [[Hajredin Pasha]]<br>[[File:Flag of Turkey.svg|30px]] [[Omar Pasha]]<br>[[File:Flag of Turkey.svg|30px]] [[Bib Doda Pasha]] | strength1 = [[File:Flag of Albania.svg|30px]] 10,000 burra | strength2 = [[File:Flag of Turkey.svg|30px]] 30,000 burra | casualties1 = [[File:Flag of Albania.svg|30px]] Nuk dihet | casualties2 = [[File:Flag of Turkey.svg|30px]] 12,000 të vrarë }} '''Revolta Shqiptare e 1843–1844''', e njohur gjithashtu si '''Kryengritja e Dervish Carës''' ishte një kryengritje e shekullit 19 në Shqipërinë Veriore e drejtuar kundër Reformave të Tanzimatit Osman të cilat filluan në 1839 dhe gradualisht po viheshin në veprim në rajonet e Shqipërisë. Disa historianë përfshijnë veprimet në Dibër të së njëjtës kohë me të njëjtin emër historik, megjithëse ngjarjet në Dibër ishin të pavarura dhe drejtoheshin nga udhëheqës të tjerë. ==Reformat e Tanzimatit== Në [[Shqipëri]]në e Veriut reformat e [[Tanzimati]]t u shpallën zyrtarisht në vitin [[1843]]. Shpallja e tyre shkaktoi një valë të re kryengritjesh që morën shtrirje të gjerë ndërkrahinore. Qendra kryesore të tyre mbetën qytetet. Zëvendësimi i funksionarëve shqiptarë me nëpunës të huaj dhe urdhri për rekrutimin e ushtarëve nizamë ishin dy shkaqet e drejtpërdrejta të shpërthimit të kryengritjeve në këtë zonë. Në verën e vitit [[1843]] ngritën krye banorët e [[Prizreni]]t, që dëbuan nëpunësit e rinj turq. Këtë ngjarje e ndoqën kryengritjet në Prishtinë e në [[Gjakovë]]. Ushtria osmane e përforcuar kundërveproi menjëherë dhe nuk e pati të vështirë t’i shtypte këto lëvizje lokale. Veprimet e ushtrisë u shoqëruan me terror e grabitje. Kryengritja [[Dervish Cara]] filloi në Shkup më 21 korrik dhe u zgjerua më shumë në gusht të vitit 1843, kur, me ardhjen e forcave osmane nën drejtimin e Hajredin Pashës, u shtuan përpjekjet për rekrutimin e ushtarëve të rinj. Kryengritësit hynë në konflikt të armatosur me ushtrinë osmane. Në nëntor kryengritësit çliruan Gostivarin, ndërsa në fillim të janarit 1844, pas luftimeve të ashpra, çliruan Tetovën. Këtu, si në Gostivar, u vendos pushteti i kryengritësve dhe shtabi i saj, me Dervish Carën në krye. Kryengritja, përveç [[Dervish Cara]], udhëhiqej edhe nga komandantë të tillë, si [[Emin Xhambazi]], [[Sulejman Toli]] (Tërnova), [[Selman Rogoçica]], [[Emin Bojana]], [[Ymer Presheva]], [[Baba Feka]], [[Sejdi Mexha]], [[Bajram Vaksinca]] etj. == Viset e çliruara == Në shkurt 11 000 kryengritës të armatosur hynë në [[Shkup]], e çliruan atë, formuan këtu një Këshill të kryengritjes dhe përqendruan pushtetin në duart e veta. Agjitatorë në vise të ndryshme të [[Kosovë]]s, si në [[Vrajë]] e [[Leskovc]], i bënin thirrje popullsisë të hidhej në luftë kundër pushtetit osman. Të tjerë ishin dërguar në krahinat fqinje për të siguruar mbështetjen e popullsisë së tyre. Udhëheqësit e kryengritjes u bënë thirrje që të ngriheshin kundër sundimtarëve osmanë edhe banorëve të krahinave të tjera të Shqipërisë, duke theksuar me këtë rast se ata duhej të bashkoheshin me kosovarët, sepse ishin vëllezërit e tyre. Në fillim të shkurtit u çlirua [[Kumanova]], ku me kryengritësit u bashkua edhe popullsia maqedone. Pas [[Kumanovë]]s u çliruan [[Presheva]], [[Bujanovci]], [[Vranja]], [[Gryka e Kaçanikut]], [[Leskovci]] e viset e tjera veriore të [[Kosovë]]s. Në muajt e parë të vitit [[1844]] kryengritja u përhap në [[Pejë]], në [[Gjakovë]], në [[Prizren]] e deri në [[Shkodër]], ndërsa në pranverën e vitit [[1844]] kryengritja kishte përfshirë të gjitha trevat shqiptare, nga [[Manastiri]] e [[Ohri]] në jug deri në skajet veriore e verilindore të [[Kosovë]]s, në të cilat shqiptarët vendosën pushtetin e tyre. Garnizonet ushtarake turke u detyruan të mbylleshin në kështjellat e qyteteve. Shtrirja e kryengritjes dhe fitoret e saj në [[Kosovë]] e në [[Fushën e Pollogut]] ngjallën shpresa edhe në popullsinë e krahinave të tjera të vendit. == Bisedimet për autonomi == Qeveria osmane i trëmbej përhapjes së saj të mëtejshme dhe shndërrimit në një kryengritje të përgjithshme shqiptare. Prandaj autoritetet osmane hynë në bisedime me udhëheqësit e kryengritjes. Gjatë bisedimeve kryengritësit i kërkuan [[Stambolli]]t të anulonte ligjin për shërbimin e detyrueshëm ushtarak, të zëvendësonte funksionarët osmanë të pushtetit lokal, që nuk dinin gjuhën shqipe, me nëpunës shqiptarë dhe të njihte autonominë e [[Shqipëri]]së, në suazat te [[Perandoria Osmane]], ashtu siç ishte njohur [[autonomia]] e [[Serbi]]së më [[1830]]. Këto kërkesa nuk u pranuan nga [[Stambolli]], prandaj bisedimet dështuan. Ndërkaq, [[Porta e Lartë]], krahas përgatitjeve ushtarake për shtypjen e kryengritjes, shpalli edhe një amnisti për ata që do të dorëzonin armët dhe premtoi se nuk do të përdorej forca për rekrutimin e ushtarëve të rregullt. Me këto masa ajo synonte të ngjallte lëkundje në radhët e kryengritësve. == Shtypja e Kryengritjes == [[Porta e Lartë]], nga njëra anë, premtoi se do të hiqte dorë nga nizamët e tatimet e reja, ndërsa, nga ana tjetër, filloi të sjellë forca të shumta që i përqendroi në [[Manastir]]. Për të shmangur kthimin e saj në një kryengritje të përgjithshme, me përmasa mbarëshqiptare, [[Porta e Lartë]] përqendroi në [[Manastir]] 31 000 ushtarë, të komanduar nga [[Omer Pasha]], që më 18 maj kaluan në mësymje kundër kryengritësve dhe i detyruan ata të tërhiqeshin drejt [[Shkupi]]t, [[Tetovë]]s, [[Kumanovë]]s e [[Karadaku]]t te ([[Mali i Zi]]) të [[Shkupi]]t. Luftime të ashpra u zhvilluan në [[Grykën e Katllanovës]] nga [[13]]-[[17]] [[maj]] [[1844]]. Përleshja më e përgjakshme ishte ajo që u bë më 18 maj në afërsi të [[Banjës së Katllanovës]], në të cilën u vendos fati i kryengritjes në Fushën e [[Shkupi]]t. Pas një qëndrese të fuqishme kryengritësit, të ndodhur përballë një ushtrie që kishte epërsi teknike, që përdori gjerësisht artilerinë, u detyruan të tërhiqeshin. Pas luftimesh të ashpra që vijuan edhe pas kësaj beteje, më 21 maj ushtria osmane, që kishte epërsi mbi kryengritësit, arriti të merrte Shkupin, ku bëri arrestime të shumta të pjesëmarrësve të kryengritjes, një pjesë e të cilëve u dërgua për t’u gjykuar në [[Stamboll]]. Në maj-qershor ushtritë osmane të [[Omer Pashë]]s, pas luftimesh të rrepta me kryengritësit, pushtuan [[Tetovë]]n, [[Gostivari]]n, [[Kumanovë]]n, [[Preshevë]]n, [[Bujanovci]]n dhe [[Vranjë]]n, ndërsa në mesin e korrikut morën të gjitha qendrat nga [[Kaçaniku]] deri në [[Prishtinë]]. Prej andej u hodhën për të shtypur qëndresën e kryengritësve në [[Prizren]], në [[Pejë]], në [[Gjakovë]] e në [[Shkodër]], ku bënë arrestime të shumta. Kryengritësit kudo u bënë ushtrive osmane një qëndresë të ashpër, e cila qe më e fuqishme në [[Kërçovë]], në [[Tetovë]] e në [[Gostivar]]. Me rivendosjen e pushtetit osman në këto qytete u arrestuan shumë udhëheqës të kryengritjes. Pas shtypjes së kryengritjes, në korrik 1844, [[Shqipëria]], sipas dëshmive të bashkëkohësve, trajtohej më shumë si vend i pushtuar sesa si provincë te [[Perandoria Osmane]]. Pas përfundimit të kryengritjes në [[Kosovë]] e në [[Pollog]], ushtria osmane, në vjeshtën e vitit 1844, u përqendrua në [[Sanxhakun e Dibrës]], popullsia e të cilit ishte hedhur në kryengritje kundër zbatimit të reformës ushtarake dhe anulimit të vetëqeverisjes lokale të krahinës. Por forcat e komanduara nga [[Rexhep pashë Tetova]] u thyen nga kryengritësit në fushën e Mavrovës. Pas këtyre ngjarjeve [[Stambolli]] hodhi në këtë krahinë ushtri të shumta, të komanduara nga [[Hajredin Pasha]]. Përfaqësuesit e kryengritësve thirrën në nëntor 1844 kuvendin e tyre në [[Fushë e Gjoricës]], që u drejtua nga [[Sheh Mustafa Zerqani]]. Në kuvend u vendos të mbroheshin të drejtat e autonomisë lokale, që popullsia gëzonte prej kohësh. Kuvendi i bëri thirrje për t’u bashkuar me kryengritësit dibranë edhe popullsisë së krahinave të [[Kosovë]]s, të [[Mirditë]]s, të [[Elbasani]]t e të [[Gjakovë]]s, ku Porta po mblidhte forca për t’i hedhur kundër tyre. Gjatë muajit nëntor 1844 kryengritësit dibranë e matjanë, të komanduar nga [[Cen Leka]], u zunë rrugën ushtrive osmane të komanduara nga [[Hajredin Pasha]]. Por përballë forcave numerikisht të shumta turke dhe të pajisura me artileri kryengritësit u tërhoqën në luginën e lumit Drin. Ndërkohë, [[Hajredin Pasha]], për t’i përçarë shqiptarët, shpalli se të gjithë ata që do të dorëzonin armët, do të liheshin të lirë dhe se nuk do të rekrutonte nizamë. Ky premtim zuri vend te një pjesë e krerëve, por shumica e tyre e vazhdoi qëndresën. Luftime të ashpra, që zgjatën 5 ditë të tëra, u zhvilluan në nëntor në fshatin [[Gjoricë]], ku krahas burrave luftuan edhe gratë e fëmijët. Ato përfunduan me humbje të mëdha për të dyja palët e sidomos për ushtrinë [[osmane]]. Megjithatë, falë epërsisë numerike e teknike, [[ushtria osmane]], pas luftimesh të përgjakshme, i detyroi kryengritësit të tërhiqeshin nga pozitat e tyre. Për t’u hakmarrë forcat osmane dogjën fshatra të tëra, të braktisura nga fshatarësia, e cila largohej për t’i shpëtuar terrorit të egër të ekspeditës [[osmane]]. Ndonëse kryengritja e [[sanxhakut të Dibrës]] u shtyp, [[Porta e Lartë]] u detyrua ta përjashtojë këtë krahinë nga reforma ushtarake deri në vitet 50 të shek. XIX, po ashtu si trevën e Shkodrës. == Shtrirja e kryengritjes në viset e tjera shqiptare == Lufta e vendosur e dibranëve pati jehonë në viset e tjera shqiptare. Në mesin e majit të vitit 1845 rreth 2 000 malësorë të krahinës së Gjakovës u ngritën kundër qeveritarit të saj dhe e detyruan atë të largohej nga qyteti për në Prizren. Kryengritja u përhap në viset malore të Rekës, të Bytyçit, të Gashit, të Tropojës dhe të Krasniqit, që u ngritën nën udhëheqjen e Binak Alisë ,Niman Uka Bajraktar i Bytyçit dhe të Sokol Ramit. Rreth 8 000 kryengritës sulmuan në maj të atij viti qytetin e Gjakovës dhe e çliruan atë. Por valiu i Rumelisë hodhi kundër tyre ushtri të shumta dhe mjaft mercenarë, të rekrutuar nga viset malore të Shqipërisë së Veriut. Pas luftimesh të përgjakshme, që vazhduan mbi një muaj, kryengritja u shtyp. Mehmet Reshit pasha urdhëroi arrestimin e atyre që kishin marrë pjesë në kryengritje. Në të njëjtën kohë sulltani, për të qetësuar gjendjen, fali rreth 2 000 shqiptarë, të burgosur në Stamboll pas shtypjes së kryengritjeve të viteve të fundit. Megjithëse ushtria osmane i shtypi kryengritjet shqiptare të këtyre viteve, [[Porta e Lartë]], edhe pse e shpalli [[Tanzimati]]n, u detyrua ta ndërpriste edhe për disa vjet zbatimin e sistemit të ri në Shqipërinë Veriore. ==Lidhjet e jashtme== *|[http://zhurnal.mk/content/?id=1211318803|Libri''Kryengritja e Dervish Carës'']{{Lidhje e vdekur}} *|[http://www.kohaditore.com/?page=1,5,120446|Promovimi i librit''Kryengritja e Dervish Carës'']{{Lidhje e thyer}} *|[http://books.google.com/books/about/Kryengritja_e_Dervish_Car%C3%ABs.html?id=ggPRcQAACAAJ|Libri''Kryengritja e Dervish Carës'']{{Lidhje e vdekur}} *|[http://lajmpress.com/lajme/maqedoni/13458.html|Dervish Cara çliroi Shkupin]{{Lidhje e thyer}} *|[http://sq.wikipedia.org/wiki/Kryengritja_e_vitit_1847_n%C3%AB_Shqip%C3%ABrin%C3%AB_e_Jugut|Kryengritja e vitit 1847 e Jugut]{{Lidhje e thyer}} == Burimet == *[http://books.google.com/books/about/Kryengritja_e_Dervish_Car%C3%ABs.html?id=ggPRcQAACAAJ|Libri''Kryengritja e Dervish Carës''|Akademik Aleksander Matkokvski]{{Lidhje e vdekur}} * [https://web.archive.org/web/20200107191342/https://albanians.gr/wp-content/uploads/2013/12/Forumi.jpg e shqiptarëve për pushtet| Ne gjysmen e pare te shek. XVIII, kishte pothuajse ne edo sanxhak: ne sanxhakun e Shkodres ishin eaushollajt e Bushatllinjte; ne ate te Dukagjinit ishin Begollajt e Pejes dhe Kryezite e Gjakoves; ne sanxhakun e Elbasanit ishin Verlacet e Bieakeinjte; ne ate te Beratit ishin Vlorajt, Velabishtajt e Ngurzajt; ne sanxhakun e Delvines ishin Asllanpashallite e Kokajt; ne ate te Janines ishin gjithashtu Asllanpashallite e Alizotajt] [[Kategoria:Kryengritje kundër Tanzimatit|Luftëra]] [[Kategoria:Vitet 1840 në Shqipëri]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Rebelime shqiptare]] [[Kategoria:Konflikte të Rilindjes Kombëtare Shqiptare]] [[Kategoria:Dervish Cara]] 9ah7y06055ufnei9nm4ffx4o6s29tw0 0 79161 2978279 2426476 2026-05-07T14:43:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978279 wikitext text/x-wiki {{për përmirësim}} '''Mbledhja e Pezës''', apo siç u quajt nga [[Enver Hoxha]] dhe historiografia komuniste ''[[Kur u hodhën themelet e Shqipërisë së re|Konferenca e Pezës]]'', ishte një mbledhje e cila pati për qëllim organizimin e forcave të ndryshme politike në një luftë të përbashkët kundër Italisë fashiste<ref name=":0">Dervishi K., ''Lëvizja komuniste në vitet 1924-1944 dhe formimi i PKSH-së'', Tiranë: 55, 2016. fq. 221-227. ISBN 978-9828-106-38-4</ref>. ==Historia== Mbledhja u mbajt në fshatin [[Pezë e Madhe|Pezë]], pak kilometra larg nga [[Tirana]], në të ashtuquajturën ''zona e Pezë-Helmësit''. Në mbledhjen e 16 shtatorit 1942 morën pjesë disa përkrahës të Mit'hat Frashërit që përfaqësonin rrymën që më vonë krijoi [[Balli Kombëtar|Ballin Kombëtar]], [[Abaz Kupi]] që vijonte porosinë e [[Mbreti Zogu I|Mbretit Zog]] dhe britanikëve për luftë të përbashkët kundër pushtuesit, individë si [[Ndoc Çoba]], etj. Mbledhja ishte planifikuar më 14 shtator, nisi me dy ditë vonesë në shtëpinë e [[Myslim Peza|Myslym Pezës]]. Emrat e të pranishëmve u thirrën nga [[Ymer Dishnica]]: * Abaz Kupi, përfaqësues i çetave nacionaliste. * Ndoc Çoba, përfaqësues i katolicizmit nacionalist. * [[Kamber Qafmolla]], përfaqësues i xhandarmerisë, nacionalist. * [[Ramazan Jarani]], përfaqësues i intelektualëve nacionalistë. * [[Halim Begeja]], përfaqësues i rinisë nacionaliste. * [[Ismail Petrela]], përfaqësues i rinisë nacionaliste. * [[Koço Tashko]], përfaqësues i Partisë Komuniste. * [[Enver Hoxha]], përfaqësues i PK. * [[Nako Spiru]], përfaqësues i rinisë komuniste. * Baba [[Mustafa Xhani]], përfaqësues i çetave bektashie. * [[Nexhmije Xhuglini]], përfaqësuese e grave komuniste. * [[Ramadan Çitaku]], përfaqësues i PK. * Myslim Peza, përfaqësues i çetave komuniste. * [[Muharrem Butka]], përfaqësues i çetave komuniste të Korçës. * [[Mustafa Gjinishi]], pa votë, sekretar i mbledhjes - komunist. * [[Mustafa Kaçaçi]], dëgjues, komunist. Në mbledhje foli E. Hoxha, ai ftoi në kryesi K. Qafmollën, A. Kupin dhe N. Çobën. Dishnica foli për gjendjen politike, akuzoi nacionalistët dhe vlerësoi Bashkimin Sovjetik. Nacionalisti R. Jarani tha se komunistët nuk e pranonin Shqipërinë etnike, ndërsa mjaft prej tyre veshën rrobën e zezë të fashizmit. Gjakrat u nxehën dhe mbledhja u ndërpre, shkuan të gjithë të flenin<ref name=":0" />.<ref name="Elsie2010">{{cite book|author=Robert Elsie|title=Historical Dictionary of Albania|url=http://books.google.com/books?id=haFlGXIg8uoC&pg=PA88|accessdate=16 mars 2013|date=19 mars 2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7380-3|pages=88–}}</ref> == Referime == [[Kur u hodhën themelet e Shqipërisë së re|Konferenca e Pezës]] {{reflist}} [[Kategoria:Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Balli Kombëtar]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] c041jso5320f44vo4npcmyufmhu7028 0 86945 2978275 2944128 2026-05-07T14:43:04Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978275 wikitext text/x-wiki {{Pa fusnota}}{{Infobox military conflict | conflict = Beteja e Lumës | width = | partof = [[Lufta e Parë Ballkanike|Luftës së Parë Ballkanike]] | image = First Balkan War Photobox 2.jpg | caption = | date = 30 tetor – 6 dhjetor 1912 | place = [[Luma]], [[Shqipëria|Shqipëria Veriore]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | result = Fitorja Shqiptare | status = | combatants_header = | combatant1 = [[Skeda:Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg|32px]] [[Ushtria shqiptare|Ushtria Shqiptare]] | combatant2 = [[Skeda:Flag of Serbia (1882–1918).svg|28px]] [[Mbretëria e Serbisë]] | combatant3 = | commander1 = {{tree list}} * Luma ** Cen Daci ** Ramadan Çajku ** Ejup Topojani ** Islam Spahia ** Hasan Bajraktari (Can Rexha) ** Qazim Lika ** Ramadan Zaskoci ** Hasan Bajraktari ** Mustaf Lita * Dibra ** Baftjar Doda ** Xhafer Doda ** [[Elez Isufi]] ** Sufë Xhelili * Malësia e Gjakovës ** [[Bajram Curri]] | commander2 = Bozhidar Jankoviç | commander3 = | units1 = {{tree list}}[[File:Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg|32px]] Vullnetarë nga ** Luma ** Dibra ** Malësia e Gjakovës | units2 = [[File:Flag of Serbia (1882–1918).svg|28px]] [[Mbretëria e Serbisë|Ushtria e Tretë e Serbisë]] | units3 = | strength1 = 1000 – 3000 nga Luma <br/> 600 nga Dibra e poshtme <br/>Numër i panjohur nga Malësia e Gjakovës <br/> 2 Topa | strength2 = 21,800 ushtarë serbë | strength3 = | casualties1 = [[File:Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg|32px]] 109 luftëtarë shqiptarë të vrarë | casualties2 = [[File:Flag of Serbia (1882–1918).svg|28px]] Raportet osmane: 6 batalione, mbi 2,000 burra{{sfnp|Onuzi}}<br/>Raportet britanike: 8 batalione{{sfnp|Onuzi}}<!-- Mos shkruani 12,000 ose 16,000 këtu. Ajo figurë rrjedh nga llogaritje të gabuara. Shkruani vetëm atë që dimë --> | casualties3 = | notes = | campaignbox = | imagesize = }} '''Beteja e Lumës''', e njohur edhe si '''Kryengritja e Lumës''' ishte një seri e përleshjeve midis vendasve shqiptarë të rajonit të Lumës në Shqipërinë Veriore kundër Ushtrisë pushtuese Serbe në vitin 1912, gjatë [[Lufta e Parë Ballkanike|Luftës së Parë Ballkanike]]. Serbët kërkuan dalje në Detin Adriatik, por kundër parashikimeve u mundën nga Forcat Shqiptare. Si rezultat, përparimi i Serbisë në perëndim u vonua, gjë që kontribuoi në sigurinë e pavarësisë së Shqipërisë më 28 nëntor 1912. Qysh më 5 nëntor 1912 kur gjenerali famëkeq [[Bozhidar Jankoviq]] hyri në [[Prizren]] me regjimentet e [[Divizioni]]t ”[[Shumadia]]-1”, nisi rigrupimin e forcave të tij, për operacionet drejt Adriatikut. Për të realizuar këtë plan ushtarak, komanda [[serb]]e, kishte krijuar dy njësi të veçanta, që morën emrin si ”njësitë e bregdetit” dhe repartet e këtyre njësive u përzgjodhën nga divizionet ”Shumadia-1” dhe “[[Drina]]-2” të dislokuara në [[Prizren]] e [[Gjakovë]]. == Repartet serbe për nënshtrimin e Lumës == Për të evituar çdo rrezik që mund të kërcënonte të ashtuquajturit ”njësitë e bregdetit”, që do të operonin në drejtim të [[Adriatik]]ut, nëpërmjet Luginës së [[Drini]]t ([[Lumë]]s), komanda e armatës së tretë krijoi ”repartin e Lumës”, i cili mori për detyrë të pushtonte këtë krahinë dhe krahinën e [[Hasi]]t, [[Vërrini]]t, [[Opojë]]s, [[Gorë]]s, të çarmatoste shqiptarët dhe të godiste pa mëshirë çdo rezistencë të tyre. Në repartet ushtarake për pushtimin e Lumës u angazhuan rreth 21.800 trupa, pasi sipas të dhënave të komandës serbe, pa “përuljen e Lumës” dhe zotërimin e brigjeve të Drinit nuk mund të realizoheshin planet strategjike të proklamuara nga qeveria serbe e Nikolla Pashiçit. Për këtë qëllim gjenerali Jankoviç, iu drejtua popullit të Lumës me një letër ku kërkonte të plotësohen këto kërkesa: # Që paria, hoxhallarët dhe të pasurit të vijnë në bisedime pa armë; # Paria të garantojë dorëzimin e pushkëve nga fshatrat e veta, nëse duan të jetojnë në ”[[rehati]]” me ne, e ky është kushti kryesor; # T´i çarmatosin shqiptarët e ardhur nga Kosova, llapjanët, hasjanët, prizrenasit, dukagjinasit etj, të cilët ndodhen në mesin e tyre dhe ata që kanë luftuar kundër nesh; # Ta dorëzojnë, ose së paku të tregojnë ku ndodhet Isa Boletini, ta dorëzojnë Ramadan Zaskocin, Riza Beun, Islam Spahiun nga Kolesjani dhe Bajram Daklanin; # Që paria t´i prijë ushtrisë serbe dhe të informojnë për lëvizjen e rezistencës përreth, dhe # Që çdo fshat t´i japë nga 5 vetë peng e të qëndrojnë në Prizren, që të jemi më të sigurt. Nëse këto kushte nuk plotësohen, tërë pasuria dhe fshatrat kanë për t´u bombarduar.2 Këto kushte ultimative në asnjë mënyrë s´u pranuan nga populli dhe paria e Lumës dhe trevat tjera përreth, andaj si rrjedhim soldateska serbe nisi operacionet ushtarake për pushtimin e Lumës dhe të krahinave tjera përreth. == Qëndresa shqiptare == Përballë operacioneve pushtuese të ushtrisë serbe, u gjendën mijëra luftëtarë shqiptarë të krahinave të Lumës, Hasit, Vërrinit, Opojës e Gorës, si dhe të atyre që ishin tërhequr nga thellësitë e Kosovës, pas pushtimit të saj. Me këtë rast malet e larta të Pashtrikut, ( ku shtrihej krahina e Hasit dhe Malësia e Gjakovës), si dhe degëzimet natyrore të Sharrit - (malet e Gjallicës dhe të Pikëllimës (Koretnikut), matanë Drinit të Bardhë), ku gravitojnë fshatrat e trevës së Vërrinit, të Opojës dhe të Gorës, nga fortesa natyrore u shndërruan në fortesa lufte. Duke pasur parasysh këto pozita gjeostrategjike, forcat shqiptare u pozicionuan në vijën frontale: Malësia e Gjakovës (Qafa e Morinës - Qafa e Prushit) – Has (Planej-Gorozhup) - Qafa e Zhurit – Vërri (Billushë – Jeshkovë – Lybeqevë - Lez) – Sharr (pjerrësit perëndimore të “Gurit të Zi” – Opojë (Gryka e Llapushnikut). Në organizimin e qëndresës shqiptare u shquan krerët: - [[Ramadan Zaskoci]], - [[Ramadan Çejku]], - [[Qazim Lika]], - [[Islam e Sali Spahia]], - [[Hoxhë Mehmeti]], - [[Osman Lita]], - [[Cen Daci]], - [[Bajram Gjana]], - [[Dervish e Nezir Bajraktari]], - [[Myftar Nika]], - [[Nexhip agë Bilali]], - [[Sylë Elezi]], - Ahmet Ilaz Qehaja, - [[Jemin Gjana]] të gjithë nga [[Luma]], - [[Elez Isufi]], - [[Cuf Xhelili]] e - [[Xhafer Doda]] nga [[Dibra]], - [[Bajram Curri]] në [[Malësi]] të [[Gjakovë]]s, - [[Rexhë Sali Bajraktari]] nga [[Hasi]], - [[Sheh Hasani]] nga [[Prizreni]], - [[Jahja Sait Sahiti]] nga [[Kuki]] i [[Opojë]]s, - [[Kapllan Opoja]], - [[Nail Hyseni]] - Dani i Rapçës së Gorës, - [[Esat Berisha]], - [[Abdyl Osmani]], - [[Arif Krusha]] e shumë të tjerë. Qendrat komanduese të luftës u vendosën: # Në [[Llapushnik]] ([[Brezne]]) të Opojës, në krye me Qazim Likën; # Në [[Kruma|Krumë]] të [[Hasi]]t, në krye me Rexhë [[Sali Bajraktari]]n; # Këshilli Qëndror i Luftës në krye me [[Ramadan Zaskoci]]n u vendos në [[Qafë]] të [[Kolesjani]]t, në majën e quajtur [[Tabe]], nga ku shihej qartë [[Rrafshi i Lumës]]. Për të mos lejuar kalimin e trupave serbe matanë lumit, përgjatë Drinit të Bardhë, këshilli i luftës, organizoi me kohë prita në fshatrat: [[Shalqin]], [[Domaj]], [[Gjinaj]], [[Brut]], dhe [[Ura e Vezirit]]. Prita të tilla u ngritën edhe në brigjet perëndimore të Drinit të Zi si: në [[Kolsh]], [[Mamëz]], [[Surroj]], [[Tejdrinë]]. Në këto pozicione ishin forcat mbrojtëse shqiptare, kur më 9 e 10 nëntor 1912 filluan operacionet e armatës III serbe në drejtim të Lumës. == Beteja e parë e përgjakshme në “Qafë të Zhurit” == Beteja e parë e përgjakshme në kufijtë e Lumës u zhvillua në [[Qafë të Zhurit]] dhe vijoi deri në [[Gryka e Morinës|Grykën e Morinës]]. Në këtë lokalitet ushtria serbe për 2-3 ditë rresht pësoi goditje të rëndë, duke lënë në fushëbeteja shumë të vrarë e të plagosur dhe armë. Pas këtij dështimi, ushtria pushtuese serbe në shenjë hakmarrje, në fshatin Zhur i mori peng 37 shqiptarë, të cilët më pas i dërguan në Prizren me qëllim që të ushtrohet presion në popull, për të mos e përkrahur edhe më tutje kryengritjen. Ushtria serbe pas një riorganizimi me reparte të reja u nis sërish në drejtim të Lumës. Forcat shqiptare, tani përballë reparteve të divizionit ”Shumadia-1”, për të mos u dëmtuar u tërhoqën duke zhvilluar luftime sporadike, përgjatë brigjeve të Drinit të Bardhë dhe shpateve të Koretnikut e të Gjallicës, në mënyrë që të bëhej një përgatitje sa më e mirë për një qëndresë më të fuqishme. Repartet serbe me goditjet e vazhdueshme që i bënin luftëtarëve lumjanë, nga fusha e Morinës e deri në Përbreg, hap pas hapi u futën në brendësi të Lumës, deri në Bicaj dhe u dislokuan në hapsirat fushore të këtij fshati. == Terheqja taktike e luftëtarëve shqiptare dhe pozicionimi i tyre në vendet kyqe për goditjen e forcave serbe == Tërheqja e luftëtarëve shqiptarë u bë jo vetëm për shkak të epërsisë serbe në numër të ushtarëve dhe në armatim të rëndë, por me këtë rast u përdorë procesi luftarak taktik: qëndresa – thyerja - tërheqja, si ligje objektive të luftës, për ta futur armikun nëpër kurthe, në mënyrë që ta ndëshkonin më pas me mënyrat e tyre origjinale të luftimit. Këshilli komandues i luftës i përqëndruar në Tabe (Qafë të Kolesjanit), me kohë kishte siguruar prapavijën edhe në tërthoren: Përbreg – Gjegjën – Bardhoc – Morinë – Vërmicë – Shkozë – Dobrusht – Zhur – Vërri (Billushë - Jeshkovë-Lez...), e cila njëkohsisht luante rol të dyfishtë: 1. mbështetje të sulmit mbi forcat armike dhe 2. mbrojtje e prapavijës - të shpinës së luftëtarëve në Lumë, ndërsa fshatrat e Dollovishtit e të Opojës siguruan krahët e mbështetën veprimet në Grykën e Vanave, në Qafën e Zbinecit e të Llapushnikut. Në mëngjesin e 15 nëntorit 1912, Këshilli i Luftës dha urdhër për të sulmuar repartet serbe nga disa drejtime të frontit. Falë konfiguracionit të terrenit malor, motit të keq (me shi e bubullim) edhe pse të varfër në mjete lufte, lumjanët të lëshuar si ortek mbi forcat armike, në kodrat e Kolesjanit arritën t'i asgjësojnë qindra ushtarë serbë, ndërsa nga radhët e tyre ranë dëshmorë: Ibrahim H. Zeqiri - bajraktar i Radomirës, Nexhip Dullë Visha nga Kolesjani, Rexhep Jonuz Taci, Selman Asllan Nërguti, Halim Shehu e Daut Basha nga Shtiqni etj. Ndërkohë për shkak të rezistencës së fuqishme, forcat serbe u tërhoqën nga Kolesjani dhe kodrat e Gabricës dhe u pozicionuan në brigjet jugore të Shejës dhe në brigjet lindore të Drinit të Zi, ndërsa forcat shqiptare kaluan në vijën: fshati Mustafaj – Osmanaj – Bushat (Kodra e Bushatit). == Rigrupimi i forcave shqiptare == Këshilli i luftës, pas një rigrupimi të forcave shqiptare në teren, më 16 nëntor pa ndërpre vazhdoi mësymjen drejt forcave serbe dhe përleshjet gjakosëse u zhvilluan kryesisht në krahun e majtë të përroit të Shejës. Pikërisht në këto çaste kritike për kurorëzimin e suksesit, në Lumë arritën qindra dibranë në krye me udhëheqësit e shquar [[Baftjar Doda]], [[Xhafer Doda]], Elez Isufin, Isuf Xhelilin, etj, të cilët në fushat e betejës sollën edhe 2 - 3 topa që dikur ua kishin zënë turqve. Ushtria serbe e qëlluar (sulmuar) nga të gjitha anët, në panik braktisi fushëbetejën, duke lënë edhe shumë të vrarë e të mbytur në Dri dhe në përroin e Shejës. Për të përfituar nga situata e krijuar, Këshilli i luftës tashmë nga Kolesjani ishte zhvendosur në fushën e Zborit - Nangë, dhe aty përcaktoi dy drejtime sulmuese (me 3 grupe) për ndjekjen e mëtejshme të pushtuesve serbë: - Grupi i parë: u drejtua, në krahun e majtë nëpër rrugën këmbësore që të shpiente nga Nanga në Gostil - për në Kullë të Lumës; - Grupi i dytë: në rrugën këmbësore që të çonte nga Nanga në Shtiqën, Përbreg e deri në Morinë; - Grupi i tretë: (në rolin e rezervës) u përdor si mbështetje për të dy krahët (grupet) e sulmit. - Ndërkaq forca tjetër goditëse që kishte të bënte me fatin e Betejës së Lumës, ishte organizimi i qendresës në të dy krahët e Drinit të Bardhë: a. Në Tërthoren Përbreg – Gjegjën – Bardhoc – Morinë - Qafa e Zhurit - Vërri (Billushë) - Guri i Zi (Opojë) - Sharr; dhe b. në krahun tjetër [[Hasi]] ([[Pashtrik]]) - [[Malësi e Gjakovës]]. Për të penguar vajtjen e forcave të reja serbe nga Prizreni në drejtim të Lumës, luftime të ashpra u zhvilluan edhe në trevën e Vërrinit. Në vijën Dobrusht - [[Qafa e Zhurit]] – [[Billushë]] – [[Lez]] - [[Leskovec]], pati luftime ballore dhe anësore. Repartet serbe në këto luftime përpiqeshin që të çanin vijën frontale në [[Vërri]], me qëllim të depërtimit në [[Opojë]] e [[Gorë]] prej nga mendohej të sulmoheshin nga prapa lumjanët, mirëpo nuk patën sukses. == Vendimi i Këshillit Komandues për të goditur armikun në të gjitha frontet e luftës == Në kulmin e qëndresës për vdekje a liri, Këshilli Komandues i Luftës që përbëhej nga [[Baftjar Doda]], [[Xhafer Doda]], Ramadan Zaskoci, Islam Spahia, Hoxhë Mehmeti, Elez Isufi, Ramadan Çejku, Ramadan Kovaçi, Kadri Shahini, Jemin Gjana etj, sipas vendimeve të marra në një mbledhje, më 17 nëntor 1912 nisën operacionet goditëse në të gjitha frontet e luftës. Malësorët lumjanë, të ngujuar nëpër kullat e fshatrave: Nangë, Gostil, Shtiqën, Përbreg dhe në shpatet lindore të Gjallicës e Koretnikut (Pikëllimës) si dhe në brigjet e të dy Drinave (të Ziut e të Bardhit), e të ngazllyer nga fitorja e bujshme e Qafës së Kolesjanit, forcat e armikut u sulmuan nga të dy krahët (lindje-perëndim) dhe u ndoqën këmba këmbës. Repartet ushtarake serbe u përpoqën të rigrupohen e të pozicionohen sërish në Kodrën e Galipës e në Zbor të Nangëve, por këto përpjekje gjithashtu dështuan keq. Repartet shpartalluese serbe pasi humbën edhe në këtë fushëbetejë qindra ushtarë të tjerë, braktisën edhe vijën mbrojtëse Shtiqën - [[Drini i Zi]]. Në këto sulme lumjanët trima veprojnë rrufeshëm, dhe gjatë luftimeve bien dëshmorë: [[Abaz Zezi]], [[Baftjar Tahiraj]], [[Baki Maliq Domi]], [[Bektash Gjoka]], [[Dervish Trota]], [[Dullë Dema]], [[Halil Dema]], [[Halil Himaj]], [[Hasan Shabani]], [[Ismail Neziri]], [[Jashar Shehu]], [[Mehmet Allaraj]], [[Mehmet Limani]], [[Muharrem Mema]], [[Mustafë Dogjani]], [[Ramadan Koldashi]], [[Rrustem Shehu]], [[Shaqir Basha]], [[Shaqir Dauti]], [[Tahir Smajli]], [[Zenel Mema]], [[Haziz Xhaferi]], e shumë të tjerë. Luftimet përfundimtare u zhvilluan në brigjet e lumenjve Drini i Bardhë - Drini i Zi, ndërsa ato me të përgjakshmet në [[Kullë]] Lumë. Mbeturinat e reparteve serbe që i shpëtuan asgjësimit në rajonin e [[Bicaj]]t, së bashku me repartet e rajonit të Kullës së Lumës, kishin arritur të dilnin në bregun e kundërt të lumit Luma, poshtë Përbregut, dhe të pozicionohen në vijën: [[Përbreg]] - [[Kulla e Lumës.]] Për këto ngjarje, burimet serbe thonë se “gjatë tërë ditës së 17 nëntorit 1912 u zhvilluan luftime të rënda midis aradhave serbe e shqiptarëve, që sulmonin nga të gjitha anët, veçanërisht nga bregu i majtë i lumit Luma, duke rrezikuar forcat serbe që të hidhen në Dri e të shkëputeshin nga [[Prizreni]]. Më i forti qe zjarri i shqiptarëve nga bregu i djathtë i [[Drini Bardhë]]. Edhe togjet gjuajtëse që u dërguan në atë krah nuk mundën t´i largojnë prej andej lumjanët e hasjanët, të cilët me një zjarrë anësor të fuqishëm, u shkaktuan humbje të rënda forcave serbe. Në këto rrethana, bateria e gjymtuar e topave malorë nuk mundi të zinte pozicione e të aktivizohej në luftime”. == Fitorja e kryengritësve shqiptarë në Lumë == Kapja e Kullës së Lumës me luftime të përgjakshme shënonte pragun e fitores së betejës. Forcat shqiptare, në mbrëmjen e ditës së 17 nëntorit, pasi arritën të pozicionohen në vijën: Drini i Bardhë - Uki i Vjerrë – Gjegjën - Shpati perëndimor i Koretnikut - [[Bardhoc]], sulmuan karvanin me qerre, me kafsh tërheqëse të mbeturinave serbe që tentonin të tërhiqeshin në drejtim të [[Prizreni]]t. Në këto luftime të përgjakshme kur hordhitë barbare serbe vërtet patën humbje të mëdha në ushtarë e në materiale lufte, u martirizuan edhe shumë lumjanë, si: [[Halil Taci]] ([[Gjegja]]), [[Hamza Dema]] ([[Morinë]]), [[Hazir Mhola]] ([[Bicaj]]), [[Isuf Ramadani]] ([[Morina]]), [[Jemin Dema]] ([[Bardhoc]]), [[Halim Elezi]] ([[Ramhas]]), [[Jakup Tota]] ([[Barruç]]), [[Liman Çejku]] ([[Lusë]]n), [[Ramadan Nerguti]] ([[Gjegjë]]), [[Rrahman Duraku]] ([[Morina]]), [[Selim Gërmizi]] ([[Bardhoc]]), [[Sinan Çejku]] (Lusën), [[Shaban Cok]]a ([[Ujmisht]]), [[Shaqir Nerguti]] (Gjegjën), [[Zenel Nerguti]] (Gjegjën), [[Bajram Ramadani]] ([[Përbreg]]) e shumë të tjerë. Në Betejën te vendi i quajtur “Uki i Vjerrë” u plagos edhe udhëheqësi i moshuar lumjan [[Islam Spahia]], i cili nuk iu nda luftës që nga [[Qafa]] e [[Kolesjani]]t e deri në [[Bardhoc]]. Me luftën te „[[Uki i vjerrë]]“ mbaron seria e betejave të përgjakshme në Lumë, ku rezultoi me shkatërrimin e forcave serbe dhe dëbimin e atyre pak mbeturinave ( njësive serbe) deri afër Prizrenit. Humbjen e madhe të ushtrisë serbe, në Lumë më qartë e ka shprehur në kujtimet e veta Kosta Novakoviq, pjesëmarrës në ato luftime. Novakoviq ka shkruar: ”Unë nuk do të zë në gojë detyrën e parë të repartit tonë të Lumës - çarmatimin e Lumës, që ai nuk arriti ta kryejë, kështu që në rastin tjetër do të kthehem në punën e tij dhe të komandantëve, punë të cilën e paguam me jetën e njerëzve, duke humbur shumë municione, ushqim dhe kafsh... pas disfatës së plotë në Lumë, pas katër netëve të pandërprera pa gjumë, pas tërheqjes nga pozita afër fshatit Bicaj, pas kalimit në ujë deri në brez, reparti i Lumës, i cili u përforcua edhe me një batalion, më 18 nëntor u detyrua të tërhiqet i shpartalluar e rraskapitur deri në pikën e fundit dhe mbërriti në fshatin Zhur, 8 km larg Prizrenit...” == Numri i të rënëve serbë në Luftën e Lumës == Në fakt duhet pranuar se numri i humbjeve serbe është vështirë të nxirret me saktësi. Siç është e njohur botërisht komandat serbe i fshihnin të dhënat e humbjeve në front dhe nuk i lejonin korrespondentët e huaj të shtypit aty,sa për të ruajtur imazhin e gënjeshtërt që përhapte sikur ushtria e saj “çlirimtare” po pritej krahëhapur kudo,ashtu edhe për të mënjanuar reagimin e familjeve të ushtarëve dhe të oficerëve të vrarë. Po edhe sot Serbia nuk i ka hapur arkivat e saj ushtarake për studiuesit shqiptarë,në përpjekje për të fshehur të vërtetat e masakrave të saj mbi shqiptarët e pambrojtur, po edhe humbjet e saj të rënda. Historiografia ushtarake serbe mezi ka pranuar si humbje në Lumë vetëm disa qindra ushtarë e oficerë të vrarë, kur vetëm njëri nga ushtarët e batalionit të tretë që luftoi në Bicaj, Novakoviç, ka shkruar se mbetën disa qindra. Sidoqoftë, sipas historianëve ushtarakë serbë në Lumë janë vrarë vetëm 198 ushtarë dhe plagosur 31 të tjerë ! Këto të dhëna,që sipas tyre janë nxjerrë nga arkivat e reparteve që vepruan në Lumë, janë të pabesueshme. Mjafton të themi se ata vetë kanë pohuar se regjimenti i 10 që luftoi në Bicaj të Lumës (b3 dhe b4 me 15 dhe 16 nëntor) kishte pësuar “humbje të mëdha”, madje kishte humbur edhe arkivin e tij. Në një telegram të [[Ushtria Osmane|administratës ushtarake osmane]] të datës 20 nëntor 1912, të dërguar nga Ohri në Elbasan thuhet se në luftë të rreptë, gjatë 24 orëve (është fillimi i betejës -S.O.) serbët në Lumë janë vrarë e shkatërruar keq, se janë në tërheqje,se u ishin vrarë 3 oficerë dhe “ushtarë pa numër”. Ky numër mund të konkretizohet, po të kemi parasysh se po në këtë telegram, një rresht më lart, thuhet se “ afro një mijë mauze serbi janë pushtue”,që sigurisht kanë qenë të ushtarëve që janë vrarë, pra afro njëmijë. Dhe telegrami vazhdon më tej “Lufta tani po vijon në Bicaj dhe shpresohet sigurisht që gjer në mbrëmje t’i pushtohen armikut topa, mitraloza dhe shumë armë”. Bicaj është epiqendra e betejës. Këtë e thonë edhe gazetarët serbë të kohës. Në një telegram të Aqif Pashë Elbasanit drejtuar kryesisë së shtetit të pavarur shqiptar, më 2 dhjetor 1912, thuhet se Ahmet bej Mati i kishte thënë se lumjanët “nja gjashtë batalione serbe i paskan zhdukur”. Ai i referohet situatës së para datës 18 nëntor përderisa thotë se “një sasi tjetër ushtarësh,që mundën të shpëtojnë, e paskan dëbuar nga Luma”. Por ka edhe më shumë. Në një letër të nënkonsullit anglez nga Shkupi në fund të shkurtit 1913 thuhet se “Serbia ka humbur në Lumë tetë batalione”. Në këtë sasi të vrarësh,prej gjashtë apo tetë batalionesh, mund dhe duhen llogaritur edhe të vrarët e reparteve të tjera të forcave serbe paramilitare që u futën në Lumë para datës 13 nëntor, të ashtuquajtur “vullnetarë”, të përberë nga banditë që kishin për detyrë të hapnin rrugën për trupat e rregullta. Kryeredaktori i gazetës së armatës së tretë serbe, Jasha Tomiç, në librin e tij “Lufta në Shqipëri dhe rreth Shkodrës”, botuar më 1913 në Novi Sad, informon për veprimin e këtyre forcave në Lumë,me një efektiv nga 70 deri ne 200 veta, njërën prej të cilave e komandonte ish-ministri i mbrojtjes së Malit të Zi, Gatallo. Veç numrit të paidentifikuar të këtyre çetave,që vepronin barbarisht, në Kosovë kishte edhe 7 regjimente me efektiva të thirrjes së tretë, gjoja për të siguruar qetësi në prapavija. Janë padyshim më shumë se njëmijë ushtarë dhe oficerë serbë të vrarë, dhe po të mendojmë se për 24 orët e para ishin vrarë një mijë, duhet të jenë vrarë edhe aq, në mos më shumë gjatë tërheqjes së shpartalluar nga Bicaj te Kulla e Lumës (ku kishin humbur gjithë karrot dhe kuajt e mushkat) dhe goditjes së fortë nga ana e forcave shqiptare të dislokuara në Përbreg. Por edhe disa qindra të vrarë që pranon historiografia ushtarake serbe për trupat e veta në Lumë, janë jo vetëm një disfatë, por një katastrofë, që bëhet edhe më evidente po të krahasohet me humbjet e serbëve gjatë Luftës së Parë Ballkanike, kur në betejën e Kumanovës ( 23 -24 tetor 1912), ku morën pjesë 168 mijë trupa (111000 serbë dhe 58000 osmane), mbetën të vrarë nga të dy palët 1887 vetë (687 [[Serbët|serbë]] dhe 1200 [[Turqit osmanë|turq]]) .Por numri prej 12 mijë,15 mijë apo 18 mijë ushtarësh serbë të vrarë në Lumë, në nëntor 1912, që jepet në disa botime shqiptare, madje edhe në pllakën e lapidarit, që i kushtohet kësaj lufte, është i zmadhuar dhe jo real. Me të drejtë prof. Shefqet Hoxha e ka quajtur “ një shifër folklorike”. Kjo bëhet edhe më e kuptueshme, po të kemi parasysh se gjithë humbjet e ushtrisë serbe në Luftën e Parë Ballkanike janë llogaritur në 22 mijë veta. Serbia pati në Lumë edhe një katastrofë morale. “Shqiptarët e ‘egër’, ushtarët tanë të zënë robër i çarmatosin dhe i lëshojnë, kurse ushtria jonë ‘kulturuar’ e shekullit XX po i vret fëmijët e tyre.”-shkruante në shtypin e kohës Dimitrije Tucoviç. Shaban Braha, në librin e tij “Beteja e Drinit kundër agresionit serb,nëntor 1912”, informon për “lirimin e dorëzimin e 720 robërve të kapur në luftën Lumës”. Ky është një tregues tjetër i fitores morale të shqiptarëve kundër serbëve, më 1912. == Përjetësimi i Betejës së Lumës nga rapsodi popullor == ==== Rapsodi popullor këtë ngjarje historike e përjetësoi edhe përmes vargjeve si: ”Ka hi serbi n´at´ Prizren, po i thot`Lumës: ”Liromë ven!” Nuk jam mbreti, po jam Luma, ´mushi gjiksin plot me plumba!” Kur vikati Islam Spahija: ”Bini djem, se shkoi Shqipnija!” “Bini djem-thrret Ramadani- bini djem se shkoi vatani!” Gryka e Shejës po rredh gjak, po i thotë Drinit: ”Ndihmomë pak, ndihmomë pak, n´dash me m´ndihmue, kllade t´mdhaja jam tuj çue”. Krajli i serbit ban: ”Medet, m´faroi Luma askerin krejt! ma faroi askerin e ngrat burrat me pushk`e gratë me spatë”. “Kadal, krajl u mlofsh me marre, dymdhetmi t`metën pa varre!” Djemt´e Lumës hiç s´kanë dert, ka ni luftë bajn´vjet për vjet, luft´ me krajl e luft´ me mbret...” (...) “Hasi shpat e gur e kep vend për vend pushka kërset shkoj kukuja shpi për shpi I preu Hasi 3 mijë shkijë...” (...) “Krejt Opoja u mlu n`zi Prej Prizrenit ter n´Dri Tre ditë luftë e tre ditë zi u vranë shkije përmi tre mijë...” ====<ref>{{cito lajm|title=Kenge popullore|accessdate=18 mars 2017|agency=Rapsodi}}</ref> == Përfundim == Përfundimisht, beteja dhe gjithë lufta e Lumës, në nëntor 1912, zë një vend të merituar në historinë ushtarake të Shqipërisë të periudhës së Pavarësisë. Luma, i ndaloi një javë forcat e Armatës III serbe në rajonin e Prizrenit për t’u riorganizuar,duke i dhënë kohë Ismail bej Vlorës për të mbërritur në Durrës para se të mbërrinin aty repartet e ushtrisë serbe (Vlorën e kishin bllokuar luftanijet greke). Kjo betejë,fama e saj, shkuan larg deri në Londër, duke e siguruar Lumën njëherë e përgjithmonë brenda kufirit të shtetit të ri shqiptar. == Të rënë në luftë kundër serbëve (nëntor 1912) == * 1. Abaz Zezi, Lojme, Botat e Kuqe (Gostil); * 2. Adem Cena, Kalis, Qafë e Duhles; * 3. Adem Halili, Skavicë, Qafë e Kolesjanit; * 4. Ahmet Cen Xhahu, Gjegjën, Zabeli i Branesë; * 5. Ahmet Iljazi, Brekijë; * 6. Arif Allaraj, Topojan, Glloboçicë (Gorë); * 7. Avdi Hasan Avdia, Morinë, Bregu i Drinit (Morinë); * 8. Baftjar Tahiraj, Topojan, Botat e Kuqe (Gostil); * 9. Bajram Istref Avdia, Morinë, Bregu i Drinit (Morinë); * 10. Bajram Isuf Nerguti, Gjegjën, Uki i Vjerrë (Bardhoc); * 11. Bajram Ramadani, Përbreg, Breglumë; * 12. Bal Musli Syla, Morinë, Hani i Balës; * 13. Baki Maliqi, Ujmisht, Botat e Kuqe (Gostil); * 14. Bektash Gjoka, Ujmisht, Botat e Kuqe (Gostil); * 15. Beqir Misin Syla, Morinë, Hani i Balës; * 16. Beqir Zyberi, Bicaj, Gjomç (Osmanaj); * 17. Brahim Allaraj, Topojan, Gjomç (Osmanaj); * 18. Brahim Zeqiri, Radomirë, Qafë e Kolesjanit; * 19. Cen Hajdin Xhahu, Gjegjën, Zabeli i Branesë; * 20. Demë Hasë Mica, Gjegjën, Uki i Vjerrë (Bardhoc); * 21. Demë Syla, Morinë, Hani i Balës; * 22. Dervish Trota, Shtiqën, Botat e Kuqe (Gostil); * 23. Dil Fana, Topojan, Qafë e Duhles; * 24. Dostan Peposhi, Lusën, Qafë e Kolesjanit; * 25. Dullë Dema, Gostil, Botat e Kuqe (Gostil); * 26. Elez Ramë Përzhita, Morinë, Bregu i Drinit (Morinë); * 27. Emërllah Ahmet Dida, Përbreg, Gjomç (Osmanaj); * 28. Esat Allaraj, Topojan, Glloboçicë (Gorë); * 29. Faruk Islamaj, Topojan, Qafë e Duhles; * 30. Fasli Brati, Bicaj, Bicaj; * 31. Feriz Ahmetaj, Topojan, Qafë e Kolesjanit; * 32. Hakik Dema, Bardhoc, Botat e Kuqe (Gostil); * 33. Halil Ademaj, Bardhoc, Botat e Kuqe (Gostil); * 34. Halil Krosi, Reç, Gjomç (Osmanaj); * 35. Halil Musallari, Topojan, Qafë e Duhles; * 36. Halil Taci, Gjegjën, Ara e Mehmetit (Bardhoc); * 37. Halim Shehu, Shtiqën, Livadhet e Gjata (Shtiqën); * 38. Halit Bilal Syla, Morinë, Hani i Balës; * 39. Hamdi Zyberaj, Topojan, Qafë e Duhles; * 40. Hamzë Dema, Morinë, Bregu i Drinit (Morinë); * 41. Hasan Çupi, Brekijë, Brekijë; * 42. Hasan Hajdari, Morinë, Hani i Balës; * 43. Hasan Shabani, Shtiqën, Botat e Kuqe (Gostil); * 44. Hazir Mehmet Nërguti, Gjegjën, Uki i Vjerrë (Bardhoc); * 45. Hazir Mhola, Bicaj (Mhole), Uki i Vjerrë (Bardhoc); * 46. Idriz Bajraktari, Kalis, Qafë e Duhles; * 47. Idriz Demi, Ujmisht, Botat e Kuqe (Gostil); * 48. Idriz Grosha, Bardhoc, Qafa e Zhurit; * 49. Idriz Istref Përzhita, Morinë, Qafa e Zhurit; * 50. Imer Selimi, Morinë, Hani i Balës; * 51. Islam Hazizi, Bicaj, Bicaj; * 52. Ismail Bajram Avdia, Morinë, Bregu i Drinit (Morinë); * 53. Ismail Neziri, Shtiqën, Botat e Kuqe (Gostil); * 54. Isuf Ramadani, Morinë, Bregu i Drinit (Morinë); * 55. Jakup Tota, Barruç, Uki i Vjerrë (Bardhoc); * 56. Jashar Nuhia, Gostil, Botat e Kuqe (Gostil); * 57. Jashar Shehu, Shtiqën, Botat e Kuqe (Gostil); * 58. Jemin Dema, Bardhoc, Qafë e Bardhocit; * 59. Liman Çejku, Lusën, Uki i Vjerrë (Bardhoc); * 60. Mehmet Allaraj, Topojan, Botat e Kuqe (Gostil); * 61. Mehmet Limani, Lojme, Botat e Kuqe (Gostil); * 62. Metali Dautllari, Topojan, Botat e Kuqe (Gostil); * 63. Mit'hat Ahmeti, Kalis, Gjomç; * 64. Muharrem Allaraj, Topojan, Gjomç; * 65. Muharrem Mema, Skavicë, Shtiqën; * 66. Mulla Musa, Zapod, Gurra e Shkozës; * 67. Mustafë Dogjani, Shtiqën, Botat e Kuqe (Gostil); * 68. Mustafë Tahiraj, Topojan, Glloboçicë (Gorë); * 69. Myftar Tahiraj, Topojan, Glloboçicë (Gorë); * 70. Nexhip Dulla, Kolesjan, Qafë e Kolesjanit; * 71. Osman Emërllah Përzhita, Morinë, Bregu i Drinit (Morinë); * 72. Osman Sula, Kalis, Qafë e Duhles; * 73. Qazim Allaraj, Topojan, Glloboçicë (Gorë); * 74. Ramadan Nerguti, Gjegjën, Kepat e Drinit (Bardhoc); * 75. Ramadan Idriz Nerguti, Gjegjën, Ura e Gjegjënit; * 76. Ramadan Koldashi, Ujmisht, Bungajë (Kukës); * 77. Rasim Meta, Bicaj, Bicaj; * 78. Rexhë Taci, Gjegjën, Gjomç (Osmanaj); * 79. Rustem Shehu, Shtiqën, Rrihna (Shtiqën); * 80. Rrahman Duraku, Morinë, Bregu i Drinit (Morinë); * 81. Sadik Dautllari, Topojan, Qafë e Duhles; * 82. Sadik Karanxha, Topojan, Zhur; * 83. Sait Bajram Avdia, Morinë, Bregu i Drinit (Morinë); * 84. Sali Ukë Taci, Gjegjën, Uki i Vjerrë (Bardhoc); * 85. Selim Gërmizi, Bardhoc, Zalli i Bardhocit; * 86. Selman Nerguti, Gjegjën, Gjomç (Osmanaj); * 87. Selman Sali Syla, Morinë, Hani i Balës; * 88. Sinan Çejku, Lusën, Uki i Vjerrë (Bardhoc); * 89. Shaban Taka, Ujmisht, Uki i Vjerrë (Bardhoc); * 90. Shaqir Basha, Shishtavec, Bungajë (Kukës); * 91. Shaqir Dauti, Shtiqën, Udha Pukë (Shtiqën); * 92. Shaqir Islamaj, Topojan, Glloboçicë (Gorë); * 93. Shaqir Nerguti, Gjegjën, Linat e Ademajve (Bardhoc); * 94. Sheh Osmani, Bicaj, Bicaj; * 95. Sherif Koka, Kalis, Gjomç (Osmanaj); * 96. Sherif Rrahman Përzhita, Morinë, Qafa e Zhurit; * 07. Tafil Istrefi, Kalis, Qafë e Duhles; * 98. Tahir Smajli, Ujmisht, Botat e Kuqe (Gostil); * 99. Xhemë Hajdini, Gjegjën, Pikëllimë (Koritnik); * 100. Xhemë Isen Syla, Morinë, Hani i Balës; * 101. Zaim Hamza(Zaimi), Topojan, Qafë e Duhles; * 102. Zenel Haziri, Gostil, Gurra e Shkozës; * 103. Zenel Mema, Skavicë, Bungajë (Kukës); * 104. Zenel Nerguti, Gjegjën, Gjegjën; * 105-106. Vëllezërit Rate, Kolesjan, Qafa e Kolesjanit; * 107. Djali i Ramadan Rexhepit, Bardhoc, Hani i Balës; * 108. Vajza e Beqir Misinit, Morinë, Hani i Balës. == Referimet dhe Lidhjet e jashtme== <references /> * [http://gazeta55.al/gazeta55/index.php?artikulli=30952|Lufta e Lumes kunder pushtuesve serbe Gazeta 55]{{Lidhje e thyer}} * [https://web.archive.org/web/20130330002706/http://lajme.shqiperia.com/lajme/artikull/iden/1047307265/titulli/Lufta-e-Lumes-kunder-pushtuesve-serbe-9-nentor---6-dhjetor-1912%7CLufta e Lumes kunder pushtuesve serbe 9-nentor,6-dhjetor-1912]dhe == Referime == {{Refbegin|indent=yes}} * {{cite web|url=http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/13893-mundja-e-serbeve-ne-lume-1912.html|publisher=Kosovari Media|language=sq|title=Mundja e Serbeve ne Lumë 1912|last1=Onuzi|first1=Sali|trans-title=The loss of the Serbs in Lume 1912|access-date=8 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126041921/http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/13893-mundja-e-serbeve-ne-lume-1912.html|archive-date=26 janar 2016|url-status=dead}} {{refend}} [[Kategoria:Qytete në Shqipëri]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Kryengritje]] [[Kategoria:Kukës]] 63o1qqcu7jqooajqeqfkghmjzsqutnl 0 87455 2978277 2944156 2026-05-07T14:43:05Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978277 wikitext text/x-wiki '''Marrëveshja e Mukjes''' u nënshkrua më [[2 gusht]] [[1943]] në fshatin shqiptar të [[Mukaj (Nikël)|Mukje]]s midis [[Balli Kombëtar|Ballit Kombëtar]] dhe [[Partia Komuniste e Shqipërisë|Partisë Komuniste të Shqipërisë]] për të bashkërenduar e rezistencën shqiptare në Luftën e Dytë Botërore dhe për tu përgatitur për të ardhmen e Shqipërisë Etnike. [[Figura:Mbledhja e Mukjes.jpg|thumb|300px|Mbledhja e Mukjes]] Marrëveshja themeloi një Komitet të Shpëtimit Kombëtar i cili duhet të merrte drejtimin e lëvizjes së rezistencës shqiptare. Nga ana e komunistëve shqiptarë, marrëveshja u nënshkrua nga [[Ymer Dishnica]], një anëtar i Byrosë Politike të Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Shqipërisë. Një mosmarrëveshje u ngrit në lidhje me statusin e Kosovës. Ndërsa Balli Kombëtar propozoi për të luftuar për bashkimin e [[Kosova|Kosovës]] me Shqipërinë, përfaqësuesit komunistë kundërshtuan ashpër. Më në fund u arrit një kompromis, ku çështja e Kosovës të vendosej në një referendum të popullit të saj në fund të luftës. Marrëveshja u konsiderua kundërrevolucionare nga Partia Komuniste e Jugosllavisë, i deleguari i të cilëve pranë Partisë Komuniste të Shqipërisë [[Svetozar Vukmanoviç]]-Tempo ushtronte ndikim të konsiderueshëm mbi komunistët shqiptare e veçanërisht mbi drejtuesin e tyre, [[Enver Hoxha]]. Si pasojë, kjo marrëveshje u dënua zyrtarisht nga Enver Hoxha në një takim të Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Shqipërisë. == Mbledhja Kombëtare në [[Tapizë]], 26 korrik 1943== Sot më 26 korrik 1943, ora 11 p.dite, u mblodhën në shtëpinë e Z. Dr. [[Ihsan Toptani]] në katundin Tapizë të Tiranës, Delegacioni i Këshillit të Përgjithshëm Nacionalçlirimtar, i përbërë prej Z. major Abaz Kupi. Myslim Peza, Dr. Ymer Dishnica, Kamber Qafmolla dhe Mustafa Gjinishi dhe Delegacioni i organizatës "Balli Kombëtar", i përbërë prej Z. Mithat Frashëri, Hasan Dosti dhe Faik Quku. Me vendim të përbashkët u zgjodh Z. Mithat Frashëri si kryetar i mbledhjes dhe Z. Mustafa Gjinishi si sekretar. U vendos të pranohen si dëgjues Z. Pater Lek Luli, Dr. Ihsan Toptani, [[Xhemal Herri]], [[Gogo Nushi]], Sali Vata dhe Abdullah Ymeri. Delegatët e të dyja organizatave, duke interpretuar dëshirën dhe vullnetin e popullit shqiptar për me ndjekë një luftë të përbashkët kundër okupatorit fashist dhe atë të dy organizatave përkatëse, vendosën: Neni 1: Të formohet një komitet i përbashkët lufte me emrin "Komiteti i Shpëtimit të Shqipërisë". Neni 2: Komiteti për shpëtimin e Shqipërisë ka për qëllim realizimin e këtij programi: 1- Luftë imediate kundër armikut okupator për çlirimin e Shqipërisë. 2- Indipendencën e plotë të Shqipërisë në kufijtë e 1913-ës dhe realizimin e bashkimit me atdheun shqiptar të viseve të banuara prej shqiptarësh, në virtut të parimit të përgjithshëm të vetëvendosjes së popujve, të njohur universalisht dhe garantuar prej Kartës së Atlantikut. 3- Një Shqipëri të lirë independente, demokratike të vërtetë. 4- Forma e regjimit do të caktohet prej vetë popullit me anën e një asambleje konstituante, të zgjedhur me sufrazh universal. 5- Komiteti i Shpëtimit të Shqipërisë pushon të ekzistojë me formimin e një qeverie provizore. Komiteti i Shpëtimit të Shqipërisë do të formohet sa më shpejt që ta lejojnë rrethanat. Delegatët e Ballit Kombëtar për deri në aprovimin e organizatës së tyre e nënshkruajnë këtë rezolucion "Ad referendum". Delegatët K. i Përgjithshëm Nacionlaçlirimtar (5 firmat) Balli Kombëtar (3 firmat)<ref>AQSH. F. 14. dos. 21</ref> ==Procesverbalet e Mbledhjes së Mukjes== Proces-verbal Sot më datë 1 gusht 1943 u mbajt në katundin Mukje, mbledhja e dytë e delegacioneve të Organizatës B.K. dhe të Organizatës Nacional-Çlirimtare. Kryesia e mbledhjes me vota unanime iu ngarkua Z. Thoma Orollogajt dhe sekretaria Z. M. Gjinishi. Bisedimet i hap Z. Dosti, delegat i B.K. i cili deklaron se pas bisedimesh që bëri qendra e Ballit proces-verbalit të marrëveshjes së bërë më 26 korrik 1943, të nënshkruar ad-referendum prej delegacionit të Ballit, e gjen të nevojshme të bëhet një shqyrtim disa pikave të akordit të arritun. Bisedohet dhe vendoset që pika 1 e nenit 2 të ndryshohet dhe të qëndrojë në këtë mënyrë: Pika 1. Luftë imediate kundër armikut okupator dhe kundër çdo armiku tjetër eventual okupator Pika 2. Luftë për një Shqipëri independente dhe për zbatimin e parimit të njohur universalisht e të garantuar nga Karta e Atlantikut të vetëvendosjes së popujve për një Shqipëri Etnike. Pika 3. ndryshohet dhe pranohet në këtë mënyrë: Një Shqipëri të lirë, indipendente, demokratike, popullore. Pika 4. ndryshohet dhe pranohet në këtë mënyrë: Komiteti për Shpëtimin e Shqipërisë bie me formimin e një qeverije provizore. Pika 5. ndryshohet dhe pranohet në këtë mënyrë: Forma e regjimit do të caktohet prej vetë popullit me anën e një asambleje konstituante, të zgjedhur me sufrazh universal direkt. Delegacionet: B.K. * 1. [[Hasan Dosti]] * 2. [[Mit'hat Frashëri]] * 3. [[Thoma Orollogaj]] * 4. [[Skënder Muço]] * 5. [[Hysni Lepenica]] * 6. [[Isuf Luzaj]] * 7. [[Kadri Cakrani]] * 8. major [[Raif Fratari]] * 9. [[Nexhat Peshkëpija]] * 10. [[Halil Mëniku]] * 11. [[Ismail Petrela]] * 12. [[Vasil Andoni]] K.P.N.Çlirimtar * 1. N.Kolonel [[Jahja Çaçi]] * 2. [[Myslim Peza]] * 3. [[Abaz Kupi]] * 4. [[Ymer Dishnica]] * 5. [[Mustafa Gjinishi]] * 6. [[Omer Nishani]] * 7. Sulo Bogdo * 8. Shefqet Beja * 9. [[Medar Shtylla]] * 10. Stefan * 11. [[Haki Stërmilli]] * 12. G. Nushi [[Lufta Antifashiste Nacionalçlirimtare]] Proklamatë Popull shqiptar! Po bëhen afro 5 vjet që Italia fashiste ka pushtue vendin tonë të shtrenjtë dhe po mbjell kudo zi e mjerim. Barbarizma ka arritur kulmin. Në këto kohë të fundit ka djegë e ka shkatërrue fshatra e qytete dhe me një etje të tërbueme ka vra e ka therë burra e gra, djem e vajza, pleq e të rinj dhe fëmi të vegjël shqiptar që ende thithin qumështin e nënës... Komiteti për Shpëtimin e Shqipërisë, shprehje e gjallë e fuqive të kombit, paraqet këtë program: 1. Luftë të përbashkët dhe të menjëhershme përbri aleatëve më të mëdhenj, Anglisë, SHBA dhe Bashkimit Sovjetik si dhe popujve të shtypur kundra pushtuesit barbar. 2. Luftë për një Shqipëri të pamvarme, luftë për zbatimin e parimit të njoftun botërisht e të garantuar nga Karta e Atllantikut të vetvendosjes së popujve për një Shqipëri etnike. 3. Luftë për një Shqipëri të lirë, demokratike e popullore. Shqiptarë! Nuk keni ç'të prisni ma. Armiku është akoma në vatrat tona. Erdhi koha që të çohemi të gjithë të vegjël e të mëdhenj, burra e gra, intelektualë e patriotë qytetarë dhe katundarë dhe të rrokni armët për dëbimin sa më të shpejtë të pushtuesit të huaj nga toka e shenjtë shqiptare. Ngrihuni të gjithë pra, betohuni rreth flamurit të Skënderbeut, bashkohuni rreth Komitetit për Shpëtimin e Shqipërisë dhe sulmoni në çdo vend e kënd, me armë e çdo mjet armikun pushtues, zgjidhni prangat e robërisë që i kini në duar afër 5 vjet dhe merrni gjakun e martirëve tanë që ditën të vdesin në fushën e nderit për lirinë e Shqipërisë. Dita e shpëtimit erdhi! Jashtë armiku zaptues! Rroftë Shqipëria e bashkueme në luftë kundër pushtuesit! Rrofshin aleatët tanë të mëdhenj, Angli, Shtetet e Bashkueme e [[Bashkimi Sovjetik]]! Rroftë Shqipëria e pavarme, demokratike popullore! Komiteti për shpëtimin e Shqipërisë<ref>{{Cite web|url=http://historia.ballikombetar.org/?id=mukja.html&what=artikull|title=Procesverbalet e Mbledhjes së Mukjes|access-date=26 dhjetor 2011|archive-date=8 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308211232/http://historia.ballikombetar.org/?id=mukja.html&what=artikull|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Marrëveshje]] [[Kategoria:Balli Kombëtar]] {{his-cung}} 7f4whxo8n3u0p2ww1kf10hf0h6cmhuw 0 89138 2978572 2408646 2026-05-08T11:48:12Z Mitrovica02 128863 2978572 wikitext text/x-wiki '''Rudi Vata''' lindi më [[3 shkurt]] të vitit [[1970]] në [[Shkodër]], [[Shqipëri]], ish futbollist i kombëtares shqiptare. {{fut-cung}} [[Kategoria:Lindje 1970]] [[Kategoria:Futbollistë nga Shkodra]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] 54zfhjm0uyydldhfdal8oxi120c3sor 2978573 2978572 2026-05-08T11:53:52Z Mitrovica02 128863 2978573 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Rudi Vata | image = | full_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1969|2|13}} | birth_place = [[Shkodër]] | height = 1.83 m | position = [[Defender (association football)|Defender]] | currentclub = | youthyears1 = 1980–1988 | youthclubs1 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | years1 = 1988–1990 | clubs1 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | caps1 = 40 | goals1 = 5 | years2 = 1990–1991 | clubs2 = [[KS Dinamo Tirana|Dinamo Tirana]] | caps2 = 20 | goals2 = 2 | years3 = 1991 | clubs3 = [[Le Mans FC|Le Mans]] | caps3 = 18 | goals3 = 0 | years4 = 1992 | clubs4 = [[Tours FC|Tours]] | caps4 = | goals4 = | years5 = 1992–1993 | clubs5 = [[KS Dinamo Tirana|Dinamo Tirana]] | caps5 = 22 | goals5 = 3 | years6 = 1993–1996 | clubs6 = [[Celtic F.C.|Celtic]] | caps6 = 45 | goals6 = 4 | years7 = 1996–1998 | clubs7 = [[Apollon Limassol]] | caps7 = 50 | goals7 = 9 | years8 = 1998–2001 | clubs8 = [[FC Energie Cottbus|Energie Cottbus]] | caps8 = 81 | goals8 = 2 | years9 = 2001–2002 | clubs9 = [[Rot-Weiß Ahlen]] | caps9 = 10 | goals9 = 0 | years10 = 2002–2003 | clubs10 = [[KF Tirana|Tirana]] | caps10 = 30 | goals10 = 2 | years11 = 2003 | clubs11 = [[Yokohama FC]] | caps11 = 24 | goals11 = 3 | years12 = 2003–2004 | clubs12 = [[St Johnstone F.C.|St Johnstone]] | caps12 = 15 | goals12 = 0 | years13 = 2004–2005 | clubs13 = [[KF Partizani Tirana|Partizani]] | caps13 = 20 | goals13 = 1 | totalcaps = 375 | totalgoals = 31 | nationalyears1 = 1990–2001 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps1 = 59 | nationalgoals1 = 5 | manageryears1 = 2011–2012 | managerclubs1 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] }} '''Rudi Vata''' lindi më [[3 shkurt]] të vitit [[1970]] në [[Shkodër]], [[Shqipëri]], ish futbollist i kombëtares shqiptare.<ref name="Times Online">{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article5989535.ece|title=Earrings and beards welcome as Rudi Vata helps Stark's boys|date=28 mars 2009|accessdate=7 korrik 2011|publisher=Times Online|author=Phil Gordan|language=en}}{{dead link|date=shtator 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ==Burime== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Vata, Rudi}} [[Kategoria:Lindje 1970]] [[Kategoria:Futbollistë nga Shkodra]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Vllaznia Shkodër]] [[Kategoria:Futbollistë në KS Dinamo Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në Celtic FC]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Partizani]] [[Kategoria:Trajnerë shqiptarë futbolli]] [[Kategoria:Trajnerë në KF Vllaznia Shkodër]] {{fut-cung}} mazvjs590gp0pcg4gqsb4m46273ti0d 10 89267 2978227 769465 2026-05-07T13:11:57Z Klein Muçi 52109 Klein Muçi zhvendosi faqen [[Stampa:Atesit]] te [[Stampa:Ateist]] pa lënë një ridrejtim: Gabim drejtshkrimor 769465 wikitext text/x-wiki {{Userbox |border-c=#7CFC00 |border-s=0 |id-c=#32CD32 |id-s=12 |id-fc=#000 |info-c=#32CD32 |info-s=8 |info-fc=#000 |id=[[Image:Atom of Atheism-Zanaq.svg|50px]] |info=Ky përdorues është ateist.}} 846skwt4s0q9xaip25cjpf3gdcuw0g9 10 90329 2978502 792948 2026-05-07T23:44:53Z Klein Muçi 52109 2978502 wikitext text/x-wiki <onlyinclude><div id="contentSub2"><span class="subpages">{{{1}}} {{#if:{{{2|}}}|&gt; {{{2|}}}|&gt; '''{{PAGENAME}}'''}} {{#ifeq:{{{3|}}}|{{{2|}}}||{{#if:{{{3|}}}|&gt; {{{3|}}}}} &gt; '''{{PAGENAME}}'''}}</span></div></onlyinclude> <noinclude> {{Stampa:Subpage/doc} </noinclude> dvs2zbf122zao632eigoof84o79dv96 10 91188 2978501 2359326 2026-05-07T23:44:37Z Klein Muçi 52109 Klein Muçi zhvendosi faqen [[Stampa:Subpage/Doku/doc]] te [[Stampa:Subpage/doc]] pa lënë një ridrejtim: Standardizim 2359326 wikitext text/x-wiki <hr class="" style="background-color:#B3B7FF; margin:1em 0.5em ; height:0.7ex; " /> <div id="framedocumentation"><div class="Kornizë1" style="margin-bottom:0.5em; padding:0.5em; padding-top:0; clear:left; border-style:solid;" id="Stampa"> == Përdorimi == '''Standard''' : <code><nowiki>{{Subpage|[[Emri|Emri]]}}</nowiki></code> <br /><hr style="border:none; height:0.7ex; clear:both;" /> {| cellspacing="8" cellpadding="0" class="Ngjyra1 Kornizë2" style="width: 100%; font-size: 100%; border-style: solid; border-width: 3px; margin: auto; margin-top: 3px; margin-bottom: 3px; clear: both; position:relative;" | Për pyetje në lidhje me këtë Stampë, kështu mundeni të kontaktoni [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvendin]]. |} {| cellspacing="8" cellpadding="0" class="plainlinks" style="background:transparent; margin: 2px 0;" id="Dokumentation.Info" | style="position:relative; width:35px; vertical-align:top;" | [[Skeda:Information icon.svg|30px|Informacion|alt=]] | style="width: 100%;" | <ul> <li><span class="plainlinks">[http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Stampa:Subpage/Doku&action=edit Redaktoje]</span> Dokumentacionin</li> <li></li> <li> </ul> |}</div></div> <hr class="" style="background-color:#B3B7FF; margin:1em 0.5em ; height:0.7ex; " /> 9hfzyxxr9bw7tlltnkugazdjllxwagh 0 95846 2978258 2825899 2026-05-07T14:42:59Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978258 wikitext text/x-wiki {{për përmirësim}} [[Skeda:qazim_bllaca185x254.jpg|parapamje|Qazim Bllaca]] '''Qazim Bllaca''' ([[Bllaca|Bllacë]], 9 maj 1915 - [[Prizreni|Prizren]], [[18 korrik]] [[2005]]) qe nëpunës, përfaqësues i Kosovës në Kuvendin Kombëtar, [[Ministër i Tokave të Lirueme|nënministër i Tokave të Lirueme]] në qeverinë [[Eqrem bej Libohova|Libohova]] dhe njëri prej bashkëthemeluesve të [[Lidhja e Dytë e Prizrenit|Lidhjes së Dytë të Prizrenit]]. == Jeta == Leu në Bllacë të [[Suharekë]]s, njëri nga të gjashtëmbëdhjetë fëmijët nga [[Ramë Bllaca|Ramë Bllacës]]. == Tridhjetë vjet nëpër ferrin dhe burgjet komuniste në Kosovë e Shqipëri == Iu bashkua gjermanëve për t'i luftuar çetnikët serbë. Vështirë të ketë njeri aktiv në botën shqiptare, aktiv për të ditur rreth historisë sonë kombëtare rreth qëndresës kombëtare, sidomos gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe dekadave të sundimit komunist, që të mos ketë dëgjuar për Qazim Bllacën. Qyteti i lashtë i [[Prizreni]]t dhe [[Theranda|Suhareka]] e kanë pritur dhe shpallur hero që ditën e parë të hyrjes së tru pave gjermane në Prizren nga [[Lufta e Dytë Botërore]]. Sepse, Qazim Bllaca ishte ai njeri që i thirri në ndihmë trupat gjermane për të shpë tuar shqiptarët prej masakrave të ushtarëve dhe [[çetnik]]ëve [[serbë]] në Bllacë, Suharekë e më gjerë. Qazim Bllaca i doli atëherë në rrugë auto kolonës gjermane, që vinte nga Qafa e Duhlës për në Prizren, dhe u dha ushtarëve gjermanë një letër të shkruar prej dorës së tij në gjerman isht, në të cilën u tregonte se serbët po bënin kërdinë mbi popullsinë civile shqiptare, po i vrisnin e masa kronin vetëm pse ishin shqiptarë etnikë në trojet e tyre, dhe u kërkonte ndihmë gjermanëve. Dhe ashtu u bë. Ushtarët gjermanë i vunë përpara çetnikët serbë dhe shpëtoi Bllaca e fshatrat përreth. Shpëtoi Suhareka, Prizreni e krejt Kosova. Po atë ditë Qazim Bllaca u priu gjermanëve, duke udhëtuar në krye të autoko lonës gjermane, në automjetin e parë të saj drejt Prizrenit. Ai ishte njeriu që prezantoi shqiptarët para armatës zulmëmadhe gjermane. Udhëtoi me oficerët gjermanë, pa me sytë e tij se si kapitullonin serbët para gjermanë ve, ata serbë që zi e gjëmë u k ishin shka­ktuar shqiptarëve brez pas brezi. == Patriotizmin e trashëgoi nga i ati, [[Ramë Bllaca]] == Natyrisht, aq sa i ka premtuar ajo kohë udhëtimi, Qazim Bllaca u ka folur oficerëve gjermanë për shqiptarët, për vuajtjet e tyre nën thun drën serbe, për hiret e virtytet e bukura të shqiptarëve, për zakonet e lavdërueshme të tyre. Por sado pak t'u ketë folur Qazimi gjermanëve mirë për shqiptarët e keq për serbët, edhe vetë prezenca e tij i ka mikluar e bindur oficerët gjermanë për fis nikërinë e shqiptarëve. Sepse realisht gjermanët kishin hasur në një fisnik shqiptar, i cili po u kërkonte ndihmë atyre të shpëtonte prej bar barëve serbë bashkëkombësit e tij shqiptarët. Dhe kështu autokolona gjermane e grirë nga autovetura, ku rrinin dy oficerë gjermanë dhe Qazim Bllaca, hyri në [[Prizreni|Prizren]], ku u pritën realisht si shpëtimtarë të shqiptarëve. Shqiptarët s'kanë pasur dhe s’kanë droje për këtë. Prizrenasit janë ndjerë mase të qetë e të lumtur bash pse kanë parë në krye të autokolonës germane Qazim Bllacën, të cilin e njihnin se ishte rritur e shkolluar në këtë qytet të lashtë, historik e krenar shqiptar. Që e njihnin si birin e patriotit të madh shqiptar [[Ramë Bllaca]], i cili kishte kundërshtuar zbrazjen e Kosovës prej racës shqiptare, zbrazje e cila do të realizohej në bazë të marrëvesh jeve të turpshme serbo- turke, birin e këtij deputeti shqiptar të parlamentit jugosllav, të cilin çetnikët serbë e vranë në pabesi, se nuk e mundnin dot. Prizrenasit janë ndjerë ngrohtë që Qazim Bllaca, biri i patriotit [[Ramë Bllaca]], është me oficerët gjermanë. Dhe që nga ajo ditë, Qazim Bllaca është hero në [[Prizreni|Prizren]]. Ani se veprim taria e tij e mëvonshme është e bujshme në dobi të kombit e të çësht jes shqiptare në tërësi, ani se kalvari i vuajtjeve të tij nëpër burgjet komu­niste, si ndëshkim pse ishte dhe është shqiptar, ia lartëson edhe më meritat e tij. Ani pse dashuria për Shqipërinë, për kombin, ani pse sakrificat dhe shërbimi ndaj tij në funksione nga më të nderuarat, u bënë shkak të torturohet tridhjetë vjet nëpër ferrin e burgjeve komu niste në [[Kosov]]ë e [[Shqipëria|Shqipëri]]. Pas misioneve patriotike - në burg ==Kryetari i parë shqiptar i Bashkisë së Prizrenit== Qazim Bllaca ishte njëri ndër nismëtarët dhe njëri nga shtatë drejtuesit krye sorë të Lidhjes së Dytë Shqiptare të Prizrenit të 16 shtatorit të vitit 1943. Është nënprefekti i parë i Suharekës kur u bë administrata shqiptare në kohën e luftës së Dytë Botërore në prill 1941. Është kryetari i parë shqiptar i Bashkisë së [[Prizreni]]t që në qershor 1941. Gjatë viteve 1942 -1944 zgjidhet deputet për Kosovën në Kuvendin Kombëtar të [[Shqipëria|Shqipëris]]ë me seli në [[Tirana|Tiranë]], kohë kjo kur trojet etnike shqiptare, në pjesën dërmuese të tyre ishin bashkuar dhe qeveriseshin nga administratë shqiptare. Në vitin 1943 emërohet nën ministër i ekonomisë kombëtare në qeverinë [[Rexhep bej Mitrovica|Rexhep Mitrovica]] Të përpiqesh që të rrokësh jetën e një personaliteti si Qazim Bllaca, është e vështirë, pasi përmasat e tij nuk zvogëlohen dot. Ndryshe do të ishte të shkruhej një libër për këtë njeri. Atëherë mund të shënoje diçka për të. Ndërsa ne në rastin tonë, vetëm mund të cekim telegrafisht jetën dhe bëmat e tij. Vetëm mund të themi shumë shkurt, se është i vetmi njëri i mbetur gjallë, si njëri ndër nismëtarët dhe njëri nga shtatë drejtuesit krye sorë të Lidhjes së Dytë Shqiptare të Prizrenit të 16 shtatorit të vitit 1943. Është nënprefekti i parë i Suharekës kur u bë admin­istrata shqiptare në kohën e Luftës së Dytë Botërore në prill 1941. Është kryetari i parë shqiptar i bashkisë së Prizrenit që në qershor 1941. Gjatë viteve 1942 -1944 zgjidhet deputet për Kosovën në Kuvendin Kombëtar të Shqipërisë me seli në Tiranë, kohë kjo kur trojet etnike shqiptare, në pjesën dërmuese të tyre ishin bashkuar dhe qev eriseshin nga administratë shqiptare. Në vitin 1943 emërohet nën ministër i ekonomisë kombëtare në qeverinë e Rexhep Mitrovicës, qeveri kjo e gjithë hapësirës shqiptare, qeveri kjo që kundërshtonte rreptë italianët që i kishin hequr Shqipërisë përfaqësitë e saj diplomatike jashtë, që i kishte cenuar flamurin kombëtar shqiptar etj.. Në këtë detyrë Qazim Bllaca qën droi deri në nëntor 1944 kur e morën pushtetin komunistët në Tiranë dhe në Jugosllavi. Një muaj më vonë Qazimi arrestohet te dajat e tij në fshatin Budakovë të Suharekës, prej OZNA-s serbe dhe e burgosin në Prizren. Më pas e dërgojnë në burg në Prishtinë. Në qershor 1945 e ekstradojnë në burgun e Tiranës. Por në vend që komunistët shqiptarë ta lëshonin prej burgut, në Tiranë fillon kalvari i llahtarshëm i torturave e i vetmisë. Dy vjet hetuesi. Më pas gjykata ushtarake e dënon me njëzet vjet burg të rëndë. Pastaj nga burgu i vogël qeli në Burrel e Tiranë, e hed hin në një burg më të madh - intern im në fshatin Shtyllas në Levan të Fierit për 13 vjet. Dhe gjithë kjo udhë e mundimshme ferri, vetëm e vetëm pse qe shqiptar, pse e deshi Shqipërinë, Kosovën, kombin të cilit i përkiste, pse bëri për ta, pse sakri fikoi për ta, pse urrente serbët të cilët veç të zeza i kishin sjellë kombit shqiptar. Të heshtësh për Qazim Bllacën, për këtë shqiptar vigan, fisnik gjith sej, siç ka heshtur historiografia jo në, gazetarët dhe shkrimtarët shqiptarë, është njëlloj sikur të kalosh në këmbë bri një mali të lartë e të thuash se nuk e kam parë malin. Gjithsesi është një mëkat i ynë. Se nuk i kemi trokitur në derë këtij njeriu që të mëson si të jesh shqiptar i denjë, që të mëson se si të nderojnë të tjerët, që të mëson se si e pse të jesh krenar që je shqiptar. Sa na është dashur e s'e kemi thirr kur kemi ecë nëpër terr. E shpesh mendoj se nuk kemi dashur të na e tregojë udhën. E kemi dashur terrin, qorrsokakun. Se nuk kemi qenë fisnikë që ta thirrnim Qazimin e shokët e tij. Kemi pasur ngaherë drojën se na zë nën vete. Se nuk kemi guxuar as t'i rrimë përballë për shkak të madhështisë së tij, për shkak të potencës së tij. ==Qazimi, i treti nga 16 fëmijët e Ramë Bllacës== Qazim Bllaca, i treti djalë ndër 16 fëmijët e Ramë Bllacës, u lind në fshatin Bllacë të Suharekës, me 9 maj 1915. Fëmijëri e pazakontë për këtë djalë i cili pati privilegjin që i ati i tij shumë i njohur ta përkëdhelte dhe ta mbante me vete në odat e burrave të cilat në atë kohë e thuajse gjithmonë për shqiptarët kanë qenë univer­sitete të filozofisë e urtisë popullore. Por fat ishte për këtë djalë se në odat ku rrinte Ramë Bllaca flitej pa nda për hallet e popullit dhe për çështjet e mëdha të kombit. Se Rama ishte poli tikan dhe për shkak të përgjegjësive që kishte marrë mbi vete, ai sun donte me dije e urti odat e burrave. Përfitimi ishte i dyanshëm. Rama lazdrohej me Qazimin e ndërsa ky ngjizej me patriotizëm pasi në odën e Ramës vinin mysafirë të ndryshëm e nga të gjitha anët. Ndonëse vetë [[Ramë Bllaca]] ishte deputet në parlamentin e [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavis]]ë, ai ishte njeri i pashkollë. Kështu, sipas tij, njeriu i pa shkol lë është si njeriu pa sy. Ndoshta mu për këtë shkak, ai kishte vendosur që djalin e tij Qazimin ta shkollonte. Por atëhere [[Bllaca]] nuk kishte shkollë. Kështu që shkollimi mund të bëhej vetëm në qytete si Prizreni. Pasi kishte mësuar në fëmijërinë e njomë në odën e burrave në prehër të Ramë Bllacës, pasi kishte dëgjuar e mësuar eposin legjendar të kresh nikëve të bjeshkëve tona Mujo e Halili, po vinte dita që Qazimi të nda hej nga familja e vendlindja e tij Bllaca për të nisur shkollimin sis tematik. Në moshën gjashtëvjeçare, pikër isht në vitin 1921, një ditë të bukur, Qazim Bllaca hyp në prehër të babait të tij në atkinë e bardhë pasi për shëndetet me nënën dhe të tjerët e familjes dhe i shoqëruar edhe nga tre - katër burra të tjerë niset drejt Prizrenit. Drejt atij qyteti që i ishte dukur se është në fund të botës dhe jo veç tridhjetë km larg vendlindjes së tij. Babai i tij kishte biseduar me do miq të vet që ishin prej Zhuri, por që ishin banorë të hershëm të Prizrenit, që djali i tij të rrinte në shtëpinë e tyre. Dhe kështu Qazim Bllaca që në moshën 6-vjeçare u bë edhe me një familje të dytë, që ishte familja e vëllezërve Hasan e Hysen Zhurit. Sapo mbërrin në [[Prizreni|Prizren]] dhe ven doset në këtë familje të re njomëzaku 6 vjeçar ndeshet me vështirësi të shumta. Në familjen ku banonte flitej herë shqip e herë turqisht. Në shkol lë mësohej në gjuhën serbe pasi nuk mund të mendohej për shkolla në gjuhën shqipe. Serbishtja ishte gjuha zyrtare e pushtuesit. Turqishtja për dorej si gjuhë që të bën të dukesh me kulturë, të bën të dukesh qytetar. Ndërsa shqipen në atë kohë, si edhe sot në grupe të caktuara në Prizren e konsideronin si gjuhë të katun darëve. Kështu pra që në moshën 6 vjeçare Qazim Bllaca detyrohet të përdorë tri gjuhë. Ende pa e mësuar gjuhën amtare shqipe, duhej të mësonte serbishten që ishte gjuhë e mësimeve në shkollë. Duhej të mësonte turqishten që ishte gjuhë e përdorshme në familjen ku jetonte dhe gjuhë e rrugës dhe e shokëve me të cilët rrinte. Natyrisht që kjo nuk ishte e lehtë për një 6 - vjeçar. Aq më tepër ndjehej në pozitë të vështirë kur shkonte me pushimet e verës në Bllacë ku e përqeshnin shokët se nuk e fliste gjuhën shqipe si ata. Por pushimeve të verës ecte mirë me shqipen. E kur shkonte në shkollë prapë në Prizren e përqeshnin shokët e shkollës se e fliste më rëndë turqishten. Sa mbaron shkollën fillore, regjistrohet në gjimnaz në Prizren. Kjo natyrisht me vështirësi pasi ser bët nuk donin që nxënësit shqiptarë të shkolloheshin nëpër shkolla më të larta. Por edhe kur mundeshin të regjistroheshin shqiptarët në shkol la të mesme, serbët gjenin mënyra për t'i larguar nga shkolla. Ose i rrë zonin në provime, ose gjenin plot shkaqe për t'i larguar nga shkolla. Nga 20-30 nxënës shqiptarë që mund të fillonin gjimnazin, vetën dy-tre prej tyre mund ta vazhdonin e ta mbaronin. Veç këtyre vështirësive, për Qazim Bllacën kishte edhe probleme të tjera si shkaqe për ta thyer apo larguar nga shkolla. Edhe pse nxënës i shkëlqyer, ai rrezikohej sepse ishte i biri i shumë të njohurit Ramë Bllaca, që ishte halë në sy të serbëve për patriotizmin dhe shqiptarizmin e tij, për kundërshtitë e mëdha që kishte ai ndaj regjimit shovinist serb e veçanërisht kundër politikës serbe që kërkonte me çdo kusht ta shpopullonte Kosovën prej shqiptarëve duke i dëbuar ata edhe nëpërmjet mar rëveshjeve të turpshme serbo - turke, të turpshme e antishqiptare për të dyja palët si serbët ashtu edhe turqit. II ==Shqiptarët në Kosovë vriteshin në Shqipëri - burgoseshin== Kryetari i Bashkisë së Prizrenit, deputeti i Kuvendit Kombëtar Shqiptar, nënministri i Ekonomisë Kombëtare, njëri ndër kryesorët në Lidhjen e Dytë Shqiptare të Prizrenit, Qazim Bllaca, arrestohet pse i ka kontribuar kombit të tij dhe fillon kalvarin e rëndë të burgjeve komuniste dhe të internimeve për " mëkatet " që kishte bërë në dobi të çështjes kombëtare shqiptare, për të kaluar nëpër burgjet e Kosovës e të Shqipërisë vitet e moshës më të mirë [[Prizreni]], qyteti të cilin e pa pasi kishte mbushur gjashtë vjet, por ku do të nis ngjitja e Qazim Bllacës në hierarkinë e pushtetit dhe ku do ta përfundo jë jetën pas shumë vjetësh të kaluar nëpër burgje - në [[Kosova|Kosovë]] e [[Shqipëria|Shqipëri]] Duke qenë i paqetë në [[Prizreni|Prizren]] vetë Qazimi, por edhe Rama për të birin, ai vendos që ta dërgojë për studime diku larg ku të mos njihej se i biri i kujt ishte e të mos i kanosej kjo gjë si rrezik të birit. Për këtë ai zgjedh shkollën e mesme në Kragujevac të Serbisë ku kishte edhe një internat - konvikt. Kjo u bë e mundur prej Ramë Bllacës pasi si deputet që ishte në parlamentin jugosllav ai e njihte ministrin e Arsimit të asaj kohe dhe e rregulloi shkollimin e të birit në këtë qytet ku studionin kryesisht nxënës të Serbisë Jugore e të Maqedonisë. Në këtë kon vikt, nga 300 nxënës vetëm 4 ishin shqiptarë bashkë më Qazim Bllacën. Njëri ishte Hajri Zeno, çam nga fshati Konispol i Sarandës, i ikur si emigrant i ndjekur nga Ahmet Zogu. Ky shok i Qazim Bllacës ishte më i rritur dhe stu dionte në klasën e tetë. I dyti shqiptar në këtë shkollë të mesme në Kragujevac ishte Imer Rashidi prej rrethinave të Strugës që studionte në klasën e shtatë. I treti shok ishte Sokol Dobroshi prej Gjakove, edhe ky në klasën e shtatë. Ndërsa vetë Qazimi ishte në klasën e pestë. Gjatë viteve të studimit në Kraguje vac, Qazimin shkonte dhe e takonte i ati i tij Rama. Ia pati njohur edhe të tre shokët shqiptarë. Kishte një dobësi më të madhe për çamin Hajri Zeno sidomos për të folurën e tij në gjuhën shqipe. Në qershor 1936 mbaron shkollën në Kragujevac dhe në vjeshtë të këtij viti fillon studimet e larta në fakultetin juridik në Beograd, duke plotësuar kështu edhe dëshirën e babait të tij Ramës. Fakultetin e vazhdon deri me 6 prill 1941 kur bombardohet Beogradi prej gjermanëve, kur edhe tre muaj do të diplomohej në drejtësi. Kështu lufta ia ndërpret studimet. Me trenin e fundit që largohej nga Beogradi me 6 prill 1941 Qazimi vjen në Kosovë, në Mitrovicë. Pas tri ditë udhëtimi në këmbë nëpër Drenicë, kthehet në vendlindje në Bllacë, i shoqëruar gjatë gjithë udhë timit me studentin gjakovar Tahir Ibrani. Vjen në shtëpi i përmalluar pas dhjetë vjetësh shkollimi e mungese në vendlindje. Serbët po hakmerreshin mbi shqiptarët për humbjet që i pësonin nga gjermanët Babën Ramë nuk e gjen se ia kishin vrarë serbët. Ishte duke vazhduar Lufta e Dytë Botërore, luftë kjo që dashje pa dashje ishte në të mirë të shqiptarëve të Rogovës pasi do t’i çliro nte për do kohë prej zgjedhës serbe dhe do të bashkonte pjesën më të madhe të trojeve shqiptare nën një administratë shqiptare me gjuhën shqipe, luftë kjo që do të bënte realitet për do vjet ëndr rën e gjithmonshme shqiptare për të qenë një shtet e një komb. ==Përpjekja e pasukses për arratisje në itali== Pas nëntë vjet burg të rëndë në Burrel e sjellin në burgun e Tiranës ku dhe plotëson gjithsej 17 vjet e gjysmë burg. Dy vjet e gjysme burg i falën nga amnistitë. Me 14 prill 1962 Qazim Bllaca lirohet nga burgu i Tiranës. Por pa ia hequr hekurat nga dora, pa e lënë të lirë asnjë ditë, ashtu të lidhur e dërgojnë në internim në fshatin Shtyllas në Levan të rrethit Fier. Nga qelia e vogël e burgut e hedhin në një qeli pak më të madhe ku duhej të provonte kushtet e rënda edhe të stërmundimit fizik. Pamundësia për të mbijetuar e detyrojnë të marrë rrezikun në sy për të provuar arratis jen nëpërmjet detit për në Itali. Bashkë me dy shokë të tij të internimit Qazim Vula nga Gjakova dhe Hazir Halimi nga një fshat i Vushtrisë vendosin të arratisën për në Itali me një barkë gjysmëmotorike. Këtë barkë e ndërtoi Qazim Vula që ishte mekanik dhe marangoz i zoti. Por mjerisht barka nuk u bëri ballë dallgëve të detit. Dallgët e kthenin mbrapsht dhe e mbushnin me ujë. Pas natës që e provuan udhëtimin dhe nuk eci, qëndruan edhe gjithë ditën të fshehur në bregdet për të pritur natën tjetër për ta provuar prapë udhëtimin për Itali. Por rojet bregdetare i shohin dhe i arrestojnë të tre. Por pas vetëm tri ditë pushimi në familjen e tij në Bllacë, për Qazimin do të niste udha e gjatë në shërbim të atd heut e të kombit shqiptar. Për të mësuar më shumë se ç'po ndodhte në Kosovë kur dihej se Gjermania kishte sulmuar Jugosllavinë Qazim Bllaca bashkë me kushëririn e tij Zeqë Mehmetin dalin në Duhël ku ishte qendra e komunës dhe pastaj në Qafë-Duhël në udhën kryesore që lidhte Prizrenin me qendrat e tjera të Kosovës. Ndërkohë xhandarët dhe çet nikët serbë ishin tërbuar për shkak të humbjes së ushtrisë serbe para armatës gjermane, dhe egërsinë e tyre, dufin e tyre po e nxirrnin duke vrarë e masakruar shqiptarë. Bash për këtë Qazim Bllaca kishte shkruar një letër në gjermanisht dhe donte t'ua jepte ushtarëve gjermanë kur të kalonin në rrugë, letër në të cilën ai u tregonte gjer manëve se popullsia shqiptare është në rrezik zhdukje prej serbëve dhe ai u kërkonte ndihmë për të shpëtuar shqiptarët. Pas një pritje bukur të gjatë në udhë në Duhël, vjen një triçikël gjer mane. Për ta ruajtur Qazimin se mos po i ndodhte gjë prej gjermanëve, Zeqë 3lehmeti ngre dorën me gjithë letër lart dhe tricikla gjermane ndalet. E marrin letrën ushtarët gjermanë, e lexojnë dhe vazhdojnë me shpejtësi në drejtim të Ferizajt apo Shtimes. Duke pritur se mos po vjen ndonjë autokolonë gjer mane, ra nata. Ashtu në këmbë të dy nisen drejt Ferizajt me parandjenjën se do të vijë ndonjë autokolonë gjermane. Pasi e kalojnë Grykën e Carralevës, ja ku vjen një autokolonë e gjatë gjer mane. i shmangën pak nga rruga. Kur afrohet xhipi i parë, Qazimi me atë pak gjermanishte që dinte u flet ushtarëve thonë të hipte në xhip dhe e marrin me vete. Gjatë rrugës Qazimi i tregonte një oficeri gjerman për situatën e vështirë nëpër të cilën po kalonin shqiptarët prej sulmeve e zhdukjeve fizike që ki shin ndërmarrë serbët ndaj tyre. Kur autokolona gjermane mbërrin në Du hël te komuna, disa tanke gjermane dhe mjete të tjera filluan të godasin kundër serbëve që dukeshin duke ikur nëpër shpatijet aty pranë. Pastaj autokolona gjermane rimerr udhë në drejtim të Suharekës e Qazim Bllaca vazhdon të qëndrojë në veturën që i printe autokolonës gjermane dhe t'u shpjegojë oficerëve gjermanë çfarë ata donin, por sidomos për reprezaljet serbe ndaj shqiptarëve që jetonin në trojet e tyre etnike. ==Ngritja dhe rënia në hierarkinë e pushtetit shqiptar== Kështu duke shoqëruar autoko lonën gjermane që në Prizren e kudo në Kosovë pritej mirë pasi gjermanët po dëbonin serbët prej Kosove dhe shfaqnin simpati për shqiptarët, Qazim Bllaca hyn në Prizren. Që nga ajo ditë në memorien e njerëzve që e njihnin dhe po e shihnin mes gjermanëve, Qazim Bllaca nis e lartësohet, nis e lavdërohet prej popullit shqiptar. Dhe prania e tij mes gjermanëve i kon siderohet bëmë e madhe në dobi të shqiptarëve, siç edhe ishte në të vërtetë. Nga Prizreni ai e shoqëron autokolonën gjermane deri në fshatin Vlashnje të Vrrinit ku autokolona pas një pushimi disaorësh pasi ia kishte arritur qëllimit - mundjen e ushtrisë serbe - kthehet përsëri në drejtim të Shtimes e për më tej. Me gëzim të ligjshëm brenda vetës për sa kishte bërë, por edhe me një trishtim të brendshëm pasi kishte mësuar prej ofi cerëve gjermanë kur pushonin në Vlashnje se Shkupi nuk do t'i jepej Shqipërisë por Bullgarisë, Qazim Bllaca e shoqëron autokolonën gjer mane në kthim deri në Shtime dhe aty kërkon të zbresë. Aty natën vonë nda het prej gjermanëve për t'u kthyer mbrapsht për në Bllacë ku dhe qëndroi vetëm disa ditë. Pasi qëndron dhe pushon vetëm pak ditë në familje, i vjen lajmi se duhet të paraqitet në qendër të Prefekturës në Prizren që kishte nisur të vepronte si administratë e re shqiptare. Sapo shkon në Prizren ia komunikojnë emërimin si nënprefekt i Suharekës. Kështu u emërua nënprefekti i parë i Suharekës si administratë e re shqiptare që po kon solidohej me shpejtësi, në gjuhën shqipe dhe nga shqiptarë. Por këtë detyrë Qazim Bllaca e ushtron vetëm tre muaj. Pasi Komisariati i Lartë Civil për Kosovë, Strugë e Dibër, i cili ishte organi më i lartë qeveritar i asaj kohe, e emëron Qazim Bllacën kryetar të Bashkisë së Prizrenit. Këtë funksion të lartë në këtë qytet të lashtë në të cilin kishte hyrë vetëm 6 vjeç ai e ushtron për një vit me ndershmëri, devocion e dashuri. Kështu Qazim Bllaca u bë kryetari i parë shqiptar i Bashkisë së Prizrenit nën pushtetin e përgjithshëm shqiptar e kur shumica e trojeve shqiptare ishin të bashkuara e të drej tuara nga administratë shqiptare. Ai kështu pati mundësinë fi shërbejë këtij qyteti që e kishte rritur, këtij qyteti ku jetonte familja e mikut të babait të tij Hamdi Saraçit (Bytyçi), nëna e tij Meleqe Hanëmi që ishte kujdesur aq shumë për Qazimin. Pas një viti në këtë detyrë, kur administrata shqiptare po konsolido hej, Qazim Bllaca zgjidhet deputet për në Kuvendin Kombëtar në Tiranë bashkë me deputetët e tjerë të trojeve të lira të Kosovës. Fillon jeta e ngjeshur e aktive poli tike e kombëtare për çështjet që shqiptarët i kishin në rend të ditës si konso lidimin e pushtetit dhe shtrirjen e tij kudo në hapësirat shqiptare. Në shta tor të vitit 1943 Qazim Bllacën e gjejmë njeri shumë aktiv në komisionin nis mëtar për themelimin e Lidhjes së Dytë Shqiptare të Prizrenit. Në kuvendin e parë të kësaj Lidhje të Dytë Shqiptare të Prizrenit që fillon punimet me 16 shtator 1943 dhe ku marrin pjesë përfaqësues nga gjithë qendrat Shqiptare, Qazim Bllaca zgjid het anëtar i Komitetit Ekzekutiv të Lidhjes që përbëhej nga shtatë anëtarë. Në vitin 2002 është i vetmi njeri i gjallë nga kryesorët e Lidhjes së Dytë Shqiptare të Prizrenit. Po në vitin 1943, një muaj më vonë e pikërisht në tetor 1943, Qazim Bllaca zgjidhet delegat i rrethit të Suharekës për në Kuvendin Kushtetues të Shqipërisë që u mbajt në Tiranë në tetor 1943. Ky kuvend kombëtar nxori edhe qeverinë e tij. Kryeministër u caktua Rexhep Mitrovica. Duke ia njohur aftësitë dhe meritat si dhe përcaktimin për çështjen kombëtare. Qazim Blla cën e emërojnë nënministër të ekonomisë kombëtare. Detyrën e nënministrit në qeverinë e Rexhep Mitrovicës e ka ushtruar deri në nëntor 1944 kohë kur erdhën komunistët dhe morën pushtetin në Tiranë. ==Arrestimi në fshatin Budakovë== Tani fillon absurdi. Tani fillon koha e zhgërryerjes së heronjve. Fillon epoka gjysmëshekullore e mosmirën­johjes, e fshirjes së kujtesës historike kombëtare, epoka e varrosjes së vlerave kombëtare. Mashtrimi i madh ishte bërë. Më i madhi mashtrim në historinë e kombit shqiptar. Kosova iu la Titos, iu la Jugosllavisë se ashtu deshi Titoja. Dhe Tirana u bë vartësja më besnike e Titos. Shqiptarët mbetën pa atdhe. Në Kosovë vriteshin - në Shqipëri burgoseshin. Ose në Shqipëri vriteshin - në Kosovë burgoseshin. Për të vërtetuar se qeveria e Tiranës ishte nën urdhrat e Beogradit u deshën vetëm pak ditë. Dhe shembulli i madh u dha. Qazim Bllaca me atribute të shumta për çështjen kombëtarë nuk ka vend më në Shqipëri. Vjen në Kosovë. Por me 24 dhjetor, veç një muaj pas marrjes së pushtetit komunist në Tiranë, arrestohet në fshatin Budakovë te dajat e tij, prej forcave partizane të OZNA-s, forca partizane këto që komandoheshin prej Ali Shukrisë. E dërgojnë në Suharekë bashkë me pesë të arrestuar të tjerë dhe prej andej i dërgojnë në OZNA-n e Prizrenit. Sa e mbrapshtë kishte ard hur koha. Kryetari i Bashkisë së Priz renit, deputeti i Kuvendit Kombëtar Shqiptar, nënministri i Ekonomisë Kombëtare, njëri ndër kryesorët në Lidhjen e Dytë Shqiptare të Prizrenit, arrestohet pse i ka kontribuar kombit të tij dhe fillon kalvarin e rëndë të burgjeve komuniste dhe të intern imeve për "mëkatet" që kishte bërë në dobi të çështjes kombëtare Shqiptare. Pas një jave, dhe pikërisht me 31 dhjetor 1944, natën e vitit të ri e trans ferojnë nga Prizreni në burgun e Prishtinës ku e mbajnë deri në qershor 1945. Pastaj e kthejnë për në burgun e Prizrenit. Por, veç për dhjetë ditë. Pastaj e nisin për në burgun e Tiranës. Kosova nuk po e mbante më birin vet, heroin e vet... Se nuk ia duronte dot shqiptarizmin. Dhe po ia shiste Tiranës komuniste. Që atje të lante "mëkatet" që kishte bëre Qazim Bllaca. ==Nga qelia e vogël në qeli të madhe== Vetëm dhjetë ditë qëndroi në burgun e Prizrenit dhe jugosllavët e dorëzojnë tek organet e sigurimit të shtetit të cunguar shqiptar Për të dhënë llogari atje pse kishte kërkuar e luftuar për tërësinë e Shqipërisë etnike, pse kishte organizuar e drejtuar punën për kon solidimin e administratës mbarëshqiptare, pse kishte luftuar që Kosova të mos ndahej e Shqipëria të mos mbetej sakate, pse e kishte konsideru ar të padrejtë e të paqenë kufirin Kosovë - Shqipëri. Por kjo që ishte në kundërshtim me marrëveshjen që kishin komunistët shqiptarë me jugosllavët, të cilët u kishin lënë të qev erisnin vetëm Shqipërinë e sotme administrative dhe edhe këtë gjith­monë nën urdhrat e jugosllavëve. Nga fundi i qershorit 1945 jugo sllavët ua dorëzojnë Qazim Bllacën organeve të sigurimit të Shqipërisë. Dy ditë qëndron në burg në Kukës, tri ditë në burg në Shkodër dhe përfundon në birucat e sigurimit të shtetit në Tiranë. Pas do ditësh e dërgojnë në burgun e Tiranës, Dy- vjet hetuesi dhr në fund, në janar 1947 e nxjerrin në gjyq ushtarak në gjykatën e garnizonit të Tiranës dhe ku e dënojnë me 20 vjet burg të rëndë. Në fund të vitit 1947 e dërgojnë për të vuajtur dënimin në burgun e Burrelit. Pas nëntë vjet burg të rëndë në Burrel, e sjellin në burgun e Tiranës ku dhe plotëson gjithsej 17 vjet e gjysmë burg. Dy vjet e gjysmë burg i falën nga amnistitë. Me 14 prill 1962 Qazim Bllaca lirohet nga burgu i Tiranës. Por pa ia hequr hekurat nga dora, pa e lënë të lirë asnjë ditë, ashtu të lidhur e dërgojnë në internim në fshatin Shtyllas në Levan të rrethit Fier. Nga qelia e vogël e burgut e hedhin në një qeli pak më të madhe ku duhej të provonte kushtet e rënda edhe të stërmundimit fizik. Pamundësia për të mbijetuar e detyrojnë të marrë rrezikun në sy për të provuar arratisjen nëpërmjet detit në Itali. Bashkë me dy shokë të internimit Qazim Vula nga Gjakova dhe Hazir Halimi nga një fshat i Vushtrisë vendosin të arratisën për në Itali me një barkë gjysmëmotorike. Këtë barkë e ndërtoi Qazim Vula që ishte mekanik dhe marangoz i zoti. Por mjerisht barka nuk u bëri ballë dall gëve të detit. Dallgët e kthenin mbrap sht dhe e mbushnin me ujë. Pas natës që e provuan udhëtimin dhe nuk eci, qëndruan edhe gjithë ditën të fshehur në bregdet për të pritur natën tjetër për ta provuar prapë udhëtimin për Itali. Por rojet bregdetare i shohin dhe i arrestojnë të tre. III ==Rikthimi në Kosovë pas tridhjetë vjetësh të kaluara në burgjet e Shqipërisë== Pas kthimit në Kosovë, më 1975, Qazimi, duke mos pasur se për çfarë të mire t'u tregonte njerëzve për Shqipërinë, vendos të mos u tregojë njerëzve as për të keqën, komunizmin, që e kishte mbërthyer për fyti Shqipërinë...Mbase edhe nuk do ta besonin njerëzit se Shqipëria vuante prej një regjimi komunist çnjerëzor e gjakatar, se nuk donin dhe nuk mundnin ta besonin Kur u rikthye në Bllacë vetëm dy-tre vetë po njihte në shtëpi Vetëm pasi priti edhe disa vjet të tjera në internim në Shtyllas të Fierit, i vjen një telegram nga i vëllau Ademi ku e lajmëronte se Ministria e Jashtme Jugosllave kishte pranuar riatdhesimin e Qazim Bllacës. Të njëjtin njoftim ia bëjnë edhe organet zyrtare në Shqipëri pas dy-tri ditësh. Përsëri nga Kukësi hyn në Kosovë. I lodhur. I dërmuar. I përmalluar. Veç viteve të rënda të burgut e internimit mbante ngarkuar mbi supet e tij barrë pa masë të rëndë mosmirën johje, harrimi, lënie pas dore. Por ngushëllohej me mallin dhe dashurinë e pashuar për Kosovën që e ndjente dhe e besonte se ishte veç shqiptare dhe veç e shqiptarëve dhe jo e kërmave jugosllave dhe e shërbëtorëve të tyre... Në kufi e patën pritur vëllezërit Brahimi dhe Smajli si dhe djali i dytë i Brahimit Fatmiri. Takon të motrën e vogël Bahtishahi, sheh në udhë dy vajzat e Hamdi Saraqit Medihaja dhe Ikballi të cilat kishin dalë për ta pritë pasi ende e konsideronin si pjesëtar të familjes së tyre. Kur mbërrin në Bllacë sheh se vetëm dy-tre vetë po njihte në shtëpi, ndërsa të tjerët kishin lindur gjatë 30 viteve të mungesës së tij... Qazim Bllaca s'kishte veçse gjashtë muaj që kishte dalë nga burgu dhe jetonte në Shtyllas. Fati e deshi që të mos dënohej pasi me rastin e pesëdhjetëvjetorit të shpalljes së pavarë sisë së Shqipërisë shteti shpalli amnisti për të gjithë ata që ishin të dënuar me pesë vjet burgim e poshtë. Qazim Bllaca dhe shoku i tij Hazir Halimi i Vushtrisë përfituan edhe se ishin shtetas jugosllavë. Ndërsa Qazim Vula u dënua me mbi dhjetë vjet burg. Pas një shkëputje të vogël prej Shtyllasit, Qazimin sërish e kthejnë në këtë fshat, sërish në ato punë stërmunduese në baltat e Myzeqesë. ==Lajmi që e kishte pritur aq shumë kohë== Një dritë të vogël shprese, por që u shua shumë shpejt Qazim Bllaca e pa në vitin 1963, kur shteti shqiptar kishte vendosur ta kthente në Jugosllavi. Mbërritën në kufi dhjetë shqiptarë të Kosovës për të hyrë në Jugosllavi, por jugosllavët pranojnë vetëm tetë persona dhe Qazim Bllacën dhe një pejan nuk i pranojnë pasi nuk i kishin emrat në listën përkatëse. Vetëm pasi priti edhe disa vjet të tjera në internim në Shtyllas të Fierit, i vjen një telegram nga i vëllai Adem ku e lajmëronte se Ministria e Jashtme Jugosllave e kishte pranuar riatdhesimin e Qazim Bllacës. Të njëjtin njoftim ia bëjnë edhe organet zyrtare në Shqipëri pas dy-tri ditësh. Përsëri nga Kukësi hyn në Kosovë. I lodhur. I dërmuar. I përmalluar. Veç viteve të rënda të burgut e internimit mbante ngarkuar mbi supet e tij barrë pa masë të rëndë mosmirënjo hje, harrimi, lënie pas dore. Por ngushëllohej me mallin dhe dashur inë e pashuar për Kosovën që e ndjente dhe e besonte se ishte veç shqiptare dhe veç e shqiptarëve dhe jo e kërmave jugosllave dhe e shërbëtorëve të tyre... Në kufi e patën pritur vëllezërit Brahimi dhe Smajli si dhe djali i dytë i Brahimit. Fatmiri. Takon të motrën e vogël Bahtishahi, sheh në udhë dy vajzat e Hamdi Saraqit Medihaja dhe Ikballi të cilat kishin dalë për ta pritë pasi ende e konsideronin si pjesëtar të familjes së tyre. Kur mbërrin në Bllacë sheh se vetëm dy - tre vetë po njihte në shtëpi ndërsa të tjerët kishin lindur gjatë 30 vjetëve të mungesës së tij... Vijnë shumë njerëz për t'u takuar e përshëndetur me Qazim Bllacën. Ndjehej ngushtë të fliste për realitetin që kishte përjetu ar e që kishte lënë pas në Shqipëri. Edhe se e ndjente se e gjurmonte UDB-ja, por edhe se nuk donte të sillte zhgënjim të shqiptarëve të Kosovës për Shqipërinë. Se pastaj do të vriste shpresën e shqiptarëve... Kështu du ke mos pasur se për çfarë të mire tu tregonte njerëzve për Shqipërinë, ve ndos të mos u tregojë njerëzve as për të keqën, komunizmin, që e kishte mbërthyer për fyti Shqipërinë... Mba se edhe nuk do ta besonin njerëzit se Shqipëria vuante prej një regjimi komunist çnjerëzor e gjakatar; se nuk donin dhe nuk mund ta besonin... Pasi qëndron dy vjet në Bllacë, ven doset përfundimisht në Prizren, në këtë qytet që e njihte dhe e donte shumë. Vetminë ka bashkudhëtare të përditshme. Mundohet ta vrasë me leximin e shtypit dhe të ndonjë libri që i bie në dorë. Dhe jeton me shqetësimin e kombit, vuan vuajtjet e kom bit. Gati shokuese ishte për Qazim Bllacën periudha e dëbimit masiv të shqiptarëve prej trojeve të tyre etnike. Gati sa nuk e realizoi Serbia ëndrrën e saj të çmendur për të pas truar Kosovën prej racës shqiptare. Por kjo ëndërr e ligë zgjati pak. Ata traktorë ngarkuar me të dëbuar që kalonin para shtëpisë së Qazim Bllacës që e zbrazën Kosovën, ata traktorë e rimbushën prapë këtë tokë të shenjtë me racën e gjinden shqiptare. Dhe vetëm për tre muaj. Nëse për ta zbrazur Kosovën u deshën muaj, për ta rimbushur u deshën vetëm pak orë dhe pak ditë... Dhe Qazim Bllaca i mbërthyer nga pamundësia e pleqëria lutet e shpre son se populli i Kosovës dhe veçanër isht intelektualët e Kosovës do të dinë që lirinë e arritur ta kurorëzojnë me pavarësi për Kosovën dhe pastaj me bashkimin e të gjitha trojeve shqiptare në një shtet unik. Ai shpre son se ky ideal nuk vdes, shpreson se shqiptarët do ta arrijnë këtë gjë për të cilën Qazim Bllaca shkriu rininë, shkriu jetën e vet. Shpreson se nuk do të mund të instalohet kurrë më komunizmi në Kosovë. Përmasat e Qazim Bllacës janë për masat e qëndresës shqiptare. Janë përmasat e Kosovës heroike. Përmasat që të mahnisin. Ato të pan johurat nga të gjithë. Le të përshën desim shokët e miqtë e idealit të Qazim Bllacës... Duke parë se çfarë shokësh dhe miqsh kishte Qazim Bllaca, del më në pah, më në dritë per­sonaliteti i tij, ravijëzohet i plotë portreti i tij... Shokët që s'mund t'i harronte ==Në burgjet e Shqipërisë Qazim Bllaca kishte përjetu ar tmerre (Pamje nga burgu i Tiranës)== Duke qenë se jetoi veç pak vite fëmijërie në vendlindjen e tij Bllacë dhe gjashtë vjeçar u gjend në Prizren, këtu filloi të shënohet në shoqëri por edhe të shënojë shokët e miqtë. Si shok të parë e intim gjatë shkollës fil lore për Qazimin do të bëhej Hysni Rudi me origjinë prej Gjakove por që me familje jetonte në Prizren. Por shpejt u ndanë pasi Hysniu me famil je emigron në Shqipëri. Takohen bashkë pas shumë vitesh ndarje kur Hysni Rudi pasi kishte kryer akademinë ushtarake në Itali, vjen në Kosovë kur Kosova iu bashkua Shqipërisë në vitin 1941, si kapiten artilerie me ushtrinë shqiptare ku dhe dallohej për aftësi dhe trimëri në luftimet e atëhershme kundër for cave serbo - malazeze dhe çetnike. Por Hysni Rudi, ky oficer i zoti shqiptar, në vitin 1945 ose 1946 pushkatohet në Shkup nga komunistët jugosllavë pse ishte nacionalist shqiptar. Shok tjetër i Qazim Bllacës në vitet e shkollimit në Prizren ishte edhe Sulejman Arapi po nga Prizreni si ndër më të afërtit mes shumë shokëve të tjerë të Qazimit. Ky shok i tij që ishte bërë okulist i zoti, ka qenë ndër të paret njerëz që ka shkuar dhe e ka takuar Qazim Bllacën kur është kthyer në Kosovë pas 30 vjet qëndrimi në burgje e internime në Shqipëri. Ndërsa për vitet e shkollimit në Kragujevac të tre shqiptarët që gjeti atje si studentë, i mbetën shokë të paharruar: Hajri Zeno çam nga Konispoli, Sokol Dobroshi prej Gjakove dhe Imer Rashidi prej Struge. Gjatë kryerjes së studimeve në Beograd, shokët më të afërt kanë qenë ata që bënin pjesë në organizatën studentore “Besa", organizatë kjo me ideale e program kom bëtar shqiptar. Shokët më të afërt dhe aktivë kanë qenë Ibrahim Lutfiu nga Prizreni, Sokol Dobroshi prej Gjak ove, Esat Berisha prej Gjilani, Shaip Kamberi prej Tetove, Shaip Mustafa e Avdulla Saqipi prej Presheve, Nexhip Deva prej Mitrovice, Tahir Ibrani e Xhevdet Pallaska prej Gjakove si dhe plot shokë të tjerë me të cilët në Beograd i lidhte shoqëria "Besa" por edhe largësia e dashuria për Kosovën për të cilën të gjithë ishin të përkush tuar. Por në kujtesën e Qazim Bllacës nuk do të shlyhej përpjekja e përku shtimi i Ibrahim Lutfiut, si themel ues i organizatës "Besa", si prefekt i Mitrovicës dhe si i arratisur në mal e i ndjekur me tërbim prej jugoslla vëve. Vdiq tragjikisht duke mos dashur të bjerë i gjallë në duart e jugosllavëve. Në vitet e organizimit të Lidhjes së Dytë të Prizrenit shok i shënuar për Qazim Bllacën është shoku i hershëm juristi gjilanas Esat Berisha. Të shënuar në kujtesën e Qazimit do të jenë Abdullah Musliu prej Ferizaj dhe Idriz Ajeti nga fshati Petreshticë. Këto të dy janë kujdesur shumë për Qazimin kur ky ndodhej i internuar prej italianëve në kampin famëkeq të Porto Romanës në Durrës. Se ishte shoqëri e miqësi jo e vogël tregon edhe ardhja prej Shkupi e Abdullah Musliut për ta takuar Qazimin kur ky u kthye në 1975-ën prej Shqipërie në Kosovë. ==Ersekasi dhe labi që ia shpëtuan jetën== Por një miqësi e shenjtë do të jetë miqësia e Qazim Bllacën me intelek tualin e madh që bëri 40 vite burg prej komunistëve shqiptarë Osman Ka zazi. U bënë shokë e miq që kur Qazimi ishte qeveritar në Tiranë e Osmani i ri intelektual. Miqësia u trash kur u ndodhën të dy në burgun e Tiranës. Më pas të dy në burgun e Burrelit dhe të dy të internuar në kampin e Shtyllasit në rrethin e Fierit. Shok i shtrenjtë ideali për Qazim Bllacën në burg ka qenë shqiptari i madh Selman Riza i cili kishte jetuar më shumë në Shqipëri se sa në Gjakovë. Selman Riza e ka mbajtur me bukë në burg Qazim Bllacën, pasi Selmanit i vinin ushqime prej familjes e Qazimit jo. Dhimbje e pashërueshme ka qenë për Qazimin kur shteti i Shqipërisë me Koçi Xoxën xhelat ia dorëzoi Jugosllavisë Selman Rizën që të dëno hej prej jugosllavëve. Me ikjen e Selman Rizës, Qazim Bllaca mbetet në vetmi të shumëfishtë në burg. Por fati e deshi që një ditë takimi në burg vjen për ta parë një shok pune i quaj­tur Skënder Gega prej Gjirokastre me të cilin kishin punuar kur Qazimi ishte në Ministrinë e Ekonomisë Kombëtare, por që ishin njohur vite më parë në Prizren, kur Skender Gega punonte në Komisariatin e Lartë Civil për Kosovën. Strugën e Dibrën, e Qazimi ishte kryetar i Bashkisë së Prizrenit. Kur e pa Qazimin në burg dhe në atë gjendje, Skënder Gega që të nesërmen filloi t'i dërgonte ushqime në burg prej famil jes së tij, duke iu bërë Qazimit vëlla e shkuar të vëllait. Më pas del në skenë në rrethana të vështira për Qazimin edhe një shok tjetër i tij e i Skënderit, Muhedin Dino nga Libohova. Një ditë Skënderi e një ditë Muhedini i dër gonin bukë e ushqime në burg Qazim Bllacës për dy vjet me radhë. Është shu më pak vetëm artik ulimi i mirënjohjes për këta dy shokë e familjet e tyre që i anë gjendur pranë Qazim Bllacës në rre thana kritike. Vjen pastaj një shok bur­gu tjetër i Qazimit, nga një kënd tjetër i Shqipërisë, nga Ulqin i. Cafo Ulqini, i vjetër në moshë, anti serb e antimalazez i tërbuar që e pret në besë shteti i Shqipërisë. Në ku shtet e vështira të burgut, kur duhej të flije për betoni, Qazim Bllacës i është gjendur dhe e ka ndihmuar një pejan i ardhur herët me familje në Tiranë Skender Taraku, i cili i sillte në burg shtroje e mbulojë. Shok i lartë ideali për Qazim Bllacën mbeti edhe shoku tjetër i burgut kolonel Sulejman Vuç iterna prej Vushtrie, por që kishte emigruar në Shqipëri. Kontakti me këtë njeri, që ia kanë nxjerrë shpirtin në baltat e kënetës së Maliqit në Korçë ku e kanë mbuluar të gjallë, ka qenë shkollë e vërtetë për Qazim Bllacën. Në burgun e Burrelit Qazim Bllaca ka pasur rast të jetë me shumë shokë e të njohur të tij, njerëz të shquar atë kohë për veprimtari patri otike e nacionaliste. Në rrethana të vështira kur burgu u jepte vetëm 500 gram bukë misri, ato mbanin gjallë njëri-tjetrin. 36 të burgosur në një dhomë me sipërfaqe 40 metër katrore ku ishte e pamundur të flije. Në dho mën numër 8 të burgut të Burrelit, ku ishte Qazim Bllaca, iu bënë shokë dhe e ndihmuan për të mbijetuar dy të burgosur .më të rinj se ai. Ndonëse vetë Qazimi atëherë ishte 32 vjeç. Është fjala për Avni Bejkovën prej Erseke dhe Xhafer Butka prej Kolo nje. Qazimin ata e ndihmuan veç të tjerave edhe me dashurinë që kishin ata për Kosovën martire. Gjatë viteve të qëndrimit me ta, ata asnjëherë nuk hëngrën pa Qazim Bllacën. Njëri shok që s’harrohet, Xhafer Butka ka vdekur në Londër, ndërsa tjetri, Avni Bejkova ka ardhur prej Tirane ku jeton dhe e ka takuar edhe në Prizren Qazimin. Shokë që s’harrohen për Qazim Bllacën janë edhe Kudret Kokoshi, ish-prokuror në gjykatën e Prizrenit, Abdulla Kama arsimtar nga Labëria, Xhevdet Kapshtica ish-prokuror gjykate në Korçë, Arshi Pipa prej Shkodre poet, shkrimtar e gjuhë tar dhe të rinjtë shkodranë Maliq Bushati e Ruzhdi Barbullushi, të cilët të tre e kanë mbajtur shpesh herë me bukë në burg. Shokë që s'mund të harrohen janë edhe Ragip Meta që ishte dhëndër i Bajram Currit dhe vëllai i tij Xhevat Meta që ka punuar do kohë në Kosovë. Por është edhe një mik i veçantë që e ka shpëtuar prej stërmundimeve fizike Qazim Blla cën. Pas nëntë viteve burg, e dërgojnë në punë në ndërtimin e aerodromit ushtarak tek Ura Vajgurore në Berat. Kur prej stërmundimeve gati po binte Qazimi, i del në ndihmë një djalë i ri prej Shkodre. Është fjala për Sami Repishtin. Ai ishte dënuar si student se pse e donte Kosovën. Pas 47 viteve pa u parë, kur Sami Repishti ka ard hur nga Amerika në Kosovë, janë takuar bashkë me Qazim Bllacën si dy miq të vjetër... Shokët e Qazim Bllacës janë të shumtë. Por këta që përmendëm janë disa. Dhe ne i përmendëm për të dhënë një përmasë tjetër të Qazim Bllacës. Përmasën e intelektualit të pranuar nga të gjitha trojet shqiptare. Përmasën e shqiptarit patriot që ka qenë gjithherë kundër ndarjeve të hapësirës shqiptare, kundër deni grimeve që përpoqi të bënte dhe deri diku bëri diktatura komuniste në Shqipëri për krahina dhe rajone të ndryshme të hapësirës shqiptare. Qazim Bllaca ishte njëlloj shqiptar i dashur si për çamin nga Konispoli, si për ulqinakun, si për fierakun, tira nasin, shkodranin, si për struganin, mitrovicasin, gjakovarin, pejanin etj. Ishte i dashur për të gjithë e me të gjithë ata që flisnin, mendonin e vepronin shqip si të parët e kësaj toke arbnore. ==Lidhje të jashtme== *|[http://www.voal-online.ch/index.php?mod=article&cat=SHQIPTAR%C3%8BT&article=14957|Qazim Bllaca nga Rexhep Shehu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122055224/http://www.voal-online.ch/index.php?mod=article&cat=SHQIPTAR%C3%8BT&article=14957%7CQazim |date=22 janar 2020 }} *|[http://www.panoramio.com/photo/39630121|Rame Bllaca]{{Lidhje e thyer}} ==Referimet== [[Kategoria:Shqipëria etnike|Booigrafi shqiptaresh]] 3j90igjrh9e9fydnjv3r1c041lkd0ha 1 98177 2978515 2966994 2026-05-08T04:16:45Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Izet Mexhiti/Arkivi 1]] 2978515 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Izet Mexhiti/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} gq8nhu7rjhdmbx5hbrte8blm3xxth65 0 103338 2978490 2889242 2026-05-07T21:19:10Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta kibernetike]] te [[Kategoria:Taktika lufte kibernetike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978490 wikitext text/x-wiki '''Sulmi mohim i shërbimit''' ('''DoS''' ose '''DDoS''') janë ndër më të thjeshtat dhe më vulgare sot. Sulmet DoS nuk kanë objektiv vjedhjen, modifikimin apo shkatërrimin e informatave, por të pengoj adaptimin e një përdoruesi nga përdorimi i një pune. Një sulm DoS vjen në shumë mënyra, nga më te thjeshta ndarja e fuqisë së një sistemi, ose përmbytja e një sistemi derisa të adoptohet në trafikun e rrjetit. [[Natyra]] publike e internetit e bën veçanërisht me pika të dobëta (vulnerable) nga sulmet DoS. Sulmet DoS/DDoS të shpjeguara poshtë janë të gjitha të bazuara në rrjetet e sulmeve DoS. DoS/DDoS sulmet janë edhe sulme aktive, si sulmuesit në vazhdimësi përpiqen të ndërrojnë diçka, në ketë rast vlefshmërinë e një serveri. ====TCP SYN Flood Attack==== Një shembull i thjeshtë i sulmeve DoS është "TCP SYN flood attack". Një seancë TCP është e ngritur duke përdor mekanizma shtrëngim duarsh të trefishta, i cili i lejon klientit dhe "host"-tit që të sinkronizoj lidhjen dhe të pranoj sekuencat e numrave fillestar. Hosti i përgjigjet me një SYN / ACK, përsëri të sinkronizoj. Pastaj klienti pranon dërgesën e paketës SYN / ACK duke i dërguar ACK. Kur hosti pranon ACK lidhja bëhet e hapur, duke lejuar trafikun nga dy anët. Lidhja mbetet e hapur deri sa klienti apo hosti lëshon një FIN ose RST paket, ose lidhja ka rëne (time out). Procesi është i ilustruar poshtë: Në sulmet TCP SYN flood, sulmuesi krijon një lidhje TCP gjysmë të hapur duke i dërguar paketën fillestare SYN me një IP adresë të imituar, dhe kurrë nuk pranon SYN / ACK nga hosti me një ACK. Kjo eventualisht do të udhëheq drejt arritjes së limitit dhe ndalimin e pranimit të lidhjes nga përdoruesit e arsyeshëm. Shumë rutera sot janë në gjendje të detektojnë SYN floods duke monitoruar shumën e sezoneve TCP të mbetura pa përgjigje dhe duke i zhduk ato para se seanca të përfundoj. Ata shpesh mund të jene të konfiguruar që të caktojnë maksimumin e numrave të lejuar të konektimeve gjysmë të hapura, dhe limitin e shumës së kohës që hosti të pret për pranimin përfundimtar. Pa këto masa mbrojtëse, serveri mund eventualisht të del jashtë memories, duke shkaktuar falimentime absolute. ====UDP Flood Attacks==== UDP është një lidhje protokolli që nuk përdore mekanzima lidhje duarsh që të stabilizoj konektimin. Kjo gjë në mënyre relative është e lehte që të shpërdorohet për sulmet flood. Një sulm i zakonshëm UDP flood shpesh referohet si Pepsi attack, është një sulm ku sulmuesi dërgon një numër të madhe të paketa të imituara UDP në porte të rastësishme në host. Koha CPU, memorja, dhe bandwidth kërkon që të procedoj këto paketa që mund të bëjnë objektivin të pamundshëm për përdoruesit. Që ta minimizojmë rrezikun e sulmeve UDP flood, duhet të bëjmë disable UDP serviset e pa përdorshme në server dhe ti bllokojmë UDP portet e papërdorura me një firewall që ta mbroni rrjetin tuaj. ====Ping of Death Attacks==== Një tjerë sulm DoS i njohur mirë është Ping of Death. Sulmuesi dërgon një ICMP Echo kërkesë paket me një numër më të madh se 65,535 bytes, duke shkaktuar te pranuesi buffer overflow (buffer overflow—kalim i cakut, kufirit) dhe objektivi apo viktima, sistemi i tij të shkoj në crash ose reboot. Posaçërisht sistemet operative Windows, por edhe sisteme te vjetra të MAC dhe Linux dhe pajisje rrjeti si router mund të jene vulnerable nga Ping of Death. Sistemet operative moderne dhe pajisjet e rrjetit pa problem nuk i vejnë re këto paketa mbi masë. Kurse sistemet operative mund zakonisht te bëjnë update me ndonjë patch. ====Smurf Attacks==== Sulm i rrezikshëm i DoS është ai Smurf attack, e cila ka mundësi te shkaktohet për shkak të konfigurimit të pajisjeve të rrjetit që përgjigjen të pasqyrimet e ICMP të dërguara te adresa transmetuese. Sulmuesi dërgon një sasia të madhe të ICMP trafikut të adresa transmetuese, dhe përdor IP adresën e viktimës si burim IP-je ashtu që përgjigja nga të gjitha pajisjet që i përgjigjen adresës transmetuese do ta përmbysin viktimën. Pjesa e rrezikshme e këtij sulmi është që sulmuesi mund të përdor një lidhje të dobët (low-bandwidth connection) që të rrezoj një lidhje të fortë (high-bandwidth connection). Sasia e trafikut e dërguar nga sulmuesi është e shumëfishuar nga një faktor që është i barabartë me numrin e hosteve prapa roterëve që i përgjigjet ICMP echo paketave. [[Skeda:Sulmet DoS.gif]] Diagrami i mësipërm përshkruan një Smurf attack në progres. Sulmuesi dërgon paketa ICMP echo te ruteri ne 128KBps. Sulmuesi i modifikon paketat duke ndërruar burimin e IP-ës të IP adresa e kompjuterit të viktimës ashtu që paketat imituese i do të dërgohen në adresën e caktuar. Destinacioni i adresës së paketave është "broadcast address" në ketë rast e kemi 129.64.255.255. Nëse ruteri s’është i konfiguruar që ti dërgoj përpara këto transmetime te hosti në anën tjetër te ruterit të gjitha këto hosti do t’iu përgjigjet. Në shembullin e mësipërm na jep të kuptojmë 640 Kbps (5 x 128 Kbps) të përgjigjeve ICMP do të dërgohen në sistemin e viktimës, ku e cili në mënyre efikase do të bëj të pa aftë lidhjen 512 Kbps. Përveç objektiviteti të sistemit, edhe ruteri ndërmjetësuesi është gjithashtu viktimë, edhe gjithashtu ato hoste ne "Bounce Site". Një sulm i thjesht që përdor UDP transmetime të paketave në vend të ICMP transmetimeve te paktës është e quajtur si "Fraggle Attack". Është e vështir ta pengosh një Smurf attack plotësisht sepse ato janë të krijuar vetëm për rrjetat e konfiguruar gabimisht. Për tu siguruar nga këto sulme të duhet të instalosh një firewall dhe ta konfigurosh mir ruterin. ====Teardrop Attacks==== Kur të dhënat janë të dërguar përmes TCP/IP networkut, janë të ndara në copëza të vogla. Ato copëza përmbajnë fusha të kompresuara në TCP headers që përshkruajnë kur të dhënat fillojnë dhe mbarojnë. Në një sulm Teardrop, sulmuesi dërgon copëza jo valide të fushave të bllokuara në fushën e kompresuar, e cila mund të dërgoj sistemin e caktuar në crash kur provon ti rigrumbullon copëzat e të dhënave. ====Bonk Attacks==== Bonk sulmet janë më të thjeshta se Teardrop sulmet. Duke dërguar IP fragmente (copeza) me shkelje të fushave të kompresuara në TCP header, fusha të kompresuara që janë shumë të mëdha. Kjo mund të shkaktoj që sistemi të shkoje në crash. ====Land Attacks==== Gjate sulmeve Land sulmuesi dërgon një TCP SYN paket të imituar më të njëjtën burim IP-je dhe destinacion adrese. Kjo e bën sistemin në siklet me versione të vjetruara të TCP/IP sepse pranon një TCP lidhje të kërkuar nga vet. Kjo mund të dërgoj sistemin në crash. ====ICMP==== ICMP është dizajnuar për të pasur kontroll dhe testuar mesazhet përmes "IP networks". Ndryshe nga "Transport Layer" protokollet TCP (Transmission Control Protocol) dhe UDP (User Datagram Protocol) të cilat operojnë në baze të IP, ICMP ekziston anash IP. Prapë se prapë, shumë vegla siguruese si firewalls bllokojnë ose ç’kyçin të gjitha pjesët e ICMP për arsye sigurimi. ICMP Message Types ICMP operon duke dërguar dhe pranuar numra të limituar të llojeve të mesazheve. ICMP mesazhet janë të definuara në LANA ICMP Type Numbers. :Llojet e mesazhet më të thjeshta ICMP janë: Type Name *0 Echo Reply *3 Destination Unreachable *4 Source Quench *5 Redirect *6 Alternate Host Address *8 Echo *9 Router Advertisement *10 Router Solicitation *11 Time Exceeded *12 Parameter Problem *13 Timestamp *14 Timestamp Reply *15 Information Request *16 Information Reply *17 Address Mask Request *18 Address Mask Reply *30 Traceroute ====UDP==== User Datagram Protocol (UDP) është njëra ndër protokollet e Internet protocol suite. Duke përdor UDP, programet në rrjetat e kompjuterit mund të dërgojnë mesazhe të shkurta ndonjëherë të njohura si datagrams (duke përdor Datagram Sockets) të tjetri. UDP është e njohur nganjëherë edhe si Universal Datagram Protocol. ====IDS==== Intrusion detection system (IDS) zakonisht detekton manipulime të pa dëshiruara të sistemeve kompjuterike, kryesisht ndërmjet internetit. Manipulimet mund të marrin formën e sulmeve nga "crackers". Një IDS nuk mund të detektoj sulme të enkriptuara. Intrusion detecion system është përdorur të detektoj pjesë të veçuara të dëmshme që mund të shkaktojnë dëm në sistemet kompjuterike. Kjo përfshin sulmet e rrjetit kundër vulnerable services, të dhëna të sulmuara në aplikacione, hosti i sulmuar si nga privilege escalation, qasje të paautorizuara që mendojnë të kenë qasje në fajllet e ndjeshëm, dhe malware (viruses, trojan horses dhe worms). ====TTL Expiration==== Sulmet TTL expiration shkojnë në drejtim të kontrollit të mesazheve ICMP për ta përmbyt (flood) viktimën. Ne ketë sulm, burimi i adresës është e imituar që të ketë përputhshmëri me adresën e viktimës. TTL për paketat është në një vlere të vogël që zhduket në trafik në një ruter me shpejtësi të madhe. Kur TTL e paketës arrin zeron, ruteri e gjuan paketën dhe dërgon një mesazh ICMP TTL expired te burimi i adresës, në ketë rast sajti i viktimës. Që nga TTL expiration është bëre shpesh në karta [[interneti]] në ASIC, kjo mund të ketë shpejtësi ekstreme reflektive mediale. Mënyra më e mirë qe të mbrohesh nga kësi lloj sulmi është që të limitojmë ICMP të gjitha ruterët vulnerable në pronarin e servisit të networkut. Disa networka janë duke ofruar që ta bëjn "off", ta ndalin procesimin e TTL expiration. ===Distributed Denial of Service (DDoS) Attacks=== Kur një sulmues sulmon nga burime të shumëfishta të sistemeve, është i quajtur si "Destributed Denial of Service (DDoS) attack". Nëse sulmuesi është në gjendje të organizoj një sasi të madhe te klientëve të konektuar, do të pranoj të kaloj përtej tyre. Prandaj, një denial of service do të ndodh. Kjo është një metodë e thjesht e përdorur nga "Hacktivist"-tet. Megjithatë, sulmuesi në mënyrë tipike nuk i ka në pronësi këta kompjuter. Pronaret aktual zakonisht nuk janë të informuar për sistemin e tyre që po përdoret për një sulm DDoS. Sulmuesi zakonisht shpërndan Trojan Horses që përmbajne kode me qellim të keq (mailicious code) që e lejon sulmuesin ta kontrolloje sistemin e tyre. Si "malicious code" është edhe i referuar si "Backdoor". Kur njëherë këta Trojan Horses ekzekutohen, ata mund ti dërgojnë një email qeë ta informojnë se sistemi i tyre mund të kontrollohet nga ata (remotely controlled). Sulmuesi pastaj do të instaloj vegla (tools) që i duhen ta kryej sulmin. Kur sulmuesi munda ta kontrolloje mjaft mirë sistemin, të cilët mund të quhen si "zombies" ose "slaves", ai ose ajo mund të nis sulmin. Diagrami i mëposhtëm na shpjegon planë veprimet: Në të shumtën e rasteve, është vështir apo ndoshta e pamundshme ta pengosh një sulm DDoS plotësisht. Disa rutera, firewall, dhe IDS janë në gjendje të detektojnë sulme DoS dhe të bllokojnë lidhje të dyshimta që të pengojnë serverin të ketë mbingarkesë (overloaded). Kur të jesh një viktimë i një sulmi DDoS në veprim e sipër, duhesh të kontaktosh ISP tënd që ta bllokosh IP adresën që shihet që mund të jetë burimi i sulmit. Megjithatë, sulmuesi krijon burim adresa të imituara, duke e bere shumë të veshit që ti gjurmosh burimin aktual të sulmit pa hyrje shtesë te korporatës së ISP tuaj. Distributed Reflective Denial of Service (DRDoS) Attacks Një sulm distributed reflective denial of service përdore kontrolle të mbledhura "remote" të kompjuterëve që ti dërgoj paketat e rreme te një media refleksive, në mënyre tipike te serverët ose ruterat në një sulme refleksivë i shpjeguar më poshtë. Figura na tregon për një DRDoS UDP dhe TCP një sulm flood. Siç na tregon diagrami është shumë vështir që të gjurmohet ky sulm sepse kontrollimi i kompjuterëve është dy shtresore e fshehur nga paketat e dërguara në sajtin e viktimës. Në sulm DRDOS mund të përdor variante të ndryshme të sulmeve refleksive nga kompjuterët skllav nëpërmes hosteve refleksive të viktima. Trafiku nga kompjuteri kryesore të kompjuterët zombie (skllav) mund të jetë shumë i ulët, madje i fshehur me një normal ICMP echo reply ping paketa të cilat janë gati gjitha gjithmonë brenda networkut duke lejuar te kontrollohen kompjuterët skllav prapa firewalleve. Mbrojtja nga sulmet DoS Si sulmuesit të cilët gjejnë dobësi që të përdorën (vulnerabilities to be exploited) që të shkaktojnë sulme DoS, programerët e programeve apo me e rëndësishmja e sistemeve operative bëjnë lëshimin e patcheve që ti mënjanojnë këto lloj sulme.. P.sh. [[Microsoft]] e ka rregulluar OS e vet që ti mënjanoj SYN Flooding duke i limituar numrin e kërkesave SYN që të ruhen në memorien e sistemit që ta pengoj të mos merr "overloaded" mbi ngarkese.. Mire kjo është vetëm një rast.. SYN Flooding mund të ekzekutohet në shumë mënyra dhe mund të shpjegohet në shumë mënyra në të ardhmën keto patche ndoshta s’do të mund të jene në gjendje ti pengojnë këto sulme.. Kështu unë mendoj se duke bere update programet dhe sistemet operative me patche nga krijuesit e tyre është e nevojshme të dijmë për sulmet të cilat janë bëre kundër nesh dhe dobësitë (vulnerabiliy) të cilat mund të përdoren (exploited) kundër nesh.. == Shiko edhe == * [[Kibernetika]] == Referime == [[Kategoria:Sulme të mohimit të shërbimit]] [[Kategoria:Taktika lufte kibernetike]] [[Kategoria:Lloje të sulmeve kibernetike]] [[Kategoria:Ndërprerje të internetit]] lj92jkeqe5j9nemxdtl8ru6e52hebqn 0 103680 2978498 2978218 2026-05-07T22:01:09Z "Neshat Hyka" 187033 /* Murriz-Peqin */ 2978498 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Murriz-Peqin | settlement_type = Fshat | pushpin_map = Albania | coordinates = {{coord|41.05|N|19.65|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = Shqipëri | subdivision_type1 = Qarku | subdivision_name1 = Elbasan | subdivision_type2 = Bashkia | subdivision_name2 = Peqin | timezone = CET | utc_offset = +1 | timezone_DST = CEST | utc_offset_DST = +2 }} == Murriz-Peqin == '''Murriz-Peqin''' është një vendbanim rural në bashkinë :Lushnje në qarkun e Fierit, Shqipëri.Deri ne vitin 1958, ka qene nen administrimin e Nenprefektures se Peqinit. Ka kaluar nen administrimin e Lushnjes si rreth ne vittin 1959. Fshati ndodhet në Shqipërinë qendrore dhe bën pjesë në strukturën administrative rurale të vendit. == Gjeografia == Fshati ndodhet në një zonë kodrinore me lartesi mesatare rreth 150 m mbi nivelin e detit Shqipërisë qendrore, me tokë të përshtatshme për bujqësi.Druri frutor mbizoterues eshte ulliri, i cili i ka dhene nje pamje te gjelber, jo vetem Murrizit, por edhe gjithe Daresise e Dumres. Klima është mesdhetare me verë të nxehtë dhe dimër të butë. == Koordinatat == 41°03′00″N 19°39′00″E Këto koordinata aktivizojnë hartën automatike në Wikipedia. == Administrimi == Sipas ndarjes administrativo-territoriale të Shqipërisë (Ligji nr. 115/2014), Murriz-Peqin bën pjesë në njësinë administrative Lushnje, bashkia Lushnje. == Demografia == Nuk ekzistojnë të dhëna të ndara publike për fshatin si njësi e veçantë në censuset kombëtare. INSTAT publikon të dhëna në nivel bashkie dhe njësie administrative. == Ekonomia == Ekonomia lokale është e bazuar në: * bujqësi familjare * blegtori në shkallë të vogël * të ardhura nga emigracioni == Referenca == <references /> * Instituti i Statistikave (INSTAT) – https://www.instat.gov.al * Ligji nr. 115/2014 – Ndarja administrativo-territoriale e Shqipërisë * Bashkia Peqin – dokumente administrative * Akademia e Shkencave e Shqipërisë – studime mbi Shqipërinë qendrore 51recl69c4hv2541c6u1vq4a3edh6rw 2978499 2978498 2026-05-07T22:05:55Z "Neshat Hyka" 187033 /* Administrimi */ 2978499 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Murriz-Peqin | settlement_type = Fshat | pushpin_map = Albania | coordinates = {{coord|41.05|N|19.65|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = Shqipëri | subdivision_type1 = Fier | subdivision_name1 = Fier | subdivision_type2 = Bashkia Lushnje | subdivision_name2 = Lushnje | timezone = CET | utc_offset = +1 | timezone_DST = CEST | utc_offset_DST = +2 }} == Murriz-Peqin == '''Murriz-Peqin''' është një vendbanim rural në bashkinë :Lushnje në qarkun e Fierit, Shqipëri.Deri ne vitin 1958, ka qene nen administrimin e Nenprefektures se Peqinit. Ka kaluar nen administrimin e Lushnjes si rreth ne vittin 1959. Fshati ndodhet në Shqipërinë qendrore dhe bën pjesë në strukturën administrative rurale të vendit. == Gjeografia == Fshati ndodhet në një zonë kodrinore me lartesi mesatare rreth 150 m mbi nivelin e detit Shqipërisë qendrore, me tokë të përshtatshme për bujqësi.Druri frutor mbizoterues eshte ulliri, i cili i ka dhene nje pamje te gjelber, jo vetem Murrizit, por edhe gjithe Daresise e Dumres. Klima është mesdhetare me verë të nxehtë dhe dimër të butë. == Koordinatat == 41°03′00″N 19°39′00″E Këto koordinata aktivizojnë hartën automatike në Wikipedia. == Administrimi == Sipas ndarjes administrativo-territoriale të Shqipërisë (Ligji nr. 115/2014), Murriz-Peqin bën pjesë në njësinë administrative Lushnje, bashkia Lushnje. == Demografia == Nuk ekzistojnë të dhëna të ndara publike për fshatin si njësi e veçantë në censuset kombëtare. INSTAT publikon të dhëna në nivel bashkie dhe njësie administrative. == Ekonomia == Ekonomia lokale është e bazuar në: * bujqësi familjare * blegtori në shkallë të vogël * të ardhura nga emigracioni == Referenca == <references /> * Instituti i Statistikave (INSTAT) – https://www.instat.gov.al * Ligji nr. 115/2014 – Ndarja administrativo-territoriale e Shqipërisë * Bashkia Peqin – dokumente administrative * Akademia e Shkencave e Shqipërisë – studime mbi Shqipërinë qendrore 1jeif5vdwd8v9co43l5lem6sddxf4rq 14 110885 2978248 2897135 2026-05-07T14:42:46Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] pa lënë një ridrejtim 2897135 wikitext text/x-wiki Permbledh territoret e banuara me shqiptare [[Kategoria:Shqipëri]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] kvmgirvfdyfx0ogum0ks9abo24em1hp 0 116416 2978230 2728188 2026-05-07T13:44:26Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Historia e Greqisë]]; ±[[Kategoria:Shqipëri]]→[[Kategoria:Shqipëri etnike]]; ±[[Kategoria:Kosovë]]→[[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978230 wikitext text/x-wiki <!-- KUJDES: Këtu flitet vetëm për idenë e bashkimit kombëtar, hapi i dytë apo rezultati është Shqipëria etnike/natyrale. --> [[Skeda:Albania_Kosovo_Locator.png|parapamje|300x300px|Vendndodhja e Shqipërisë (e gjelbër) dhe në Kosovë (portokalli) në kuadër të [[Evropa|Evropës]].]] '''Bashkimi i Shqipërisë me Kosovën''' është ideja për të [[Unioni politik|bashkuar]] të gjithë trevat shqiptare me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptarë]]. '''Bashkimi kombëtar''' është një proces politik, i rigjallëruar vecanërisht pas [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës|shpalljes të pavarësisë së Kosovës]] në vitin 2008.<ref name="WolchikCurry2011">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BjVNJ1REkoEC&pg=PA390|title=Central and East European Politics: From Communism to Democracy|last=Sharon L. Wolchik|last2=Jane Leftwich Curry|publisher=Rowman & Littlefield|year=2011|isbn=978-0-7425-6734-4|page=390|quote=Undoubtedly, Kosovo's independence has revived the idea of the national unification of Albanians}}</ref> Kjo ide është e lidhur me konceptin e bashkimit të trojeve shqiptare në një shtet viabël.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> Rreth 95% të [[Kosovarët|kosovarëve]] janë [[Shqiptarët|shqiptarë]] etnikë. == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga policia serbe në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Mbledhjet ndërqeveritare Shqipëri-Kosovë == {{Kryesor|Lista e mbledhjeve ndërqeveritare Shqipëri-Kosovë}} === Ekonomia === Në mbledhjen e tetë më 20 qershor 2022 në Prishtinë, qeveritë vendosën të bëjnë një studim për bashkimin doganor. == Sondazhet == Sondazhet mbështesin bashkimin e [[Kosova|Kosovës]] me [[Shqipëria|Shqipërinë]], pavarësisht se qëllimi i politikanëve shqiptarë ka qenë hyrja në [[NATO]] dhe [[Bashkimi Evropian|BE]], e jo bashkimi kombëtar.<ref name="Perritt2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=f2nOTuF_KC0C&pg=PA94|title=The Road to Independence for Kosovo: A Chronicle of the Ahtisaari Plan|last=Henry H. Perritt|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-11624-4|page=94}}</ref> Disa katolikë dhe ortodoksë shqiptarë kanë frikë se bashkimi do e rrisi në mënyrë të konsiderueshme numrin e [[Myslimanët|myslimanëve]] në shtetin e ri dhe mund të çojë në një rritje të "[[Islamizimi|myslimizimit]]" të Shqipërisë.<ref name="LesserLarrabee51">{{Cite book|url=https://books.google.com.au/books?id=4SNB8yXsTioC&pg=PA51&dq=Albania+Islam+geopolitics&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Albania%20Islam%20geopolitics&f=false|title=Greece's new geopolitics|last=Lesser|first=Ian O.|last2=Larrabee|first2=F. Stephen|last3=Zanini|first3=Michele|last4=Vlachos-Dengler|first4=Katia|publisher=Rand Corporation|year=2001|isbn=9780833032331|location=Santa Monica}}p. 51.</ref> == Shih edhe == * [[Shqipëria etnike]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëri etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] 84fb3n2zrkl9123gl4ockmbl7lvk46z 2978232 2978230 2026-05-07T13:53:43Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] te [[Bashkimi kombëtar]]: Riperdorim i konceptit, do e ndaj ne dy artikuj, duke e krijuar [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] ne artikull te vecante. 2978230 wikitext text/x-wiki <!-- KUJDES: Këtu flitet vetëm për idenë e bashkimit kombëtar, hapi i dytë apo rezultati është Shqipëria etnike/natyrale. --> [[Skeda:Albania_Kosovo_Locator.png|parapamje|300x300px|Vendndodhja e Shqipërisë (e gjelbër) dhe në Kosovë (portokalli) në kuadër të [[Evropa|Evropës]].]] '''Bashkimi i Shqipërisë me Kosovën''' është ideja për të [[Unioni politik|bashkuar]] të gjithë trevat shqiptare me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptarë]]. '''Bashkimi kombëtar''' është një proces politik, i rigjallëruar vecanërisht pas [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës|shpalljes të pavarësisë së Kosovës]] në vitin 2008.<ref name="WolchikCurry2011">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BjVNJ1REkoEC&pg=PA390|title=Central and East European Politics: From Communism to Democracy|last=Sharon L. Wolchik|last2=Jane Leftwich Curry|publisher=Rowman & Littlefield|year=2011|isbn=978-0-7425-6734-4|page=390|quote=Undoubtedly, Kosovo's independence has revived the idea of the national unification of Albanians}}</ref> Kjo ide është e lidhur me konceptin e bashkimit të trojeve shqiptare në një shtet viabël.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> Rreth 95% të [[Kosovarët|kosovarëve]] janë [[Shqiptarët|shqiptarë]] etnikë. == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga policia serbe në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Mbledhjet ndërqeveritare Shqipëri-Kosovë == {{Kryesor|Lista e mbledhjeve ndërqeveritare Shqipëri-Kosovë}} === Ekonomia === Në mbledhjen e tetë më 20 qershor 2022 në Prishtinë, qeveritë vendosën të bëjnë një studim për bashkimin doganor. == Sondazhet == Sondazhet mbështesin bashkimin e [[Kosova|Kosovës]] me [[Shqipëria|Shqipërinë]], pavarësisht se qëllimi i politikanëve shqiptarë ka qenë hyrja në [[NATO]] dhe [[Bashkimi Evropian|BE]], e jo bashkimi kombëtar.<ref name="Perritt2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=f2nOTuF_KC0C&pg=PA94|title=The Road to Independence for Kosovo: A Chronicle of the Ahtisaari Plan|last=Henry H. Perritt|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-11624-4|page=94}}</ref> Disa katolikë dhe ortodoksë shqiptarë kanë frikë se bashkimi do e rrisi në mënyrë të konsiderueshme numrin e [[Myslimanët|myslimanëve]] në shtetin e ri dhe mund të çojë në një rritje të "[[Islamizimi|myslimizimit]]" të Shqipërisë.<ref name="LesserLarrabee51">{{Cite book|url=https://books.google.com.au/books?id=4SNB8yXsTioC&pg=PA51&dq=Albania+Islam+geopolitics&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Albania%20Islam%20geopolitics&f=false|title=Greece's new geopolitics|last=Lesser|first=Ian O.|last2=Larrabee|first2=F. Stephen|last3=Zanini|first3=Michele|last4=Vlachos-Dengler|first4=Katia|publisher=Rand Corporation|year=2001|isbn=9780833032331|location=Santa Monica}}p. 51.</ref> == Shih edhe == * [[Shqipëria etnike]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëri etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] 84fb3n2zrkl9123gl4ockmbl7lvk46z 2978236 2978232 2026-05-07T13:54:14Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Bashkimi kombëtar]] te [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] 2978230 wikitext text/x-wiki <!-- KUJDES: Këtu flitet vetëm për idenë e bashkimit kombëtar, hapi i dytë apo rezultati është Shqipëria etnike/natyrale. --> [[Skeda:Albania_Kosovo_Locator.png|parapamje|300x300px|Vendndodhja e Shqipërisë (e gjelbër) dhe në Kosovë (portokalli) në kuadër të [[Evropa|Evropës]].]] '''Bashkimi i Shqipërisë me Kosovën''' është ideja për të [[Unioni politik|bashkuar]] të gjithë trevat shqiptare me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptarë]]. '''Bashkimi kombëtar''' është një proces politik, i rigjallëruar vecanërisht pas [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës|shpalljes të pavarësisë së Kosovës]] në vitin 2008.<ref name="WolchikCurry2011">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BjVNJ1REkoEC&pg=PA390|title=Central and East European Politics: From Communism to Democracy|last=Sharon L. Wolchik|last2=Jane Leftwich Curry|publisher=Rowman & Littlefield|year=2011|isbn=978-0-7425-6734-4|page=390|quote=Undoubtedly, Kosovo's independence has revived the idea of the national unification of Albanians}}</ref> Kjo ide është e lidhur me konceptin e bashkimit të trojeve shqiptare në një shtet viabël.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> Rreth 95% të [[Kosovarët|kosovarëve]] janë [[Shqiptarët|shqiptarë]] etnikë. == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga policia serbe në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Mbledhjet ndërqeveritare Shqipëri-Kosovë == {{Kryesor|Lista e mbledhjeve ndërqeveritare Shqipëri-Kosovë}} === Ekonomia === Në mbledhjen e tetë më 20 qershor 2022 në Prishtinë, qeveritë vendosën të bëjnë një studim për bashkimin doganor. == Sondazhet == Sondazhet mbështesin bashkimin e [[Kosova|Kosovës]] me [[Shqipëria|Shqipërinë]], pavarësisht se qëllimi i politikanëve shqiptarë ka qenë hyrja në [[NATO]] dhe [[Bashkimi Evropian|BE]], e jo bashkimi kombëtar.<ref name="Perritt2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=f2nOTuF_KC0C&pg=PA94|title=The Road to Independence for Kosovo: A Chronicle of the Ahtisaari Plan|last=Henry H. Perritt|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-11624-4|page=94}}</ref> Disa katolikë dhe ortodoksë shqiptarë kanë frikë se bashkimi do e rrisi në mënyrë të konsiderueshme numrin e [[Myslimanët|myslimanëve]] në shtetin e ri dhe mund të çojë në një rritje të "[[Islamizimi|myslimizimit]]" të Shqipërisë.<ref name="LesserLarrabee51">{{Cite book|url=https://books.google.com.au/books?id=4SNB8yXsTioC&pg=PA51&dq=Albania+Islam+geopolitics&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Albania%20Islam%20geopolitics&f=false|title=Greece's new geopolitics|last=Lesser|first=Ian O.|last2=Larrabee|first2=F. Stephen|last3=Zanini|first3=Michele|last4=Vlachos-Dengler|first4=Katia|publisher=Rand Corporation|year=2001|isbn=9780833032331|location=Santa Monica}}p. 51.</ref> == Shih edhe == * [[Shqipëria etnike]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëri etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] 84fb3n2zrkl9123gl4ockmbl7lvk46z 2978241 2978236 2026-05-07T14:04:52Z Leutrim.P 113691 Ndryshova permbajtjen qe ti pershtatet titullit te ri. 2978241 wikitext text/x-wiki '''Bashkimi kombëtar shqiptar''' është koncepti i [[Unioni politik|bashkimit]] të trevave [[Shqipëria etnike|shqiptare]] me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptar]]. '''Bashkimi kombëtar''' është një proces politik, i cili ka ekzistuar qdohere qe nga renia e Perandorise Osmane kur u coptuan territoret shqiptare nga fuqite e medha dhe vendet fqinje. Kjo ide është e lidhur me konceptin e bashkimit të trojeve shqiptare në një shtet viabël.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga [[policia serbe]] në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Shqipëria etnike]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Historia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Historia e Greqisë]] == Burime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëri etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] gbbm9ystdxle64aawx39tqva4y279fj 2978242 2978241 2026-05-07T14:05:16Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Historia e Jugosllavisë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978242 wikitext text/x-wiki '''Bashkimi kombëtar shqiptar''' është koncepti i [[Unioni politik|bashkimit]] të trevave [[Shqipëria etnike|shqiptare]] me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptar]]. '''Bashkimi kombëtar''' është një proces politik, i cili ka ekzistuar qdohere qe nga renia e Perandorise Osmane kur u coptuan territoret shqiptare nga fuqite e medha dhe vendet fqinje. Kjo ide është e lidhur me konceptin e bashkimit të trojeve shqiptare në një shtet viabël.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga [[policia serbe]] në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Shqipëria etnike]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Historia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Historia e Greqisë]] == Burime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëri etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] [[Kategoria:Historia e Jugosllavisë]] li318iyj8gcn7s9l5h04fdoke3lwbt8 2978243 2978242 2026-05-07T14:08:23Z Leutrim.P 113691 2978243 wikitext text/x-wiki '''Bashkimi kombëtar shqiptar''' ose '''bashkimi kombëtar''' është koncepti i [[Unioni politik|bashkimit]] të trevave [[Shqipëria etnike|shqiptare]] me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptar]]. Bashkimi kombëtar është një proces politik, i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Kjo ide është e lidhur me konceptin e bashkimit të trojeve shqiptare në një shtet viabël.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga [[policia serbe]] në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Historia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Historia e Greqisë]] == Burime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëri etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] [[Kategoria:Historia e Jugosllavisë]] cfsfr289027j3p7pzk81ud6h0v2dmme 2978253 2978243 2026-05-07T14:42:57Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978253 wikitext text/x-wiki '''Bashkimi kombëtar shqiptar''' ose '''bashkimi kombëtar''' është koncepti i [[Unioni politik|bashkimit]] të trevave [[Shqipëria etnike|shqiptare]] me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptar]]. Bashkimi kombëtar është një proces politik, i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Kjo ide është e lidhur me konceptin e bashkimit të trojeve shqiptare në një shtet viabël.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga [[policia serbe]] në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Historia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Historia e Greqisë]] == Burime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] [[Kategoria:Historia e Jugosllavisë]] iepz3sev04eh7zrajc5lv8zntpkqbwg 2978300 2978253 2026-05-07T14:47:20Z Leutrim.P 113691 /* Shih edhe */ 2978300 wikitext text/x-wiki '''Bashkimi kombëtar shqiptar''' ose '''bashkimi kombëtar''' është koncepti i [[Unioni politik|bashkimit]] të trevave [[Shqipëria etnike|shqiptare]] me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptar]]. Bashkimi kombëtar është një proces politik, i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Kjo ide është e lidhur me konceptin e bashkimit të trojeve shqiptare në një shtet viabël.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga [[policia serbe]] në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Historia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Historia e Greqisë]] * [[Historia e Serbisë]] == Burime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] [[Kategoria:Historia e Jugosllavisë]] 1homs4f2iv8f1tm1058lt7jq5vsx3gu 2978301 2978300 2026-05-07T14:48:14Z Leutrim.P 113691 /* Kosova */ 2978301 wikitext text/x-wiki '''Bashkimi kombëtar shqiptar''' ose '''bashkimi kombëtar''' është koncepti i [[Unioni politik|bashkimit]] të trevave [[Shqipëria etnike|shqiptare]] me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptar]]. Bashkimi kombëtar është një proces politik, i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Kjo ide është e lidhur me konceptin e bashkimit të trojeve shqiptare në një shtet viabël.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga [[policia serbe]] në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === ''Artikulli kryesor: [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]]'' Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Historia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Historia e Greqisë]] * [[Historia e Serbisë]] == Burime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] [[Kategoria:Historia e Jugosllavisë]] 0mr7q5r6j1j7hbydq5nlo81fcf58t30 2978304 2978301 2026-05-07T14:53:16Z Leutrim.P 113691 /* Kosova */ 2978304 wikitext text/x-wiki '''Bashkimi kombëtar shqiptar''' ose '''bashkimi kombëtar''' është koncepti i [[Unioni politik|bashkimit]] të trevave [[Shqipëria etnike|shqiptare]] me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptar]]. Bashkimi kombëtar është një proces politik, i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Kjo ide është e lidhur me konceptin e bashkimit të trojeve shqiptare në një shtet viabël.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga [[policia serbe]] në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === ''Artikulli kryesor: [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]]'' Në [[Luftën e Kosovës]], betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ishte për çlirim dhe bashkim të trojeve shqiptare me Shqipërinë. Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Historia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Historia e Greqisë]] * [[Historia e Serbisë]] == Burime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] [[Kategoria:Historia e Jugosllavisë]] 2q9oj99nyd91i772j4xc7bfs11i87y6 2978316 2978304 2026-05-07T14:58:17Z Leutrim.P 113691 2978316 wikitext text/x-wiki '''Bashkimi kombëtar shqiptar''' ose '''bashkimi kombëtar''' është koncepti i [[Unioni politik|bashkimit]] të trevave [[Shqipëria etnike|shqiptare]] me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptar]]. Bashkimi kombëtar është një proces politik, i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga [[policia serbe]] në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === ''Artikulli kryesor: [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]]'' Në [[Luftën e Kosovës]], betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ishte për çlirim dhe bashkim të trojeve shqiptare me Shqipërinë. Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Historia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Historia e Greqisë]] * [[Historia e Serbisë]] == Burime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] [[Kategoria:Historia e Jugosllavisë]] ct152h1ofondbp6c7ch4q9ltan9h4pi 2978318 2978316 2026-05-07T15:01:47Z Leutrim.P 113691 /* Burime */ 2978318 wikitext text/x-wiki '''Bashkimi kombëtar shqiptar''' ose '''bashkimi kombëtar''' është koncepti i [[Unioni politik|bashkimit]] të trevave [[Shqipëria etnike|shqiptare]] me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptar]]. Bashkimi kombëtar është një proces politik, i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga [[policia serbe]] në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === ''Artikulli kryesor: [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]]'' Në [[Luftën e Kosovës]], betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ishte për çlirim dhe bashkim të trojeve shqiptare me Shqipërinë. Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Historia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Historia e Greqisë]] * [[Historia e Serbisë]] == Burime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] [[Kategoria:Historia e Jugosllavisë]] dumnl29bdsh2n267752c6vyedqf128z 2978319 2978318 2026-05-07T15:02:46Z Leutrim.P 113691 /* Kosova */ 2978319 wikitext text/x-wiki '''Bashkimi kombëtar shqiptar''' ose '''bashkimi kombëtar''' është koncepti i [[Unioni politik|bashkimit]] të trevave [[Shqipëria etnike|shqiptare]] me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptar]]. Bashkimi kombëtar është një proces politik, i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga [[policia serbe]] në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === ''Artikulli kryesor: [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]]'' Në [[Luftën e Kosovës]], betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ishte për çlirim dhe bashkim të trojeve shqiptare me Shqipërinë.<ref>{{Cite web |last=Arbresh.info |date=2018-03-05 |title=Betimi i ushtarëve të UÇK-së |url=https://www.arbresh.info/lajmet/betimi-i-ushtareve-te-uck-se/ |access-date=2026-05-07 |website=Arbresh.info |language=en-US}}</ref> Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Historia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Historia e Greqisë]] * [[Historia e Serbisë]] == Burime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] [[Kategoria:Historia e Jugosllavisë]] dv8dc8vdxfqfbb1bo340c9z46szs7kf 2978331 2978319 2026-05-07T18:08:42Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Bashkimi kombëtar shqiptar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978331 wikitext text/x-wiki '''Bashkimi kombëtar shqiptar''' ose '''bashkimi kombëtar''' është koncepti i [[Unioni politik|bashkimit]] të trevave [[Shqipëria etnike|shqiptare]] me qëllim të krijimit të [[Shqipëria etnike|një shteti gjithëpërfshirës shqiptar]]. Bashkimi kombëtar është një proces politik, i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje.<ref>{{Cite book|title=Divided Nations and European Integration|last=Tristan James Mabry|last2=John McGarry|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2013|page=175}}</ref><ref>{{Cite book|title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration|last=Lenard J. Cohen|last2=Jasna Dragović-Soso|publisher=Purdue University Press|year=2008|page=194}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Human Rights Issues Since 1945|last=Winston Langley|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> == Historia == Pas pavarësisë së Shqipërisë, kufinjtë e shtetit shqiptar u caktuan nga 2 komisione ndërkombëtare, një për kufirin me Mbretërinë Jugosllave dhe një tjetër për kufirin me Mbretërinë Greke. Gjatë [[Demonstratat e `81-shit|protestave të vitit 1981 në Kosovë]] Jugosllavia pati frikë nga një potencial i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Clark2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA44|title=Civil Resistance in Kosovo|last=Howard Clark|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1569-0|pages=44–}}</ref> Në fillim të viteve 1990 politikanët shqiptarë patën deklarata kontradiktore në lidhje me çështjen e bashkimit.<ref name="Ahrens2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA323|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|last=Geert-Hinrich Ahrens|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|page=323|quote=CSCE mission of May 1992 judged that “on the question of the relations with Albania and of a possible unification, the answers were unclear, vague, and sometimes contraddictory}}</ref> Aktivisti i shquar [[Ukshin Hoti]], themelues i Partisë shqiptare të Bashkimit Kombëtar, në fund i vrarë nga [[policia serbe]] në 1999, ishte mbështetës i zëshëm i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref name="Krieger2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OhPTJn8ZWoC&pg=PA75|title=The Kosovo Conflict and International Law: An Analytical Documentation 1974-1999|last=Heike Krieger|date=12 korrik 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80071-6|page=75}}</ref> == Qëndrimet në shtetet përkatëse == === Shqipëria === Në parathënien e [[Kushtetuta e Shqipërisë|Kushtetutës së Shqipërisë]] shkuran ndër të tjerash: "''[n]e, Populli i Shqipërisë, [...] me aspiratën shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe '''bashkimin kombëtar''' [...] vendosim këtë Kushtetutë''".<ref>{{Cite web|title=Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf|url-status=dead|language=sq|access-date=25 qershor 2022|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920101840/https://www.parlament.al/Files/sKuvendi/kushtetuta.pdf}}</ref> Parathënia sugjeron që kushtetuta është (dhe duhet parë) në funksion të bashkimit kombëtar, ndonëse togfjalëshi mbetet abstrakt dhe nuk përcaktohet më tej. Në vitin 2001, [[Arben Imami]], një politikan shqiptar, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i Partisë Demokratike, por shpejt u kritikua nga vetë lidershipi i partisë.<ref name="Koinova2013">{{Cite book|last=Maria Koinova|url=https://books.google.com/books?id=ZwpuDCcN8AIC&pg=PA197|title=Ethnonationalist Conflict in Postcommunist States: Varieties of Governance in Bulgaria, Macedonia, and Kosovo|date=1 korrik 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0837-5|page=197}}</ref> === Kosova === ''Artikulli kryesor: [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]]'' Në [[Luftën e Kosovës]], betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ishte për çlirim dhe bashkim të trojeve shqiptare me Shqipërinë.<ref>{{Cite web |last=Arbresh.info |date=2018-03-05 |title=Betimi i ushtarëve të UÇK-së |url=https://www.arbresh.info/lajmet/betimi-i-ushtareve-te-uck-se/ |access-date=2026-05-07 |website=Arbresh.info |language=en-US}}</ref> Plani i [[Ahtisari]]t, e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës duke miratuar një Kosovë multietnike, në vend të një Kosove me identitet shqiptar.<ref name="MabryMcGarry2013">{{Cite book|last=Tristan James Mabry|url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA182|title=Divided Nations and European Integration|last2=John McGarry|last3=Margaret Moore|last4=Brendan O'Leary|date=30 maj 2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=0-8122-4497-4|page=182}}</ref> Gjithsesi, anketat e zhvilluara nga Gallup international zbulojnë se 75% të Shqiptarëve të Kosovës do të preferonin të jetonin të bashkuar me Shqipërinë në një vend të vetëm. E njëjta përkrahje shihet në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve të Shqipërisë preferojnë një bashkim të Shqipërisë me Kosovën. [[Lëvizja Vetëvendosje]] mbështet plotësisht bashkimin e Kosovës me Shqipërinë. === Maqedonia e Veriut === Disa muaj para pavarësisë së Maqedonisë nga Jugosllavia, në një tubim për çështjen shqiptare në Gostivar në prill 1991, [[Arbën Xhaferi]] u shpreh se në rastin e pavarësisë, Maqedonia duhet të ngrihet si një shtet jo një-etnik me bazari të plotë; ose si një shtet federal me dy njësi përbërëse.<ref>{{Cite web|title=Blog mbi Arbën Xhaferin|url=https://arbenxhaferi.blogspot.com/|url-status=live|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Historia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Historia e Greqisë]] * [[Historia e Serbisë]] == Burime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Historia e Greqisë]] [[Kategoria:Historia e Jugosllavisë]] [[Kategoria:Bashkimi kombëtar shqiptar]] ia5zyhzr7r1tonhzgllny0dxrjb9fpp 0 120424 2978273 2945574 2026-05-07T14:43:03Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978273 wikitext text/x-wiki '''Lidhja e Dytë e Prizrenit''' - me nismën e [[Xhafer Deva|Xhafer Devës]], Musa Shehut, Sheh Hasanit, [[Mjedajt|Lukë Simon Mjedës]], [[Qazim Bllaca|Qazim Bllacës]] dhe Pjetër Vuçajt, më 11 shtator në [[Bujan]] te [[Malësia e Gjakovës|Malesise se Gjakoves]] / [[Tropojë|Tropoje]] u organizua një mbledhje për të shqyrtuar situatën e krijuar pas kapitullimit të Italisë dhe nevojën e ngutshme të ngritjes së nji ndërlidhjeje e marrëveshjeje midis krahinave të ndryshme të ish Jugosllavisë, ku jetonte popullsia shqiptare dhe [[mysliman]]e. Këtë qëllim kishte thirrja e një mbledhjeje të përgjithshme me përfaqësues të viseve të Kosovës, Dibrës, Strugës, Tuzit, Ulqinit dhe anëve tjera.<ref>[[Tahir Zajmi]], Lidhja e II e Prizrenit dhe lufta heroike për mbrojtjen e Kosovës, [[Bruxelles]] 1964, 35 ss</ref> Mbledhje u organizua në shkallë kuvendi ( në frymën e Lidhjes së Parë të Prizrenit) dhe zhvilloi punimet në [[Prizren]] më 16 – [[20 shtator]] [[1943]] në praninë e 42 delegatëve që përfaqësonin Prizrenin, [[Dragashi]]n, Suharekën, [[Rahoveci]]n, Gjakovën, Pejën, Plavën, Vuthajn, [[Rozhajë]]n, [[Novi Pazari]]n, Senicën, Prishtinën, [[Gjilani]]n, Mitrovicën, [[Shkupi]]n, Tetovën, [[Gostivari]]n, Dibrën, [[Ohri]]n dhe [[Ulqini]]n.<ref>Zekeria Cana, Shpalime Historike, pjesa e dytë, Libri Shkollor Prishtinë 1998, faqe 542</ref> [[Skeda:2011 Prizren, Most kamienny.JPG|parapamje|Prizren]] == Kuvendi i [[LSHP]] II== Kuvendi u mbledh në Prizren, nga data 16 deri më 20 shtator 1943. Në të morën pjesë 45 delegatë të zgjedhur nga Kosova dhe trevat e tjera shqiptare. Kongresin e udhëhoqi Komiteti Ekyekutiv, me në krye Musa Shehu, i shoqëruar prej: Z.Z, Asllan Boletini, Shefqet Shkupi, Qazim Bllaca, Tahir Zajmi, Pjetër Vuçaj, Sheh Hasnai, Qemajl Balila, Hivzi Meraku, [[Mjedajt|Luk Simoni]], Haxhi Fahrija, dhe Sokol Dobroshi.<ref>Zekeria Cana, Shpalime Historike, pjesa e dytë, Libri Shkollor Prishtinë 1998, faqe 543</ref> Kryetari i Këshillit Ekzekutiv Z, [[Musa Shehu]], paraqiti rendin e ditës për t’u zgjedhë Paria e Kongresit që përbërë prej Kryetarit, dy nënkryetarëve dhe një sekretari. Me votim të fshehtë Z. [[Musa Shehu]] zgjidhet Kryetar i kongresit, Z.[[Aqif Blyta]] nënkryetar, [[Rexhep Krasniqi]] nënkryetar. Ndërsa sekretar i Kongresit u emërua Z. [[Bedri Gjinaj]].<ref>Azizi, Ismet (2019) Aqif Blyta: Kolosi i Pazarit të Ri, Logos-A, Shkup,ISBN 978-9989-58-782-5 faq 98.</ref><ref>Zekeria Cana, Shpalime Historike, pjesa e dytë, Libri Shkollor Prishtinë 1998, faqe 548</ref> *Kuvendi vendosi formimin e Lidhjes së Dytë të Prizrenit, organizatë politike kombëtare, e cila do të angazhohej për bashkimin dhe mbrojtjen e trojeve etnike. Kuvendi zgjodhi Komitetin Qendror të Lidhjes, të përbërë nga 7 veta. Krytar i Lidhjes u zgjodh Rexhep Mitrovica, veprimtar i njohur i çështjes kombëtare. Në Kuvendin e Dytë, që u mbajt më 17-21 janar 1944, u bënë ndryshime në kreun e Lidhjes. Krytar i Komitetit Qendror u zgjodh [[Bedri Pejani]]n, pas [[Rexhep Mitrovica]] ishte emëruar kryeministër i qeverisë që gjermanët ngritën në Tiranë bashke me [[Cafo Beg Ulqini]]<ref name="Buçinca">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=X0IFaAEACAAJ|title=Cafo Beg Ulqini: Jeta dhe veprimtaria politike|isbn=9788690873326|last1=Buçinca|first1=Fahri|year=2009}}</ref>{{page needed|date=February 2023}}. Kuvendi miratoi edhe statutin e Lidhjes, i cili u dekretua nga Këshilli i Naltë më 14 mars 1944. Lidhja do të kishte dhe organin e vet "Lidhja e Prizrenit", në faqet e të cilit propagandohej ideja e krijimit të Shqipërisë etnike dhe denoncoheshin krimet e kryera nga serbomëdhenjtë ndaj shqiptarëve të Kosovës.  *U themelua me vendim të një kongresi të posaçëm të thirrur në qytetin historik shqiptar më 16-19 nëntor 1943<ref>"''Vjetari''" XXIV, Arkivi i Kosovës, Prishtinë 1988, f.266.</ref>. Por, sipas disa studiuesve, "''prvih dana maja 1941 godine iz Albanije je stigao takozvani Kosovski komitet, "Albanski narodni savez", sa predsednikom Bedri beg Pejanijem na ćelu''" e inkurajuar nga kryeministri [[Shefqet Vërlaci]]<ref>Dźeletoviċ, Ivanov P.: "''Jevreji Kosova i Metohije''", Beograd 1988, st. 70)</ref>. Ndryshimi në kalendar në këtë rast nuk është me disa ditë apo muaj, por me vite. Deri më 13 nëntor 1943 Bedri Pejani ishte i internuar në kampin e Porto-Palermos në jug të Shqipërisë<ref>"''Vjetari''" XXIV, 1988, f.266.</ref><ref>[[Shaban Sinani]]: Hebrenjtë në Shqipëri - Prania dhe shpëtimi, "Naimi" Tiranë 2009, f. 274</ref>. *''Lidhja e Dytë e Prizrenit'' ishte një organizim i krerëve nacionalistë kosovarë, me në krye [[Bedri Pejani]]n i inkurajuar në periudhën kur [[Rexhep Mitrovica]] qe kryeministër. Ndryshe nga Lëvizja Nacionalçlirimtare dhe disa grupime nga radhët e nacionalistëve, që qenë angazhuar në luftë kundër pushtuesve nazifashistë, forcat kryesore nacionaliste hezitonin që të bënin të njëjtën gjë, t'u bashkoheshin atyre, pasi mendonin se një luftë që udhëheqej nga komunistët do të përfundonte me rivendosjen e pushtetit jugosllav në krahinë. Përfaqësuesit më në zë të rretheve nacionaliste i konsideronin pushtuesin italian e më pas atë gjerman si të keqen më të vogën në krahasim me sundimin serb e jugosllav, që pritej të rivendosej pas tërheqjes së tyre. Pikërisht për këtë arsye, pas kapitullimit të Italisë, ata përpunuan idenë e thirrjes së një kuvendi kombëtar, i cili duhej të hidhte bazat e krijimit të një organizate politike, që do të mbronte trojet etnike nga rreziku i ripushtimit të [[Kosovë]]s nga forcat jugosllave, pas largimit të trupave [[gjerman]]e. == Shih edhe == * [[Prizreni]] * [[Lidhja e Prizrenit]] ==Lidhje të jashtme== *[http://www.telegrafi.com/lajme/mbrojta-e-novi-pazarit-dhe-standardet-e-patriotizmit-26-5297.html/ Mbrojta e Novi Pazarit dhe standardet e patriotizmit]{{Lidhje e thyer}} == Referime == <references /> [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Prizrenit]] 3223cdr0mvfcsoqz9cloe7xvoi1vog6 0 131415 2978281 2791533 2026-05-07T14:43:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978281 wikitext text/x-wiki {{Coord|42.378458|21.699613|display=title}} '''Përmendorja e UÇPMB-së''' (Përmendorja e [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc|Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]]) apo ''Lapidari i UÇPMB-së'' ([[Gjuha serbe|serbisht]]: ''Споменик припадницима ОВПБМ'') është një monument i ndërtuar gjatë mesit të muajit nëntor [[2012]] në qëndër të [[Presheva|Preshevës]] në përkujtim të të rënëve të UÇPMB-së. Përmendorja u hoq me forcë nga xhandarmëria serbe në [[20 janar]] [[2013]]. ==Historia== [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc|UÇPMB]], ka qenë formacion ushtarak i përbërë nga shqiptarët, që në fillim të viteve të 2000-ta ka hyrë në konflikt me forcat serbe të sigurisë, në përpjekje për të siguruar më shumë të drejta për shqiptarët në [[Lugina e Preshevës|Luginën e Preshevës]]. Në vitin 2002 parlamenti i atëhershëm jugosllav miratoi ligjin për amnistinë e pjestarëve të ish UÇPMB-se prej 1 janarit 1999 deri në 31 maj 2001. Marrëveshja për ndaljen e konfliktit qe arritur me ndërmjetësimin e [[NATO]]-s, dhe parashihte amnisti dhe çarmatim të luftëtarëve të UÇPMB-së. Përmendorja u ngrit në përkujtim të 27 luftëtarëve të rënë gjatë luftës së viteve 2000-2001. == Heqja e përmendores == Me [[20 janar]] [[2013]] 200 forca të xhandarmeria serbe së bashku me trupat speciale të mbështetur me mjete hoqën përmendoren. [[Zoran Stanković]], shef i Trupit Koordinues për jugun e Serbisë, e cila përfshin zonën e Preshevës, tha se monumenti hequr nuk do të shkatërrohet, por fati i tij do të diskutohet më tej, me zhvendosjen në një vend më të përshtatshëm si një opsion.<ref>[http://www.serbianroundup.com/2013/01/bringing-down-presevo-monument.html Bringing Down the Presevo Monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515150629/http://www.serbianroundup.com/2013/01/bringing-down-presevo-monument.html |date=15 maj 2014 }}...Zoran Stanković, chief of the Coordinating Body for Serbia's South, which includes the Preševo area, said that the removed monument will not be destroyed, but its fate will be discussed further, with relocation to a more suitable place as an option.</ref> == Reagime == Per pasojë ditën e nesërme të heqjes së përmendores pati nje tubim madheshtor të njëjtin vend ku qytetarët kanë vendosur lule dhe qirinj ku ndodhej përmendorja <ref>[http://www.top-channel.tv/artikull.php?id=250017 Protesta e shqiptarëve në Preshevë, artikull nga top-channel.tv më 21 janar 2013]</ref>. Në shumë qytete të banuara nga shqiptarë u organizuan protesta dhe demostrata. Partitë politike në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe [[Kosova|Kosovë]] reaguan njëzëri kundër aktit të [[Serbia|Serbisë]], ndërsa faktori ndërkombëtar kritikoi qeverinë e Serbisë për moszgjidhjen e çështjes përmes negociatave. Për shkak të heqjes së përmendores pati një protestë të dhunshme kundër varrezave, manastirëve dhe shtëpive serbe. Po ashtu në [[Vitia|Viti]] u hoq edhe një monument që përkujton të rënët serbë gjatë rezistencës antifashiste në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]]. Ky akt i dhunshëm u dënua nga Qeveria e Kosovës. Njëri prej ish-komandantëve të [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|UÇK]]-së, [[Xhezair Shaqiri]] ka akuzuar politikanët në Prishtinë dhe në Tiranë, se i kanë lënë në harresë shqiptarët e Luginës së Preshevës. ===Reagimet institucionale=== {{Citat|Ky veprim i qeverisë së Serbisë është një dëshmi tjetër se urrejtja kundër shqiptarëve, që jetojnë në Luginën e Preshevës është ende gjallë dhe se ajo po ushqehet me veprime të tilla të pasardhësve të politikës gjenocidale të Millosheviçit. Qeveria e quan heqjen e lapidarit akt të shëmtuar, i cili rrezikon seriozisht procesin e dialogut dhe përgjegjësia direkte bie mbi Serbinë.<ref>[http://www.top-channel.tv/artikull.php?id=250017 Artikull i datës 21 janar 2013 në top-channel.tv]</ref>|[[Skeda:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Qeveria e Kosovës]]}} {{Citat|Ministria e Punëve të Jashtme ka ndjekur me shqetësim zhvillimet në Luginën e Preshevës. Lajmi i sotëm për heqjen e monumentit të dëshmorëve nga xhandarmëria serbe, në mënyrë të njëanshme, dhe duke injoruar dialogun e nisur mes autoriteteve lokale dhe qendrore nën kujdesin e faktorit ndërkombetar është një tjetër dëshmi e një politike diskriminuese dhe agressive e autoriteteve të Beogradit kundrejt pakiceës shqiptare në Serbinë e Jugut. MPJ e dënon ashpër këtë akt dhe i bën thirrje faktorit ndërkombëtar, të reagojë menjëherë në mbrojtje të të drejtave të pakicës shqiptare në Serbinë e Jugut. MPJ u bën dhe një herë thirrje autoriteteve lokale në Luginën e Preshevës dhe popullsisë atje të përmbahen kundrejt këtyre provokimeve në vazhdimësi, duke i mbështetur plotësisht ata në kauzën e tyre, se askush nuk do të mund të mohojë a tjetërsojë luftën e drejtë për lirinë dhe të drejtat njerëzore që u bë ndaj regjimit antishqiptar serb.<ref>[http://www.mfa.gov.al/index.php?option=com_content&view=article&id=8551:deklarate-e-mpj-se-mbi-zhvillimet-ne-luginen-e-presheves&catid=112:lajme&lang=sq&Itemid= Deklaratë e MPJ-së mbi zhvillimet në Luginën e Preshevës]</ref>|{{Flamuri|Shqipëria}} [[Ministria e Punëve të Jashtme e Shqipërisë]]}} {{Citat|Ne i mirëpresim përpjekjet e bëra nga [[Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë|OSBE]]-ja për të mbështetur një proces të negociatave ndërmjet Qeverisë së Serbisë dhe përfaqësuesve të bashkësisë shqiptare në jug të Serbisë lidhur me monumentin e paautorizuar të ndërtuar në Preshevë. Është për të ardhur keq që qeveria mori vendim për të njëanshëm të hequr përmendoren pa u angazhuar në negociata të mëtejshme, duke mos arritur një rezolutë reciprokisht të pranueshme nga dy palët. Ne i bëjmë thirrje të gjitha palëve të tregojnë vetëpërmbajtje dhe të shmangin ndonjë veprim apo retorikë që mund të provokojë edhe më tej tensionet.<ref>[http://ukinserbia.fco.gov.uk/en/news/?view=News&id=851669582 Reagimi nga Ambasada e Britanisë së Madhe në Serbi më 20 janar 2013, Statement regarding the removal of the monument in Presevo]</ref>|[[Skeda:Flag of UK.svg|20px|border]] Reagimi nga Ambasada e Britanisë së Madhe në Serbi, 20 janar 2012}} ==Referime== <references/> == Lidhje të jashtme == *|[http://sq.wikipedia.org/wiki/Presheva Kosova lindore] * {{sq}} [http://www.top-channel.tv/artikull.php?id=249974 Preshevë, serbët heqin përmendoren] nga [[Top Channel|top-channel.tv]] * {{de}} [http://www.dw.de/serben-und-albaner-streiten-um-rebellen-denkmal/a-16539811 Deutsche Welle per heqjen e permendores] * {{sr}} [http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/1/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0/1237098/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%BE,+%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA+%D0%B8+%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%9A%D0%B5.html Përcjellja e heqjes së përmendores nga media serbe] www.rts.rs. [[Kategoria:Komuna e Preshevës]] [[Kategoria:Përmendore]] [[Kategoria:Monumente të shqiptarëve në Serbi]] [[Kategoria:2013]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] 0z2ptg49paw5gj0f65yqa1195wqtv06 0 148019 2978263 2897154 2026-05-07T14:43:01Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978263 wikitext text/x-wiki Në Arkivin Qendror të Shtetit, Tiranë, në Fondin 144 – Koleksioni i hartave, gjendet dosja nr. 3, me afat ruajtje të përhershëm, me 42 fletë, e cila përmban hartën e Shqipërisë së Vërtetë, punuar nga prof. [[Ahmet Gashi]], si dhe një studim të tij me titull “Shqipnija ethnike edhe vuajtjet e shqiptarëve në Shqipnin e robnueme”, përgatitur më 1941. Harta paraqet shtrirjen etnike të shqiptarëve, me titull “Shqipëria e vërtetë” në shkallën 1: 200 000. Kjo hartë shoqërohet me studimin e prof. A. Gashit: Shqipnija ethnike edhe vuajtjet e shqiptarëve në Shqipnin e robnueme, të cilin po e paraqesim (jo të plotë) për lexuesin, duke ruajtur gjuhën origjinale të dokumentit. Kujtojmë se pas kapitullimit të Jugosllavisë, në prill 1941, Mbretëria Shqiptare përfitoi një pjesë të trojeve shqiptare të Kosovës, Dibrës, Strugës, Ulqinit etj., ku shtriu edhe veprimin e pushtetit politik, ushtarak dhe administrativ. Kufijt e Shqipnis Ethnike. '''1. Kufini perëndimor''' Në këtë anë Shqipnija Ethnike laget me detin e Jonise dhe me atë të Adriatikut, qysh prej Prevezës (38057’ gjenësi Veriake) e deri te sqepi i Luftës së Zezë (Crnirat) mbi gjiun e Spizzes (4208’ gjenësi Veriake). Gjatësia e brigjeve në këtë anë është 651 km. '''2. Kufini veri-perëndimuer''' Ky kufi fillon të sqepi i Luftës së Zezë (Crnirat) në bregun e Adriatikut dhe mbaron te maja e Jankovit (43020’ gjenësi veriake dhe 37056’ gjatësi lindore prej Ferro-s) … Gjatësia e kufinit veri-perëndimuer është 170 km, me vija ajrore dhe afër 220 km, tue shkue mbas vijave të shtrembta të kufinit. Kjo vijë përmbledh krahinat shqiptare të humbuna më 1878 të Ulqinit, të Tivarit, të Podgoricës (Zetes-s), Hotit, Grudës, Kuçit, Triepshit, Piprit, Plavës, Gucines, Beranes, Bistricës, Pejës, Rugovës, Rozhajës, Peshterit e Pomerenikut. '''3. Kufini veri-linduer''' Kjo pjesë e kufinit të Shqipnisë Ethnike shtrihet prej majës së Jankovit deri në Gradnja (42042’ gjanësi veriake edhe 39032’ gjatësi lindore prej Ferro-s). Në rast se nuk do të kërkohen tokat shqiptare të krahinave të Adriatikut, qysh prej Prevezës (38057’ gjenësi Veriake) e deri te sqepi i Luftës së Zezë (Crnirat) mbi gjiun e Spizzes (4208’ gjenësi Veriake). Gjatësia e brigjeve në këtë anë është 651 km. '''4. Kufini linduer''' Kufini linduer i Shqipnisë Ethnike fillon në Gradnja (42042’ gjanësi veriake edhe 39032’gjatësi lindore prej Ferro-s) edhe mbaron në kandin ku bashkohet lumi i Venetiko-s me lumin e Vistrices (39011’ gjatësi lindore prej Ferro-s edhe 4003’ gjanësi veriake), me gjatësi afër 342 km … Kjo vijë e kufinit linduer të Shqipnis ethnike përmbledh krahinat lindore shqiptare të humbuna mbas luftës së Ballkanit më 1912. Këto krahina kanë këto qytete bashkë me kazatë e tyne: Jakovën, Prizrenin, Kaçanikun, Vranjen (humbur më 1878), Gostivarin, Tetovën, Shkupin, Kumanovën, Presheven, Dibren, Kerrçoven, Strugen, Ohrin, Krusheven, Perlepin, Resnen, Manastirin, Folorinen, Kosturin, Naseliçen dhe Grebenen. '''5. Kufini jug-linduer''' Vija e kufinit jug-linduer nis qysh prej vendit ku bashkohet lumi i Bistrices me kamben e vetv të Venetiko-sve dhe mbaron te goja e lumit të Artës (38042’ gjatësi lindore 3901’gjanësi veriake) me një gjatësi pothuajse 180 km. Kjo vijë e kufinit prej vendit që u përmend shkon me lumin e Venetiko-s deri në majën 549, mbasandej, tue shkue drejt jugës mbas rrjedhës së një përroni që është degë e Venetiko-s, kalon nga lindja e Kipurjos e shkon gjithnjë nga juga mbas atij prroni deri në Fonike (1288), ku pjek me kufirin e vjetër turko-grek të para 1912-ës, të cilin e krahinave të Kurshumlis, të Prokupjes e të Leskovces (sikundër po kërkohen krahinat e Tivarit, të Ulqinit, të Podgoricës, të Vranjës etj., atëherë kufini veri-linduer ndërron trajtë … Kjo vijë e kufinit përmbledh qytetet e Kurshumlis, të Prokupjes, të Leskovces e të Vranjës, bashkë me katundet e kazavet të tyne. '''6. Kufini juguer''' Kjo pjesë e kufinit të Shqipërisë ethnike përbahet prej brigjeve të gjiut të Artës. Këto brigje të përthyeme tepër kanë një gjatësi pothuajse 93 km, qysh prej gojës së lumit të Artës e deri te qyteti i Prevezës. Kjo vijë përfshinë krahinën e Pogonit me qytetin e Voshtinës edhe krahinat e Sulit e të Çamëris me qytetet e Filatit, të Ajdonatit, të Margëlliçit, Pargës, Lurosit, Filipiodhes e të Prevezës. Vendi gjeografik i Shqipnis Ethnike Mbrenda kufijvet që u përmenden përmblidhen tokat e Shqipnis ethnike, të cilat shtrihen në anën juge-perëndimore të gadishullit të Ballkanit, mbi brigjet lindore të detnevet të Jonis e të Adriatikut, prej juge në veri, ndërmjet shkallëvet të gjanësis veriore 38057’(Prevezë) dhe 43020’ (maja e Jankovit në V.P. të Novipazarit) edhe prej perëndimit në lindje dërmjet shkallëve të gjatësisë lindore prej Ferros, 36040’ (Sqepi i Luftës së Zezë=Crnirat) mbi Spizze-n edhe 39038’ (Kumarevo në lindje të Vranjes). [[Kategoria:Hartografi]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] 7bn6dw6zbz3yfshk0rnxeuqyc0uroym 0 149304 2978276 2428368 2026-05-07T14:43:05Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978276 wikitext text/x-wiki '''Marie Shllaku''' ([[Shkodra|Shkodër]], [[22 tetor]] [[1922]] - [[Prizreni|Prizren]], [[25 Nëntor|25 nëntor]] [[1946]]) ka qenë veprimtare e çështjes kombëtare shqiptare. == Biografia == U lind më 22 tetor 1922 në lagjen ''Badra'' në qytetin e Shkodrës, e bija e Mark Simonit dhe Diles,<ref name=":0">{{Cite book|title=Heroina Marije Shllaku|last=Kelmendi|first=Shefqet|publisher=Ombra GVG|year=2004|location=Tiranë|pages=15}}</ref> nga një familje që kishte rënë kund 100 vite përpara nga [[Palaj (Komuna Shosh)|Palajt]] e Dukagjinit. I ati kishte një pijetore në Gjuhadol dhe me të shoqen u trashëguan me tri vajza dhe një djalë,<ref>{{Cite book|title=Në gjurmët e një ditari|last=Bushati|first=Ahmet|publisher=Camaj-Pipa|year=2001|isbn=9992741112|location=Shkodër|pages=166-167}}</ref> Ndocin, Rozën, Marien dhe Luvian.<ref name=":0" /> Maria shkollimin fillor dhe të mesëm e mori tek Motrat Stigmatine dhe më tej u regjistrua në Fakultetin e Letërsisë-Filozofisë në Romë. Pasi studimet iu ndërprenë nga lufta, u kthye dhe u punësua si sekretare në ministrit të Punëve Botore, [[Iljaz Agushi|Iljaz Agushit]].<ref>{{Harvnb|Kelmendi|2004|pages=17-19.}}</ref> Më 25 shkurt 1943 u caktua në Prizren inspektore financash për prefekturat e nënprefekturat e Kosovës. Më 6 maj 1944 u pushua nga puna për "motive politike. Në shtator arrestua nga gjermanët, por me ndërhyrjen e [[Xhaferr Deva|Xhafer Devës]] u lirua.<ref>{{Harvnb|Kelmendi|2004|pages=20-21}}.</ref> Më 9 shtator të po atij viti, kur hynë brigadat partizane në Gjakovë, iu bashkua çetës së [[Ismail Gorani|Smajl Goranit]]. U përpoq të koordinonte çetat e [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]] e Mehmet Gradicës, [[Ndue Përlleshi|Ndue Përlleshit]] e Ukë Sadikut. Kushtet e reja kërkonin organizimin politik të atdhetarëve dhe kështu lindi ONDSH, Organizata Nacional Demokratike Shqiptare, ku veç kontributit të veçantë të profesor Ymer Berishës, një rol shumë të randësishëm luajti Marie Shllaku. Me porosi dhe ndihmen e At Bernardin Llupit ajo strehohet në Dubërdol, në shtëpinë e Dan Pjetrit. Prej aty ajo do të luente një rol të jashtëzakonshëm në organizimin e Kuvendit të Dubërdolit të Ujmirit, e bashkë me prof. Ymer Berishën dhe komandantin Ukë Sadiku ishin udhëheqësit kryesorë të atij Kuvendi, mbajtur 24/25 gusht [[1945]] te Llugat e Dan Pjetrit. Fjalimi i Maries në atë Kuvend do të mbahet mend nga shumë pjesëmarrës që i mbijetuan torturës dhe luftës. == Libra == Në librin e [[Shefqet Kelmendi]]t personaliteti i Marie Shllakut frymëzoi botimin e librit "Heroina Marie Shllaku" dhe përmendet tek libri i tij i "Një brez i veçantë" == Referime == <references /> *[https://web.archive.org/web/20160304233252/http://shqiperiaebashkuar.info/2015/02/marie-shllaku-shkodrania-20-vjecare-qe-u-flijua-per-shqiperine-e-bashkuar/#|MARIE SHLLAKU, SHKODRANIA 20-VJEÇARE QË U FLIJUA PËR SHQIPËRINË E BASHKUAR!] ''Nga Klajd Kapinova, New York - See more at: [https://web.archive.org/web/20160305072947/http://www.gazetakritika.net/Forumi/index.php?itemid=1088#sthash.YEeegWUB.dpuf|Libri] me 3000 ekzemplarë, është botuar në New York dhe ka 218 faqe ne disa foto, që botohen për herë të parë. Kopertinat janë realizuar me mjeshtri nga dizanjeri i talentuar i gazetës “Illyria” Berat Gashi, ndërsa lektorimi është bërë nga profesori i Universitetit të Shkodrës “Luigj Gurakuqi” Dr. Fran Luli, recensent profesori i Historisë z. Nue Oroshi, konsulent studiuesi i mirënjohur dhe botuesi i shumë librave jetëshkrimor e artistik z. Jetish Kadishani dhe në kompjuer Donika Mrijaj'' [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Njerëz nga Shkodra]] [[Kategoria:Lindje 1922]] [[Kategoria:Vdekje 1946]] [[Kategoria:Të pushkatuar nga regjimi komunist]] c6vdzremt0hkrtdbfaybd9dru7kgbrp 0 155221 2978229 2905522 2026-05-07T13:41:23Z Leutrim.P 113691 korrigjim i vogel 2978229 wikitext text/x-wiki {{joref}} [[Skeda:Shqiperia e bashkuar.jpg|right|thumb|Shqipëria e bashkuar.]] Koncepti i '''Shqipërisë etnike''' ose '''Shqipërisë natyrale''' nënkupton hapësirën e banuar etnikisht me shumicë shqiptare. Shqipëria natyrale është krejt hapësira gjeografike [[Gjuha shqipe|shqipfolëse]], ku banojnë [[shqiptarët]] sot si shumicë, ku është vendlindja e shqiptarëve si shumicë dhe ku u dëbuan nga vendbanimet e tyre etnike. Pavarësisht qëndrimeve të popujve të ndryshëm kjo hapësirë gjeografike ishte vendlindja e shqiptarëve në historinë e afërt dhe 90% e këtij territori është akoma vendbanim dhe vendi i lindjes së shumicës shqiptare. Përkundër barazimit të konceptit <nowiki>''Shqipëri etnike'' me ''Shqipëri e Madhe''</nowiki> këto prapë së prapë nuk kanë kuptim të njëjtë, termi i dytë përdoret për të zbehur dhe keqinterpretuar termin e parë. Koncepti i ngjashëm i [[Shqipëria e Madhe|Shqipërisë së Madhe]], siç pretendohet nga vendet fqinje okupuese të territoreve, nënkupton zgjerim territorial të shtetit [[Shqipëria|Shqiptar]] në "territore të huaja". == Historia == [[Skeda:Shqiperia etnike dhe krahinat e saj.jpg|parapamje|Shqipëria etnike dhe krahinat e saj.|386x386px]] === Historia para pavarësisë === Para pavarësisë Shqipëria ishte e pushtuar nga Perandoria Osmane. Ajo ishte e ndarë në disa vilajete: Kosova, Shkodra, Janina dhe Manastiri. Pas Traktatit të Shën Stefanit, disa territore shqiptare iu dhanë Bullgarisë, Malit të Zi, Greqisë dhe Serbisë. Lidhja e Prizrenit u ngrit kundër këtij traktati dhe luftoi me armë në dorë. Edhe pse Lidhja dështoi territoret shqiptare nuk u copëtuan të gjitha por mbeten pjesë e Portës së Lartë. === Pavarësia dhe ndarja e territoreve === Pas pavarësisë kufijtë e Shqipërisë u caktuan nga Konferenca e Ambasadoreve e Fuqive të Mëdha në 1913 në Londër. Me gjithë kërkesën e Qeverisë së Vlorës për kufij etnik të Shqipërisë, Fuqitë e Mëdha nuk e morën parasysh kërkesën e saj. Kosova, Manastiri dhe Lugina e Preshevës iu dhanë Serbisë, Ulqini dhe viset përreth saj iu dhanë Malit të Zi kurse Çamëria iu dha Greqisë. Edhe pse morën më shumë se 2/3 e territorit të Shqipërisë vendet e Ballkanit vazhduan të kërkonin të tjera territore duke gjetur pretekste qesharake. === Pasojat e ndarjes së shqiptarëve === Ndarja e territoreve shqiptare solli pasoja të rënda si për Shqipërinë e cunguar ashtu edhe për banorët e viseve jashtë saj. Shteti shqiptar u përball më probleme shumë të mëdha nga që forca më e madhe punëtore ndodhej jashtë territorit të saj. Gjithashtu burimet më të mëdha minerare ndodheshin në Kosovë, e cila ishte pjesë e Serbisë. Serbia, Mali i Zi dhe Greqia ushtruan një dhunë të jashtëzakonshme dhe gjenocid mbi shqiptarët e viseve që pushtuan. Ata u masakruan u detyruan të ndryshonin fe dhe emra ose të largoheshin nga vendi i tyre. Kjo solli ndryshime në përbërjen e popullsisë së këtyre territoreve. === Lufta në Kosovë === Kosova qëndroi si pjesë e Serbisë nga viti 1913 deri në vitin 1999 kur u zhvillua Lufta e Kosovës. Kjo luftë erdhi si pasojë e trajtimit të pabarabartë të shqiptarëve me popujt e tjerë të Jugosllavisë dhe dëbimit të shumë prej tyre nga Kosova. Lufta u nis që në vitin 1913 kur filluan disa kryengritje. Gjatë regjimit të Titos për shqiptarët e Kosovës pati disa të drejta të cilat u mohuan totalisht gjatë regjimit të Milloshevicit. Lufta përfundoi me ndërhyrjen e NATO-s në Kosovë në vitin 1999, e cila u çlirua nga pushtimi policor serb. Më 17 shkurt 2008, Parlamenti i Kosovës shpalli aktin e pavarësisë nga Serbia. === Lufta në Luginën e Preshevës === Lugina e Preshevës ndodhet në jug të Serbisë, është e banuar nga shqiptarët. Etnikisht ishte trojë e shqiptarëve, por më vonë e morën serbët. Në vitin 2000, shqiptarët e Luginës i kapën armët në dorë për çlirim etnik për tju bashkuar Shqipërisë, por ata humbën nga shteti i fuqishëm sllav Serbia edhe sot ata ndodhen padrejtësisht në Serbi. === Lufta në Republikën të Maqedonisë === Lufta në Republikën të Maqedonisë u zhvillua në vitin 2001 nga shqiptarët, të cilët kërkonin të drejtat etnike që u takonin në shtetin sllav të Maqedonisë. Edhe pse ndërhyri fuqishëm, ushtria e Maqedonisë nuk arriti të ndalte valën e revoltave kundër sistemit të padrejtë. Marrëveshja e Ohrit ishte akti i fundit i luftës. Shqiptarët morën të paktën në letër të drejtat që u takonin dhe lufta aq e padëshirueshme për të dyja palët përfundoi. === Shqiptarët e Republikës së Maqedonisë në mbrojtje të Shqipërisë etnike (1941-1945) === Historia e shqiptarëve të Maqedonisë është pjesë e pandarë e trashëgimisë historike të popullit shqiptar, kërkesat kombëtare që kanë mbetur sot e kësaj dite gjithnjë pezull, është tejet e dhimbshme me plot sakrifica gjatë historikut tonë. Shqiptarët si popull më i vjetër midis Ballkanit të parët çuan zërin kundër Perandorisë Romake, Bizantine dhe asaj Turke. [[Skeda:Balkans-ethnic (1861) (2).jpg|thumb|right|Shqiptarët në [[Ballkan]].]] Shqiptarët të njohur në histori si liridashës shpeshherë kërkuan edhe aleatë Ballkanikë për çlirim të përbashkët nga betejat e lavdishme të Skënderbeut e deri më sot. Poashtu këtu kemi edhe dëshmi të reja që na i ofrojnë nacionalistët shqiptarë dhe bashkëluftëtarët e forcave vullnetare të Xhemë Hasës gjatë luftës së Dytë Botërore. Pra sot në mënyrë objektive ekziston mundësia ti paraqesim dëshmitë e të dy blloqeve, komunistëve dhe nacionalistëve, dhe mund ti vëmë në kandarë të dy anët e medaljes. Në këtë monografi kushtuar luftës së shqiptarëve të Maqedonisë gjatë Luftës së Dytë Botërore 1941-1945, bëhen përpjekjet e para në historiografinë tonë më të re, të thuhet e vërteta historike “se kush luftoi për të mbrojtur çështjen kombëtare shqiptare në Maqedoni”. Sipas autorit, pas luftërave ballkanike dhe okupimit të territoreve shqiptare nga ushtria serbe në vitin 1912, dhe rrënia e territoreve shqiptare nën sundimin e saj për 30 vjet, deri më 1941, pozita ekonomike dhe politike e shqiptarëve ishte tejet e vështirë. Në këtë kohë kishte filluar aplikimi i reformës agrare dhe kolonizimit, ku u merrej toka shqiptarëve dhe u jepej kolonistëve serbo-malazez. Populli përjetonte varfëri të paparë deri në këtë kohë, duke marrë rolin e lypësit, e cila çonte kah asgjësimi i plotë. Dita ditës shtoheshin kërkesa absurde të borgjezisë serbe kundrejt shqiptarëve si metodë më e sigurt e çrrënjosjes nga trojet e tyre etnike. Por, me këtë ndryshim të ngadalshëm të strukturës së popullsisë në territoret etnike shqiptare, nuk ishin të kënaqur ideologët e politikës borgjeze serbe. Prandaj, ata në prag të fillimit të Luftës së Dytë Botërore ose më saktësisht në vitin 1938 aplikuan edhe projektet e akademikëve serb për shpërngulje masive të shqiptarëve për Turqi. Kjo marrëveshje për shpërngulje të shqiptarëve kinse ata janë turq, u nënshkrua midis dy qeverive, asaj serbe dhe turke. Me këtë marrëveshje tani më legalizohen presionet e pushtetit Jugosllav në të gjitha fushat kundrejt shqiptarëve, ata merrnin dimensione të paparashikuara. Monografia e “Shqiptarët e Maqedonisë në mbrojtje të Shqipërisë etnike 1941-1945”, e prof. dr. Vebi Xhemaili, dëshiron që para lexuesit shqiptar dhe atij maqedonas të parashtroj argumente bindëse për të vërtetën e luftës mbrojtëse që bëri populli shqiptar në krye me forcat nacionaliste, për të mirën e të gjithëve pa dallim feje dhe nacionaliteti. Sot e kësaj dite mbisundon bindja se kjo pjesë e historisë sonë kombëtare është më errët dhe më e hidhura, njerëzit e gjallë dhe pjesëmarrësit e kësaj historie tragjike të kombit tonë nuk duan fare të flasin për detaje. Është koha kur këto ngjarje duhet sistemuar dhe gjeneratat e ardhshme të kenë njohuri se çfarë skenarësh nga komunistët janë përgatitur dhe realizuar në këto troje etnike, ku pas mbarimit të luftës u krijuan kampe përqendrimi të stilit fashist. Pra, me ardhjen e komunistëve në pushtet, rasti i Monopolit të Tetovës, është një nga ata që duhet ndriçuar, derisa kjo mund të bëhet në mënyrë sa më autentike, derisa i kemi gjallë pjesëmarrësit direkt të këtij kampi të përqendrimit që për shqiptarët e kurdisën partizanët sllavo komunist të udhëhequr nga Tempoja dhe të tjerë në mes të Tetovës. Lufta e shqiptarëve të Maqedonisë gjatë periudhës 1941-1945, e komanduar nga Xhemë Gostivari, është një ndër epopetë më të ndritura të Luftës së Dytë Botërore në hapësirën shqiptare, ku u korrën shumë fitore kundër komunistëve dhe partizanëve jugosllav. Ushtria dhe OZN-a për të frikësuar popullin shqiptar, se më nuk ekziston prijësi i tyre, kokën e Xhemë Gostivarit e vendosi në burgun e Tetovës, pastaj e shëtiti nëpër Gostivar dhe më në fund e vendosi në Kalanë e Shkupit. Kjo sjellje e komunistëve maqedonas ishte një tradhti e madhe, por edhe ofendim i rëndë për të gjitha forcat nacionaliste shqiptare. Pala komuniste diti ti shfrytëzoi vrasësit e Xhemë Hasës deri sa kishte nevojë. Ata i la të lirë për disa vite me radhë të bëjnë kërdi dhe plaçkitje mbi popullatën e pafajshme shqiptare. Këta hajdutë ordinerë filluan të prekin, të dhunojnë edhe moralin e shqiptarit. Pas disa viteve u erdhi fundi edhe këtyre….?, disa nga ata vetë i likuidoi UDB-a, ndërsa disa i dënoi me burg të rëndë në Idrizovë, disa i dërgoi edhe nëpër burgje jugosllave. Xhemë Hasë Gostivari si komandant i forcave vullnetare të shqiptarëve të Maqedonisë me veprën e tij heroike do të ngelë gjithmonë i gjallë, i dashur dhe i ledhatuar. Xhemë si komandant do të ngelë për jetë sinonim i rezistencës, dhe trimërisë shqiptare në trojet e veta etnike. Vepra e tij kombëtare do të jetoj brez pas brezi deri sa do të jetojë Shqipëria e Skënderbeut. Xhemë Hasa lindi dhe u rrit për të luftuar sunduesit sllav, për çlirimin e vendit të vetë dhe mbrojtjen e Shqipërisë etnike. Lufta e shqiptarëve të Maqedonisë falë këtij kolosi, gjithmonë do të jetoj në shpirtin e çdo shqiptari, e shkruar në histori si ngadhënjimtare. Kjo vepër e shqiptarëve të Maqedonisë do të jetojë gjithmonë mbi shpatet e malit Sharr si luftërat e Skënderbeut. Sipas të dhënave që na ofron historiografia maqedonase, forcat nacionaliste në luftë kundër partizanëve në shkurt të vitit 1944 formuan ushtrinë vullnetare, të përbërë nga atdhetarë dhe simpatizantë të bashkimit kombëtar. Udhëheqës të kësaj ushtrie vullnetare vepronin: në Dibër me komandantë Miftar Kaloshi, Ukë Cami etj., në Strugë Beqir Aga, në Rostushë Ali Maliqi, në Kërçovë Mefail Zajazi, në Gostivar Xhemë Hasa, në Tetovë Arif kapiteni etj. Sipas këtyre të dhënave, forcat vullnetare shqiptare, duke shfrytëzuar ndihmën materiale nga komanda gjermane, nga dhjetori 1943 - prilli 1944 u forcuan shumë. Sipas të dhënave të pakonfirmuara sllave, forcat e Xhemës dhe të Mefailit gjatë vitit 1944 u shtuan në 3 000 veta, duke ardhur edhe vullnetarë edhe nga vise të tjera shqiptare. Nga fundi i vitit 1944, numri i tyre u katërfishua. Kërkesat e mbrojtjes kombëtare pala sllave tentoi t’i paraqes si metoda të dhunshme të ballizmit”. Por ajo harron: se Forcat Vullnetare nuk i takonin asnjë formacioni politik, por vetë vullnetarisht aplikonin në luftë për të mbrojtur shtetin e bashkuar shqiptar dhe kufijtë e tij etnik. Por në fund duhet rikujtuar përkrahësit e kësaj ideje kombëtare, se ky Front nacionalist i udhëhequr nga patriotët më të shquar të kombit doli më vizionar, pasi kurrë nuk u gjunjëzuan para propagandës sllavo komuniste, në veçanti shqiptarët e Kosovë dhe Maqedonisë. Sot, pas shumë dekadave kur komunizmi ka nxi shumë fytyra kombëtare, është shumë vështirë të shkruash për këtë koncept të luftës, për bijtë më të zgjedhur të saj, është sa vështirë aq edhe nderë, duke përkujtuar heroizmin e tyre të pa shoq, që flijuan veten dhe familjet e tyre për kombin dhe Shqipërinë e etnike. Por, në anën tjetër nuk do të jemi të rezervuar kundër atyre që e njollosën luftën heroike të shqiptarëve dhe forcave nacionaliste që devijuan nga programi Kombëtar. Të gjithë ata të cilët për interesa personale dhe ideologjike devijuan nga kauza kombëtare dhe në momente të caktuara harruan se lufta e shqiptarit për Shqipërinë e bashkuar është e shenjtë, ata fare nuk di t’i përmendim në altarin e lirisë. Pra, të gjitha ato grupe, parti, apo individë, që devijuan nga ky program mbarëkombëtar nuk i kanë shërbyer me nderë as kombit, as Shqipërisë së bashkuar. Pra, nuk e kanë vendin në historikun e programit që e shpalli Lidhja e Parë dhe Lidhja e Dytë e Prizrenit, të udhëhequr nga forcat më të shëndosha kombëtare në krye me Bedri Pejanin, në luftë për të mbrojtur Shqipërinë e bashkuar dhe demokratike midis popujve të lirë në Ballkan dhe Evropë. Trimëria e këtyre patriotëve që udhëhoqën Forcat Nacionaliste në Tetovë, Gostivar dhe më gjerë, krijuan një histori me plotë lëvdatë kombëtare, jo vetëm në Maqedoninë shqiptare, por edhe në mbarë trojet etnike. Për fat të keq edhe kësaj radhe rrota historike veproi kundër të drejtës së shqiptarëve, të cilët edhe pse luftuan me vetëmohim nuk arritën të mbrojnë Shqipërinë e bashkuar pasi u tradhtuan nga komunistët shqiptarë. === Rrymat për bashkimin etnik === Rrymat për bashkim etnik ndahen në dy grupe : ekstremiste dhe liberale. Ekstremistët përfaqësohen nga organizatat e ndryshme të mërgimit, organizatat ilegale në Maqedoni, Mal të Zi dhe Serbi. Ato kërkojnë bashkimin etnik me anë të dhunës, prandaj ato janë quajtur organizata terroriste nga CIA dhe BE. Liberalët kërkojnë një bashkim etnik gradual të bazuar mbi diplomacinë dhe fitimin e të drejtave të shqiptarëve kudo në Ballkan. Liberalët përfaqësohen nga LDK, PDK, AAK në Kosovë. PDSH, BDI në Maqedoni. PD, PBK, PBKD, PLL, PDI dhe LZHK në Shqipëri. Partitë shqiptare të Malit të Zi dhe Luginës së Preshevës bëjnë pjesë në këtë grup. == Krahinat Shqiptare == === Shqiptarët në Mal të Zi === Shqiptarët në Malin e Zi përbëjnë rreth 7% të popullsisë, dhe jetojnë kryesisht në pjesën juglindore dhe lindore të vendit. Për shkak të diskriminimit në pothuajse të gjitha sferat, ekonomike, sociale, kulturore e politike, një shumicë e shqiptarëve janë detyruar t’i lëshojnë trojet e veta duke kërkuar një të ardhme më të mirë kryesisht në vendet e Evropës Perendimore, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Kanada. Por edhe me kalimin e viteve dhe me “demokratizimin” e vendit, pozita e shqiptarëve nuk ka pësuar ndonjë ndryshim të madh. === Shqiptarët në Sanxhakun e Tregut të Ri === Sanxhaku i Tregut të Ri ka një sipërfaqe prej 8.687&nbsp;km katrorë dhe 530 000 banorë. Kryeqyteti është Tregu i Ri (Novi Pazari). Kufizohet me Serbinë, Malin e Zi, Kosovën, Bosnjën dhe Hercegovinën dhe Shqipërinë. E përbëjnë këto komuna: Tregu i Ri, Tutini, Sjenica, Prijepolje, Nova Varosh, Bijello Polje, Rozhaja, Plava, Plevlje dhe Berane. Sanxhaku është një territor i veçantë administrativ. Në aspektin ushtarak emri "Sanxhak" do të thotë "Flamur". Gjatë sundimit otoman emri Sanxhak ka nënkuptuar territor ushtarak. Më vonë ka paraqitë territor i shkallës së dytë pas Vilajetit apo Pashallëkut. Ky rajon ngushtë i lidhur me luginën e Lumit Ibër, që paraqet hapësirë të rëndësishme komunikative të Sanxhakut, gjindet në zonën kulturore e cila me pozitën e saj është e lidhur ngushtë me Dardaninë (Kosovën). Edhe pse ndodhet në periferi të Dardanisë, ky rajon në të kaluarën e lashtë patjetër ka pasur zhvillim të ngjashëm, me atë që hasim në Dardani. Para ardhjes së sllavëve këto vise kanë qenë të populluara nga ilirët për çka flasin hulumtimet e shumta arkeologjike: Në Tregun e Ri në vendin e tanishëm të kombinatit të Tekstilit "Rashka"; pastaj sitet arkeologjike nga ari dhe qelibari të gjetura para shumë viteve të Kisha e Petrovës. Kjo e fundit na jep njohuri për mundësinë e ekzistimit të një lidhjeje të fiseve ilire, selia e secilës ka qenë në vendin e kishës së përmendur. Toponimet e shumta në këto vise ruajnë kujtimit për ilirët. Emrat: Ras, Ibër, Pështër, Bishevë, Vapa, Lim etj. janë me prejardhje nga gjuha shqipe (ras-rrasë, lim-Lumi; Ibër- i bardhë; Vapë - vapa, -ë; Pështër: Pesh- peshë; ter- terr (terrësi), ter - thatësi. Kur serbët u vendosën në luginën e Lumit Rashka, i detyruan popullsinë vendase të tërhiqen në male dhe ua morën tokat. Gjithsesi të gjithë vendasit nuk u tërhoqën; një numër i tyre kanë mbetur në viset malore për rreth duke u marr me blegtori. Në vazhdimësi ata jetuan në këto vise, çka na bënë me dije edhe prezenca e sotshme e tyre në këto vise. Sipas shënimeve të viteve 1905-1906 në këtë sanxhak jetonin 37.775 banorë. Shënimet japin të dhëna për përkatësin fetare të 27.980 banorëve mysliman (shqiptarë dhe sllavë të konvertuar gjatë sundimeve Otomane) dhe të 19.795 krishterë (ortodoks të racës/kombësisë shqiptare dhe serbe). Gjatë Luftës së Dytë Botërore Tregu i Ri ishte nën mbrojtjen e forcave vullnetare të rajonit. Më 4 nëntor 1941, forcat e armatosura çetnike i sulmojnë vendasit të cilëve ju vijnë në ndihmë rreth 6 000 vullnetarë nga rrafshi i Kosovës dhe i Dukagjinit. === Ilirida === [[File:Ilirida Districts Blank.png|thumb|Harta e Iliridës (rrethet administrative, pa emra)]] Ilirida është krahina me shumicë shqiptare në pjesën perëndimore të Maqedonisë së Veriut. Lëvizja politike për Iliridën u shfaq publikisht më 31 mars 1992, kur në Shkup u organizua demonstrata e parë masive për vetëvendosje, me pjesëmarrjen e deri në 40.000 demonstruesve vetëm në kryeqytet. Kjo ngjarje shënoi fillimin e fazës së parë të Iliridës, e cila përfshinte një territor më të kufizuar. Në vitin 1992 u shpall Republika e Iliridës si një entitet politik simbolik, me synim afirmimin e të drejtave kolektive dhe politike të shqiptarëve në Maqedoni. Një tjetër shpallje simbolike e Republikës së Iliridës u realizua në vitin 2014, duke riafirmuar vazhdimësinë e kërkesave politike dhe identitare të kësaj lëvizjeje. Rilindja e Iliridës u shpall më 31 mars 2024, në përvjetorin e demonstratës së parë, duke u shoqëruar me prezantimin e një flamuri të ri dhe një përcaktimi të ri territorial. Ilirida e re ka një sipërfaqe prej 15.112,7 km², e cila përputhet me shtrirjen territoriale të Iliridës në konceptin e Shqipërisë etnike. Kjo fazë e re synon të theksojë vazhdimësinë e shqiptarëve dhe të tregojë se Ilirida nuk është braktisur. == Shiko edhe == * [[Bashkimi kombëtar]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Kosova]] * [[Republika e Iliridës]] * [[Lugina e Preshevës]] * [[Çamëria]] * [[Shqipëria e Madhe]] == Burime == [[Kategoria:Shqipëri etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Gjuha shqipe]] [[Kategoria:Patriotizëm shqiptar]] [[Kategoria:Bashkime kombëtare]] [[Kategoria:Lëvizje politike]] [[Kategoria:Unione politike të propozuara]] __FORCETOC__ ksmessd2wa3ihpjmtg65tqska4j8ox8 2978289 2978229 2026-05-07T14:43:09Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978289 wikitext text/x-wiki {{joref}} [[Skeda:Shqiperia e bashkuar.jpg|right|thumb|Shqipëria e bashkuar.]] Koncepti i '''Shqipërisë etnike''' ose '''Shqipërisë natyrale''' nënkupton hapësirën e banuar etnikisht me shumicë shqiptare. Shqipëria natyrale është krejt hapësira gjeografike [[Gjuha shqipe|shqipfolëse]], ku banojnë [[shqiptarët]] sot si shumicë, ku është vendlindja e shqiptarëve si shumicë dhe ku u dëbuan nga vendbanimet e tyre etnike. Pavarësisht qëndrimeve të popujve të ndryshëm kjo hapësirë gjeografike ishte vendlindja e shqiptarëve në historinë e afërt dhe 90% e këtij territori është akoma vendbanim dhe vendi i lindjes së shumicës shqiptare. Përkundër barazimit të konceptit <nowiki>''Shqipëri etnike'' me ''Shqipëri e Madhe''</nowiki> këto prapë së prapë nuk kanë kuptim të njëjtë, termi i dytë përdoret për të zbehur dhe keqinterpretuar termin e parë. Koncepti i ngjashëm i [[Shqipëria e Madhe|Shqipërisë së Madhe]], siç pretendohet nga vendet fqinje okupuese të territoreve, nënkupton zgjerim territorial të shtetit [[Shqipëria|Shqiptar]] në "territore të huaja". == Historia == [[Skeda:Shqiperia etnike dhe krahinat e saj.jpg|parapamje|Shqipëria etnike dhe krahinat e saj.|386x386px]] === Historia para pavarësisë === Para pavarësisë Shqipëria ishte e pushtuar nga Perandoria Osmane. Ajo ishte e ndarë në disa vilajete: Kosova, Shkodra, Janina dhe Manastiri. Pas Traktatit të Shën Stefanit, disa territore shqiptare iu dhanë Bullgarisë, Malit të Zi, Greqisë dhe Serbisë. Lidhja e Prizrenit u ngrit kundër këtij traktati dhe luftoi me armë në dorë. Edhe pse Lidhja dështoi territoret shqiptare nuk u copëtuan të gjitha por mbeten pjesë e Portës së Lartë. === Pavarësia dhe ndarja e territoreve === Pas pavarësisë kufijtë e Shqipërisë u caktuan nga Konferenca e Ambasadoreve e Fuqive të Mëdha në 1913 në Londër. Me gjithë kërkesën e Qeverisë së Vlorës për kufij etnik të Shqipërisë, Fuqitë e Mëdha nuk e morën parasysh kërkesën e saj. Kosova, Manastiri dhe Lugina e Preshevës iu dhanë Serbisë, Ulqini dhe viset përreth saj iu dhanë Malit të Zi kurse Çamëria iu dha Greqisë. Edhe pse morën më shumë se 2/3 e territorit të Shqipërisë vendet e Ballkanit vazhduan të kërkonin të tjera territore duke gjetur pretekste qesharake. === Pasojat e ndarjes së shqiptarëve === Ndarja e territoreve shqiptare solli pasoja të rënda si për Shqipërinë e cunguar ashtu edhe për banorët e viseve jashtë saj. Shteti shqiptar u përball më probleme shumë të mëdha nga që forca më e madhe punëtore ndodhej jashtë territorit të saj. Gjithashtu burimet më të mëdha minerare ndodheshin në Kosovë, e cila ishte pjesë e Serbisë. Serbia, Mali i Zi dhe Greqia ushtruan një dhunë të jashtëzakonshme dhe gjenocid mbi shqiptarët e viseve që pushtuan. Ata u masakruan u detyruan të ndryshonin fe dhe emra ose të largoheshin nga vendi i tyre. Kjo solli ndryshime në përbërjen e popullsisë së këtyre territoreve. === Lufta në Kosovë === Kosova qëndroi si pjesë e Serbisë nga viti 1913 deri në vitin 1999 kur u zhvillua Lufta e Kosovës. Kjo luftë erdhi si pasojë e trajtimit të pabarabartë të shqiptarëve me popujt e tjerë të Jugosllavisë dhe dëbimit të shumë prej tyre nga Kosova. Lufta u nis që në vitin 1913 kur filluan disa kryengritje. Gjatë regjimit të Titos për shqiptarët e Kosovës pati disa të drejta të cilat u mohuan totalisht gjatë regjimit të Milloshevicit. Lufta përfundoi me ndërhyrjen e NATO-s në Kosovë në vitin 1999, e cila u çlirua nga pushtimi policor serb. Më 17 shkurt 2008, Parlamenti i Kosovës shpalli aktin e pavarësisë nga Serbia. === Lufta në Luginën e Preshevës === Lugina e Preshevës ndodhet në jug të Serbisë, është e banuar nga shqiptarët. Etnikisht ishte trojë e shqiptarëve, por më vonë e morën serbët. Në vitin 2000, shqiptarët e Luginës i kapën armët në dorë për çlirim etnik për tju bashkuar Shqipërisë, por ata humbën nga shteti i fuqishëm sllav Serbia edhe sot ata ndodhen padrejtësisht në Serbi. === Lufta në Republikën të Maqedonisë === Lufta në Republikën të Maqedonisë u zhvillua në vitin 2001 nga shqiptarët, të cilët kërkonin të drejtat etnike që u takonin në shtetin sllav të Maqedonisë. Edhe pse ndërhyri fuqishëm, ushtria e Maqedonisë nuk arriti të ndalte valën e revoltave kundër sistemit të padrejtë. Marrëveshja e Ohrit ishte akti i fundit i luftës. Shqiptarët morën të paktën në letër të drejtat që u takonin dhe lufta aq e padëshirueshme për të dyja palët përfundoi. === Shqiptarët e Republikës së Maqedonisë në mbrojtje të Shqipërisë etnike (1941-1945) === Historia e shqiptarëve të Maqedonisë është pjesë e pandarë e trashëgimisë historike të popullit shqiptar, kërkesat kombëtare që kanë mbetur sot e kësaj dite gjithnjë pezull, është tejet e dhimbshme me plot sakrifica gjatë historikut tonë. Shqiptarët si popull më i vjetër midis Ballkanit të parët çuan zërin kundër Perandorisë Romake, Bizantine dhe asaj Turke. [[Skeda:Balkans-ethnic (1861) (2).jpg|thumb|right|Shqiptarët në [[Ballkan]].]] Shqiptarët të njohur në histori si liridashës shpeshherë kërkuan edhe aleatë Ballkanikë për çlirim të përbashkët nga betejat e lavdishme të Skënderbeut e deri më sot. Poashtu këtu kemi edhe dëshmi të reja që na i ofrojnë nacionalistët shqiptarë dhe bashkëluftëtarët e forcave vullnetare të Xhemë Hasës gjatë luftës së Dytë Botërore. Pra sot në mënyrë objektive ekziston mundësia ti paraqesim dëshmitë e të dy blloqeve, komunistëve dhe nacionalistëve, dhe mund ti vëmë në kandarë të dy anët e medaljes. Në këtë monografi kushtuar luftës së shqiptarëve të Maqedonisë gjatë Luftës së Dytë Botërore 1941-1945, bëhen përpjekjet e para në historiografinë tonë më të re, të thuhet e vërteta historike “se kush luftoi për të mbrojtur çështjen kombëtare shqiptare në Maqedoni”. Sipas autorit, pas luftërave ballkanike dhe okupimit të territoreve shqiptare nga ushtria serbe në vitin 1912, dhe rrënia e territoreve shqiptare nën sundimin e saj për 30 vjet, deri më 1941, pozita ekonomike dhe politike e shqiptarëve ishte tejet e vështirë. Në këtë kohë kishte filluar aplikimi i reformës agrare dhe kolonizimit, ku u merrej toka shqiptarëve dhe u jepej kolonistëve serbo-malazez. Populli përjetonte varfëri të paparë deri në këtë kohë, duke marrë rolin e lypësit, e cila çonte kah asgjësimi i plotë. Dita ditës shtoheshin kërkesa absurde të borgjezisë serbe kundrejt shqiptarëve si metodë më e sigurt e çrrënjosjes nga trojet e tyre etnike. Por, me këtë ndryshim të ngadalshëm të strukturës së popullsisë në territoret etnike shqiptare, nuk ishin të kënaqur ideologët e politikës borgjeze serbe. Prandaj, ata në prag të fillimit të Luftës së Dytë Botërore ose më saktësisht në vitin 1938 aplikuan edhe projektet e akademikëve serb për shpërngulje masive të shqiptarëve për Turqi. Kjo marrëveshje për shpërngulje të shqiptarëve kinse ata janë turq, u nënshkrua midis dy qeverive, asaj serbe dhe turke. Me këtë marrëveshje tani më legalizohen presionet e pushtetit Jugosllav në të gjitha fushat kundrejt shqiptarëve, ata merrnin dimensione të paparashikuara. Monografia e “Shqiptarët e Maqedonisë në mbrojtje të Shqipërisë etnike 1941-1945”, e prof. dr. Vebi Xhemaili, dëshiron që para lexuesit shqiptar dhe atij maqedonas të parashtroj argumente bindëse për të vërtetën e luftës mbrojtëse që bëri populli shqiptar në krye me forcat nacionaliste, për të mirën e të gjithëve pa dallim feje dhe nacionaliteti. Sot e kësaj dite mbisundon bindja se kjo pjesë e historisë sonë kombëtare është më errët dhe më e hidhura, njerëzit e gjallë dhe pjesëmarrësit e kësaj historie tragjike të kombit tonë nuk duan fare të flasin për detaje. Është koha kur këto ngjarje duhet sistemuar dhe gjeneratat e ardhshme të kenë njohuri se çfarë skenarësh nga komunistët janë përgatitur dhe realizuar në këto troje etnike, ku pas mbarimit të luftës u krijuan kampe përqendrimi të stilit fashist. Pra, me ardhjen e komunistëve në pushtet, rasti i Monopolit të Tetovës, është një nga ata që duhet ndriçuar, derisa kjo mund të bëhet në mënyrë sa më autentike, derisa i kemi gjallë pjesëmarrësit direkt të këtij kampi të përqendrimit që për shqiptarët e kurdisën partizanët sllavo komunist të udhëhequr nga Tempoja dhe të tjerë në mes të Tetovës. Lufta e shqiptarëve të Maqedonisë gjatë periudhës 1941-1945, e komanduar nga Xhemë Gostivari, është një ndër epopetë më të ndritura të Luftës së Dytë Botërore në hapësirën shqiptare, ku u korrën shumë fitore kundër komunistëve dhe partizanëve jugosllav. Ushtria dhe OZN-a për të frikësuar popullin shqiptar, se më nuk ekziston prijësi i tyre, kokën e Xhemë Gostivarit e vendosi në burgun e Tetovës, pastaj e shëtiti nëpër Gostivar dhe më në fund e vendosi në Kalanë e Shkupit. Kjo sjellje e komunistëve maqedonas ishte një tradhti e madhe, por edhe ofendim i rëndë për të gjitha forcat nacionaliste shqiptare. Pala komuniste diti ti shfrytëzoi vrasësit e Xhemë Hasës deri sa kishte nevojë. Ata i la të lirë për disa vite me radhë të bëjnë kërdi dhe plaçkitje mbi popullatën e pafajshme shqiptare. Këta hajdutë ordinerë filluan të prekin, të dhunojnë edhe moralin e shqiptarit. Pas disa viteve u erdhi fundi edhe këtyre….?, disa nga ata vetë i likuidoi UDB-a, ndërsa disa i dënoi me burg të rëndë në Idrizovë, disa i dërgoi edhe nëpër burgje jugosllave. Xhemë Hasë Gostivari si komandant i forcave vullnetare të shqiptarëve të Maqedonisë me veprën e tij heroike do të ngelë gjithmonë i gjallë, i dashur dhe i ledhatuar. Xhemë si komandant do të ngelë për jetë sinonim i rezistencës, dhe trimërisë shqiptare në trojet e veta etnike. Vepra e tij kombëtare do të jetoj brez pas brezi deri sa do të jetojë Shqipëria e Skënderbeut. Xhemë Hasa lindi dhe u rrit për të luftuar sunduesit sllav, për çlirimin e vendit të vetë dhe mbrojtjen e Shqipërisë etnike. Lufta e shqiptarëve të Maqedonisë falë këtij kolosi, gjithmonë do të jetoj në shpirtin e çdo shqiptari, e shkruar në histori si ngadhënjimtare. Kjo vepër e shqiptarëve të Maqedonisë do të jetojë gjithmonë mbi shpatet e malit Sharr si luftërat e Skënderbeut. Sipas të dhënave që na ofron historiografia maqedonase, forcat nacionaliste në luftë kundër partizanëve në shkurt të vitit 1944 formuan ushtrinë vullnetare, të përbërë nga atdhetarë dhe simpatizantë të bashkimit kombëtar. Udhëheqës të kësaj ushtrie vullnetare vepronin: në Dibër me komandantë Miftar Kaloshi, Ukë Cami etj., në Strugë Beqir Aga, në Rostushë Ali Maliqi, në Kërçovë Mefail Zajazi, në Gostivar Xhemë Hasa, në Tetovë Arif kapiteni etj. Sipas këtyre të dhënave, forcat vullnetare shqiptare, duke shfrytëzuar ndihmën materiale nga komanda gjermane, nga dhjetori 1943 - prilli 1944 u forcuan shumë. Sipas të dhënave të pakonfirmuara sllave, forcat e Xhemës dhe të Mefailit gjatë vitit 1944 u shtuan në 3 000 veta, duke ardhur edhe vullnetarë edhe nga vise të tjera shqiptare. Nga fundi i vitit 1944, numri i tyre u katërfishua. Kërkesat e mbrojtjes kombëtare pala sllave tentoi t’i paraqes si metoda të dhunshme të ballizmit”. Por ajo harron: se Forcat Vullnetare nuk i takonin asnjë formacioni politik, por vetë vullnetarisht aplikonin në luftë për të mbrojtur shtetin e bashkuar shqiptar dhe kufijtë e tij etnik. Por në fund duhet rikujtuar përkrahësit e kësaj ideje kombëtare, se ky Front nacionalist i udhëhequr nga patriotët më të shquar të kombit doli më vizionar, pasi kurrë nuk u gjunjëzuan para propagandës sllavo komuniste, në veçanti shqiptarët e Kosovë dhe Maqedonisë. Sot, pas shumë dekadave kur komunizmi ka nxi shumë fytyra kombëtare, është shumë vështirë të shkruash për këtë koncept të luftës, për bijtë më të zgjedhur të saj, është sa vështirë aq edhe nderë, duke përkujtuar heroizmin e tyre të pa shoq, që flijuan veten dhe familjet e tyre për kombin dhe Shqipërinë e etnike. Por, në anën tjetër nuk do të jemi të rezervuar kundër atyre që e njollosën luftën heroike të shqiptarëve dhe forcave nacionaliste që devijuan nga programi Kombëtar. Të gjithë ata të cilët për interesa personale dhe ideologjike devijuan nga kauza kombëtare dhe në momente të caktuara harruan se lufta e shqiptarit për Shqipërinë e bashkuar është e shenjtë, ata fare nuk di t’i përmendim në altarin e lirisë. Pra, të gjitha ato grupe, parti, apo individë, që devijuan nga ky program mbarëkombëtar nuk i kanë shërbyer me nderë as kombit, as Shqipërisë së bashkuar. Pra, nuk e kanë vendin në historikun e programit që e shpalli Lidhja e Parë dhe Lidhja e Dytë e Prizrenit, të udhëhequr nga forcat më të shëndosha kombëtare në krye me Bedri Pejanin, në luftë për të mbrojtur Shqipërinë e bashkuar dhe demokratike midis popujve të lirë në Ballkan dhe Evropë. Trimëria e këtyre patriotëve që udhëhoqën Forcat Nacionaliste në Tetovë, Gostivar dhe më gjerë, krijuan një histori me plotë lëvdatë kombëtare, jo vetëm në Maqedoninë shqiptare, por edhe në mbarë trojet etnike. Për fat të keq edhe kësaj radhe rrota historike veproi kundër të drejtës së shqiptarëve, të cilët edhe pse luftuan me vetëmohim nuk arritën të mbrojnë Shqipërinë e bashkuar pasi u tradhtuan nga komunistët shqiptarë. === Rrymat për bashkimin etnik === Rrymat për bashkim etnik ndahen në dy grupe : ekstremiste dhe liberale. Ekstremistët përfaqësohen nga organizatat e ndryshme të mërgimit, organizatat ilegale në Maqedoni, Mal të Zi dhe Serbi. Ato kërkojnë bashkimin etnik me anë të dhunës, prandaj ato janë quajtur organizata terroriste nga CIA dhe BE. Liberalët kërkojnë një bashkim etnik gradual të bazuar mbi diplomacinë dhe fitimin e të drejtave të shqiptarëve kudo në Ballkan. Liberalët përfaqësohen nga LDK, PDK, AAK në Kosovë. PDSH, BDI në Maqedoni. PD, PBK, PBKD, PLL, PDI dhe LZHK në Shqipëri. Partitë shqiptare të Malit të Zi dhe Luginës së Preshevës bëjnë pjesë në këtë grup. == Krahinat Shqiptare == === Shqiptarët në Mal të Zi === Shqiptarët në Malin e Zi përbëjnë rreth 7% të popullsisë, dhe jetojnë kryesisht në pjesën juglindore dhe lindore të vendit. Për shkak të diskriminimit në pothuajse të gjitha sferat, ekonomike, sociale, kulturore e politike, një shumicë e shqiptarëve janë detyruar t’i lëshojnë trojet e veta duke kërkuar një të ardhme më të mirë kryesisht në vendet e Evropës Perendimore, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Kanada. Por edhe me kalimin e viteve dhe me “demokratizimin” e vendit, pozita e shqiptarëve nuk ka pësuar ndonjë ndryshim të madh. === Shqiptarët në Sanxhakun e Tregut të Ri === Sanxhaku i Tregut të Ri ka një sipërfaqe prej 8.687&nbsp;km katrorë dhe 530 000 banorë. Kryeqyteti është Tregu i Ri (Novi Pazari). Kufizohet me Serbinë, Malin e Zi, Kosovën, Bosnjën dhe Hercegovinën dhe Shqipërinë. E përbëjnë këto komuna: Tregu i Ri, Tutini, Sjenica, Prijepolje, Nova Varosh, Bijello Polje, Rozhaja, Plava, Plevlje dhe Berane. Sanxhaku është një territor i veçantë administrativ. Në aspektin ushtarak emri "Sanxhak" do të thotë "Flamur". Gjatë sundimit otoman emri Sanxhak ka nënkuptuar territor ushtarak. Më vonë ka paraqitë territor i shkallës së dytë pas Vilajetit apo Pashallëkut. Ky rajon ngushtë i lidhur me luginën e Lumit Ibër, që paraqet hapësirë të rëndësishme komunikative të Sanxhakut, gjindet në zonën kulturore e cila me pozitën e saj është e lidhur ngushtë me Dardaninë (Kosovën). Edhe pse ndodhet në periferi të Dardanisë, ky rajon në të kaluarën e lashtë patjetër ka pasur zhvillim të ngjashëm, me atë që hasim në Dardani. Para ardhjes së sllavëve këto vise kanë qenë të populluara nga ilirët për çka flasin hulumtimet e shumta arkeologjike: Në Tregun e Ri në vendin e tanishëm të kombinatit të Tekstilit "Rashka"; pastaj sitet arkeologjike nga ari dhe qelibari të gjetura para shumë viteve të Kisha e Petrovës. Kjo e fundit na jep njohuri për mundësinë e ekzistimit të një lidhjeje të fiseve ilire, selia e secilës ka qenë në vendin e kishës së përmendur. Toponimet e shumta në këto vise ruajnë kujtimit për ilirët. Emrat: Ras, Ibër, Pështër, Bishevë, Vapa, Lim etj. janë me prejardhje nga gjuha shqipe (ras-rrasë, lim-Lumi; Ibër- i bardhë; Vapë - vapa, -ë; Pështër: Pesh- peshë; ter- terr (terrësi), ter - thatësi. Kur serbët u vendosën në luginën e Lumit Rashka, i detyruan popullsinë vendase të tërhiqen në male dhe ua morën tokat. Gjithsesi të gjithë vendasit nuk u tërhoqën; një numër i tyre kanë mbetur në viset malore për rreth duke u marr me blegtori. Në vazhdimësi ata jetuan në këto vise, çka na bënë me dije edhe prezenca e sotshme e tyre në këto vise. Sipas shënimeve të viteve 1905-1906 në këtë sanxhak jetonin 37.775 banorë. Shënimet japin të dhëna për përkatësin fetare të 27.980 banorëve mysliman (shqiptarë dhe sllavë të konvertuar gjatë sundimeve Otomane) dhe të 19.795 krishterë (ortodoks të racës/kombësisë shqiptare dhe serbe). Gjatë Luftës së Dytë Botërore Tregu i Ri ishte nën mbrojtjen e forcave vullnetare të rajonit. Më 4 nëntor 1941, forcat e armatosura çetnike i sulmojnë vendasit të cilëve ju vijnë në ndihmë rreth 6 000 vullnetarë nga rrafshi i Kosovës dhe i Dukagjinit. === Ilirida === [[File:Ilirida Districts Blank.png|thumb|Harta e Iliridës (rrethet administrative, pa emra)]] Ilirida është krahina me shumicë shqiptare në pjesën perëndimore të Maqedonisë së Veriut. Lëvizja politike për Iliridën u shfaq publikisht më 31 mars 1992, kur në Shkup u organizua demonstrata e parë masive për vetëvendosje, me pjesëmarrjen e deri në 40.000 demonstruesve vetëm në kryeqytet. Kjo ngjarje shënoi fillimin e fazës së parë të Iliridës, e cila përfshinte një territor më të kufizuar. Në vitin 1992 u shpall Republika e Iliridës si një entitet politik simbolik, me synim afirmimin e të drejtave kolektive dhe politike të shqiptarëve në Maqedoni. Një tjetër shpallje simbolike e Republikës së Iliridës u realizua në vitin 2014, duke riafirmuar vazhdimësinë e kërkesave politike dhe identitare të kësaj lëvizjeje. Rilindja e Iliridës u shpall më 31 mars 2024, në përvjetorin e demonstratës së parë, duke u shoqëruar me prezantimin e një flamuri të ri dhe një përcaktimi të ri territorial. Ilirida e re ka një sipërfaqe prej 15.112,7 km², e cila përputhet me shtrirjen territoriale të Iliridës në konceptin e Shqipërisë etnike. Kjo fazë e re synon të theksojë vazhdimësinë e shqiptarëve dhe të tregojë se Ilirida nuk është braktisur. == Shiko edhe == * [[Bashkimi kombëtar]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Kosova]] * [[Republika e Iliridës]] * [[Lugina e Preshevës]] * [[Çamëria]] * [[Shqipëria e Madhe]] == Burime == [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Gjuha shqipe]] [[Kategoria:Patriotizëm shqiptar]] [[Kategoria:Bashkime kombëtare]] [[Kategoria:Lëvizje politike]] [[Kategoria:Unione politike të propozuara]] __FORCETOC__ svuf3t64l3l2w1bkpinwy1d2ugzansh 0 155518 2978267 2968471 2026-05-07T14:43:02Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978267 wikitext text/x-wiki {{Ky artikull|Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve në Malin e Zi|këshillin në Serbi|Këshilli Kombëtar Shqiptar}} {{Infobox organizatë |name = Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve |image = Skeda:Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve.png |image_border = |size = 300px |alt = |caption = |map = <!-- opcionale --> |msize = <!-- madhesia e hartes, opcionale, paracaktuar 200px --> |malt = <!-- harta alt teksti --> |mcaption = <!-- opcionale --> |abbreviation = '''KKSH''' |motto = |formation = 23 qershor 2008 |extinction = <!-- data e shuarjes, opcionale --> |type = |status = <!-- ad hoc, traktat, fondacion, etj --> |purpose = |headquarters = [[Ulqin]] <br/> <small>Rruga 28 dhjetori p.n.</small> |location = |coords = <small>{{coord|41.929285|19.214637}}</small> |region_served = {{flamuri|Mali i Zi}} [[Mali i Zi]] |membership = |language = [[Gjuha shqipe|shqip]] |leader_title = Kryetar |leader_name = Faik Nika |main_organ = |parent_organization = |affiliations = <!-- nese ka --> |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = [http://knsh.me/ knsh.me] |remarks = }}'''Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve '''([[Gjuha malazeze|mal.]] ''Nacionalni Savjet Albanaca'', [[shk.]] '''KKSH''') është institucion i vetëqeverisjes i [[Shqiptarët në Mal të Zi|komunitetit shqiptar në Mal të Zi]]. Këshilli është formuar më 23 qershor 2008, si Këshilli Nacional i Shqiptarëve. == Simbolet == Simbolet kombëtare të popujve pakicë në Malin e Zi, sipas Ligjit për zgjedhjen, përdorimin dhe shfaqjen publike të simboleve nacionale, përcaktohen me vendim të këshillit kombëtar të popullit pakicë.<ref>{{Cite web|title=LIGJI PËR ZGJEDHJEN, PËRDORIMIN DHE SHFAQJEN PUBLIKE TË SIMBOLEVE NACIONALE|url=http://www.gov.me/dokumenta/1d395da7-c3c5-40ab-a946-f62a334500f3|access-date=2023-01-14|website=Vlada Crne Gore|language=sq}}</ref> Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve më 25 prill 2020, përcaktoi tre simbolet kombëtare të popullit shqiptar në Malin e Zi: [[Flamuri i Shqipërisë|flamurin]], [[Stema e Shqipërisë|stemën]] dhe [[Himni i Flamurit|himnin]]. Të tre simbolet janë identike me simbolet kombëtare e shtetërore të [[Shqipëria|Republikës së Shqipërisë]]. Dita kombëtare e shqiptarëve në Malin e Zi u përcaktua 28 Nëntori – [[Dita e Flamurit (Shqipëri)|Dita e Flamurit]].<ref>{{Cite web|title=Odluka o etalonu grba, zastave i notnom zapisu himne pripadnika albanskog naroda u Crnoj Gori i Odluka o utvrđivanju Dana nacionalnog praznika pripadnika albanskog naroda u Crnoj Gori|url=http://www.gov.me/en/documents/6d0b6f16-e661-4618-8159-3573ee213cb5|access-date=14 janar 2023|website=Government of Montenegro|language=sr}}</ref> Në vitin 2019, u përzgjodh logoja e Këshillit Kombëtar, vepër e Agron Ujkashit.<ref>{{Cite web|last=UL-info|date=2019-08-09|title=KKSH: AGRON UJKASHI FITUES I KONKURSIT PËR LOGO|url=https://ul-info.com/kksh-agron-ujkashi-fitues-i-konkursit-per-logo/|access-date=2023-01-14|website=UL-info|language=sq}}</ref> == Kryetarët == Kryetarët e Këshillit Kombëtar të Shqiptarëve:<ref>{{Cite web|last=boinhd|title=FAIK NIKA ZGJIDHET KRYETAR I RI KKSH-së {{!}} Tv Boin|url=https://tvboin.com/04/06/2018/faik-nika-zgjidhet-kryetar-i-ri-kksh-se/|access-date=2022-07-02|language=sq}}</ref> * Tahir Tahiri, 2008 – 2013 * [[Genci Nimanbegu]], 2013 – 2018 * Faik Nika, 2018 – sot == Shiko dhe == * [[Shqiptarët në Mal të Zi]] * [[Shqiperia etnike]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://knsh.me/ Faqja zyrtare (knsh.me)]{{Lidhje e vdekur}} [[Kategoria:Institucione në Ulqin]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Shqiptarë të Malit të Zi]] nv6q8fmw59ld0ydh4w89bcgnamait9n 0 155519 2978268 2947625 2026-05-07T14:43:02Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978268 wikitext text/x-wiki {{Ky artikull|Këshilli Kombëtar Shqiptar në Serbi|këshillin në Malin e Zi|Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve}} {{Infobox organizatë |name = Këshilli Kombëtar Shqiptar |image = |image_border = |size = |alt = |caption = |map = <!-- opcionale --> |msize = <!-- madhesia e hartes, opcionale, paracaktuar 200px --> |malt = <!-- harta alt teksti --> |mcaption = <!-- opcionale --> |abbreviation = KKSH |motto = |formation = 3 korrik 2010 |extinction = <!-- data e shuarjes, opcionale --> |type = |status = <!-- ad hoc, traktat, fondacion, etj --> |purpose = |headquarters = [[Preshevë]] |location = |coords = |region_served = [[Serbia]] |membership = |language = [[Gjuha shqipe|shqip]] |leader_title = Kryetar |leader_name = Jonuz Musliu<ref>{{cite news|title=Kryetari i ri i Këshillit Kombëtar Shqiptar Jonuz Musliu|url=http://www.presheva.com/lajme/28166-iku-beqiri-jonuz-musliu-kryetari-i-ri-i-knsh.html|language=sq|publisher=presheva.com|date=24 nëntor 2014|accessdate=26 nëntor 2014}}{{Lidhje e thyer}}</ref> |main_organ = |parent_organization = |affiliations = <!-- nese ka --> |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = [http://knsh.org/ knsh.org] |remarks = }}'''Këshilli Kombëtar Shqiptar'''([[Gjuha serbe|srb.]] ''Albanski Nacionalni Savet'', [[shk.]] '''KKSH''') është institucion i vetëqeverisjes i [[Shqiptarët në Serbinë e Jugut|komunitetit shqiptar në Serbi]]. Këshilli është formuar më [[3 korrik]] [[2010]]. == Shiko dhe == * [[Shqiptarët në Serbinë e Jugut]] * [[Shqiperia etnike]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20141217161307/http://knsh.org/ Faqja zyrtare (knsh.org)] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Politika e Serbisë]] d0d9pvdti41rpw6s3f5lojxl1tyzya7 0 156329 2978284 1634459 2026-05-07T14:43:07Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978284 wikitext text/x-wiki {{pp}} === SHOQATA KOMBETARE DITAKULTURORE E VERES SHMIL ELBASAN === ==PROGRAMI== Shoqata kulturore kombetare dita e veres Shmil [[Elbasan]], eshte nje organizate shoqerore kulturore kombetare e pavarur. Juridiksioni i saj me epiqender ne zonen tradiciona le Shmil qarku [[Elbasan]] e cila ka mbeshtetje dhe perkrahje mbare kombetare, ne masivizimin e festimit te 14 marsit dites se veres. Dite e cila te kujton dhe te sjelle ndermend lule , temperature te ngrohte dhe ajer te paster, kenge e valle [[Elbasan]]ase me shijen e embel te ballakumeve. ''Vizioni kulturor i shoqates kombetare dita e veres Shmil'', do te kete ne qender te vemendjes memorien historike te zones, ndjenjen e thelle kulturore dhe shpirterore ne kete treve te paster shqipetare, ne zemer te [[Shqiperi]]se se mesme. Platforma jone e punes si shoqate kulturore ne kete treve, do te sherbeje si burim frymezimi edhe ne zona te tjera ne qarkun Elbasan e rreth tij. Historiku i zones se Shmilit e shtrin kujtesen dhe memorien e tije ne harkun kohore te brezave te shkuar, dhe atij qe eshte sot, e padyshim ai qe vjen pas, ne formen dhe aspektin e nje trashgimie kulturore ‘’''Testamentare''’’ shpirterore. Ky mesazh nuk eshte gje tjeter vecse nje rotacion historik-kulturor nder breza. '''Shoqata kulturore kombetare Dita e Veres Shmil Elbasan''' ne aspektin shoqeror e kulturor, do te jete hartuese e perpunimit te mendimit te lire pluralist duke perkrahur dhe nxitur cdo individ me prirje e talent bashkohor. Ne varetesi me pozicionin gjeografik te vendodhjes e shtrirjes se saj do ti japim ndihmesen dhe kontributin tone maksimal. Vendin kryesore do ta zere puna kerkimore-shkencore , rreth kesaj vlere te lashte kulturore-popullore, mbare shqipetare e pa zbuluar me pare. ==OBJEKTIVAT E SHOQATES KULTURORE KOMBETARE DITA E VERES SHMIL ELBASAN== Do te ngrejme larte nivelin kulturore ne zonen rurale te [[Shmil]]it, komuna [[Labinot]]i-[[Mal]], duke u mbeshtetur ne traditen dhe zakonet me te mira ne kete zone, qe kujton dhe feston festen pagane me popullore, mbare shqipetare. Shoqata kulturore kombetare dita e veres Shmil ne aktivitetet e saj kulturore do te ndermarre studime dhe pergjithesime te pervojes me te mire ne zonen e Shmilit e me gjere, duke I dhene, kesaj zone te bekuar nga perendia dijen dhe mendjen e mprehte te shoqerise njerzore, qe vazhdimisht ka prodhuar kultura te bukura folklorike popullore. '''Zona e Shmilit''' eshte nje nga trevat, me tradita fisnike patriotike ne qarkun e [[Elbasani]]t, e cila mbajti peshen kryesore ne luften nacional-clirimtare kunder ekupatorit fashist, e njohur zona e ‘’[[Cermenik]]es’’, ndersa sot ne demokraci pasqyron dhe manifeston traditen dhe kulturen me te lashte popullore, festimin e dites se veres 14 marsin, festen pagane mbare shqipetare. Dita e veres sot festohet ne cdo familje shqipetare, ajo ka pushtuar te gjithe shpirtrat dhe mendjet e tyre, duke ju rikujtuar ardhjen e nje pranvere te begate, ose me sakte nderrimin e stines qe pa dyshim sjelle risine e nje arome te kedeshme lulesh,plot gjelberim me nje ekologji te paster e te bukur. Per arritjet e ketij objektivi, shoqata jone do te ndermarre nisma dhe insiativa konkrete, ne bashkpunim dhe me komunitetin e zones [[Shmil]]it e per rreth tij, perfshi dhe organet e qeverisjes vendore te pushtetit lokal, per ta shpallur zonen e shmilit : =='''‘’PARK KOMBETAR KULTUROR PRANVEROR’’'''== Vlere e rendesishme kulturore-artistike e qarkut [[Elbasan]]it. Aksioni do te jete ne shtimin dhe ruajtjen e vlerave kulturore –ekologjike te zones duke e pasuruar me dru frutor , pyjor , halor dhe infrastrukture etj. Gjithashtu do te gjallerohen aktivitetet kulturore me vlere turistike, brenda e jashte vendit. Shoqata kulturore kombetare dita e veres Shmil, do te bashkepunoje me te gjitha ato shoqata dhe organizata joqeveritare, te cilat ne programet e tyre te punes , kane perparesi mjedisin, pastertine ekologjike dhe trashgimenine kulturore ne rrafshin rajonal e kombetare. Puna e kesaj shoqate do te perqendrohet ne rritjen e kapaciteteve thithese dhe menaxhuese te zones, duke I kthyer ato ne vlera te verteta shoqerore, ne sherbim te tradites me te bukur popullore ne zonen e Shmilit e per rreth tij. ''(PRESIDENTI I SHOQATES RAMIZ PISHA)'' [[Kategoria:Elbasan]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] nucbj1168skfalpp3n62b40rmzonahv 0 167666 2978288 2875695 2026-05-07T14:43:09Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978288 wikitext text/x-wiki '''Shqiptaria '''është një term që përdoret zakonisht nga shqiptarët për të shprehur krenarinë e tyre për kombin e tyre. Është një identifikim që i veçon ata nga shumë vende fetare ku njerëzit identifikohen kryesisht me fenë e tyre dhe më pas me përkatësinë e tyre etnike. Shqiptarët e përdorin këtë term për të treguar se ata identifikohen vetëm me kombësinë e tyre dhe jo me ndonjë fe ose degë të veçantë fetare ([[ortodoks|ortodokse]], [[katolikë|katolicizëm]], [[mysliman|mysliman]], e të tjerë.). Ata synojnë të theksojnë se shumë heronj kombëtarë vinin nga prejardhje të ndryshme fetare, dhe se të gjithë luftuan për vendin e tyre. Ky term është një simbol i bashkimit, që thuhet që i bashkon shqiptarët që janë krenarë për vendin e tyre. Termi përdoret gjithashtu shumë rrallë nga shqiptarët fetarë që e vlerësojnë vendin e tyre njësoj apo edhe më lart se feja e tyre. Një shprehje e zakonshme për këtë term është "Feja e një shqiptari është shqiptaria" Kjo shprehje shpesh lidhet me nacionalizmin shqiptar dhe idenë e formimit të [[Shqipëria Etnike|Shqipërisë Etnike]]. == Shiko dhe == * [[Feja e shqiptarit është shqiptaria]] == Burime == [[Kategoria:Shqipëria etnike]] 5jvcnafz581x5xll7b05hz4ep0pf9jb 0 167668 2978290 2693860 2026-05-07T14:43:09Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978290 wikitext text/x-wiki '''Shqiptarizimi''' është një term i përdorur për të përshkruar asimilimin gjuhësor ose kulturor të joshqiptarëve në [[gjuha shqipe|gjuhën shqipe]] ose [[Kultura e Shqipërisë|kulturën shqiptare]]. == Sipas vendeve == === Në Kosovë === Gjatë censuseve në [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|ish-Jugosllavi]], shumë [[romët|romë]] dhe [[Turqit|turq]] janë regjistruar si ''shqiptarë'', pasi ato indentifikonin veten me kulturën myslimane [[Shqiptarët|shqiptare]] kundrejt asaj ortodokse [[Serbët|serbe]].<ref name="Sigona">[http://club.fom.ru/books/sigona.pdf N. Sigona, "How Can a ‘Nomad’ be a ‘Refugee’? Kosovo Roma and Labelling Policy in Italy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719202156/http://club.fom.ru/books/sigona.pdf |date=19 korrik 2011 }}, in ''Sociology'', Vol. 37, 2003, pp. 69–79</ref> Shqiptarizimi ka ndodhur edhe me popullsinë torbeshe dhe gorane, që shpesh kanë mbiemra të shqiptarizuara.<ref name="Lederer">[http://www.nato.int/acad/fellow/97-99/lederer.pdf G. Lederer, "Contemporary Islam in East Europe"], in ''Central Asian Survey'', NATO International Academy, 2000</ref> === Në Republikën e Maqedonisë === Riza Memedovski, kreu i një organizate të myslimanëve sipas kombësisë në [[Republika e Maqedonisë|Republikën e Maqedonisë]] ka akuzuar Partinë e Prosperitetit Demokratik se është përpjekur që të asimiloj njerëz, posaçërisht myslimanët sipas kombësisë dhe [[turqit]] dhe të krijoj një "shqiptarizim të Maqedonisë perëndimore". === Në Shqipëri === === Në Mal të Zi === {{cn|Vendimi i [[Komuna e Ulqinit|Komunës së Ulqinit]] për riemërtimin e rrugëve dhe shesheve të [[Ulqini|Ulqinit]] me emra të personaliteteve shqiptare (siç janë [[Skenderbeu]], [[Teuta e Ilirisë|Teuta]], [[Nënë Tereza]] etj.) është parë si veprim shqiptarizues nga ana e akademikëve serb.}} == Shiko dhe == * [[Shqipëria etnike]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia shoqërore e Shqipërisë]] [[Kategoria:Asimilim kulturor]] a7euy5l3zf6yus9yuuje7sesx447b8v 0 174313 2978286 2948530 2026-05-07T14:43:08Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978286 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|conventional_long_name=Republika e Iliridës|image_flag=Flag of the Republic Ilirida.png|image_coat=Coat of arms of Republic of Ilirida.png|demonym=Iliridës|image_map=Europe-Republic of North Macedonia-Republic of Ilirida.svg|map_width=280x280px|official_languages=[[Gjuha Shqipe|shqipja]]|population_estimate=1,400,000|population_estimate_year=2002|population_density_km2=77|government_type=[[Republika parlamentare]]|image_map_caption=Vendndodhja e Iliridës sipas aktivistëve (jeshile e lehte është territori maksimale)}} '''Ilirida''' ([[Gjuha maqedonase|maqedonisht]]: Илирида) ose '''Republika e Iliridës''' ([[Gjuha maqedonase|maqedonisht]]: Република Илирида) është një shtet i propozuar në rajonet perëndimore të [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë së Veriut]] (atëherë Republika e Maqedonisë), i shpallur dy herë nga politikani [[Nevzat Halili]], një herë në 1992 dhe përsëri në 2014. Propozimi është shpallur jokushtetues nga qeveria maqedonase.<ref>{{cite book|title=Turkish yearbook of international relations|url=https://books.google.com/books?id=Yt9VAAAAYAAJ|year=1995|language=tr|publisher=Dış Münasebetler Enstitüsü, Siyasal Bilgiler Fakültesi, Ankara Üniversitesi|page=122}}</ref> Koncepti secesionist i Iliridës u shfaq në fillim të viteve 1990 dhe u mbrojt nga disa politikanë shqiptarë si një zgjidhje për shqetësimet dhe mosmarrëveshjet që kishte komuniteti shqiptar në lidhje me njohjen kushtetuese dhe të drejtat e pakicave brenda Maqedonisë.<ref name="Danforth145">{{cite book|last=Danforth|first=Loring M.|title=The Macedonian conflict: Ethnic nationalism in a transnational world|year=1997|language=en|publisher=Princeton University Press|isbn=9780691043562|url=https://books.google.com.au/books?id=ZmesOn_HhfEC&printsec=frontcover&dq=the+Macedonian+conflict:+Ethnic+nationalism+in+a+transnational+world&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjH1IOrqs_oAhWB7XMBHa9tD0IQ6AEIJzAA#v=onepage&q=ilirida&f=false|pages=145.}}</ref> == Historia == ===Deklarata e Republikës (1992)=== Pas [[Shpërbërja e Jugosllavisë|shpërbërjes së Jugosllavisë]], pozita e shqiptarëve etnikë ishte e pasigurtë në vitet e para të republikës së re maqedonase. U shfaqën parti të ndryshme politike shqiptare, nga të cilat Partia për Prosperitet Demokratik (PPD) ishte më e madhja. PPD bëri thirrje për përmirësimin e statusit të shqiptarëve në Maqedoni, të drejtat e arsimit të zgjeruar dhe përdorimi i gjuhës shqipe, ndryshimet kushtetuese, lirimi i të burgosurve politik, sistemi i votimit proporcional dhe përfundimi i diskriminimit. Pakënaqësia për mungesën e njohjes kushtetuese të të drejtave kolektive për shqiptarët rezultoi që kreu i PPD-së [[Nevzat Halili]] duke deklaruar partinë e tij do ta konsideronte kushtetutën si të pavlefshme dhe do të shkonte drejt kërkimit të autonomisë. Më vonë, një referendum për statusin e shqiptarëve në Maqedoni, i shpallur i paligjshëm nga qeveria maqedonase, u mbajt në janar 1992. 74% nga 92% e atyre që kishin të drejtë të votonin, votuan për autonominë e shqiptarëve.<ref>{{cite book|title=Federalism, Regionalism, Local Autonomy and Minorities: Proceedings, Cividale Del Friuli (Italy), 24-26 October 1996 : Conference|url=https://books.google.com/books?id=2ycTQOISqWQC&pg=PA82|date=1 janar 1997|language=en|publisher=Council of Europe|isbn=978-92-871-3434-9|page=82}}</ref> Më 31 mars 1992, rreth 40,000 protestues shqiptarë etnikë demonstruan në rrugët e [[Shkup|Shkupit]], duke kërkuar që Maqedonia të mbetet një shtet i panjohur derisa zonat me shumicë shqiptare të ishin autonome.<ref name="Daskalovski2006">{{cite book|author=Židas Daskalovski|language=en|title=Walking on the Edge: Consolidating Multiethnic Macedonia, 1989-2004|url=https://books.google.com/books?id=5RtM_MZlgVcC&pg=PA68|year=2006|publisher=Globic Press|isbn=978-0-9776662-3-2|page=68}}</ref> Më 6 prill 1992, Republika e Iliridës u shpall në [[Strugë]] nga aktivistët shqiptarë, para një turme prej 2.500 personash. Organizatori kryesor ishte kreu i PPD, Nevzat Halili.<ref name="Ahrens2007">{{cite book|author=Geert-Hinrich Ahrens|title=Diplomacy on the Edge: Containment of Ethnic Conflict and the Minorities Working Group of the Conferences on Yugoslavia|url=https://books.google.com/books?id=b3fLRcHYSVAC&pg=PA399|language=en|date=6 mars 2007|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-8018-8557-0|pages=399–}}</ref> Republika e propozuar do të kishte mbuluar afërsisht gjysmën e territorit të Maqedonisë, kryesisht ku shqiptarët janë të përqendruar dhe përbëjnë shumicën e popullsisë, në perëndim dhe veri-perëndim të vendit. Ai synonte të bashkonte të gjithë shqiptarët që jetojnë në Jugosllavi. Më vonë, qëllimi i republikës ishte ai i favorizimit të [[Federata|federalizimit]] të Maqedonisë. Më 6 nëntor 1992, policia maqedonase përdori forcën për të shpërndarë shqiptarët etnikë, të cilët po protestonin për lëshimin e një kontrabande cigaresh. Përleshjet me policinë rezultuan në vdekjen e 4 shqiptarëve dhe 36 të plagosurve. Policia sekuestroi 2,000 fletëpalosje të nënshkruara nga lëvizja rinore shqiptare Ilirida, e cila u bëri thirrje shqiptarëve të Maqedonisë të bëjnë luftë për të drejtat e tyre të vetëvendosjes. Udhëheqja maqedonase i kundërshtoi kërkesat, pasi ata i panë si një "kalë Trojan" që mund të çonte në shkëputje dhe të bëhej pjesë e fushatës së orientuar drejt krijimit të [[Shqipëria natyrale|"Shqipërisë së Madhe"]] (Shqiperia etnike) duke i bashkuar Shqipërisë zona të tjera në Ballkan.<ref name="Woodward342">{{cite book|last=Woodward|first=Susan L.|title=Balkan Tragedy: Chaos and Dissolution after the Cold War|year=1995|publisher=Brookings Institution Press|isbn=9780815722953|language=en|url=https://archive.org/details/balkantragedycha00wood|url-access=registration|page=342.}}</ref> ===Çështja Paramilitare (1993-1995)=== [[File:The ballot referendum to declare territorial autonomy of the Albanians in Ilirida (Fyrom,Macedonia) year 1992.jpeg|thumb|Fletëvotimi nga referendumi për shpalljen e Autonomisë territoriale dhe politike të shqiptarëve në Iliridë (Maqedoni e Veriut) në vitin 1992]] Gjatë periudhës së fitimit të pavarësisë dhe para largimit të ushtrisë jugosllave nga vendi, Presidenti maqedonas [[:en:Kiro_Gligorov|Kiro Gligorov]] u kishte thënë qytetarëve maqedonas dhe shqiptarë që të krijonin forca paramilitare. Dalja paqësore e ushtrisë jugosllave nga Maqedonia i dha fund inkurajimit zyrtar për formimin e forcave paramilitare. Në atë kohë, armët ishin grumbulluar për "vetëmbrojtje komunale". Të dyja këto ngjarje do të çonin më vonë në zbulimin e asaj që u bë e njohur si "komploti i armëve" ose "skandali i armëve" (nëntor 1993) që përfshinte disa zyrtarë të PPD-së, si Zëvendës Ministri i Mbrojtjes, të implikuar në atë që media maqedonase e quajti një "organizatë paramilitare shqiptare". Autoritetet maqedonase arrestuan një grup politikanësh të PPD-së, sipas zyrtarëve të qeverisë të akuzuarit ishin në posedim të 300 mitralozave dhe planifikuan një kryengritje të armatosur prej 20,000 shqiptarësh për të krijuar Republikën e Iliridës. Një përpjekje për të pajtuar politikanët shqiptarë, Gligorov deklaroi se nuk ekzistojnë lidhje midis të akuzuarve dhe drejtuesve të PPD-së, ndërsa udhëheqja shqiptare bëri thirrje për unitet dhe besnikëri ndaj shtetit. Vdekja në kujdestari të njërit prej të akuzuarve ngriti tensionet. Sipas burimeve qeveritare, ekzistonte një koordinim midis aktivistëve shqiptarë të Maqedonisë, disa shqiptarëve të [[Kosova|Kosovës]] dhe [[Shqiperia|Republikës së Shqipërisë]]. Qeveria e Shqipërisë i mohoi ato akuza, dhe kështu bëri edhe [[Ibrahim Rugova]], president i atëhershëm i Republikës së Kosovës.<ref name="Miall1994">{{cite book|author=Hugh Miall|title=Minority rights in Europe|url=https://archive.org/details/minorityrightsin00mial|url-access=registration|date=1 nëntor 1994|language=en|publisher=Council on Foreign Relations Press|isbn=978-0-87609-172-2|page=[https://archive.org/details/minorityrightsin00mial/page/75 75]}}</ref> Shqipëria pretendoi se komploti dhe thirrjet e mëparshme për një Iliridë ishin një trillim nga FR Jugosllavia. PPD dha një përgjigje fillestare të heshtur për ngjarjet. Ata deklaruan se armët ishin kontrabanduar për shkak të ndjenjave të pasigurisë, të mbajtura nga qytetarët gjatë largimit të ushtrisë jugosllave, ndjenja që ishin shuar me krijimin e një ushtrie maqedonase. Në vitin 1993 [[Nevzat Halili|Halili]] u gjykua për secesionizëm "paramilitarë", por nuk u burgos. Halili pastaj u zhduk nga skena politike. Anëtarët e tjerë të akuzuar të PPD-së gjatë gjykimit të tyre, pohuan se ata vepruan në vetëmbrojtje në një kohë kur ushtria maqedonase nuk ishte formuar. Aktakuza thoshte se i akuzuari kishte për qëllim rrëzimin e shtetit përmes një rrjeti të sofistikuar paramilitarë dhe komunikimi me qendër në qytete në veri dhe perëndim të vendit. Të akuzuarit u gjykuan sipas ligjit nga periudha e ish-Jugosllavisë. Fillimisht anëtarët në qeverinë maqedonase u kishin thënë të akuzuarve politikanë të PPD-së se ata do të marrin dënime të shkurtra që shkojnë deri në maksimum 18 muaj.<ref name="Phillips67">{{harvnb|Phillips|2004|p=67}}</ref> Më vonë gjykata në Shkup dha dënime që përfshinin 5 deri në 8 vjet për 10 politikanët e PPD-së: Abdylselem Arsallani, Mitat Emini, Hasan Agushi, Aqif Demiri, Burim Murtezani, Resmi Ejupi, Hysen Haskaj, Selam Elmazi, Eugen Cami dhe Shinasi Rexhepi.<ref name="Shea230231">{{cite book|last=Shea|first=John|title=Macedonia and Greece: The struggle to define a new Balkan nation|year=1997|publisher=McFarland|isbn=9780786402281|url=https://books.google.com.au/books?id=InyEqBVhH-EC&pg=PA230&dq=nevzat+Halili+arrested+macedonia&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjJm5vo687oAhVAzTgGHZU2CEQQ6AEIJzAA#v=onepage&q=nevzat%20Halili%20arrested%20macedonia&f=false|pages=230-231|language=en}}</ref> Misioni i [[Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë|Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë]] (OSBE) në Maqedoni vuri në dukje parregullsi të shumta me procedurat gjyqësore dhe shkeljet e të drejtave të të pandehurve. Gjatë janarit 1995, dy vjet u hoqën nga dënimet e të gjithë 10 burrave nga një gjykatë apeli. Më 1 gusht 1995, burrat u lanë të lirë, me 8 duke vuajtur vetëm një të tretën e kohës së tyre në burg. Si Emini ashtu edhe Agushi morën amnisti.<ref name="Abrahams4447">{{cite book|last=Abrahams|first=Fred|title=A Threat to "Stability": Human Rights Violations in Macedonia|year=1996|language=en|publisher=Human Rights Watch|isbn=9781564321701|url=https://archive.org/details/threattostabilit0000abra|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/threattostabilit0000abra/page/n53 44]-47}}</ref> Disa burime midis ushtarakëve perëndimorë vendosën përgjegjësinë për nxitjen e skandalit të armëve mbi Richard Tomlinson, një oficer i Shërbimit i Inteligjencës Sekrete Britanike ([[Secret Intelligence Service|MI6]]) operativ me lidhje ne udhëheqjen e PPD-së në luajtjen e një roli të rëndësishëm, së bashku me Britaninë dhe Inteligjencën Franceze.<ref name="Phillips6768">{{harvnb|Phillips|2004|pp=67-68}}</ref>[[File:Republic of Ilirida.png|thumb|316x316px|Harta e propozuar e Republikës së Iliridës<ref name="Lyon198">{{harvnb|Lyon|2015|p=198.}}</ref>]] ===Fundi i viteve ‘90 dhe fillimi i viteve 2000=== Fraksioni nacionalist i PPD-së ishte përballur me Halilin në shtator 1993 në kongresin e partisë dhe udhëheqja u akuzua për dështimin e "marrjes së autonomisë ose statusit të një populli të shtetit". Deri në vitin 1994, partia u nda dhe fraksioni nacionalist u bë [[Partia Demokratike Shqiptare|Partia Demokratike e Shqiptarëve]] (PDSH) e udhëhequr nga [[Arbën Xhaferi]] dhe [[Menduh Thaçi]], ndërsa një PDP e përhumbur drejtohej nga Abdurman Haliti.<ref name="Phillips68">{{cite book|last=Phillips|first=John|title=Macedonia: Warlords and Rebels in the Balkans|language=en|year=2004|publisher=Yale University Press|isbn=9780300102680|url=https://archive.org/details/macedonia00john|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/macedonia00john/page/n81 68]}}</ref> Muhamed Halili, ish-koordinator i Partisë së ndarë tani për prosperitet demokratik (PPD), deklaroi për një gazetë bullgare në 1994 se partia prapë dëshironte të arrinte autonominë, dhe se autonomia e shqiptarëve në Maqedoni ishte "faza e parë e dy-kombeve shtet".<ref name="Ramet1997">{{cite book|author=Sabrina P. Ramet|title=Whose Democracy?: Nationalism, Religion, and the Doctrine of Collective Rights in Post-1989 Eastern Europe|url=https://books.google.com/books?id=GghxFpyBH7MC&pg=PA80|date=1 janar 1997|language=en|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8476-8324-6|page=80}}</ref> Drejtuesit e tjerë shqiptarë heshtën për këtë çështje, por në qershor 1994 Partia Kombëtare Shqiptare (PKSH) vendosi që "Autonomia e Iliridës është minimumi që duhet të realizojnë shqiptarët e Maqedonisë", dhe Abdurahman Haliti, president i PPD-së, paralajmëroi se: "Ata që mendojnë se opsioni i autonomisë për shqiptarët e Maqedonisë nuk ekziston, janë të gabuar". Gjatë periudhës së [[Luftërat në Jugosllavi|luftërave jugosllave]] (1990), bashkësia ndërkombëtare ishte e vendosur në ruajtjen e integritetit territorial në rajon dhe ajo rezultoi në zbutjen e kërkesave nga politikanët shqiptarë dhe më vonë në konfliktin e vitit 2001. Një organ i quajtur "Grupi i Punës për Komunitetet Etnike dhe Kombëtare dhe Minoritetet" (1991-1996) u krijua për t'u marrë me shpërbërjen Jugosllave. Grupi i punës ishte i suksesshëm në ndërmjetësimin e një përzgjedhjeje të kërkesave të pakicave dhe i bindi shqiptarët të mos ndjekin autonominë në Maqedoni pas 1992. Nga mesi i dekadës, udhëheqja politike shqiptare kishte ndryshuar qëndrimet nga fillimi i kërkimit të autonomisë në Maqedoni në një "vetëvendosje të brendshme" për pakicën shqiptare që nënkupton autonominë kulturore në vend të qëllimeve territoriale. [[File:Advisor to Prime Minister Albin Kurti holding the flag of the Republic of Ilirida.jpg|thumb|Këshilltarja e Kryeministrit të Kosovës, [[Fëllanza Podrimja]], mban flamurin e Iliridës në një vizitë në Sarajevë|majtas]]Në vitin 1999, Paramilitarja Shqiptare e Republikës së Iliridës ishte krijuar dhe u konsiderua e paligjshme nga qeveria e Shkupit. Sidoqoftë ata ishin toleruar.<ref name="BrownRosecrance1999">{{cite book|author1=Michael E. Brown|author2=Richard N. Rosecrance|title=The Costs of Conflict: Prevention and Cure in the Global Arena|language=en|url=https://books.google.com/books?id=TCjuCxd_fJMC&pg=PA135|date=1 janar 1999|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8476-8894-4|pages=134–135}}</ref> Deri në vitin 2001, ndjenjat për ndryshime territoriale ishin minimale midis shqiptarëve në Maqedoni gjatë [[Lufta e vitit 2001 në Maqedoni|konfliktit midis UÇK-së dhe Ushtrisë Maqedonase]]. Në një sondazh mbarëkombëtar të porositur nga Zyra e Kërkimeve e Departamentit të Shtetit e [[SHBA]]-së, në prill-maj 2001, një shumicë (69%) e shqiptarëve simpatizuan kërkesat e UÇK-së, megjithatë shumica (87%) mbështesin unitetin e vendit me 71% duke deklaruar një preferencë për të jetuar në një Maqedoni multietnike në krahasim me një [[Shqipëria natyrale|Shqipëri të Madhe]].<ref name="Lyon32">{{cite book|last=Lyon|first=Aisling|language=en|title=Decentralisation and the Management of Ethnic Conflict: Lessons from the Republic of Macedonia|year=2015|publisher=Routledge|isbn=9781317372042|url=https://books.google.com.au/books?hl=en&lr=&id=JKXhCgAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=Decentralisation+and+the+Management+of+Ethnic+Conflict:+Lessons+from+the+Republic+of+Macedonia&ots=N9aEwKyiXK&sig=8mRF7wbak45WCiwTWf7GR-6G02Q&redir_esc=y#v=snippet&q=Ilirida&f=false|page=32.}}</ref> Në 2002 u krijua Ushtria e Republikës së Iliridës. Qëllimi i ushtrisë ishte përfshirja e Maqedonisë Perëndimore në Shqipëri ose në Kosovë. E pohuar e përbërë nga 200 anëtarë, u aludua se anëtarët e ushtrisë u betuan për [[Leka Zogu I|Lekë Zogun]], pretendues i titullit të Princit të Kurorës së Shqipërisë. Sidoqoftë, Leka Zogu i mohoi këto pretendime.<ref name="StojarováEmerson2013">{{cite book|language=en|author1=Vera Stojarová|author2=Peter Emerson|title=Party Politics in the Western Balkans|url=https://books.google.com/books?id=CQsjAQAAQBAJ&pg=PT98|date=2 tetor 2013|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-135-23584-0|page=98}}</ref> Megjithëse ideja e Republikës së Iliridës dukej se ishte braktisur nga përkrahësit e saj,<ref>{{cite book|language=en|title=Indiana Slavic Studies|url=https://books.google.com/books?id=fddmAAAAMAAJ|year=1999|publisher=Indiana University.|page=71}}</ref> më 18 shtator 2014 disa dhjetëra shqiptarë u mblodhën në [[Shkup]] për të deklaruar përsëri krijimin e Republikës së Iliridës.<ref name="Marusic">{{cite news|last=Marusic|first=Sinisa Jakov|title=Albanians Declare ‘Republic’ in Macedonia|url=https://balkaninsight.com/2014/09/19/republic-of-ilirida-declared-in-macedonia/|language=en|agency=Balkan Insight|date=19 shtator 2014|accessdate=5 prill 2020|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Sipas Nevzat Halilit, president i vetëshpallur, e drejta e shqiptarëve në Maqedoni për vetëvendosje dhe shpallja e Iliridës si një rajon autonom bazohet në [[Kushtetuta e SHBA-ve|Kushtetutën e Shteteve të Bashkuara]].<ref>{{Cite news|url=http://inserbia.info/today/2014/09/albanians-proclaimed-republic-of-ilirida-in-macedonia/|language=en|title=Albanians proclaim "Republic of Ilirida" in Macedonia|publisher=InSerbia|date=19 shtator 2014|accessdate=20 shtator 2014}}</ref> Halili kërcënoi të organizojë një referendum nëse planet e tij do të injoroheshin nga qeveria.<ref>{{Cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/region.php?yyyy=2014&mm=09&dd=19&nav_id=91668|language=en|title="Republic of Ilirida" declared in Macedonia|date=19 shtator 2014|accessdate=20 shtator 2014|publisher=b92}}</ref> {{Clear}} == Shih edhe == * [[Shqiptarët në Republikën e Maqedonisë]] * [[Shqipëria natyrale]] * [[Shqiptarët në Kosovë]] * [[Shqiptarët në Mal të Zi]] * [[Shqiptarët në Greqi]] * [[Ilirët]] * [[Marrëveshja e Ohrit]] * [[Mërgata shqiptare]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20120618090507/http://www.alb-net.com/amcc/ Qendra e Krizës e shqiptarëve në Republikën e Maqedonisë] * [http://z-rexhepi.blogspot.ba/2008/01/ Referendumi për autonomi politike dhe teritoriale] {{Shqiptarët}} [[Kategoria:Iliridë]] [[Kategoria:Mërgata shqiptare]] [[Kategoria:Separatizmi në Maqedoni të Veriut]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Nacionalizmi shqiptar në Maqedoni të Veriut]] obl0w39v93yreean98d7tawnhmtg23y 0 180505 2978340 2948754 2026-05-07T20:10:58Z ~2026-27801-29 187154 2978340 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |name = Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Bosnjës dhe Hercegovinës |image = ANUBIH.png |image_border = |size = |caption = |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = ANUBiH<br>AHУБиX |motto = |formation = 1951 në [[Sarejevë]] |extinction = |type = Akademi kombëtare |status = |purpose = [[shkencë]], [[art]], [[akademia|akademi]] |headquarters = {{Flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Sarajevë]], [[Bosnja dhe Hercegovina]] |location = |region_served = |membership = 44 anëtarë të plotë ({{As of|2009|alt=2009}})<ref>{{Cite web|url=http://www.anubih.ba/index.php?option=content&lang=eng&Theme=membership&Level=1&ItemID=6|title=ANUBIH members|publisher=Academy of Sciences and Arts of Bosnia and Herzegovina|language=en|url-status=dead|access-date=11 prill 2016|archive-date=25 prill 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070425230253/http://www.anubih.ba/index.php?option=content&lang=eng&Theme=membership&Level=1&ItemID=6}}</ref> |language = |leader_title = [[President]] |leader_name = Božidar Matić |main_organ = Presidenca e Akademisë |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = [http://www.anubih.ba/ www.anubih.ba] |remarks = }} '''Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Bosnjës dhe Hercegovinës''' ose ''Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine'' është themeluar në vitin 1951. Fillimishtë quhej ''"Shoqëria Shkencore e Bosnjës dhe Hercegovinës"'' (Naučno društvo Bosne i Hercegovine - NDBiH) e pas vitit 1966 riformulohet si Akademi e Shkencave dhe e Arteve e Bosnjës dhe Hercegovinës. ==Kryesia== *Bozhidar Matiq, kryetar; *Boshko Kuqanski, nënkryetar; *Sllobodan Lloga, nënkryetar; *Zijo Pashiq, sekretar gjeneral. ==Departamentet== *Departamenti i shkencave shoqërore, *Departamenti i shkencave humane, *Departamenti i shkencave mjekësore, *Departamenti i shkencave matematike-natyrore, *Departamenti i shkencave teknike, *Departamenti i arteve,<ref>{{Cite web|url=http://www.anubih.ba/index.php/2013-08-27-20-18-22/odjeljenja|title=Academy of Sciences and Arts of Bosnia and Herzegovina.|language=en|url-status=dead|access-date=23 prill 2016|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305030131/http://www.anubih.ba/index.php/2013-08-27-20-18-22/odjeljenja}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Faqe të palidhura]] [[Kategoria:Shkencë]] [[Kategoria:Akademi kombëtare të shkencave|Bosnjës dhe Hercegovinës]] [[Kategoria:Bosnjë dhe Hercegovinë]] [[Kategoria:Akademi]] lear03di1a7q7n5m92fznp3huyl1asw 14 187410 2978391 2695753 2026-05-07T21:06:47Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978391 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Sulme]] px3fizi9imszy55116ct0qi560n9mtq 0 195562 2978568 2976913 2026-05-08T11:32:34Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2978568 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Riyad Mahrez |image = Algérie - Arménie - 20140531 - Riyad Mahrez.jpg |image_size = 230 |caption = Mahrez rreshtohet për [[Kombëtarja algjeriane e futbollit|Algjerinë]] më 2014 |fullname = Riyad Karim Mahrez<ref>{{cite web|url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Barclays-Premier-League-Squad-Numbers-2014-15.pdf|title=Barclays Premier League: notification of shirt numbers|publisher=Premier League|format=PDF|page=10|language=en|accessdate=16 gusht 2014|archive-date=19 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085139/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Barclays-Premier-League-Squad-Numbers-2014-15.pdf|url-status=dead}}</ref> |birth_date = [[21 shkurt]] [[1991]] |birth_place = [[Sarcelles]], [[Francë]] |height = {{height|m=1.78}} |position = [[Mesfushori|Mesfushor anësor]] |currentclub = [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |clubnumber = 26 |youthyears1 = 2004–2009 |youthclubs1 = AAS Sarcelles |years1 = 2009–2010 |clubs1 = [[Quimper Kerfeunteun F.C.|Quimper]] |caps1 = 27 |goals1 = 1 |years2 = 2010–2013 |clubs2 = [[Le Havre AC|Le Havre II]] |caps2 = 60 |goals2 = 24 |years3 = 2011–2014 |clubs3 = [[Le Havre AC|Le Havre]] |caps3 = 60 |goals3 = 6 |years4 = 2014–2018 |clubs4 = [[Leicester City F.C.|Leicester City]] |caps4 = 158 |goals4 = 42 |years5 = 2018– |clubs5 = [[Manchester City F.C.|Manchester City]] |caps5 = 60 |goals5 = 18 |nationalyears1 = 2014– |nationalteam1 = [[Kombëtarja alegjeriane e futbollit|Algjeria]] |nationalcaps1 = 57 |nationalgoals1 = 15 }} '''Riyad Mahrez''' (lindi më 21 shkurt 1991) është futbollist i cili luan për klubin anglezë [[Manchester City F.C.|Manchester City]] dhe për [[Kombëtarja algjeriane e futbollit|kombëtaren algjeriane]]. Mahrez e filoi karrierën e tij më 2004 me klubin francezë AAS Sarchelles. Ai u bë futbollistë profesional më 2009 duke i'u bashkuar [[Quimper Kerfeunteun F.C.|Qumiper]], duke luajtur 22 ndeshje dhe shënoi 2 gola në sezonin e parë.<ref name="Quimper" /> Ai luajti vetëm një sezon dhe pastaj u bashkua me [[Le Havre AC|Le Havre]], duke kaluar gjithsej tri vite me ta. Në janar 2014, ai u bashkua me klubin anglezë [[Leicester City F.C.|Leicester City]]. Në sezonin 2015-16, ai ishte Futbollistë Algjerianë i Vitit, Futbollistë Profesional i Vitit dhe ishte anëtar i Premier League Skuadra e Vitit, ku ndihmoi klubin e tij Leicester të fitoj [[English Premier League|Premier League]]. Ai u bashkua me [[Manchester City F.C.|Manchester City]] me £60m, duke e bërë Mahrezin futbollistin më të shtrenjtë afrikan dhe gjithashtu nënshkrimin më të shtrenjtë të Manchester City.<ref>{{cite news|title=City sign Riyad Mahrez from Leicester|language=en|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2018/july/man-city-sign-riyad-mahrez-leicester|accessdate=10 korrik 2018|date=10 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710205124/https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2018/july/man-city-sign-riyad-mahrez-leicester|archive-date=10 korrik 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/44709129?ns_mchannel=social&ns_campaign=bbc_sport&ns_source=facebook&ns_linkname=sport|title=Riyad Mahrez: Manchester City sign winger from Leicester for £60m|publisher=bbc.com|language=en|date=10 korrik 2018|accessdate=10 korrik 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=City sign Riyad Mahrez from Leicester|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2018/july/man-city-sign-riyad-mahrez-leicester|publisher=Manchester City F.C.|language=en|date=10 korrik 2018|access-date=21 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711022328/https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2018/july/man-city-sign-riyad-mahrez-leicester|archive-date=11 korrik 2018|url-status=dead}}</ref> Lindur në Francë, Mahrez kishte dëshirë ta përfaqësoj [[Kombëtarja algjeriane e futbollit|Algjerinë]]. Ai bëri debutimin e tij në vitin 2014 dhe përfaqësoi në [[2014 FIFA Kupa e Botës|Kampionatin Botëror 2014]]. Në vitin 2016, ai u emërua Futbollisti Afrikan i Vitit. ==Jeta e hershme== Mahrez lindi në [[Sarcelles]], Francë, nga një baba algjerian dhe një nënë me origjinë algjeriane dhe marokene.<ref>{{cite web|url=http://www.djazairess.com/fr/letemps/140838|title=Riyad Mahrez : "On a une équipe capable de faire de belles choses"|date=10 janar 2015|accessdate=6 mars 2016|language=fr|publisher=DjaZairess|archive-date=8 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008032119/http://www.djazairess.com/fr/letemps/140838|url-status=dead}}</ref> Babai i tij Ahmed ishte nga [[Beni Snous]], [[Tlemcen]].<ref>{{cite web|url=http://www.lebuteur.com/article/detail?id=33412|title=Mahrez honoré à Tlemcen|date=4 qershor 2015|accessdate=28 janar 2016|language=fr|publisher=El Heddaf}}</ref> Duke u rritur, Mahrez rregullisht i kalonte pushimet në Algjeri.<ref>{{cite web|url=http://www.lebuteur.com/article/detail?id=4572&titre=comment-la-faf-a-chipe-mahrez-au-maroc|title=Comment la FAF a chipé Mahrez au Maroc|date=9 maj 2014|accessdate=10 qershor 2014|language=fr|publisher=Le Buteur}}</ref><ref name="doyle">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2015/sep/12/leicester-city-riyad-mahrez-father-dream-algeria-world-cup|title=Leicester City's Riyad Mahrez is fast fulfilling his late father's dreams|language=en|date=12 shtator 2015|accessdate=14 shtator 2015|author=Paul Doyle|publisher=The Guardian}}</ref> Miqtë e tij të fëmijërisë përfshinin futbollistë të tjerë si [[Wissam Ben Yedder]].<ref>{{cite news|title=Ben Yedder's unquestionable self-belief driving him to reach new heights|url=https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/news/newsid=2518566.html|accessdate=23 nëntor 2017|publisher=UEFA|language=en|date=12 dhjetor 2017}}</ref> Babai i Mahrez kishte luajtur futboll në Algjeri. Kur Mahrez ishte pesëmbëdhjetë vjeç, babai i tij vdiq nga një sulm në zemër. Ai reflektoi se "Unë nuk e di nëse kam filluar të jem më serioz, por pas vdekjes së babait tim gjërat filluan të shkojnë për mua. Ndoshta në kokën time, unë doja atë më shumë".<ref name="doyle"/> ==Karriera== ===Karriera e hershme=== Edhe pse shpesh neglizhohej nga ekipet për shkak të ndërtimit të tij të hollë, Mahrez zhvilloi aftësi topi që i sollën vëmendjen.<ref name="doyle"/> Ai u bashkua me AAS Sarcelles në vitin 2004.<ref name="journey">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/35688719|title=Riyad Mahrez: Leicester forward's journey to top of Premier League|date=10 mars 2016|accessdate=10 mars 2016|author=Steve Crossman|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Në vitin 2009, Mahrez u bashkua me anën e [[Championnat National 2|CFA]] [[Quimper Kerfeunteun F.C.|Quimper]] nga AAS Sarcelles, duke bërë 22 paraqitje dhe duke shënuar 2 gola në sezonin e tij të parë me klubin.<ref name="Quimper">{{cite web|url=http://stat2foot.com/qrclubs/quimper0910.htm|language=fr|title=QUIMPER 17e CFA Groupe D|publisher=Stat2foot.com|url-status=dead|access-date=21 korrik 2018|archive-date=11 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140111075652/http://stat2foot.com/qrclubs/quimper0910.htm}}</ref> Ndërsa luante për Quimper ai jetoi me [[Mathias Pogba]].<ref name = "journey"/> Ai u bashkua me [[Le Havre AC|Le Havre]] në vitin 2010, duke refuzuar ofertat nga skuadrat kryesore franceze [[Paris Saint-Germain F.C.|Paris Saint-Germain]] dhe [[Olympique de Marseille|Marseille]] për t'u bashkuar me ta, duke u joshur nga sistemi i tyre i të rinjve. Ai fillimisht ka luajtur për ekipin e tyre rezervë, Le Havre II, para se të vazhdonte të luante 60 herë dhe të shënonte 6 gola për ekipin e parë në [[Ligue 2]] franceze nga viti 2011 deri në largim në janar 2014. Ai kritikoi Ligue 2 për atë që e pa si një mbështetja te mbrojtja dhe skuadrat që synojnë një barazim pa gola në çdo ndeshje. ===Leicester City=== ===Manchester City=== ==Karriera ndërkombëtare== [[Skeda:Riyad Mahrez - 2014 World Cup.jpg|parapamje|right|Mahrez duke luajtur për [[Kombëtarja algjeriane e futbollit|Algjerinë]] kundër [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjikës]] në [[2014 FIFA Kupa e Botës]].]] Në nëntor 2013, Mahrez i lindur në Francë shprehu dëshirën e tij për të përfaqësuar [[Kombëtarja algjeriane e futbollit|Algjerinë]] ndërkombëtarisht.<ref>{{cite web|url=http://www.dzfoot.com/news-14868-verts-riyad-mahrez-je-sais-que-je-peux-jouer-en-en.php|title=Riyad Mahrez "Je sais que je peux jouer en EN"|trans-title=Riyad Mahrez "Unë e di që mund të luaj në kombëtare"|language=fr|date=11 nëntor 2013|publisher=DZFoot|url-status=dead|access-date=24 shtator 2020|archive-date=12 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140112090928/http://www.dzfoot.com/news-14868-verts-riyad-mahrez-je-sais-que-je-peux-jouer-en-en.php}}</ref> Ai u thirr në skuadrën provizore të Algjerisë për [[2014 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupën e Botës 2014]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27374742|title=World Cup 2014: Nabil Bentaleb in Algeria's 30-man squad|website=BBC Sport|language=en|date=12 maj 2014|accessdate=12 maj 2014}}</ref> Më 31 maj 2014, Mahrez bëri debutimin e tij ndërkombëtar për ''Dhelprat e Shkretëtirës'' si titullar në një ndeshje miqësore para Kupës së Botës kundër [[Kombëtarja armene e futbollit|Armenisë]] dhe më pas ai u thirr në skuadrën e plotë për turneun më 2 qershor.<ref>{{cite web|url=http://www.lcfc.com/news/article/020614-world-cup-beckons-for-mahrez-1592375.aspx|title=World Cup Beckons For Mahrez|date=2 qershor 2014|accessdate=2 qershor 2014|publisher=Leicester City F.C.|language=en}}</ref> Mediat algjeriane ishin kritike për përfshirjen e tij dhe pretenduan se ai kishte paguar menaxherin [[Vahid Halilhoxhiq]] për një vend në skuadër.<ref>{{cite news|last1=Tironi|first1=Hrvoje|title=People accused Mahrez of giving me money to go to the World Cup! – Halilhodzic|url=http://www.goal.com/en-gb/news/2565/exclusive/2016/02/13/20291192/people-accused-mahrez-of-giving-me-money-to-go-to-the-world|accessdate=4 maj 2016|publisher=Goal.com|date=13 shkurt 2016|language=en}}</ref><ref name="msn">{{cite news|last1=Ouali|first1=Amer|title=Leicester City and Riyad Mahrez gaining fans in Algeria|url=https://www.msn.com/en-us/sports/premier-league/leicester-city-and-riyad-mahrez-gaining-fans-in-algeria/ar-BBq9qOz|accessdate=4 maj 2016|agency=AFP|publisher=MSN|language=en|date=29 shkurt 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603102929/http://www.msn.com/en-us/sports/premier-league/leicester-city-and-riyad-mahrez-gaining-fans-in-algeria/ar-BBq9qOz|archivedate=3 qershor 2016}}</ref> Mahrez luajti në ndeshjen e parë të grupeve kundër [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjikës]], pastaj u hoq për pjesën e mbetur të turneut, në të cilin Algjeria arriti në 16 të fundit.<ref name="msn"/> Më 15 tetor 2014, Mahrez shënoi golin e tij të parë ndërkombëtar, si dhe vendosi [[Islam Slimani]] në ndeshjen kualifikuese të Algjerisë 3–0, [[Kualifikimi i Kupës së Kombeve të Afrikës 2015|Kupën e Kombeve të Afrikës kundër [[Kombëtarja malaviane e futbollit|Malavi]].<ref>{{cite web|url=http://www.lcfc.com/news/article/151014-mahrez-stars-in-algeria-win-2017946.aspx|title=Mahrez Stars In Algeria Win|date=15 tetor 2014|accessdate=16 tetor 2014|publisher=Leicester City F.C.|language=en}}</ref> Në dhjetor 2014 ai u shpall për herë të parë si anëtar i skuadrës së Algjerisë për [[Kupa e Kombeve të Afrikës 2015|turneun përfundimtar në Guinea Ekuatoriale]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30477709|title=Nations Cup 2015: Newcastle's Mehdi Abeid in Algeria squad|date=15 dhjetor 2014|accessdate=18 dhjetor 2014|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Takimi i tij i parë ishte kundër [[Kombëtarja jugafrikane e futbollit|Afrikës së Jugut]], ku ai mori pjesë në 60 minuta para ndryshimit në gjuajtjen e dytë kundër zëvendësuesit të [[Kombëtarja ganeze e futbollit|Ganës]] në 20 minutat e fundit ku ekipi algjerian u mund me një gol të vetëm në ndeshjen e tyre të fundit në [[Kupa e Kombeve të Afrikës 2015 Grupi C|fazën e grupeve]] kundër [[Kombëtarja senegaleze e futbollit|Senegalit]], ku Mahrez çoi ekipin kombëtar në çerekfinale, duke shënuar golin e parë të një ndeshje që përfundon 2–0.<ref>{{cite news|last1=Hughes|first1=Ian|title=Senegal 0–2 Algeria|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30891881|accessdate=20 dhjetor 2015|website=BBC Sport|date=27 janar 2015|language=en}}</ref> atëherë kundër [[Kombëtarja e futbollit e Bregut të Fildishtë|Bregut të Fildishtë]] dha asistime për [[Hillal Soudani|El Arabi Hillel Soudani]] nuk ishin të mjaftueshme për të përjashtuar nga çerekfinalet 3–1.<ref>{{cite news|last1=Hughes|first1=Ian|title=Ivory Coast 3–1 Algeria|url=https://www.bbc.com/sport/football/30971819|accessdate=1 shkurt 2015|website=BBC Sport|date=16 janar 2017|language=en}}</ref> atëherë në raundin e dytë të kualifikimit të [[Kualifikimi i FIFA Kupa e Botës 2018 - Raundi i Dytë CAF|Kupës së Botës 2018]] kundër [[Kombëtarja tanzaniane e futbollit|Tanzanisë]] e ndihmoi Mahrez në ekipin e kualifikuar në [[Kualifikimi i FIFA Kupa e Botës 2018 - Raundi i Tretë CAF|fazën e grupeve]] ku ai shënoi një gol dhe asistime për [[Carl Medjani]].<ref>{{cite news|last1=Hughes|first1=Ian|title=Algeria 7–0 Tanzania|url=http://www.dzfoot.com/2015/11/17/algerie-tanzanie-live-tweet-77327.php|accessdate=17 nëntor 2015|publisher=DZfoot|language=fr|date=16 janar 2017|archive-date=17 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017225959/http://www.dzfoot.com/2015/11/17/algerie-tanzanie-live-tweet-77327.php|url-status=dead}}</ref> Mahrez u emërua në skuadrën e Algjerisë të trajnerit [[Georges Leekens]] për [[Kupa e Kombeve të Afrikës 2017|Kupën e Kombeve të Afrikës 2017]] në Gabon.<ref>{{cite news|title=Sofiane Feghouli left out of Algeria's final Africa Cup of Nations squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/38479829|accessdate=15 janar 2017|website=BBC Sport|date=31 dhjetor 2016|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tyre hapëse, ai shënoi të dy golat në një barazim 2–2 me [[Kombëtarja zimbabviane e futbollit|Zimbabve]] dhe u dha Njeriu i Ndeshjes.<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/CAF_Online/status/820694598624362496|title=R. Mahrez has been selected as the Total Man of the Match! Well done!|via=Twitter|publisher=CAF|language=en|date=15 janar 2017}}</ref> Në tetor 2017, me shanset e Algjerisë për të arritur [[2018 FIFA Kupa e Botës]] tashmë kishin mbaruar, Mahrez dhe shoku i tij i skuadrës (në atë kohë) i Leicester [[Islam Slimani]] u përjashtuan nga ekipi kombëtar, me trajnerin [[Lucas Alcaraz]] duke zgjedhur disa lojtarë të rinj.<ref>{{cite news|title=Algeria look to the future as Mahrez and Slimani are left out of World Cup qualifier|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/41455809|accessdate=6 tetor 2017|website=BBC Sport|date=1 tetor 2017|language=en}}</ref> Më 18 nëntor 2018, në [[Kualifikimi i Kupës së Kombeve të Afrikës 2019|Kualifikimin e Kupës së Kombeve të Afrikës 2019]], Mahrez shënoi një gol në fitoren 4–1 jashtë fushe kundër [[Kombëtarja e futbollit të Togos|Togo]], goli i tij i parë me ekipin kombëtar që nga viti 2017 Kupa e Kombeve të Afrikës për të udhëhequr Algjerinë për t'u kualifikuar në [[Kupa e Kombeve të Afrikës 2019|Kupën e Kombeve të Afrikës 2019]].<ref>{{cite news|title=Afcon 2019: Mahrez brace helps Algeria qualify for Nations Cup|url=https://www.bbc.com/sport/football/46255664|accessdate=18 nëntor 2018|website=BBC Sport|date=18 nëntor 2018|language=en}}</ref> Në maj të vitit 2019, ai u emërua në skuadrën e Algjerisë me 23 burra për [[Kupa e Kombeve të Afrikës 2019|Kupën e Kombeve të Afrikës 2019]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48464422|title=Africa Cup of Nations: Algeria announces 23-man squad|date=30 maj 2019|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Me vendim të trajnerit [[Djamel Belmadi]], Mahrez u zgjodh të ishte kapiten i Algjerisë në Kupën e Kombeve të Afrikës.<ref>{{cite news|title=EN : le brassard de capitaine sera pour Riyad Mahrez !|url=https://lagazettedufennec.com/equipe-nationale/selection-a/brassard-de-capitaine-sera-riyad-mahrez/|accessdate=8 korrik 2019|publisher=lagazettedufennec.com|language=fr|date=11 qershor 2019}}</ref> Mahrez shënoi një gol 90 + 5 minuta në një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja nigeriane e futbollit|Nigerisë]] në gjysmëfinalet e garës.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2019/jul/14/algeria-nigeria-match-report|title=Riyad Mahrez strike sinks Nigeria and puts Algeria in Afcon final|website=The Guardian|language=en|date=14 korrik 2019}}</ref> Më vonë, Algjeria arriti të fitonte turneun i cili ishte i pari i tyre që nga viti 1990.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/live/football/49048899|title=Algeria celebrate second Afcon title after beating Senegal|website=BBC Sport|language=en|date=19 korrik 2019}}</ref> ==Stili i lojës== ==Jeta personale== Mahrez u martua me të dashurën e tij angleze Rita Johal në vitin 2015.<ref name="doyle"/><ref>{{cite web|title=Mais qui est Rita, la très jolie femme de Mahrez ?|url=http://www.sports.fr/football/angleterre/articles/rita-la-tres-jolie-femme-de-riyad-mahrez-1505289/|website=Sports.fr|accessdate=6 qershor 2016|language=fr|date=30 prill 2016}}</ref> Vajza e tyre lindi më vonë atë vit.<ref>{{cite news|last1=Percy|first1=John|title='Flying' Riyad Mahrez coming to terms with dramatic ascent and comparisons with Lionel Messi|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/leicester-city/12048440/Flying-Riyad-Mahrez-coming-to-terms-with-dramatic-ascent-and-comparisons-with-Lionel-Messi.html|accessdate=27 prill 2016|newspaper=The Daily Telegraph|date=13 dhjetor 2015|language=en}}</ref> Në qershor të vitit 2019, çifti, i cili në atë kohë kishte dy vajza, u urdhëruan t'i paguanin një ish dado pagat e saj të papaguara.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-manchester-48770058|title=Riyad Mahrez ordered to compensate nanny|date=26 qershor 2019|website=BBC News|language=en}}</ref> Mahrez është një mysliman praktikues.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/thriving-premier-league-shining-example-6842237|title=Thriving Premier League a shining example of multiculturalism in week of Paris terrorist attack|date=16 nëntor 2015|accessdate=28 prill 2016|author=Dave Kidd|publisher=Daily Mirror|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last1=Duchâteau|first1=Romain|title=Riyad Mahrez, l'enfant chéri de Sarcelles|url=http://www.sofoot.com/riyad-mahrez-l-enfant-cheri-de-sarcelles-207264.html|accessdate=13 maj 2016|publisher=SoFoot|date=29 gusht 2015|language=fr|archive-date=5 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505130958/http://www.sofoot.com/riyad-mahrez-l-enfant-cheri-de-sarcelles-207264.html|url-status=dead}}</ref> Në qershor 2017, ai bëri pelegrinazhin e [[Umreja|Umres]] në [[Meka|Mekë]].ref>{{cite news|title=رياض محرز يؤدي مناسك العمرة في مكة المكرمة|url=https://arabic.cnn.com/sport/2017/06/12/mahrez-omrah-mecca-algeria|accessdate=13 qershor 2017|publisher=CNN|date=12 qershor 2017|language=ar}}</ref> Në maj të vitit 2020, Mahrez humbi qindra mijëra paund vlerë të vlefshme pasi apartamenti i tij nën çati në Mançester u plaçkit.<ref>{{cite news|last1=Pilling|first1=Kim|title=Riyad Mahrez: Luxury watches worth £300k stolen as Manchester City player's penthouse raided|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/riyad-mahrez-stolen-watches-raid-manchester-city-a9540951.html|accessdate=31 maj 2020|work=The Independent|date=31 maj 2020|language=en}}</ref> Më 7 shtator 2020, ai doli pozitiv për COVID-19.<ref>{{Cite press release|title=CITY DUO TEST POSITIVE FOR COVID-19|url=https://www.mancity.com/news/club/club-statement-7-september-63735013|date=7 shtator 2020|publisher=Manchester City|access-date=7 shtator 2020|language=en}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{Skuadra Manchester City F.C.}} [[Kategoria:Lindje 1991]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë algjerianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren algjeriane]] [[Kategoria:Futbollistë francezë]] [[Kategoria:Futbollistë në Le Havre AC]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në Quimper Kerfeunteun F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Leicester City F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Manchester City F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Football League Championship]] [[Kategoria:Futbollistë në 2014 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] pyam8hu2q1alxymri8g3c71z58v4ijn 4 196848 2978517 2977316 2026-05-08T04:17:26Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 3 ditë te faqja [[Wikipedia:Buletini Teknik/Arkivi 2]] 2978517 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikipedia:Buletini Teknik/styles.css" /> <div class="header"> <div class="main-grid"> <div>[[Skeda:Wiki-tech-logo.svg|100px|link=|alt=Stema e Buletinit Teknik]]</div> <div><div class="title">Buletini Teknik</div></div> <div>{{Archives|style=display:unset; float:none; margin:auto; padding:0; background:none; border:none;|image=none|auto=short|age=3|bot=MajavahBot}}</div> </div> <div class="details"> Këtu gjenden informacione për zhvillimet më të fundit teknike. Faqja përditësohet automatikisht nga [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] sa herë që kemi lajmërime të reja.<br><br>Nëse dëshironi që lajmërime të tilla t'i merrni dhe në faqen tuaj personale të diskutimit, mund të abonoheni duke ndjekur udhëzimet [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|këtu]].<br><br>Nëse faqja ndryshon në të ardhmen, sigurohuni që përveç lidhjes më lart, të bëni dhe ndryshimin e nevojshëm te faqja [[m:Distribution list/Technical Village Pumps distribution list|këtu]]. </div> {{Shortcut|WP:BT}} </div> __TOC__ {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Buletini Teknik/Arkivi %(counter)d |algo = old(3d) |counter = 2 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <section begin="dritare" /> tv8hgh26qg391761l2xoqzihxaws6tw 0 212723 2978342 2609421 2026-05-07T20:36:10Z Leutrim.P 113691 2978342 wikitext text/x-wiki [[File:Leighton-God_Speed!.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Leighton-God_Speed!.jpg|parapamje|303x303px|''God Speed'' nga Edmund Leighton.]] '''Guximi''' (i quajtur edhe '''trimëri''') është zgjedhja dhe gatishmëria për t'u përballur me [[Agonia|agoninë]], [[Dhimbja|dhimbjen]], [[Rreziku|rrezikun]], [[Pasiguria|pasigurinë]] ose [[Frika|frikësimin]]. Trimëria është guxim ose trimëri, veçanërisht në [[Beteja|betejë]]. Guximi fizik është trimëri përballë dhimbjes fizike, vështirësisë, madje edhe vdekjes ose kërcënimit me vdekje; ndërsa guximi moral është aftësia për të vepruar drejt përballë kundërshtimit popullor, turpit, skandalit, dekurajimit ose humbjes personale. Virtyti klasik i qëndresës (andreia, fortitudo) përkthehet gjithashtu "guxim", por përfshin aspektet e këmbënguljes dhe durimit. Në traditën perëndimore, mendime të dukshme mbi guximin kanë ardhur nga filozofët Sokrati, Platoni, Aristoteli, Aquinas dhe Kierkegaard, si dhe nga besimet dhe tekstet e krishtera. Në traditën [[Hinduizmi|hindu]], [[Mitologjia hindu|mitologjia]] ka dhënë shumë shembuj të trimërisë, trimërisë dhe guximit, me shembuj të guximit fizik dhe moral. Në traditën lindore, teksti kinez Tao Te Ching ofron shumë mendime mbi guximin, fizik dhe moral. == Shiko edhe == * [[Frika]] == Burime == http://www.fjalori.shkenca.org/ [[Kategoria:Sjellje njerëzore]] nlo0yp2mgeruqsekrnp7d1uhajm3zam 0 213693 2978261 2951591 2026-05-07T14:43:00Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978261 wikitext text/x-wiki '''Mark Gashi''' (alias '''Ilaz Gashi''')<ref>{{cite book|last1=Ramadani|first1=N.|title=Shtegtim në histori – I / N. R. libri 21 cm. [Libri] I. – (Gjilani qendër e lëvizjeve dhe e rezistencës kombëtare në juglindje të Kosovës 1941-1951) :(studim monografik). – 273 f.|isbn=978-9951-453-23-3|pages=287-288|edition=Gjilan Rrjedha}}</ref> – lindur më 1913 në fshatin [[Selishti (Gjilan)|Selishtë]] afër [[Zhegra|Zhegres]] së [[Gjilani|Gjilanit]]. ===Kronologjia e jetës së Mark Gashit<ref>{{cite book|last1=R.|first1=N.|title=Shtegtim në histori – I / N.R. libra; 21 cm. [Libri] I. – (Gjilani qendër e lëvizjeve dhe e rezistencës kombëtare në juglindje të Kosovës 1941-1951) :(studim monografik). – 273 f.|publisher=Gjilan Rrjedha, 2016|location=Gjilan|isbn=978-9951-453-23-3|pages=287-288|accessdate=12 qershor 2017}}</ref> === * 1912: U lind më 1913, në fshatin [[Selishti (Gjilan)|Selishtë]], Komuna e [[Zhegra|Zhegrë]]s, 15 kilometra në juglindje të Komunës së Gjilanit. Është fëmija i parë, që kishin bashkëshortët Antonio dhe Maria - nga lagjja e Malokëve të [[Selishti (Gjilan)|Selishtës]] * 1919-1927: Familja e tij, jetoi afër Zhegrës së Gjilanit, ku i kreu 4(katër) klasë të shkollimit fillor në vendlindje, * 1922, në Zhegër kreu Klasat e larta të shkollës fillore, dhe në Gjilan. Këtu e kreu maturën e ulët, ai e vajoi shkollën në Shkup. * 1930, pas mbarimit të maturës, shkoi ushtar ne Mbreterine SKS. Në shërbimin e kuadrove në Petrovorazhdin kryerja e shkollës së aviacionit për pilot, në Mostar. Pastaj e transferojnë në qytetin e Shkupit, në bazën e tretë të aviacionit. * 1934, ai kalon në Kralevë me shërbim prej një vit. * 1935, kalon në Zemun për të stërvitur gjuetinë e aviacionit dhe pastaj, rikthehet në Kralevë. * 1940. Marku është martuar që një shqiptar të ketë aftësi për të qenë pilot i aviacionit... Të ketë qenë piloti i vetëm në armatën e mbretërisë serbo-kroate – slloveve (1918 – 1939), piloti i parë shqiptarë. * 1936: Regjistrohet në shkollën normale të qytetit të [[Shkupi]]t, ku e kreu shkollimin për mësuesë me sukses. * 1936- 1939: Fillon mësimet e parë të shkollës së mesme të aviacionit për aviator në [[Mostar]], ku e kreu shërbimin ushtarak të [[Mbretria SKS]]. * 1939 Marku për një kohë jetoi në Kralevë të Serbisë, ku u martua dhe pati një djalë, me emrin [[Mirko Gashi]]. *1940, Marku kalon në Shkup, në njësinë e njëjtë të aviacionit, ku e gjet Kapitullimi i Jugosllavisë të Mbretrise *(SKS), në bazën e tretë të aviacionit. Pastaj, shpërthimi i [[Luftës së Dytë Botërore]] detyroi të tërhiqet nga [[Shkupi]], dhe të vendoset në fshatin e lindjes bashkë me familje. ku kjo zonë e [[Karadaku]]t ishte nën sundimin e [[Bullgari]]së. Kur i ranë në gjurmë pas 20 ditësh, bullgarët e zunë dhe e burgosën. E dërgojnë në burgun e [[Preshevë]]s. Qëllimi i burgosjes së tij ishte me pretekstin se kishte qenë ushtarak i aviacionit të [[Jugosllavi]]së borgjeze. Prej nga, së bashku me disa "të burgosur" e thyen burgun dhe arratisen drejt [[Gjilani]]t. * 1938-1941. Atdhetarit Mark Gashi, para ra [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës Dytë Botërore]] jetoi për një kohë në Kralevë, ku u martua, me te cilen grua pati nje djal (Mirkon) më 2 janar 1939 në Kralevë[[Serb]]. * 1941, Marku kishte kalar me sherbIim në [[Shkup]], për të vazhduar në njësinë e njëjtë të aviacionit. Kapitullimi i Jugosllavisë së vjetër, Markun e gjeti në Shkup në bazën e tretë të aviacionit. Pas kësaj, shpërthimi i Luftës së Dytë Botërore e detyroi që të tërhiqet nga Shkupi, dhe të vendoset në fshatin e lindjes bashkë me familje. Edhe këtu nuk gjeti qetësinë, sepse kjo zonë e Karadakut ishte nën sundimin e Bullgarisë. Kur i ranë në gjurmë pas 20 ditësh, bullgarët e zunë dhe e burgosën. E dërgojnë në burgun e Preshevës. Qëllimi i burgosjes së tij ishte me pretekstin se kishte qenë ushtarak i aviacionit të Jugosllavisë borgjeze. Me shumë mundime, së bashku me disa shokë e thyen burgun dhe arratisen drejt Gjilanit.<ref>{{Cite news|url=https://www.facebook.com/fehmi.ajvazi.94/posts/2172405749459330|title=Mark|last=Gashi}}</ref> * 6\7 prilli 1941- E gjeti [[Lufta e Dytë Botërore|Lufta e Dytë botërore]] në "[[UFO]]" të Pançevës së [[Panonia|Panoni]]së në stervitje ushtarake si pilotë i Mbretit SKS, dhe pati një paradë me areoplan, ku kishte arritur të futet nënurë me një akrabacion pa pasur kurfarë humbje, por ishte dënuar sepse kishte vepruar pakurfare urdhëre me heqjen e të drejtës për aterim/ * 1941/1942ː Selishta ishte pushtuar nga bullgarët, dhe Gjilani nga italianët. Në këtë mënyrë, vendosja në Gjilan me familje e Markut, ishte më e arsyeshme. Por edhe në këtë zonë, ai nuk gjeti qetësi dhe siguri afatgjate. Italianët shpejt e hetuan se ka qenë një oficer i ushtrisë jugosllave në kapitullim dhe e arrestuan. E dërguar në qytetin Bergamo (Itali). Pas tre muaj qëndrimi atje, e internuan në llogoret e Tiranës. Mirëpo, pas pak ditësh e liruan dhe Marku kthehet përsëri në Gjilan[[Mark Gashi|Mark Gashi|[https://www.facebook.com/fehmi.ajvazi.94/posts/2172405749459330]. * 1943, Në Strezovc të Kamenicës, inkuadrohet si sekretar komune. Aty punoi 4 muaj, dhe pastaj punoi edhe në fshatin Ropotovë. Ishte i martuar me gruan e dytë nga Prizreni, me te cilin i pati dy vajza, Marien, e cila kru shkollimin fillor dhe shkollimin e mësuesisë për amëviserie në [[Gjakovë|Gjakovë̪]] ne vitet E '60-ta, kur u punesua si mesuese me 1961, ne Caravajkë të Karadakut, dhe me vone ne [[Preshevë]]. * 1944 Intensivisht është i pranishëm në Lëvizjen Kombëtare të Kosovës, për liri dhe bashkim kombëtar në teritorin e Tokave të liruara Shqiptare, nënpushtimin italiano-gjerman. Ishte i pranishëm në luftërat që organizohen në rajonin e Gjilanit dhe në Kosovë për Kosovën lindore, por edhe për drejtat e shqiptarëve në trojet etnike gjithandej. * 1946 - 1951. Ishte burgosur per herë të parë si ushtarak në mbrojtjen dhe lirimin e tokave të liruar shqiptare dhe të paliruara, pjesëmrrje dhe furnizim me armë të kryengritësve shqiptare në luftën përgjatë hekurudhes së Frengut([[Beteja e Rekës Raincës|Lufta e Preshevës]] 15 shtator 1944. * Fillimisht ishte dënuar me vdekje pushkatim, dhe me vonë i rikthehet pafajësia dhe vuan burgun me kohëzgjatje deri me 1951. * 1952-53. Filloi punën si mësuesë në Preshevë me Klase te periera dhe ne mungese edhe me ato lendore, Fizike, etj. * 1955-56. E hapi për herë të parë ciklin e lartë (V-VIII) në Komunën e [[Caravajka|Caravajk]]ës në [[Karadaku|Malësinë e Karadakut]], ku ishte për një kohë edhe Drejtor i kesaj shkolle. Pastaj kthehet ne qytetin e Preshevës, si referent për arsim, ku kontriboi ne zhvillimin dhe arsimimin, duke qenë kryetar për ndarje të bursave studimi e shkollimi. Marku përkundër gjendjes së jashtëzakonshme dhe trysnisë së pushtetit ushtarako-policor nuk i ndahet arsimimit të popullit shqiptarë dhe shkollimit gjatë pushtimit italian, ku ishin hapur shkollat shqipe. * 1958. maj ishte burgosja e dytë e tij, tashme si NDSH_ist ( Zëvend.kryetar) * 1961-1962. Marku kthehet nga burgu kishte vuajtur dënimin për kater vite punoi perkohesisht në qytetin Ruda, por përshkak të perndjekjeve politike, ai kthehet për të punuar ne qytetin Ruda te [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje Hercegovines]] për të vahduar punen dhe mbijetuar si mësues. * 1968- pes renies së Rankoviqit rikthehet fshatrat e [[Kumanova|Kumanovë]]s,(Hotel dhe Sllopqan), pastaj punësohet ne Shf. 'Bajram Shabani" të Kumanovës për të punuar si mësues deri me pensionimin e tij ne vitet e '80-ta. pas pensionimit ai kikthehet në Prishtinë dhe vdesë në kushte të rënda mjerimi në një "kasionerk" në Prishtinë, te djali i tij, [[Mirko Gashi]]. ==EDUKIMI DHE VEPRIMTARIA== * Shkollimin fillor dhe të mesëm i kreu në vendlindje dhe [[Gjilan]] kryesisht në Gjuhën serbe dhe gjatë pushtimit italiano-gjerman edhe në gjuhën shqipe, si edhe dy vjet të normalës në [[Shkup]], ku mori kualifikimin për mësues. Ka kryer edhe një shkollë për mësuesë. * Marku ka punuar si mësues në fshatrat e [[Malet e Karadakut|Malësisë së Karadakut]], si fshatin [[Caravajka|Caravajkë]] të Preshevës. * Punoi si mësues i parë në fshatrat e Malësisë së Karadakut të Preshevë, pas luftës dytë, ishte Inspektor Komunal i Arsimit në [[Preshevë]], pastaj për shkak të veprimtarisë patriotike u detyrua të shpërngulet në Kumanovë, ku punoi si normalist në Shkollën fillore "Bajram Shabani", deri sa u pensionua deri në vitet e ’90-ta, kur edhe ndrroi jete në banesën djalit të tij, [[Mirko Gashi|Mirkos]] në [[Prishtina|Prishtinë]]. * Ishte i martuar sa ishte banor ne Kralev([[Serbia|Serbi]] dhe kishte djalin e tij, poetin [[Mirko Gashi|Mirko Gashin]] te lindur më 2 janar 1939 në Kralevë, [[Serbi]]. ==Veprimtaria atdhetare== [[Skeda:Karadaku.275x183.jpg|kufi|djathtas|frameless|220x220px]] Gjate dhe pas LDB ishte ne radhet e para te rezistences se armatosur për mbrojtjen e tokave te liruara shqiptare te [[Shqipëria natyrale|Shqipërise Etnike]]. == Referime == <references /> {{commons|Mark Gashi}} {{imdb emri|id=0794543|emri=Mark Gashi}} {{DEFAULTSORT:Gashi Mark}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] [[Kategoria:Lindje 1913]] [[Kategoria:Vdekje 1991]] [[Kategoria:Shqiptarë të Serbisë]] [[Kategoria:Njerëz nga Karadaku]] 383i88hnclebqq3ugaj9o5ochp1r6j2 0 228756 2978341 2977928 2026-05-07T20:30:46Z ~2026-27713-49 187155 2978341 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Emblem of the Republic of Kosovo.svg|parapamje|[[Stema e Kosovës]]]] [[Skeda:Deklarata e Pavaresise.jpg|parapamje|Deklarata e Pavarësisë së Kosovës]] [[Skeda:Hashim Thaci Joe Biden Fatmir Sejdiu with Declaration of Independence of Kosovo.JPG|parapamje|[[Hashim Thaçi]], [[Joe Biden]] dhe [[Fatmir Sejdiu]] me Deklaratën e Pavarësisë së Kosovës]] [[Skeda:Hashim Thaci - Tony Blair with Declaration of Independence of Kosovo.jpg|parapamje|[[Tony Blair]] dhe [[Hashim Thaçi]] me Deklaratën e Pavarësisë së Kosovës]] [[File:Newborn.jpg |parapamje|[[Newborn|Monumenti Newborn]] u zbulua në festimet e vitit 2008 pas Deklarimit të Pavarësisë së Kosovës po atë ditë, më 17 shkurt 2008, në kryeqendrën e Kosovës [[Prishtina|Prishtinë]].]] [[Skeda:Kosovo_rep_en.png|djathtas|parapamje|Harta e [[Kosova|Republikës së Kosovës]]]] [[File:Kosovo Independence Celebration Car with Flags.jpg|thumb|Kështu është festuar Shpallja e Pavarësisë së Kosovës nga shqiptarët në Zvicër]] '''Shpallja e Pavarësisë së Kosovës''' është bërë më [[17 shkurt]] të vitit [[2008]] në ora 15:39 minuta, në [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendin e Republikës së Kosovës]] në [[Prishtina|Prishtinë]].<ref name="ICJ">{{cite web|url=http://www.icj-cij.org/docket/files/141/15987.pdf|publisher=[[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë|International Court of Justice (Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë)]]|title=Accordance with International Law of the Unilateral Declaration of Independence In Respect of Kosovo|archiveurl=https://www.webcitation.org/5rRB9e3bz?url=http://www.icj-cij.org/docket/files/141/15987.pdf|page=29|language=en|access-date=16 nëntor 2017|archive-date=23 korrik 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.icj-cij.org/docket/files/141/15987.pdf|title=International Court of Justice|access-date=23 korrik 2010|archive-date=21 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100821055950/http://www.icj-cij.org/docket/files/141/15987.pdf|url-status=dead|lang=en}}</ref> Në një mbledhje të jashtëzakonshme ku merrnin pjesë 109 nga gjithsej 120 deputetë, [[Kuvendi i Kosovës]] njëzëri shpalli Kosovën shtet të pavarur, sovran dhe demokratik.<ref name="bbc_proclaim">"[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7249034.stm Kosovo MPs proclaim independence]", BBC News Online, 17 February 2008</ref><ref>[http://www.assembly-kosova.org/common/docs/proc/trans_s_2008_02_17_al.pdf Transkript: Nga Seanca Plenare e Jashtëzakonshme Solemne e Kuvendit Të Kosovës Me Rastin e Shpalljes Së Pavarësisë, Të Mbajtur Më 17 Shkurt 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028212537/http://www.assembly-kosova.org/common/docs/proc/trans_s_2008_02_17_al.pdf |date=28 tetor 2008 }}, Republic of Kosovo Assembly, 2008-02-17 (in Albanian)</ref><ref>{{cite book|title=Civil Resistance in Kosovo|url=https://archive.org/details/civilresistancek00clar|author=Howard Clark|date=gusht 2000|publisher=Pluto Press|isbn=978-0-7453-1569-0|page=[https://archive.org/details/civilresistancek00clar/page/n90 73]|language=en}}</ref> Ligjshmëria e Shpalljes së Pavarësisë së Kosovës për një kohë ka qenë temë e diskutueshme. Serbia duke kundërshtuar Deklaratën e Pavarësisë së Kosovës kërkonte vlerësimin e vlefshmërisë ndërkombëtare dhe mbështetje për pozicionin e saj, gjoja se Deklarata e Pavarësisë së Kosovës ishte e paligjshme. Në vazhdën e kësaj ecurie, në tetor të vitit 2008, Serbia kërkoi [[Vendimi për Kosovën nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë|një opinion këshillues]] nga [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8004622.stm|work=BBC News|title=Serbian president visits Kosovo|date=2009-04-17|accessdate=2010-04-22|language=en}}</ref> Më 22 korrik të vitit 2010, [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]] përmes një [[Vendimi për Kosovën nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë|Vendimi Këshillëdhënës]] rikonfirmoi se Deklarata e Pavarësisë së Kosovës nuk ka shkelur asnjë nen të [[E drejta nderkombetare| Ligjit Ndërkombëtar]].<ref>[http://infoalbania.al/rruga-e-kosoves-drejt-pavaresise/ Rruga e Kosoves drejt Pavaresise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122141450/http://infoalbania.al/rruga-e-kosoves-drejt-pavaresise/ |date=22 janar 2020 }}, 17 shkurt 2016, http://infoalbania.al {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171115170110/http://infoalbania.al/ |date=15 nëntor 2017 }}, viz. 16 nëntor 2017.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icj-cij.org/docket/files/141/16012.pdf?PHPSESSID=b0b24a6135eaf2347d5b0a0badec77ff|title=Press Release: Accordance with international law of the unilateral declaration of independence in respect of Kosovo: Advisory Opinion|date=2010-07-22|publisher=International Court of Justice|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100807010647/http://www.icj-cij.org/docket/files/141/16012.pdf?PHPSESSID=fd67c1c1a61d2a99cf11356e050236bb|language=en|access-date=16 nëntor 2017|archive-date=7 gusht 2010}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20100807010647/http://www.icj-cij.org/docket/files/141/16012.pdf?PHPSESSID=fd67c1c1a61d2a99cf11356e050236bb</ref> == Historiku == {{Shiko gjithashtu|Historia e Kosovës|Statusi politik i Kosovës|Kronologjia e pavarësisë së Kosovës}} [[Skeda:Newborn_Pristina_February_2013.jpg|djathtas|parapamje|[[Newborn|Monumenti Newborn]] disa vite më vonë.]] Shpallja e Pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008, ishte kurorëzim i një rrugëtimi të gjatë e të vështirë për qytetarët e [[Kosovë]]s. Për vite me radhë qytetarët e Kosovës vuajtën pasojat e spastrimit etnik nga regjimi serb i [[Sllobodan Millosheviç|Sllobodan Millosheviqi]]t, gjë e cila rezultoi më një [[Lufta e Kosovës|Luftë Çlirimtare (1997-99)]]. Pas përfundimit të [[Lufta e Kosovës|Luftës Çlirimtare të Kosovës]] u bë edhe vendosja e trupave paqeruajtëse ndërkombetare në [[Kosovë]]. Prej 13 qershorit të vitit 1999, kur forcat serbe u detyruan të largoheshin nga [[Kosova]], ky vend administrohej nga [[UNMIK|Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara - UNMIK]] dhe [[Institucionet e Përkohshme të Vetëqeverisjes në Kosovë|Institucionet Vetëqeverisëse të Kosoves]]: Kuvendi, Presidenti dhe Qeveria. Edhe pse Serbia nuk kishte kontroll mbi [[Kosovë]]n, në rezolutën 12 44 të [[Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara|Këshillit të Sigurimit]], disa herë përmendej se Kosova është protektorat i OKB-së, por juridikisht pjesë e Republikës Federale të Jugosllavisë. Në nëntor të vitit 2005 nisi zyrtarisht procesi për statusin përfundimtar të Kosovës. Pas konsultimeve gjithëpërfshirëse, më 2 shkurt të vitit 2007 i dërguari special ndërkombëtar për statusin e [[Kosovë]]s, [[Martti Ahtisaari]], dorëzoi propozimin e tij në [[Prishtinë]] dhe [[Beograd]], për pavarësinë e kushtëzuar të [[Kosovë]]s, hap që çoi drejt krijimit të shtetit te pavarur. Pasi u mbajtën disa raunde bisedimesh, Kosova u shpall e pavarur më [[17 shkurt]] të vitit [[2008]]. == Deklarata e Pavarësisë së Kosovës == {{Shiko gjithashtu|Nënshkruesit e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës}} {{Cquote|"''Ne, udhëheqësit e popullit tonë, të zgjedhur në mënyrë demokratike, nëpërmjet kësaj Deklarate shpallim Kosovën shtet të pavarur dhe sovran. Kjo shpallje pasqyron vullnetin e popullit tonë dhe është në pajtueshmëri të plotë me rekomandimet e të Dërguarit Special të Kombeve të Bashkuara, [[Martti Ahtisaari]], dhe Propozimin e tij Gjithëpërfshirës për Zgjidhjen e Statusit të Kosovës.''"|source= [[17 shkurt]] [[2008]] - [[Prishtinë]]}} Shpallja e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës është bërë nga kryeministri i atëhershëm i Kosovës, [[Hashim Thaçi]], në prani të deputetëve të [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendit të Kosovës,]] dhe [[Kryetari i Kosovës|Presidentit të Kosovës]], në mbledhjen e mbajtur në kryeqendrën e Kosovës - [[Prishtina|Prishtinë]], më 17 shkurt të vitit 2008. Deklarata e Pavarësisë së Kosovës u miratua në mënyrë unanime prej deputetëve të pranishëm në sallën e Kuvendit të Kosovës. Njëmbëdhjetë deputetë përfaqësues të pakicës serbe bojkotuan procedurën e votimit. Nëntë përfaqësues të pakicave tjera etnike ishin pjesë e kuorumit.<ref name="transcript of the vote - not just a show of hands, but a written record who voted and who was absent">{{cite web|url=http://www.assembly-kosova.org/common/docs/proc/trans_s_2008_02_17_al.pdf|format=PDF|title=Transcript: NGA SEANCA PLENARE E JASHTËZAKONSHME SOLEMNE E KUVENDIT TË KOSOVËS ME RASTIN E SHPALLJES SË PAVARËSISË, TË MBAJTUR MË 17 SHKURT 2008|publisher=Republika e Kosovës Kuvendi – Republika Kosova Skupština – Republic of Kosovo Assembly|work=Legjislatura III|location=[[Pristina]]|language=Sq|date=2008-02-17|accessdate=2008-10-12 <!--DASHBot-->}}</ref>  Terminologjia e deklaratës thotë se Pavarësia e Kosovës është e kufizuar në parimet e përcaktuara nga [[Plani i Ahtisaarit]]. Ajo ia ndalon [[Kosovë]]s të bashkohet me çfarëdo vendi tjetër, ofron vetëm kapacitete të kufizuara ushtarake, thotë se [[Kosova]] do të jetë nën mbikëqyrje ndërkombëtare dhe parashikon mbrojtjen e minoriteteve etnike. Versioni origjinal i papirusit të deklaratës është nënshkruar nga delegatët po atë ditë.<ref name="ReferenceA">Declaration of Vice-President Tomka, Judge of the International Court of Justice, concerning the Opinion given by the ICJ concerning the Kosovo declaration of independence</ref> Teksti i deklaratës në [[Gjuha shqipe|gjuhën shqipe]] është i vetmi dokument autentik. == Reagimet == [[File:Locator map Kosovo in Yugoslavia.svg|thumb|Pozita e [[Kosova|Kosovës]] në kohën e [[jugosllavia|Jugosllavisë]]]] {{Shiko gjithashtu|Njohja ndërkombëtare e Kosovës}} === Vendet ish-Jugosllave === {{Shiko gjithashtu|Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë}} Më 23 shkurt, 44 protestues kroatë u arrestuan pas djegies së flamurit serb, në sheshin kryesor të [[Zagrebi]]t ([[Kroaci]]), pasi që protestuesit serbë sulmuan ambasadën kroate në Beograd, Serbi.<ref name="croatia-arrests">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL2248007720080222|title=Croatia arrests 44 anti-Serb protesters|date=2008-02-22|accessdate=2008-02-22|publisher=Reuters|first=Zoran|last=Radosavljevic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080225173015/https://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL2248007720080222|archivedate=25 shkurt 2008 <!--DASHBot-->|language=en}}</ref> Qindra demonstrues serbë të Bosnjës në Banjallukë më 26 shkurt 2008 u drejtuan për në zyrën e Ambasadës së Shteteve të Bashkuara, duke u përleshur me policinë përgjatë rrugës.<ref name="croatia-arrests" /> Në [[Mali i Zi|Malin e Zi]], protesta u mbajtën në [[Podgoricë]] më 19 shkurt. Protestuesit tundnin flamujtë e Partisë Popullore Serbe dhe të Partisë Radikale Serbe. Partitë serbe të kryesuara nga Lista Serbe bënin thirrje për një protestë më 22 shkurt, për të protestuar ndaj Shpalljes së Pavarësisë së Kosovës.<ref>{{cite web|title=BalkanInsight.com – Montenegro Students Protest|url=http://www.balkaninsight.com/en/main/news/8022/|accessdate=2008-02-22|year=2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226052543/http://www.balkaninsight.com/en/main/news/8022/|archivedate=2008-02-26|language=en}}</ref> === Vendet e Bashkimit Evropian === {{Shiko gjithashtu|Bashkimi Evropian}} Më 18 shkurt 2008 presidenca e BE njoftoi se pas një dite bisedimesh të ashpra midis ministrave të jashtëm, që vendet anëtare ishin të lira të vendosnin individualisht nëse do ta njohin pavarësinë e Kosovës. Shumica e shteteve anëtare të BE e kanë njohur Kosovën, por [[Qiproja]], [[Greqia]], [[Rumania]], [[Sllovakia]] dhe [[Spanja]] vazhdojnë të mos e njohin.<ref name="BBC1">{{cite news|title=EU splits on Kosovo recognition|date=2008-02-18|work=BBC news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7249909.stm|access-date=2008-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219222716/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7249909.stm|archive-date=19 shkurt 2008|url-status=live|language=en}}</ref> Disa personalitete spanjolle e kundërshtuan mënyrën e Shpalljes së Pavarësisë së Kosovës. Pak para Shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, [[Bashkimi Evropian]] aprovoi vendosjen e një misioni joushtarak 2,000 anëtarësh për Sundimin e Ligjit, "[[EULEX]]", për të zhvilluar më tej sektorin e policisë dhe drejtësisë në Kosovë. Të gjithë njëzet e shtatë vendet anëtare të Bashkimit Evropian miratuan mandatin e EULEX-it, duke përfshirë këtu edhe pakicën e pesë vendeve të BE që ende nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës. Serbia ka pohuar se kjo është një okupim dhe se masat e BE-së janë të paligjshme.<ref name="BBC1"/><ref>[http://www.20minutos.es/noticia/772560/l/catalunya/kosovo/independencia/ International Law Teacher from Catalonia argues that Catalonia or Basque Country and Kosovo cases are different.] (22/07)<br>[http://www.20minutos.es/noticia/772875/0/moratinos/independencia/kosovo/ Spanish Foreign Minister says Spain will not recognize Kosovo's independence, not even mentioning comparison to Basque Country or Catalonia] (23/07)<br>[http://www.20minutos.es/noticia/773759/0/ Basque Country politician (EB) states Court decision forces Spanish Government to recognize autodetemination rights] (23/07)<br>Previously in 2008: [http://www.20minutos.es/noticia/349987/0/azkarate/ibarretxe/kosovo/ Basque Government spokeswoman says Kosovo is an example to be followed] (17/022008)<br>[http://www.20minutos.es/noticia/350490/0/llamazares/kosovo/independencia/ Spanish opposition politician denies that cases can be compared] (18/02/2008).</ref> === Organizata e Kombeve të Bashkuara === {{Shiko gjithashtu|Organizata e Kombeve të Bashkuara}} Pas një kërkese nga Rusia, [[Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara]] mbajti një sesion urgjent në pasditen e 17 shkurtit. Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, [[Ban Ki-Moon]], lëshoi një deklaratë asnjanëse duke kërkuar nga të gjitha palët "të përmbahen nga çdo veprim i deklaratave që mund të rrezikojnë paqen, nxisin dhunën ose rrezikojnë sigurinë në Kosovë apo në rajon". Duke folur në emër të gjashtë vendeve - [[Belgjika]], [[Kroacia]], [[Franca]], [[Gjermania]], [[Italia]] dhe [[Shtetet e Bashkuara]] - ambasadori belg shprehu keqardhjen "se Këshilli i Sigurimit nuk mund të bjerë dakord për rrugën përpara, por ky bllokim ka qenë shumë i qartë për disa muaj. Ngjarjet e sotme përfaqësojnë përfundimin e një procesi të statusit që ka shteruar të gjitha rrugët në ndjekje të një rezultati të negociuar".<ref name="forbes">{{cite news|title=UN Security Council to meet on Kosovo - diplomat UPDATE|url=https://www.forbes.com/markets/feeds/afx/2008/02/17/afx4664520.html|work=AFX News Limited|publisher=Forbes|date=2008-02-17|accessdate=2008-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226063817/http://www.forbes.com/markets/feeds/afx/2008/02/17/afx4664520.html|archivedate=26 shkurt 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Kosovo Declares Its Independence From Serbia – New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/02/18/world/europe/18kosovo.html?_r=1&hp=&oref=slogin&pagewanted=all|accessdate=2008-02-22|work=The New York Times|first=Dan|last=Bilefsky|date=2008-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121110162647/http://www.nytimes.com/2008/02/18/world/europe/18kosovo.html?_r=1&hp=&oref=slogin&pagewanted=all|archivedate=10 nëntor 2012<!--DASHBot-->|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Albanian celebrations leave Serbs defiant|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2008/feb/18/kosovo.serbia1|accessdate=2008-02-22|location=London|first=Julian|last=Borger|date=2008-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080220015717/http://www.guardian.co.uk/world/2008/feb/18/kosovo.serbia1|archivedate=20 shkurt 2008 <!--DASHBot-->|language=en}}</ref> == Vendimi i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë == [[File:Grand Hall de Justice de Palais de La Paix à La Haye Pays-Bas.jpg|parapamje|djathtas|Dëgjimi publik në [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë|Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë]] me rastin e [[Vendimi për Kosovën nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë|Vlerësimit të Pajtueshmërisë me të Drejtën Ndërkombëtare të Deklaratës për Shpalljen e Pavarësisë]] nga [[Institucionet e Përkohshme të Vetëqeverisjes në Kosovë]].]] {{Shiko gjithashtu|Vendimi i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë për Kosovën}} Më 22 korrik 2010 [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]] me seli në [[Hagë]] shpalli [[Vendimi për Kosovën nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë|Vendimin e saj për Shpalljen e Pavarësisë së Kosovës]] me të cilën vlerësonte se Deklarata e Kosovës për Pavarësi nuk ka shkelur të drejtën ndërkombëtare dhe se autorët e saj ishin duke vepruar në cilësinë e tyre si përfaqësues të popullit të [[Kosovë]]s ([[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendi i Kosovës]] dhe [[Institucionet e Përkohshme të Vetëqeverisjes në Kosovë|Institucionet e Përkohshme të Vetë-Qeverisjes]]), pra jashtë kuadrit të [[UNMIK|Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara]] dhe prandaj nuk ishin të detyruar me [[Korniza Kushtetuese e Kosovës|Kornizën Kushtetuese të Kosovës]] (shpallur nga [[Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë|UNMIK-u]]) ose nga [[Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit|UNSCR1244]] që është i drejtuar vetëm për [[Lista e shteteve|Shtetet Anëtare të Kombeve të Bashkuara]] dhe [[Sistemi i OKB-së|Organet e Kombeve të Bashkuara]]. Para shpalljes së deklaratës, [[Hashim Thaçi]] tha se nuk do të ketë asnjë "fitues apo humbës" dhe se "unë pres që ky të jetë një vendim i saktë, në pajtim me vullnetin e qytetarëve të [[Kosovë]]s. Nga ana e saj [[Kosova]] duhet të respektojë mendimin këshillues." Për pjesën e tij, Boris Tadiqi, presidenti i Serbisë, paralajmëroi se "Nëse [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]] vendos një parim të ri, ajo do të shkaktojë një proces që do të krijonte disa vende të reja dhe do të destabilizonte shumë rajone në botë."<ref>{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/news/europe/2010/07/201072232633925457.html|title=ICJ rules on Kosovo statehood - Europe|publisher=Al Jazeera English|accessdate=2010-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100723170527/http://english.aljazeera.net/news/europe/2010/07/201072232633925457.html|archivedate=23 korrik 2010 <!--DASHBot-->|language=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Prishtina]] * [[Lufta e Kosovës]] * [[Plani i Ahtisaarit]] * [[Newborn|Monumenti Newborn]] * [[Kushtetuta e Kosovës]] * [[Njohja ndërkombëtare e Kosovës]] * [[Kuvendi i Republikës së Kosovës]] * [[Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë]] * [[Nënshkruesit e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës]] * [[Institucionet e Përkohshme të Vetëqeverisjes në Kosovë]] == Bibliografia == '''(Anglisht)''' * {{citation|last=Lellio|first=Anna Di|title=The case for Kosova: passage to independence|url=https://books.google.com/books?id=aNEW0jtOjK8C&pg=PP1|date=qershor 2006|publisher=Anthem Press|language=en|isbn=978-1-84331-229-1}} * {{Citation|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|title=Historical Dictionary of Kosova|publisher=Scarecrow Press|year=2004|language=en|isbn=978-0-8108-5309-6}} * {{Citation|last=Malcolm|first=Noel|author-link=Noel Malcolm|title=Kosovo: A Short History|publisher=Macmillan|year=1998|language=en|isbn=978-0-333-66612-8}} * Buckley, William Joseph: ''Kosovo. Contending Voices on Balkan Interventions'', ed., William B. Eerdmans, Grand Rapids, Michigan & Cambridge U. K, 2000. * Perritt, Jr. Henry H. (2010) The Road to Independence for Kosovo: A Chronicle of the Ahtisaari Plan, Cambridge University Press, {{ISBN|9780521116244}} * Bajraktari, Halim. (2010) Kosovo Challenge of Integration in the European Union, GRIN Verlag, {{ISBN|978-3-6406-4925-9}} * Warbrick, Colin. (2008)"I. Kosovo: The Declaration of Independence." International and Comparative Law Quarterly 57.03: 675-690. * Vidmar, Jure. (2009) "International Legal Responses to Kosovo's Declaration of Independence." Vand. J. Transnat'l L. 42: 779. * [https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-17945-8 Ioannis Armakolas and James Ker-Lindsay. 2019. ''The Politics of Recognition and Engagement: EU Member State Relations with Kosovo''. Springer.] * Visoka, Gëzim. 2018. [https://www.routledge.com/Acting-Like-a-State-Kosovo-and-the-Everyday-Making-of-Statehood/Visoka/p/book/9781138285330 Acting Like a State: Kosovo and the Everyday Making of Statehood]. Routledge. '''(Frëngjisht)''' * Dérenset, Jean-Arnault et Catherine Samary (2000) Les conflits yougoslaves de A à Z, Éditions de l'Atelier, {{ISBN|2-7082-3532-X}} * Garapon, Antoine ''Kosovo, un drame annoncé'', éditions Michalon, 1999. * Myriam Gaume, ''Kosovo, la guerre cachée'', Médecins sans Frontières / éditions Mille et une nuits, collection « Les petits libres », 1999. * Jean-Michel De Waele & Gjeloshaj, Kolë (1999) ''De la question albanaise au Kosovo'', éditions Complexe, Paris, {{ISBN|2870277946}} * Pauly, Philippe-Xavier: ''Kosovo assiégé'', Préface d'Alain Griotteray, éditions L'Âge d'Homme, 64 p., 1er juin 2000 {{ISBN|978-2-8251-1390-5}} * Métais, Serge: ''Histoire des Albanais. Des Illyriens à l'indépendance du Kosovo. Essai sur les racines du peuple albanais'', Fayard, Paris, 2006 {{ISBN|2213628947}} * Anne-Marie Lizin, ''Kosovo, l'inévitable indépendance'', Édition Luc Pire, 2007 {{ISBN|2874157716}} * Castellan, Georges (1999) ''Histoire des Balkans, XIVe-XXe siècle'', Fayard, {{ISBN|2213605262}} * Dérenset, Jean-Arnault: ''Kosovo. Année zéro'', préface de Marek Antoni Nowicki, Paris: Paris-Méditerranée, 2004. * Gricourt, Sébastien: ''Kosovo: Récits sur la construction d'un État'', éditions Non Lieu, 2014. '''(Gjermanisht)''' * Karl Kaser, Wolfgang Petritsch, Robert Pichler: ''Kosovo/Kosova. Mythen, Daten, Fakten.'' Wieser, Klagenfurt 1999, ISBN 3-85129-304-5. * Christine von Kohl, Wolfgang Libal: ''Kosovo: gordischer Knoten des Balkan.'' Europaverlag, Wien/Zürich 1992, ISBN 3-203-51161-4. * Jeton Neziraj, Timon Perabo: ''Sehnsucht im Koffer. Geschichten der Migration zwischen Kosovo und Deutschland.'' Be.bra Verlag, Berlin 2013, ISBN 3-95410-011-8. * Hiphold, Peter (Hrsg.): ''Das Kosovo-Gutachten des IGH vom 22. Juli 2010.'' Leiden, Boston 2012, ISBN 978-90-04-20482-9. == Lidhje të jashtme == {{CommonsCat|Kosovo declaration of independence}} {{div col}} * [https://web.archive.org/web/20210217171737/https://www.vetevendosje.org/wp-content/uploads/2019/01/Dek_Pav_sh1494294101.pdf Deklarata e Pavarësisë së Kosovës (Teksti shqip)] * [https://en.wikinews.org/wiki/Kosovo_declares_independence_from_Serbia Shpallja e Pavarësisë së Kosovës] (Wikinews - Anglisht) * [http://www.kosovothanksyou.com/ Kosovo Thanks You Portal] * [http://www.kosovocompromise.com Kosovo Compromise Portal] * [https://web.archive.org/web/20110814093520/http://www.kosovo-young.com/ Kosovo Young Europeans Campaign] * [http://www.sofiaecho.com/article/kosovo--a-timeline-of-independence/id_27620/catid_66 Kosovo - a timeline of independence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025205502/http://www.sofiaecho.com/article/kosovo--a-timeline-of-independence/id_27620/catid_66 |date=25 tetor 2016 }}, Feb 17, 2008, The Sofia Echo * [https://web.archive.org/web/20080318150736/http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=99123 Kosovo, a testing ground for giants], 17 March 2008, Turkish Daily News * [http://www.assembly-kosova.org/?krye=news&newsid=1635&lang=en Assembly of Kosovo: Kosovo Declaration of Independence], Pristina, 17 February 2008. * [http://en.rian.ru/photolents/20080219/99584289.html Photo Gallery of Kosovo Serbs demonstrating against the proclamation of Kosovo independence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516124511/http://en.rian.ru/photolents/20080219/99584289.html |date=16 maj 2013 }}, Feb 18, 2008 RIA Novosti. {{div col end}} == Referime == {{Reflist|3}} [[Kategoria:Shpallja e Pavarësisë së Kosovës]] [[Kategoria:2008 në Kosovë]] [[Kategoria:Pavarësia e Kosovës]] [[Kategoria:Politika e Kosovës]] [[Kategoria:Historia moderne e Kosovës]] [[Kategoria:Kuvendi i Kosovës]] [[Kategoria:17 Shkurti]] [[Kategoria:Njohja ndërkombëtare e Kosovës]] [[Kategoria:Deklarata të pavarësisë]] ac2podd2bdyjwwureh3r0adq18pg83b 0 235605 2978266 2747754 2026-05-07T14:43:01Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978266 wikitext text/x-wiki Ismet Aliu u lind ne fsh. [[Grema|Greme]] te [[Ferizaj]]it me 02 maj. 1981. Shkollen fillore e mbaroi ne vendlindje me sukses te shkelqyer ne shtatore te vitit 1997 Ismeti regjistrohet ne shkollen e mesme te bijqEsise ne [[Ferizaj]]. Por nje muaj pa e mbaruar maturen ia mori pushken dhe iu bashkua [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc|UCPMB]]-se ne [[Dobrosini|Dobrosin]]. me 21 mars te vitit 2000 ne shtabin e pergjithshem te UCPMB-se ne Dobrosin Ismeti u betua para flamurit se deri ne vdekje do te luftoje per clirimin e tokave shqipetare. Ishte teper i ri kur veshi uniformen ushtarake per te i qendruar besnik ketij betimi deri ne vdekje. per 13 dite, sa edhe zgjati jeta e tij ushtarake nen emblemen e UCPMB-se, ai u tregua ushtar shum i zellshem dhe trim. Ra heroikisht me 04 Prill te vitit 2000, te vendi i quajtun çestak, deri sa po i bente roje atdhe.ut Trupii pajete i Ismet Aliut u bart pastaj ne varrezat e deshmoreve te kombit ne [[Ferizaj]], me 07,prill te po atij viti, me te gjitha nderimet ushtarake dhe kombetare. <ref>Keto shenime jan te marruna nga libri <nowiki>''YJET E LIRISE'' te shkruajtur nga '''HALIM HASANI'''</nowiki>.https://www.shhlp.com/historiku-i-deshmoreve/</ref> ==Referime== {{reflist|2}} [[Kategoria:Biografi-cung]] [[Kategoria:Dëshmorë]] [[Kategoria:Njerëz nga Ferizaj]] [[Kategoria:Lindje 1981]] [[Kategoria:Vdekje 2000]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] iv20vkpdbibn74zgjyk3ley4l9l16h7 0 235607 2978265 2953574 2026-05-07T14:43:01Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978265 wikitext text/x-wiki '''Ibrahim Sejdulla Fejzullahu'''<ref>https://www.shhlp.com/historiku-i-deshmoreve/</ref>- Z.O. e Karadakut të UÇK-së, i lindur më 06.05.1967 - 29.05.1999 në fshatin Gospoicë të Preshevës. Ibrahim Fejzullahu ishte ndër të parët në organizimin e luftës në kuadër të zonës opoerative të Karadakut të UÇK-së që vepronte në njësitin për furnizim të armëve të zonave Llap e Karadak.[https://www.shhlp.com/historiku-i-deshmoreve/ Ibrahim Sejdulla Fejzullahu] Ibra kishte marrë pjesë në shumë aksione për furnizimin e armëve në vitin 1998-1999.Bie dëshmorë më 29 Maj 1999 në krye të detyrës.Lufta e UÇPMB-së merr brigada 113 emrin e dëshmorit të Kombit Ibrahim Fejzullahu.<ref>{{Cite web|url=http://luginapress.com/perkujtohet-16-vjetori-i-deshmorit-ibrahim-fejzullahu/|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=29 janar 2018|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029022800/http://luginapress.com/perkujtohet-16-vjetori-i-deshmorit-ibrahim-fejzullahu/}}</ref> == Veprimtaria atdhetare dhe familjae Ibrahim Fejzullahut == Sejdi Fejzullahu, prindi i dëshmorit të Ibrahim Fejzullahut , parapjesëmarrësve në homazhet që i bën dëshmorët. Ai ka thënë se në këtë vend ka shumë të vrarë por se familjarët edhe ata kanë nisur ti harrojnë pasi në këtë fshat më 30 nëntorë të vitin 1944 nga ushtria pushtuese janë masakruar tërë banorët e fshatit , dhe në lapidar janë të shkruar gjithë emrat e martirëve dhe dëshmorëve të cilët deri në këtë kohë kanë sakrifikuar për këtë vend. Ndërkaq disa nga bashkëluftëtarët thanë se Ibra ka qenë celula e UÇK-së .Gjatë luftës së armatosur në Kosovë Ibra ishte i caktuar nga shtabi i Zonës së Karadakut në njësitin për furnizim me armatim. Ai u vra më datë 29 maj të vitit 1999 në Gosponicë. Pas daljes në skenë të Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë brigada 113 mbajti dhe e mbrojti me nderë emrin Ibrahim Fejzullahu. '''/Lugina Press<ref>{{Cite web|url=http://luginapress.com/perkujtohet-16-vjetori-i-deshmorit-ibrahim-fejzullahu/|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=29 janar 2018|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029022800/http://luginapress.com/perkujtohet-16-vjetori-i-deshmorit-ibrahim-fejzullahu/}}</ref>/''' Bashkëverimtarët të asaj kohe, Shaqir Shaqiri dhe Halil Selimi kanë evokuar kujtime të para 20 vitesh dhe kanë folur për kontributin e dëshmorit Ibrahim Fejzullahu. Vajza e dëshmorit, Naxhije Fejzullahu ka falemderuar kryetarin e Kosovës i cili ka dekoruar babain e saj hero të Kosovës. Në deklaratën për media ajo ka potencuar se shpresojmë që në të ardhmen tokat shqiptare të jenë të bashkuara siç deshën dëshmorët e rënë. Në këtë ceremoni të pranishëm ishin familjarë, bashkëveprimtarë të dëshmorit Ibrahim Fejzullahu dhe personalitete që kanë kontribuar për çështjen kombëtare në Kosoven Lindore. == Çmimet == [[Urdhri Hero i Kosovës]]<ref>{{Cite web|url=https://www.radiokosovaelire.com/deshmori-i-kombit-ibrahim-fejzullahu-dekorohet-nga-kryetari-i-vendit-me-me-urdherin-hero-i-kosoves/|title=Radio Kosova e lire|Dëshmori i kombit, Ibrahim Fejzullahu dekorohet nga kryetari i vendit me urdhërin Hero i Kosovës}}</ref> ''Kryetari [[Hashim Thaçi|Thaçi]] ka dekoruar dëshmorin e kombit, Ibrahim Fejzullahu me urdhërin Hero i Kosovës për trimëri dhe sakrificë në përballje të pabarabart në luftën e armatosurë të UÇPMB-së para 20 vitesh ku dhe ra heroikisht Ibrahim Fejzullahu në Gosponicë të Preshevës. Familja Fejzullahu në mesin e bashkëveprimtarëve të shumtë pranoi urdhërin Hero i Kosovës për trimëri dhe sakrificë, për lirinë e Kosovës titull ky i ndarë nga kryetari i Republikës së Kosovës, [[Hashim Thaçi]]. '' == Referime == * Kurtaj, Bajram Dëshmorët janë të shenjtë,. Prizren,(2006): Botoi AUTOR * Demir KRASNIQI-“KËNGË KRISMASH LIRIE-2”,<ref>{{Cite web|url=https://rajonipress.com/ibrahim-fejzullahu-hero-i-kosoves/|title=Ibrahim Fejzullahu Hero i Kosoves/|date=2 Qershor, 2019}}</ref> Gjilan, 2003.faqe 186-189.-MASAKRA NË GOSPONICË TË PRESHEVËS {{reflist}} * [https://www.youtube.com/watch?v=OpuQf-m2Jl4&fbclid=IwAR1gWjK4_9kUfiSlhV2BCR26yH3mQ2Kvm2pTENEvEn5AQsqcaRZiwLiwXLI|UDHËVE - RRËFIME DRITHËRUESE 27.12.201] == Bibliografia == # Bajram Kurtaj, ''Dëshmorët janë të shenjtë,'' [[Prizren]], [[2006]]. [[Kategoria:Biografi-cung]] [[Kategoria:Dëshmorë]] [[Kategoria:Mirënjohje shtetërore në Kosovë]] [[Kategoria:Hero i Kosovës]] [[Kategoria:Njerëz nga Presheva]] [[Kategoria:Lindje 1967]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Njerëz nga Karadaku]] rsejwtoo6bb5ek4zrgw0bsrv7r8265e 0 235608 2978260 2747749 2026-05-07T14:43:00Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978260 wikitext text/x-wiki '''Fatmir Hajdar Ibishi''' lindi më 10.10.1964 – 26.02.2000 në fshatin [[Uglara (Gjilan)|Uglar]] të [[Gjilani]]t. Fatmiri kreu shkollën fillore Emin Duraku në [[Uglar]]. Në vitin 1998 kur në Kosovë kishte shpërthyer lufta Komandanti Fatmir Ibishi kthehet nga perëndimi në vendlindje dhe menjëherë kyçet në njësitet guerile të UÇK-së në Z.O. të Karadakut në pikën e Zhegocit në brigadën 171 Kadri Zeka. Në fillimin të luftës së UÇPMB-së Fatmiri ishte ndër të parët në themelimin e sajë. Z.O. e [[Dobrosini]]t 111. Fatmir Ibishi ishte Dëshmor i parë i UÇPMB-së! Gryka klisura e [[Konçuli]]t që lidhë [[Kosova|Republikën e Kosovës]] me [[Sërbia|Sërbinë]] është një prej pikave ma strategjike në Kosovën Lindore. Ditë e më shumë ushtrohej dhunë psiqike e fizike ndaj banorëve të Kosovës Lindore në punktin policor në Konçul e gjith ka nëpër vend banimet shqiptare. Pikërisht Komandant Fatmir Ibishi me 26 Shkurt rreth orës 23:00 me një grup bashkëluftëtar prej dy njisitëve pjestareve të UÇPMB-së kishin zënë pritë në kthesën e parë në hyrje të fshatit Konçul, nga drejtimi [[Bujanoc]]-[[Gjilan]], sulmuan xhipin e policis në të cilën ishin katër policë Serb, në mesin e tyre dhe oficer pjesëmarrs në të [[Luftërat në Jugosllavi|gjitha luftat]] në [[Jugosllavia|ish-Jugosllavi]]. Në përleshje në mes të ushtarve të UÇPMB-së dhe policis e paramilitarve [[Serbët|Sërb]]. Fatmir Ibishi pati fatin që të jetë dëshmori i parë i UÇPMB-së. Që ra për mos të vdekur kurrë. Pas vrasjes të Fatmirit bashkëluftetart nuk munden fare që ta terheqin kufomën e tij, se sipas bashkëluftëtarve të lirisë,thuhet që i arritën forca të mdhaja me paramilitar e polici Sërbe. Fatmiri kishte ende shenja jete ishte gjall me plaga të rënda, por policia fashiste e masakruan me plumba duke gjuajtur mbi trupin e tij. Ku dëshmon kufoma e tij kur u sjell në Gjilan. Pas vrasjes së komandantit policia Sërbe e marrin kufomën e komandantit, dhe e kan varrosur në varrezat Rome në Bujanoc. Fal ndërkombtarve që i bën presion pales Sërbe, pas një muaji nxirret nga varri dhe kufoma e komandantit kthehet në vendlindje në [[Kosovë]]. Fatmir Ibishi ishte i martuar la pasë veti bashkëshorten Lumnien, vajzën Fitoren dhe djemt Flamurin e Valonin. Brigada 111 emërohet me emrin e Fatmir Ibishi. Në këtë sulm ndaj policis e paramilitarve Sërb, mbetën të vrarë tre policë, majori Sllavisha Dimitrijevic (1968) nga Graçanica i cili kishte ardhur me një dëshir të zjarrt për të vrar civil në popullatën e pambrojtur shqiptare. Dhe ishte deklaruar me këto fjal :”DA POPIJEM SHIPTARSKI KERV”. Dhe le të plagoset edhe një polic. Nga humbja e tre policëve Sërbe të mllefosur forcat paramilitare policore Sërbe menjiher ndërmorën një ofenzive të malltretimeve e vrasjeve të civilve shqiptare në [[Komuna e Bujanocit|Komunen e Bujanocit]]. Rrembien Osman Sulejmanin me 28 shkurt, u gjet i vdekur e i masakruar nga vet policija fashiste serbe. Kufoma e të ndjerit u gjet në një fshat serb afër Vranjes në Pavllovc. Me 03 Mars u zhduk Bari (Alit) Musliu nga Verbani. Me 14.03 2000 u vra ne rrethana të panjohura biznismeni nga [[Terrnoci]] Agim (Zija) Aliu. Nga viti 99/2000 në rrethana të panjohura u kidnapuan dhe u vran 21 shqiptar. Që gjerë me tani askush nuk ka dhënë përgjegjësi për vrasjen e civilve të kidnapuar. Kjo ishte arsyja e vetme që serbija na imponoi luftën, dhe për një kohë të shkurt u radhitën mbi 1800 vetran, për ti ndal vrasjet e malltretimet që ju bëhehin qytetarve të Bujanocit dhe fshatrave të saj. Ushtrija Çlirimtare [[UÇPMB]]-ja të gjith ushtart e ushtaret ishin vullnetar, dhe mbizotrojke një diciplin jashtëzakonisht e madhe. Por dhe fitoret ishin të një pas njëshme. Qe 75/100 e vendbanimeve shqiptare ranë nën mbrojtejen e kontrollin e UÇPMB-së. Komandant Fatmir Ibishi ishte e mbeti një figur e madhe. Ra për mos të vdekur kurr, fitoi përjetsin. == Burimet == [https://www.shhlp.com/historiku-i-deshmoreve/] {{Reflist}} [[Kategoria:Biografi-cung]] [[Kategoria:Dëshmorë]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] [[Kategoria:Lindje 1964]] [[Kategoria:Vdekje 2000]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Njerëz nga Karadaku]] 2ncytl8es098qf6nzi9402va5npoi9h 0 235609 2978280 2823300 2026-05-07T14:43:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978280 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | name = Nijazi Azemi | image = | caption = | birth_date = 16 Qershor 1970 | birth_place = [[Mogilla|Mogillë]], [[Komuna e Vitisë]], [[Kosovë]] | death_date = 26 Mars 2001 | death_place = [[Staneci|Stanec]], [[Komuna e Preshevës]] | nickname = '''"Komandant Mjekrra"'''<br>'''"Flakadani i Karadakut"''' | birth_name = | allegiance = *[[Skeda:UCK KLA.svg|30px]] [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] (UÇK) *[[Figura:UCPMB logo.svg|30px]] [[UÇPMB|Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit]] (UÇPMB) | branch = | serviceyears = 1990 – 2001 | rank = Komandant | servicenumber = | unit = Brigada 115 "Karadaku" | commands = | battles = *[[Lufta e Kosovës]] *[[Beteja e Koshares]] *[[Kryengritja në Luginën e Preshevës|Lufta në Luginën e Preshevës]] *[[Beteja e Shoshajës]] *Beteja e Bukocit *Beteja e Caravajkës | battles_Label = | awards = [[Urdhëri Hero i Kosovës]] (pas vdekjes) | relations = | laterwork = }} '''Nijazi Azemi''' ([[16 Qershor]] [[1970]] – [[26 Mars]] [[2001]]) i njohur si '''Komandant Mjekrra,''' ishte njëri nga komandantët e hershëm dhe të rangut të lartë të [[UÇPMB|Ushtrisë Çlirimtare të Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit (UÇPMB)]]. Ai ishte i njohur edhe për mbështetjen e tij në [[Lufta e Kosovës|Luftën e Kosovës]], ku ishte pjesëtar i [[UÇK|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK-së)]]. Nijazi Azemi ishte i njohur për sulmet e tij guerile ndaj forcave policore dhe ushtarake serbe. Gjatë luftës në Luginën e Preshevës, ai ishte komandanti kryesor i Brigadës 115 "Karadaku", e cila më vonë u quajt Brigada 115 "Nijazi Azemi" pas rënies heroike të tij më [[26 Mars]] [[2001]]. == Jeta e hershme == Nijazi Azemi lindi më 16 qershor 1970 në fshatin [[Mogilla|Mogillë]] të [[Komuna e Vitisë|Komunës së Vitisë]], në [[Kosovë]]. Babai i tij, Ramush Azemi ishte nipi i Fazli Tërpeza, një luftëtar i cili vdiq në vitin 1945 në betejën e Sllakovcit kundër Ushtrisë Jugosllave. Gjatë rinisë së tij, Nijazi Azemi ishte një student i shkëlqyeshëm, por ai nuk e vazhdoi arsimin për shkak të kushteve në atë kohë. Më vonë ai filloi të merrej me ndërtime të veçanta me gdhendje në dru, duke formësuar shpejt profesionin. Në artin e gdhendjes në dru, Nijaziu ishte bërë një skulptor i vërtetë. Në këtë art ai shprehu shpirtin e tij të një atdhetari liridashës. Nijazi Azemi kishte marrë pjesë në demonstrata të ndryshme të organizuara nga shqiptarët në qytetet perëndimore. Më 29 mars 1989, në një protestë tjetër kundër qeverisë serbe në Kosovë, Nijazi Azemi u plagos pas një përleshje me policinë serbe. Atij iu deshën dhjetë ditë për t'u rikuperuar nga plagët në spitalin e [[Prishtinë]]s nën mbikëqyrjen e mjekut Dr.Zenet Ujkani. Pastaj ai vazhdoi të shërohet në spitale të ndryshme të [[Lubjanë]]s. Pasi shkoi atje me ndihmën e shoqatës "Migjeni", në vjeshtë, Nijazi Azemi filloi stërvitjen me [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës (UÇK)]]. Që nga kjo kohë, ky atdhetar do të përgatitet për sfida të reja në luftimin e pushtuesit. Pas vitit 1992, ai u angazhua me përkushtim në detyrat e karakterit ushtarak, duke u bërë personi kyç i furnizimit të trevës së Anamoravës me armatim e me materiale të tjera përcjellëse. Në këtë detyrë atë e ndihmonin Xhelal Rexhepi, Zija Rexhepi, Emrush Azemi e bashkëveprimtarë të tjerë. Duke qenë në lëvizje dhe veprimtari të përhershme, pushtuesi serb e kishte hetuar rrezikun që për të do të paraqiste Nijazi Azemi. Për këtë arsye, gjatë viteve `90, ai u kërkua dhe shtëpia e tij u bastis shumë herë, me motive të kërkimit të armëve të llojeve të ndryshme. Vetëm brenda vitit 1996 shtëpinë e Nijaziut, policia serbe e bastisi katër herë. Kjo fushatë përndjekëse, Nijaziun shpesh e kishte detyruar të bënte jetë ilegale. Për t’iu shmangur përcjelljes së pushtuesit, disa herë kishte dalë edhe jashtë kufijve të Kosovës dhe ishte strehuar tek shokët e tij në Dibër të Maqedonisë e në vende të tjera të trojeve shqiptare. == Lufta e Kosovës == Si edhe të rinjtë e tjerë shqiptarë, në fillim të viteve `90 edhe Nijaziu bëhet objekt përndjekjeje me qëllim të rekrutimit në radhët e ushtrisë serbe. Atij i kishin arritur shumë herë thirrjet për rekrutim në këtë ushtri. Mirëpo ai kishte qenë i vendosur për të mos iu përgjigjur këtyre thirrjeve. Ai kishte deklaruar hapur se nuk do të pranonte kurrë të bëhej ushtar i [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavisë Komuniste]]. Ishte fare e kuptueshme se ai kishte refuzuar të bëhej pjesëtar i ushtrisë okupatore serbe, më vonë edhe do të luftonte kundër kësaj ushtrie. Koha për ta luftuar pushtuesin [[Serbët|serb]] dhe ushtrinë e tij edhe për Nijaziun arriti me formimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe me fillimin e luftës së armatosur nga ajo. Në çastin e dhënies së kushtrimit të luftës, UÇK-ja tashmë në radhët e veta kishte edhe një luftëtar të përgatitur, trim e të devotshëm, për ta çuar luftën deri në fitore. Ky luftëtar ishte Nijazi Azemi. Që me hapjen e fronteve të para të luftës në Kosovë, zemra e Nijaziut rrahu me të njëjtin ritëm me zemrat e të gjithë pjesëtarëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, që tashmë ndodheshin në istikamet e luftës. Në verën e vitit 1998 ai edhe vetë u bë pjesë e këtyre istikameve, si pjesëtar i Brigadës 134 “Bedri Shala”, e cila vepronte në Zonën Operative të Dukagjinit. Në të gjitha betejat e kësaj brigade, Nijazi u shqua me trimëri e shkathtësi ushtarake, krahas bashkëluftëtarëve të tij të shumtë. Mori pjesë edhe në epopenë e Koshares, për thyerjen e pozicioneve më të fortifikuara të pushtuesit, në kufirin midis Kosovës dhe Republikës së Shqipërisë. Nijaziu luftoi në Zonën Operative të Dukagjinit deri në përfundimin e luftës në Kosovë dhe deri në kthimin e tij fitimtar në fshatin e tij të lindjes e në gjirin familjar, më 28 qershor të vitit 1999. Ai ishte kthyer atje si triumfues i armatosur, i gatshëm për ta shpënë më tej luftën për liri dhe për ta shporrur pushtuesin nga çdo pëllëmbë e tokës shqiptare. Prandaj, kapitullimin e pushtuesit dhe përfundimin e luftës në Kosovë, Nijaziu nuk e kishte përjetuar me ndjenjë entuziazmi të panatyrshëm, ngase ishte i vetëdijshëm se rruga drejt lirisë ishte ende e gjatë. Këtë qëndrim të tij sikur e kishin pikasur edhe trupat e KFOR-it, të cilët, pas vendosjes së tyre në Kosovë, një kohë të caktuar kishin qëndruar në shtëpinë e Nijaziut dhe shumë herë e kishin orientuar vëmendjen e tyre tek ai. Mirëpo as kjo vëmendje nuk e pengoi atë që të angazhohej në radhët e Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc ([[UÇPMB]]), që nga ditët e para. == Lufta në Luginë të Preshevës == Radhët e kësaj ushtrie, tashmë i kishte plotësuar edhe i vëllai, Muharremi. Në UÇPMB, Nijaziu kishte edhe pozita komanduese, si komandant toge, kompanie e brigade, tashmë i njohur si komandant “Mjekrra”. Ishte komandant i brigadës 115 “Karadaku” të UÇPMB-së, e cila pas rënies së tij mori emrin brigada “Nijazi Azemi”. Në betejat e shumta të UÇPMB-së, pushka e Nijaziut jehoi fuqishëm deri me nënshkrimin e ndërmjetësuar ndërkombëtarisht të marrëveshjes midis palëve ndërluftuese për t’i dhënë fund konfliktit. Këtë marrëveshje, ai e kishte pritur me shumë rezervë, ngase me të drejtë nuk mund t’i besonte sinqeritetit të pushtuesit serb. Ato ditë kishte deklaruar hapur se nuk do t’i dorëzonte armët dhe se për të nuk ishte e kuptueshme se ç’kishin nënshkruar eprorët e tij. "Armët nuk i kam kapur për t’i dorëzuar" - ishte shprehur Nijaziu. == Vdekja == Më 26 Mars të vitit 2001, Nijaziu me bashkëluftëtarët, Buron Berisha, nga Sadovina e Jerlive, Ylber Pirenin, nga Pozhorani, me Salihin e me luftëtarë të tjerë, ndodhej në vijën e frontit afër fshatit Caravajkë të komunës së [[Preshevë]]s. Në këtë fshat ndodheshin të pozicionuara edhe forcat serbe. Në orët e pasdites të kësaj date, në një shkëmbim zjarri, në vendin e quajtur "Stanec", Komandant Mjekrra goditet nga një plumb snajperi. Megjithëse ishte i veshur me jelek anti-plumb, ai ishte goditur në anën e majtë të gjoksit. Plumbi kishte depërtuar në vendin ku ishte kopsitur jeleku. Ushtari Buron Berisha, nga Sadovina e Jerlive, e tërheq trupin e Nijaziut deri në vendin ku mund t’i jepej ndihma e parë mjekësore. 40 minuta pas dhënies së kësaj ndihme, Komandant Mjekrra kaloi në përjetësi, duke mbetur shembull i luftëtarit për lirinë e të gjitha trojeve etnike shqiptare. Më 28 mars të vitit 2001, trupi i dëshmorit Nijazi Azemi u ekspozua në sheshin “Adem Jashari” në qytetin e Vitisë, para të cilit u përulën mijëra liridashës nga të gjitha anët e Kosovës e të viseve të tjera etnike shqiptare. Me dhembje e me nderime të larta, atë ditë u varros, në Varrezat e Dëshmorëve në Viti, duke ua lënë krenarinë e përjetshme prindërve, Ramushit e Shehrides, vëllezërve Avniut, Gëzimit, Kujtimit, Muharremit e Burimit dhe të bashkëshortes Nexharies e të fryteve të dashurisë me të, Kosovares, Kosovarit, Flamurit e Liridonës. Të dashurit e tij, sot ruajnë me përkushtim kujtimin për trimin atdhetar, Nijazi Azemin, duke vështruar reliktet e trimërisë së tij: gjoksoren, jelekun antiplumb, helmetën, kapelën, uniformën ushtarake dhe shënimet e një ditari të hershëm. Emrin e Nijazi Azemit e mban një shesh i qytetit të Vitisë. Ndërkohë, vepra dhe heroizmi i tij janë pasqyruar në shumë shkrime gazetash dhe në një film dokumentar. == Burimet == {{reflist}} [[Kategoria:Biografi]] [[Kategoria:Dëshmorë]] [[Kategoria:Njerëz nga Vitia]] [[Kategoria:Lindje 1970]] [[Kategoria:Vdekje 2001]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Njerëz nga Karadaku]] 0or1sqir0gwgpy4g8p3tccamhq1nknf 0 235610 2978283 2747753 2026-05-07T14:43:07Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978283 wikitext text/x-wiki '''Sevdail Shefki Idrizi''' Kom. Guri i lindur me 01.05.1973 – 29.10.2001 Z.O.P. Brigada 113<ref>https://www.shhlp.com/historiku-i-deshmoreve/ </ref> Sevdaili ishte pjesëmarrës në tri luftrat [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|UÇK]] – [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc|UÇPMB]] dhe [[UÇK (kthjellim)|UÇK]]-së të Maqedonise në luftën e UÇPMB-së ishte përgjegjës i logjistikës për anën e koridorit të Luginës së Karadakut ku bëri strehimin dhe mirmbajtjen e armatimit si dhe në luftë shpërndarjen e tijë. AktivitetIN e tij ushtarake, ku i kreu me nderë dhe sukses. Aksidentalisht ndërroi jetë në fund të luftës përfundimtare të UÇK-së në [[Republika e Maqedonisë|Maqedoni]]. Në varrezat te Fshatit [[Shurdhan]] ku është i varrosur ky kolos i [[Malet e Karadakut|Karadakut]], u bënë [https://2lonline.com/nderohet-sevdail-idrizi/ humazh]. == Lidhje tjera == * [https://www.youtube.com/watch?v=xryZqD_GUvM Kenge per SEVDAIL IDRIZI- Komandant Guri] == Burimet== {{reflist}} [[Kategoria:Biografi-cung]] [[Kategoria:Dëshmorë]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] [[Kategoria:Lindje 1981]] [[Kategoria:Vdekje 2000]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Njerëz nga Karadaku]] dkc4cttn1pzqo4bzpzkfwi4aublic8e 0 235611 2978252 2857425 2026-05-07T14:42:57Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978252 wikitext text/x-wiki '''Bardhyl Osmani''' ([[16 Qershor]] [[1972]] – [[14 Maj]] [[2001]]) i njohur si '''Komandant Delta''', ishte njëri nga komandantët e [[UÇPMB|Ushtrisë Çlirimtare të Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit]] (UÇPMB), i cili mori pjesë në [[Lufta e Kosovës|Luftën e Kosovës]] dhe në [[Kryengritja në Luginën e Preshevës|Luftën e Luginës së Preshevës]]. Gjatë luftës në Luginën e Preshevës, ai ishte komandant i Brigadës 113 "Ibrahim Fejzullahu". Si komandant ai mori pjesë në beteja të shumta si në [[Beteja e Pashtrikut|Betejën e Pashtrikut]], në [[Beteja e Shoshajës|Betejën e Shoshajës]] dhe në [[Beteja e Rahovicës|Betejën e Rahovicës]]. Lindi më [[16 qershor]] [[1972]] në qytetin e [[Preshevë]]s dhe ra dëshmorë më [[14 maj]] [[2001]] në [[Rahovica|Rahovicë]] të [[Presheva|Komunës së Preshevës]] gjatë një përleshje zjarri me forcat serbe. {{Infobox military person | name = Bardhyl Osmani | image = | birth_date = 16 Qershor 1972 | death_date = 14 Maj 2001 | birth_place = [[Preshevë]], ish–[[Jugosllavia]], (sot [[Republika e Serbisë]]) | death_place = [[Rahovica|Rahovicë]], [[Komuna e Preshevës]] | nickname = '''"Komandant Delta"''' | allegiance = *[[File:UCK KLA.svg|30px|]] [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] *[[File:TMK KPC.svg|30px]] [[Trupat e Mbrojtjes së Kosovës]]<br> *[[File:UCPMB logo.svg|30px|]] [[UÇPMB|Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit]] | serviceyears = 1998 – 2001 | rank = [[Komandant]] | unit = Brigada 113 "Ibrahim Fejzullahu" | battles = *[[Lufta e Kosovës]] *[[Beteja e Pashtrikut]] *[[Kryengritja në Luginën e Preshevës|Lufta në Luginën e Preshevës]] *[[Beteja e Shoshajës]] *[[Beteja e Bukocit]] *[[Beteja e Rahovicës]] }} Mori pjesë në Luftën e Kosovës gjatë [[Beteja e Pashtrikut|Betejës së Pashtrikut]] si snajperist i UÇK-së dhe në Luftën e Luginës së Preshevës shërbeu si komandant i UÇPMB-së dhe udhëheqës i Brigadës 113 "Ibrahim Fejzullahu", ku e udhëhoqi në pikën e [[Shoshaja e Epërme|Shoshajës]] në kompaninë e tretë në kuadër të batalionit të dytë të Brigadës 113. Mori pjesë në shumë beteja si në Shoshajë, Bukoc dhe Rahovicë.<ref>https://www.shhlp.com/historiku-i-deshmoreve/+Komandant+Delta113{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}} Lista e deshmoreve [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|UÇK]]- [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc|UÇPMB]]</ref> ==Jeta e hershme== Bardhyl Osmani u lind më 16 qershor 1972 në qytetin e [[Preshevë]]s. Shkollën fillore tetëvjeçare dhe shkollën e mesme i përfundoi në vendlindjen e tij dhe ishte një nxënës me një sukses të shkëlqyeshëm dhe sjellje shembullore. Ishte shumë i dashur nga arsimtarët, shoqet dhe shokët e klasës dhe në tërësi të shkollës ku vijoi mësimet. Pas kryerjes së shkollës së mesme ai do të regjistrohet në Universitetin e Prishtinës, gjegjësisht në Fakultetin e Ndërtimtarisë. Pra Bardhyl Osmani do të marr në dorën e tij indeksin e studentit gjatë vitit 1990. Në kohën kur në Kosovë do të mbyllen shkollat në gjuhën shqipe Bardhyli me zemër të thyer do të kthehet në vendlindjen e tij në Preshevë. Bardhylin që herët e mundonte diçka në shpirtin e tij të njomë e sidomos në kohën kur ishte si nxënës i shkollës së mesme ai gjithnjë ishte i okupuar me gjendjen e çështjes kombëtare. Këtë frymëzim ai e kishte marr që herët edhe nga prindi i tij i cili ishte një pishtar i arsimit shqip dhe gjithnjë fëmijët e tij i kishte frymëzuar në aspektin kombëtar se si duhet dashur atdheu. Bardhyli me këtë frymëzim të mbushur në shpirt do ta shpërthej dhe do ta shpreh që në moshën e tij 18 vjeçare, kështu që veprimtaria e tij atdhetare ishte hetuar dhe kishte filluar të përcillej nga organet policore serbo-sllave të asaj kohe. Tani Bardhyli kishte filluar të kërkohej dhe të dërgohej si ushtar i Ushtrisë Federale të Jugosllavisë, por ai një gjë të tillë nuk e kishte pranuar dhe gjithnjë në shpirtin e tij mbante dëshirën dhe vullnetin e tij se një ditë do të bëhej ushtar, por jo ushtar i kësaj ushtrie kriminale, por do të bëhej ushtar i ushtrisë së kombit të tij, pra priste ditën kur një ditë do të vishte uniformën ushtarake me emblemën e një ushtrie çlirimtare shqiptare. Me daljen në skenë të [[UÇK|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] (UÇK-së), ai më kishte filluar të vë kontaktet e tij me bashkëmendimtarët e tij për të iu bashkangjitur kësaj ushtrie, për të iu përgjigjur kushtrimit të lirisë. ==Lufta e Kosovës== Me shpërthimin e [[Lufta e Kosovës|Luftës në Kosovë]], ai një ditë do të ndahet nga familja e tij. Do të largohet nga vendlindja e tij [[Presheva]] për tu kthyer një ditë tjetër përsëri dhe do të niset për në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoni]] dhe ilegalisht nëpërmjet fshatit [[Sllupçani|Sllupçan]] të komunës së [[Likova|Likovës]], të rrethinës së [[Kumanovë]]s për të vazhduar pastaj për në qytetin e [[Dibra|Dibrës]] dhe do të futet në [[Shqipëri]] dhe menjëherë atje do të filloj stërvitjet e tij ushtarake ku do të qëndroj një muaj gati dhe do të ushtroj profesionin e një ushtari se si do të luftoj në beteja, kështu që nga njohuritë profesioniste që përfitoi gjatë këtyre stërvitjeve, ai edhe do të dallohej dhe do të jetë pjesëmarrës i drejtpërdrejtë në operacionin “SHIGJETA” në Zonën Operative të Pashtrikut. Ai këtu do të marrë pjesë në [[Beteja e Pashtrikut|Betejën e Pashtrikut]] dhe në shumë beteja ku edhe shumë bashkëluftëtarë të tij do të bien dëshmorë në vijën e frontit të luftës. Ushtari i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës Bardhyl Osmani tani më kishte filluar të dallohej me trimërinë e tij nëpër beteja. ==Lufta në Luginë të Preshevës== Tani më kur lufta kishte përfunduar në Kosovë dhe ai do të inkuadrohet në [[TMK|Trupat e Mbrojtjes së Kosovës]] (TMK), në Shtabin e Përgjithshëm, gjegjësisht në Departamentin e Menaxhimit. Ai edhe pse tani më ishte i punësuar në këtë departament, atë për çdo ditë do ta preokuponte çështja kombëtare dhe ideali i tij i një atdhetari që gjatë vikendeve të shfrytëzonte rastin për të vizituar dhe vëzhgonte terrenet në Gjilan e rrethinë dhe në Luginën e Preshevës, kështu që erdhi edhe ajo ditë të cilën Bardhyli me padurim e priste dhe kështu që kur kjo ditë erdhi ai do të ishte njëri ndër ushtarët e parë që do të futet në radhët e një ushtrie tjetër çlirimtare që quhej [[UÇPMB|Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit]] (UÇPMB). Tani Bardhyl Osmani përsëri do të kap armën në dorë për ti dalë zot atdheut dhe për të luftuar kundër armikut shekullor serb, pra ky do të ishte viti 2000 kur Bardhyli do të jetë tani më ushtar i UÇPMB-së. Ai tani me shumë bashkëluftëtarë të tij më 6 janar të vitit 2001 do ti bëjnë ballë ushtrisë serbo-sllave në fshatin Shoshajë të Epërme ku edhe do të emërohet komandant i kësaj kompanie. Tani që nga kjo datë Bardhyl Osmani-Komandant Delta do të kryej shumë aksione dhe çdo beteje do ti prijë i pari në luftë. Duhet mos harruar asnjëherë betejën e datës 24–25 janar ku Bardhyl Osmani–Delta nuk kishte të ndalur në luftë kundër armikut serb dhe nuk kursente asgjë nga vetja duke ju qëndruar përballë edhe tankeve luftarake të armikut serbo–sllav. Ai tani më kishte trimërinë e tij, por ishte edhe një strateg lufte për të zhvilluar beteja shumë të suksesshme me shokët e tij në luftën e Luginës së Preshevës. ==Vdekja== Më 14 maj të vitit 2001 në një betejë që zhvillohej në fshatin Rahovicë ndërmjet ushtarëve të UÇPMB-së dhe ushtrisë serbe, tek vendi i quajtur "Penda e Rahovicës" në ora 18:00 një snajperist serb e vrau njërin ndër komandantët më të dalluar Bardhyl Osmanin–Komandant Deltën. U vra në pritë duke i dërguar shokët e tij të plagosur në fshatin Maxherë të malësisë së Karadakut të Preshevës. Ra dëshmorë mu në vendin e tij të cilin shumë e deshi dhe që në çdo kohë luftoi për ta çliruar këtë vend dhe këtë popull nga pushtuesi serbo-sllav. E përqafoi këtë tokë të cilën e ujiti me gjakun e tij të një trimi të lirisë. Ra dëshmorë në lule të rinisë për liri e për atdhe. U vra trimi i lirisë. Ra në altarin e lirisë për atdheun e tij të cilin e deshi më shumë se jetën e tij dhe për këtë edhe ia fali jetën mu në lulen e rinisë. Ra për të mos vdekur kurrë. Sot trupi i tij prehet në vendlindjen e tij në Preshevën që e lindi, e rriti dhe e përqafoi me mall e dashuri duke ia ujitur tokën me gjakun e tij të njomë. Me mall e me dashuri sot e përkujtojnë shokët e tij të luftës nga të gjitha trojet tona. E përkujtojnë dhe kurr nuk e harrojnë familja e tij. Me mallin e dashurisë e përkujtojnë prindërit e tij nëna Nurije dhe babai Bejtullahu. E përkujton dhe se harron Presheva vendlindja e tij. E përkujton i gjithë kombi dhe atdheu i tij që e lindi, e rriti dhe të cilit ia dhuroi gjakun dhe ia fali jetën. Lavdi Dëshmorit të Kombit Bardhyl Osmanit – Komandant Delta! Lavdi të gjithë dëshmorëve që flijuan për liri e atdhe duke luftuar ndër shekuj. ==Shiko më shumë== *[[Lufta e Kosovës]] *[[Lufta në Luginën e Preshevës (1999-2001)]] *[[Beteja e Pashtrikut]] *[[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] *[[UÇPMB|Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit]] == Referimet == <references /> [[Kategoria:Biografi-cung]] [[Kategoria:Dëshmorë]] [[Kategoria:Njerëz nga Presheva]] [[Kategoria:Lindje 1972]] [[Kategoria:Vdekje 2001]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Njerëz nga Karadaku]] 8r8i14iqij13z99wpvpuzldcopcb6tt 1 236290 2978519 2968441 2026-05-08T04:17:46Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kylian Mbappé/Arkivi 1]] 2978519 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kylian Mbappé/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{WAK2018}} j31lhmsohrux2t06x2t66tx1cxt0qsf 0 240941 2978225 2977243 2026-05-07T12:50:25Z Birdie 19592 /* Popullsia */ 2978225 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Apremont |commune status=Komunë |image=Apremont081610.JPG |caption= |image coat of arms=Blason ville fr Apremont (Ardennes).svg |arrondissement=[[Qarku Vouziers|Vouziers]] |canton=[[Kantoni Attigny|Attigny]] |coordinates={{Coord|49.269821|4.986205|display=title}} |INSEE=08017 |postal code=08250 |mayor=Bernard Deguy |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de l'Argonne Ardennaise |elevation m=180 |elevation min m=137 |elevation max m=247 |area km2=12,86 |population=122 |population date=Janar 2023 |population demonym= |website= }} '''Apremont''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Apremont bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Ardennes]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 122 banorë dhe sipërfaqe 12,86 km², me një dendësi prej 9 banor/km². ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | cols = 2 | percentages = pagr | source = EHESS<ref name=ehess>{{Cassini-Ehess|1012|Apremont}}</ref> and INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8643952?geo=COM-08017#tableau-POPREF_G1 Population municipale entre 1968 et 2023], INSEE</ref> |1793 |467 |1821 |547 |1846 |672 |1866 |698 |1872 |682 |1901 |629 |1921 |183 |1936 |306 |1946 |234 |1962 |221 |1968 |207 |1975 |165 |1982 |140 |1990 |109 |1999 |118 |2007 |129 |2012 |129 |2017 |117 |2023 |122 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-08017 INSEE] {{commonscat|Apremont (Ardennes)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Ardennes|Apremont]] 6p52dawg461i8v3edktxzc09hj5bh1g 2978226 2978225 2026-05-07T12:52:20Z Birdie 19592 /* Popullsia */ 2978226 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Apremont |commune status=Komunë |image=Apremont081610.JPG |caption= |image coat of arms=Blason ville fr Apremont (Ardennes).svg |arrondissement=[[Qarku Vouziers|Vouziers]] |canton=[[Kantoni Attigny|Attigny]] |coordinates={{Coord|49.269821|4.986205|display=title}} |INSEE=08017 |postal code=08250 |mayor=Bernard Deguy |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de l'Argonne Ardennaise |elevation m=180 |elevation min m=137 |elevation max m=247 |area km2=12,86 |population=122 |population date=Janar 2023 |population demonym= |website= }} '''Apremont''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Apremont bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Ardennes]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 122 banorë dhe sipërfaqe 12,86 km², me një dendësi prej 9 banor/km². ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | cols = 2 | percentages = pagr | source = EHESS<ref name=ehess>{{Cassini-Ehess|1012|Apremont}}</ref> and INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8643952?geo=COM-08017#tableau-POPREF_G1 Population municipale entre 1968 et 2023], INSEE</ref> |1793 |467 |1821 |547 |1846 |672 |1866 |698 |1872 |682 |1901 |629 |1911 |648 |1921 |183 |1936 |306 |1946 |234 |1962 |221 |1968 |207 |1975 |165 |1982 |140 |1990 |109 |1999 |118 |2007 |129 |2012 |129 |2017 |117 |2023 |122 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-08017 INSEE] {{commonscat|Apremont (Ardennes)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Ardennes|Apremont]] pto11ggcjn56tjs07zdvrcq262msvuz 1 246145 2978521 2971099 2026-05-08T04:18:06Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lumi i Cemit/Arkivi 1]] 2978521 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lumi i Cemit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} fg15l0ht7f4bsj0997ia7lsehrz9btb 2 263766 2978505 2975738 2026-05-08T00:50:03Z ~2026-27804-36 187158 2978505 wikitext text/x-wiki {{Infobox aircraft occurrence|name=United Airlines Flight 93|image=A439, Flight 93 National Memorial, Stonycreek Township, Pennsylvania, USA, memorial sign, flight path.jpg{{!}}border|image_upright=|alt=|caption=UA 93's flight path on [[September 11 attacks|September 11, 2001]], from [[Newark, New Jersey]], to [[Stonycreek Township, Somerset County, Pennsylvania]].|occurrence_type=Hijacking|date={{start-date|Tuesday, September 11, 2001}}|summary=Rrëmbim vetëvrasës terrorist|site=Field near the Diamond T. Mine, a [[coal]] [[strip mine]] in [[Stonycreek Township, Somerset County, Pennsylvania|Stonycreek Township]], [[Somerset County, Pennsylvania|Somerset County]], [[Pennsylvania]], U.S.|coordinates=<!--{{coord|LAT|LON|type:event|display = inline,title}} -->|ground_fatalities=|ground_injuries=|aircraft_type=[[Boeing 757|Boeing 757–222]]|aircraft_name=|operator=[[United Airlines]]|IATA=UA93|ICAO=UAL93|callsign=UNITED 93|tail_number=N591UA|origin=[[Newark Liberty International Airport|Newark Int'l Airport {{small|(now Newark Liberty Int'l Airport)}}]]|destination=[[San Francisco International Airport|San Francisco Int'l Airport]]|occupants=44 (including 4 hijackers)|passengers=37 (including 4 hijackers)|crew=7|fatalities=44 (including 4 hijackers)|injuries=|missing=|survivors=0}} '''Avinoi 93 i United Airlines''' ishte një Avion i udhëtarëve të planifikuar i cili u rrëmbye nga katër terroristë të [[Al-Kaida|al-Kaidës]] në bord, si pjesë e [[Sulmet e 11 shtatorit|sulmeve të 11 shtatorit]] . Ai u rrëzua në një fushë në [[Somerset County (Pennsylvania)|Somerset County, Pennsylvania]], gjatë një përpjekjeje nga pasagjerët dhe ekuipazhi për të rifituar kontrollin. Të gjithë 44 vetë në bord u vranë, duke përfshirë katër rrëmbyesit, por askush në terren nuk u plagos. Avioni i përfshirë, një Boeing 757-222, po fluturonte fluturimin e përditshëm të mëngjesit të United Airlines nga Aeroporti Ndërkombëtar i Newarkut në [[New Jersey]] në Aeroportin Ndërkombëtar të San Franciskos në [[Kalifornia|Kaliforni]] . Rrëmbyesit sulmuan kabinë e avionit 46 minuta pas ngritjes. Piloti dhe zyrtari i parë morën masa, të tilla si deaktivizimi i autopilotit, për të penguar rrëmbyesit. Ziad Jarrah, i cili kishte stërvitur si pilot, mori kontrollin e avionit dhe e kthen atë drejt bregut lindor, në drejtim të [[Uashington D.C.|Uashingtonit,]] Khalid Sheikh Mohammed dhe Ramzi bin al-Shibh, të konsideruar nxitësit kryesorë të sulmeve, kanë pretenduar se objektivi i synuar ishte [[Kapitoli (Washington)|Ndërtesa e Kapitolit]] . <ref>"'We Have Some Planes'". 9/11 Commission Report. National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States. 2004. Retrieved October 1, 2013.</ref> Pasi rrëmbyesit morën kontrollin e aeroplanit, disa udhëtarët dhe shoqëruesit e fluturimit mësuan nga telefonatat se sulmet vetëvrasëse tashmë ishin bërë nga avionë të rrëmbyer në [[World Trade Center|Qendrën Tregtare Botërore]] në [[Nju Jork (qytet)|New York City]] dhe në Pentagon në [[Arlington County|Arlington County të Virxhinias]] . Shumë nga pasagjerët pastaj u përpoqën të rifitonin kontrollin e avionit nga rrëmbyesit. Gjatë luftës, aeroplani u rrëzua në një fushë pranë një miniere të rikrijuar në Stonycreek Township, pranë Liqenit Indian dhe Shanksville, rreth {{Convert|65|mi|km}} juglindje të Pitsburgut dhe {{Convert|130|mi|km}} veriperëndim të Uashingtonit, DC Disa njerëz dëshmuan përplasjen në tokë dhe agjencitë e lajmeve filluan të raportonin ngjarjen brenda një ore. Nga katër aeroplanë të rrëmbyer më 11 shtator - të tjerët ishin Avioni i American Airlines 11, Avioni iUnited Airlines 175 dhe Avioni i American Airlines 77 - Avioni United Airlines 93 ishte aeroplani i vetëm që nuk arriti objektivin e synuar të rrëmbyerve të saj. Nënkryetari [[Dick Cheney]], në Qendrën e Operacioneve të Emergjencave Presidenciale thellë nën [[Shtëpia e Bardhë|Shtëpinë e Bardhë]], autorizoi të rrëzohet Avioni 93; pas mësimit të rrëzimit, ai është raportuar të ketë thënë, "Unë mendoj se një akt heroizmi sapo ka ndodhur në atë aeroplan." <ref name="cnn2">{{Cito web|url=http://edition.cnn.com/2002/ALLPOLITICS/09/11/ar911.king.cheney/|title=Cheney recalls taking charge from bunker|date=11 shtator 2002|publisher=CNN|accessdate=11 shtator 2016}}</ref> Një memorial i përkohshëm u ndërtua në afërsi të zonës së rrëzimit menjëherë pas sulmeve. <ref name="tempmem">{{Cito web|title=Flight 93 National Memorial - 2007 brochure|website=nps.gov|publisher=National Park Service|date=dhjetor 2007|url=https://www.nps.gov/flni/planyourvisit/upload/parkbrochure.pdf|accessdate=6 shkurt 2017|quote=a temporary memorial was created on a hilltop overlooking the crash site.}}</ref> Ndërtimi i një Memorial Përhershëm Avioni 93 <a href="./https://en.wikipedia.org/wiki/Flight_93_National_Memorial" rel="mw:WikiLink" data-linkid="122" class="cx-link" title="Flight 93 National Memorial">National Memoria</a> u dedikua më 10 shtator 2011, <ref name="opendates">{{Cito web|title=Flight 93 National Memorial - Sources and Detailed Information|website=nps.gov|publisher=National Park Service|date=n.d.|url=https://www.nps.gov/flni/learn/historyculture/sources-and-detailed-information.htm|accessdate=31 janar 2017|quote=13. When will the Memorial be finished?}}</ref> dhe qendra e vizitorëve të betonit dhe qelqit e vendosur në një kodër me pamje nga vendi <ref name="npsfaqs">{{Cito web|title=Flight 93 National Memorial - Frequently Asked Questions (FAQs)|website=nps.gov|publisher=National Park Service|date=maj 2013|pages=22–23|url=https://www.nps.gov/flni/historyculture/upload/FAQs_longform_formatted_5-2013.pdf|accessdate=31 janar 2017}}</ref> u hap pikërisht katër vjet më vonë. <ref name="longroad">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/09/09/us/a-long-road-to-a-place-of-peace-for-flight-93-families.html?smid=fb-nytimes|title=A Long Road to a Place of Peace for Flight 93 Families|date=9 shtator 2015|work=The New York Times|access-date=9 shtator 2015}}</ref> == Rrëmbyesit == [[Skeda:Flight 93 gate flag.jpg|parapamje| Një flamur amerikan valvit mbi Portën 17 të Terminalit A në Newark Liberty International Airport, porta e nisjes së United 93. ]] Rrëmbimi i Avionit 93 u drejtua nga Ziad Jarrah, një anëtar i [[Al-Kaida|al-Kaidës]] . <ref>{{Cite news|url=http://articles.nydailynews.com/2002-09-10/news/18215478_1_laden-al-jazeera-tv-mohammed-and-binalshibh|title=Hijack Plot Bared On Al Qaeda Video|last=Kennedy|first=Helen|date=10 shtator 2002|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]|access-date=12 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025165113/http://articles.nydailynews.com/2002-09-10/news/18215478_1_laden-al-jazeera-tv-mohammed-and-binalshibh|archive-date=25 tetor 2012|url-status=dead}}</ref> Jarrah lindi në Liban për një familje të pasur dhe kishte një edukim laik . <ref>{{Cito web|last=Yardley|first=Jonathan|title=The 9/11 Hijackers|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/04/28/AR2005042801315_pf.html|date=1 maj 2005|website=The Washington Post|accessdate=24 gusht 2008}}</ref> Ai synonte të bëhej pilot dhe u transferua në Gjermani në vitin 1996, duke u regjistruar në Universitetin e Greifswald për të studiuar gjermanisht. <ref>{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/fifth/thepilot/story.html|title=The Story of Ziad Jarrah|date=19 janar 2005|access-date=24 gusht 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080925084319/http://www.cbc.ca/fifth/thepilot/story.html|archive-date=25 shtator 2008|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Një vit më vonë, ai u zhvendos në Hamburg dhe filloi të studionte [[Inxhineria e hapësirës ajrore|inxhinieri aeronautike]] në Universitetin e Shkencave të Aplikuara të Hamburgut . <ref name="CNN4">{{Cite news|url=http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/18/inv.hamburg.suspects/index.html|title=Hamburg cell reveals details|date=18 shtator 2001|access-date=22 qershor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123143601/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/18/inv.hamburg.suspects/index.html|archive-date=23 janar 2009|url-status=dead|publisher=CNN}}</ref> Në Hamburg, Jarrah u bë një musliman i devotshëm dhe i lidhur me qelizën radikale të Hamburgut . <ref name="CNN4" /> <ref>{{Cite news|url=http://www.sptimes.com/News/101401/Worldandnation/He_seemed_like_such_a.shtml|title=He seemed like such a nice boy|last=Freedberg|first=Sydney P|date=14 tetor 2001|work=[[St. Petersburg Times]]|access-date=24 gusht 2008}}</ref> Në nëntor 1999, Jarrah u largua nga Hamburgu për në [[Afganistani|Afganistan]], ku ai kaloi tre muaj. <ref>{{Cite book|title=Masterminds of Terror: The Truth Behind the Most Devastating Terrorist Attack|last=Fouda, Yosri|last2=Nick Fielding|name-list-style=amp|year=2003|publisher=Arcane Publishing|page=128}}</ref> Ndërsa atje, ai u takua me udhëheqësin e al-Kaidës [[Bin Laden|Osama bin Laden]] në janar 2000. <ref>{{Cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/15082633/|title=Video showing Atta, bin Laden is unearthed|last=Popkin|first=Jim|date=1 tetor 2006|access-date=24 gusht 2008|publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Jarrah u kthye në Hamburg në fund të janarit dhe në shkurt mori një pasaportë të re që nuk përmban shënime të vulosura të udhëtimeve të tij duke raportuar pasaportën e tij si të vjedhur. <ref name="Chap5">{{Cite book|chapter=Al Qaeda Aims at the American Homeland|chapter-url=http://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch5.htm|year=2004|title=9/11 Commission Report|publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States|accessdate=2 korrik 2008}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Masterminds of Terror: The Truth Behind the Most Devastating Terrorist Attack|last=Fouda, Yosri|last2=Nick Fielding|name-list-style=amp|year=2003|publisher=Arcane Publishing|page=130}}</ref> Në maj, Jarrah mori një vizë nga Ambasada e SHBA në Berlin, <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2002/oct/18/alqaida.terrorism1|title=George Tenet's al-Qaida testimony|date=18 tetor 2002|work=The Guardian|access-date=24 gusht 2008|location=UK}}</ref> duke arritur në Florida në qershor të vitit 2000. Atje, ai filloi të merrte mësimet e fluturimit dhe të trajnonte në luftimet dorë më dorë. <ref name="Chrono">{{Cite book|chapter-url=http://www.9-11commission.gov/staff_statements/911_TerrTrav_Ch2.pdf|title=Monograph on 9/11 and Terrorist Travel|chapter=Chronology|publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States|page=40|accessdate=22 qershor 2008}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://archives.cnn.com/2001/US/09/19/inv.fbi.gym/index.html|title=FBI returns to suspected hijacker's gym|last=Candiotti|first=Susann|date=19 shtator 2001|access-date=19 korrik 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123143413/http://archives.cnn.com/2001/US/09/19/inv.fbi.gym/index.html|archive-date=23 janar 2009|url-status=dead|publisher=CNN}}</ref> Jarrah mbajti kontakte me të dashurën e tij në Gjermani dhe me familjen e tij në Liban në muajt para sulmeve. <ref>{{Cito web|last=Locy|first=Toni|title=Al-Qaeda's Moussaoui pleads guilty in plot to strike U.S. buildings with planes|url=https://www.usatoday.com/news/nation/2005-04-22-guilty_x.htm|date=22 prill 2005|website=USA Today|accessdate=24 gusht 2008}}</ref> Ky kontakt i ngushtë mërziti Mohamed Atta, lideri taktik i komplotit, dhe planifikuesit e al-Kaidës mund të kenë konsideruar një tjetër person, Zacarias Moussaoui, për ta zëvendësuar atë nëse ai e kishte mbështetur. <ref>{{Cite news|title=9/11 Panel Says Plot Eyed 10 Planes; No Iraq Tie Seen|last=Savage|first=Charlie|date=17 qershor 2004|work=The Boston Globe}}</ref> Katër "rrëmbyesit e muskujve" janë trajnuar për të sulmuar kabinë dhe për të mbizotëruar ekuipazhin, dhe tre e kanë shoqëruar Jarrahin në Avionin 93. I pari, Ahmed al-Nami, mbërriti në [[Miami]], Florida, më 28 maj, 2001, për një vizë turistike gjashtëmujore me Fluturimin e 175 të United Airlines Hamza al-Ghamdi dhe Mohand al-Shehri . Rrëmbyesi i dytë i fluturimit 93, Ahmed al-Haznawi, mbërriti në Miami më 8 qershor me Fluturimin &nbsp; 11 rrëmbyesi Wail al-Shehri . Rrëmbyes i tretë i fluturimit 93, Saeed al-Ghamdi, mbërriti në [[Orlando, Florida]], më 27 qershor me Fluturimin &nbsp; 175 rrëmbyese Fayez Banihammad . <ref name="Chrono">{{Cite book|chapter-url=http://www.9-11commission.gov/staff_statements/911_TerrTrav_Ch2.pdf|title=Monograph on 9/11 and Terrorist Travel|chapter=Chronology|publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States|page=40|accessdate=22 qershor 2008}}</ref> Më 3 gusht 2001, një rrëmbyes i pestë i planifikuar, Mohammed al-Qahtani, fluturoi në Orlando nga [[Dubai]] . Ai u morr në pyetje nga zyrtarët, të cilët dyshonin se ai mund të mbështeste vetveten me vetëm 2.800 dollarë në emër të tij dhe dyshohej se ai donte të bëhej një emigrant ilegal ndërsa po përdorte një biletë me një drejtim. Ai u dërgua përsëri në Dubai, dhe më pas u kthye në Arabinë Saudite. <ref>{{Cite news|url=http://nydailynews.com/front/story/158769p-139223c.html|title='I'll be back,' foiled hijacker told agent|last=Meek|first=James Gordon|date=29 janar 2004|work=Daily News|archive-url=https://web.archive.org/web/20040129023620/http://nydailynews.com/front/story/158769p-139223c.html|archive-date=29 janar 2004}}</ref> Pasaportat e Ziad Jarrah dhe Saeed al-Ghamdi u gjetën në vendin e rrëzimit të Fluturimit 93. <ref>{{Cito web|url=http://govinfo.library.unt.edu/911/archive/hearing7/9-11Commission_Hearing_2004-01-26.htm|date=26 janar 2004|title=Seventh Public Hearing – Monday, January 26, 2004|publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States|accessdate=24 gusht 2008}}</ref> Familja e Jarrah tha se ai kishte qenë një "pasagjer i pafajshëm" në bordin e fluturimit. <ref>{{Cito web|last=Sadler|first=Brent|title=Uncle calls hijack suspect 'innocent passenger'|url=http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/inv.family.suspect/index.html|date=17 shtator 2001|publisher=CNN|accessdate=22 qershor 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090330094324/http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/inv.family.suspect/index.html|archivedate=30 mars 2009}}</ref> == Fluturim == [[Skeda:N591UA.jpg|parapamje| N591UA në pist me 8 shtator 2001, tre ditë para se të rrëmbehej ]] Avioni i përfshirë në rrëmbimin ishte një Boeing 757-222, regjistrimi N591UA, dorëzuar në linjë ajrore në 1996. <ref name="ntsb-fps">{{Cito web|url=https://www.hsdl.org/?view&did=478665|format=PDF|title=National Transportation Safety Board: Flight Path Study – United Airlines Flight 93|date=19 shkurt 2002|publisher=[[Homeland Security Digital Library]]|accessdate=12 shtator 2011}}</ref> <ref>{{Cito web|title=Hijacking description|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20010911-2|publisher=[[Aviation Safety Network]]|accessdate=24 prill 2011}}</ref> Aeroplani kishte një kapacitet prej 182 udhëtarësh; fluturimi i 11 shtatorit mbajti 37 pasagjerë dhe shtatë ekuipazh, një faktor ngarkese prej 20 përqind, në mënyrë të konsiderueshme nën 52 përqind të faktorit të ngarkesës mesatare të së Martës për Fluturimin &nbsp; 93. <ref name="Staff">{{Cito web|url=https://www.archives.gov/research/9-11/staff-report.pdf|title=Staff Report – "We Have Some Planes": The Four Flights – a Chronology|publisher=[[9/11 Commission|National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States]]|accessdate=6 shtator 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812073107/http://www.archives.gov/research/9-11/staff-report.pdf|archivedate=12 gusht 2011}}</ref> Shtatë anëtarët e ekuipazhit ishin kapiten Jason Dahl, oficeri i parë LeRoy Homer Jr dhe shoqëruesit e fluturimit Lorraine Bay, Sandra Bradshaw, Wanda Green, CeeCee Lyles dhe Deborah Welsh. <ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/news/nation/2001/09/11/victims-list.htm|title=People killed in plane attacks|date=25 shtator 2001|work=USA Today|access-date=24 gusht 2008}}</ref> === Boarding === Të katër rrëmbyesit u kontrolluan për fluturimin në mes të 07:03 dhe 07:39 &nbsp;kohës lindore. <ref name="Chap1">{{Cite book|chapter='We Have Some Planes'|chapter-url=http://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch1.htm|year=2004|title=9/11 Commission Report|publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States|accessdate=30 maj 2008}}</ref> Në 07:03, Ghamdi kontrolloi pa asnjë bagazh ndërsa Nami kontrolloi në dy çanta. <ref name="Staff">{{Cito web|url=https://www.archives.gov/research/9-11/staff-report.pdf|title=Staff Report – "We Have Some Planes": The Four Flights – a Chronology|publisher=[[9/11 Commission|National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States]]|accessdate=6 shtator 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812073107/http://www.archives.gov/research/9-11/staff-report.pdf|archivedate=12 gusht 2011}}</ref> Në 07:24, Haznawi kontrolloi në një qese dhe në 07:39, Jarrah kontrolloi pa asnjë bagazh. Haznawi ishte i vetmi rrëmbyes i përzgjedhur për shqyrtim shtesë nga sistemi i monitorimit të pasagjerëve të kompjuterizuar (CAPPS). <ref name="Chap1" /> Çanta e tij e kontrolluar iu nënshtrua kontrollit shtesë për eksploziv, pa asnjë kontroll shtesë të kërkuar nga CAPPS në pikën e kontrollit të pasagjerëve. <ref name="Staff2">{{Cito web|url=http://www.9-11commission.gov/staff_statements/staff_statement_3.pdf|title=The Aviation Security System and the 9/11 Attacks – Staff Statement No. 3|website=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States|accessdate=22 qershor 2008}}</ref> Asnjë nga personeli i kontrollit të sigurisë nuk raportoi ndonjë gjë të pazakontë për rrëmbyesit. <ref name="Staff" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2004/aug/22/september11.alqaida|title=Inside the mind of a terrorist|last=Bennett|first=Ronan|date=22 gusht 2004|work=The Guardian|access-date=22 qershor 2008|location=London}}</ref> Haznawi dhe Ghamdi hynë në avion në 07:39 dhe u ulën në vendet e klasit të parë 6B dhe 3D respektivisht. Nami hipi një minutë më vonë dhe u ul në klasën e parë të klasës 3C. Ziad Jarrah e quajti të dashurën e tij, Aysel Sengün, nga një telefon publik në aeroport, duke përsëritur vazhdimisht fjalët "Unë të dua". <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/20/september11.usa|title=9/11 hijacker made last 'I love you' call|last=Vasagar|first=Jeevan|date=20 nëntor 2002|access-date=6 mars 2017}}</ref> Ai hipi në 07:48 dhe u ul në selinë 1B. <ref name="Staff">{{Cito web|url=https://www.archives.gov/research/9-11/staff-report.pdf|title=Staff Report – "We Have Some Planes": The Four Flights – a Chronology|publisher=[[9/11 Commission|National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States]]|accessdate=6 shtator 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812073107/http://www.archives.gov/research/9-11/staff-report.pdf|archivedate=12 gusht 2011}}</ref> <ref name="Chap1">{{Cite book|chapter='We Have Some Planes'|chapter-url=http://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch1.htm|year=2004|title=9/11 Commission Report|publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States|accessdate=30 maj 2008}}</ref> Avioni ishte planifikuar të nisej në orën 08:00 dhe të largohej nga porta A17 në orën 08:01. <ref name="Love">{{Cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/14789502/|title=No greater love|last=Pauley|first=Jane|date=11 shtator 2006|access-date=24 gusht 2008|publisher=MSNBC}}</ref> Mbeti i vonuar në terren deri në 08:42 për shkak të mbingarkesës së rëndë të aeroportit. <ref>{{Cito web|title=Flight 93 Pilot's Wife Recalls Terror of Recording|url=http://www.abcnews.go.com/GMA/story?id=1838257|date=13 prill 2006|publisher=[[ABC News]]|accessdate=24 gusht 2008}}</ref> Të tre fluturimet e tjera të rrëmbyer u larguan brenda pesëmbëdhjetë minutave nga oraret e tyre të planifikuara. Përderosa Avioni 93 u ngjith në ajër, Avioni 11 ishte katër minuta larg goditjes së Kullës së Veriut dhe Avioni 175 u rrëmbye; Avioni 77 ishte ngjitur normalisht dhe ishte nëntë minuta larg nga rrëmbimi. <ref>{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0CE0D81F3FF935A25753C1A9679C8B63|title=A Nation Challenged: The Tapes; 'We Have Some Planes,' Hijacker Said on Sept. 11|last=Wald|first=Matthew L|date=16 tetor 2001|work=The New York Times|access-date=24 gusht 2008|last2=Kevin Sack}}</ref> Deri në 09:02, një minutë para se Avioni175 të godiste Kullën e Jugut, Avioni 93 arriti lartësinë e saj prej {{Convert|35000|ft|m}} . <ref name="ntsb-fps">{{Cito web|url=https://www.hsdl.org/?view&did=478665|format=PDF|title=National Transportation Safety Board: Flight Path Study – United Airlines Flight 93|date=19 shkurt 2002|publisher=[[Homeland Security Digital Library]]|accessdate=12 shtator 2011}}</ref> Me sulmet që shpalosen, zyrtarët e trafikut ajror filluan të lëshonin paralajmërime nëpërmjet Sistemit të Komunikimit dhe Raportimit të Komunikimit të Avionëve (ACARS). Ed Ballinger, dispeçer i fluturimit të Bashkuar, filloi të dërgonte paralajmërime për kokën me kokë në fluturimet e United Airlines në 09:19, 17 minuta pasi ai u bë i vetëdijshëm për ndikimin e Fluturimit 175. <ref name="Staff">{{Cito web|url=https://www.archives.gov/research/9-11/staff-report.pdf|title=Staff Report – "We Have Some Planes": The Four Flights – a Chronology|publisher=[[9/11 Commission|National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States]]|accessdate=6 shtator 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812073107/http://www.archives.gov/research/9-11/staff-report.pdf|archivedate=12 gusht 2011}}</ref> Ballinger ishte përgjegjës për fluturime të shumta, dhe ai dërgoi mesazhin në Fluturim &nbsp; 93 në 09:23. Ballinger mori një mesazh rutinë ACARS nga Fluturimi &nbsp; 93 në 09:21. <ref name="Staff" /> Në orën 09:22, pas mësimit të ngjarjeve në Qendrën Botërore të Tregtisë, gruaja e LeRoy Homerit, Melody Homer, kishte një mesazh ACARS dërguar burrit të saj në kabinën e pilotit duke pyetur nëse ai ishte në rregull. <ref name="Notes">{{Cite book|chapter-url=http://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Notes.htm|chapter=Notes|year=2004|title=9/11 Commission Report|publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States|accessdate=30 maj 2008}}</ref> Në 09:24, Fluturimi &nbsp; 93 morën paralajmërimin e Ballinger's ACARS, "Kujdes ndonjë ndërhyrje në kabinën e pilotit - dy a / c [aeroplanë] goditi Qendrën Botërore të Tregtisë". <ref name="CNN1">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2004/US/07/22/911.flight.93/index.html|title=Flight 93 hijacker: 'Shall we finish it off?'|date=23 korrik 2004|access-date=23 qershor 2008|publisher=CNN}}</ref> Në 09:26, kapiteni Jason Dahl dërgoi një mesazh ACARS mbrapa, "Ed, konfirmon fundit mssg plz-Jason". <ref name="CNN1" /> Në 09:27:25, ekuipazhi i fluturimit iu përgjigj radio komunikacionit rutinë nga kontrolli i trafikut ajror. Ky ishte komunikimi i fundit i bërë nga ekuipazhi i fluturimit para rrëmbimit. <ref>{{Cito web|title=Air Traffic Control Recording|url=https://www.ntsb.gov/doclib/foia/9_11/ATC_Report_UA93.pdf|date=21 dhjetor 2001|publisher=[[National Transportation Safety Board]]|accessdate=24 gusht 2008}}</ref> <nowiki> [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> q00bf3xa42rqoq1rijyhjj7o3zkivqd 0 266033 2978337 2356575 2026-05-07T19:12:26Z RaveDog 44692 better audio quality 2978337 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =Kärnten | native_name =Kärnten |Gjuha vendase =[[Gjuha gjermane|gjermanisht]] | settlement_type = [[Shtetet e Austrisë|Shtet federal]] | nicknames = | mottoes = | image_flag =Flag of Carinthia.svg|120px | flag_link = Flamuri | image_seal =Kaernten CoA.svg | seal_link = Stema | seal_size =60px | image_skyline = | image_caption = | image_skyline_gjerësia = <!--Administrimi territorial--> |Shteti =Austria |Shteti federal = |Rajoni = |Kryeqyteti = [[Klagenfurt]] |Guvernorati =Peter Kaiser |Qarku = |Bashkia = |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja =9,535.97 km²<br>(3,681.86 sq mi) |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total =557,371 | population_total_viti =2015 |Dendësia =58/km² (150/sq mi) |Zona urbane = |Zona metropolitane = <!-- Të dhëna--> |Lartësia = | population_demonym = | established_date = |Zona Kohore =[[Central European Time|CET]] +1 |Ora Verore =[[Central European Summer Time|CEST]] +2 | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = | website =http://www.ktn.gv.at/ |E-Posta = <!--Harta--> | image_map =Kärnten in Austria.svg | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Kärnten''' ({{lang-de|Kärnten}}, {{IPA-de|ˈkɛɐ̯ntn̩|-|De-at-Kärnten.ogg}}; [[Gjuha sllovene|sllovenisht]]: Koroška; [[Gjuha italiane|italisht]]: Carinzia) është shteti më jugor nga [[Shtetet e Austrisë|shtetet austriake]]. I vendosur brenda Alpeve Lindore, ajo shënohet për malet dhe liqenet e saj. Gjuha kryesore është [[Gjuha gjermane|gjermanishtja]]. Dialektet e saj rajonale i përkasin grupit [[Bavarishtja jugore|jugor bavarez]]. Dialektet sllovene karinase, të cilat mbizotëronin në pjesën juglindore të rajonit deri në gjysmën e parë të shekullit të 20-të, tani flitet nga një pakicë e vogël. == Emri == == Gjeografia == == Historia == == Ndarja administrative == == Politika == == Gjuha == == Shiko edhe == {{Stampa:Shtetet federale të Austrisë}} == Referimet == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == {{AT-gjeo-cung}} {{Shtetet e Austrisë}} [[Kategoria:Shtete në Austri]] psgbes1zp52lcddck0qe3l5x5dtr60i 0 266631 2978562 2955740 2026-05-08T08:05:01Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2978562 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = Rajonet e Anglisë<br>Regions of England ([[Gjuha angleze|anglisht]]) | map = {{England Labelled Map}} | category = Rajone statistikore<br> Rajone administrative | territory = [[Anglia|Angli]] | start_date = 1994 | current_number = {{Collapsible list | title= 9 rajone | [[North East England|North East]] | [[North West England|North West]] | [[Yorkshire and the Humber]] | [[East Midlands]] | [[West Midlands (region)|West Midlands]] | [[East of England]] | [[Greater London|London]] | [[South East England|South East]] | [[South West England|South West]] }} | exofficio = [[ITL 1 statistical regions of England|ITL 1 region]] | exofficio1 = [[Njësia zgjedhore e Parlamentit Evropian|Njësia zgjedhore evropian]] (1999&ndash;2020) | population_range = 2,669,941–9,180,135 | area_range = 1,572–23,836 km² | government = [[Bordi i drejtuesve të pushtetit vendor]] (5) | government1 = Asambleja zgjedhore ([[Autoriteti i Madh i Londrës|1]]) | government2 = S'ka (3)<!--Y&H, NE and WM--> | subdivision = [[Qarku jo metropolitan]] me dy nivele (21) | subdivision1 = [[Qarku metropolitane]] (6) | subdivision2 = [[Autoritetet unitare të Anglisë|Zona e autoritetit unitar]] (62) | subdivision3 = [[London boroughs#List of boroughs|London borough]] (32 Greater London, 1, City Of London)<!--32 GL and CoL--> }} '''Rajonet e Anglisë''', të njohura më parë si '''rajonet e zyrës së qeverisë''', janë niveli më i lartë i [[Njësitë administrative të Anglisë|ndarjes administrative në Angli]]. Ato u krijuan në vitin 1994<ref>[https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/7448/1622442.pdf Local government geography and history], Department for Communities and Local Government. Retrieved 23 November 2016.</ref> dhe ndjekin kufijtë e qarkut 1974–96. Ato janë një vazhdimësi e rajoneve standarde të mëparshme të viteve 1940 që ndoqën kufijtë administrativë të qarkut 1889–1974. Midis 1994 dhe 2011, të nëntë rajonet kishin funksione pjesërisht të transferuara; ato nuk e përmbushin më këtë rol, duke vazhduar të përdoren për qëllime të kufizuara statistikore.<ref name="ONS Geography Guide">{{cite web|url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/a-beginners-guide-to-uk-geography-2023/about|title=A Beginners Guide to UK Geography (2023)|author=<!--Not stated-->|date=24 gusht 2023|website=Open Geography Portal|publisher=Office for National Statistics|language=en|access-date=9 dhjetor 2023}}</ref> Ndërsa Mbretëria e Bashkuar ishte anëtare e [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]], ato përcaktuan zonat (njësi zgjedhore) për qëllimet e zgjedhjeve për [[Parlamenti Evropian|Parlamentin Evropian]]. [[Eurostat]] gjithashtu i përdor ato për të demarkuar Nomenklaturën e Njësive Territoriale për Statistikat (NUTS) rajone ("NUTS 1 rajone") brenda [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]], të cilat në vitin 2021 u zëvendësuan nga rajonet e Nivelit Territorial Ndërkombëtar (ITL) ("rajonet ITL 1"). [[Rajoni i Londrës]] ka një [[Kryetari i Londrës|kryetar bashkie]] dhe [[Asambleja e Londrës|asamble]] të zgjedhur drejtpërdrejt. Gjashtë rajone kanë [[Bordi i drejtuesve të pushtetit vendor|borde drejtuese të autoriteteve vendore]] për të ndihmuar në korrelimin e politikave kryesore të autoriteteve vendore. Dy qarqet e mbetura nuk kanë më asnjë funksion administrativ, pasi kanë hequr bordet e tyre drejtuese të autoriteteve lokale rajonale. Në vitin 1998, dhomat rajonale u krijuan në tetë rajone jashtë Londrës, të cilat prodhuan plane strategjike dhe rekomandime për autoritetet vendore. Secili nga rajonet kishte gjithashtu një zyrë të lidhur (qendrore) të qeverisë me një farë përgjegjësie për koordinimin e politikave, dhe, nga viti 2007, një ministër rajonal me kohë të pjesshme brenda Qeverisë. Komitetet e Përzgjedhura Rajonale të [[Dhoma e Komunëve të Mbretërisë së Bashkuar|Dhomës së Komuneve]] u krijuan në vitin 2009. Megjithatë, dhomat dhe komitetet e përzgjedhura u shfuqizuan në maj 2010, duke i rikthyer këto funksione nivelit kryesor të qeverisjes vendore,<ref>{{cite web|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201011/cmhansrd/cm100527/debtext/100527-0001.htm#10052726000005|title=House of Commons Hansard Debates for 27 May 2010 (pt 0001)|publisher=Publications.parliament.uk|date=27 maj 2010|access-date=2010-11-24|language=en}}</ref> me funksione të kufizuara të transferuara në bordet e drejtuesve të autoriteteve lokale rajonale. krijuar në vitin 2009. Ministrat rajonalë nuk u riemëruan nga qeveria e ardhshme e Koalicionit dhe Zyrat e Qeverisë u shfuqizuan në vitin 2011. Nga viti 2011, autoritete të kombinuara janë futur në disa rajone të qyteteve, me përgjegjësi të ngjashme me ish dhomat rajonale (dhe në disa raste, duke zëvendësuar një bord drejtuesish të autoriteteve lokale rajonale në një shkallë më të vogël), por që marrin gjithashtu funksione shtesë të deleguara nga qendra qeveria në lidhje me transportin dhe politikën ekonomike. [[Agjencitë e zhvillimit rajonal]] ishin organe publike të krijuara në të nëntë rajonet në vitin 1998 për të nxitur zhvillimin ekonomik. Ata kishin disa funksione të deleguara, duke përfshirë administrimin e fondeve të zhvillimit rajonal të Bashkimit Evropian, dhe morën fonde gjithashtu nga qeveria qendrore. Këto u shfuqizuan në vitin 2012, me funksionet statutore që iu kthyen autoriteteve vendore dhe qeverisë qendrore; megjithatë, u krijuan vullnetarisht partneritete të ndërmarrjeve lokale në shkallë më të vogël për të marrë disa funksione që lidhen me koordinimin e prioriteteve ekonomike dhe zhvillimit. == Historia == == Rajonet == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! scope = "row" style="text-align:center;" | Name<ref name="Regions">{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/england/government-office-regions/index.html|title=Regions (Former GORs)|publisher=ONS|language=en|accessdate=2015-08-25|archive-date=5 janar 2016|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/england/government-office-regions/index.html|url-status=dead}}</ref> ! Population ! 10-year % increase <br /> (to [[United Kingdom 2011 Census|2011 Census]]) ! Si ! Population<br />density ! Median gross annual<br/ >earnings (£) 2014<ref>{{cite web|title=ASHE 1997 to 2014 selected estimates (Excel sheet 408Kb)|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/ashe/annual-survey-of-hours-and-earnings/2014-provisional-results/ashe-1997-to-2014-selected-estimates.xls|publisher=Office for National Statistics|language=en|accessdate=17 dhjetor 2014}}</ref> !% of population claiming <br /> Income Support <br /> or JSA <br /> (August 2012) !% as at August 2001 !Largest urban area |- |align=center| [[South East England|South East]]<br /> | 8,634,750 | 7.9% | {{cvt|19,095|km2|disp=br()|sortable=on}} | {{cvt|452.20|/km2|disp=br()|sortable=on}} | 28,629 | 3.0% | 5.4% |align=center| [[Portsmouth]] |- |align=center| [[Greater London|London]] | 8,173,941 | 14.0% | {{cvt|1,572|km2|disp=br()|sortable=on}} | {{cvt|5199.71|/km2|disp=br()|sortable=on}} | 35,069 | 5.3% | 10.1% |align=center|[[London]] |- |align=center| [[North West England|North West]] | 7,052,177 | 4.8% | {{cvt|14,165|km2|disp=br()|sortable=on}} | {{cvt|497.86|/km2|disp=br()|sortable=on}} | 25,229 | 5.3% | 10.4% |align=center| [[Manchester]] |- |align=center| [[East of England]] | 5,846,965 | 8.5% | {{cvt|19,120|km2|disp=br()|sortable=on}} | {{cvt|305.80|/km2|disp=br()|sortable=on}} | 26,830 | 3.5% | 6.2% |align=center| [[Norwich]] |- |align=center| [[West Midlands (region)|West Midlands]] | 5,601,847 | 6.4% | {{cvt|13,000|km2|disp=br()|sortable=on}} | {{cvt|430.00|/km2|disp=br()|sortable=on}} | 24,920 | 5.1% | 9.2% |align=center| [[Birmingham]] |- |align=center| [[South West England|South West]] | 5,288,935 | 7.3% | {{cvt|23,829|km2|disp=br()|sortable=on}} | {{cvt|221.95|/km2|disp=br()|sortable=on}} | 25,571 | 3.3% | 6.8% |align=center| [[Bristol]] |- |align=center| {{nowrap|[[Yorkshire and the Humber]]}} | 5,283,733 | 6.4% | {{cvt|15,420|km2|disp=br()|sortable=on}} | {{cvt|342.65|/km2|disp=br()|sortable=on}} | 24,999 | 5.2% | 9.3% |align=center| [[Leeds]] |- |align=center| [[East Midlands]] | 4,533,222 | 8.7% | {{cvt|15,627|km2|disp=br()|sortable=on}} | {{cvt|290.09|/km2|disp=br()|sortable=on}} | 25,027 | 4.2% | 7.7% |align=center| [[Leicester]] |- |align=center| [[North East England|North East]] | 2,596,886 | 3.2% | {{cvt|8,592|km2|disp=br()|sortable=on}} | {{cvt|302.24|/km2|disp=br()|sortable=on}} | 24,876 | 6.1% | 11.6% |align=center| [[Newcastle upon Tyne]] |- ! England ! 53,012,456 ! 7.88% ! {{cvt|130,420|km2|disp=br()|sortable=on}} ! {{cvt|406.55|/km2|disp=br()|sortable=on}} ! 27,487 ! 4.45% ! 8.32% ! [[London]] |} == Nëndarjet == {{Kryesor|Njësitë administrative të Anglisë}} Pushteti vendor në Angli nuk ndjek një strukturë uniforme. Prandaj, çdo rajon ndahet në një sërë [[Qarqet e Anglisë|nënndarjesh të mëtejshme]]. Londra është e ndarë në [[London boroughs]] të Londrës dhe [[Qyteti i Londrës|një qark]], ndërsa rajonet e tjera janë të ndara në [[Qarku metropolitan|qarqe metropolitane]], [[Qarku shire|qarqe shire]] dhe [[Autoriteti unitar|autoritete unitare]]. Qarqet ndahen më tej në [[Distriktet e Anglisë|distrikte]] dhe disa zona janë gjithashtu të ndara më tej në [[Famullia civile|famulli civile]]. Rajonet ndahen gjithashtu në nënrajone, të cilat zakonisht grupojnë së bashku autoritetet lokale të lidhura socio-ekonomikisht. Megjithatë, nënrajonet nuk kanë status zyrtar dhe përdoren pak përveçse për qëllime të planifikimit strategjik. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Rajone të Anglisë]] m6z12801overj2yi6b0z62nafyu6ge0 1 267584 2978523 2968091 2026-05-08T04:19:16Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kombëtarja italiane e futbollit/Arkivi 1]] 2978523 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kombëtarja italiane e futbollit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} eywypch4jn1m5i3suv8d53cl23nmysg 1 267778 2978525 2968687 2026-05-08T04:19:36Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lezha/Arkivi 1]] 2978525 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lezha/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 01n5up0okpwtz07zpgyj0cdsmdsib5n 1 267847 2978527 2968862 2026-05-08T04:19:56Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lista e shqiptaro-amerikanëve/Arkivi 1]] 2978527 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lista e shqiptaro-amerikanëve/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} q3yukqcui0zmap1xpd21ooh0iscwu59 1 267850 2978529 2968867 2026-05-08T04:20:16Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare/Arkivi 1]] 2978529 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} qfezomj126e2j6qp531dl4q059vgu9a 1 270577 2978531 2967022 2026-05-08T04:21:29Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Jakut el-Hamaui/Arkivi 1]] 2978531 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Jakut el-Hamaui/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} qbkwqybtd3cwtl6qecuhw2nsia7lc8l 1 271034 2978533 2968758 2026-05-08T04:21:49Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Linja e Autobusit në Tiranë/Arkivi 1]] 2978533 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Linja e Autobusit në Tiranë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 6uo37g7gqrva0uv3amuc5oihgesmqje 4 273013 2978511 2927606 2026-05-08T02:17:27Z Klein Muçi 52109 2978511 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikipedia:Administrata/styles.css" /> <div class="adm-archive-page"> <div class="adm-archive-header"> <div class="adm-archive-icon">[[Skeda:Filing cabinet icon.svg|48px|center|link=]]</div> <div class="adm-archive-header-text"> <div class="adm-archive-title">Arkiv i kandidaturave për burokratë</div> </div> </div> </div> {| class="adm-archive-table wikitable sortable" |- ! class="adm-at-n" | Nr ! Përdoruesi ! Hera ! Vetjake ! Data e hapjes ! Data e mbylljes ! Votat ! Për ! Kundër ! % për ! Përfundimi ! Në detyrë |- | 1 || [[Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/Uni|Uni]] || I || || 9 shtator 2006 || 17 shtator 2006 || 6 || 6 || 0 || 100% || <span class="adm-at-approved">miratim</span> || |- | 2 || [[Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/Puntori|Puntori]] || I || || 9 shtator 2006 || 17 shtator 2006 || 5 || 0 || 5 || 0% || <span class="adm-at-rejected">dështim</span> || <span class="adm-at-duty">✓</span> |- | 3 || [[Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/Dan|Dan]] || I || || 9 shtator 2006 || 17 shtator 2006 || 5 || 0 || 5 || 0% || <span class="adm-at-rejected">dështim</span> || |- | 4 || [[Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/Mig|Mig]] || I || || 5 nëntor 2007 || 24 nëntor 2007 || 5 || 2 || 3 || 40% || <span class="adm-at-rejected">dështim</span> || |- | 5 || [[Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/Joni|Joni]] || I || || 5 nëntor 2007 || 24 nëntor 2007 || 4 || 2 || 2 || 50% || <span class="adm-at-rejected">dështim</span> || |- | 6 || [[Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/Aeternus|Aeternus]] || I || ✗ || 18 mars 2009 || 2 korrik 2009 || 0 || 0 || 0 || 0% || <span class="adm-at-approved">miratim</span> || |- | 7 || [[Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/Sadsadas|Sadsadas]] || I || || 30 qershor 2015 || 29 korrik 2015 || 5 || 5 || 0 || 100% || <span class="adm-at-approved">miratim</span> || |- | 8 || [[Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/Mr. Pseudo|Mr. Pseudo]] || I || || 25 dhjetor 2015 || 8 janar 2016 || 5 || 5 || 0 || 100% || <span class="adm-at-approved">miratim</span> || |} pzfwrfwdzy6d3pdrwpoouus01hzlhlz 1 277601 2978535 2969025 2026-05-08T04:22:27Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara/Arkivi 1]] 2978535 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} se81z4kczq23gytgfxktbggwvs0ycl6 1 277835 2978569 2976914 2026-05-08T11:32:35Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2978569 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Riyad Mahrez/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Riyad Mahrez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976913 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201017225959/http://www.dzfoot.com/2015/11/17/algerie-tanzanie-live-tweet-77327.php për lidhjen http://www.dzfoot.com/2015/11/17/algerie-tanzanie-live-tweet-77327.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 maj 2026 22:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Riyad Mahrez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978568 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161008032119/http://www.djazairess.com/fr/letemps/140838 për lidhjen http://www.djazairess.com/fr/letemps/140838. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2026 13:32 (CEST) rpv6nchkl3t1gi18lay57v6v8m2mu8e 0 277904 2978556 2956407 2026-05-08T05:42:35Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2978556 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|emri=Portreti i një Vajze në Zjarr|country=Francë|caption=Festival de Cannes film poster <!--To be replaced by official theatrical release poster.-->|film_name=Portrait de la jeune fille en feu|director=[[Céline Sciamma]]|producer=Véronique Cayla Bénédicte Couvreur|writer=Céline Sciamma|music=Jean-Baptiste de Laubier Arthur Simonini|cinematography=Claire Mathon|starring=Noémie Merlant Adèle Haenel|editing=Julien Lacheray|studio=Lilies Films|distributor=Pyramide Films <!--WP:FILMDIST: the distributor(s) should be restricted to the country or countries that produced the film.-->|released=19 maj 2019 Festivali i Kanës|runtime=120 minutes<ref name="Cannes" />|alt=<!--Alt text for the image. See [[WP:ALT]].-->|producenti=Véronique Cayla Bénédicte Couvreur|kinematografia=Claire Mathon|gjuha=Frengjisht|zgjatja=120 minuta<ref name="Cannes" />|data e lëshimit={{film date|2019|5|19|[[2019 Cannes Film Festival|Cannes]]|2019|9|18|France|df=yes}}|shpërndarësi=Pyramide Films <!--WP:FILMDIST: the distributor(s) should be restricted to the country or countries that produced the film.-->|cutter=Julien Lacheray|muzika=Jean-Baptiste de Laubier Arthur Simonini|gross=$7.3 million<ref name="BOM">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1325958657/?ref_=bo_we_table_27|title=Portrait of a Lady on Fire|website=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[IMDb|IMDbPro]]|date=2019|accessdate=28 shkurt 2020}}</ref><ref name="NUM">{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Portrait-de-la-jeune-fille-en-feu-(France)#tab=summary|title=Portrait de la jeune fille en feu|website=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|publisher=Nash Information Services|date=2019|accessdate=28 shkurt 2020|archive-date=5 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905074753/https://www.the-numbers.com/movie/Portrait-de-la-jeune-fille-en-feu-(France)#tab=summary|url-status=dead}}</ref>|language=Frengjisht|shteti=Francë|aktori=Adele Haenel Noemie Merlant|autori=Celine Sciamma|viti=2019|regjisori=Celine Sciamma|titulli=Portreti i një Vajze në Zjarr|figura=Portrait of a Lady on Fire.jpg|fitimet=$7.3 million<ref name="BOM"/><ref name="NUM"/>|figura_madhësia=}} '''''Portreti i një Vajze në Zjarr''''' (Frengjisht: Portrait de la jeune fille en feu) është një film dramatik historik francez i vitit 2019, shkruar dhe drejtuar nga Céline Sciamma, ku interpretojnë Noémie Merlant dhe Adèle Haenel. Filmi tregon historinë e një afere të ndaluar midis një aristokrate dhe një piktore të ngarkuar për të pikturuar portretin e saj. Ngjarja zhvillohet në fund të shekullit 18-të, në Francë. ''Portreti i një Vajze në Zjarr'' u [[Festivali i Filmit në Kanë|zgjodh]] për të garuar për Palme d'Or në Festivalin e Filmit në Kanë 2019.<ref name="CannesPalme">{{Cito web|title=The 2019 Official Selection|url=https://www.festival-cannes.com/en/infos-communiques/communique/articles/the-2019-official-selection|website=[[Cannes Film Festival| Festival de Cannes]]|date=18 prill 2019|accessdate=9 maj 2019}}</ref><ref name="GuardianCannes">{{Cito web|url=https://www.theguardian.com/film/2019/apr/18/cannes-festival-2019-full-list-of-films|title=Cannes festival 2019: full list of films|website=[[The Guardian]]|date=6 maj 2019|accessdate=18 prill 2019}}</ref> Filmi fitoi Queer Palm në Kanë, duke u bërë filmi i parë i drejtuar nga një grua që fitoi çmimin.<ref name="Richford">{{Cito web|last=Richford|first=Rhonda|title=Cannes: 'Portrait of a Lady on Fire' Takes Queer Palm Prize|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/cannes-portrait-de-la-jeune-fille-en-feu-takes-queer-palm-prize-1213514|accessdate=25 maj 2019}}</ref> Sciamma gjithashtu fitoi çmimin për skenarin më të mirë në Kanë.<ref name="Cannes">{{Cito web|title=Portrait de la jeune fille en feu (Portrait of a Lady on Fire)|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/portrait-de-la-jeune-fille-en-feu|website=[[Cannes Film Festival| Festival de Cannes]]|date=2019|accessdate=27 maj 2019}}</ref><ref name="DebrugeCannes">{{Cito web|last=Debruge|first=Peter|url=https://variety.com/2019/film/news/cannes-film-festival-2019-winners-1203225973/|title=Bong Joon-ho's 'Parasite' Wins the Palme d'Or at Cannes|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=25 maj 2019|accessdate=26 maj 2019}}</ref><ref name="Pulver">{{Cito web|last=Pulver|first=Andrew|url=https://www.theguardian.com/film/2019/may/25/bong-joon-hos-parasite-wins-palme-dor-at-cannes-film-festival|title=Bong Joon-ho's Parasite wins Palme d'Or at Cannes film festival|website=[[The Guardian]]|date=25 maj 2019|accessdate=26 maj 2019}}</ref> Në Francë filmi doli ne kinema më 18 shtator 2019.<ref name="JPBO">{{Cito web|title=Portrait de la jeune fille en feu|url=http://jpbox-office.com/fichfilm.php?id=19436|website=JP's Box-Office|date=2019|accessdate=10 tetor 2019|language=Fr}}</ref> Filme ishte nominuar për Independent Awards Awards, Critics 'Choice Awards dhe Golden Globe Awards për filmin më të mirë të gjuhëve të huaja dhe u zgjodh nga Bordi Kombëtar i Rishikimit si një ndër pesë top filmat e gjuhëve të huaja të vitit 2019. == Komploti == Në fund të shekullit të tetëmbëdhjetë, Marianne, një piktore e re, jep mësime për pikturë. Një prej studenteve të saj e pyet atë për një pikturë të saj, të cilën Marianne e quan ''Portreti i një Vajze në Zjarr'' . Vite më parë, Marianne mbërrin në një ishull të izoluar në Bretanjë. Ajo ishte porositur për të pikturuar portretin e një gruaje të re, të quajtur Héloïse, e cila do të martohej me një fisnik [[Milano|Milanez]]. Marianne informohet se Héloïse më parë ka refuzuar të pozojë për portrete pasi nuk dëshiron të martohet. Marianne bëhet si shoqëruese e paguar e Héloïse për të qenë në gjendje ta pikturojë atë në fshehtësi, dhe e shoqëron atë në shëtitjet e përditshme për të mësuar përmendësh veçoritë e saj. Marianne përfundon portretin, por e gjen veten të paaftë të tradhtojë besimin e Héloïse dhe zbulon arsyen e vërtetë për ardhjen e saj. Pasi Héloïse kritikon pikturën, Marianne e shkatërron veprën. Nëna e Héloïse është e tronditur kur dëgjon që Héloïse është e gatshme të pozojë për Marianne gjatë ditëve të ardhshme. Deri sa nëna e Héloïse niset për në Itali, lidhja e Héloïse dhe Marianne forcohet. Një mbrëmje, ato lexojnë historinë e Orfeut dhe Euridikës dhe debatojnë për arsyen e vërtetë pse Orfeu u kthye për të parë gruan e tij. Dyshja ndihmojnë Sophie, një shërbëtore, të ketë një abort dhe të trija shkojnë në një mbledhi ku gratë këndojnë dhe kërcejnë, gjatë së cilës fustani i Héloïse për disa çaste kaplohet nga zjarri. Ndërkohë, nëpër shtëpi, Marianne përcillet nga pamje të Héloïse në një fustan martese. Të nesërmen, Marianne dhe Héloïse shkojnë në një shpellë dhe ndajnë puthjen e tyre të parë dhe me pasion bëjnë dashuri më vonë atë natë. Gjatë ditëve në vazhdim, dashuria e tyre rritet. Sidoqoftë, ajo ndërprehet nga kthimi i pashmangshëm i nënës së Héloïse. Marianne skicon vizatime të të dyjave që të kujtojnë njëra-tjetrën dhe përshëndetet me nxitim. Ndërsa Marianne vrapon nga shtëpia, ajo dëgjon se Héloïse i thotë: "Kthehu!". Ajo kthehet rrotull dhe e sheh Héloïse në veshjen e saj të dasmës, duke u shfaqur tamam siç dukej në vizionet që përhumbën më parë Marianne. Në të tashmen, Marianne zbulon se ajo e pa Héloïse edhe dy herë. Hera e parë ishte në një galeri në formën e një portreti, ku Héloïse u shfaq me një fëmijë dhe mbante me ngulm një libër të hapur në faqen 28, duke kujtuar një vetë-portret të Marianne që ajo kërkoi në atë faqe. Hera e dytë ishte në një koncert, ku Héloïse kaplohet me emocione ndërsa orkestra luan Presto nga "Vera" e Katër Stinëve të [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]]<nowiki/>t, të cilën Marianne e kishte luajtur më parë për Héloïse në një klaviçembal. == Produksioni == Gjirimet kryesore filluan në Tetor 2018<ref name="Quiberon">{{Cito web|title=Quiberon. Cinéma : Céline Sciamma et Adèle Haenel tournent sur la presqu’île|url=https://www.letelegramme.fr/morbihan/quiberon/quiberon-cinema-celine-sciamma-et-adele-haenel-tournent-sur-la-presqu-ile-24-10-2018-12115888.php|website=[[Le Télégramme]]|date=24 tetor 2018|accessdate=15 dhjetor 2019}}</ref> dhe u përfunduan pas 38 ditësh.<ref name="Leon">{{Cito web|last=Leon|first=Melissa|title=A Lesbian Movie Masterpiece That Explodes the Male Gaze|url=https://www.thedailybeast.com/portrait-of-a-lady-on-fire-a-lesbian-movie-masterpiece-that-explodes-the-male-gaze|website=[[The Daily Beast]]|date=9 dhjetor 2019|accessdate=15 dhjetor 2019}}</ref> Xhirimet u zhvilluan në Saint-Pierre-Quiberon në Britani dhe në një pallat në La Chapelle-Gauthier, Seine-et-Marne.<ref name="Dutheil">{{Cito web|last=Dutheil|first=Marie-Charlotte|title=La Chapelle-Gauthier : le château sous les feux de la rampe grâce au Festival de Cannes|url=http://www.leparisien.fr/seine-et-marne-77/la-chapelle-gauthier-le-chateau-sous-les-feux-de-la-rampe-grace-au-festival-de-cannes-30-05-2019-8083020.php|website=[[Le Parisien]]|date=30 maj 2019|accessdate=15 dhjetor 2019}}</ref> Piktura dhe skica në film janë realizuar nga artisti Hélène Delmaire. Ajo pikturonte 16 orë çdo ditë gjatë xhirimeve, duke e mbështetur pikturimin e saj në skena. Duart e saj u shfaqën në film. Për të shënuar daljen e filmit në Francë, pikturat e Delmaire nga ''Portreti i një Zonja në Zjarr'' u ekspozuan në Galerie Joseph në [[Parisi|Paris]] nga 20 deri më 22 shtator 2019.<ref>{{Cito web|url=https://galeriejoseph.com/en/2019/10/02/paris-art-gallery-rental/|title=Paintings from the movie "Portrait of a Lady on Fire" at Galerie Joseph|date=2 tetor 2019|website=Galerie Joseph|language=en-US|accessdate=15 janar 2020}}</ref> == Rolet == * Noémie Merlant si Marianne * Adèle Haenel si Héloïse * [[Luana Bajrami]] si Sophie * Valeria Golino si Konteshë == Lirimi == Më 22 gusht 2018, distributori i filmit MK2 filloi shitjen e të drejtave ndërkombëtare të filmit, me Pyramide Films fitimin e të drejtave të shpërndarjes për Francën.<ref name="mk2_launches">{{Cito web|last=Goodfellow|first=Melanie|title=mk2 launches sales on Céline Sciamma's 'Portrait of A Lady On Fire', Porumboiu's 'The Passenger' (exclusive)|url=https://www.screendaily.com/news/mk2-launches-sales-on-celine-sciammas-portrait-of-a-lady-on-fire-porumboius-the-passenger-exclusive/5132022.article|website=[[Screen Daily]]|date=28 gusht 2018|accessdate=28 maj 2019}}</ref> Më 10 shkurt 2019, Curzon Artificial Eye fitoi të drejtat për Mbretërinë e Bashkuar, Karma Films e bëri këtë për Spanjën, Cinéart për Benelux dhe Folkets Bio për Suedinë.<ref name="mk2_deals">{{Cito web|last=Keslassy|first=Elsa|title=mk2 Scores Major Deals Across Its EFM Slate (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2019/film/news/mk2-portrait-of-a-lady-on-fire-celine-sciamma-efm-1203134657/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=10 shkurt 2019|accessdate=28 maj 2019}}</ref><ref name="Grater">{{Cito web|last=Grater|first=Tom|url=https://www.screendaily.com/news/cannes-competition-pair-portrait-of-a-lady-on-fire-the-whistlers-land-at-uks-curzon-exclusive/5138961.article|title=Cannes Competition pair 'Portrait Of A Lady On Fire', 'The Whistlers' land at UK's Curzon (exclusive)|website=[[Screen Daily]]|date=2 maj 2019|accessdate=7 maj 2019}}</ref> Neon dhe Hulu fituan të drejtat e shpërndarjes për Amerikën e Veriut në 22 maj.<ref name="Barraclough">{{Cito web|last=Barraclough|first=Leo|title=Cannes: Neon, Hulu Acquire Celine Sciamma's 'Portrait of a Lady on Fire'|url=https://variety.com/2019/film/global/cannes-neon-hulu-celine-sciamma-portrait-of-a-lady-on-fire-1203223377/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=22 maj 2019|accessdate=25 maj 2019}}</ref><ref name="Wiseman">{{Cito web|last=Wiseman|first=Andreas|title=NEON & Hulu Take North American Rights To Céline Sciamma's Palme d'Or Contender 'Portrait Of A Lady On Fire' — Cannes|url=https://deadline.com/2019/05/celine-sciamma-cannes-portrait-lady-fire-neon-hulu-1202619760/|website=[[Deadline Hollywood]]|date=22 maj 2019|accessdate=28 maj 2019}}</ref> ''Portreti i një Vajze në Zjarr'' doli në Francë në 18 Shtator 2019.<ref name="JPBO"/> Filmi u shfaq në premierë teatrale në Shtetet e Bashkuara si një lëshim i kufizuar më 6 dhjetor 2019, dhe u përcjell me publikim të gjerë në 14 shkurt 2020.<ref name="Erbland">{{Cito web|last=Erbland|first=Kate|title='Portrait of a Lady on Fire' Announces New Release Plan With Hypnotic Teaser — Exclusive|url=https://www.indiewire.com/2019/11/portrait-of-a-lady-on-fire-release-plan-teaser-1202191303/|website=[[IndieWire]]|date=21 nëntor 2019|accessdate=2 dhjetor 2019}}</ref> Filmi doli në Mbretërinë e Bashkuar më 28 shkurt 2020.<ref name="Loughrey">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/reviews/portrait-of-a-lady-on-fire-review-cast-france-period-lesbian-drama-london-film-festival-a9148271.html|title=Portrait of a Lady on Fire review, London Film Festival: A gorgeous study of two women in love, unbothered by the restrictions of men|last=Loughrey|first=Clarisse|date=9 tetor 2019|work=[[The Independent]]|access-date=2 dhjetor 2019}}</ref> == Pritja == === Kritika === ''Portreti i një Vajze në Zjarr'' u brohorit gjerë. Në uebfaqen e përmbledhjes së agregatorit Rotten Tomatoes, filmi mori aprovim prej 98% bazuar në 195 shqyrtime nga kritikët, me një vlerësim mesatar prej 9.04/10 dhe konsensus: "Një pjesë ''e një'' periudhe veçse e pasur, ''Portreti i një Vajze në Zjarr'' gjen tronditje, dramë që provokon mendimin brenda një dashurie të aktruar fuqishëm ".<ref name="RT">{{Cito web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/portrait_of_a_lady_on_fire|title=Portrait of a Lady on Fire (Portrait de la jeune fille en feu)|website=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=[[Fandango Media]]|date=2019|accessdate=15 shkurt 2020}}</ref> Në Metacritic, filmi mori një rezultat prej 95 nga 100, bazuar në 38 kritika kritike, duke treguar "mirënjohje universale".<ref name="Meta">{{Cito web|url=https://www.metacritic.com/movie/portrait-of-a-lady-on-fire|title=Portrait of a Lady on Fire|website=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS Interactive]]|date=2019|accessdate=15 shkurt 2020}}</ref> === Mirënjohjet === Filmi ishte një nga tre të përzgjedhurit nga Ministria Franceze e Kulturës për aplikimin e Francës në Çmimin e 92-të të Akademisë për Filmin më të Mirë Ndërkombëtar, së bashku me ''Les Misérables'' dhe ''Proxima'' .<ref>{{Cito web|last=Erbland|first=Kate|title=France's Submission for the Best International Feature Film Oscar Could Be a Game-Changer|url=https://www.indiewire.com/2019/09/oscar-submission-france-international-film-2020-1202174271/|publisher=[[Indiewire]]|accessdate=8 janar 2020|date=18 shtator 2019}}</ref> ''Les Misérables'' përfundimisht u dorëzua të përfaqësojë Francën.<ref>{{Cito web|last=Sharf|first=Zack|title='Portrait of a Lady on Fire' Loses Out on France's Oscar Pick to Ladj Ly's 'Les Miserables'|url=https://www.indiewire.com/2019/09/portrait-of-a-lady-on-fire-loses-france-oscar-pick-les-miserables-1202175146/|publisher=[[Indiewire]]|accessdate=8 janar 2020|date=20 shtator 2019}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders;" style="width: 98%;" ! scope="col" |Award ! scope="col" |Date of ceremony ! scope="col" |Category ! scope="col" |Nominee(s) ! scope="col" |Result ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref|Reference}} |- | rowspan="2" |Cannes Film Festival | rowspan="2" |25 May 2019 |Queer Palm | rowspan="2" |Céline Sciamma | {{Won}} | align="center" |<ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/cannes-portrait-de-la-jeune-fille-en-feu-takes-queer-palm-prize-1213514|title=Cannes: 'Portrait of a Lady on Fire' Takes Queer Palm Prize|last=Richford|first=Rhonda|date=24 maj 2019|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=25 maj 2019|language=en}}</ref> |- |Best Screenplay Award | {{Won}} | align="center" |<ref name="Cannes"/><ref name="DebrugeCannes"/> |- |British Independent Film Awards |1 December 2019 |Best International Independent Film |Céline Sciamma, Véronique Cayla, Bénédicte Couvreur | {{Nom}} | align="center" |<ref name="Dalton">{{Cito web|last=Dalton|first=Ben|url=https://www.screendaily.com/news/the-personal-history-of-david-copperfield-wild-rose-head-2019-bifa-nominations/5144228.article|title='The Personal History Of David Copperfield', 'Wild Rose' head 2019 BIFA nominations|website=[[Screen Daily]]|date=30 tetor 2019|accessdate=31 tetor 2019|language=en}}</ref><ref name="Ritman">{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/british-independent-film-awards-2019-winners-list-1258575|title=British Independent Film Awards: 'For Sama' Wins Top Prize|last=Ritman|first=Alex|date=1 dhjetor 2019|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=7 dhjetor 2019|language=en}}</ref> |- | rowspan="5" |European Film Awards | rowspan="5" |7 December 2019 |Best Director |Céline Sciamma | {{Nom}} | rowspan="5" align="center" |<ref name="EFAnoms">{{Cito web|url=https://www.europeanfilmawards.eu/en_EN/nomination-current|title=EFA Nominations|website=[[European Film Awards]]|year=2019|accessdate=11 nëntor 2019|archive-date=9 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109211336/https://europeanfilmawards.eu/en_EN/nomination-current|url-status=dead}}</ref><ref name="LattanzioEFA">{{Cito web|last=Lattanzio|first=Ryan|title=European Film Awards 2019: Antonio Banderas, 'The Favourite,' 'Portrait of a Lady on Fire' Triumph|url=https://www.indiewire.com/2019/12/european-film-awards-2019-winners-1202195299/|website=[[IndieWire]]|date=7 dhjetor 2019|accessdate=7 dhjetor 2019|language=en}}</ref><br /><br /><ref name="EUFA2019">{{Cito web|title=Portrait of a Lady on Fire Wins European University Film Award (EUFA)|url=https://www.europeanfilmacademy.org/News-detail.155.0.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=744&cHash=06c2b0c59e5a34f241e5b2d59747af4d|website=[[European Film Academy]]|date=6 dhjetor 2019|accessdate=7 dhjetor 2019}}</ref><ref name="EUFA">{{Cito web|title=Portrait of a Lady on Fire|url=https://www.eufa.org/en/films/2019/004_Portrait_of_a_Lady_On_Fire.php|website=European University Film Award|year=2019|accessdate=7 dhjetor 2019|archive-date=7 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207230041/https://www.eufa.org/en/films/2019/004_Portrait_of_a_Lady_On_Fire.php|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |Best Actress |Noémie Merlant | {{Nom}} |- |Adèle Haenel | {{Nom}} |- |Best Screenwriter |Céline Sciamma | {{Won}} |- |European University Film Award |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Won}} |- |New York Film Critics Online |7 December 2019 |Foreign Language |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Won}} | align="center" |<ref name="Beresford">{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/parasite-voted-best-picture-by-new-york-film-critics-online-1259537|title='Parasite' Voted Best Picture by New York Film Critics Online|last=Beresford|first=Trilby|date=7 dhjetor 2019|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=8 dhjetor 2019|language=en}}</ref> |- |Los Angeles Film Critics Association |8 December 2019 |Best Cinematography |Claire Mathon | {{Won}} | align="center" |<ref name="Lattanzio_LAFC">{{Cito web|last=Lattanzio|first=Ryan|url=https://www.indiewire.com/2019/12/la-film-critics-2019-winners-1202195434/|title=LA Film Critics Crown 'Parasite,' Bong Joon Ho, Mary Kay Place, and Antonio Banderas|website=[[IndieWire]]|date=8 dhjetor 2019|accessdate=8 dhjetor 2019}}</ref> |- |Toronto Film Critics Association |8 December 2019 |Best Foreign Language Film |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{runner-up}} | align="center" |<ref>{{Cito web|url=https://torontofilmcritics.com/features/announcing-the-tfcas-2019-award-winners/|title=Announcing the TFCA's 2019 Award Winners|date=8 dhjetor 2019|website=Toronto Film Critics Association|language=en-CA|accessdate=5 janar 2020}}</ref> |- |Washington D.C. Area Film Critics Association |8 December 2019 |Best Foreign Language Film |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} | align="center" |<ref name="Neglia_DC">{{Cito web|last=Neglia|first=Matt|url=https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-washington-dc-area-film-critics-association-wafca-winners|title=The 2019 Washington DC Area Film Critics Association (WAFCA) Winners|website=NextBestPicture|date=8 dhjetor 2019|accessdate=9 dhjetor 2019}}</ref> |- | rowspan="6" |Women Film Critics Circle | rowspan="6" |9 December 2019 |Best Movie by a Woman | rowspan="2" |Céline Sciamma |{{runner-up}} | rowspan="6" align="center" |<ref name="Neglia_WFCC">{{Cito web|last=Neglia|first=Matt|url=http://www.nextbestpicture.com/2/post/2019/12/the-2019-women-film-critics-circle-wfcc-nominations.html|title=The 2019 Women Film Critics Circle (WFCC) Nominations|website=NextBestPicture|date=8 dhjetor 2019|accessdate=9 dhjetor 2019|archive-date=19 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819054006/https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-women-film-critics-circle-wfcc-nominations|url-status=dead}}</ref> |- |Best Woman Storyteller |{{runner-up}} |- |Best Movie About Women | rowspan="3" |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Won}} |- |Best Foreign Film By or About Women | {{Won}} |- |Karen Morley Award | {{Nom}} |- |Best Screen Couple |Noémie Merlant and Adèle Haenel{{Efn|Në garë me [[Jennifer Lopez]] and [[Constance Wu]] for ''[[Hustlers (film)|Hustlers]]''.}} | {{Won}} |- | rowspan="3" |Chicago Film Critics Association | rowspan="3" |14 December 2019 |Best Cinematography |Claire Mathon |{{Nom}} | rowspan="3" align="center" |<ref>{{Cito web|url=https://chicagofilmcritics.org/|title=Once Upoan a Time... in Hollywood Leads Chicago Film Critics Association 2019 Award Nominations|date=12 dhjetor 2019|website=[[Chicago Film Critics Association Awards]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191212155731/https://chicagofilmcritics.org/|archivedate=12 dhjetor 2019|accessdate=5 janar 2020}}</ref><ref>{{Cito web|url=https://chicagofilmcritics.org/|title=Chicago Film Critics Association|date=14 dhjetor 2019|website=Chicago Film Critics Association|language=en-US|accessdate=5 janar 2020}}</ref> |- |Best Costume Design | rowspan="2" |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{Nom}} |- |Best Foreign Language Film |{{Nom}} |- |Dallas-Fort Worth Film Critics Association |14 December 2019 |Best Foreign Language Film |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{Runner-up|5th place}} | align="center" |<ref name="Dallas–FortWorthFilmCriticsAssociationAwards">{{Cito web|url=https://dfwcritics.com/dfw-film-critics-pick-1917-as-best-film-of-2019/|title=DFW Film Critics Pick '1917' As Best Film Of 2019|last=Jorgenson|first=Todd|date=16 dhjetor 2019|website=[[Dallas–Fort Worth Film Critics Association]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191216161254/https://dfwcritics.com/dfw-film-critics-pick-1917-as-best-film-of-2019/|archivedate=16 dhjetor 2019|accessdate=5 janar 2020}}</ref> |- | rowspan="3" |Boston Society of Film Critics | rowspan="3" |15 December 2019 |Best Picture | rowspan="2" |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{Runner-up}} | rowspan="3" align="center" |<ref name="BostonSocietyofFilmCriticsAwards">{{Cito web|url=https://bostonfilmcritics.org/current-winners/|title=Current Winners – 2019 Awards|date=15 dhjetor 2019|website=[[Boston Society of Film Critics]]|language=en|accessdate=5 janar 2020}}</ref><ref>{{Cito web|url=https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-boston-society-of-film-critics-bsfc-winners|title=The 2019 Boston Society Of Film Critics (BSFC) Winners|last=Neglia|first=Matt|date=15 dhjetor 2019|website=Next Best Picture|language=en|accessdate=5 janar 2020}}</ref> |- |Best Foreign Language Film |{{Runner-up}} |- |Best Cinematography |Claire Mathon |{{Won}} |- |St. Louis Film Critics Association |15 December 2019 |Best Foreign Film |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} | align="center" |<ref name="Neglia_StL">{{Cito web|last=Neglia|first=Matt|url=https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-st-louis-film-critics-association-stlfca-winners|title=The 2019 St. Louis Film Critics Association (StLFCA) Winners|website=NextBestPicture|date=15 dhjetor 2019|accessdate=17 dhjetor 2019}}</ref> |- | rowspan="8" |IndieWire Critics Poll | rowspan="8" |16 December 2019 |Best Film |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{Runner-up|5th place}} | rowspan="8" align="center" |<ref name="IndieWireCriticsPoll">{{Cito web|url=https://www.indiewire.com/2019/12/best-movies-2019-critics-survey-poll-performances-parasite-adam-driver-lupita-nyongo-1202197615/|title=2019 Critics Poll: The Best Films and Performances According to Over 300 Critics From Around the World|last=Kohn|first=Eric|date=16 dhjetor 2019|publisher=[[IndieWire]]|accessdate=5 janar 2020}}</ref> |- |Best Director |Céline Sciamma |{{Runner-up|4th place}} |- |Best Screenplay |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{Runner-up|10th place}} |- | rowspan="2" |Best Actress |Noémie Merlant |{{Runner-up|13th place}} |- | rowspan="2" |Adèle Haenel |{{Runner-up|10th place}} |- |Best Supporting Actress |{{Runner-up|13th place}} |- |Best Cinematography | rowspan="2" |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{Runner-up|3rd place}} |- |Best Foreign Film |{{Runner-up|3rd place}} |- |San Francisco Bay Area Film Critics Circle |16 December 2019 |Best Foreign Language Film |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{Nom}} | align="center" |<ref name="SanFranciscoBayAreaFilmCriticsCircleAwards">{{Cito web|url=https://www.sfbafcc.com/awards/2019-awards/|title=SFBAFCC 2019 Awards|website=[[San Francisco Bay Area Film Critics Circle]]|accessdate=5 janar 2020|archive-date=14 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214110935/https://www.sfbafcc.com/awards/2019-awards/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |Seattle Film Critics Society | rowspan="2" |16 December 2019 |Best Foreign Language Film |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} | rowspan="2" align="center" |<ref>{{Cito web|url=http://seattlefilmcritics.com/2019/12/16/parasite-named-best-picture-of-2019-by-seattle-film-critics-society/|title='Parasite' Named Best Picture of 2019 by Seattle Film Critics Society|date=16 dhjetor 2019|website=[[Seattle Film Critics Society]]|accessdate=5 janar 2020}}</ref> |- |Best Cinematography |Claire Mathon |{{Nom}} |- | rowspan="5" |Florida Film Critics Circle | rowspan="5" |23 December 2019 |Best Picture |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{Won}} | rowspan="5" align="center" |<ref>{{Cito web|url=http://www.floridafilmcritics.com/2019/12/19/marriage-story-leads-2019-florida-film-critics-awards-nominations/|title=Marriage Story leads 2019 Florida Film Critics Awards Nominations|date=19 dhjetor 2019|website=Florida Film Critics Circle|language=en|accessdate=5 janar 2020}}</ref><ref>{{Cito web|url=http://www.floridafilmcritics.com/2019/12/23/2019-ffcc-winners/|title=Marriage Story and Portrait of a Lady on Fire tie for the most wins|date=23 dhjetor 2019|website=Florida Film Critics Circle|language=en|accessdate=5 janar 2020}}</ref> |- |Best Director | rowspan="2" |Céline Sciamma |{{Won}} |- |Best Original Screenplay |{{Nom}} |- |Best Cinematography |Claire Mathon |{{Runner-up}} |- |Best Foreign Language Film |Best Foreign Language Film |{{Won}} |- |National Society of Film Critics |4 January 2020 |Best Cinematography |Claire Mathon |{{Won}} | align="center" |<ref>{{Cito web|url=https://variety.com/2020/film/news/national-society-of-film-critics-2020-winners-1203456641/|title=National Society of Film Critics Names ‘Parasite’ Best Picture|last=Nyren|first=Erin|date=4 janar 2020|website=Variety|language=en|accessdate=5 janar 2020}}</ref> |- |Golden Globe Awards |5 January 2020 |Best Foreign Language Film |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} | align="center" |<ref name="Sharf">{{Cito web|last=Sharf|first=Zack|url=https://www.indiewire.com/2019/12/golden-globes-2020-nominations-1202194923/|title=Golden Globes Nominations 2020 (Updated Live)|website=[[IndieWire]]|date=9 dhjetor 2019|accessdate=9 dhjetor 2019}}</ref> |- | rowspan="2" |Austin Film Critics Association | rowspan="2" |6 January 2020 |Best Supporting Actress |Adèle Haenel |{{Nom}} | rowspan="2" align="center" |<ref>{{Cito web|url=https://austinfilmcritics.org/2019-afca-award-nominations-f02ed1544f62|title=2019 AFCA Award Nominations|last=Stoddard|first=Elizabeth|date=30 dhjetor 2019|website=[[Austin Film Critics Association]]|language=en|accessdate=5 janar 2020|archive-date=31 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231113559/https://austinfilmcritics.org/2019-afca-award-nominations-f02ed1544f62?gi=aff83c9a2596|url-status=dead}}</ref><ref name="Austin2019">{{Cite news|url=https://www.austinchronicle.com/daily/screens/2020-01-07/austin-film-critics-association-announces-2019-awards/|title=Austin Film Critics Association Announces 2019 Awards|last=Whittaker|first=Richard|date=7 janar 2020|work=[[The Austin Chronicle]]|access-date=4 shkurt 2020}}</ref> |- |Best Foreign-Language Film |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{Nom}} |- | rowspan="4" |Online Film Critics Society | rowspan="4" |6 January 2020 |Best Picture |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{Runner-up|6th place}} | rowspan="4" align="center" |<ref name="OFCS">{{Cito web|title=2019 Awards (23rd Annual)|url=https://ofcs.org/awards/2019-awards-23rd-annual/|website=[[Online Film Critics Society]]|date=22 dhjetor 2019|accessdate=24 dhjetor 2019}}</ref><ref>{{Cito web|url=https://thatshelf.com/parasite-tops-online-film-critics-society-award-winners/|title=Parasite Tops Online Film Critics Society Award Winners|last=Mullen|first=Pat|date=6 janar 2020|website=That Shelf|language=en-US|accessdate=7 janar 2020}}</ref> |- |Best Director |Céline Sciamma | {{Nom}} |- |Best Cinematography |Claire Mathon | {{Nom}} |- |Best Film Not in the English Language |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} |- |New York Film Critics Circle Awards |7 January 2020 |Best Cinematography |Claire Mathon | {{Won}} | align="center" |<ref name="NYFCC">{{Cito web|title=2019 Awards|url=http://www.nyfcc.com/awards/|website=[[New York Film Critics Circle]]|date=dhjetor 2019|accessdate=7 dhjetor 2019|archive-date=7 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207223028/http://www.nyfcc.com/awards/|url-status=dead}}</ref> |- |National Board of Review |8 January 2020 |Top Five Foreign Language Films |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Won}} | align="center" |<ref name="Lewis">{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/irishman-tops-national-board-review-2019-honorees-full-list-1259206|title='The Irishman' Named Best Film by National Board of Review|last=Lewis|first=Hilary|date=3 dhjetor 2019|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=3 dhjetor 2019}}</ref> |- | rowspan="6" |Dorian Awards | rowspan="6" |8 January 2020 |Film of the Year |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} | rowspan="6" align="center" |<ref name="BeresfordDorian">{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/2020-gay-lesbian-entertainment-critics-dorian-awards-noms-full-list-1265575/item/visually-striking-film-year-1265601|title='Parasite,' 'Portrait of a Lady on Fire,' 'Pain and Glory' Lead Dorian Award Nominations|last=Beresford|first=Trilby|date=3 janar 2020|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=4 janar 2020}}</ref><ref name="AdamsGALECA">{{Cito web|last=Adams|first=Ryan|title=Parasite and Bong Joon Ho Sweep GALECA With 5 Dorian Awards|url=https://www.awardsdaily.com/2020/01/09/parasite-and-bong-joon-ho-sweep-galeca-with-5-dorian-awards/|website=[[Awards Daily]]|date=10 janar 2020|accessdate=23 janar 2020}}</ref> |- |Director of the Year |Céline Sciamma | {{Nom}} |- |LGBTQ Film of the Year |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Won}} |- |Foreign Language Film of the Year |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} |- |Screenplay of the Year |Céline Sciamma | {{Nom}} |- |Visually Striking Film of the Year |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} |- | rowspan="2" |Georgia Film Critics Association | rowspan="2" |10 January 2020 |Best Cinematography |Claire Mathon | {{Nom}} | rowspan="2" align="center" |<ref>{{Cito web|url=http://www.georgiafilmcritics.org/p/2019-awards.html|title=2019 Awards|website=[[Georgia Film Critics Association]]|language=en|accessdate=5 janar 2020}}</ref><ref name="Peña">{{Cito web|last=Peña|first=Jessica|title=‘Parasite’ and ‘1917’ Lead Georgia Film Critics Association Winners|url=https://www.awardscircuit.com/parasite-and-1917-lead-georgia-film-critics-association-winners/|website=Awards Circuit|date=10 janar 2020|accessdate=23 janar 2020|archive-date=23 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423130809/https://www.awardscircuit.com/parasite-and-1917-lead-georgia-film-critics-association-winners/|url-status=dead}}</ref> |- |Best Foreign Language Film |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} |- |Critics' Choice Awards |12 January 2020 |Best Foreign Language Film |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} | align="center" |<ref name="THR_CCA">{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/2020-critics-choice-awards-nominations-list-full-1260595/item/2020-critics-choice-awards-best-picture-1260597|title=Critics' Choice Awards: 'The Irishman' Leads With 14 Nominations|date=8 dhjetor 2019|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=8 dhjetor 2019}}</ref> |- | rowspan="4" |Lumières Award | rowspan="4" |27 January 2020 |Best Film |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} | rowspan="4" align="center" |<ref name="Goodfellow">{{Cito web|last=Goodfellow|first=Melanie|url=https://www.screendaily.com/news/les-miserables-leads-nominations-in-frances-lumiere-awards/5145299.article|title='Les Misérables' leads nominations in France's Lumière awards|website=[[Screen Daily]]|date=3 dhjetor 2019|accessdate=9 dhjetor 2019}}</ref><ref name="Roxborough">{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/2020-lumieres-award-winners-les-miserables-wins-frances-top-prize-1272628/item/best-film-1269671|title=France's Lumiere Awards: 'Les Misérables' Wins Best Film, Roman Polanski Tapped as Best Director|last=Roxborough|first=Scott|date=27 janar 2020|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=28 janar 2020}}</ref> |- |Best Director |Céline Sciamma | {{Nom}} |- |Best Actress |Noémie Merlant | {{Won}} |- |Best Cinematography |Claire Mathon | {{Won}} |- | rowspan="2" |London Film Critics Circle | rowspan="2" |30 January 2020 |Film of the Year | rowspan="2" |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} | rowspan="2" align="center" |<ref>{{Cito web|url=https://deadline.com/2019/12/the-souvenir-the-irishman-1917-london-critics-circle-film-award-nominees-1202811348/|title=‘The Souvenir’, ‘The Irishman’, ‘1917’ Lead London Critics’ Circle Film Award Nominees|last=Grater|first=Tom|date=17 dhjetor 2019|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=5 janar 2020}}</ref><ref name="LondonFCC">{{Cite news|url=https://variety.com/2020/film/awards/parasite-wins-london-critics-awards-joaquin-phoenix-renee-zellweger-1203486577/|title=‘Parasite’ Tops London Film Critics’ Circle Awards|last=Lodge|first=Guy|date=30 janar 2020|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=4 shkurt 2020}}</ref> |- |Foreign-Language Film of the Year | {{Won}} |- |British Academy Film Awards |2 February 2020 |Best Film Not in the English Language |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} | align="center" |<ref name="BAFTA">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-51013333|title=Bafta Film Awards 2020: The nominations in full|date=7 janar 2020|work=[[BBC News]]|access-date=7 janar 2020|language=en}}</ref><ref name="IWBAFTA">{{Cito web|last=Lattanzio|first=Ryan|title=BAFTA Awards: ‘1917’ Crowned Best Film (Full Winners List)|url=https://www.indiewire.com/2020/02/bafta-winners-2020-1202208012/|website=[[IndieWire]]|date=2 shkurt 2020|accessdate=4 shkurt 2020}}</ref> |- |Satellite Awards |7 February 2020 |Best Foreign Language Film |''Portrait of a Lady on Fire'' | {{Nom}} | align="center" |<ref name="IPA">{{Cito web|url=https://www.pressacademy.com/2019-ipa-awards/|title=2019 Winners|website=International Press Academy|year=2019|accessdate=3 shkurt 2020}}</ref> |- |Film Independent Spirit Awards |8 February 2020 |Best International Film |Céline Sciamma | {{Nom}} | align="center" |<ref name="D'Alessandro_Spirit">{{Cite news|url=https://deadline.com/2019/11/spirit-awards-nominations-full-list-nominees-indie-film-ifp-1202792053/|title=Spirit Award Nominations: A24 Leads For 4th Straight Year With 18 Noms As 'Uncut Gems' & 'The Lighthouse' Come Up Big|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=21 nëntor 2019|work=[[Deadline Hollywood]]|access-date=21 nëntor 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/spirit-award-winners-2020-updating-live-1275924/item/best-feature-1275926|title=Film Independent Spirit Awards: 'The Farewell' Takes Best Feature; Complete Winners List|last=Galuppo|first=Mia|date=8 shkurt 2020|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=9 shkurt 2020|last2=Nordyke|first2=Kimberly|last3=Howard|first3=Annie}}</ref> |- | rowspan="10" |César Awards | rowspan="10" |28 February 2020 |Best Film |Bénédicte Couvreur and Céline Sciamma | {{Nom}} | rowspan="10" align="center" |<ref>{{Cito web|url=https://deadline.com/2020/01/cesar-awards-nominations-2020-roman-polanski-les-miserables-portrait-of-a-lady-on-fire-full-list-1202845041/|title=César Awards Nominations: Roman Polanski’s ‘An Officer And A Spy’ Leads With 12; Ladj Ly’s ‘Les Misérables’ Scores 11 – Full List|last=Tartaglione|first=Nancy|date=29 janar 2020|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=31 janar 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/cesar-awards-2020-winners-list-full-1276711/item/best-editing-1276731|title='Les Miserables' Wins Best Film at Cesar Awards, Polanski Takes Best Director|last=Roxborough|first=Scott|date=28 shkurt 2020|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=29 shkurt 2020}}</ref> |- |Best Director |Céline Sciamma | {{Nom}} |- | rowspan="2" |Best Actress |Adèle Haenel | {{Nom}} |- |Noémie Merlant | {{Nom}} |- |Most Promising Actress |Luàna Bajrami | {{Nom}} |- |Best Original Screenplay |Céline Sciamma | {{Nom}} |- |Best Cinematography |Claire Mathon | {{Won}} |- |Best Sound |Julien Sicart, Valérie de Loof and Daniel Sobrino | {{Nom}} |- |Best Costume Design |Dorothée Guiraud | {{Nom}} |- |Best Production Design |Thomas Grézaud | {{Nom}} |- |GLAAD Media Award |19 March 2020 |Outstanding Film – Limited Release |''Portrait of a Lady on Fire'' |{{Pending}} | align="center" |<ref>{{Cito web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/glaad-media-award-nominations-2020-full-list-nominees-1267736/item/outstanding-film-limited-release-1267738|title=Outstanding Film - Limited Release - GLAAD Media Awards: 'Booksmart,' 'Bombshell,' 'Rocketman' Among Nominees|last=Gardner|first=Chris|date=8 janar 2020|website=The Hollywood Reporter|language=en|accessdate=8 janar 2020}}</ref> |} == Shënime == {{Listë shënimesh}} == Referime == {{Reflist}} == Lexo më shumë == * {{Cite news|url=https://www.ft.com/content/288ce7fa-4cc6-11ea-95a0-43d18ec715f5|title=Céline Sciamma on defying convention with the all-female Portrait of a Lady on Fire|last=Abraham|first=Raphael|date=13 shkurt 2020|work=[[Financial Times]]|archive-url=https://archive.today/20200215122043/https://www.ft.com/content/288ce7fa-4cc6-11ea-95a0-43d18ec715f5|archive-date=15 shkurt 2020|access-date=29 shkurt 2020|url-status=live}} * {{Cito web|last=Handler|first=Rachel|title=The Women Behind Portrait of a Lady on Fire Believe Their Movie Can Save the World|url=https://www.vulture.com/2020/02/portrait-of-a-lady-on-fire-q-and-a-cline-sciamma-adle-haenel.html|website=[[New York (magazine)|Vulture]]|date=14 shkurt 2020}} * {{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/02/13/movies/portrait-lady-fire-celine-sciamma.html|title=How ‘Portrait of a Lady on Fire’ Sees Power in Two Women in Love|last=Harris|first=Elizabeth A.|date=13 shkurt 2020|work=[[The New York Times]]}} * Laffly, Tomris (21 February 2020). "'Portrait of a Lady on Fire' Cinematographer, Costume Designer on the 'Painterly' 18th-Century Look". Variety. * {{Cito web|last=Scateni|first=Serena|title=How Portrait of a Lady on Fire celebrates the female gaze|url=https://www.bfi.org.uk/news-opinion/news-bfi/features/portrait-lady-fire-female-gaze|website=[[British Film Institute|BFI]]|date=26 shkurt 2020}} * {{Cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2020/feb/28/its-about-time-film-began-representing-the-lesbian-gaze-portrait-of-a-lady-on-fire|title=It's about time film began representing the lesbian gaze|last=Tapponi|first=Róisín|date=28 shkurt 2020|work=[[The Guardian]]}} == Linqe te jashtme == * [https://web.archive.org/web/20191215022445/http://distrib.pyramidefilms.com/pyramide-distribution-catalogue/portrait-de-la-jeune-fille-en-feu.html ''Portreti i një Vajze në Zjarr''] në Pyramide Films (në frëngjisht) * [https://mk2films.com/en/film/portrait-of-a-lady-on-fire/ ''Portreti i një Vajze në Zjarr''] në MK2 Films * [https://cdn-media.festival-cannes.com/film_film/0001/68/a5cf51df5b91e7699f7f9f95a73623975dd9f1df.pdf ''Portreti i një Vajze në Zjarr'' (Shtypi i Festivalit 2019 te Kanit)] . Lilies Films, 17 f. (Në anglisht) * {{Imdb titull|8613070|Portrait of a Lady on Fire}} * Portrait of a Lady on Fire * Portrait of a Lady on Fire <nowiki> [[Kategoria:Filma frëngjisht]] [[Kategoria:Filma francezë]] [[Kategoria:Filma 2019]]</nowiki> 5hj4k7yem5fjzywr6lf1dhw12oz47tm 1 288071 2978557 2927579 2026-05-08T05:42:37Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2978557 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Portreti i nje vajze ne zjarr/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Portreti i një Vajze në Zjarr]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978556 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191207223028/http://www.nyfcc.com/awards/ për lidhjen http://www.nyfcc.com/awards/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2026 07:42 (CEST) l4ftlaj0puigtk4t9fgvwvt97ls299l 0 288786 2978282 2957325 2026-05-07T14:43:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978282 wikitext text/x-wiki '''Shaip Mustafa - Presheva''' (22 qershor 1912-1964<ref>[https://www.preshevajone.com/shaip-mustafa-jeta-dhe-vepra-nga-besa-deri-denimi-me-vdkej-nga-serbia/ 1964]Xhemaledin SALIHU</ref>) lindi në fshatin [[Bukuroci|Bukurocë]] të [[Preshevë]]s, nga babai Ibrahim-Mulla Hima dhe nëna Hatixhe Mësimin fillor e kreu në Preshevë, në [[Gjuha serbe|gjuhën serbe]], të mesmen në Medresenë “[[Isa Beg]]” në [[Shkup]], ndërsa Fakultetin e Drejtësisë në [[Beograd]], më 1940. Ishte anëtar i organizatës “Besa” nga viti 1935, kurse gjatë viteve 1938-1941. Shaipi ka qene prokuror në Prokurorinë e Prishtinës i emëruar nga Kryeministri i Shqipërisë së atëhershme [[Mustafa Kruja]], një nga organizatorët kryesor të demostratës në [[Shkupi|Shkup]], Maj.1941. Në këtë tubim te ura e gurit e  heç [[Flamuri i Bullgarisë|flamurin bullgar]] dhe vendosi atë shqiptar, pasiqë dhe një pjesë e madhe e qytetarëve në mënyre të organizuar kishin vendosur plisa në kokë, rikthimi pas vdekjes e sigurtë (vdekjes me pushkatim), ku është i kumtuar dënimi i Gjyqit të Qarkut të Prishtinës,  Shaip Mustafës, njëherë në trekëmbëshin e vdekjes me shtim të shpresojmë për një zgjatje të ndonjë personi për jetuar ashtu në mizerie e trishtim me anë të heqjes së lirisë në 101 vjet të denimi.  Shaip Mustafa vetëm e vetëm pse e deshti e veproi për lirinë e popullit të vet si gjithë populli tjetër në botë, këtë masë i’a shqipton, Ali Shukria, prokuror, Shaipit dhe ndoqi deri në vdekje ... == Jetëshkrimi == Jeta - Ishte një djalosh i ri, i zellshëm i cili është i lindur në një familje të varfër, por shumë të ndershme. Babai është plotësisht një predikues i [[Islami|fesë islame]] që ka shtatë anëtare në familjen për të shërbyer mezi i mbante me kothere buke, quhej Ibrahim, i cili për grua zotëron Hatixhen me mbiemër të vajzërisë Bektashi dhe tri vajzat: Fatushen, Xhevahiren dhe Ajshen si dhe dy djemtë Dautin dhe Shaipin. Në shtëpinë e gomave tona skamje dhe varfëri. Jetonin nga një rrogë e shërbimit të Babait Ibrahimi ([[Mulla]] Hima, i cili është i caktuar si i dërguar) dhe ndihmën e nënës Hatixhe e cila merrej me rrobaqepësi. === Shkollimi === Shkollën fillore dhe gëzimi në [[Presheva|Preshevën]] në gjuhën serbo-kroate, të mesmen në Medresenë e Madhe të Mbretit Aleksandër në Shkun dhe më 1934 u regjistrua në fakultetin juridik të Beogradit, si gjenerata e pari, në Beograd u regjistrua në fakultet e juridik që është i njohur në Kollarcit dhe aty u jepua me shumë shokë, serbë, kroatë, malazezë, boshnjakë, maqedonasë e të tjera, ku shumë dua të ishi i për të gjithë në një qyteze Provincë, iu përshtatet qytetit të qytetit të madh,  si  Beogradit dhe rreth vetes zuri miqësore me shumtë atë e donin dhe respektonin shumë. Si shokë të ngushtë në bankat e fakultetit ishin edhe: I. Ll. Ribar, Rifat Burxheviq, Millosh Miniq, Svetisllav Stefanoviq, [[Esad Mekuli]], [[Hivzi Sylejmani|Hivzi]] e Aziz Sylejmani e shume e studente të tjerë. Ishte i aftë dhe mësonte mirë e provimet i jepte rregullisht, por e dhe organizator i organizatës së rinisë studenteske, prandaj edhe funksionhet kryetar i Lidhjes së Studentëve në [[Universiteti i Beogradit|Universitetin e Beogradit]]. Por, Shaip Mustafa takoi edhe mua kolegët e bashkëvendasit e vet vendosi për bashkëjetimin e ndante të mirën dhe të keqen. Shpesh ata mblidhura në fakultete, konvikt, në kinema, në tetëdhjetë dhe në takime për të dëshiruar më të rinjve, por shpesh dilnin edhe në Kalemegdan e vende të tjera atraktiv të Beogradit, ku në kërkim të shititin e ty Krijimi i punëve për shikimin fizike në përgjithësi mund të jetë kantiere, duke lejuar kanale, do të vendosë nga [[Danubi]] e Sava, bartnin qymyr përmes stacionet e trenave, disa të tjera që ishim me parrin dirin kiren druin por kiren vjeshta takonin shqiptari duke e mbajtur [[Vojvodina|Vojvodinë]] për të vjelë misër vetëm për të dashur bukën për fëmijë e gomë.<ref>{{Cite book|title=Shaip Mustafa - Presheva ne dokumentet arkivale, MonOGRAFIA -I-II|last=Shaip|first=Emerllahu|publisher=2012|date=Maj 29, 2020|isbn=978-9951-441-70-4|location=2012|pages=275-290}}</ref> === Veprimtaria politike dhe atdhetare === Bisedonin për shikime të shërbimit të veçantë për mua tren në mbrojtjen e gomave nga qeveritarët e atahershëm dhe një ditë më parë mund të vizitoni organizimin e organizatës së gomave "Besa". Shoqata ilegale «[[Besa|BESA]]» Në këtë shoqatë ofron tubuar 14 anëtë, por nga vise të shqiptarëve si: [[Kosovë]], [[Maqedoni]], [[Mal të Zi]], [[Lugina e Preshevës|Luginë të Preshevës]] e gjetiu në një takim me Sekretarin e Ambasadës Shqiptar nga Tirana, ata do të marrin premtimin se do të gëzojnë të ndihmojnë në burse, por, si kundërshpërblim, reklamat e kësaj shoqateohineqrair ambasadën, por edhe për mbarë popullin shqiptar. Pra, mua këtë mirëkuptim tani e tutje që të dy palët duhej të mbanin lidhja për të treguar pas kohëshme. Në këtë mënyrë më mirë të dëshirosh por në praninë me shokët I. Ll. Ribar dhe Rifat Burxheviq, ata morën leje se mund të gëzojnë ndihma, por kjo duhej të mbetej në fshehtësi.<ref>{{Cite book|title=Shaip Mustafa - Presheva ne dokumentet arkivale, MonOGRAFIA -I-II|last=Shaip|first=Emerllahu|publisher=2012|date=Maj 29, 2020|isbn=978-9951-441-70-4|location=2012|pages=275-290}}</ref> Programi i Shoqatës u hartua me orientimi kundër dhunës dhe terrorit që ushtonte Jugosllavia e atëhershme me politikat e saj të tmerrit, shpërndarja e shqiptarëve me dhunë për Turqi e vende të tjera, kolonizohet me serb.  Shoqata ilegale me emrin "BESA" u themelua më 1935 në Beograd. === Aktgjykimi DSSH-ja/UDB-ja) më 3 dhjetor 1947 === Dhe, më mirë për hartimin e monografisë për zbardhjen e historisë së shoqërisë dhe shërbimit të 14 përdoruesve të saj në krye me Shap Mustafën, nxorrëm një tekst nga dokumentet arkivtat. 1948, pa e kërkuar si një muaj i plotë nga arrestimi i plotësohet më 03.12.1947, i dërgojmë me udhëzime Drejtorinë e Sigurimit Shtetëror për [[Krahina Autonome e Kosovës dhe Metohisë|Krahinën Autonome të Kosovës-Metohisë]] në [[Prishtina|Prishtinë]],.<ref>Hasan E.</ref> Nga procesverbali i marrjes në pyetje të e arrestimit të Shaipit nga DSSH-ja (UDB-ja) më 3 dhjetor 1947, jepni mua ilegal, Shaip Mustafë rrëfen se kjo projektohet për të bërë këtë ligjërim 1 Ata i ofrojnë Hajriz Zeno nga Shqipëria, që janë student i drejtësisë. Në pyetje se sa studentë mund të shikoni më shumë në këtë konferencë, Shaipi thotë: -Ymer Rashidi, Ejup "[[Sheh]]" Abdurrahmani, Esad Doko, [[Shaip Kamberi (politikan)|Shain Kamberi]], Selim Shabani nga [[Presheva]], Abdullah Sagivi nga Sokol Ibrani, tani prokuror në Mitrovicë, Ibrahim Lutfiu dhe Shaip Mustafë, kurse të tjera nuk i kujtohemi. Tubimi i shqyrtimit të Sstudentëve në [[Gajre]]t në nivelin e një shoku, më 1935. Aty thotë folur për atë se duhej që shqiptarët të organizohen, të punonin për vetveten, pra, për njerëzit e ty. Ishte treguar se shqiptarët nga Kosova e Metohia është duke ju drejtuar varet dhe duke u munduar shumë dhe se duhej të veproni në Shqipëri. Aty tregojnë folur gati për të gjithë. Unë jam organizator i kësaj grupi nga ajo që Kosmeti jep bashkësi Se kur dhe ku është formuar ky grup ilegal i studentëve në [[Beograd]], Shaip Mustafa thotë: - Menjëherë pas shikimit të formimit të grupit ilegal "Besa". Nga personat e treguesit më lart për të dhuruar në takim te Gajreti. Takimin e treguesve të Varrezat (në Koshutnjak). Kryetari i organizatës "Besa" përfaqësues Ejup Abdurrahman - Shehu, nga [[Dibra]], e pas një kohë e shkurtër kryetarit e marrjes Abdullah Saqipi - Presheva dhe në fondin Ibrahim Lutfiu. Provincat e kryetarit në këtë organizatë u shfaqën një këshilltar në shfaqje: Tahir I. Ibrani, Imer Rashidi, Shaip Mustafën dhe dy të tjerët, si mund të gjeni Esad Doko dhe Selim Shabani. Se kur është vërtet lidhja me Legata shqiptare, Shaip Mustafa konfirmon se kjo mënyrë zyrtarisht është duke u kujdesur për formimin e organizatës "Besa".<ref>{{Cite book|title=Shaip Mustafa - Presheva ne dokumentet arkivale, MonOGRAFIA -I-II|last=Shaip|first=Emerllahu|publisher=2012|date=Maj 29, 2020|isbn=978-9951-441-70-4|location=2012|pages=275-290}}</ref> Në të vërtetë këtë projekt detyra e gomave më parë, por lidhja zyrtarisht më herët. Dhe, pas formimit të organizatës "Besa", paragjykime deri tani në muajin e kaluar, studentët tregojnë një takim të fshehtë në Koshutnjak në mundësinë e përdorimit të gjithë dhuratave të organizatave (i ed .I). Takimi është shumë i shkurtër dhe i fshehtë. Sheremeti kësh përshëndetur formimin organizojnë këtë gjëllë dhe më shumë se para se të mbajë detyra të Presidentit. Njoftime nga rrugët detyra të mbledhjes dhe shënimet për gjendjen numerike të shqiptarëve në Kosmet e Jugosllavi. Kjo për studentët zyrtar është detyra konkrete e shumë nga sekretari i Legata, Seremeti i shërbimeve të më shumë si President. e një Studentët e "Besës" nga Legata Shqiptarët i dhurojnë direktiva apo kontaktime: a) Të punoni për bashkimin e Kosovës e Metohisë e që ta popullarizonin Zogun dhe regjimin e tij. Hasan Emërllahu (Fq.282 b) .Të punonin kundër shpërnguljes së shqiptarëve nga Jugosllavia. c) Të gjithë luftonin kundër agrare reformave. ç) Ta përkrahnin Zgjedhur e [[Ferhat bej Draga|Ferat beg Dragës]] dhe të agjitonin për të. Për këtë vlerësim - direktiva Seremeti u të punosh kundër Ferat Beg Dragës vendos: "... është njësoj ashtu të punosh kundër Legata Shqiptarëve" gjendja e fytyrës së gomave, dhe sa tokë (pasuri e paluajtshme, vër. H.E) u jepni dhuratë mua agrar. b) Shaip Mustafa, në këtë organizatë ushtarak dhe organizuar deri në vitin 1938, ku parashtrohet viti kalon në Preshevë dhe funksionon si referent juridik Preshevë dhe punon deri më 1941, kur parak Presheve ikë për në [[Shkupi|Shkup]], ngase ky e shërbimit organizon një stacion të grumbullimit të [[duhani]]t nuk paguante sa duhej këtë produkt, por ju jepte çmime skajshmërërëtinë peanr ju nivea për mundin që bënte populli i trembë. Mirëpo, edhe në Shkup ai nuk mund të tregohet i qetë maqedonasve zyrtar si ajo serbe. Shihte të vlerës ngaqë politika e asajhershme hegjemoniste e përbuzje mbi popullin shqiptar. Sa herë dilte brigjeve të Vardarit dhembja i shkonte deri në palcë. Vetëm këtu Sikur ndjente ofshamat e shqiptarvë me sharra në krah në brendi të [[Serbi]]së. Plisbardhët gjithashtu këtu mund të keni fshesat nën sqetull dhe arritjen tuaj e rrogtarëve në tokën e vet ?!<ref>{{Cite book|title=Shaip Mustafa - Presheva ne dokumentet arkivale, MonOGRAFIA -I-II|last=Shaip|first=Emerllahu|publisher=2012|date=Maj 29, 2020|isbn=978-9951-441-70-4|location=2012|pages=275-290}}</ref> Ne do të gjeni më shumë mundësi të bëni ilire, kur jeni shokët bashkëmendim.Ata e përkrahnin mendimin dhe shikimin e tij. Shërbimi kohor Shaipi i shihte, më prekte dorën e tij të pafuqishme. Kështu që unë mund të shtohet edhe më shumë mllefi duke i çuar në dreq të mallkuar padronët bashkë me mua dhe shërbime të gomave. Prandaj, nuk është e drejta kur Shaipi, më 1934 nga ballkoni i fakultetit juridik, thotë një fjalim i zjarrtë në gjuhën shqipe para klasës së përdorimit dhe para studentëve e intelektualëve të toginininëq të toginoninë të togininon. Më lejoni që shokët të jenë bashkë në studime në Beograd dhe më shumë aktiviste të Shoqatës ia doli që nga viti 1941 për të organizuar demonstrues masiv në Shkup ku krijojnë flamurin ijs tos Kosovar 'i bashkëngjitej shtet amë – Shqipëria.  Por, organet e fuqit bullgar e arrestimit dhe internimi në Tetevë të Bullgarisë. Pasi e arrestojnë e çojnë në një burg shtëpiak,  ku shikon 6 muaj. Pas nga burgu, Shaipi bashkë me Jahja Osmanin, lirimit kthehen në vendlindje dhe më pas shkojnë në Tiranë. Atje u prit nga kryetari i Qeverisë së asajhershme të Shqipërisë Mustafa Kruja i cili pas pak kohë Shaipin e këshillon si prokuror në Gjyqin e Qarkut në Prishtinë. === Veprimtaria politike ne Maqedoninë e Veriut === Në pranverë të vizitës 1942, Shaipi kërkon organizimin partisë (Partisë komuniste të Maqedonisë) të [[Tetovë]]s, [[Gostivari]]t, Dibrës, [[Kërçovë]]s dhe [[Strugë]]s të lidhen me KQ të PKSH. Por, kërkesa e tij në mesin ku vepronte (në Tetovë) u dëshiron si nacionaliste. Prandaj, Komiteti i vendit i PKI për Tetovë e njoftoi nga radhët e veta. Në përgjithësi, në vitin 1943, më ranë në konflikt me Svetozar Vukmanoviq - Tempo për të dhënë statusin e statusit të ardhshëm të Kosovës e të shqiptarëve. Përdorimi i okupacionit ka përqëndruar në rrethin e paragrafit 1942 deri më 17 nëntor 1943 në Tetovë, Kërçovë dhe Prishtinë. Pas çlirimit, ka 13 muaj shërbime në RP të [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë]] - [[Shkupi|Shkup]] dhe në [[Tetova|Tetovë]] si nëpunës i Ministrisë, ndihmës i Prokurorit Publik dhe mund të gjeni Këshillin Ekzekutiv në Tetovë.<ref>{{Cite book|title=Shaip Mustafa - Presheva ne dokumentet arkivale, MonOGRAFIA -I-II|last=Shaip|first=Emerllahu|publisher=2012|date=Maj 29, 2020|isbn=978-9951-441-70-4|location=2012|pages=275-290}}</ref> === Student i Beogradit === Si student paragjykon 1935 deri më 1938, pos aktivisht do të jetë i mundur për të shoqëruar ilegala "Besa", Shaipi merr pjesë edhe aktiv në Lëvizjen studentore. "Studentët popullorë". Bashkë me Hivzi Sylejmanin, me Esad Mekulin dhe me Aziz Sylejmanin, Mund të Jetë përfaqësues i rinisë i mbështetur shqiptarëve nga I Dërguar nga grupi Kosmeti dhe Maqedonia. Prej muajit gusht 1938 mund të gjendeni në terrenin Preshevë-Kumanovë ku lejoni deri më 6 prill 1941 si udhëheqës LNÇ-së pë çka lejon: Koço Popov, Gojçe Stevkovski, Jahja gmomaniwa nga , Sekretar në Frontit Popullor në Preshevë, i ndjeri Abdullah Alija, Xhemush Bina, etj. II Më 6 prill 1941, okupimi Shaipin e Shërbimit të Shkupit ku ata do të mbahet ditë më parë Presheve. Në mbledhjen e 10 majit të ditës 1941, pas demonstratave kundër okupatorit dhe terrorizmit të fuqisë, Bullgarisë së bashku me Jahja Osmanin përmes arrestimit dhe internuar për 6 muaj në Bullgari si organizator. Pas mbajtjes së internimit lëshohet në liri. Por, pas reaksioneve të shërbimit, të komprometuar politikisht, të përndjekur, të zotëroni të detyruar bashkë me mua Jahja Osmanin që të iknin nga Maqedonia (zona e okupacionit [[bullgar]]) dhe të shfaqeni në Tiranë. Atje lidhen me Organizatën e vendit të LNÇ- së, Dërvish Morinën, Ahmet Trenin dhe të tjera nga Tirana. Atje mund të shikohet deri në prill për të dhënëit vit kur nga Maqedonia erdhi përmbushëtori i gomave i yohur që ka gjithmonë, Kuzman Josifovski. Me shërbimin e ege mund të pranohet në shërbimin e gjyqësorit, bashkë me Jahjanë nisen për në Maqedoni- Tetovë (në zonën e okupimit italisht) ku është aktivizuar aktivisht për 260 ahu LNÇ. Kërsta Cërvenkovski nga [[Prilepi]], Adem Kruçi (apo Krosi vr.H.E.) nga Tetova dhe të tjera. Në muajin e shkurtër të vizitës 1943 pas një organizator i tillë mund të demonstrojë antifashiste transferuar (dyndur) për Kërçovë ku ofron mundësi për LNC-në. Pasi që është e mundur arrestuar Mefailin (më shumë realizimin e organizatës balliste) transferohet për Prishtinë (për çka jepet; Sali Lisi dhe Vesel Hyseni nga Gostivari). Në Prishtinë si gjyqtar i rrethit jepet më shumë në gusht të ditës 1943. Të vendosni me mjete të ndihmës për LNÇ-në. Me të burgosurit politikë vendosëm në kontakt me drejtëpërdrejtë me Apçe Përshendiq, Drago Dragojeviq, Hivzi Sulejmani, Boro Dërmonçiq dhe shokë mund të keni mundësi si të burgosur Kapitulinë Italiane është e lumtur deri në maksimum. Në shpejtësinë e kësaj liruar paragjykime një numër të madh të shokëve dhe shoqeve. Qëllimi i plotëson më shumë se më shumë shokë për të bërë më shumë, por kjo më nuk i shkoi për dore Nëse fashistat ju vizitoni ditëlindjen, pas kapitulimit të Italisë e keni fituar mbikëqyrje më vonë. Ne frikës panike që të mos lirohtë edhe për burgosuri politik politikë, reakcioni shqiptar ngushtë (këtë e dinin edhe shokët nga LNC-ja e Prishtinës dhe rrethinën e saj për shokët interesum  në ditët e sotme, duke shfrytëzuar situatën e duhur, ju mund të bëni fashistët nuk dinin si të gjindeshin në këtë situatë, bashkë me Hasan Kryeziun (Këtë vendimi përreth në Gjilan, më pas prokuror publik në Prishtinë), Selim Selimin, sekretar i Frontit Popullor në Preshevë dhe për të siguruar, dhurata për Kosih ti pektirah : Murteza Shaqiri në Ferizaj dhe Miftar Spahija në [[Gjilan]]. Në këtë moment, në [[Ferizaj]] është bërë takuar me [[Fadil Hoxha|Fadil Hoxhën]], komandant i aradhës partizane të Kosmetit, dhe pas shërbes shëndetit (tuberkulozit), ai gjithashtu edhe më tutje që është bërëntente në gitit "dite rokit" në Prishtinë, me atë që do të kalonte në aradhat partizane kur këtë shokët do ta gjenin momentin e lehtshëm. Në gjysmën e nëntorit të ditës 1943 më kërkoni Organizatën e vendit të LNÇ-së përmes dëshmitarëve Abdul Qerimit në Prishtinë, më pas në Shkup, për të kërkuar urme Përshënditi edhe Vaso Boshkoviqi. Qëllimi i plotëson mundësitë e tua që ka mundësi të lirohtë nga spitali (Abdul Qerimi, xha Pera Boshkoviqi, Gica Përshëndiqi, motra e Apçes nga Prishtina dhe Shemsi Salihu, atëherë ekonomi i spitalit, në porovtiniténitomitiitovit reagimi i pa parë ei pa harruar. Në Prishtinë është dhënë [[Xhafer Deva]], Organizata e Mbrojtjes Popullore (OMP) në veçanërish për mbajtjen e Shaipit para TBC-së të ofrojë pa sukses Prishtinë në zonën e prefekturave të Qarkut, i cili: Të vra Murat Pacin. Krahas udhëzon të Xhafer Devës që është i vrari (i mbyturi), Murat Paci, sekretar i prefekturës së Qarkut, të varrosej në shpejtësi - Shaipi kufomën ia jep dorëzon ti ti dhe të nesërmen pas vrasjes në Muratit, mëngjesin e hershëm të datës 17.XI.1943. xhandarët nga regjimenti i Kosovës jep më shumë mundësi për ta burgosnin dhe ta likuidonin Shaipin është i lejueshëm për t'iu lejuar të jetë i ri për blerje me likuidim me përdorimin e pasur Xhafer Deva (e  ka tė ditur Feti Bajraktari, Abdul Qerimi dhe Shume tė shërbimet). Mirëpo, Shaipi pati sukses që të ikte, por nga Prishtina e bllokuar e mbajti qitur Abdurrahman Jusufi (''korier i gjyqit të rrethit në Prishtinë''). Më vonë, në tradhti mund ra në duar të policisë. === Burgosja në Tiranë === Në burgun politik të Tiranës kufizohet deri tani në fundin e prillit 1944 para nga, pas nje sêmundjeje të zgjat nga spitali shfaqet (dëshmitarë Sadik Tafarshiku nga Gjakova, Ramaza Daja nga Tirana), se nga ky varrim u kthye në demonstratë kundër tërësisht Atëherë më lejon për Tetovë ku mund të jesh më majit drejtuar vetëm shokut të ditës - ligjërues, Murteza Kadizad. Gjatë ditëve të sotme, një natë gjermanët e kapin (Kështu që burgosur edhe Haki Trena, student, Qani Pagrija, Adem Kruci (Krosi) dhe shumë të tjera nga Tetova. Prej aty Shaip Mus mund të shfaqet në kampin e Prishtinës më vonë, vendosja në kampin K.16, kampin politik e jep në gusht, i internuar për Gjermani Vjenë dhe i mundur me Mexhid Shalën. Në janar për vizitë në vitin 1945 një grup kampistësh llogorashësh) jepni kufirin e Austrisë Jugore, ku mund të jepni me mua Shefki Shasivë Malën nga Gjakova, i shfrytëzimit ndonëse I sëmur nga TBC-ja.  Nga spitali në Ratkesburg merr lidhjen me një shok të slloven i Shërbimit "Jovo",  Këshilli i LNÇ-së, kështu kah gjysma e marsit më 1945 kalon në aradhën partizane në prapavi të Sllovenisës në organizatorë. Aty mundësisht deri më kapitullimn e Gjermanisë. <ref>{{Cite book|title=Shaip Mustafa - Presheva ne dokumentet arkivale, MonOGRAFIA -I-II|last=Shaip|first=Emerllahu|publisher=2012|date=Maj 29, 2020|isbn=978-9951-441-70-4|location=2012|pages=275-290}}</ref>   III. Pas çlirimit’45, në shtëpinë e dhënë më shumë në maj të vizitës 1945 me ndërprerje për të pasur, penguar nga sëmundja, më lejoni si nëpunës në RP të Maqedonisë gjithsej 13 muaj ashtu: 1. Në muajin qeshor të vizitës 1945 në miratën e Kryeshefit të Dhomës polit ë nik ni niqii e e Mund të bëjmë nga TBC-por, prej tetorit të ditës 1945 deri në gjysmë të janarit të vizitës 1946, Ndihmës i Prokurorit Publik në Shkup, më pas deri në fondin e marsit të paraqitur në pushim mjeksor. 3. Nga muaji prill i ditës 1946 deri në fund të muajit maj në sektorin juridik të Ministrisë së financave, kur them i nxönä nga Këshilli Krahinor për Kosmet. Prej qershorit deri në gjysmë të gushtit shfaq në pushim mjekësor në Tetovë. 4. Pas mjekimit të paracaktuar shtator deri në kalimi në detyrë të re, për të dhënë një këshillë Ekzekutiv në Tetovë. 5. Prej 19 shkurtit 1947 sekretar i Gjyqit të Qarkut në Prishtinë, ku zgjat organizimi Garat e 1(Një) Majit të Strategut të Qarkut në Kosovë. 5. Pas lufte ndryshhet kryetar i Gjyqit të rrethit të Prishtinës ku qëndroni deri në nëntor të vizitës 1947 i atëhershëm ia shqipton Vendimin më të lejuar: vdekje me pushkatim ku si prokuror i procesit të makabër është një shqipfolës A. Shukriu. == Rerferimet == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Mustafa, Shaip}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Komuna e Preshevës]] [[Kategoria:Lindje 1912]] [[Kategoria:Vdekje 1964]] pmlaj6ibyumzejbssamkxpghn7zxy9d 0 288919 2978259 2957357 2026-05-07T14:42:59Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978259 wikitext text/x-wiki {{Pp}} {{Pa referenca}} ==Jeta== Daut Xh. Dauti ''' -'''Ka lindur në fshatin [[Kokaj]], më 1908. Ishte udhëheqës i fshatit, pjesëmarrës i luftës në rezistencën e armatosur përgjatë “Udhës së frengit”, [[Rainca|Raincë]] në [[Karadaku]]n Lindore. ===Veprimtaria atdhetare=== Në këto luftime (18 shtator 1944) merr plagë vdekjeprurëse dhe bartet në shpinë nga Isahu i Mustafës së Kokajve, nga vija e frontit në Raincë të Preshevës, deri në Corroticë, ku vdes pas pakë ditësh dhe varroset në fshatin Kokaj. Nga 19 shtator 1944, forcat vullnetare shqiptare, të stacionuara jo larg pjesës së hekurudhës së fshatit  [[Corrotica|Corroticë]], kishin ndërmarrë  një kundër -sulm ndaj forcave serbe, pasiqë ato ishin thyer keq nga luftimet përgjatë grykës së lumit Rainca, nënkomandën e Hoxhë Lipovicës, ku një njësi e vogël e luftëtarëve shqiptarë po indiqte përtej hekurudhës, në krye me  Dautin, i cili si kryeplak i katundit Kokaj, pa e falë Bajramin, iu kishte prirë bashkëvendësve për të ndjekur serbët, të cilit kishin si pikë tërheqje drejtimin e fshatit Bilaç, ku kishte marrë plagë vdekjeprurëse dhe kishte mbetur prapa, pasi që nuk kishte qenë në gjendje të tërhiqej me tjerët. Më vonë,  një njësi e përbërë nga shokë te tij,ishin kthyer dhe pas një luftimi të serishëm dhe të rreptë, kishin arritur ta tërheqin Dautin, të plagosur rëndë (sipas Haxhi Isahut, i cili e kishte bartur në shpine[1] ). Para vdekjes e kishin dërguar te i afermi i tij, tek shtëpia përball në kodër, [[Corrotica|Carratic]] pasi që e dinin se aty i kishte kushërinjtë, Ramadanin.<ref>{{Cite book|title=Shtegtim në histori – I / Nijazi Ramadani . – Gjilan : Rrjedha, 2020.–libra ; 21 cm. [Libri] I. – (Gjilani në rezistencën kombëtare në juglindje të Kosovës 1941-1951) : (studim dokumentar monografik) – 295 f.ISBN 978-9951-453-24-0|last=NijaZi|first=Ramadani|publisher=2020|year=2020|isbn=978-9951-453-24-0|location=Gjilan|pages=277-281}}</ref> Atë natë vjeshte, Dauti kishte dhënë shpirt në krah të axhës Dan[2]. Të nesërmen e kishte përcjellë kufomën në fshatin Correticë, që gjendej disa orë larg, ku familjarët dhe të tjerët po e prisnin me lot dhembje e krenarie. Dauti kishte rënë heroikisht në mbrojtje të kufirit të atdheut, i cili atëherë  përfundonte në hekurudhë dhe deri aty ku shtriheshin tokat e fshatit Corroticë  dhe të fshatrave të tjera në vijën [[Bujanoci|Bujanoc]]–[[Presheva|Preshevë]]. Axha Dan, me lot në sy tregonte detajet e aksionit, ku kishte rënë Dauti.   == Renia ne vijen e para te Frontit Lindor == Daut XH.Koka  u vra në afërsi të hekurudhës, në vijen frontale, [[Corrotica|Carratic]]-[[Rainca|Raince]] më 14 shtator 1944. (Sipas kujtesës së Mihrije Rahim Rrahmanit, e lindur më 10 shkurt 1922, në fshatin [[Strezoci (Preshevë)|Strezovc]], e cila jeton në Çerkez nga viti 1965, Dauti ishte udhëheqës i grupit të Correticës, pasi që grupi tjetër ndahet në drejtim të Raincës, nën komandën e Hoxhë [[Lipovica (Gjilan)|Lipovicë]]s[3]. Dauti ra dëshmor si pjesëmarrës i luftës së armatosur përgjatë “Udhës së frengit” në Kosovën Lindore. Është rivarrosur në fshatin [[Kokaj]]. === References === {{reflist}} * [1] Deklaratë e Isa Mustafë Koka, dhënë autorit, 1983, [[Kokaj]] * [2] Tregimi për Dautit, Ramadanit, për nipin e tij, D. Dauti. * [3] Deklaratë nga Isa Mustafë Koka, dhënë autorit, 1983, [[Kokaj]] == Lidhje tjera == {{DEFAULTSORT:Daut, Dauti (Koka)}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[category:aktivistë|Shqiptarë]] [[Kategoria:Kokaj]] [[category:Lindje 1908]] [[category:Vdekje 1944]] [[Kategoria:Njerëz nga Karadaku]] fyrf72w4asi668tkru410mnel2w55ve 0 289134 2978278 2868316 2026-05-07T14:43:05Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978278 wikitext text/x-wiki {{Faqe për grisje}} [[Familja Rashiti Kokaj]] Hetem Rushiti  ([[Hetë Koka]]) lindi më 1898, në fshatin [[Kokaj]] të komunës së [[Gjilani|Gjilanit]]. Babai i tij,  Rashiti një i përmendur për burrëri dhe bujari, vdiq herët, në moshën , i ra hise që shumë i ri të kujdeset për familjen, ndonëse ishte djali më i madh i familjes, ndërsa kishte edhe dy vëllezër më të rinj, Muharremin, Destanin  dhe Idrizin, të cilët e përkrahën pa rezervë në luftën e tij të drejtë., më 1917-18, mori pjesë në luftimet mbi trupat serbo-bullgsre  të Kopilaqës . Pasardhësit e tashtii jetojnë në Kumanovë, Preshevës, kurse të Muharremit bija e vetme në Tueqi, të cilët së bashku me pasardhësit përbëjnë bërthamën  kryesore të kësaj familjeje në fshatin Kokaj (Rashiti) dhe Idrizit djali i vetëm Ismailu në Gjilan. Heta ishte i martuar dy herë me  gtuan e parë nga Somolica, kishte dy djel, Ajetin dhe Vehbiun,  pasi i vdes gruaja si bijë e vetme nga fshati Somolicë, trashigojnë biijtë  pasurin  edhe tokat në Kokaj. Martohet me gruan e dytë Mireshi afër Gjilanit,  me të cilën patën .dy djel: Mustafën dhe Ramizn  Babai Rshiti i cili  pos Hetës, kishte edhe tre fëmijë: Muharremin , Idrizin, Destanin  dhe një Vajzën. Djali i madh, Hetemi, ishte kujdestari i shtëpisë, pasiqë  më tepër ishte i angazhuar në zhvillimet të luftës kaçake 1922-24, dhe luftëra gati të pandërprera. Krah të djathtë në të gjitha luftërat,  kishte vëllain e dytë, Muharremin, i cili shquhej për aftësitë e jashtëzakonshme luftarake, megjithëse bashkëluftëtarë në periudha të caktuara i kishte edhe vëllezërit Idrisin dhe  djemtë, Ajetin dhe Vebiiun,  djemtë Hetës,  për një kohë tri vjeçare kan qëndruar në male Karadakut 1944-47, dhe më tepër ka qenë i angazhuar në logjistikë ushtarake, duke siguruar ushqim dhe veshmbathje. Tanimë nuk jeton asnjëri nga tre fëmijët dhe vajza e Hetës, të cilët megjithatë kanë lënë shumë djem e vajza  pas vetes. '''Burgosja dhe denimi me vdekje''' Më shumë bëri jetë kaçaku sesa qëndroi në shtëpi. Atij si kujtohej se sa i ri i ra hise jeta me “pushkë në krah” deri kah çereku i dytë pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] e burgosën në Gjilan dhe e dënuan me pushkatim pastaj i kthehet denim në 35 vjet burg.  I mbajti mbi 10 vjet dhe vdiq në rrethana të dyshimta. Edhe Muharremi, porsi vëllai Hetemi,u dënua me 25 vjet burg dhe vdiq në burgun e Nishit. (Heta, si përgjegjës i forcave shqiptare në nënprefekturën e Gjilanit, ku ndodhi vrasja dhe arrestimet e grupit në Livoç, pas depërtimit nga Serbia në vitin 1943). Hetë  Koka ishte një nga udhëheqësit e forcave shqiptare në nënprefekturën e Gjilanit, përgjegjës për zonën kufitare rreth lumit Morava, në zonën e Lluqanit,  ku plagoset vëllai i tij, [[Idriz Rashiti]], i cili vdesë gjatë tërheqjes, në Miresh dhe varroset në Gjilan, ku jetonte me familjen e tij.<span class="reference" id="cite_ref-2"></span> * Hetë Koka i kishte shkuar jeta në luftëra duke u përballur me trupat e armatës së tretë serbe(1917-te), e pastaj duke e lëshuar vendin e pushtuar nga asqeriae huaj, luftoi nga Lluqani e deri në [[Beteja e Kikës|Majën e Kikës]], si një nga zonat e luftës(28 korrik 1944, si një nga komandantët lokal. Heta, si i ri, ndjente mbi supe pushtimin e sundimin e ri italiano-gjerman 1941-44, kryepolic nënprefekturen e [[Gjilanit]],zona kufitare, pika ne [[Pogragja (Gjilan)|Pogragje]] * Më shumë bëri jetë kaçaku sesa qëndroi në shtëpi. Atij si kujtohej se sa i “ri i ra hise”, tere jeta me ˈpushke e krahu, mire e dinte as vetë ku e kur po varet pushka e krahut, deri kah çereku i dytë pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. * Muharrem Rushit Koka dhe Hetem Rushiti(Hetë Koka) në gusht të vitit 1947 u burgosën në Gjilan dhe u dënua me 13 vjet burg, i mbajti 7 vjet. Muharremi, porsi vëllau Hetemi i denura me 35 vjetë burg, vdiq në burgun e Nishit, si përgjegjës i forcave shqiptare nënprefekturën e Gjilanit, ku ndodhi vrasja dhe arrestimet e grupit në Livoçë pas depërtimit nga Serebia në vitin 1943. '''Të plagosur''' * Të plagosur nga fshati Kokaj gjatë Luftës II botërore: * '''Jonuz Halit Haziri''' u plagos në nëntor të vitit 1944 në Dukagjin. Me moshë 33 vjeçar. Pjesëtar i shumëfishtë i rradhëve ushtarake të grupimit SS dhe Brigada nacional-çlirimtare të Kosovës. '''Të burgosur''' * 7. Ajet Rushiti në tetor të vititi 1946 u dënua me 13 vjet burg në Mitrovicën e Sremit, i mbajti 10 vjet burg. Jetoi nga viti 1975 në fshatin Leran. * 8.Vehbi Hetë – Kokaj më tetor të vitit 1946 u dënua 6 vjet burg në [[Prishtina|Prishtinë]]. I mbajti 1,5 vjet në Prishtinë, kurse 1 vit në Mitrovicë. Me moshë ishte 17 vjeç. Jetoi pas Aksionit të Armëve i shpërngulur në Kumanovë (Sipas kujtesës së Vehbi Etem Rushitit, i lindur më 2 shtator 1929 në fshatin Kokaj, jetoi në Kumanovë që nga viti 1971, i cili rrëfeu për ekzekutimet dhe torturat e rënda fizike ndaj familjes Rushiti) '''Të likuiduar''' * 9.Mustafë Hetem Rashiti pas një përleshje më dy udbash gjatë arrestimit të tij në Remnik që shkuan ta burgosnin. Por, Mustafa i vrau të (dy udbashët) dhe doli në mal me Hasan Alijën e Remnikut. Ata u vranë me tradhti në vendkalimin kufitar te Bistrica të Prizrenit. Mustafa ishte 21 vjeç i shkolluar në Tiranë. Varri nuk i dihet. * 9.Rabije (shoqja e Mustafës) Kokaj, më shtator 1951 në Zhur të Prizrenit u masakrua nga UDB`ja bashkë me të shoqin Mustafë Etemin. Ishte 20 vjeçe. Varri nuk i dihet. Hasan Alija-Remniku më shtator 1951 në [[Zhuri|Zhur]] të Prizrenit u kap dhe u vra nga UDB`ja mashkë me Mustafën dhe Rabijën. Me moshë ishte 48 vjeç. Varri nuk i dihet.Të vrarë me atë aksion kanë mbetur edhe. Agush Metaj Bresalci u bra në shtator 1951 në Zhur të Prizrenit së bashku me personat e lartpërmendur. Me moshë 35 vjeçar. Qibrije Agush Bresalci u vra nga UDB`ja në shator të vitit 1951 në vendkalimin kufitar te lumi Bistrica të Prizrenit. Vëllai i Mustafës Ramiz H. Rashiti si përkahës i grupin e parë politik që operonte në Karadakun e atyre viteve, e kaloi jetën e tij si emigrant politik i internuar në Gjermani. * '''Të humburë:''' * Qemajl Haqif Zeqiri i lindur me 1938 në Kokaj, duke u kthyer për pushim nga shërbimi ushtarak vdes aksidentalisht pasiqë treni Express nuk ndalet në Tasaj, ai hidhet nga treni dhe godet shtyllën nga merrë plagë vdekjeprurëse.Aksidenti pasoi pasiqë ushtarët që kishin prejardhjen nga kufizohej pas termetit katastrofal të Shkupit më 1963. Nga Stacioni i trenit në Preshevë edhe trupi i tij bartet në Shkup dhe përzihet sëbashku me trupat e viktimave të paidentifikume të termetit, varroste në Shkup. Varri as sot nuk i dihet. =='''Dëshmorët, martirët e të plagosurit e luftës së fundit në Kosovë dhe Kosovën lindore 1999-2000'''== * 13.[[Arben Ramadani]] i lindur më 13 qershor 1981 në [[Kokaj]]. Ishte pjesëtar i UÇK-së pas luftës së Kosovë iu bashkua rradhëve të luftëtarëve të Lirisë në Kosovën Lindore dhe me me 19 maj(2000), gjatë kalimit të zonës kufitare me armatim qëllohet për vdekje nga plumbat e armikut. Ashtu të plagosur, shokët e tërheqin deri në pikën Apokalips e [KFOR]-it në Pogragjë. Përkundër përpjekjeve të KFOR-it për t`ia shpëtuar jetën në Sojevë - Ferzaj, sytë e tij perëndojnë përgjithmonë për të mos vdekur kurrë. Sot eshtërat e tij pushojnë në vendlindjen e tij, <ref>https://issuu.com/nijaziramadani/docs/monografia_per_kokajt_1842-2012 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028193142/https://issuu.com/nijaziramadani/docs/monografia_per_kokajt_1842-2012 |date=28 tetor 2019 }} |Shtegtim në histori : (rrëfimi për Kokajt prej vitit 1842 deri në 2012) / (monografi për Kokajt) / [[Nijazi Ramadani]]. - [[Gjilani|Gjilan]] - [[SH.B. Rrjedha|Rrjedha]], 2012. - 196 f.111</ref> * 10. Rabit (Tahir) Dalipi, nga fshati Kokaj, mosha 48 vjeçar, babai 8 fëmijëve, i vrar me 6 prill 1999, nga paramilitarët serb në [[Llocë]], duke u kthyer në shtëpi në Kokaj pasi që një ditë më pare ishin larguar nënbreshrin e armëve nga forcat militare serbe. * 11.Avdi (Selver) Rexhepi, mosha 22 vjeçar i vrar me 6 prill 1999, nga paramilitarët serb në [[Llocë]], duke u kthyer së bashku me Rabitin (dhe dy moshatarët e tij të fshatit Llocë) në shtëpi në Kokaj pasi që një ditë më pare ishin larguar nënbreshrin e armëve nga forcat militare serbe. * Invalid i luftes, Qemajl Jakup Zeqiri-[[Kokaj]] i lindur më 1979,[[Gjilan]] pjesëtar i '''Brigadës 128, operacioni "Shigjeta" të UÇK-së''' të Zonës së Pashtrikut, i plagosur në maj 1999, gjatë luftimeve pas thyrjes së kufirit shqiptaro-kosovarë. '''Invalid i luftës së UÇK-së'''. '''Të rënët dhe martirët e Luftës II Botërore 1943-1945/51/57''' * Hazir (Ramadan) Haziri * Rifat (Qazimi) Ismajli * Rrustem (Dalip) Rrustemi * Idriz Rashit-'''Koka''' * Daut Dauti-Kokaj * Mustafë Koka - Rushiti '''Të arestuarit, të burgosurit, të denuarit dhe të torturuar nga Sigurimi serb-jugosllav pas ngjarjeve të pranverës së '81/shit për veprimtari ilegale nga fshati Kokaj''': * Alejdin Rrahmani * Ismajl Idriz Rashiti * Nijazi Ramadani * Nexhat Rrustemi '''Të internuar 1941/45''' * Asllan Aziz Azizi, Gjermani ku edhe vdiq. * Haqif Zeqiri * Jonuz Halit-Haziri == LUFTA E UÇK-se 1997200== Qemajl Jakup Zeqiri – Qemajl Kokaj i lindur më 1979, (djali i madh i Jakupit të Haqif Kokës, edhe Haqifi ishte rob lufte si pjesëtar i Batalonit shqiptar "SS-Skenderbeg", pastaj i mobilizuar dhe i plagosur në Brigadat e UNÇ të Kosovës 1944), Qemajli në filim të vitit 1999, iu bashkua rradhëve të UÇK-së së bashku me Arbenin(tash më dëshmor i kësaj lufte), Agronin(nip iu Kokajve nga Gosponica), Arifin, Miftarin, Llukmanin, si pjesëtar i Brigadës 128, operacioni "Shigjeta" të UÇK-së të Zonës së Pashtrikut, i plagosur në maj 1999, gjatë luftimeve pas thyrjes së kufirit shqiptaro- kosovarë. Invalid i luftës së UÇK-së. Edhe xhaxhai i Qemajlit, emrin e të cilit e mba me krenari veterani dhe invalidi i luftës së fuindit, Qemajli. Arif J.Arifi- djali i vogël i Jasharit të Sinanit, i lindur në vitin 1973 në Kokaj, ku e krey Shkollën fillore në vendlindje, të mesmë Ndërtimtari e lartë në SHM ”Memet Isai”, Gjilan, shkollimin univerzitar në Fak. Edukimit, Qendra në Gjilan, dega juridike. Në Gjilan prej kur edhe jeton me familjen e tij, në Lagjen Arbëria. Arifi sikur shumë të tjerë iu përgjegj thirrjes së atdheut në fund të vitit 1998 dhe në fillim të vitit 1999 u rreshtua në rradhet e luftëtarëve të lirisë, pjesëtar i UÇK-së, Zona e Kardakut dhe e Llapit. Gjatë kohës sa shërbeu ishte i pa ndar me Llukman . Llukman M.Ismajlin – djali i katërt i Muharremit të Rahmanit, sikur shumë të tjerë iu përgjegj thirrjes së atdheut (FQ.91) në fund të vitit 1998 dhe në fillim të vitit 1999 u rreshtua në rradhet e luftëtarëve të lirisë. Në u inkuadua në radhet e UÇK-së, pjesëtar i Zonës së Llapit dhe të Karadakut. Pas përfundimit të luftës u inkuadrua në pjesën reserve të TMK-së deri me shpërbërjen e saj dhe formimin e trupave të FSK-së. Tash punon si korir në SHMUltë.”A.Ajeti”, Gjilan. Shefki Xh. Behluli - djali i tretë I Xaferit, i lindur në vitin 191968 në Kokaj, ku e krey Shkollën fillore në vendlindje, deri më shpërthimin e luftës ishte jashtë Kosovës në Gjermani dhe Zvicërr, iu përgjegj thirrjes së atdheut në fillim të vitit 1999 u rreshtua në rradhet e luftëtarëve të lirisë, pjesëtar i UÇK-së. Jeton dhe punon në Gjilan, prej kur edhe jeton me familjen e tij, në Lagjen Arbëria. ''' Lufta II Boterore ''' Aziz Azizi, Gjermani ku edhe vdiq. Rexhep Ilaz Rrustemi, Internuar në Gjermani 1941- 1945, kryetar i pare i Komunes se Pogragjes, Rrethi i Gjilanit. Haqif Zeqiri, Jonuz Halit-Haziri, Xhavit Hamit Sahiti, Fetah Sinani. TË HUMBUR: Qemajl Haqif Zeqiri i lindur me 1938 në Kokaj. Në vitin 1964, kishte shkuar për të kryer shërbimin e obliguar ushtarak, pasiqë kishte pasur një operacion ishte lajmëruar se i takon zones së goditur nga tërmeti të Shkupit të vitit 1963 dhe ishte liruar për të pasur një vizitë familjes (fq.92+ së tij në Kokaj. Qemajli, duke u kthyer për pushim nga shërbimi ushtarak psoi aksidentalisht pasi që treni ''Express'' nuk ndalet në Tasaj, ai hidhet nga treni dhe godet shtyllën nga merr plagë vdekjepruse. Aksidenti pasoi pasiqë ushtarët që kishin prejardhjen nga kufizohej pas tërmetit katastrofat të Shkupit më 1963. Nga Stacioni i trenit në Preshevë edhe trupi i tij bartet në Shkup dhe përzihet së bashku me trupat eviktimave të paidentifikuara të tërmetit, varroste në Shkup. Varri as sot nuk i dihet. ===VDEKJET TRAGJIKE E KURBETÇARËVE === <ref>[[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/sq/b/bc/MONOGRAFIA_FINALE.pdf|NIJAZI{{Lidhje e vdekur}} RAMADANI SHTEGTIM NË HISTORI (RRËFIMI PËR KOKAJT 1842- 2012) (MONOGRAFIA) ]]</ref> Haki Emin Halit –Hakiu ishte i biri i dytë i Eminit, i lindur më 938, vdes tragjikisht në një fatëkeqësi trafiku afër Leskocit (te ura) gjatë kthimit prej Gjermanisë, ku ishte duke punuar jashtë vendit. Hakiu me atë rast ishte me një shok të tij, duke u kthyer për pushim në vendlindje, kur u rrokullis nga ura, duke përmbyllur jetën e tij, ende pa arritur në shtëpi. Varroste në Gjilan, ku jetonte me gruan dhe dy fëmijët e tij. '''Asllan H. Azizi''' u lind në vitin 1947 nga babai Halit dhe nëna Feride në katundin Kokaj. Asllani ishte fëmija i parë në familjen e ngushtë, ndërsa i treti i vëllezërve Hasan dhe Halit Azizit. E emruan sipas vëllait të tyre Asllanit të vdekur në Gjermani. Gjatë jetës së tij, Asllani jetoi një kohë në katundin Kokaj pastaj në Gjilan . Në fashtin fqinj në Llocë kreu shkollën katërklasëshe, por kur erdhei koha të vazhdoi shkollimin prindërit nuk e lejuan ta vazhdojë shkollimin. Ky fakt Asllanin e mundoi gjatë tërë jetës së tij.Në moshën 20 vjeçare Asllani u martua me Zymrijen nga Lloca me të cilën pati katër fëmijë: Eminen, Feimen, Halitin dhe Valbonën. Asllani në fillim të viteve si shumë bashkëf-shatarë të tij u detyrua të punojë përkohësisht jasht vendit. ( Francë). Pastaj u kthye në vend për ta vazhduar jetën në fshat, ku u mor me punët e bujqësisë në fshat. Jeta e vështirë në fshat e detyroi që të shpërngulet nga katundi në vitin 1980 dhe u vendos në lagjen Arbëria në Gjilan . Posa u ven-dos në venbanimin e ri u mundua të punësohët. Arriti të punësohet përkohsisht si zëvendësim. I paknaqur me gjendjen ekonomike dhe pë të ardhmen, u detyrua prapë të kërkojë punë jashtë vendit, kësaj radhe në Zvicërr. Punoi në ndërtimtari deri në fillim të vjeshtës kur në rreth-ana edhe sot jo të njohura mirë ndërroi jetë në vëndin e punës, pikërisht në orët e paraditës të 14 tetorit të vitit 1982. '''Në fatkeqësi natyrore:Ruzhdi Rahim Rrustemi 1932 – 64''' Ruzhdi Rrustemi u lind më 1932 nga babai Rahimi dhe nëna Qelebija në katundin Kokaj. Ruzhdiu ishte fëmija i dytë në familje dhe kishte një vëlla më të madh, Avdylin. Lumturia e kësaj familje nuk zgjati shumë pasiqë në moshën 2 vjeçare Ruzhdiut i vdes nëna. Më vonë, në moshën 7 vjeç-are, i vdes edhe babai. Ruzhdiu, bashkë me vëllain Avdylin, mbetën nën përkujdesjen e familjarëve dhe banorëve të katundit, që u janë shumë mirënjohës. Këta dy të ri, ndonëse u rritën pa prindër, nuk u mungoi dashuria, edukata dhe vullneti për të ecur përpara në jetë.Gjatë jetës së tij Ruzhdiu jetoi dhe punoi në katundin Kokaj. Në moshën 20 vjeçare Ruzhdiu u martua me Pashijen, me të cilën pati 2 fëmijë binjak, Rahimin që tashmë jeton, dhe Pashien e vogël e cila në vitin e parë të jetës vdiq. Gruaja e Ruzhdiut, Pashia, vdiq menjëherë pas lindjes dhe nuk arriti të shijojë dashurinë amnore. Ajo vdiq në mungesën e përkujdesit mjeksor. Pas vdekjes së Pashies, Ruzhdiu martohet me Lutfijen, gruan e tij të dytë. Edhe me të pati një djalë që nuk jetoi. Ai u nda edhe me Lutfije dhe u martua me Shahën me të cilën jetoi deri në fund të jetës. Përkundër fatkeqësisë dhe jetës së vështirë arriti të jetë i lumtur pranë birit të tij Rahimit që e donte dhe kujdesej shumë për të. Ruzhdiu humbi jetën nga një fatkeqësi natyrore. Më 23 qershor të vitit 1964 atë e goditit vetëtima derisa po punonte në arë. Kjo ishte dita kur familja jonë përjetoi dhembje dhe pik-ëllim. Pas vdekjes së tij, vëllai Avdyli së bashku me bashkë-shorten Hanifen e morën nën kujdes të birin Rahimin dhe gjatë gjithë jetës ata i ofruan dashuri dhe kujdes të barabartë me fëmijët e tyre. Rahimi trashëgimtari i vetëm i Ruzhdiut, është i martuar dhe ka 4 fëmijë. '''Vdekje aksidentale në moshën 40 vjeçare''' - Baki Xhemail – Ramadani – I lindur më 1943, djali i madh i Xhemailit dhe i nanes Dudijesë, qysh heret filloi t’ia mendoi hallet vetës dhe familjes së tij, ndonëse në moshën 7 vjeëare i vdiq babai. Ai sëbashku me vëllaun Nuhiun dhe motren Hamiden u rritë nën përkujdesjen e nënës Dudie dhe xhaxhait Qahilit. Në moshën 16 vjeçare pati një ngatërres për rrugë der sa shkonte te halla e tij, te Rushtajt, dhe u detyrua të përdorë armën për vetëmbrojtje, që kishte trashëguar nga familja. Për këtë rast u dënua me 18 muaj heqje lirie me kusht, por pasiqë më vonë u muar në shërbimin ushtarak dhe prej andej përcjellët për në vuajtje të denimit në burgun [[Sllovenska Kradisht]]. Pas vuajtjes së denimit rikthehet në përmbylljen e shërbimit të obligueshëm ushtarak, dhe pastaj i kthehet familjes në Kokaj deri sa pati një aksident tragjik në malin e tij, në Llapushnicë duke i siguruar dritë për dimrin e vitit 1984. Bakiu i la tri vajza ( Mihrijen, Sevdijen dhe Eminen) dhe djalin Xhemailin që kishte trashëguar emrin e gjyshit të tij. Xhemaili tash jeton me familjen gjshtë anëtarësh në hyrje të Malishevës së Gjilanit. Lendime me pasoja fatal në fatkeqësi trafiku: Zahir Qahil Ramadani (1950-2010) Zahiri u lind më 1950 në katundin Kokaj, i cili qysh në moshë të re me 1967, kishte pësuar në aksident trafiku gjatë kthimit me tren Beograd- Preshevë (Tasan) nga kurbeti, ku ishte duke punuar në sezonin veror. Në rrethana të panjohura sa ishte duke fjetur kishte përfunduar në hyrje të një tuneli pranë hekurudhës. Pasi që gjendet gati gjysmë i vdekur hospitalizohet në spitalin Ushtarak të Beogradit, pastaj edhe të Prishtinës e Shkupit.Me këtë rast kishte marrë lendime të renda trupore (fizike dhe trauma psikike). Edhe pse gjendja shëndetësore ishte përmirësuar, ai jetoi me pasojat e fatkeqësisë deri në ditën e ndarjes nga jeta më 12 janar, ( tre muaj pa i mbushur 60 vjet jetë). Zahiri nuk ishte i martuar dhe nuk la trashëgimtar. ==Literatura== Dr. Muhamet Pirraku '''Mulla idriz Gjilani -Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore''', Prishtine Libri ''Shtegtim në histori''''Monografia për Kokajt 1842-2012'',f.112-145 dhe fq.143-149, bot. [[SH.B. Rrjedha]], [[Prishtinë]], [[2012]] <ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/sq/b/bc/MONOGRAFIA_FINALE.pdf|Shtegtim në histori : (rrëfimi për Kokajt prej vitit 1842 deri në 2012) / (monografi për Kokajt) / Nijazi Ramadani. - Gjilan - Rrjedha, 2012. - 196 f.111]{{Lidhje e vdekur}}</ref> ==REFERENCAT== [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] [[Kategoria:Lista]] [[Kategoria:Kokaj]] hy2edxr0mh3f2d4tfac76gkadx6f3zd 1 291879 2978528 2872086 2026-05-08T04:20:06Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]] 2978528 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli [[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1993693 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140303063712/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=4 te http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=4 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140703155617/http://mojazarplata.kz/main/zarabotnaja-plata/srednie-zarabotnye-platy te http://mojazarplata.kz/main/zarabotnaja-plata/srednie-zarabotnye-platy *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131114070637/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3722 te http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3722 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110526064424/http://www.fedee.com/PayChartEg.shtml te http://www.fedee.com/PayChartEg.shtml *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20121103010715/http://money.comments.ua/people/2012/10/29/368017/menshe-ukraintsev-evrope.html te http://money.comments.ua/people/2012/10/29/368017/menshe-ukraintsev-evrope.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 02:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli [[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2037583 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151023041757/http://www.instat.gov.al/media/154433/paga_mesatare_mujore_n__sektorin_shtet_ror_dhe_paga_minimale_zyrtare.xlsx për lidhjen http://www.instat.gov.al/media/154433/paga_mesatare_mujore_n__sektorin_shtet_ror_dhe_paga_minimale_zyrtare.xlsx. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923060315/http://data.csb.gov.lv/pxweb/en/Sociala/Sociala__isterm__dsamaksa/?tablelist=true për lidhjen http://data.csb.gov.lv/pxweb/en/Sociala/Sociala__isterm__dsamaksa/?tablelist=true. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923225502/http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/03/04/blank/data/01/06_01.Document.165042.xls për lidhjen http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/03/04/blank/data/01/06_01.Document.165042.xls. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923225500/http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/03/04/blank/data/01/06_01.Document.131507.xls për lidhjen http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/03/04/blank/data/01/06_01.Document.131507.xls. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 24 shtator 2019 02:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2041295 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150927110745/http://www.mojazarplata.az/main/srednjaja-zarabotnaja-plata-v-azerbadzhane për lidhjen http://www.mojazarplata.az/main/srednjaja-zarabotnaja-plata-v-azerbadzhane. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 shtator 2019 06:27 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2043477 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923225132/http://www.cso.ie/quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=EHQ03.asp&TableName=Earnings+and+Labour+Costs&StatisticalProduct=DB_EH për lidhjen http://www.cso.ie/quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=EHQ03.asp&TableName=Earnings+and+Labour+Costs&StatisticalProduct=DB_EH. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141226151742/http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=56438&kat=87 për lidhjen http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=56438&kat=87. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 tetor 2019 11:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 11 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2072041 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151023041757/http://www.instat.gov.al/media/154433/paga_mesatare_mujore_n__sektorin_shtet_ror_dhe_paga_minimale_zyrtare.xlsx për lidhjen http://www.instat.gov.al/media/154433/paga_mesatare_mujore_n__sektorin_shtet_ror_dhe_paga_minimale_zyrtare.xlsx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140303063712/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=4 për lidhjen http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=4. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150927110745/http://www.mojazarplata.az/main/srednjaja-zarabotnaja-plata-v-azerbadzhane për lidhjen http://www.mojazarplata.az/main/srednjaja-zarabotnaja-plata-v-azerbadzhane. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20141019012826/http://prosentti.vero.fi/VPL2014/Sivut/LaskennanTulos.aspx?kieli=en-US për lidhjen http://prosentti.vero.fi/VPL2014/Sivut/LaskennanTulos.aspx?kieli=en-US. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923225132/http://www.cso.ie/quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=EHQ03.asp&TableName=Earnings+and+Labour+Costs&StatisticalProduct=DB_EH për lidhjen http://www.cso.ie/quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=EHQ03.asp&TableName=Earnings+and+Labour+Costs&StatisticalProduct=DB_EH. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140703155617/http://mojazarplata.kz/main/zarabotnaja-plata/srednie-zarabotnye-platy për lidhjen http://mojazarplata.kz/main/zarabotnaja-plata/srednie-zarabotnye-platy. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141226151742/http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=56438&kat=87 për lidhjen http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=56438&kat=87. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923060315/http://data.csb.gov.lv/pxweb/en/Sociala/Sociala__isterm__dsamaksa/?tablelist=true për lidhjen http://data.csb.gov.lv/pxweb/en/Sociala/Sociala__isterm__dsamaksa/?tablelist=true. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131114070637/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3722 për lidhjen http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3722. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110526064424/http://www.fedee.com/PayChartEg.shtml për lidhjen http://www.fedee.com/PayChartEg.shtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121103010715/http://money.comments.ua/people/2012/10/29/368017/menshe-ukraintsev-evrope.html për lidhjen http://money.comments.ua/people/2012/10/29/368017/menshe-ukraintsev-evrope.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shkurt 2020 23:34 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 12 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2082389 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151023041757/http://www.instat.gov.al/media/154433/paga_mesatare_mujore_n__sektorin_shtet_ror_dhe_paga_minimale_zyrtare.xlsx për lidhjen http://www.instat.gov.al/media/154433/paga_mesatare_mujore_n__sektorin_shtet_ror_dhe_paga_minimale_zyrtare.xlsx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140303063712/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=4 për lidhjen http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=4. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150927110745/http://www.mojazarplata.az/main/srednjaja-zarabotnaja-plata-v-azerbadzhane për lidhjen http://www.mojazarplata.az/main/srednjaja-zarabotnaja-plata-v-azerbadzhane. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20141019012826/http://prosentti.vero.fi/VPL2014/Sivut/LaskennanTulos.aspx?kieli=en-US për lidhjen http://prosentti.vero.fi/VPL2014/Sivut/LaskennanTulos.aspx?kieli=en-US. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923225132/http://www.cso.ie/quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=EHQ03.asp&TableName=Earnings+and+Labour+Costs&StatisticalProduct=DB_EH për lidhjen http://www.cso.ie/quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=EHQ03.asp&TableName=Earnings+and+Labour+Costs&StatisticalProduct=DB_EH. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140703155617/http://mojazarplata.kz/main/zarabotnaja-plata/srednie-zarabotnye-platy për lidhjen http://mojazarplata.kz/main/zarabotnaja-plata/srednie-zarabotnye-platy. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141226151742/http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=56438&kat=87 për lidhjen http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=56438&kat=87. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923060315/http://data.csb.gov.lv/pxweb/en/Sociala/Sociala__isterm__dsamaksa/?tablelist=true për lidhjen http://data.csb.gov.lv/pxweb/en/Sociala/Sociala__isterm__dsamaksa/?tablelist=true. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131114070637/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3722 për lidhjen http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3722. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150825054056/http://www.epunkt.net/Bewerber/Gehaltsrechner-Schweiz për lidhjen http://www.epunkt.net/Bewerber/Gehaltsrechner-Schweiz. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110526064424/http://www.fedee.com/PayChartEg.shtml për lidhjen http://www.fedee.com/PayChartEg.shtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121103010715/http://money.comments.ua/people/2012/10/29/368017/menshe-ukraintsev-evrope.html për lidhjen http://money.comments.ua/people/2012/10/29/368017/menshe-ukraintsev-evrope.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 mars 2020 18:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 13 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2091174 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151023041757/http://www.instat.gov.al/media/154433/paga_mesatare_mujore_n__sektorin_shtet_ror_dhe_paga_minimale_zyrtare.xlsx për lidhjen http://www.instat.gov.al/media/154433/paga_mesatare_mujore_n__sektorin_shtet_ror_dhe_paga_minimale_zyrtare.xlsx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140303063712/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=4 për lidhjen http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=4. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150927110745/http://www.mojazarplata.az/main/srednjaja-zarabotnaja-plata-v-azerbadzhane për lidhjen http://www.mojazarplata.az/main/srednjaja-zarabotnaja-plata-v-azerbadzhane. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923184537/http://www.bhas.ba/saopstenja/2015/NPL_2015M03_001_01-bos.pdf për lidhjen http://www.bhas.ba/saopstenja/2015/NPL_2015M03_001_01-bos.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20141019012826/http://prosentti.vero.fi/VPL2014/Sivut/LaskennanTulos.aspx?kieli=en-US për lidhjen http://prosentti.vero.fi/VPL2014/Sivut/LaskennanTulos.aspx?kieli=en-US. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923225132/http://www.cso.ie/quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=EHQ03.asp&TableName=Earnings+and+Labour+Costs&StatisticalProduct=DB_EH për lidhjen http://www.cso.ie/quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=EHQ03.asp&TableName=Earnings+and+Labour+Costs&StatisticalProduct=DB_EH. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140703155617/http://mojazarplata.kz/main/zarabotnaja-plata/srednie-zarabotnye-platy për lidhjen http://mojazarplata.kz/main/zarabotnaja-plata/srednie-zarabotnye-platy. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141226151742/http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=56438&kat=87 për lidhjen http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=56438&kat=87. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923060315/http://data.csb.gov.lv/pxweb/en/Sociala/Sociala__isterm__dsamaksa/?tablelist=true për lidhjen http://data.csb.gov.lv/pxweb/en/Sociala/Sociala__isterm__dsamaksa/?tablelist=true. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131114070637/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3722 për lidhjen http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3722. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150825054056/http://www.epunkt.net/Bewerber/Gehaltsrechner-Schweiz për lidhjen http://www.epunkt.net/Bewerber/Gehaltsrechner-Schweiz. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110526064424/http://www.fedee.com/PayChartEg.shtml për lidhjen http://www.fedee.com/PayChartEg.shtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121103010715/http://money.comments.ua/people/2012/10/29/368017/menshe-ukraintsev-evrope.html për lidhjen http://money.comments.ua/people/2012/10/29/368017/menshe-ukraintsev-evrope.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 prill 2020 19:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2177561 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924120808/http://www.stat.ee/90615 për lidhjen http://www.stat.ee/90615. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151018155609/http://www.nbs.rs/export/sites/default/internet/cirilica/scripts/ondate.html për lidhjen http://www.nbs.rs/export/sites/default/internet/cirilica/scripts/ondate.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 04:29 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2209967 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190109024752/http://www.payroll.com.ua/index.php%20 për lidhjen http://www.payroll.com.ua/index.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 mars 2021 19:20 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2211679 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923004753/http://economico.sapo.pt/noticias/salario-medio-mensal-de-portugal-foi-metade-da-media-europeia-em-2013_194613.html për lidhjen http://economico.sapo.pt/noticias/salario-medio-mensal-de-portugal-foi-metade-da-media-europeia-em-2013_194613.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 mars 2021 03:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2221210 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924120316/http://www.stat.si/StatWeb/glavnanavigacija/podatki/prikazistaronovico?IdNovice=6496 për lidhjen http://www.stat.si/StatWeb/glavnanavigacija/podatki/prikazistaronovico?IdNovice=6496. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 maj 2021 18:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2248860 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150226192529/http://www.nsi.bg/en/content/6410/total për lidhjen http://www.nsi.bg/en/content/6410/total. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161114041356/https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/NationalEconomyEnvironment/EarningsLabourCosts/EarningsEarningsDifferences/Tables/LongTimeSeriesD.html për lidhjen https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/NationalEconomyEnvironment/EarningsLabourCosts/EarningsEarningsDifferences/Tables/LongTimeSeriesD.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 shtator 2021 07:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2263857 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140703155617/http://mojazarplata.kz/main/zarabotnaja-plata/srednie-zarabotnye-platy për lidhjen http://mojazarplata.kz/main/zarabotnaja-plata/srednie-zarabotnye-platy. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141226151742/http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=56438&kat=87 për lidhjen http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=56438&kat=87. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 23:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2373928 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923085544/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/naselenie/trud/operativnaya-informatsiya_8/o-nachislennoi-srednei-zarabotnoi-plate-rabotnikov/o-nach_sred_zarabotnoi-plate-rabotnikov_v-iyule-2015-g/ për lidhjen http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/naselenie/trud/operativnaya-informatsiya_8/o-nachislennoi-srednei-zarabotnoi-plate-rabotnikov/o-nach_sred_zarabotnoi-plate-rabotnikov_v-iyule-2015-g/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110813080104/http://ceemarkets.com/html/tnc____wages__statutory_minimu.html për lidhjen http://ceemarkets.com/html/tnc____wages__statutory_minimu.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111016173712/http://www.langlophone.com/20100526_edition/20100526_EU27_data_table_flipped.pdf për lidhjen http://www.langlophone.com/20100526_edition/20100526_EU27_data_table_flipped.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 dhjetor 2021 23:51 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2449200 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151016005727/http://www.gks.ru/free_doc/2015/b15_01/08-2015.htm për lidhjen http://www.gks.ru/free_doc/2015/b15_01/08-2015.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923212754/http://www.databasece.com/en/average-salary për lidhjen http://www.databasece.com/en/average-salary. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2022 00:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2487472 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150124021752/http://www.socmin.lt/lt/socialine-statistika.html për lidhjen http://www.socmin.lt/lt/socialine-statistika.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2022 08:28 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2512826 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151016073112/https://www.ecb.europa.eu/stats/exchange/eurofxref/html/eurofxref-graph-hrk.en.html për lidhjen https://www.ecb.europa.eu/stats/exchange/eurofxref/html/eurofxref-graph-hrk.en.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2023 20:04 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2631265 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200714124751/https://www.reinisfischer.com/average-salary-european-union-2015 për lidhjen http://www.reinisfischer.com/average-salary-european-union-2015. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 dhjetor 2023 05:18 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2640639 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ për lidhjen http://www.instat.gov.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 shkurt 2024 18:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2667767 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151017195159/http://www.ekonomifakta.se/sv/Fakta/Skatter/Rakna-pa-dina-skatter/Rakna-ut-din-skatt/ për lidhjen http://www.ekonomifakta.se/sv/Fakta/Skatter/Rakna-pa-dina-skatter/Rakna-ut-din-skatt/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 qershor 2024 07:35 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2678491 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200121013417/https://statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx për lidhjen http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 korrik 2024 05:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2717544 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304185434/http://travail-emploi.gouv.fr/IMG/pdf/2014-028-2.pdf për lidhjen http://travail-emploi.gouv.fr/IMG/pdf/2014-028-2.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 nëntor 2024 03:58 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2795797 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151013204334/http://www.netsalarycalculator.co.uk/ për lidhjen http://www.netsalarycalculator.co.uk/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 maj 2025 17:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2818500 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923180649/http://www.averagesalarysurvey.com/liechtenstein për lidhjen http://www.averagesalarysurvey.com/liechtenstein. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 korrik 2025 19:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2866518 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151123094014/http://www.dzs.hr/default_e.htm për lidhjen http://www.dzs.hr/default_e.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 tetor 2025 10:48 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shteteve evropiane sipas pagës mesatare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2968866 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ për lidhjen http://www.instat.gov.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 02:46 (CEST) 0llb1mz0j6zfsmf4881flx1umdmva69 1 296460 2978537 2967066 2026-05-08T04:23:08Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Jason Rothenberg/Arkivi 1]] 2978537 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Jason Rothenberg/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 1dvoxnth0d2xcxaytvb7m1g4mrte3oc 0 297173 2978506 2958157 2026-05-08T01:27:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2978506 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Mjalexander_centenarians.jpg|djathtas|parapamje|Portretet e artistes Mary Jane Alexander të njëqindvjeçarëve në Galerinë Botërore Tulsa në Shoqatën e Trashëgimisë së Oklahomas]] '''Njëqindvjeçarët''' është një term nga fusha e [[Gjerontologjia|gjerontologjisë]] me të cilin emërtohen personat të cilët kanë mbushur moshën 100 vjeç. Për shkak se jetëgjatësia mesatare në nivel botëror është nën 100 vjet, termi në fjalë lidhet pa dyshim me [[Jetëgjatësia|jetëgjatësinë]]. Në vitin 2012, [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombet e Bashkuara]] vlerësuan se në të gjithë botën kishte 316,600 njëqindvjeçarë të gjallë.<ref name="WORLD2012">{{Cito web|url=http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf|title=Chapter 1: Setting the Scene|year=2012|publisher=UNFPA|accessdate=11 janar 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130612052543/http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf|archivedate=12 qershor 2013}}</ref> Ndërsa [[shekulli i jetës]] po rritet në të gjithë botën, dhe popullsia e botës vazhdon të rritet me shpejtësi, numri i njëqindvjeçarëve pritet të rritet shpejt në të ardhmen.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/1977733.stm|title=Life expectancy to soar|date=9 maj 2002|work=BBC News}}</ref> Sipas UK ONS, një e treta e foshnjave të lindura në vitin 2013 në Mbretërinë e Bashkuar pritet të jetojnë deri në 100.<ref>{{Cito web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/lifetables/historic-and-projected-data-from-the-period-and-cohort-life-tables/2012-based/sty-babies-living-to-100.html|title=[ARCHIVED CONTENT&#93; One third of babies born in 2013 are expected to live to 100|date=11 dhjetor 2013|publisher=ONS|accessdate=1 maj 2016|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122331/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/lifetables/historic-and-projected-data-from-the-period-and-cohort-life-tables/2012-based/sty-babies-living-to-100.html|url-status=dead}}</ref> == Super qindvjeçarët == {{Shiko gjithashtu|Superqindvjeçarët}} '''Super qindvjeçar''' është një term me të cilin nënkuptohet një njeri që ka mbushur moshën 110 vjeç, diçka e arritur vetëm nga 1 në 1.000 njëqindvjeçarë. Edhe më i rrallë është një person [[Njerëzit me të vjetër|që ka jetuar deri në moshën 115 vjeç]] - dhe gjithësej janë më pak se 100 njerëz në historinë e regjistruar të cilët padyshim që kanë arritur këtë moshë. Sipas vlerësimeve nga 1 janari 2021 janë vetëm {{Lang|ja-Latn|[[Kane Tanaka]]|italic=no}} , [[Lucile Randon]], {{Lang|es|Francisca Celsa Dos Santos|italic=no}}, Jeanne Bot, {{Lang|ja-Latn|Shigeyo Nakachi|italic=no}} , Hester Ford dhe Iris Westman, superqindvjeçarët e vetëm ende të gjallë ose që janë ende duke jetuar.<ref>{{Cito web|url=http://www.soa.org/library/journals/north-american-actuarial-journal/2002/july/naaj0207_6.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100703065315/http://www.soa.org/library/journals/north-american-actuarial-journal/2002/july/naaj0207_6.pdf|archivedate=3 korrik 2010|title=Emergence of supercentenarians in low-mortality countries|website=North American Actuarial Journal (Vol. 6)|year=2002|accessdate=4 nëntor 2010}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Publications|url=http://www.supercentenarians.org/publications.htm|publisher=Supercentenarians.org|doi=10.1016/S0531-5565|doi-broken-date=21 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20100613010740/http://www.supercentenarians.org/publications.htm|archive-date=13 qershor 2010|access-date=4 nëntor 2010}}</ref><ref>{{Cite book|title=Supercentenarians by H. Maier, J. Gampe, B. Jeune, J.-M. Robine and J.W. Vaupel. Springer 2010|series=Demographic Research Monographs|year=2010|publisher=Springerlink.com|doi=10.1007/978-3-642-11520-2|isbn=978-3-642-11519-6}}</ref> == Rastet aktuale == [[Skeda:100th_birthday_card_Fords.jpg|djathtas|parapamje| Karta përshëndetëse për njëqindvjetorin dërguar nga ish Presidenti i SHBA [[Gerald Ford]] dhe zonja e parë Betty Ford]] Kombet e Bashkuara parashikojnë që aktualisht ka 573,000 qindvjeçarë, dhe që pothuajse janë katërfishuar nga 151,000 të vlerësuar në vitin 2000.<ref>{{Cito web|url=https://population.un.org/wpp/Download/Standard/Population/|title=World Population Prospects – Population Division – United Nations|website=population.un.org|accessdate=2020-02-19|archive-date=4 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604174948/https://population.un.org/wpp/Download/Standard/Population/|url-status=dead}}</ref> Sipas një studimi demografik të [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]] nga viti 1998, Japonia pritet të ketë 272,000 qindvjeçarë deri në 2050;<ref>{{Cito web|url=https://www.un.org/NewLinks/older/99/older.htm|title=Demographics of older persons|publisher=UN|date=1 tetor 1998|accessdate=4 nëntor 2010|archive-date=20 mars 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110320025514/http://www.un.org/NewLinks/older/99/older.htm|url-status=dead}}</ref> burime të tjera sugjerojnë se ky numër mund të shkojë deri afër 1 milion.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7612363.stm|title=Japan centenarians at record high|date=12 shtator 2008|work=BBC News|access-date=4 nëntor 2010}}</ref> Incidenca e njëqindvjeçarëve në Japoni në vitin 2008 ishte 1 për 3.522 banorë. Në Japoni, numri i njëqindvjeçarëve është shumë më i madh në mesin e femrave. Japonia në vitin fiskal 2016 kishte 57,525 njëqindvjeçare femra, ndërsa meshkujt ishin 8,167, një raport prej 7: 1. Rritja e qindvjeçarëve ishte edhe më e prirur në një raport që është 11.6: 1.<ref>{{Cite news|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2016/09/13/national/aging-japan-now-65692-centenarians/|title=Aging Japan now has 65692 centenarians|date=2013-09-13|work=The Japan Times|access-date=2017-04-22|archive-date=19 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119164518/https://www.japantimes.co.jp/news/2016/09/13/national/aging-japan-now-65692-centenarians/|url-status=dead}}</ref> == Shih edhe == * [[Pleqëria]] * [[Jetëgjatësia]] * [[Gjerontologjia]] * [[Shekulli i jetës]] * [[Gjerontogogjia]] * [[Superqindvjeçarët]] * [[Njerëzit me të vjetër]] * [[Njëqindvjeçarët shqiptarë]] == Literatura == * {{Cite book|first=Tina|last=Koch|first2=Debbie|last2=Kralik|first3=Charmaine|last3=Power|year=2005|title=100 Years Old: 24 Australian Centenarians Tell Their Stories|publisher=Viking|location=Camberwell, Vic|isbn=0-670-02872-X|language=en}} == Referime == b09r9yqcne0o3roc8njaa95m0a7v684 1 304861 2978539 2967004 2026-05-08T04:23:37Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Jake Gyllenhaal/Arkivi 1]] 2978539 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Jake Gyllenhaal/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 26bbbc7paxcn6ohx76teaiq4n5kh3dh 1 305684 2978507 2735415 2026-05-08T01:27:00Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2978507 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Njëqindvjeçarët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2242802 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110320025514/http://www.un.org/NewLinks/older/99/older.htm për lidhjen https://www.un.org/NewLinks/older/99/older.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 gusht 2021 08:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Njëqindvjeçarët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2683952 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210119164518/https://www.japantimes.co.jp/news/2016/09/13/national/aging-japan-now-65692-centenarians/ për lidhjen http://www.japantimes.co.jp/news/2016/09/13/national/aging-japan-now-65692-centenarians/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 gusht 2024 19:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Njëqindvjeçarët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2735414 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200604174948/https://population.un.org/wpp/Download/Standard/Population/ për lidhjen https://population.un.org/wpp/Download/Standard/Population/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2024 08:51 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Njëqindvjeçarët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978506 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924122331/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/lifetables/historic-and-projected-data-from-the-period-and-cohort-life-tables/2012-based/sty-babies-living-to-100.html për lidhjen http://www.ons.gov.uk/ons/rel/lifetables/historic-and-projected-data-from-the-period-and-cohort-life-tables/2012-based/sty-babies-living-to-100.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2026 03:27 (CEST) p8z9h27nd7es1fc4chh7pihy9szfmoo 1 306384 2978541 2969355 2026-05-08T04:23:57Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Koronavirusi/Arkivi 1]] 2978541 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Koronavirusi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} j39k2qr0vwzigyi0auz22re23d66lvs 1 306387 2978522 2674599 2026-05-08T04:19:06Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kombëtarja italiane e futbollit]] 2978522 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli [[Kombëtarja italiane e futbollit]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992887 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150329095045/http://www.highbeam.com/doc/1P2-25253246.html te http://www.highbeam.com/doc/1P2-25253246.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150608025055/http://teamazzurri.com/ te http://www.teamazzurri.com/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150708064616/http://www.footballitaliano.org/ te http://www.footballitaliano.org/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 01:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja italiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2042890 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141009011532/http://www.footballitaliano.co.uk/ për lidhjen http://www.footballitaliano.co.uk/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 tetor 2019 00:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja italiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2237947 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140624060542/http://www.independent.co.uk/sport/football/worldcup/world-cup-2014-spain-and-the-world-cup-holders-who-crashed-out-at-the-group-stage-9547351.html për lidhjen http://www.independent.co.uk/sport/football/worldcup/world-cup-2014-spain-and-the-world-cup-holders-who-crashed-out-at-the-group-stage-9547351.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2021 11:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja italiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2244887 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111216233834/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition%3D84/results/matches/match%3D3091/report.html për lidhjen http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=84/results/matches/match=3091/report.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2021 09:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja italiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2252183 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111219234329/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition%3D84/results/matches/match%3D3097/report.html për lidhjen http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=84/results/matches/match=3097/report.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 shtator 2021 02:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja italiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2369079 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111209013142/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=923/index.html për lidhjen http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=923/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://www.webcitation.org/69XnLM7em?url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=84/results/matches/match=3100/report.html për lidhjen http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=84/results/matches/match=3100/report.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://www.webcitation.org/5wAItoxM9?url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=84/results/matches/match=3104/report.html për lidhjen http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=84/results/matches/match=3104/report.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100614214225/http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/news/newsid=31923.html për lidhjen http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/news/newsid=31923.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120410083348/http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/news/newsid=28348.html për lidhjen http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/news/newsid=28348.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130217095242/http://www.fifa.com/worldranking/news/newsid=111685/index.html për lidhjen http://www.fifa.com/worldranking/news/newsid=111685/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 15:01 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja italiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2373686 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070423025820/http://www.figc.it/english/storia/storia_completa.htm për lidhjen http://www.figc.it/english/storia/storia_completa.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070930201614/http://www.figc.it/club_italia/html/mondiale_1910.htm për lidhjen http://www.figc.it/club_italia/html/mondiale_1910.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 dhjetor 2021 16:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja italiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2511212 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140623094642/http://sports.yahoo.com/news/costa-rica-leads-italy-1-165655218--sow.html për lidhjen http://sports.yahoo.com/news/costa-rica-leads-italy-1-165655218--sow.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 janar 2023 14:19 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja italiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2576566 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140628020340/http://www.theepochtimes.com/n3/759287-italy-vs-uruguay-video-highlights-score-suarez-chiellini-biting-controversy-diego-godin-puts-la-celeste-in-world-cup-2014-second-round-photos/ për lidhjen http://www.theepochtimes.com/n3/759287-italy-vs-uruguay-video-highlights-score-suarez-chiellini-biting-controversy-diego-godin-puts-la-celeste-in-world-cup-2014-second-round-photos/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 gusht 2023 12:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja italiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2671438 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141118150352/http://www.tribalfootball.com/articles/lippi-returns-manage-italy-190980 për lidhjen http://www.tribalfootball.com/articles/lippi-returns-manage-italy-190980. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 qershor 2024 12:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja italiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2968090 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.thefifaworldcups.com/worldcups/Country-ITALY.html. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.thefifaworldcups.com/worldcups/Country-ITALY.html. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.thefifaworldcups.com/worldcups/Country-ITALY.html. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.thefifaworldcups.com/worldcups/Country-ITALY.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2026 20:31 (CEST) hnmtwtebhyyb2rbk1bcdz0nfir1iihp 0 306647 2978494 2841007 2026-05-07T21:27:49Z Leutrim.P 113691 2978494 wikitext text/x-wiki '''Ligjet e qarkut të Kirchhoffit''' janë dy barazime që merren me ndryshimin [[Rryma elektrike|aktual]] dhe [[Diferenca potenciale|potencial]] (i njohur zakonisht si tension) në modelin e elementeve të grumbulluar [[Qarku elektrik|të qarqeve elektrike]] . Ato u përshkruan për herë të parë në 1845 nga fizikani gjerman [[Gustav Robert Kirchhoff|Gustav Kirchhoff]] . Kjo e përgjithësoi punën e [[Georg Ohm]] dhe i parapriu punës së [[Xhames Klerk Maxwell|James Clerk Maxwell]] . Përdorur gjerësisht në [[Inxhinieria elektrike|inxhinierinë elektrike]], ato quhen gjithashtu '''rregullat e Kirchhoff''' ose thjesht '''ligjet e Kirchhoff''' . Këto ligje mund të zbatohen në fushat e kohës dhe frekuencës dhe të formojnë bazën për analizën e rrjetit . Të dy ligjet e Kirchhoff mund të kuptohen si përfundime të [[Ekuacionet e Maksuellit|ekuacioneve]] të Maxwell në kufirin e frekuencës së ulët. Ato janë të sakta për qarqet DC, dhe për qarqet AC në frekuenca ku gjatësia e valës së rrezatimit elektromagnetik është shumë e madhe në krahasim me qarqet. [[Skeda:KCL_-_Kirchhoff's_circuit_laws.svg|parapamje| Rryma që hyn në çdo kryqëzim është e barabartë me rrymën që del nga ai kryqëzim. ''i'' ₂ + ''i'' ₃ = ''i'' ₁ + ''i'' ₄]] Ky ligj, i quajtur edhe '''ligji i parë i''' '''Kirchhoff, rregulli i pikës së Kirchhoff''', ose '''rregulli i kryqëzimit të Kirchhoff''' (ose '''rregulli nyjor''' ), thotë se, për çdo nyje (kryqëzim) në një [[Qarku elektrik|qark elektrik]], shuma e [[Rryma elektrike|rrymave]] që rrjedhin në atë nyje është e barabartë me shumën të rrymave që dalin nga ajo nyje; ose në mënyrë ekuivalente:<blockquote>''Shuma algjebrike e rrymave në një rrjet përçuesish që takohen në një pikë është zero.''</blockquote> == Shiko edhe == * [[Qarku elektrik]] * [[Gustav Robert Kirchhoff]] == Burime == [[Kategoria:Qarqe elektronike]] [[Kategoria:Tension elektrik]] 8zo2g9j84roozjg77mu0a3tg1w6lvmz 1 307483 2978546 2851369 2026-05-08T04:25:06Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Mali i Zi]] 2978546 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli [[Mali i Zi]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1993942 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20081201144859/http://www.me/english/podaci/podaci.htm te http://www.me/english/podaci/podaci.htm *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131102151127/http://www.vijesti.me/vijesti/vecina-mladih-18-godina-govori-crnogorskim-jezikom-clanak-30645 te http://www.vijesti.me/vijesti/vecina-mladih-18-godina-govori-crnogorskim-jezikom-clanak-30645 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20130921055243/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=DA2F43BACD1FEFE22CCCDB093D5DA0B3?newsId=274558 te http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=DA2F43BACD1FEFE22CCCDB093D5DA0B3?newsId=274558 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 03:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mali i Zi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049842 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081201144859/http://www.me/english/podaci/podaci.htm për lidhjen http://www.me/english/podaci/podaci.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080820140547/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/03updates-on-iso-3166/nlv12-div.html për lidhjen http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/03updates-on-iso-3166/nlv12-div.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102151127/http://www.vijesti.me/vijesti/vecina-mladih-18-godina-govori-crnogorskim-jezikom-clanak-30645 për lidhjen http://www.vijesti.me/vijesti/vecina-mladih-18-godina-govori-crnogorskim-jezikom-clanak-30645. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130921055243/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=DA2F43BACD1FEFE22CCCDB093D5DA0B3?newsId=274558 për lidhjen http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=DA2F43BACD1FEFE22CCCDB093D5DA0B3?newsId=274558. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 19:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mali i Zi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2264067 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100420065013/http://www.me/english/podaci/podaci.htm për lidhjen http://www.me/english/podaci/podaci.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080820140547/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/03updates-on-iso-3166/nlv12-div.html për lidhjen http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/03updates-on-iso-3166/nlv12-div.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102151127/http://www.vijesti.me/vijesti/vecina-mladih-18-godina-govori-crnogorskim-jezikom-clanak-30645 për lidhjen http://www.vijesti.me/vijesti/vecina-mladih-18-godina-govori-crnogorskim-jezikom-clanak-30645. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 23:44 (CEST) == Stampa ka gabime! == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], n'rast se ke kohe ta rregullosh.<span id="Leutrim.P:1741158116955:DiskutimFTTCLNMali_i_Zi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 mars 2025 08:01 (CET)</span> :Po, nuk e di pse paskan qenë infobox-at stampa në vetvete për këtë shtet ama shnosh. E ktheva në infobox të rregullt me info prej faqes në anglisht, mirëpo disa detaje duhet me iu përshtatë faqeve që ekzistojnë në Wiki shqip. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 5 mars 2025 09:32 (CET) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], pune e mire, duket ne rregull. -[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 mars 2025 14:08 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mali i Zi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2777433 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131015102305/http://maticacrnogorska.me/files/Istrazivanje%20javnog%20mnjenja.pdf për lidhjen http://www.maticacrnogorska.me/files/Istrazivanje%20javnog%20mnjenja.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 mars 2025 22:27 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mali i Zi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2969287 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251128085019/https://www.monstat.org/uploads/files/SILC/2023/Saop%C5%A1tenje_Anketa_o_dohotku_i_uslovima_%C5%BEivota_EU-SILC_2023.pdf për lidhjen https://www.monstat.org/uploads/files/SILC/2023/Saop%C5%A1tenje_Anketa_o_dohotku_i_uslovima_%C5%BEivota_EU-SILC_2023.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 05:48 (CEST) tmtimudmqlo5vnz93iok5tujkjcfrms 1 309408 2978518 2729995 2026-05-08T04:17:36Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kylian Mbappé]] 2978518 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Kylian Mbappé]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1993325 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20170205153728/http://www.fourfourtwo.com/sg/features/kylian-mbappe-monaco-teen-who-might-be-europes-most-wanted-youngster te http://www.fourfourtwo.com/sg/features/kylian-mbappe-monaco-teen-who-might-be-europes-most-wanted-youngster *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20160308072349/http://www.asmonaco.com/en/article/first-professional-contract-for-kylian-mbappe-70198.html te http://www.asmonaco.com/en/article/first-professional-contract-for-kylian-mbappe-70198.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 01:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kylian Mbappé]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2170831 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF për lidhjen https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170316204824/https://www.mancity.com/news/first-team/2017/02/24/monaco-v-man-city-champions-league-kick-off-time-team-news-and-tv-channel/1487930166558 për lidhjen https://www.mancity.com/news/first-team/2017/02/24/monaco-v-man-city-champions-league-kick-off-time-team-news-and-tv-channel/1487930166558. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170915023157/https://en.psg.fr/pro/article/number-29-for-kylian-mbappe për lidhjen https://en.psg.fr/pro/article/number-29-for-kylian-mbappe. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2020 22:58 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kylian Mbappé]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2263575 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160308072349/http://www.asmonaco.com/en/article/first-professional-contract-for-kylian-mbappe-70198.html për lidhjen http://www.asmonaco.com/en/article/first-professional-contract-for-kylian-mbappe-70198.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170904142820/https://www.psg.fr/pro/article/kylian-mbappe-au-paris-saint-germain për lidhjen https://www.psg.fr/pro/article/kylian-mbappe-au-paris-saint-germain. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 21:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kylian Mbappé]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2369114 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171213082001/https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276483/match=300331903/index.html për lidhjen https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276483/match=300331903/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180630132618/https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331537/ për lidhjen https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331537. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190218195839/https://www.fifa.com/worldcup/players/player/389867/ për lidhjen https://www.fifa.com/worldcup/players/player/389867/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 15:36 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kylian Mbappé]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2495721 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180701194416/https://www.lejdd.fr/Sport/Football/Le-jeune-monegasque-Mbappe-sur-les-traces-de-Thierry-Henry-765033 për lidhjen http://www.lejdd.fr/Sport/Football/Le-jeune-monegasque-Mbappe-sur-les-traces-de-Thierry-Henry-765033. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 nëntor 2022 19:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kylian Mbappé]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2528156 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029140042/https://www.tpz.al/2018/07/15/kylian-mbape-lojtari-me-i-mire-i-ri-i-boterorit/ për lidhjen http://www.tpz.al/2018/07/15/kylian-mbape-lojtari-me-i-mire-i-ri-i-boterorit/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 mars 2023 13:21 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kylian Mbappé]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2550123 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180205013301/http://www.asmonaco.com/en/article/kylian-mbappe-precocious-talent-70704.html për lidhjen http://www.asmonaco.com/en/article/kylian-mbappe-precocious-talent-70704.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2023 08:17 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kylian Mbappé]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2723578 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180716054110/https://www.pulse.ng/sports/football/kylian-mbappes-brother-ethan-scores-for-psg-in-debut-match-id8188670.html për lidhjen https://www.pulse.ng/sports/football/kylian-mbappes-brother-ethan-scores-for-psg-in-debut-match-id8188670.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 nëntor 2024 05:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kylian Mbappé]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2968440 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240528213429/https://www.rtl.fr/sport/football/kylian-mbappe-comment-le-joueur-a-echappe-a-caen-en-2012-7790842069 për lidhjen https://www.rtl.fr/sport/football/kylian-mbappe-comment-le-joueur-a-echappe-a-caen-en-2012-7790842069. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2026 22:59 (CEST) ecf284i7d5fld3eiocry3rc0c55mapc 1 309545 2978543 2969056 2026-05-08T04:24:17Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Luis Suárez/Arkivi 1]] 2978543 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Luis Suárez/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} gdqngla1ljcv8rk9y7frsoulz5mauhs 1 310229 2978563 2372996 2026-05-08T08:05:02Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2978563 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rajonet e Anglisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2372995 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20030211201309/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/ për lidhjen http://neighbourhood.statistics.gov.uk/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 dhjetor 2021 08:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rajonet e Anglisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978562 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/england/government-office-regions/index.html për lidhjen http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/england/government-office-regions/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2026 10:05 (CEST) f6fd59qjcssdjyjohyh7p6ngvmsditx 1 310571 2978534 2886643 2026-05-08T04:22:17Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]] 2978534 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2077018 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180809154614/https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497 për lidhjen https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 shkurt 2020 06:08 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2121633 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180809154614/https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497 për lidhjen https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190209124413/http://logisym.org/trade-conflict-doom-or-boom-logisym-november-december-2018/ për lidhjen http://logisym.org/trade-conflict-doom-or-boom-logisym-november-december-2018/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 qershor 2020 11:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2177812 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191017152222/https://www.kohajone.com/2018/11/30/kanada-meksike-shba-nenshkruajne-marreveshje-te-re-tregtare/ për lidhjen https://www.kohajone.com/2018/11/30/kanada-meksike-shba-nenshkruajne-marreveshje-te-re-tregtare/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 05:36 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2263985 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180809154614/https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497 për lidhjen https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190209124413/http://logisym.org/trade-conflict-doom-or-boom-logisym-november-december-2018/ për lidhjen http://logisym.org/trade-conflict-doom-or-boom-logisym-november-december-2018/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 23:27 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2374019 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171209232254/https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2017/03/31/presidential-executive-order-establishing-enhanced-collection-and për lidhjen https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2017/03/31/presidential-executive-order-establishing-enhanced-collection-and. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180406123005/https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/statement-president-donald-j-trump-additional-proposed-section-301-remedies/ për lidhjen https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/statement-president-donald-j-trump-additional-proposed-section-301-remedies/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180615214724/https://www.rtsh.al/lajme/kine-shba-vazhdon-perplasja-per-tarifat-tregetare/ për lidhjen https://www.rtsh.al/lajme/kine-shba-vazhdon-perplasja-per-tarifat-tregetare/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 01:18 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2378919 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190904140940/https://www.aljazeera.com/blogs/asia/2019/05/china-trade-war-sino-american-ties-torn-brick-brick-190512132227395.html për lidhjen https://www.aljazeera.com/blogs/asia/2019/05/china-trade-war-sino-american-ties-torn-brick-brick-190512132227395.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 dhjetor 2021 10:05 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2449232 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191011150529/https://ata.gov.al/2018/06/15/shba-trump-vendos-tarifa-edhe-per-produktet-kineze/ për lidhjen https://ata.gov.al/2018/06/15/shba-trump-vendos-tarifa-edhe-per-produktet-kineze/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2022 02:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2511282 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181223103732/https://www.democraticleader.gov/newsroom/52918-2/ për lidhjen https://www.democraticleader.gov/newsroom/52918-2/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 janar 2023 19:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2665198 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191006112411/http://www.scan-tv.com/shba-kine-pse-pasojat-e-luftes-tregtare-po-i-vuajne-me-shume-grate/ për lidhjen http://www.scan-tv.com/shba-kine-pse-pasojat-e-luftes-tregtare-po-i-vuajne-me-shume-grate/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2024 03:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2694275 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210215084205/https://www.reuters.com/article/topNews/idCAKBN1O201A-OCATP?edition-redirect=ca për lidhjen https://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKBN1O201A-OCATP. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 shtator 2024 03:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2733101 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201011145624/https://www.menendez.senate.gov/news-and-events/press/menendez-democratic-senators-call-on-trump-administration-to-put-american-jobs-national-security-before-china për lidhjen https://www.menendez.senate.gov/news-and-events/press/menendez-democratic-senators-call-on-trump-administration-to-put-american-jobs-national-security-before-china. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 dhjetor 2024 11:33 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2882762 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191006122755/https://gazetamapo.al/amerika-e-para-shba-vendos-tarifa-per-lavatricet-dhe-panelet-diellore/ për lidhjen https://gazetamapo.al/amerika-e-para-shba-vendos-tarifa-per-lavatricet-dhe-panelet-diellore/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 dhjetor 2025 17:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2969024 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210224203249/https://olemiss.edu/courses/pol324/kentanne.pdf për lidhjen https://olemiss.edu/courses/pol324/kentanne.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 04:29 (CEST) 5ublc8qwr5p3wrd5c4au0rkrbjnbg9z 1 311299 2978524 2747544 2026-05-08T04:19:26Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lezha]] 2978524 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Lezha]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1993506 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20090101162156/http://www.lezha.info/ te http://www.lezha.info/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110810114711/http://www.oraret.com/qyteti/9-lezha/ te http://www.oraret.com/qyteti/9-lezha/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 02:17 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lezha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2066545 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090101162156/http://www.lezha.info/ për lidhjen http://www.lezha.info/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140518013850/http://lezha.org/ për lidhjen http://www.lezha.org/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110810114711/http://www.oraret.com/qyteti/9-lezha/ për lidhjen http://www.oraret.com/qyteti/9-lezha/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 janar 2020 23:31 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lezha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2121889 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090101162156/http://www.lezha.info/ për lidhjen http://www.lezha.info/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190511064236/http://shengjini.com/ për lidhjen http://www.shengjini.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140518013850/http://lezha.org/ për lidhjen http://lezha.org/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110810114711/http://www.oraret.com/qyteti/9-lezha/ për lidhjen http://www.oraret.com/qyteti/9-lezha/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 qershor 2020 07:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lezha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2177511 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201022173824/http://qarkulezhe.gov.al/ për lidhjen http://www.qarkulezhe.gov.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 03:21 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lezha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2378857 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110713202149/http://letersi.com/karaiskaj_gjerak/kapitulli_ii_i.htm për lidhjen http://letersi.com/karaiskaj_gjerak/kapitulli_ii_i.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110713202149/http://letersi.com/karaiskaj_gjerak/kapitulli_ii_i.htm për lidhjen http://letersi.com/karaiskaj_gjerak/kapitulli_ii_i.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110713202149/http://letersi.com/karaiskaj_gjerak/kapitulli_ii_i.htm për lidhjen http://letersi.com/karaiskaj_gjerak/kapitulli_ii_i.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 dhjetor 2021 07:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lezha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2583944 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181226062541/http://www.lezha.eu/ për lidhjen http://www.lezha.eu/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 shtator 2023 14:06 (CEST) == Plagjiatura e tërësishme == Unë po e redaktoja tekstin dhe hetova që nëntitujt janë shkruajtur shumë çuditshëm. Njëri bile pikësohet me një (?!) në fund. Kur e kërkova një pasazh të tekstit në Google, gjeta burimin e shumicës dërrmuese të tij: https://shpirti.albanianforum.net/t173p1-historia-e-gjith-qyteteve-shqiptar Nga seksioni për emrin deri tek kultura e etnografia është komplet plagjiaturë, që ka qëndruar prej 2010-ës pa u sfiduar kurrë! Kujt i dihet sa është i saktë. Teksti rrjedh nga një moderator i një forumi shqiptar, dhe dihet që moderatorët e forumeve gjithherë janë të saktë(!) Kuptova që tekstin e importoi përdoruesi prej kohësh i bllokuar, [[Përdoruesi:Hatake|Hatake]] ([https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Lezha&diff=781215&oldid=758497 krahasimi sa për dëshmi]), dhe fatkeqësisht na duhet ta shkruajmë ose prej fillimit krejt tekstin, apo ta transformojmë asisoj që mos të ngjasojë me postimin e forumit. Mendoj që kjo merr pak precedencë meqë është një qytet i rëndësishëm shqiptar. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|më fol!]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|më vëzhgo!]]</small> 24 janar 2025 20:42 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lezha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2968686 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://dualibra.com/wp-content/uploads/2011/10/Historical_Dictionary_of_Albania__Second_Edition.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 00:51 (CEST) 4eif8lvzem7zu6y96v9xq1qikwvj755 0 316942 2978274 2960107 2026-05-07T14:43:04Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978274 wikitext text/x-wiki Që nga viti 2014, qeveritë e [[Shqipëria|Republikës së Shqipërisë]] dhe [[Kosova|Republikës së Kosovës]] takohen çdo vit për një '''mbledhje ndërqeveritare'''. == Lista == {| class="wikitable" |+ !# !Data !Vendi !Nikoqiri !Mysafiri !Marrëveshje !Memorandume !Protokolle !Motoja !Shënim !Burimi |- |1 |11 janar 2014 |[[Prizren]] |{{Flagicon|KOS}} [[Qeveria Thaçi III]] |{{Flagicon|ALB}} [[Qeveria Rama I]] |1 | | |Qyteti i Lidhjes ju mirëpret | | |- |2 |23 mars 2015 |[[Tiranë]] |{{Flagicon|ALB}} Qeveria Rama I |{{Flagicon|KOS}} [[Qeveria Mustafa]] |5 |4 |2 |Një tokë, një popull, një ëndërr | | |- |3 |3 qershor 2016 |[[Prishtinë]] |{{Flagicon|KOS}} Qeveria Mustafa |{{Flagicon|ALB}} Qeveria Rama I |6 |1 | |Një tokë, një popull, një ëndërr | |<ref>{{Cite web|date=2016-06-03|title=U mbajt mbledhja e tretë e përbashkët e qeverive të Kosovës dhe të Shqipërisë|url=https://kryeministri.rks-gov.net/u-mbajt-mbledhja-e-trete-e-perbashket-e-qeverive-te-kosoves-dhe-te-shqiperise/|url-status=dead|access-date=2022-06-23|website=Zyra e Kryeministrit të Kosovës|language=sq|archive-date=23 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623151539/https://kryeministri.rks-gov.net/u-mbajt-mbledhja-e-trete-e-perbashket-e-qeverive-te-kosoves-dhe-te-shqiperise/}}</ref> |- |4 |27 nëntor 2017 |[[Korçë]] |{{Flagicon|ALB}} [[Qeveria Rama II]] |{{Flagicon|KOS}} [[Qeveria Haradinaj II]] |12 | | |Një tokë, një popull, një ëndërr | |<ref>{{Cite web|date=2017-11-27|title=U mbajt mbledhja e katërt e përbashkët e qeverive të Kosovës dhe të Shqipërisë|url=https://kryeministri.rks-gov.net/u-mbajt-mbledhja-e-katert-e-perbashket-e-qeverive-te-kosoves-dhe-te-shqiperise/|url-status=dead|access-date=2022-06-23|website=Zyra e Kryeministrit të Kosovës|language=sq|archive-date=23 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623151541/https://kryeministri.rks-gov.net/u-mbajt-mbledhja-e-katert-e-perbashket-e-qeverive-te-kosoves-dhe-te-shqiperise/}}</ref> |- |5 |26 nëntor 2018 |[[Pejë]] |{{Flagicon|KOS}} Qeveria Haradinaj II |{{Flagicon|ALB}} Qeveria Rama II |9 | | |Bashkë për zhvillim | | |- |6 |2 tetor 2020 |Tiranë |{{Flagicon|ALB}} Qeveria Rama II |{{Flagicon|KOS}} [[Qeveria Hoti]] |14 | | |Bashkë pa kufi, në një rajon pa kufi | |<ref>{{Cite web|title=Mbledhja e gjashtë ndërqeveritare Shqipëri-Kosovë, Rama: Ambicia jonë është heqja e kufirit|url=https://euronews.al/vendi/2020/10/02/live-nis-mbledhja-gjashte-nderqeveritare-shqiperi-kosove/|url-status=live|access-date=23 qershor 2022|website=euronews.al|language=sq}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> |- |7 |26 nëntor 2021 |[[Elbasan]] |{{Flagicon|ALB}} [[Qeveria Rama III]] |{{Flagicon|KOS}} [[Qeveria Kurti II]] |16 | | | | |<ref>{{Cite web|date=2021-11-26|title=U mbajt mbledhja e shtatë e përbashkët e Qeverisë së Kosovës dhe Qeverisë së Shqipërisë|url=https://kryeministri.rks-gov.net/u-mbajt-mbledhja-e-shtate-e-perbashket-e-qeverise-se-kosoves-dhe-qeverise-se-shqiperise/|url-status=live|access-date=2022-06-23|website=Zyra e Kryeministrit të Kosovës|language=sq}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> |- |8 |20 qershor 2022 |Prishtinë |{{Flagicon|KOS}} Qeveria Kurti II |{{Flagicon|ALB}} Qeveria Rama III |19 | | |Të përbashkuar | |<ref>{{Cite web|date=2022-06-20|title=U mbajt mbledhja e tetë e përbashkët e Qeverisë së Kosovës dhe Qeverisë së Shqipërisë|url=https://kryeministri.rks-gov.net/u-mbajt-mbledhja-e-tete-e-perbashket-e-qeverise-se-kosoves-dhe-qeverise-se-shqiperise/|url-status=dead|access-date=2022-06-23|website=Zyra e Kryeministrit të Kosovës|language=sq|archive-date=23 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623151540/https://kryeministri.rks-gov.net/u-mbajt-mbledhja-e-tete-e-perbashket-e-qeverise-se-kosoves-dhe-qeverise-se-shqiperise/}}</ref> |- |9 |''14 qershor 2023'' |[[Gjakova|''Gjakovë'']] |''{{Flagicon|KOS}} Qeveria Kurti II'' |''{{Flagicon|ALB}} Qeveria Rama III'' |''13'' | | |''Të përbashkuar në Gjakovë'' |''Pjesëmarrja e Qeverisë Rama III u anulua në mënyrë të njëanshme'' |''<ref>{{Cite web|title=Qeveritë Shqipëri-Kosovë mblidhen nesër në Gjakovë, nënshkruhen 10 marrëveshje|url=https://euronews.al/qeverite-e-shqiperise-dhe-kosoves-mblidhen-neser-ne-gjakove/|website=euronews.al|language=sq}}</ref>'' |- | colspan="5" |'''Gjithsej''' |95 |5 |2 | | | |} == Galeria == <gallery> Skeda:Mbledhja e dytë ndërqeveritare Shqipëri–Kosovë.jpg|alt=|Mbledhja e dytë, Tiranë, 2015 Skeda:Mbledhja e katërt ndërqeveritare Shqipëri–Kosovë.jpg|alt=|Mbledhja e katërt, Korçë, 2017 Skeda:Mbledhja e gjashtë ndërqeveritare Shqipëri–Kosovë.jpg|alt=|Mbledhja e gjashtë, Tiranë, 2020 Skeda:Mbledhja e tetë ndërqeveritare Shqipëri–Kosovë.jpg|alt=|Mbledhja e tetë, Prishtinë, 2022 </gallery> == Shih edhe == * [[Bashkimi kombëtar]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Qeveria e Shqipërisë]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] 9uzosce7zokqyhi03ja70b744g3ycmz 0 318116 2978508 2960300 2026-05-08T01:30:19Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2978508 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cava_di_Gioia_(Carrara).jpg|lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Cava_di_Gioia_%28Carrara%29.jpg/220px-Cava_di_Gioia_%28Carrara%29.jpg|parapamje| Cava di Gioia (Carrara) dhe modifikimi i pakthyeshëm i lidhur me formën e majës]] '''No Cav''' është një term gazetaresk i përdorur<ref name=":5">{{Cite web|date=2014-05-18|title=«Salviamo le Apuane», i No Cav “occupano” il monte Carchio|url=http://iltirreno.gelocal.it/massa/cronaca/2014/05/18/news/salviamo-le-apuane-i-no-cav-occupano-il-monte-carchio-1.9252452|language=it-IT}}</ref> për të treguar një lëvizje të madhe proteste italiane që u ngrit në [[Vitet 2000|fillim të]] [[Shekulli XXI|shekullit të 21-të]]<ref name=":13">{{Cite web|title=La distruzione delle Alpi Apuane a causa dell'estrazione del marmo {{!}} EJAtlas|url=https://it.ejatlas.org/conflict/la-devastazione-delle-alpi-apuane-a-causa-dellescavazione-del-marmo|language=it}}</ref> dhe e përbërë nga shoqata dhe [[Grupet shoqerore|grupe]] qytetarësh të bashkuar nga kritikat ndaj [[Gurorja|guroreve]] të mermerit Carrara në Alpet Apuan . [[Skeda:No_Cav_sticker_at_Bivacco_Aronte_(Passo_della_Focolaccia,_Alpi_Apuane)_at_17.10.2021.jpg|lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/No_Cav_sticker_at_Bivacco_Aronte_%28Passo_della_Focolaccia%2C_Alpi_Apuane%29_at_17.10.2021.jpg/220px-No_Cav_sticker_at_Bivacco_Aronte_%28Passo_della_Focolaccia%2C_Alpi_Apuane%29_at_17.10.2021.jpg|parapamje| Ngjitëse No Cav në bivouac Aronte (Passo della Focolaccia, Apuan Alpet)]] Termi No Cav, shkurtim për "No Cave" ("Jo guroreve", italisht), u përdor për herë të parë në një artikull nga Il Tirreno në [[2014]] për të përcaktuar aktivistët që kishin marrë pjesë në një demonstrim të komitetit Salviamo le Apuane<ref name=":5"/> . Simboli No Cav përbëhet nga një paraqitje e stilizuar bardh e zi të viaduktit Vara të hekurudhës së mermerit Private Carrara, e kryqëzuar nga një X i madh i kuq, mbi të cilin fjalët "NO CAV" gjithashtu të kuqe, të gjitha në një sfond të bardhë<ref name=":6">{{Cite web|date=2020-08-08|title=«Le cave portano ricchezza? Ma se siamo poveri e disoccupati...»|url=https://www.voceapuana.com/attualita/2020/08/08/le-cave-portano-ricchezza-ma-se-siamo-poveri-e-disoccupati/31338/|language=it-IT}}</ref><ref name=":50">{{Cite web|date=1594705367796|title="La coop Levigliani non tutela il Corchia"|url=https://www.lanazione.it/lucca/cronaca/la-coop-levigliani-non-tutela-il-corchia-1.5318876|language=it|access-date=8 gusht 2022|archive-date=30 prill 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430003108/https://www.lanazione.it/lucca/cronaca/la-coop-levigliani-non-tutela-il-corchia-1.5318876|url-status=dead}}</ref> . Ky banderolë, dizajni grafik i të cilit kujton atë të lëvizjes Jo TAV, u shfaq vetëm në vitin [[2020]], gjatë një eventi të organizuar nga ambientalisti Gianluca Briccolani, i cili vitin e ardhshëm, së bashku me Claudio Grandi dhe të tjerë, do të kishin themeluar shoqatën Apuane Libere<ref name=":52">{{Cite web|title=N O – C A V – MISANTHROPICTURE|url=https://misanthropicture.com/n-o-c-a-v/|language=it-IT|access-date=8 gusht 2022|archive-date=29 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029054405/https://misanthropicture.com/n-o-c-a-v/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-05-08|title=NASCE “APUANE LIBERE”: LA PRIMA ORGANIZZAZIONE DI VOLONTARIATO PER TUTELARE LE ALPI APUANE|url=https://apuanelibere.org/2021/05/08/nasce-apuane-libere-la-prima-organizzazione-di-volontariato-per-tutelare-le-alpi-apuane/|language=it-IT}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-05-10|title=CONFERENZA STAMPA DELL’ 8 MAGGIO|url=https://apuanelibere.org/2021/05/10/conferenza-stampa-dell-8-maggio/|language=it-IT}}</ref> . Ky simbol dhe përkufizimi i "No Cav" nuk përdoren ose pranohen nga të gjitha grupet e lëvizjes dhe shumë preferojnë ta përkufizojnë veten me terma më të saktë. [[Kategoria:Organizata mjedisore]] tquxbd8n8jb9ehpmsjspnboy88gkw40 1 320070 2978509 2486131 2026-05-08T01:30:20Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2978509 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[No Cav]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2486130 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211029054405/https://misanthropicture.com/n-o-c-a-v/ për lidhjen https://misanthropicture.com/n-o-c-a-v/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 tetor 2022 09:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[No Cav]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978508 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220430003108/https://www.lanazione.it/lucca/cronaca/la-coop-levigliani-non-tutela-il-corchia-1.5318876 për lidhjen https://www.lanazione.it/lucca/cronaca/la-coop-levigliani-non-tutela-il-corchia-1.5318876. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2026 03:30 (CEST) 3zbcbg1977qx2mzornl2zc146eicuxe 3 323018 2978303 2977775 2026-05-07T14:52:24Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës */ 2978303 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) == Fshirje disa herë e artikullit Redi Veli == Ma ke fshire 3 here , me prendendim per permbajtje me ai . O zotri e kam shkruajt vet pa Ai . Ku e gjen te drejten ta fshish ? Ishte shqyrtuar njehere dhe ishte publik . Tani u kujtove pas 20 ditesh ??? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:17 (CEST) :Përshëndetje, në fakt siç e di edhe vet pas kërkesës tënde në ZA artikulli u vendos të griset, por ti e paske ri-krijuar. Shih [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave/Arkivi_4#K%C3%ABrkes%C3%AB%20p%C3%ABr%20shqyrtim%20t%C3%AB%20faqes%20Redi%20Veli këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:27 (CEST) ::E kam ri-krijuar sipas afatit! Pasi kaloi afati i mbrojtjes nga ju , e rikrijova prape , por se kuptoj ku ishte Ai aty ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:28 (CEST) :::Lexo diskutimin, të lash linkun e kupton, afati ishte si shenjë dekurajimi të mos rikrijohet pasi është grisur, pra të përçoj mesazhin, e jo kufizim i përkohshëm për rikrijim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:31 (CEST) ::::Pasi e ri-krijova perseri , artikulli ishte shqyrtuar nga administratoret tuaj dhe ishte pa problem . Tani perse e keni fshir prap sot ? Çdo gje ishte e faktuar! Nuk kam perdor Ai tek artikulli. [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:33 (CEST) :::::Ka mundësi per ta shqyrtuar përsëri dhe artikulli te jete aktiv ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:37 (CEST) ::::::? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:40 (CEST) :::::::Mund ta shqyrtosh prap ? Aty nuk kishte përmbajtje me ai! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:47 (CEST) :::::Së pari, nuk është e hijshme me ngucë përdoruesit e tjerë t'u i bombardu me shkrime. Së dyti, si administratori që e fshiu herën e parë faqen mund të të them: burimet që po e mbulojnë temën nuk mund të konsiderohen assesi të pavarura. Faqet si ''Koha Jonë'' po e cekin që "{{!xt|Karriera dhe biografia e tij tashmë janë dokumentuar në enciklopedinë globale Wikipedia}}," që kundërmon erën e një artikulli reklamues me pagesë (për më shumë info aty, shiko [[:en:WP:Citogenesis|Citogjeneza]]—fenomeni ku artikujt që referojnë Wikipedinë, poashtu referohen në Wikipedia). :::::Secili prej burimeve në variantin e ri dhe variantin e vjetër po përmban ditëlindjen si detaji i parë, kur në realitet ky detaj do të ishte shumë më i zorshëm ta gjejmë vetë, pra thuajse po na ushqehet vetë neve ky detaj si i rëndësishëm dhe i vërtetë. :::::Problemi i vërtetë nuk ka qenë vetëm fakti që u shkruajt me IA; ka qenë vetëm njëra pjesë. Arsyetimi im i dytë ka qenë që ishte qartë një ''atentat reklamimi''. Fakti që këto burime janë përdorur për reklamim të tillë flagrant tashmë e ka komprometuar secilin prej këtyre burimeve (këta duke qenë ''Telegrafi'', ''Albeu'', ''Koha Jonë'', RTV21, ''Saranda News''); dmth nuk mundemi t'i përdorim asnjërin prej këtyre portaleve pa shumë kujdes tashmë që e dijmë se mund ta paguajë secili person me 800 abonentë në YouTube për ta reklamuar. :::::Artikulli qëndron i fshirë, dhe ky është vendim i prerë. Çdo tentativë për ta rikrijuar nga ana jote mund të konsiderohet vandalizëm dhe të rezultojë në bllokimin tënd prej redaktimit sipas [[Wikipedia:Politika e bllokimit|politikës sonë të bllokimit]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 02:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aquafresh]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2939530|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aquafresh]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20prill%202026,%2004:44)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 prill 2026 06:44 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[5G]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2939546|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:5G]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20prill%202026,%2006:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 prill 2026 08:09 (CEST) == Vath Koreshi == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Përshëndetje! Tek faqja për Vath Koreshin kam shtuar informacion dhe kam riorganizuar të dhënat ekzistuese. Është shënimi i artikullit cung. Nuk e fshiva për ta parë njëherë ju, në se artikulli mund të quhet i plotësuar. Faleminderit. [[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]] ([[Përdoruesi diskutim:Gajtako|diskutimet]]) 8 prill 2026 22:44 (CEST) :Prsh @[[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]]. me sa duket Fallbackintoreality e paska kryer tashmë. Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 01:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Task Manager (Windows)]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2939862|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Task Manager (Windows)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresë e zhveshur|Adresë e zhveshur]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë adresa pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: bare URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(9%20prill%202026,%2021:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 9 prill 2026 23:23 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Inxhinieria]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2944743|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Inxhinieria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20prill%202026,%2023:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 prill 2026 01:00 (CEST) == Advice == Hi, i advice you to see this topic at the end bottom part to understand better and more [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lori_Hoxha] also @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] too. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-23697-45|&#126;2026-23697-45]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-23697-45|talk]]) 18 prill 2026 01:02 (CEST) :Thanks. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:42 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (23 prill 2026 09:37) == Përshëndetje Z.Leutrim! Jam një përdorues i ri dhe sapo krijova artikullin tim të parë për shkencëtarin shqiptar Besnik Sykja. Do t'ju isha shumë mirënjohës nëse mund t'i hidhni një sy për ta shqyrtuar apo nëse keni ndonjë këshillë për të përmirësuar referencat që kam vendosur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 23 prill 2026 09:37 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:34 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (26 prill 2026 17:55) == Përshëndetje! Shpresoj të jeni mirë. Kam bërë disa ndryshime te artikulli i Besnik Sykjes (shtova kategoritë dhe rregullova lidhjet). Kur të keni pak kohë, a mund t'i hidhni një sy për t'i aprovuar? Ju falenderoj për ndihmën! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 26 prill 2026 17:55 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 prill 2026 18:19 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Të dhënat personale]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2974494|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Të dhënat personale]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Titull i përgjithshëm|Titull i përgjithshëm]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin title. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: generic title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20prill%202026,%2021:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 prill 2026 23:10 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Grafiku organizativ]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2976409|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Grafiku organizativ]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20maj%202026,%2019:43)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 maj 2026 21:43 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shpërngulja e detyruar]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2977743|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shpërngulja e detyruar]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20maj%202026,%2022:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 maj 2026 00:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]]'' == Përshëndetje, Leutrim.P! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2978246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20maj%202026,%2014:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 maj 2026 16:52 (CEST) gmh8z5w47pgaq14tpnyp5poebk0urdb 0 323208 2978415 2961100 2026-05-07T21:06:53Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978415 wikitext text/x-wiki [[Skeda:FGM-148 Javelin - ID 061024-A-0497K-004.JPEG|parapamje|250x250px|Një ushtar lëshon një raketë antitank FGM-148 Javelin.]] '''Lufta antitank''' e ka origjinën nga nevoja për të zhvilluar teknologji dhe taktika për të shkatërruar [[Tanku|tanket]] gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]]. Që kur Antanta e Trefishtë vendosi tanket e para në 1916, [[Perandoria Gjermane]] zhvilloi [[Arma|armët]] e para antitank. Arma e parë antitank e zhvilluar ishte një pushkë e shkallëzuar me bulona, Mauser 1918 T-Gewehr<ref>{{Citation|title=Mauser 1918 T-Gewehr|date=2022-09-14|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mauser_1918_T-Gewehr&oldid=1110249821|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref>, që gjuante një fishek 13 mm<ref>{{Citation|title=13 mm caliber|date=2022-10-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=13_mm_caliber&oldid=1118617608|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> me një plumb të fortë që mund të depërtonte në armaturën e hollë të tankeve të kohës dhe të shkatërronte motorin ose rikoshetin. brenda, duke vrarë operatorët. Për shkak se tanket përfaqësojnë projeksionin e forcës<ref>{{Citation|title=Power projection|date=2022-12-09|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Power_projection&oldid=1126474364|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> së fortë të armikut në tokë, strategët ushtarakë kanë përfshirë luftën antitank në doktrinën e pothuajse çdo shërbimi luftarak që atëherë. Armët më mbizotëruese antitank në fillimin e Luftës së Dytë Botërore në 1939 përfshinin armët e montuara në tank<ref>{{Citation|title=Tank gun|date=2022-09-20|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tank_gun&oldid=1111362138|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref>, armët antitank<ref>{{Citation|title=Anti-tank warfare|date=2022-11-30|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Anti-tank_warfare&oldid=1124835618|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> dhe granatat antitank<ref>{{Citation|title=Anti-tank grenade|date=2022-09-04|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Anti-tank_grenade&oldid=1108531159|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> të përdorura nga këmbësoria dhe avionët e sulmit tokësor<ref>{{Citation|title=Attack aircraft|date=2022-12-13|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Attack_aircraft&oldid=1127155596|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref>. Që nga fundi i [[Lufta e ftohtë|Luftës së Ftohtë]] në 1992, kërcënimet kryesore të reja për tanket dhe [[Autoblinda|automjetet e tjera të blinduara]] janë shpërthyer në distancë nga pajisjet shpërthyese të improvizuara (IED)<ref>{{Citation|title=Improvised explosive device|date=2022-11-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Improvised_explosive_device&oldid=1123349535|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> të përdorura në luftën asimetrike dhe sistemet e armëve si RPG-29<ref>{{Citation|title=RPG-29|date=2022-12-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=RPG-29&oldid=1127919565|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> dhe FGM-148 Javelin<ref>{{Citation|title=FGM-148 Javelin|date=2022-12-09|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=FGM-148_Javelin&oldid=1126517111|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref>, të cilat mund të mposhtin armaturën reaktive<ref>{{Citation|title=Reactive armour|date=2022-11-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Reactive_armour&oldid=1122433743|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> ose armaturën e predhave. Të dy këto sisteme armësh përdorin një kokë luftarake tandem ku faza e parë e kokës së bashku aktivizon forca të blinduara reaktive dhe faza e dytë e kokës së njëpasnjëshme mposht armaturën e predhës me anë të një ngarkese në formë antitank (HEAT)<ref>{{Citation|title=High-explosive anti-tank|date=2022-11-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=High-explosive_anti-tank&oldid=1120272333|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> me eksploziv të lartë.<ref>{{Citation|title=Anti-tank warfare|date=2022-11-30|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Anti-tank_warfare&oldid=1124835618|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> == Shiko edhe == [[RPG-7]] [[RPG-29]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] khqf27rkyk92iisnjh4r3cpmouaury6 0 323576 2978413 2961209 2026-05-07T21:06:52Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978413 wikitext text/x-wiki [[Skeda:210716-M-VR873-1132 - MIM-104 Patriot at exercise Talisman Sabre 21 (Image 1 of 2).jpg|parapamje|300x300px|MIM-104 Patriot në stërvitjen Talisman Sabre 21]] '''Lufta kundërajrore''' është përgjigja e hapësirës së betejës ndaj [[Lufta|luftës]] [[Avioni Luftarak|ajrore]], e përcaktuar nga [[NATO]] si "të gjitha masat e krijuara për të anuluar ose zvogëluar efektivitetin e veprimit ajror armiqësor". Ai përfshin [[:en:Surface-to-air_missile|sistemet e armëve të bazuara në sipërfaqe]], nëntokësore (të lëshuara nga [[nëndetësja]]) dhe me bazë ajri, sistemet e sensorëve të lidhur, aranzhimet e komandës dhe kontrollit dhe masat pasive (p.sh. [[:en:Barrage_balloon|balonat e breshërisë]]). Mund të përdoret për të mbrojtur forcat detare, tokësore dhe ajrore në çdo vend. Megjithatë, për shumicën e vendeve, përpjekja kryesore ka qenë mbrojtja e atdheut. NATO i referohet mbrojtjes ajrore ajrore si '''kundërajrore''' dhe mbrojtjes ajrore detare si '''lufta kundërajrore'''. Mbrojtja nga raketat është një shtrirje e mbrojtjes ajrore, siç janë iniciativat për të përshtatur mbrojtjen ajrore me detyrën e kapjes së çdo predhe në fluturim. Në disa vende, si Britania dhe Gjermania gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], [[Bashkimi Sovjetik]] dhe moderne [[NATO]]-ja dhe [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]], avionët e mbrojtjes ajrore dhe të mbrojtjes ajrore me bazë tokësore kanë qenë nën komandë dhe kontroll të integruar. Megjithatë, ndërsa mbrojtja e përgjithshme ajrore mund të jetë për mbrojtjen e atdheut (duke përfshirë objektet ushtarake), forcat në terren, kudo që janë, ofrojnë mbrojtjen e tyre kundër kërcënimeve ajrore. Deri në vitet 1950, armët që gjuanin me municione balistike që varionin nga 7.62 mm (.30 in) deri në 152.4 mm (6 in) ishin armët standarde; raketat e drejtuara më pas u bënë dominuese, përveç në rrezet më të shkurtra (si me [[:en:Close-in_weapon_system|sistemet e armëve të afërta]], të cilat zakonisht përdorin [[M134 Minigun|mitraloz rrotullues]] ose, në sistemet shumë moderne, përshtatje sipërfaqe-ajër të [[:en:Air-to-air_missile|raketave ajër-ajër]] me rreze të shkurtër veprimi, shpesh të kombinuara në një sistem me mitraloz rrotullues).<ref>{{Citation|title=Anti-aircraft warfare|date=2022-12-21|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Anti-aircraft_warfare&oldid=1128767390|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-22}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Mbrojtje ajrore]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] lp8nvtat285iec5oy1r2qgq4xbaoq2o 0 323801 2978408 2961304 2026-05-07T21:06:51Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978408 wikitext text/x-wiki [[Skeda:As Guerrilhas na Guerra Peninsular (Roque Gameiro, Quadros da História de Portugal, 1917).png|parapamje|300x300px|''Lufta guerile gjatë Luftës së Gadishullit'', nga [[Roque Gameiro]], që përshkruan një pritë guerile [[Portugalia|portugeze]] kundër forcave [[Franca|franceze]].]] '''Lufta guerile''' është një formë e [[Lufta|luftës]] së parregullt në të cilën grupe të vogla [[Ushtari|luftëtarësh]], të tillë si [[Organizata Paraushtarake|personeli paraushtarak]], civilë të [[Arma|armatosur]] ose të parregullt, përdorin taktika ushtarake duke përfshirë pritat, sabotimet, bastisjet, luftërat e vogla, taktikat godit dhe ik dhe lëvizshmëri për të luftuar një [[Forcat e Armatosura|ushtri]] tradicionale më të madhe dhe më pak të lëvizshme. Edhe pse termi "luftë guerile" u krijua në kontekstin e [[:en:Peninsular_War|Luftës Gadishullore]] në shekullin e 19-të, metodat taktike të luftës guerile janë përdorur prej kohësh. Në shekullin e 6-të para Krishtit, [[:en:Sun_Tzu|Sun Tzu]] propozoi përdorimin e taktikave të stilit gueril në [[:en:The_Art_of_War|Artin e Luftës]]. Gjenerali romak i shekullit të 3-të para erës sonë [[:en:Quintus_Fabius_Maximus_Verrucosus|Quintus Fabius Maximus Verrucosus]] gjithashtu vlerësohet me shpikjen e shumë prej taktikave të luftës guerile përmes asaj që sot quhet [[:en:Fabian_strategy|strategjia Fabian]]. Lufta guerile është përdorur nga fraksione të ndryshme gjatë historisë dhe është veçanërisht e lidhur me lëvizjet revolucionare dhe rezistencën popullore kundër ushtrive pushtuese. [[:en:Strategy_and_tactics_of_guerrilla_warfare|Taktikat guerile]] fokusohen në shmangien e konfrontimeve kokë më kokë me ushtritë e armikut, zakonisht për shkak të armëve ose forcave inferiore, dhe në vend të kësaj përfshihen në përleshje të kufizuara me qëllimin për të rraskapitur kundërshtarët dhe për t'i detyruar ata të tërhiqen. Për shkak të kësaj, taktikat guerile përdoren rrallë për ndonjë gjë tjetër përveç mbrojtjes. Grupet e organizuara guerile shpesh varen nga mbështetja e popullsisë vendase ose e mbështetësve të huaj që simpatizojnë përpjekjet e grupit gueril.<ref>{{Citation|title=Guerrilla warfare|date=2022-12-21|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Guerrilla_warfare&oldid=1128653935|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-26}}</ref> == Shiko edhe == * [[Mercenari]] * [[Organizata Paraushtarake]] * [[Ushtria]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Lufta guerile]] ejhanw9s0u09mz10jhtlz6twrlumc93 2978451 2978408 2026-05-07T21:11:56Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta guerile]] te [[Kategoria:Taktika lufte guerile]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978451 wikitext text/x-wiki [[Skeda:As Guerrilhas na Guerra Peninsular (Roque Gameiro, Quadros da História de Portugal, 1917).png|parapamje|300x300px|''Lufta guerile gjatë Luftës së Gadishullit'', nga [[Roque Gameiro]], që përshkruan një pritë guerile [[Portugalia|portugeze]] kundër forcave [[Franca|franceze]].]] '''Lufta guerile''' është një formë e [[Lufta|luftës]] së parregullt në të cilën grupe të vogla [[Ushtari|luftëtarësh]], të tillë si [[Organizata Paraushtarake|personeli paraushtarak]], civilë të [[Arma|armatosur]] ose të parregullt, përdorin taktika ushtarake duke përfshirë pritat, sabotimet, bastisjet, luftërat e vogla, taktikat godit dhe ik dhe lëvizshmëri për të luftuar një [[Forcat e Armatosura|ushtri]] tradicionale më të madhe dhe më pak të lëvizshme. Edhe pse termi "luftë guerile" u krijua në kontekstin e [[:en:Peninsular_War|Luftës Gadishullore]] në shekullin e 19-të, metodat taktike të luftës guerile janë përdorur prej kohësh. Në shekullin e 6-të para Krishtit, [[:en:Sun_Tzu|Sun Tzu]] propozoi përdorimin e taktikave të stilit gueril në [[:en:The_Art_of_War|Artin e Luftës]]. Gjenerali romak i shekullit të 3-të para erës sonë [[:en:Quintus_Fabius_Maximus_Verrucosus|Quintus Fabius Maximus Verrucosus]] gjithashtu vlerësohet me shpikjen e shumë prej taktikave të luftës guerile përmes asaj që sot quhet [[:en:Fabian_strategy|strategjia Fabian]]. Lufta guerile është përdorur nga fraksione të ndryshme gjatë historisë dhe është veçanërisht e lidhur me lëvizjet revolucionare dhe rezistencën popullore kundër ushtrive pushtuese. [[:en:Strategy_and_tactics_of_guerrilla_warfare|Taktikat guerile]] fokusohen në shmangien e konfrontimeve kokë më kokë me ushtritë e armikut, zakonisht për shkak të armëve ose forcave inferiore, dhe në vend të kësaj përfshihen në përleshje të kufizuara me qëllimin për të rraskapitur kundërshtarët dhe për t'i detyruar ata të tërhiqen. Për shkak të kësaj, taktikat guerile përdoren rrallë për ndonjë gjë tjetër përveç mbrojtjes. Grupet e organizuara guerile shpesh varen nga mbështetja e popullsisë vendase ose e mbështetësve të huaj që simpatizojnë përpjekjet e grupit gueril.<ref>{{Citation|title=Guerrilla warfare|date=2022-12-21|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Guerrilla_warfare&oldid=1128653935|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-26}}</ref> == Shiko edhe == * [[Mercenari]] * [[Organizata Paraushtarake]] * [[Ushtria]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte guerile]] ro2yqu8iau22ietcked398p5bg2a6lw 0 324680 2978423 2797138 2026-05-07T21:06:55Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978423 wikitext text/x-wiki {{cung}} '''Lufta radiologjike''' është çdo formë [[Lufta|lufte]] që përfshin [[:en:Radioactive_contamination|helmim të qëllimshëm nga rrezatimi ose kontaminim]] të një zone me burime radiologjike. Armët radiologjike zakonisht klasifikohen si [[Arma e shkatërrimit në masë|armë të shkatërrimit në masë]] (WMD), megjithëse armët radiologjike mund të jenë gjithashtu specifike se kë synojnë, siç është helmimi nga rrezatimi i [[:en:Alexander_Litvinenko|Alexander Litvinenkos]] nga [[:en:Federal_Security_Service|FSB ruse]], duke përdorur [[:en:Polonium-210|polonium-210]] radioaktiv. Shumë vende kanë shprehur interes për programet e armëve radiologjike, disa i kanë ndjekur në mënyrë aktive dhe tre kanë kryer teste të armëve radiologjike. == Shiko edhe == * [[Arma e shkatërrimit në masë]] == Referenca == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] lomtg87bfp0xq2s9m498zvep3na8m3x 0 324681 2978399 2566904 2026-05-07T21:06:49Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978399 wikitext text/x-wiki '''Lufta biologjike''' është përdorimi i toksinave biologjike ose agjentëve infektivë si [[Bakteri|bakteret]], [[Virusi|viruset]], [[Insekti|insektet]] dhe [[kërpudhat]] me qëllimin për të vrarë, dëmtuar ose pamundësuar njerëzit, kafshët ose bimët si një akt lufte. Armët biologjike (shpesh të quajtura "armë bio", "agjentë të kërcënimit biologjik" ose "bio-agjentë") janë organizma të gjallë ose entitete riprodhuese ( ⁠d.m.th. viruset, të cilët nuk konsiderohen universalisht "të gjallë"). Lufta entomologjike (insektet) është një nënlloj i luftës biologjike. Lufta biologjike sulmuese është e ndaluar sipas të drejtës zakonore ndërkombëtare humanitare dhe disa traktateve ndërkombëtare. Në veçanti, Konventa e Armëve Biologjike e vitit 1972 (BWC) ndalon zhvillimin, prodhimin, blerjen, transferimin, grumbullimin dhe përdorimin e armëve biologjike. Prandaj, përdorimi i agjentëve biologjikë në konfliktet e armatosura është një krim lufte. Në të kundërt, kërkimet biologjike mbrojtëse për qëllime profilaktike, mbrojtëse ose të tjera paqësore nuk janë të ndaluara nga BWC. Lufta biologjike është e ndryshme nga lufta që përfshin lloje të tjera të armëve të shkatërrimit në masë (WMD), duke përfshirë luftën bërthamore, luftën kimike dhe luftën radiologjike. Asnjë nga këto nuk konsiderohen armë konvencionale, të cilat përdoren kryesisht për potencialin e tyre shpërthyes, kinetik ose ndezës. Armët biologjike mund të përdoren në mënyra të ndryshme për të fituar një avantazh strategjik ose taktik mbi armikun, qoftë me kërcënime ose me vendosje aktuale. Ashtu si disa armë kimike, armët biologjike mund të jenë gjithashtu të dobishme si armë të mohimit të zonës. Këta agjentë mund të jenë vdekjeprurës ose jo-vdekjeprurës dhe mund të jenë në shënjestër kundër një individi të vetëm, një grupi njerëzish, apo edhe një popullsie të tërë. Ato mund të zhvillohen, blihen, grumbullohen ose vendosen nga shtetet kombëtare ose nga grupe jokombëtare. Në rastin e fundit, ose nëse një shtet-komb e përdor atë në mënyrë klandestine, mund të konsiderohet gjithashtu bioterrorizëm. Lufta biologjike dhe lufta kimike mbivendosen në një masë, pasi përdorimi i toksinave të prodhuara nga disa organizma të gjallë konsiderohet sipas dispozitave të BWC dhe Konventës së Armëve Kimike. Toksinat dhe armët psikokimike shpesh quhen agjentë të spektrit të mesëm. Ndryshe nga armët biologjike, këta agjentë të spektrit të mesëm nuk riprodhohen në hostin e tyre dhe zakonisht karakterizohen nga periudha më të shkurtra të inkubacionit. == Shiko edhe == * [[Arma e shkatërrimit në masë]] == Referenca == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] gv7qrcz9y98rj2zm7xqpd2zikn1m6pr 0 324682 2978412 2566902 2026-05-07T21:06:52Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978412 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Sargent, John Singer (RA) - Gassed - Google Art Project.jpg|parapamje|250x250px|Piktura ikonë e John Singer Sargent në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]]: Grimosur, duke treguar viktima të verbëra në një fushë beteje pas një sulmi me gaz mustardë]] '''Lufta kimike''' ('''CW''') përfshin përdorimin e [[:en:Toxicity|vetive toksike]] të substancave kimike si [[Arma|armë]]. Ky lloj [[Lufta|lufte]] është i ndryshëm nga [[Armët bërthamore|lufta bërthamore]], [[lufta biologjike]] dhe [[lufta radiologjike]], të cilat së bashku përbëjnë [[:en:CBRN_defense|CBRN]], akronimin ushtarak për kimike, biologjike, radiologjike dhe bërthamore (luftë ose armë), të cilat konsiderohen të gjitha "[[Arma e shkatërrimit në masë|armë të shkatërrimit në masë]]" (WMDs), një term që është në kontrast me [[:en:Conventional_weapon|armët konvencionale]]. Përdorimi i armëve kimike është i ndaluar sipas [[:en:Customary_international_law|zakonit]] të [[:en:International_humanitarian_law|ligjit ndërkombëtare humanitare]]. == Shiko edhe == * [[Arma e shkatërrimit në masë]] == Referenca == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] 89qvgsaqmbt09o1yt80pqlae8s189yg 0 324683 2978398 2739967 2026-05-07T21:06:48Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978398 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Little Boy bomb.jpg|parapamje|250x250px|Fotografi e një modeli të armës bërthamore Little Boy të hedhur në Hiroshima, Japoni, në gusht 1945. Kjo ishte fotografia e parë e bombës së bombës Little Boy që u publikua ndonjëherë nga qeveria e SHBA (ajo u deklasifikua në 1960).]] '''Lufta bërthamore''', e njohur edhe si '''lufta nukleare''', është një [[Lufta|konflikt teorik ushtarak]] ose [[Politika|strategji e përgatitur politike]] që vendos [[Arma bërthamore|armë bërthamore]]. Armët bërthamore janë [[Arma e shkatërrimit në masë|armë të shkatërrimit në masë]]; në kontrast me luftën konvencionale, lufta bërthamore mund të prodhojë shkatërrim në një kohë shumë më të shkurtër dhe mund të ketë një rezultat radiologjik afatgjatë. Një shkëmbim i madh bërthamor ka të ngjarë të ketë efekte afatgjata, kryesisht nga pasojat e lëshuara, dhe gjithashtu mund të çojë në efekte dytësore, të tilla si "dimri bërthamor", uria bërthamore dhe kolapsi i shoqërisë. Një luftë globale termonukleare me rezervat e kohës së Luftës së Ftohtë, apo edhe me rezervat aktuale më të vogla, mund të çojë në skenarë të ndryshëm, duke përfshirë [[:en:Human_extinction|zhdukjen e racës njerëzore]]. Deri më sot, përdorimi i vetëm i armëve bërthamore në konfliktet e armatosura ndodhi në vitin 1945 me [[:en:Atomic_bombings_of_Hiroshima_and_Nagasaki|bombardimet atomike amerikane të Hiroshimës dhe Nagasakit]]. Më 6 gusht 1945, një pajisje e tipit armë uraniumi (emri i koduar "[[:en:Little_Boy|Djali i vogël]]") u shpërthye mbi qytetin [[Japonia|japonez]] të [[Hiroshima]]. Tre ditë më vonë, më 9 gusht, një pajisje e tipit të shpërthimit të plutoniumit (emri i koduar "[[:en:Fat_Man|Njeriu i Trashë]]") u shpërthye mbi qytetin japonez të [[Nagasaki]]. Së bashku, këto dy bombardime rezultuan në vdekjen e rreth 200.000 njerëzve dhe kontribuan në [[:en:Surrender_of_Japan|dorëzimin e Japonisë]], e cila ndodhi pa ndonjë përdorim të mëtejshëm të armëve bërthamore në konflikt. Pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], armët bërthamore u zhvilluan gjithashtu nga [[Bashkimi Sovjetik]] (1949), [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]] (1952), [[Franca]] (1960) dhe [[Kina|Republika Popullore e Kinës]] (1964), të cilat kontribuan në gjendjen e konfliktit dhe tensionit ekstrem. që u bë e njohur si [[Lufta e Ftohtë]]. Në vitin 1974, [[India]] dhe në 1998 [[Pakistani]], dy vende që ishin hapur armiqësore ndaj njëri-tjetrit, zhvilluan armë bërthamore. [[Izraeli]] (1960) dhe [[Koreja e Veriut]] (2006) gjithashtu mendohet se kanë zhvilluar rezerva të armëve bërthamore, megjithëse nuk dihet se sa. Qeveria izraelite kurrë nuk e ka pranuar dhe as mohuar të ketë armë bërthamore, megjithëse dihet se ka ndërtuar reaktorin dhe impiantin e ripërpunimit të nevojshëm për ndërtimin e armëve bërthamore. [[Republika Jugafrikane|Afrika e Jugut]] gjithashtu prodhoi disa armë të plota bërthamore në vitet 1980, por më pas u bë [[:en:South_Africa_and_weapons_of_mass_destruction|vendi i parë që shkatërroi vullnetarisht rezervat e tyre të armëve të prodhuara në vend]] dhe braktisi prodhimin e mëtejshëm (1990). Armët bërthamore janë shpërthyer në mbi 2000 raste për [[:en:Nuclear_weapons_testing|qëllime testimi dhe demonstrimi]]. Pas [[Shpërbërja e Bashkimit Sovjetik|shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik]] në 1991 dhe përfundimit të [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]], kërcënimi i një lufte të madhe bërthamore midis [[:en:Superpower|dy superfuqive bërthamore]] përgjithësisht mendohej se kishte rënë. Që atëherë, shqetësimi për armët bërthamore është zhvendosur në parandalimin e konflikteve të lokalizuara bërthamore që rezultojnë nga [[:en:Nuclear_proliferation|përhapja bërthamore]] dhe kërcënimi i [[:en:Nuclear_terrorism|terrorizmit bërthamor]]. Megjithatë, kërcënimi i luftës bërthamore konsiderohet të jetë ringjallur pas [[Pushtimi rus i Ukrainës në 2022|pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022]], veçanërisht në lidhje me [[:en:Nuclear_threats_during_the_2022_Russian_invasion_of_Ukraine|kërcënimet ruse për të përdorur armë bërthamore gjatë pushtimit]]. Që nga viti 1947, [[:en:Doomsday_Clock|Ora e Kijametit]] e [[:en:Bulletin_of_the_Atomic_Scientists|Buletinit të Shkencëtarëve Atomik]] ka vizualizuar sa afër është bota me një luftë bërthamore. Ora e Kijametit arriti pikat më të larta në vitin 1953, kur ora u vendos në dy minuta deri në mesnatë pasi SHBA dhe Bashkimi Sovjetik filluan testimin e bombave me hidrogjen, dhe në vitin 2018, pas dështimit të liderëve botërorë për të adresuar tensionet në lidhje me armët bërthamore dhe klimën. ndryshimi i çështjeve. Që nga viti 2020, Ora është vendosur në 100 sekonda deri në mesnatë, më e afërta që ka qenë ndonjëherë. Përparimi më i fundit i përcaktimit të orës së orës u justifikua nga rreziku i shtuar i perceptuar si i luftës bërthamore ashtu edhe i [[Ndryshimet klimatike|ndryshimeve klimatike]], të intensifikuar nga fushatat e [[:en:Disinformation|dezinformimit]] të qeverisë dhe [[:en:Information_warfare|luftërat e tjera të informacionit]]. == Shiko edhe == * [[Arma bërthamore]] * [[Arma e shkatërrimit në masë]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Lufta bërthamore]] n93wmu5qmgihg3k1jdmv387f4tyxt3k 2978481 2978398 2026-05-07T21:13:20Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978481 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Little Boy bomb.jpg|parapamje|250x250px|Fotografi e një modeli të armës bërthamore Little Boy të hedhur në Hiroshima, Japoni, në gusht 1945. Kjo ishte fotografia e parë e bombës së bombës Little Boy që u publikua ndonjëherë nga qeveria e SHBA (ajo u deklasifikua në 1960).]] '''Lufta bërthamore''', e njohur edhe si '''lufta nukleare''', është një [[Lufta|konflikt teorik ushtarak]] ose [[Politika|strategji e përgatitur politike]] që vendos [[Arma bërthamore|armë bërthamore]]. Armët bërthamore janë [[Arma e shkatërrimit në masë|armë të shkatërrimit në masë]]; në kontrast me luftën konvencionale, lufta bërthamore mund të prodhojë shkatërrim në një kohë shumë më të shkurtër dhe mund të ketë një rezultat radiologjik afatgjatë. Një shkëmbim i madh bërthamor ka të ngjarë të ketë efekte afatgjata, kryesisht nga pasojat e lëshuara, dhe gjithashtu mund të çojë në efekte dytësore, të tilla si "dimri bërthamor", uria bërthamore dhe kolapsi i shoqërisë. Një luftë globale termonukleare me rezervat e kohës së Luftës së Ftohtë, apo edhe me rezervat aktuale më të vogla, mund të çojë në skenarë të ndryshëm, duke përfshirë [[:en:Human_extinction|zhdukjen e racës njerëzore]]. Deri më sot, përdorimi i vetëm i armëve bërthamore në konfliktet e armatosura ndodhi në vitin 1945 me [[:en:Atomic_bombings_of_Hiroshima_and_Nagasaki|bombardimet atomike amerikane të Hiroshimës dhe Nagasakit]]. Më 6 gusht 1945, një pajisje e tipit armë uraniumi (emri i koduar "[[:en:Little_Boy|Djali i vogël]]") u shpërthye mbi qytetin [[Japonia|japonez]] të [[Hiroshima]]. Tre ditë më vonë, më 9 gusht, një pajisje e tipit të shpërthimit të plutoniumit (emri i koduar "[[:en:Fat_Man|Njeriu i Trashë]]") u shpërthye mbi qytetin japonez të [[Nagasaki]]. Së bashku, këto dy bombardime rezultuan në vdekjen e rreth 200.000 njerëzve dhe kontribuan në [[:en:Surrender_of_Japan|dorëzimin e Japonisë]], e cila ndodhi pa ndonjë përdorim të mëtejshëm të armëve bërthamore në konflikt. Pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], armët bërthamore u zhvilluan gjithashtu nga [[Bashkimi Sovjetik]] (1949), [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]] (1952), [[Franca]] (1960) dhe [[Kina|Republika Popullore e Kinës]] (1964), të cilat kontribuan në gjendjen e konfliktit dhe tensionit ekstrem. që u bë e njohur si [[Lufta e Ftohtë]]. Në vitin 1974, [[India]] dhe në 1998 [[Pakistani]], dy vende që ishin hapur armiqësore ndaj njëri-tjetrit, zhvilluan armë bërthamore. [[Izraeli]] (1960) dhe [[Koreja e Veriut]] (2006) gjithashtu mendohet se kanë zhvilluar rezerva të armëve bërthamore, megjithëse nuk dihet se sa. Qeveria izraelite kurrë nuk e ka pranuar dhe as mohuar të ketë armë bërthamore, megjithëse dihet se ka ndërtuar reaktorin dhe impiantin e ripërpunimit të nevojshëm për ndërtimin e armëve bërthamore. [[Republika Jugafrikane|Afrika e Jugut]] gjithashtu prodhoi disa armë të plota bërthamore në vitet 1980, por më pas u bë [[:en:South_Africa_and_weapons_of_mass_destruction|vendi i parë që shkatërroi vullnetarisht rezervat e tyre të armëve të prodhuara në vend]] dhe braktisi prodhimin e mëtejshëm (1990). Armët bërthamore janë shpërthyer në mbi 2000 raste për [[:en:Nuclear_weapons_testing|qëllime testimi dhe demonstrimi]]. Pas [[Shpërbërja e Bashkimit Sovjetik|shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik]] në 1991 dhe përfundimit të [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]], kërcënimi i një lufte të madhe bërthamore midis [[:en:Superpower|dy superfuqive bërthamore]] përgjithësisht mendohej se kishte rënë. Që atëherë, shqetësimi për armët bërthamore është zhvendosur në parandalimin e konflikteve të lokalizuara bërthamore që rezultojnë nga [[:en:Nuclear_proliferation|përhapja bërthamore]] dhe kërcënimi i [[:en:Nuclear_terrorism|terrorizmit bërthamor]]. Megjithatë, kërcënimi i luftës bërthamore konsiderohet të jetë ringjallur pas [[Pushtimi rus i Ukrainës në 2022|pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022]], veçanërisht në lidhje me [[:en:Nuclear_threats_during_the_2022_Russian_invasion_of_Ukraine|kërcënimet ruse për të përdorur armë bërthamore gjatë pushtimit]]. Që nga viti 1947, [[:en:Doomsday_Clock|Ora e Kijametit]] e [[:en:Bulletin_of_the_Atomic_Scientists|Buletinit të Shkencëtarëve Atomik]] ka vizualizuar sa afër është bota me një luftë bërthamore. Ora e Kijametit arriti pikat më të larta në vitin 1953, kur ora u vendos në dy minuta deri në mesnatë pasi SHBA dhe Bashkimi Sovjetik filluan testimin e bombave me hidrogjen, dhe në vitin 2018, pas dështimit të liderëve botërorë për të adresuar tensionet në lidhje me armët bërthamore dhe klimën. ndryshimi i çështjeve. Që nga viti 2020, Ora është vendosur në 100 sekonda deri në mesnatë, më e afërta që ka qenë ndonjëherë. Përparimi më i fundit i përcaktimit të orës së orës u justifikua nga rreziku i shtuar i perceptuar si i luftës bërthamore ashtu edhe i [[Ndryshimet klimatike|ndryshimeve klimatike]], të intensifikuar nga fushatat e [[:en:Disinformation|dezinformimit]] të qeverisë dhe [[:en:Information_warfare|luftërat e tjera të informacionit]]. == Shiko edhe == * [[Arma bërthamore]] * [[Arma e shkatërrimit në masë]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] jd3mp3bdlo0o5mfrq915osqkfxbiwc7 0 324830 2978425 2568586 2026-05-07T21:06:56Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978425 wikitext text/x-wiki [[Skeda:ACAV and M48 Convoy Vietnam War.jpg|parapamje|250x250px|Konvoji i ACAV dhe M48, Lufta e Vietnamit.]] '''Lufta tokësore''' është procesi i operacioneve ushtarake që ndodhin në luftime që zhvillohen kryesisht në sipërfaqen tokësore të hapësirës së betejës të planetit. Lufta tokësore kategorizohet nga përdorimi i një numri të madh të personelit luftarak që punëson një grup të larmishëm aftësish luftarake, metodash dhe një shumëllojshmëri të gjerë të sistemeve dhe pajisjeve të armëve, të kryera në terrene dhe mjedise të ndryshme moti. Lufta tokësore, për shkak të faktit se zhvillohet në mbrojtje të zonave të popullsisë urbane dhe rurale, dominon studimin e luftës dhe është një fokus për shumicën e planifikimit të politikave të mbrojtjes kombëtare dhe konsideratave financiare. Lufta tokësore në histori ka pësuar disa tranzicione të dallueshme në sjellje nga përqendrimi i madh i popullatës kryesisht të patrajnuar dhe të armatosur në mënyrë të parregullt të përdorur në sulmet frontale deri në përdorimin aktual të koncepteve të armëve të kombinuara me trupa të rregullta shumë të trajnuara duke përdorur një shumëllojshmëri të gjerë sistemesh organizative, armësh dhe informacioni, dhe duke përdorur një sërë doktrinash strategjike, operacionale dhe taktike. Megjithëse luftimet tokësore në të kaluarën kryheshin nga armët luftarake të forcave të armatosura, që nga Lufta e Dytë Botërore ajo ka përfshirë kryesisht tre lloje të dallueshme të njësive luftarake: këmbësorinë, armaturën dhe artilerinë. Këto armë, që nga epoka e lundrimit, kanë përdorur koncepte dhe metoda të luftës amfibe për të projektuar fuqinë nga detet dhe oqeanet, dhe që nga prezantimi i gjerë i avionëve dhe helikopterëve të transportit ushtarak kanë përdorur forcat ajrore dhe mbështjelljen vertikale për shumëllojshmërinë e doktrinave të përdorura për të. ndjekin penalisht luftën në tokë. == Shiko edhe == * [[Lufta ajrore]] * [[Lufta detare]] == Referenca == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Lufta tokësore]] 6nqu21qxjyo9d84aqrsjnukfsybww7n 2978447 2978425 2026-05-07T21:11:31Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta tokësore]] te [[Kategoria:Taktika lufte tokësore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978447 wikitext text/x-wiki [[Skeda:ACAV and M48 Convoy Vietnam War.jpg|parapamje|250x250px|Konvoji i ACAV dhe M48, Lufta e Vietnamit.]] '''Lufta tokësore''' është procesi i operacioneve ushtarake që ndodhin në luftime që zhvillohen kryesisht në sipërfaqen tokësore të hapësirës së betejës të planetit. Lufta tokësore kategorizohet nga përdorimi i një numri të madh të personelit luftarak që punëson një grup të larmishëm aftësish luftarake, metodash dhe një shumëllojshmëri të gjerë të sistemeve dhe pajisjeve të armëve, të kryera në terrene dhe mjedise të ndryshme moti. Lufta tokësore, për shkak të faktit se zhvillohet në mbrojtje të zonave të popullsisë urbane dhe rurale, dominon studimin e luftës dhe është një fokus për shumicën e planifikimit të politikave të mbrojtjes kombëtare dhe konsideratave financiare. Lufta tokësore në histori ka pësuar disa tranzicione të dallueshme në sjellje nga përqendrimi i madh i popullatës kryesisht të patrajnuar dhe të armatosur në mënyrë të parregullt të përdorur në sulmet frontale deri në përdorimin aktual të koncepteve të armëve të kombinuara me trupa të rregullta shumë të trajnuara duke përdorur një shumëllojshmëri të gjerë sistemesh organizative, armësh dhe informacioni, dhe duke përdorur një sërë doktrinash strategjike, operacionale dhe taktike. Megjithëse luftimet tokësore në të kaluarën kryheshin nga armët luftarake të forcave të armatosura, që nga Lufta e Dytë Botërore ajo ka përfshirë kryesisht tre lloje të dallueshme të njësive luftarake: këmbësorinë, armaturën dhe artilerinë. Këto armë, që nga epoka e lundrimit, kanë përdorur koncepte dhe metoda të luftës amfibe për të projektuar fuqinë nga detet dhe oqeanet, dhe që nga prezantimi i gjerë i avionëve dhe helikopterëve të transportit ushtarak kanë përdorur forcat ajrore dhe mbështjelljen vertikale për shumëllojshmërinë e doktrinave të përdorura për të. ndjekin penalisht luftën në tokë. == Shiko edhe == * [[Lufta ajrore]] * [[Lufta detare]] == Referenca == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte tokësore]] 7hsle82rxng8j29205djx27matto47g 0 324834 2978364 2578968 2026-05-07T20:57:52Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta ajrore]] te [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978364 wikitext text/x-wiki [[Skeda:F-4E-81st-tfs.jpg|parapamje|250x250px|Një F-4 Phantom II i Forcave Ajrore të Shteteve të Bashkuara duke lëshuar bomba ajrore mbi një poligon bombardimi në Bardenas Reales, Spanjë në 1986.]] '''Lufta ajrore''' është përdorimi i avionëve ushtarakë dhe makinave të tjera fluturuese në luftë. Lufta ajrore përfshin bombarduesit që sulmojnë instalimet e armikut ose një përqendrim të trupave të armikut ose objektivave strategjikë; avionë luftarakë që luftojnë për kontrollin e hapësirës ajrore; avion sulmues që angazhohet në mbështetje të ngushtë ajrore kundër objektivave tokësorë; aviacioni detar që fluturon kundër caqeve detare dhe tokësore afër; aeroplanë, helikopterë dhe avionë të tjerë për të transportuar forca ajrore si parashutistët; cisterna për furnizimin me karburant për të zgjatur kohën ose rrezen e operimit; dhe avionët e transportit ushtarak për të lëvizur ngarkesat dhe personelin. Historikisht, avionët ushtarakë kanë përfshirë balona më të lehta se ajri që mbanin vëzhgues artilerie; aeroplanë më të lehtë se ajri për bombardimin e qyteteve; lloje të ndryshme të avionëve të zbulimit, vëzhgimit dhe paralajmërimit të hershëm që bartin vëzhgues, kamera dhe pajisje radari; bombardues silurues për të sulmuar anijet e armikut; dhe aeroplanë ushtarakë të shpëtimit ajror-detar për shpëtimin e avionëve të rrëzuar. Lufta moderne ajrore përfshin raketa dhe mjete ajrore pa pilot. Forcat sipërfaqësore ka të ngjarë t'i përgjigjen aktivitetit ajror të armikut me luftë kundërajrore. == Shiko edhe == * [[Lufta tokësore]] * [[Lufta detare]] == Referenca == [[Kategoria:Strategji ushtarake]] [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] 8ao722d9cotkjer0hagi2vsh8vm72ov 0 324835 2978469 2578967 2026-05-07T21:12:50Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978469 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Kamp mellem den engelske fregat Shannon og den amerikanske fregat Chesapeak.jpg|parapamje|250x250px|Beteja midis fregatës britanike Shannon dhe fregatës amerikane Chesapeake, e pikturuar në 1836 nga Christoffer Wilhelm Eckersberg dhe që përshkruan kapjen e USS Chesapeake.]] '''Lufta detare''' është lufta brenda dhe në det, oqean ose çdo hapësirë tjetër beteje që përfshin një trup të madh uji si një liqen i madh ose një lumë i gjerë. Betejat janë zhvilluar në ujë për më shumë se 3000 vjet. Dega e forcave të armatosura e caktuar për luftën detare është një marinë. Operacionet detare mund të ndahen gjerësisht midis aplikimeve të lumit dhe litoral (marina me ujë kafe), aplikacionet e oqeanit të hapur (marina me ujë blu) dhe diçka në mes (marina me ujë të gjelbër), megjithëse këto dallime kanë të bëjnë më shumë me shtrirjen strategjike sesa taktike. ose divizioni operativ. Qëllimi strategjik sulmues i luftës detare është projeksioni i forcës nga uji, dhe qëllimi i tij strategjik mbrojtës është të pengojë projeksionin e ngjashëm të forcës nga armiqtë. == Shiko edhe == * [[Lufta tokësore]] * [[Lufta ajrore]] == Referenca == [[Kategoria:Taktika lufte detare]] 1nuv8brjprylhj3msnibmp6p0bg1nt6 10 324986 2978510 2915295 2026-05-08T02:12:06Z Klein Muçi 52109 2978510 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikipedia:Faqja kryesore/styles.css" /> <templatestyles src="Stampa:Arritje/styles.css" /> <div class="mp-card-inner"> <div class="mp-card-heading">[[File:HSAktuell.svg|40px|link=|alt=]] <div class="mw-heading2">ARRITJE</div></div> <div class="mp-card-body"> <div class="mp-card-milestones"> <div> * '''Rritemi e bëhemi!''' - [[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]] është [[Wikipedia:Administrata/Administratorë/Kandidatura/Vyolltsa|administratorja]] më e re në komunitet. Puna e mbarë! * '''I bëfsh 100, Wikipedia!''' - Më 15 janar 2026, [[Wikipedia]] feston një çerek shekulli prej themelimit të tij në 2001. Urime dhe rroftë mbarë! [[commons:File:WP25_Anthem_video_-_alternate_cut.webm|Shiko videon promocionale këtu]], me titra ne shqip. * '''Ditë e re, admin i ri!''' - [[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] është [[Wikipedia:Administrata/Administratorë/Kandidatura/Fallbackintoreality|administratori]] më i ri në komunitet. Puna e mbarë! * '''Bukur e pastër!''' - Përmirësohet infrastruktura teknike te faqet me rëndësi në komunitet. Hollësitë [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 24#Përmirësime te faqet me rëndësi|këtu]]. * '''A i di rregullat ti mor shok?''' - Miratohen [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 23#Propozoj heqjen e privilegjeve të administratorëve joaktivë|rregulla të reja]] në lidhje me privilegjet administrative. Kërkohet aktivitet vjetor nga ta. </div> <div> [[File:Oxygen480-actions-office-chart-area-stacked.svg|frameless|link=https://stats.wikimedia.org/#/sq.wikipedia.org|alt=Statistika për Wikipedia-n shqip]] <div class="mp-card-stats">'''Statistika'''</div> </div> </div> </div> </div> [[Kategoria:Faqja kryesore]] 322a3x74yg6w2o0d389wknb7l2sd9hs 0 325271 2978560 2961577 2026-05-08T06:20:08Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2978560 wikitext text/x-wiki {{Infobox profesion|name=Prostitucioni|image=[[File:Toulouse-Lautrec Prostitutes DMA.jpg|250px]]|caption=''Femmes de Maison'', [[Henri de Toulouse-Lautrec]], {{circa|1893–1895}}|type=|activity_sector=[[Industria e seksit]]|competencies=|formation=|employment_field=|related_occupation=[[Stripper]], [[Aktrimi pornografik]]|average_salary=}} '''Prostitucioni''' është biznes ose praktikë e përfshirjes në aktivitet seksual në këmbim të pagesës.<ref>{{Cite web|title=Prostitution – Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/prostitution|access-date=19 shtator 2013|publisher=Merriam-Webster|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Prostitution Law & Legal Definition|url=http://definitions.uslegal.com/p/prostitution|access-date=19 mars 2013|publisher=US Legal|language=en}}</ref> Përkufizimi i "aktivitetit seksual" ndryshon dhe shpesh përkufizohet si një aktivitet që kërkon kontakt fizik (p.sh., [[Marrëdhënia seksuale|marrëdhënie seksuale]], seks [[Masturbimi i ndërsjelltë|pa penetrim, seks]] [[Seksi oral|oral]], etj.) me klientin.<ref>{{Cite web|title=What counts as prostitution?|url=https://core.ac.uk/download/pdf/193161466.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513130308/https://core.ac.uk/download/pdf/193161466.pdf|archive-date=13 maj 2021|access-date=13 maj 2021|language=en}}</ref> Kërkesa për kontakt fizik krijon edhe rrezikun e bartjes së sëmundjeve. Prostitucioni nganjëherë përshkruhet si '''shërbime seksuale''', '''seks komercial''' ose, në gjuhën e folur, '''fiksim'''. Nganjëherë referohet në mënyrë eufemiste si "profesioni më i vjetër në botë" në botën anglishtfolëse.<ref>{{Cite news|last=Forrest Wickman|date=6 mars 2012|title=Rush Limbaugh calls Sandra Fluke a "prostitute": Is prostitution really the world's oldest profession?|language=en|work=Slate|url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/explainer/2012/03/rush_limbaugh_calls_sandra_fluke_a_prostitute_is_prostitution_really_the_world_s_oldest_profession_.html|access-date=4 shkurt 2016}}</ref> Një person që punon në këtë fushë quhet '''prostitutë''', ose më përfshirëse, punëtore seksi. Prostitucioni ndodh në forma të ndryshme dhe statusi i tij ligjor ndryshon nga vendi në vend (nganjëherë nga rajoni në rajon brenda një vendi të caktuar), duke filluar nga të qenit një krim i detyruar ose i pazbatuar, tek i parregulluar në një profesion të rregulluar. Është një degë e [[Industria e seksit|industrisë së seksit]], së bashku me pornografinë, stripping dhe kërcimin erotik. [[Bordel|Shtëpitë publike]] janë institucione të dedikuara posaçërisht për prostitucionin. Në prostitucionin me shoqërim, akti mund të bëhet në rezidencën e klientit ose në dhomën e hotelit (e referuar si jashtë thirrjes), ose në rezidencën e shoqëruesit ose në një dhomë hoteli të marrë me qira për këtë rast nga eskorta (in-call). Një formë tjetër është [[Prostitucioni rrugor|prostitucioni në rrugë]]. Ka rreth 42 milionë prostituta në botë, që jetojnë në të gjithë botën (megjithëse në pjesën më të madhe të Azisë Qendrore, Lindjes së Mesme dhe Afrikës mungojnë të dhënat, vendet e studiuara në atë rajon të madh renditen si destinacionet kryesore [[Turizmi seksual|të turizmit seksual]]).<ref>{{Cite web|last=Gus Lubin|date=17 janar 2012|title=There Are 42 Million Prostitutes in the World, And Here's Where They Live|url=http://www.businessinsider.com/there-are-42-million-prostitutes-in-the-world-and-heres-where-they-live-2012-1|access-date=14 dhjetor 2015|website=Business Insider|language=en}}</ref> Vlerësimet tregojnë se të ardhurat vjetore të gjeneruara nga prostitucioni në mbarë botën janë mbi 100 miliardë dollarë.<ref>{{Cite web|title=Prostitution Market Value|url=http://www.havocscope.com/activities/prostitution/|access-date=22 maj 2010|language=en|archive-date=22 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522185003/http://www.havocscope.com/activities/prostitution/|url-status=dead}}</ref> Shumica e prostitutave janë femra dhe kanë klientë meshkuj.<ref>{{Cite web|title=There Are 42 Million Prostitutes In The World, And Here's Where They Live|url=https://www.businessinsider.com/there-are-42-million-prostitutes-in-the-world-and-heres-where-they-live-2012-1|access-date=15 shtator 2022|website=Business Insider|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=There The prostitution statistics you have to know|url=https://sex-crimes.laws.com/prostitution/prostitution-statistics|access-date=15 shtator 2022|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Referime == {{reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{Wiktionary|prostitucion}} [[Kategoria:Articles containing Japanese-language text]] [[Kategoria:Prostitucion]] [[Kategoria:Seksualitet]] [[Kategoria:Industria e seksit]] [[Kategoria:Profesione ilegale]] c81mtxdfv0ke71p0605ggvcbiccm17n 0 326439 2978418 2566906 2026-05-07T21:06:54Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978418 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Combined arms live fire exercise for Afghan Army 130512-A-QA210-889.jpg|parapamje|Ushtarët e [[Ushtria e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara]] me mjete luftarake të blinduara [[Stryker]] në një operacion të kombinuar të armëve gjatë [[Lufta në Afganistan (2001–2021)|Luftës në Afganistan]], 2013.]] '''Lufta moderne''' është një [[Lufta|luftë]] që është në kontrast të dukshëm me konceptet, metodat dhe [[Teknologjia ushtarake|teknologjinë e mëparshme ushtarake]], duke theksuar se si [[Ushtari|luftëtarët]] duhet të modernizohen për të ruajtur denjësinë e tyre të betejës. Si i tillë, është një temë në zhvillim, e parë ndryshe në kohë dhe vende të ndryshme. Në kuptimin e tij më të ngushtë, ai është thjesht një sinonim për luftën bashkëkohore. Në kuptimin e tij më të gjerë, ai përfshin të gjitha luftërat që nga "revolucioni i barutit" që shënon fillimin e luftës së hershme moderne, por në vend të tyre janë përdorur zhvillime të tjera historike historike, duke përfshirë theksimin e artilerisë së shënuar nga Lufta e Krimesë, mbështetjen ushtarake në hekurudhat. duke filluar me Luftën Civile Amerikane, nisja e dreadnought-it të parë në 1905, ose përdorimi i mitralozit, avionit, tankeve ose radios në Luftën e Parë Botërore. Në kuptime të tjera, ai lidhet me futjen e luftës totale, industriale lufta, lufta e mekanizuar, lufta bërthamore, kundër-rebelimi, ose (kohët e fundit) ngritja e luftës asimetrike e njohur edhe si luftë e gjeneratës së katërt. == Shiko edhe == == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] nt0olobv5ol083q5fawpnvzp69bvbaz 0 326995 2978421 2579560 2026-05-07T21:06:55Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978421 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Enchoen27n3200.jpg|parapamje|Statuja e Sun Tzu në Yurihama, Tottori, [[Japonia|Japoni]]. Sun Tzu (544–498 pes), një strateg ushtarak, shkroi për fuqinë superiore të luftës politike në betejë.]] '''Lufta politike''' është përdorimi i mjeteve politike për të detyruar një kundërshtar të bëjë vullnetin e dikujt, bazuar në qëllimin armiqësor. Termi politik përshkruan ndërveprimin e llogaritur midis një qeverie dhe një audiencë të synuar, duke përfshirë qeverinë, ushtrinë dhe/ose popullsinë e përgjithshme të një shteti tjetër. Qeveritë përdorin një sërë teknikash për të shtrënguar veprime të caktuara, duke fituar kështu avantazhin relativ ndaj një kundërshtari. Teknikat përfshijnë operacione propagandistike dhe [[Lufta psikologjike|psikologjike]] ("PsyOps"), të cilat i shërbejnë respektivisht objektivave kombëtare dhe ushtarake. [[Propaganda]] ka shumë aspekte dhe një qëllim politik armiqësor e shtrëngues. Operacionet psikologjike janë për objektiva ushtarake strategjike dhe taktike dhe mund të synohen për popullatat armiqësore ushtarake dhe civile. Natyra shtrënguese e luftës politike çon në dobësimin ose shkatërrimin e vullnetit politik, shoqëror ose shoqëror të kundërshtarit dhe në detyrimin e një kursi veprimi të favorshëm për interesat e një shteti. Lufta politike mund të kombinohet me dhunën, presionin ekonomik, përmbysjen dhe diplomacinë, por aspekti kryesor i saj është "përdorimi i fjalëve, imazheve dhe ideve". Krijimi, vendosja dhe vazhdimi i këtyre metodave shtrënguese janë një funksion i krijimit të shtetit për kombet dhe shërbejnë si një zëvendësues i mundshëm për veprime më të drejtpërdrejta ushtarake. Për shembull, metodat si sanksionet ekonomike ose embargo synojnë të shkaktojnë dëmin e nevojshëm ekonomik për të detyruar ndryshimin politik. Metodat dhe teknikat e përdorura në luftën politike varen nga vizioni dhe përbërja politike e shtetit. Sjellja do të ndryshojë në varësi të faktit nëse shteti është totalitar, autoritar apo demokratik. Qëllimi përfundimtar i luftës politike është të ndryshojë opinionet dhe veprimet e një kundërshtari në favor të interesave të një shteti pa përdorur fuqinë ushtarake. Ky lloj bindjeje apo shtrëngimi i organizuar ka edhe qëllimin praktik të shpëtimit të jetëve përmes shmangies së përdorimit të dhunës për të çuar më tej qëllimet politike. Kështu, lufta politike përfshin gjithashtu "artin e zemërimit të miqve dhe të dekurajimit të armiqve, për të fituar ndihmë për kauzën e dikujt dhe për të shkaktuar braktisjen e armiqve". Në përgjithësi, lufta politike dallohet nga qëllimi i saj armiqësor dhe nga përshkallëzimi i mundshëm; por humbja e jetës është një pasojë e pranuar. == Shiko edhe == == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Politikë]] 3j0p1xijp4slwcbq3mmhvez9sso9vs1 0 326996 2978424 2632230 2026-05-07T21:06:55Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978424 wikitext text/x-wiki '''Lufta psikologjike''' ('''PSYWAR'''), ose aspektet themelore të '''operacioneve psikologjike''' moderne ('''PsyOp'''), janë njohur me shumë emra ose terma të tjerë, duke përfshirë Operacionet Mbështetëse të Informacionit Ushtarak (MISO), Opsionet Psyke, luftën politike, "Zemrat dhe Mendjet" dhe [[Propaganda|propagandë]]. Termi përdoret "për të treguar çdo veprim që praktikohet kryesisht me metoda psikologjike me qëllim të evokimit të një reagimi të planifikuar psikologjik te njerëzit e tjerë". Përdoren teknika të ndryshme dhe synojnë të ndikojnë në sistemin e vlerave, sistemin e besimit, emocionet, motivet, arsyetimin ose sjelljen e audiencës së synuar. Përdoret për të nxitur rrëfime ose për të përforcuar qëndrime dhe sjellje të favorshme për objektivat e autorit, dhe ndonjëherë kombinohen me operacione të zeza ose taktika false. Përdoret gjithashtu për të shkatërruar moralin e armiqve përmes taktikave që synojnë të shtypin gjendjen psikologjike të trupave. Audienca e synuar mund të jetë qeveri, organizata, grupe dhe individë, dhe nuk kufizohet vetëm te ushtarët. Civilët e territoreve të huaja gjithashtu mund të jenë në shënjestër të teknologjisë dhe mediave në mënyrë që të shkaktojnë një efekt në qeverinë e vendit të tyre. Ka dëshmi të luftës psikologjike gjatë gjithë historisë së shkruar. Në kohët moderne, përpjekjet e luftës psikologjike janë përdorur gjerësisht. Komunikimi masiv lejon komunikimin e drejtpërdrejtë me një popullatë armike, dhe për këtë arsye është përdorur në shumë përpjekje. Kanalet e mediave sociale dhe interneti lejojnë fushatat e dezinformimit dhe dezinformimit të kryera nga agjentë kudo në botë. == Shiko edhe == == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Psikologji]] jw8aot6exircd71ki0sam7im06e4ukc 0 327004 2978410 2579393 2026-05-07T21:06:52Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978410 wikitext text/x-wiki '''Lufta e informacionit''' ('''IW''') (si e ndryshme nga lufta kibernetike që sulmon kompjuterët, programet kompjuterike dhe sistemet e kontrollit të komandës) është një koncept që përfshin përdorimin dhe menaxhimin e hapësirës së betejës të teknologjisë së informacionit dhe komunikimit (TIK) në ndjekje të një avantazhi konkurrues ndaj një kundërshtari. Lufta e informacionit është manipulimi i informacionit të besuar nga një objektiv pa vetëdijen e objektivit, në mënyrë që objektivi të marrë vendime kundër interesit të tij, por në interes të atij që zhvillon luftën informative. Si rezultat, nuk është e qartë se kur fillon, mbaron lufta informative dhe sa e fortë apo shkatërruese është ajo. Lufta e informacionit mund të përfshijë mbledhjen e informacionit taktik, sigurimin se informacioni i dikujt është i vlefshëm, përhapjen e propagandës ose dezinformimit për të demoralizuar ose manipuluar armikun dhe publikun, duke minuar cilësinë e informacionit të forcës kundërshtare dhe mohimin e mundësive për mbledhjen e informacionit. ndaj forcave kundërshtare. Lufta e informacionit është e lidhur ngushtë me luftën psikologjike. Përqendrimi ushtarak i Shteteve të Bashkuara tenton të favorizojë teknologjinë dhe për këtë arsye tenton të shtrihet në sferat e luftës elektronike, luftës kibernetike, sigurimit të informacionit dhe operacioneve të rrjeteve kompjuterike, sulmit dhe mbrojtjes. Shumica e pjesës tjetër të botës përdorin termin shumë më të gjerë të "Operacioneve të Informacionit", i cili, megjithëse përdor teknologjinë, fokusohet në aspektet më të lidhura me njeriun të përdorimit të informacionit, duke përfshirë (ndër shumë të tjera) analizën e rrjeteve sociale, analizën e vendimeve, dhe aspektet njerëzore të komandës dhe kontrollit. == Vështrim i përgjithshëm == Lufta e informacionit është përshkruar si "përdorimi i informacionit për të arritur objektivat tona kombëtare". Sipas NATO-s, "Lufta e informacionit është një operacion i kryer me qëllim që të fitohet një avantazh informacioni ndaj kundërshtarit". Lufta e informacionit mund të marrë shumë forma: * Televizioni, interneti dhe transmetimi(et) e radios mund të bllokohen. * Transmetimet e televizionit, internetit dhe radios mund të rrëmbehen për një fushatë dezinformimi. * Rrjetet logjistike mund të çaktivizohen. * Rrjetet e komunikimit të armikut mund të çaktivizohen ose të mashtrohen, veçanërisht komuniteti social online në ditët moderne. * Transaksionet e bursës mund të sabotohen, qoftë me ndërhyrje elektronike, duke rrjedhur informacione të ndjeshme ose duke vendosur dezinformata. * Përdorimi i dronëve dhe robotëve të tjerë vëzhgues ose kamerave të internetit. * Menaxhimi i komunikimit * Media sintetike * Përdorimi i organizuar i mediave sociale dhe platformave të tjera të gjenerimit të përmbajtjes në internet mund të përdoret për inxhinierinë e opinionit midis masave. Forcat Ajrore të SHBA-së kanë pasur skuadrone të luftës së informacionit që nga vitet 1980. Në fakt, misioni zyrtar i Forcave Ajrore të SHBA-së tani është "Të fluturosh, të luftosh dhe të fitosh...në ajër, hapësirë dhe hapësirën kibernetike", ku kjo e fundit i referohet rolit të saj në luftën informative. Meqenëse Forcat Ajrore të SHBA-së shpesh rrezikojnë avionët dhe ekuipazhet ajrore për të sulmuar objektivat strategjikë të komunikimit të armikut, çaktivizimi nga distanca i objektivave të tillë duke përdorur softuer dhe mjete të tjera mund të ofrojë një alternativë më të sigurt. Përveç kësaj, çaktivizimi i rrjeteve të tilla në mënyrë elektronike (në vend të eksploziv) gjithashtu lejon që ato të riaktivizohen shpejt pasi territori i armikut të pushtohet. Në mënyrë të ngjashme, njësitë e luftës kundër informacionit përdoren për t'ia mohuar armikut një aftësi të tillë. Aplikimi i parë i këtyre teknikave u përdor kundër rrjeteve të komunikimit irakian në Luftën e Gjirit. Gjithashtu gjatë Luftës së Gjirit, hakerët holandezë dyshohet se vodhën informacione në lidhje me lëvizjet e trupave amerikane nga kompjuterët e Departamentit të Mbrojtjes të SHBA-së dhe u përpoqën t'ua shisnin atë irakenëve, të cilët menduan se ishte një mashtrim dhe e refuzuan. Në janar 1999, kompjuterët e Inteligjencës Ajrore të SHBA-së u goditën nga një sulm i koordinuar (Moonlight Maze), një pjesë e të cilit vinte nga një mainframe ruse. Ky nuk mund të konfirmohej si një sulm kibernetik rus për shkak të mos atribuimit - parimi që identiteti në internet mund të mos shërbejë si provë e identitetit të botës reale. == Shiko edhe == == Referime == [[Kategoria:Strategji ushtarake]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] jzr77rm0ijsd4ioy4pcp1etounfsqge 0 327005 2978401 2797141 2026-05-07T21:06:49Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978401 wikitext text/x-wiki {{cung}} '''Lufta e acarimit''' është një [[Strategjia ushtarake|strategji ushtarake]] që përbëhet nga përpjekje luftarake për të fituar një luftë duke rraskapitur armikun deri në pikën e kolapsit përmes humbjeve të vazhdueshme në [[Personeli ushtarak|personel]] dhe [[Materiali|material]]. Fjala trillim vjen nga rrënja latine atterere, që do të thotë "për t'u fërkuar", e ngjashme me "gërryerjen" e forcave të kundërshtarit në luftën e acarimit. == Shiko edhe == == Referime == [[Kategoria:Strategji ushtarake]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] 0aor0snfp7mwh5xnfauv2hqh9j6akdx 0 327006 2978402 2586004 2026-05-07T21:06:50Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978402 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Strong Europe Tank Challenge 2018 (40964003420).jpg|parapamje|Një konkurs xhirimi midis tankeve Leopard 2A6 gjatë Strong Europe Tank Challenge, 2018.]] '''Lufta e blinduar''' është përdorimi i [[Automjeti Luftarak i Blinduar|automjeteve të blinduara luftarake]] në [[Lufta moderne|luftën moderne]]. Shtë një komponent kryesor i metodave moderne të luftës. Premisa e luftës së blinduar mbështetet në aftësinë e trupave për të depërtuar në linja mbrojtëse konvencionale përmes përdorimit të manovrës nga njësitë e blinduara. Pjesa më e madhe e aplikimit të luftës së blinduar varet nga përdorimi i tankeve dhe automjeteve të lidhura të përdorura nga armë të tjera mbështetëse, siç janë automjetet luftarake të këmbësorisë, artileria e vetë-përhapur, dhe automjetet e tjera luftarake, si dhe inxhinierët e montuar luftarak dhe njësitë e tjera mbështetëse. Doktrina e luftës së blinduar u zhvillua për të thyer natyrën statike të luftës së Luftës së Parë Botërore në Frontin Perëndimor dhe të kthehej në Shkollën e Mendimit të Shekullit XIX që mbronte manovrën dhe rezultatet vendimtare të betejës në strategjinë ushtarake. == Shiko edhe == == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Strategji ushtarake]] pu70r3qn7yzf2s7ldanaagut3z89tb8 0 327009 2978419 2586003 2026-05-07T21:06:54Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978419 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bundesarchiv Bild 136-B0560, Frankreich, Kavalleristen im Schützengraben.jpg|parapamje|Ushtarët gjermanë të Regjimentit të 11-të Rezervë Hussar duke luftuar nga një llogore, në Frontin Perëndimor, 1916.]] '''Lufta në llogore''' apo '''lufta e llogoreve''' është lloji i [[Lufta tokësore|luftës tokësore]] duke përdorur linjat e pushtuara që përfshijnë kryesisht llogore ushtarake, në të cilat trupat janë të mbrojtura mirë nga zjarri i armëve të vogla të armikut dhe janë të mbrojtura në thelb nga [[artileria]]. Lufta e llogoreve u lidh në mënyrë arketipike me [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]] (1914–1918), kur [[Gara për në det|Gara për në Det]] zgjeroi me shpejtësi përdorimin e llogoreve në [[Fronti Perëndimor (Lufta e Parë Botërore)|Frontin Perëndimor]] duke filluar në shtator 1914. Lufta e llogoreve u përhap kur një revolucion në fuqinë e zjarrit nuk u përputh me përparime të ngjashme në lëvizshmëri, duke rezultuar në një formë rraskapitëse lufte në të cilën mbrojtësi mbante avantazhin. Në Frontin Perëndimor në vitet 1914–1918, të dyja palët ndërtuan sisteme të përpunuara llogore, nëntokësore dhe gropa që kundërshtonin njëri-tjetrin përgjatë një fronti, të mbrojtur nga sulmet me tela me gjemba. Zona midis linjave kundërshtare të llogoreve (e njohur si "toka e askujt") ishte plotësisht e ekspozuar ndaj zjarrit të artilerisë nga të dyja anët. Sulmet, edhe nëse ishin të suksesshme, shpesh pësuan viktima të rënda. Zhvillimi i [[Lufta e blinduar|luftës së blinduar]] dhe taktikave të kombinuara të armëve lejuan që linjat statike të anashkaloheshin dhe të mposhteshin, duke çuar në rënien e luftës së llogoreve pas luftës. Pas Luftës së Parë Botërore, "lufta e llogoreve" u bë një fjalë për ngërçin, gërryerjen, rrethimet dhe kotësinë në konflikt. == Shiko edhe == * [[Lufta tokësore]] == Referime == [[Kategoria:Strategji ushtarake]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] j6x66364yu981zdlamwr980p1x6kil8 0 327010 2978420 2624261 2026-05-07T21:06:54Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978420 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Anti-Japanese War Tunnel Warfare Diorama (9885480805).jpg|parapamje|Diorama e tuneleve mbrojtëse të gërmuara gjatë Luftës së Dytë Sino-Japoneze.]] '''Lufta në tunele''' përfshin [[Lufta|luftën]] që zhvillohet në [[Tuneli|tunele]] dhe zgavra të tjera nëntokësore. Ai shpesh përfshin ndërtimin e objekteve nëntokësore (miniera ose minim) për të sulmuar ose mbrojtur, dhe përdorimin e shpellave ekzistuese natyrore dhe objekteve artificiale nëntokësore për qëllime ushtarake. Tunelet mund të përdoren për të minuar fortifikimet dhe për të rrëshqitur në territorin e armikut për një sulm të befasishëm, ndërsa mund të forcojë mbrojtjen duke krijuar mundësinë e pritës, kundërsulmit dhe aftësinë për të transferuar trupa nga një pjesë e fushëbetejës në një tjetër të padukshme dhe të mbrojtur. Gjithashtu, tunelet mund të shërbejnë si strehë nga sulmet e armikut. Që nga lashtësia, xhenierët kanë përdorur minierat kundër qyteteve të rrethuara me mure, kështjellave, kështjellave ose pozicioneve të tjera ushtarake të mbajtura dhe të fortifikuara fort. Mbrojtësit kanë gërmuar kundër-mina për të sulmuar minatorët ose për të shkatërruar një minierë që kërcënon fortifikimet e tyre. Meqenëse tunelet janë të zakonshme në zonat urbane, lufta e tunelit është shpesh një tipar, megjithëse zakonisht i vogël, i luftës urbane. Një shembull i mirë i kësaj u pa në [[Lufta civile në Siri|Luftën Civile Siriane]] në [[Halepi|Aleppo]], ku në mars të vitit 2015 rebelët vendosën një sasi të madhe eksplozivi nën shtabin e Drejtorisë së Inteligjencës së Forcave Ajrore Siriane. Tunelet janë të ngushta dhe kufizojnë fushat e zjarrit; Kështu, trupat në një tunel zakonisht kanë vetëm disa zona të ekspozuara ndaj zjarrit ose shikimit në çdo kohë. Ato mund të jenë pjesë e një labirinti të gjerë dhe të kenë ndriçim të plotë dhe të reduktuar, duke krijuar zakonisht një mjedis luftimi të mbyllur natën. == Shiko edhe == == Referime == [[Kategoria:Strategji ushtarake]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] 5ia5xaespf1ekt1bzfpehc8d3i6q6zb 4 327521 2978516 2975830 2026-05-08T04:17:16Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Wikipedia:Buletini Teknik]] 2978516 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A new preference, “Enable limited width mode”, has been added to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Vector 2022 skin]]. The preference is also available as a toggle on every page if your monitor is 1600 pixels or wider. It allows for increasing the width of the page for logged-out and logged-in users. [https://phabricator.wikimedia.org/T319449] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-29|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-12-01|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]). * Mathematical formulas shown in SVG image format will no longer have PNG fall-backs for browsers that don't support them. This is part of work to modernise the generation system. Showing only PNG versions was the default option until in February 2018. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/3BGOKWJIZGL4TC4HJ22ICRU2SEPWGCR4/][https://phabricator.wikimedia.org/T311620][https://phabricator.wikimedia.org/T186327] * On [[phab:P40224|some wikis]] that use flagged revisions, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs#Special:Contributions|a new checkbox will be added]] to Special:Contributions that enables you to see only the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]] by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T321445] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change early next week at [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train#Wednesday group1 wikis] (but not Wikimedia Commons or Meta-Wiki). This change improves the accessibility of content, and makes it easier to write related CSS. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 nëntor 2022 21:02 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24114342 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Join the Coolest Tool Award 2022: Friday, Dec 16th, 17:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210028 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! -[[m:User:SSapaty (WMF)|Komla]] <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 dhjetor 2022 19:53 (CET) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24059435 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Wikisources use a tool called ProofreadPage. ProofreadPage uses OpenSeadragon which is an open source tool. The OpenSeadragon JavaScript API has been significantly re-written to support dynamically loading images. The functionality provided by the older version of the API should still work but it is no longer supported. User scripts and gadgets should migrate over to the newer version of the API. The functionality provided by the newer version of the API is [[mw:Extension:Proofread_Page/Page_viewer#JS_API|documented on MediaWiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Proofread_Page/Edit-in-Sequence] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 dhjetor 2022 01:40 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24151590 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|A/B test has begun]] at 15 Wikipedias for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools on mobile]]. Half of the editors on the [[mw:Reading/Web/Mobile|mobile web site]] will have access to the {{int:discussiontools-replybutton}} tool and other features. [https://phabricator.wikimedia.org/T321961] * The character <code>=</code> cannot be used in new usernames, to make usernames work better with templates. Existing usernames are not affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T254045] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] to [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers|show discussion metadata below section headings]] will be inserted after these headings, not inside of them. This change improves the accessibility of discussion pages for screen reader software. [https://phabricator.wikimedia.org/T314714] '''Events''' * The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210002 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! The event will be live-streamed on YouTube in the [https://www.youtube.com/user/watchmediawiki MediaWiki channel] and added to Commons afterwards. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 dhjetor 2022 00:34 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24216570 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2023. '''Recent changes''' * On a user's contributions page, you can filter it for edits with a tag like 'reverted'. Now, you can also filter for all edits that are not tagged like that. This was part of a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T119072] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new function has been used for gadget developers to add content underneath the title on article pages. This is considered a stable API that should work across all skins. [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core_modules#addSubtitle|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316830] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[test2wiki:|One of our test wikis]] is now being served from a new infrastructure powered by [[w:Kubernetes|Kubernetes]] ([[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more]]). More Wikis will switch to this new infrastructure in early 2023. Please test and let us know of any issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T290536] '''Problems''' * Last week, all wikis had no edit access for 9 minutes. This was caused by a database problem. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2022-12-13_sessionstore] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. * The word "{{int:discussiontools-replybutton}}" is very short in some languages, such as Arabic ("<bdi lang="ar">ردّ</bdi>"). This makes the {{int:discussiontools-preference-label}} button on talk pages difficult to use. An arrow icon will be added to those languages. This will only be visible to editors who have the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] turned on. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Status] [https://phabricator.wikimedia.org/T323537] '''Future changes''' * Edits can be automatically "tagged" by the system software or the {{int:Abusefilter}} system. Those tags link to a help page about the tags. Soon they will also link to Recent Changes to let you see other edits tagged this way. This was a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T301063] * The Trust & Safety tools team [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System/Timeline and Updates|have shared new plans]] for building the Private Incident Reporting System. The system will make it easier for editors to ask for help if they are harassed or abused. * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|Realtime Preview for Wikitext]] is coming out of beta as an enabled feature for every user of the 2010 Wikitext [[mw:Special:MyLanguage/Editor|editor]] in the week of January 9, 2023. It will be available to use via the toolbar in the 2010 Wikitext editor. The feature was the 4th most popular wish of the Community Wishlist Survey 2021. '''Events''' * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2023/Participate|register for the Wikimedia Hackathon 2023]], taking place on May 19–21 in Athens, Greece. You can also apply for a scholarship until January 14th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 dhjetor 2022 00:59 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24258101 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use tags to filter edits in the recent changes feed or on your watchlist. You can now use tags to filter out edits you don't want to see. Previously you could only use tags to focus on the edits with those tags. [https://phabricator.wikimedia.org/T174349] * [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] shows all pages that link to a specific page. There is now a [https://wlh.toolforge.org prototype] for how to sort those pages alphabetically. You can see the discussion in the [[phab:T4306|Phabricator ticket]]. * You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thanks]] function on your watchlist and the user contribution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T51541] * A wiki page can be moved to give it a new name. You can now get a dropdown menu with common reasons when you move a page. This is so you don't have to write the explanation every time. [https://phabricator.wikimedia.org/T325257] * [[m:Special:MyLanguage/Matrix.org|Matrix]] is a chat tool. You can now use <code>matrix:</code> to create Matrix links on wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T326021] * You can filter out translations when you look at the recent changes on multilingual wikis. This didn't hide translation pages. You can now also hide subpages which are translation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T233493] '''Changes later this week''' * [[m:Special:MyLanguage/Real Time Preview for Wikitext|Realtime preview for wikitext]] is a tool which lets editors preview the page when they edit wikitext. It will be enabled for all users of the 2010 wikitext editor. You will find it in the editor toolbar. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2023-01-10|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2023-01-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 janar 2023 02:07 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24342971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translations]] are available. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The URLs in "{{int:last}}" links on page history now contain <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=prev&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi> in place of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=[revision ID]&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi>. This is to fix a problem with links pointing to incorrect diffs when history was filtered by a tag. Some user scripts may break as a result of this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T243569] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Some [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|changes to the appearance of talk pages]] have only been available on <code>{{ns:1}}:</code> and <code>{{ns:3}}:</code> namespaces. These will be extended to other talk namespaces, such as <code>{{ns:5}}:</code>. They will continue to be unavailable in non-talk namespaces, including <code>{{ns:4}}:</code> pages (e.g., at the Village Pump). You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|change your preferences]] ([[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T325417] *On Wikisources, when an image is zoomed or panned in the Page: namespace, the same zoom and pan settings will be remembered for all Page: namespace pages that are linked to a particular Index: namespace page. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/868841] * The Vector 2022 skin will become the default for the English Wikipedia desktop users. The change will take place on January 18 at 15:00 UTC. [[:en:w:Wikipedia:Vector 2022|Learn more]]. '''Future changes''' * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]], which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts next week on 23 January 2023 at 18:00 UTC. You can start drafting your proposals in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 janar 2023 02:09 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24381020 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, all wikis were unreachable for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a timing issue. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-17_MediaWiki] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * If you have the Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|DiscussionTools]] enabled, the appearance of talk pages will add more information about discussion activity. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Status][https://phabricator.wikimedia.org/T317907] * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]] (CWS), which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts on Monday 23 January 2023 at [https://zonestamp.toolforge.org/1674496814 18:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 janar 2023 00:45 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24418874 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, some users were unable to log in or edit pages. This was caused by a problem with session storage. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-24_sessionstore_quorum_issues] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis that use localized numbering schemes for references need to add new CSS. This will help to show citation numbers the same way in all reading and editing modes. If your wiki would prefer to do it yourselves, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|details and example CSS to copy from]], and also add your wiki to the list. Otherwise, the developers will directly help out starting the week of February 5. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 janar 2023 01:05 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24455949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], logged-out users using the full-width toggle will be able to see the setting of their choice even after refreshing pages or opening new ones. This only applies to wikis where Vector 2022 is the default. [https://phabricator.wikimedia.org/T321498] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Previously, we announced when some wikis would be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. These switches will not be announced any more, as the read-only time has become non-significant. Switches will continue to happen at 7AM UTC on Tuesdays and Thursdays. [https://phabricator.wikimedia.org/T292543#8568433] * Across all the wikis, in the Vector 2022 skin, logged-in users will see the page-related links such as "What links here" in a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|new side menu]]. It will be displayed on the other side of the screen. This change had previously been made on Czech, English, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T328692] *[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] will stop receiving new proposals on [https://zonestamp.toolforge.org/1675706431 Monday, 6 February 2023, at 18:00 UTC]. Proposers should complete any edits by then, to give time for [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translations]] and review. Voting will begin on Friday, 10 February. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets and user scripts will be changing to load on desktop and mobile sites. Previously they would only load on the desktop site. It is recommended that wiki administrators audit the [[MediaWiki:Gadgets-definition|gadget definitions]] prior to this change, and add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins=…</code></bdi> for any gadgets which should not load on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610 More details are available]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 shkurt 2023 11:20 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24491749 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translations]] are available. '''Problems''' * On wikis where patrolled edits are enabled, changes made to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|mentor list]] by autopatrolled mentors are not correctly marked as patrolled. It will be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T328444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The Reply tool and other parts of [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools]] will be deployed for all editors using the mobile site. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|read more about this decision]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T298060] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 shkurt 2023 02:48 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24540832 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, during planned maintenance of Cloud Services, unforeseen complications forced the team to turn off all tools for 2–3 hours to prevent data corruption. Work is ongoing to prevent similar problems in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T329535] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). *The voting phase for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] ends on [https://zonestamp.toolforge.org/1677261621 24 February at 18:00 UTC]. The results of the survey will be announced on 28 February. '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 shkurt 2023 02:57 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24570514 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, in some areas of the world, there were problems with loading pages for 20 minutes and saving edits for 55 minutes. These issues were caused by a problem with our caching servers due to unforseen events during a routine maintenance task. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_wiki_outage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_read_only] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 shkurt 2023 00:46 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24634242 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Community Wishlist Survey 2023 edition has been concluded. Community Tech has [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Results|published the results]] of the survey and will provide an update on what is next in April 2023. * On wikis which use [[mw:Special:MyLanguage/Writing_systems|LanguageConverter]] to handle multiple writing systems, articles which used custom conversion rules in the wikitext (primarily on Chinese Wikipedia) would have these rules applied inconsistently in the table of contents, especially in the Vector 2022 skin. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T306862] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * A search system has been added to the [[Special:Preferences|Preferences screen]]. This will let you find different options more easily. Making it work on mobile devices will happen soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T313804] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 mars 2023 00:49 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24676916 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-cbk_zamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cdowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cebwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ckbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-csbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542][https://phabricator.wikimedia.org/T304550] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 mars 2023 00:19 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24700189 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, some users experienced issues loading image thumbnails. This was due to incorrectly cached images. [https://phabricator.wikimedia.org/T331820] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A link to the user's [[{{#special:CentralAuth}}]] page will appear on [[{{#special:Contributions}}]] — some user scripts which previously added this link may cause conflicts. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Admins and patrollers/Add link to CentralAuth on Special:Contributions|voted #17 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[{{#special:AbuseFilter}}]] edit window will be resizable and larger by default. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Make the AbuseFilter edit window resizable and larger by default|voted #80 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * There will be a new option for Administrators when they are unblocking a user, to add the unblocked user’s user page to their watchlist. This will work both via [[{{#special:Unblock}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T257662] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1679677204 24 March at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Office Hours|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 mars 2023 02:25 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24732558 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609] * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521] * Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 mars 2023 03:13 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24780854 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.hoverIntent</code></bdi> module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hover()</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>on()</code></bdi> instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194] * Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242] * You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code></bdi> magic word. There will also be a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mw-archivedtalk</code></bdi> CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221] '''Future changes''' * The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 prill 2023 01:39 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24820268 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the "{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}" option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876] '''Problems''' * There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 prill 2023 22:04 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24851886 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature "{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}". Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for "{{int:globalwatchlist-markpageseen}}" for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246] '''Problems''' * At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 prill 2023 03:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24881071 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Graph extension disabled</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" />Yesterday the [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|Wikimedia Foundation noted]] that in the interests of the security of our users, the [[mw:Extension:Graph|Graph extension]] was disabled. This means that pages that were formerly displaying graphs will now display a small blank area. To help readers understand this situation, communities can now define a brief message that can be displayed to readers in place of each graph until this is resolved. That message can be defined on each wiki at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Graph-disabled]]</bdi>. Wikimedia Foundation staff are looking at options available and expected timelines. For updates, follow the public Phabricator task for this issue: [[phab:T334940|T334940]]<section end="message" /> </div> --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 19 prill 2023 19:36 (CEST) <!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24483197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334316] '''Problems''' * Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940] * For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794] '''Changes later this week''' * All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]]. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 prill 2023 00:03 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24933592 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits] * The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 maj 2023 03:44 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24966974 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports <bdi lang="en" dir="ltr"><code>wikitext</code></bdi> as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html5</code></bdi>, <bdi lang="en" dir="ltr"><code>moin</code></bdi>, and <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html+handlebars</code></bdi>, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&section=new&preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>preload=MediaWiki:July</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337] '''Problems''' * Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like <bdi lang="de" dir="ltr">[[:de:Modul:Graph]]</bdi>. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750] '''Future changes''' * During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805] * There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] <code>jquery.tipsy</code> will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with <code>.tipsy(</code> can be commented out. <code>OO.ui.PopupWidget</code> can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 maj 2023 02:35 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24998636 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" /> Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help. We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available. You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them. [[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" /> </div> [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 11 maj 2023 21:45 (CEST) <!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available. '''Problems''' * Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] '''Future changes''' * There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi>. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 maj 2023 23:44 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25011501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The "recent edits" time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250] '''Changes later this week''' * An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W21"/> </div> 22 maj 2023 18:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25028325 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has "{{int:watchlistedit-normal-check-all}}" options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - "check all" checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252] '''Problems''' * For a few days earlier this month, the "Add interlanguage link" item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 maj 2023 00:02 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25079963 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750] * Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for "{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}". This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081] '''Problems''' * For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 qershor 2023 00:51 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25114640 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341] * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937] * The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064] '''Problems''' * For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101] * Currently, the "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is broken. Existing <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code> keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#wpReason</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space: nowrap;"><code>#wpReason > input</code></bdi>. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&diff=22859956&oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''Future changes''' * From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 qershor 2023 16:50 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25133779 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing <code>\</code> or pressing <code>ctrl + shift + p</code>. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 qershor 2023 22:08 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25159510 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>/</code></bdi> to all <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prop=extlinks</code></bdi> responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the <code>externallinks</code> database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994] '''Problems''' * Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mbox-text</code></bdi> CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|targets=</code></bdi> parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|skins=</code></bdi> parameter in <bdi lang="en" dir="ltr">MediaWiki:Gadgets-definition</bdi>) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268] * All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126] * The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 qershor 2023 18:18 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25202311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 korrik 2023 00:50 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25231546 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles. * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159] * [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431] * The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&messages=&x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the "Completion" for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810] * [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218] '''Future changes''' * There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] * There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 korrik 2023 21:53 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25278797 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-ca</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-gb</code></bdi> subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthsetmentorstatus</code></bdi> API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthmanagementorlist</code></bdi> API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 korrik 2023 01:07 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25289122 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 korrik 2023 04:19 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25332248 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates. * The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338] * The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open "office hours"|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] '''Problems''' * It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 gusht 2023 01:53 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25362228 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on "{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}" in your settings and use the "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" button in the "{{int:Minerva-page-actions-overflow}}" menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 gusht 2023 23:20 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25420038 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] <!-- TODO replace wiki codes --> '''Future changes''' * A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 gusht 2023 07:59 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25428668 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868] * From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages. ** Since the last edition, two new wikis have been created: *** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|<code>wikt:blk:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540] *** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|<code>s:su:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539] ** To catch up, the next most recent six wikis are: *** Wikifunctions ([[f:|<code>f:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945] *** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|<code>wikt:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216] *** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|<code>w:gpe:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969] *** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|<code>n:guw:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394] *** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|<code>wikt:kbd:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266] *** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|<code>w:fat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W34"/> </div> 21 gusht 2023 17:24 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25497111 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166] * Wikisource users can now use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpbengalicurrency</code></bdi> label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><pagelist></nowiki></code></bdi> tag. [https://phabricator.wikimedia.org/T268932] * Two preferences have been relocated. The preference "{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}" is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|"{{int:prefs-editing}}" tab]] at all wikis. Previously it was shown on the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab at some wikis. The preference "{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}" is now also shown on the "{{int:prefs-editing}}" tab at all wikis, instead of the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards <bdi lang="en" dir="ltr">[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]</bdi>, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]]. * All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><=></code></bdi> symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]]. * A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 gusht 2023 15:59 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25510866 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294] * One new wiki has been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|<code>w:tly:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 shtator 2023 01:33 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25566983 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, "{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}" and "{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}"), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115] * When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * The Enterprise API is launching a new feature called "[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]". Currently in BETA, this attempts to identify likely "newsworthy" topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 shtator 2023 23:06 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25589064 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 shtator 2023 21:18 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25623533 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui</nowiki></code></bdi> modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there. * Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "namespaces" option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces. '''Future changes''' * New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_groups</bdi></code> and <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_editcount</bdi></code>. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 shtator 2023 18:50 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25655264 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Temporary accounts for unregistered editors</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="body" /> ''[[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/Updates/2023-09|Read this in your language]] • <span class=plainlinks>[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=&action=page&filter= {{Int:please-translate}}]</span> • Please tell other users about these changes'' [[File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 en.gif|alt=Mock up of history page showing old and new username styles. The IP address 172.0.0.1 changes to the temporary account ~2024-23126-086, with an icon for revealing the underlying IP address|thumb|400px|Next year, unregistered editors will start using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]].]] In 2024, editors who have not [[Special:CreateAccount|registered an account]] will automatically begin using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]]. These editors are sometimes called "IP editors" because the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/Glossary_of_key_terms#ip-address|IP address]] is displayed in the page history. The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] gave a presentation at Wikimania about this change. You can [https://www.youtube.com/live/3ygRnVXTAPM?si=lAkJEcvgPl1sV6JO&t=22290 watch it on YouTube]. There is more information at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation]].<section end="body" /> </div> <span dir=ltr>[[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]])</span> 30 shtator 2023 04:05 (CEST) <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636618 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for "{{int:tog-forcesafemode}}". This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "<var>contentModels</var>" option]]. The option takes a list of page content models, like <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">wikitext</bdi></code> or <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">css</bdi></code>. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 tetor 2023 03:25 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25686930 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|<code>w:fon:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139] * At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under "Images recommendations" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#page-actions</nowiki></code></bdi> will be replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-views</nowiki></code></bdi>. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 tetor 2023 16:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25712895 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|Unified login]] system's edge login should now be fixed for some browsers (Chrome, Edge, Opera). This means that if you visit a new sister project wiki, you should be logged in automatically without the need to click "Log in" or reload the page. Feedback on whether it's working for you is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T347889] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/Edit_notice|Edit notices]] are now available within the MobileFrontend/Minerva skin. This feature was inspired by [[w:en:Wikipedia:EditNoticesOnMobile|the gadget on English Wikipedia]]. See more details in [[phab:T316178|T316178]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * In 3 weeks, in the Vector 2022 skin, code related to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-namespaces</nowiki></code></bdi> that was deprecated one year ago will be removed. If you notice tools that should appear next to the "Discussion" tab are then missing, please tell the gadget's maintainers to see [[phab:T347907|instructions in the Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 tetor 2023 01:45 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25745824 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 tetor 2023 01:15 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25782286 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]). * The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] * Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] '''Future changes''' * There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]]. * The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 tetor 2023 00:20 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25801989 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062] '''Problems''' * Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 nëntor 2023 22:04 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25838105 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Four new wikis have been created: ** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|<code>w:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216] ** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|<code>w:dga:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218] ** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|<code>w:bbc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320] ** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|<code>q:bjn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217] '''Problems''' * Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695] * Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>meta.domain == "canary"</nowiki></code></bdi>. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 nëntor 2023 00:51 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25859263 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] * The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711] '''Future changes''' * There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 nëntor 2023 01:54 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25884616 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499] * The deployment of "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]" announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 nëntor 2023 00:07 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25906379 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754] * The "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code></bdi> keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * On 6 December, people who have the enabled the preference for "{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}" will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code></bdi> magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/] * Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]]. '''Events''' * Registration & Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 dhjetor 2023 00:48 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25914435 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the "choosing own vs not own work" step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709] '''Problems''' * There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the "impact module" and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 dhjetor 2023 03:11 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25945501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The "Move Page" feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]]. * The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 dhjetor 2023 17:16 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25959059 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 janar 2024 02:18 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26026251 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as "ES2015") and ES7 ("ES2016"). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>requiresES6</nowiki></code></bdi> option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957] * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388] * An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> module was deprecated and replaced with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi> module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966] '''Future changes''' * Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 janar 2024 01:11 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26074460 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available. '''Problems''' * A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 janar 2024 02:02 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26096197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].<!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--> [https://phabricator.wikimedia.org/T302011] * There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the "Tools" menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>targets</code></bdi> option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins</code></bdi> option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 janar 2024 20:30 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26137870 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]]. *On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about "action blocks"]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199] '''Future changes''' * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 shkurt 2024 20:21 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26180971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation] '''Problems''' *There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 shkurt 2024 06:47 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26223994 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you have the "{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}" option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984] * There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively. *Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]]. *The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid. * The CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]</code></bdi> property can now be used in HTML <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>style</code></bdi> attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 shkurt 2024 16:35 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26254282 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value <code>wgGlobalGroups</code> now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>if (/globalgroupname/.test(mw.config.get("wgGlobalGroups")))</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>changetags</code></bdi>) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 shkurt 2024 20:22 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26294125 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Special:Book</code></bdi> page (as well as the associated "Create a book" functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437] * [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace. Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details. * Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget_definition</code></bdi> namespaces and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>gadgets-definition-edit</code></bdi> user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] * A usability improvement to the "Add a citation" in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233] * The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?useparsoid=1</code></bdi> to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]). * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mars 2024 20:45 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26329807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498] *The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 mars 2024 00:03 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26374013 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The notice "Language links are at the top of the page" that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/] * Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mars 2024 18:38 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26410165 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mars 2024 19:54 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26446209 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|comment on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 prill 2024 05:34 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26462933 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey. * Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727] * Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 prill 2024 01:35 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available. '''Problems''' * Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the "{{Int:tag-mw-reverted}}" tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435] * A new variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>page_last_edit_age</code></bdi> will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769] '''Future changes''' * Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter_history</code></bdi> tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 prill 2024 01:27 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086] * You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 prill 2024 22:26 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26647188 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491] * Seven new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|<code>w:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|<code>w:kus:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|<code>w:igl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|<code>wikt:kaa:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|<code>s:my:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|<code>s:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|<code>s:ka:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085] * You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501] * Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]]. '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mapstyle="osm"</nowiki></code></bdi>. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 prill 2024 05:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26689057 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the <code>SiteAdminHelper</code>. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you look at the Special:Log page, the first view is labelled "All public logs", but it only shows some logs. This label will now say "Main public logs". [https://phabricator.wikimedia.org/T237729] '''Future changes''' * A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension. * Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]". This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 maj 2024 18:42 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26729363 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikisource there is a special page listing pages of works without corresponding scan images. Now you can use the new magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>__EXPECTWITHOUTSCANS__</code></bdi> to exclude certain pages (list of editions or translations of works) from that list. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214] * If you use the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user-preference]] "{{int:tog-uselivepreview}}", then the template-page feature "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" will now also work without reloading the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907] * [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now specify an alternative text via the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute. This is identical in usage to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|image and gallery syntax]]. An exception for this feature is wikis like Wikivoyage where the miniature maps are interactive. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137] * The old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Guided Tour]] for the "[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New Filters for Edit Review]]" feature has been removed. It was created in 2017 to show people with older accounts how the interface had changed, and has now been seen by most of the intended people. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure. [https://phabricator.wikimedia.org/T320295] '''Future changes''' * In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T357706] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Two columns of the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]</code></bdi> database table (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_title</code></bdi>) are being dropped soon. Users must use two columns of the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]</code></bdi> table instead (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_title</code></bdi>). In your existing SQL queries: *# Replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN linktarget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_</code></bdi> in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>ON</code></bdi> statement *# Below that add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id</code></bdi> ** See <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T222224]]</bdi> for technical reasoning. [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 maj 2024 01:57 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26762074 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351] * New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 maj 2024 01:02 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26786311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.collapsible</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.multicol</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.reflist</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.coordinates</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.topicon</code></bdi>. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 maj 2024 02:13 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26832205 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086] * The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category</code></bdi>" to "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category</code></bdi>". [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|<code>w:dtp:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 qershor 2024 00:33 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26844397 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-reference-text</code></bdi> class, Parsoid now also adds the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>reference-text</code></bdi> class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705] '''Problems''' * There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><span class="mw-cite-backlink"></nowiki></code></bdi> wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] * On multilingual wikis that use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><translate></nowiki></code></bdi> system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 qershor 2024 22:18 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26893898 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751] * The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954] * The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph] * Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]<!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --> * [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 qershor 2024 01:47 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26911987 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717] * The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515] '''Problems''' * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 qershor 2024 00:31 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26989424 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364] * Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] * If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode] * Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458] * Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|<code>w:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] '''Problems''' * Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119] '''Future changes''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 korrik 2024 01:57 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27038456 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects. '''Problems''' * A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. '''Future changes''' * The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 korrik 2024 23:30 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27080357 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page. * The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]]. * Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]]. * Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. '''Changes later this week''' * This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895] * Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 korrik 2024 03:29 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27124561 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available. '''Feature News''' * Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public. * Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] * Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329] * Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. * Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/] '''Project Updates''' * Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language. '''Learn more''' * Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. * How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 korrik 2024 02:02 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27142915 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]]. '''Bugs status''' * Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing. * Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week. '''Project updates''' * There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]]. * There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|<code>voy:cs:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] '''Learn more''' * There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times. * There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images. * Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 korrik 2024 01:09 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27164109 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces. * The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. '''Project updates''' * Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]]. '''Learn more''' * There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]]. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available. * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 gusht 2024 22:41 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110] * [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses. '''Project updates''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|<code>w:bdr:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 gusht 2024 01:20 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27253654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]]. * Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">categories</bdi></code> property of <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]</bdi></code>. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372] '''Bugs status''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with <code>Talk:WP:</code> so that their titles start with <code>Wikipedia talk:</code>), but it may have failed for some pages, and moved them to <bdi lang="zxx" dir="ltr">[[Special:PrefixIndex/T195546/]]</bdi> instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]]. * Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee. '''Learn more''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 gusht 2024 02:51 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27307284 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. * Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Bugs status''' * Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization. * Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013. '''Learn more''' * If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]]. * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 gusht 2024 22:30 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27341211 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts. '''Feature news''' * Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|<code dir="ltr"><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code>]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633] * Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243] * Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]]. '''Project updates''' * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. '''Learn more''' * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 shtator 2024 03:04 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27390268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available. '''Feature news''' * Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>entity:getSitelink()</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.wikibase.getSitelink(qid)</code></bdi> will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356] '''Project updates''' * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] * Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS</code></bdi> namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mos</code></bdi>). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 shtator 2024 20:50 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27424457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available. '''Improvements and Maintenance''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]]. * The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag "Edit Check (references) activated" was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692] * It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Any pages or tools that still use the very old CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-message-box</code></bdi> need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&regex=1&namespaces=&title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>cdx-message</code></bdi> group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&diff=prev&oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499] '''Technical project updates''' * Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] '''Tech in depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task. ** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 shtator 2024 02:00 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27460876 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers. '''Updates for editors''' [[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]] * Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using "[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]". Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]]. * The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within <code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code> tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax <code><nowiki>{{…}}</nowiki></code> are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166] * Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223] * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: ** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too. ** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content. '''In depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the "[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]" and "[https://query-main.wikidata.org main]" subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 shtator 2024 01:34 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27493779 --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 27 shtator 2024 20:56 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month. * Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding <code dir=ltr>?veaction=editsource</code> to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796] * For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the "donate" link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to "Create an account". This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585] * The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]]. * View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis. '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/] '''Meetings and events''' * October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa * November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 tetor 2024 00:17 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27530062 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new "Revert Risk" machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934] '''Updates for editors''' * Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422] * View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * It is now possible for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code></bdi> code blocks to offer readers a "Copy" button if the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>copy=1</nowiki></code></bdi> attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932] * Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]]. * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|<code>w:kge:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|<code>m:mos:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|<code>wikt:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|<code>q:gor:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088] ** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|<code>n:shn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 tetor 2024 01:40 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27557422 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722] * WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the <bdi lang="en" dir="ltr">''hastemplate''</bdi> and <bdi lang="en" dir="ltr">''incategory''</bdi> keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29] * View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles. '''Updates for technical contributors''' * Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the "search engine" option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool] * [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a <code><nowiki><bdi></nowiki></code> element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975] '''In depth''' * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 tetor 2024 23:19 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27597254 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the "Donate" button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years. [[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]] '''Updates for editors''' * Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]]. * Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]]. * View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556] * It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new <code dir="ltr">{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}</code> parser function. For example, <code dir="ltr"><nowiki>{{#timef:now|date|en}}</nowiki></code> will show as "<bdi lang="en" dir="ltr">{{#timef:now|date|en}}</bdi>". Previously, <code dir="ltr"><nowiki>{{#time:…}}</nowiki></code> could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. <code dir="ltr">#timef</code> (or <code dir="ltr">#timefl</code> for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using <code dir="ltr"><nowiki>{{USERLANGUAGE}}</nowiki></code> instead of using <code dir="ltr"><nowiki>{{int:lang}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects. * The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of. * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content. '''Meetings and events''' * 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel. * 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 tetor 2024 22:50 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27634672 --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 22 tetor 2024 13:28 (CEST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia]. * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761] '''Updates for technical contributors''' * Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set <code>emitTransitionOnStep</code> to <code>true</code> to fix an old bug. They can use the new flag <code>allowAutomaticBack</code> to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528] * Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the "Nuke" tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 tetor 2024 21:54 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27668811 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949] * Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help. * The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446] * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page. '''Updates for technical contributors''' * XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/] '''In depth''' * Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 nëntor 2024 21:48 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27693917 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463] * View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In <code dir="ltr">[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]</code>, the logic of Wikibase function <code>getAllStatements</code> changed to behave like <code>getBestStatements</code>. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]]. '''In depth''' * Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488] '''Meetings and events''' * 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] & [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 nëntor 2024 01:05 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27732268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057] * View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676] '''Updates for technical contributors''' * On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380] '''In depth''' * There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis. '''Meetings and events''' * Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas. * Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''. * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 nëntor 2024 02:58 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27806858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. * The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>B</code></bdi> for bold and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>I</code></bdi> for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928] * Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>bswiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>elwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>euwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiquote</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiversity</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikivoyage</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>idwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>lvwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>plwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>ptwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>urwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>viwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwikisource</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to "protected" [[phab:T377765|if it includes a protected variable]]. '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>,</code></bdi> and un-selecting "<bdi lang="en" dir="ltr">Live Autocompletion</bdi>". * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069] '''Meetings and events''' * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 nëntor 2024 23:40 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27847039 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Two new parser functions were added this week. The <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the <code>mos</code> language code prefix of Mooré Wikipedia]]. * Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/] * Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>arwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>cawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>mediawikiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>orwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiktionary</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wikidatawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwiki</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910] * This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the "Download as PDF" system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438] '''Updates for technical contributors''' * In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 dhjetor 2024 23:21 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27873992 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new <bdi lang="zxx" dir="ltr">#wikimedia-techdocs</bdi> IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]]. '''Updates for editors''' [[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted. * The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the "[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=specialcx&filter-type=automatic&filter-id=collections&active-list=suggestions&from=es&to=en All collection]" category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the <code dir=ltr><nowiki><page-collection> </page-collection></nowiki></code> tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion. * The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365] * The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, <code dir=ltr>archiveUrl</code> and <code dir=ltr>archiveDate</code>, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&diff=1261320172&oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&regex=1&title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|<code>voy:id:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726] * Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system. * The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]]. * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 dhjetor 2024 23:14 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27919424 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]]. '''Updates for editors''' * Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history. * Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles. * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information. * The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped. '''Updates for technical contributors''' * There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 dhjetor 2024 23:23 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27942374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 janar 2025 02:40 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 janar 2025 02:35 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 janar 2025 23:13 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 shkurt 2025 01:07 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == Questions from the CEE Hub regarding your technical village pump == Hello and sorry for writing in English. There is an automatically translated version below, feel free to modify it if it contains errors. I'm user Strainu, member of the [[metawiki:CEE Hub|CEE Hub]] Steering Committee. One of the directions of the Hub for 2025 is to support its member communities technically, including for technical village pumps. We would like to understand how you use this page, so I would appreciate your answers to a few questions: # If you have a technical problem, does it usually get an answer here? # Does your project have enough technical members to respond such questions? # Are there any profiles missing locally? (for instance: gadget creators, bot creators, people with graphical skills etc.) # On a scale from 1 to 10, how important is it for you to receive an answer in the project's language? # Would you be willing to support smaller communities to resolve technical issues if you get notified about such questions? Thank you! Based on the community's responses, we will try to provide some ideas that would support you in the next few months. Best, [[Përdoruesi:Strainu|Strainu]] ([[Përdoruesi diskutim:Strainu|diskutimet]]) 10 shkurt 2025 13:16 (CET) ---- Unë jam përdoruesi Strainu, anëtar i Komitetit Drejtues të [[metawiki:CEE Hub|CEE Hub]]. Një nga drejtimet e Hub-it për vitin 2025 është mbështetja teknike për komunitetet e tij anëtare, duke përfshirë edhe forumet teknike. Do të donim të kuptonim se si e përdorni këtë faqe, prandaj do të vlerësoja përgjigjet tuaja për disa pyetje: #Nëse keni një problem teknik, a merrni zakonisht një përgjigje këtu? #A ka projekti juaj mjaft anëtarë teknikë që mund të përgjigjen në pyetje të tilla? #A mungojnë disa profile në komunitetin tuaj? (p.sh.: krijues të mjeteve, krijues të robotëve, persona me aftësi grafike, etj.) #Në një shkallë nga 1 deri në 10, sa e rëndësishme është për ju që të merrni një përgjigje në gjuhën e projektit? #A do të ishit të gatshëm të ndihmoni komunitete më të vogla për të zgjidhur çështje teknike nëse do të merrnit njoftime për pyetje të tilla? Faleminderit! Bazuar në përgjigjet e komunitetit, do të përpiqemi të ofrojmë disa ide që mund t’ju ndihmojnë në muajt e ardhshëm. Të mirat, [[Përdoruesi:Strainu|Strainu]] ([[Përdoruesi diskutim:Strainu|diskutimet]]) 10 shkurt 2025 13:16 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 shkurt 2025 01:10 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 shkurt 2025 22:15 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 shkurt 2025 01:39 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mars 2025 03:29 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mars 2025 00:07 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mars 2025 00:47 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 mars 2025 23:41 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 prill 2025 02:04 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 prill 2025 20:51 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 prill 2025 02:23 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 prill 2025 22:59 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 28 prill 2025 17:03 (CEST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 prill 2025 21:30 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 maj 2025 02:13 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 6 maj 2025 17:07 (CEST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 maj 2025 00:37 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 18 maj 2025 23:53 (CEST) <!-- Message sent by User:T Cells@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 maj 2025 01:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 maj 2025 22:04 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 qershor 2025 01:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 qershor 2025 03:16 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 qershor 2025 01:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 qershor 2025 01:20 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 korrik 2025 01:40 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 korrik 2025 02:04 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 14 korrik 2025 14:46 (CEST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 korrik 2025 22:08 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 korrik 2025 01:41 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 korrik 2025 02:25 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 gusht 2025 05:39 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 gusht 2025 01:28 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 gusht 2025 02:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 gusht 2025 02:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 shtator 2025 22:49 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:CAnanian (WMF)|C. Scott Ananian]] (Parsoid technical lead)</bdi> 5 shtator 2025 20:31 (CEST) <!-- Message sent by User:CAnanian (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-09-05_Wikipedias&oldid=29228338 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 shtator 2025 03:13 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 shtator 2025 19:05 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 shtator 2025 00:54 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 shtator 2025 22:51 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikimedians, Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}. The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025. [[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]]. Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages. Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates. We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement. If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support. Thank you! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 30 shtator 2025 04:08 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&oldid=29358561 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 tetor 2025 19:22 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 tetor 2025 20:58 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 tetor 2025 21:35 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 tetor 2025 20:30 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 nëntor 2025 20:33 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 nëntor 2025 21:37 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 nëntor 2025 18:26 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 nëntor 2025 16:56 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 dhjetor 2025 19:57 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 dhjetor 2025 18:45 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 dhjetor 2025 20:02 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 dhjetor 2025 22:45 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 janar 2026 20:33 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 janar 2026 21:29 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 janar 2026 22:17 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 shkurt 2026 18:43 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 shkurt 2026 00:30 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 shkurt 2026 20:17 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 shkurt 2026 20:03 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 mars 2026 18:51 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 mars 2026 19:52 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 mars 2026 20:35 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|diskutimi]])</bdi> 19 mars 2026 12:15 (CET) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 mars 2026 17:51 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 mars 2026 21:25 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 3 prill 2026 19:09 (CEST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 prill 2026 18:19 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 prill 2026 17:18 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 prill 2026 17:00 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 prill 2026 20:06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 maj 2026 22:43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> kun5ium3wvncxdte47qsq0chq8kwjt4 0 327896 2978367 2812023 2026-05-07T20:57:53Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta ajrore]] te [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978367 wikitext text/x-wiki [[Skeda:US Air Force F-117 Nighthawk.jpg|parapamje|F-117, avion i fshehtë.]] '''Teknologjia e fshehtë''', e quajtur edhe '''teknologji e ulët e vëzhgueshme''' ('''teknologjia LO'''), është një nëndisiplinë e taktikave ushtarake dhe kundërmasave elektronike pasive dhe aktive, e cila mbulon një sërë metodash të përdorura për prodhimin e personelit, [[Avioni Luftarak|avionëve]], [[Luftanija|anijeve]], [[Nëndetësja sulmuese|nëndetëseve]], [[Raketa|raketave]], [[Sateliti artificial|satelitëve]] dhe mjetet tokësore më pak të dukshme (idealisht të padukshme) për [[Radari|radarët]], infra të kuqe, [[Sonari|sonar]] dhe metoda të tjera të zbulimit. Ai korrespondon me kamuflimin ushtarak për këto pjesë të spektrit elektromagnetik (d.m.th., kamuflimi shumë-spektral). Zhvillimi i teknologjive moderne stealth në Shtetet e Bashkuara filloi në vitin 1958, ku përpjekjet e mëparshme për të parandaluar gjurmimin me radar të avionëve të saj spiun U-2 gjatë Luftës së Ftohtë nga Bashkimi Sovjetik kishin qenë të pasuksesshme. Projektuesit iu drejtuan zhvillimit të një forme specifike për avionët që tentonin të reduktonin zbulimin duke ridrejtuar valët e rrezatimit elektromagnetik nga radarët. Materiali absorbues i rrezatimit u testua gjithashtu dhe u bë për të reduktuar ose bllokuar sinjalet e radarit që reflektohen nga sipërfaqet e avionit. Ndryshime të tilla në formën dhe përbërjen e sipërfaqes përfshijnë teknologjinë stealth siç përdoret aktualisht në Northrop Grumman B-2 Spirit "Stealth Bomber". Koncepti i vjedhjes është të operosh ose fshihesh duke mos u dhënë forcave armike asnjë tregues për praninë e forcave miqësore. Ky koncept u eksplorua fillimisht përmes kamuflazhit për të bërë që pamja e një objekti të përzihet me sfondin vizual. Me rritjen e fuqisë së teknologjive të zbulimit dhe përgjimit (radarët, kërkimi dhe gjurmimi infra të kuqe, raketat tokë-ajër, etj.), po ashtu është rritur edhe shkalla në të cilën është ndikuar dizajni dhe funksionimi i personelit ushtarak dhe automjeteve si përgjigje. . Disa uniforma ushtarake trajtohen me kimikate për të reduktuar nënshkrimin e tyre infra të kuqe. Një automjet modern stealth është projektuar që në fillim për të pasur një nënshkrim spektral të zgjedhur. Shkalla e fshehtësisë e mishëruar në një dizajn të caktuar zgjidhet sipas kërcënimeve të parashikuara të zbulimit. == Shiko edhe == == Referimet == [[Kategoria:Teknologji e fshehtë]] [[Kategoria:Teknologji ushtarake]] [[Kategoria:Radar]] [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] [[Kategoria:Taktika të luftës detare]] pzh01p005apzdhqj13gmx7hlzmsceq3 14 329356 2978458 2886487 2026-05-07T21:12:45Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978458 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Degë ushtarake]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] 4bllm4qlelb9n1sp617ayy2lmai9j98 0 329576 2978363 2834324 2026-05-07T20:57:51Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta ajrore]] te [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978363 wikitext text/x-wiki [[File:384th_Bomb_Group_8th_AF_B-17_Bombers_in_Formation_Over_Clouds.2.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:384th_Bomb_Group_8th_AF_B-17_Bombers_in_Formation_Over_Clouds.2.jpg|parapamje|Formimi i kutisë së bombarduesve B-17 nga Grupi i Bombave 384, 1 shtator 1944.]] '''Epërsia ajrore''' ose '''superioriteti ajror''' është shkalla në të cilën një palë në një [[Konflikti|konflikt]] mban kontrollin e [[Fuqia ajrore|fuqisë ajrore]] mbi forcat kundërshtare. Ekzistojnë nivele të kontrollit të ajrit në [[Lufta ajrore|luftën ajrore]]. Kontrolli i ajrit është ekuivalenti ajror i [[Komandimi i detit|komandimit të detit]]. Fuqia ajrore është bërë gjithnjë e më shumë një element i fuqishëm i fushatave ushtarake; Planifikuesit ushtarakë e shohin si një domosdoshmëri të paturit e një mjedisi me të paktën epërsi ajrore. Supremacia ajrore lejon rritjen e përpjekjeve të bombardimeve, mbështetjen taktike ajrore për forcat tokësore, sulmet e paratrupave, pikat ajrore dhe transferimet e thjeshta të avionëve të ngarkesave, të cilat mund të lëvizin forcat tokësore dhe furnizimet. Fuqia ajrore është një funksion i shkallës së epërsisë ajrore dhe numrit ose llojeve të avionëve, por ai përfaqëson një situatë që sfidon karakterizimin bardh e zi. Shkalla e kontrollit ajror të një force është një lojë me shumë zero me kundërshtarin e saj; rritja e kontrollit nga njëri korrespondon me uljen e kontrollit nga tjetri. Forcat ajrore të paaftë për të konkurruar për epërsinë ajrore ose barazinë ajrore mund të përpiqen për mohim ajror, ku ato mbajnë një nivel operacioni duke i dhënë epërsinë ajrore palës tjetër, por duke e penguar atë të arrijë epërsinë ajrore. Arritja e epërsisë ajrore nuk garanton një shkallë të ulët humbjeje të avionëve miqësorë, pasi forcat armiqësore shpesh janë në gjendje të adoptojnë taktika jokonvencionale ose të identifikojnë dobësitë. Për shembull, forcat e [[NATO]]-s që mbanin epërsi ajrore mbi [[Kosova|Kosovën]] ende humbën një avion sulmues vjedhurazi ndaj një sistemi të mbrojtjes ajrore me bazë tokësore [[Serbia|serbe]], pavarësisht se ai konsiderohej "i vjetëruar". Disa angazhime kanë ndodhur në konflikte asimetrike në të cilat forcat tokësore të pajisura relativisht dobët kanë qenë në gjendje të arrijnë vrasje me avionë, pavarësisht se kanë punuar kundër epërsisë dërrmuese ajrore. Gjatë [[Lufta e Irakut|Luftës së Irakut]] dhe [[Lufta në Afganistan (2001–2021)|Luftës në Afganistan]], kryengritësit gjetën një shkallë më të madhe suksesi në sulmin e avionëve të koalicionit në tokë sesa kur ata vepronin mbi to në qiell. == Shiko edhe == == Referimet == [[Kategoria:Aviacion]] [[Kategoria:Kontroll i trafikut ajror]] [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] 9lhaavdkqxx747ysoozfg48t283tx10 0 329577 2978366 2585967 2026-05-07T20:57:52Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta ajrore]] te [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978366 wikitext text/x-wiki [[File:U.S._Army,_British_and_Italian_paratroopers_Pordenone,_Italy_191203-A-JM436-0590C.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:U.S._Army,_British_and_Italian_paratroopers_Pordenone,_Italy_191203-A-JM436-0590C.jpg|parapamje|Parashutistët e ushtrive të [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Britanisë]], [[Italia|Italisë]] dhe [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara]] gjatë një stërvitje në Pordenone, Itali, 2019.]] Një '''parashutist ushtarak''' është dikush i trajnuar për tu hedhur me [[Parashuta|parashutë]] në një [[Operacioni ushtarak|operacion ushtarak]] dhe zakonisht funksionon si pjesë e një [[Forca ajrore|force ajrore]]. Parashutistët ushtarakë (trupat) dhe parashutat u përdorën për herë të parë në një shkallë të gjerë gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] për shpërndarjen dhe [[Logjistika ushtarake|transportin e trupave]]. Parashutistët shpesh përdoren në sulme të befasishme, për të kapur objektiva strategjikë si fusha ajrore ose [[ura]]. == Shiko edhe == * [[Forca ajrore]] == Referimet == [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] [[Kategoria:Forcë ajrore]] 6yzxujmfe0g6kikj6v5kdhp4hf6q41f 0 331406 2978512 2962396 2026-05-08T03:06:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2978512 wikitext text/x-wiki {{Grup etnik | group = Pakistanezët | flag = Flag of Pakistan.svg | flag_caption = [[Flamuri i Pakistanit]] | native_name = پاكِستانى قوم | native_name_lang = ur | popullsia = {{circa|242,341,368}}{{efn|238,181,034 popullsia totale e Pakistanit sipas [[Regjistrimi i Shteteve të Bashkuara|Regjistrimit të Shteteve të Bashkuara]]<ref name="USCB">{{cite web|url=https://www.census.gov/popclock/|title=U.S. and World Population Clock|work=[[Byroja e Regjistrimit të Shteteve të Bashkuara]]|language=en}}</ref> duke përfshirë popullsinë e vlerësuar të [[Mërgata pakistaneze|pakistanezëve përtejdetit]].}} [[Skeda:Map of the Pakistani Diaspora in the World.svg|center|frameless|260x260px]] | popplace = | region1 = {{flamuri|Pakistani}} [[Pakistani]] | pop1 = 233,500,636<ref name="USCB" /> | region2 = {{flamuri|Arabia Saudite}} [[Arabia Saudite]] | pop2 = 2,600,000 (2017 estimate)<ref name="tribune.com.pk">{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/897720/economic-survey-2014-15-ishaq-dar-unveils-countrys-economic-report-card/|title=Economic Survey 2014–15: Ishaq Dar touts economic growth amidst missed targets|language=en|date=4 qershor 2015|work=The Express Tribune}}</ref> | region3 = {{flagcountry|United Arab Emirates}} | pop3 = 1,700,000 (2017 estimate)<ref name="ophrd.gov.pk">{{cite web|url=http://callsarzameen.ophrd.gov.pk/web/wp-content/uploads/2019/07/Year-Book-2017-18.pdf|title=Statement showing number of Overseas Pakistanis living, working and studying in different regions/countries of the world, as on 31st December, 2017 - Region-Wise distribution|publisher=[[Ministria e pakistanezëve përtejdetit dhe zhvillimit të burimeve njerëzore]]|language=en|date=31 dhjetor 2018|access-date=29 gusht 2019|archive-date=29 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829202243/http://callsarzameen.ophrd.gov.pk/web/wp-content/uploads/2019/07/Year-Book-2017-18.pdf|url-status=dead}}</ref> | region4 = {{flagcountry|United Kingdom}} | pop4 = 1,174,983 (2011 estimate)<ref name="2011census">{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title=2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher=Office for National Statistics|language=en|date=11 tetor 2013|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=23 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|url-status=dead}}</ref>{{efn|name="census"|Kjo shifër e regjistrimit mund të mos përfshijë emigrantë të kohëve të fundit ose njerëz me prejardhje të pjesshme pakistaneze.}} | region5 = {{flagcountry|United States}} | pop5 = 526,956 (2018 estimate)<ref>{{cite web|url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=pakistani&g=&lastDisplayedRow=18&table=B02018&tid=ACSDT1Y2018.B02018&vintage=2018&mode=|title=Asian alone or in any combination by selected groups|publisher=United States Census Bureau|language=en|access-date=9 janar 2020}}</ref> | region6 = {{flamuri|Omani}} [[Omani]] | pop6 = 235,000 (2013 estimate)<ref name="auto1">{{Cite web|url=http://ophrd.gov.pk/frmDetails.aspx|title=Archived copy|access-date=6 prill 2019|archive-date=5 qershor 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605120511/http://www.ophrd.gov.pk/frmDetails.aspx|url-status=dead}}</ref> | region7 = {{flamuri|Kanadaja}} [[Kanadaja]] | pop7 = 215,560 (2016 estimate)<ref name="www12.statcan.gc.ca">{{cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Immigration and Ethnocultural Diversity Highlight Tables - Ethnic Origin, both sexes, age (total), Canada, 2016 Census – 25% Sample data|first=Government of Canada, Statistics|last=Canada|website=www12.statcan.gc.ca|language=en|date=25 tetor 2017}}</ref> | region8 = {{flamuri|Kuvajti}} [[Kuvajti]] | pop8 = 150,000 (2009 estimate)<ref>{{cite news|url=http://www.kuwaittimes.net/read_news.php?newsid=NTk4MTcyNTA3|first=Hussein|last=Al-Qarari|date=29 mars 2009|title=Pakistanis celebrate National Day in Kuwait|periodical=Kuwait Times|language=en|access-date=14 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110617012758/http://www.kuwaittimes.net/read_news.php?newsid=NTk4MTcyNTA3|archive-date=17 qershor 2011}}</ref> | region9 = {{flamuri|Katari}} [[Katari]] | pop9 = 125,000 (2016 official Qatari estimate)<ref>(2017){{cite web|url=http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/|title=Population of Qatar by nationality - 2017 report|publisher=priyadsouza.com|language=en|access-date=8 shkurt 2017|archive-date=25 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225053320/http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/|url-status=dead}}</ref> | region10 = {{flamuri|Gjermania}} [[Gjermania]] | pop10 = 124,000 (2019 estimate) | region11 = {{flamuri|Franca}} [[Franca]] | pop11 = 120,000 (2017 estimate)<ref name="Pakistan Government">{{cite web|url=http://callsarzameen.ophrd.gov.pk/web/wp-content/uploads/2019/07/Year-Book-2017-18.pdf|title=Statement showing number of Overseas Pakistanis living, working and studying in different regions/countries of the world, as on 31st December, 2017 - Region-Wise distribution|publisher=[[Ministria e pakistanezëve përtejdetit dhe zhvillimit të burimeve njerëzore]]|language=en|date=31 dhjetor 2018|access-date=29 gusht 2019|archive-date=29 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829202243/http://callsarzameen.ophrd.gov.pk/web/wp-content/uploads/2019/07/Year-Book-2017-18.pdf|url-status=dead}}</ref> | region12 = {{flamuri|Italia}} [[Italia]] | pop12 = 118,181 (2017 estimate)<ref>{{cite web|url=https://www.istat.it/it/files//2017/10/Infographic-Non-EU-citizens-in-Italy.-Years-2016-2017.pdf|title=Data|date=2017|website=www.istat.it|language=en|access-date=15 shtator 2020}}</ref> | region13 = {{flamuri|Bahrejni}} [[Bahrejni]] | pop13 = 112,000 (2013 estimate)<ref name="auto1"/> | region14 = {{flamuri|Spanja}} [[Spanja]] | pop14 = 82,738 (2018 official Spanish estimate)<ref name="TablaPx">{{cite web|url=http://www.ine.es/jaxi/Datos.htm?path=/t20/e245/p04/provi/l0/&file=00000010.px|title=TablaPx|website=Ine.es|language=es|access-date=11 dhjetor 2017}}</ref> | region15 = {{flamuri|Australia}} [[Australia]] | pop15 = 61,913 (2016 estimate)<ref name="autogenerated1">{{cite web|format=ZIP|url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~036/$File/GCP_036.zip?OpenElement|title=2016 Census of Population and Housing: General Community Profile: Catalogue No. 2001.0|publisher=censusdata.abs.gov.au|year=2017|language=en|access-date=27 shtator 2017|archive-date=10 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010154359/http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~036/$File/GCP_036.zip?OpenElement|url-status=dead}}</ref> | region16 = {{flamuri|Malajzia}} [[Malajzia]] | pop16 = 59,281 (2017 estimate)<ref>{{Cite web|url=https://asiatimes.com/article/govt-keen-to-cut-malaysias-dependence-on-foreign-labor/|title=Govt keen to cut Malaysia's dependence on foreign labor|language=en|date=10 tetor 2018|access-date=6 prill 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2017/07/27/home-ministry-says-there-are-1.7-million-legal-foreign-workers-in-malaysia/1430323|title=Home Ministry says there are 1.7 million legal foreign workers in Malaysia as of June 30 &#124; Malay Mail|first=27 July 2017 08:15 PM MYT|last=Thursday|website=www.malaymail.com|language=en|date=27 korrik 2017}}</ref> | region17 = {{flamuri|Kina}} [[Kina]] | pop17 = 54,000<ref>{{cite web|url=http://www.immigration.go.kr/HP/COM/bbs_003/ListShowData.do?strNbodCd=noti0096&strWrtNo=124&strAnsNo=A&strOrgGbnCd=104000&strRtnURL=IMM_6050&strAllOrgYn=N&strThisPage=1&strFilePath=imm|title=통계연보(글내용) < 통계자료실 < 출입국·외국인정책본부|last=출입국·외국인정책본부|website=Immigration.go.kr|language=zh|access-date=11 dhjetor 2017}}</ref> | region18 = {{flamuri|Norvegjia}} [[Norvegjia]] | pop18 = 38,000 (2019 estimate)<ref>{{Cite web|title=Innvandrerbefolkningen|url=https://www.kommuneprofilen.no/Profil/Kommunefakta/Innvandrere_kommune.aspx|website=kommunefakta.no|language=no}}</ref> | region19 = {{flamuri|Hong Kongu}} [[Hong Kong]] | pop19 = 18,094 (2016 estimate)<ref>{{Cite web|url=https://www.bycensus2016.gov.hk/en/bc-mt.html|title=Main Tables &#124; 2016 Population By-census|website=www.bycensus2016.gov.hk|language=en|access-date=5 maj 2023|archive-date=8 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008214316/https://www.bycensus2016.gov.hk/en/bc-mt.html|url-status=dead}}</ref> | region20 = {{flamuri|Irlanda}} [[Irlanda]] | pop20 = 12,891 (2016 estimate)<ref>{{cite web|url=https://www.cso.ie/en/media/csoie/newsevents/documents/census2016summaryresultspart1/Census2016SummaryPart1.pdf|title=Census summary|year=2016|language=en|website=www.cso.ie|access-date=15 shtator 2020}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Ireland India Council|url=http://www.irelandindiacouncil.ie/community.php|website=irelandindiacouncil.ie|language=en|title=Indian Community In Ireland|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120101750/http://www.irelandindiacouncil.ie/community.php|archive-date=20 janar 2018}}</ref> | region21 = {{flamuri|Zvicra}} [[Zvicra]] | pop21 = 3,094 (2016 estimate) | langs = {{nowrap|[[Urdu]] (kombëtar)}}<br/> [[Anglishtja pakistaneze|Anglisht]] (zyrtare, por pak),<ref>{{cite web|last1=Mariam|first1=Durrani|title=Banishing Colonial Specters: Language Ideology and Education Policy in Pakistan|url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1233&context=wpel|publisher=University of Pennsylvania|language=en|year=2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pakistan - People {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Pakistan/People|access-date=2023-04-13|website=www.britannica.com|language=en|quote=With the exception of this educated elite, English is spoken fluently by only a small percentage of the population.}}</ref> [[Gjuha punxhabe|Punxhabisht]], [[Pashto]], [[Gjuha sindi|Sindisht]], [[Gjuha saraikisht|Saraikisht]], [[Gjuha baloçe|Baloçisht]], [[Hindko]], [[Gjuha brahui|Brahuisht]], [[Pahari-Pothwari]], [[Gjuha kashmire|Kashmirisht]], [[Gjuha Khowar|Khowar]], [[Kalasha-mun]], [[Gjuha Shina|Shina]], [[Gjuha balti|Baltisht]] dhe [[Gjuhët e Pakistanit|të tjera]] | rels = '''Shumica''':<br />[[Islami]] (96.28%)<br />{{nowrap|{{small|(85–90% [[Islami Synit|Syni]], 10–15% [[Islami Shi'i|Shia]])}}}}<br/>'''Pakica:'''<br/>[[Hinduizmi]], [[Krishterimi]], [[Ahmedijati]], [[Bahaizmi]], [[Kalashët#Feja|Kalasha]], [[Sikhizmi]], [[Zoroastrianizmi]]<ref name="auto">{{cite news|last=Husain|first=Irfan|title=Faith in decline|url=http://dawn.com/2012/08/27/faith-in-decline/|access-date=16 dhjetor 2012|newspaper=Dawn|language=en|date=27 gusht 2012|quote=Interestingly, and somewhat intriguingly, 2 per cent of the Pakistanis surveyed see themselves as atheists, up from 1pc in 2005.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121204113125/http://dawn.com/2012/08/27/faith-in-decline/|archive-date=4 dhjetor 2012}}</ref> }} '''Pakistanezët''' ([[Gjuha urdu|Urdu]]: پاكِستانى قوم, [[Romanizimi i urduishtes|romanizuar]]: ''Pākistānī Qaum'', fjalë për fjalë 'Kombi Pakistanez') janë shtetas të [[Pakistani|Republikës Islame të Pakistanit]]. Sipas regjistrimit kombëtar pakistanez të vitit 2017, popullsia e Pakistanit ishte mbi 213 milionë njerëz, duke e bërë atë [[Lista e shteteve sipas popullsisë|vendin e pestë më të populluar në botë]].<ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1354506|title=Census results show 59.7pc growth in Karachi's population, 116pc in Lahore's since 1998|last=Dawn.com|date=28 gusht 2017|work=DAWN.COM|access-date=1 shtator 2017|language=en}}</ref> Shumica e pakistanezëve flasin gjuhë amtare që i përkasin familjes indo-iranike (nënfamiljet [[Gjuhët indo-ariane|indo-ariane]] dhe [[Gjuhët iraniane|iraniane]]). I vendosur në Azinë Jugore, vendi është gjithashtu burimi i një [[Mërgata pakistaneze|mërgate]] shumë të madhe, shumica e të cilëve banojnë në [[Shtetet arabe të Gjirit Persik|vendet arabe të Gjirit Persik]], me një popullsi të vlerësuar prej 4.7 milionë banorësh. Diaspora e dytë më e madhe pakistaneze banon në të gjithë [[Evropa Veriperëndimore|Evropën Veriperëndimore]] dhe në [[Evropa Perëndimore|Evropën Perëndimore]], ku ka rreth 2.4 milionë; mbi gjysma e kësaj shifre banojnë në [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërinë e Bashkuar]] (shih [[pakistanezët britanikë]]).<ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/1391730/overseas-workforce-2-43-million-pakistanis-working-europe|title=2.43 million Pakistanis working in Europe|date=23 prill 2017|website=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref name="2011census" /> ==Kultura== {{Stack|[[Skeda:Men in shalwar kameez on the road to Kalash, Pakistan.jpg|thumb|Burra të veshur me [[shalwar kameez]] në një dyqan të përgjithshëm në rrugën për në [[Luginat Kalasha|Kalash]], Pakistan]]|float=right}}{{Kryesor|Kultura e Pakistanit}} Ekzistenca e Pakistanit si një [[Shteti islamik|shtet islamik]] që nga [[Kushtetuta e Pakistanit të vitit 1956|kushtetuta e vitit 1956]] ka çuar në injektimin në shkallë të gjerë të [[Islami]]t në shumicën e aspekteve të kulturës dhe jetës së përditshme pakistaneze, gjë që ka ndikuar në përputhje me rrethanat në vlerat dhe traditat historike të [[Islami në Pakistan|popullsisë me shumicë myslimane]]. Martesat dhe ngjarjet e tjera të mëdha ndikohen ndjeshëm nga dallimet rajonale në kulturë, por në përgjithësi ndjekin [[Fikh|jurisprudencën islame]] aty ku kërkohet. Veshja kombëtare e Pakistanit është [[shalwar kameez]], një [[veshje dygjinore]] e veshur gjerësisht,<ref name="Marsden20052">{{cite book|last=Marsden|first=Magnus|url=https://books.google.com/books?id=7q9lLQ8QqM8C&pg=PA37|title=Living Islam: Muslim Religious Experience in Pakistan's North-West Frontier|publisher=Cambridge University Press|year=2005|language=en|isbn=978-1-139-44837-6|page=37|quote=The village's men and boys largely dress in sombre colours in the loose trousers and long shirt (shalwar kameez) worn across Pakistan. Older men often wear woollen Chitrali caps (pakol), waistcoats and long coats (chugha), made by Chitrali tailors (darzi) who skills are renowned across Pakistan.}}</ref><ref name="Haines20132">{{cite book|last=Haines|first=Chad|url=https://books.google.com/books?id=ueTGBQAAQBAJ&pg=PT162|title=Nation, Territory, and Globalization in Pakistan: Traversing the Margins|publisher=Routledge|year=2013|language=en|isbn=978-1-136-44997-0|page=162|quote=the shalwar kameez happens to be worn by just about everyone in Pakistan, including in all of Gilgit-Baltistan.|mode=cs2}}</ref> dhe [[veshja kombëtare]],<ref name="Ozyegin20162">{{cite book|last=Ozyegin|first=Gul|url=https://books.google.com/books?id=Aq21CwAAQBAJ&pg=PA222|title=Gender and Sexuality in Muslim Cultures|publisher=Routledge|year=2016|language=en|isbn=978-1-317-13051-2|page=222|quote=What is common in all the cases is the wearing of shalwar, kameez, and dupatta, the national dress of Pakistan.}}</ref> e Pakistanit. Kur gratë veshin shalwar-kameez në disa rajone, ato zakonisht mbajnë një shall të gjatë ose shall të quajtur [[dupatta]] rreth kokës ose qafës.<ref name="SWIE2">{{cite book|last1=Rait|first1=Satwant Kaur|title=Sikh Women In England: Religious, Social and Cultural Beliefs|date=14 prill 2005|publisher=Trentham Book|isbn=978-1-85856-353-4|location=Trent and Sterling|language=en|page=68}}</ref> Dupatta përdoret gjithashtu si një formë modestie—ndonëse është prej materiali delikat, ajo errëson konturet e pjesës së sipërme të trupit duke kaluar mbi supet. Për gratë myslimane, dupatta është një alternativë më pak e rreptë ndaj [[çadori]]t ose [[Burka|burkës]]. ==Gjuhët== {{Kryesor|Gjuhët e Pakistanit}} [[Urdu]], ose ''Lashkari'' (لشکری ),<ref>Singh, Shashank, and Shailendra Singh. "Systematic review of spell-checkers for highly inflectional languages." Artificial Intelligence Review 53 (2020): 4051-4092.</ref> një [[Gjuhët indo-ariane|gjuhë indo-ariane]], është [[lingua franca]] e Pakistanit, dhe ndërsa ndan statusin zyrtar me [[Gjuha angleze|anglishten]], është gjuha e preferuar dhe dominuese e përdorur për ndër-komunikimin midis grupeve të ndryshme etnike. Edhe pse indo-ariane në klasifikim, origjina e saktë e saj si gjuhë është e diskutueshme nga studiuesit.<ref>Qureshi, Omar. "Twentieth-century Urdu literature." Handbook of Twentieth Century Literatures of India (1996): 329-362.</ref> Megjithatë, pavarësisht se shërben si gjuhë kombëtare e vendit, urdu flitet si [[Gjuha e dytë|gjuhë e dytë]] nga shumica e pakistanezëve, me gati 93 për qind të popullsisë që flet një [[Gjuha e parë|gjuhë të parë]] përveç urdu. Gjuhë të shumta rajonale dhe provinciale fliten si gjuhë amtare nga grupet e ndryshme etnolinguistike të Pakistanit, me [[Gjuha punxhabi|gjuhën punxhabi]] që ka një pluralitet kombëtar si gjuha e parë e afërsisht 45 përqind të popullsisë së përgjithshme. Gjuhët me më shumë se një milion folës secila përfshijnë [[Pashto]], [[Gjuha sindi|Sindisht]], [[Gjuha saraiki|Saraikisht]], [[Gjuha baloçi|Baloçisht]], [[Gjuha brahui|Brahuisht]] dhe [[Hindko]]. [[Anglishtja pakistaneze|Dialekti pakistanez i anglishtes]] gjithashtu flitet gjerësisht në të gjithë vendin, megjithëse kryesisht në qendrat urbane si [[Islamabad]] dhe [[Karaçi]]. ==Feja== {{Kryesor|Feja në Pakistan}} Pakistani e miraton zyrtarisht [[Islami]]n si [[Feja shtetërore|fe shtetërore]] dhe përdor [[Sheriati]]n në qeverisjen në të gjithë vendin në një shkallë të madhe. Shumica dërrmuese e pakistanezëve identifikohen si myslimanë, dhe vendi ka [[Islami sipas vendit|popullsinë e dytë më të madhe të myslimanëve në botë]] pas [[Indonezia|Indonezisë]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pbqfCwAAQBAJ&q=pakistan+has+second+largest+muslim+population+in+the+world&pg=PT5|title=Islam in India and Pakistan – A Religious History|last=Singh|first=Dr. Y P|publisher=Vij Books India Pvt Ltd|year=2016|language=en|isbn=9789385505638}}</ref> Besimet e tjera fetare të pakicave përfshijnë [[hinduizmi]]n, [[krishterimi]]n, [[ahmedijati]]n, [[sikhizmi]]n, [[bahaizmi]]n, [[zoroastrianizmi]]n dhe [[Kalashët#Feja|Kalasha]]. Pakicat hindu dhe të krishtera të Pakistanit përbëjnë përkatësisht grupet fetare të dyta dhe të treta më të mëdha në vend. ===Afetaria=== [[Afetaria]], [[agnosticizmi]] dhe [[ateizmi]] janë të pranishëm në mesin e një pakice pakistanezësh, shumica e të cilëve i përkasin brezave të rinj.<ref>{{cite news|title=Pakistani youths turning into atheists|publisher=[[IBN Live]]|language=en|url=http://ibnlive.in.com/news/pakistani-muslim-youths-turning-into-atheists/130354-19-93.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100911005101/http://ibnlive.in.com/news/pakistani-muslim-youths-turning-into-atheists/130354-19-93.html|url-status=dead|archive-date=11 shtator 2010|access-date=1 korrik 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Global Index of Religiosity and Atheism|publisher=[[WIN/GIA|Gallup]]|language=en|url=http://www.winmr.com/web/files/news/14/file/14.pdf|access-date=2 shtator 2012|archive-date=2 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802000101/http://www.winmr.com/web/files/news/14/file/14.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=The hardest part about being faithless|publisher=[[Pakistan Today]]|language=en|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2014/02/08/comment/the-hardest-part-about-being-faithless/?|access-date=9 shkurt 2014}}</ref> Sipas një sondazhi të [[Gallup, Inc.#Gallup World Poll|Gallup World]] të vitit 2005, 1 përqind e të anketuarve pakistanezë e identifikuan veten si ateistë. Deri në vitin 2012, shifra ishte rritur në 2 për qind. I njëjti sondazh gjithashtu anketoi 2700 njerëz të tjerë në Pakistan, nga të cilët 54 ishin të vetëshpallur jofetarë.<ref name="auto" /> ==Mërgata== {{Kryesor|Mërgata pakistaneze}} [[Skeda:Map of the Pakistani Diaspora in the World.svg|djathtas|parapamje|Shpërndarja e mërgatës pakistaneze<br> {{Legend|#000000|Pakistan}} {{Legend|#01411c|+ 1,000,000}} {{Legend|#018438|+ 100,000}} {{Legend|#01d059|+ 10,000}} {{Legend|#a9fec1|+ 1,000}}]] Mërgata pakistaneze ka një prani të konsiderueshme në [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]], [[Evropa|Evropë]], [[Amerika e Veriut|Amerikën e Veriut]] dhe [[Australia|Australi]]. Sipas [[Departamenti i Kombeve të Bashkuara për Çështjet Ekonomike dhe Sociale|Departamentit të Kombeve të Bashkuara për Çështjet Ekonomike dhe Sociale]], Pakistani ka mërgatën e shtatë më të madhe në botë.<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/india-has-largest-diaspora-population-in-world-un-183731|title=India has largest diaspora population in world: UN|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=18 mars 2020|archive-date=27 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527142245/https://www.tribuneindia.com/news/archive/india-has-largest-diaspora-population-in-world-un-183731|url-status=dead}}</ref> Sipas [[Ministria e pakistanezëve përtejdetit dhe zhvillimit të burimeve njerëzore|Ministrisë së pakistanezëve përtejdetit dhe zhvillimit të burimeve njerëzore]] të [[Qeveria e Pakistanit|Qeverisë së Pakistanit]], afërsisht 8.8 milionë pakistanezë jetojnë jashtë vendit, me shumicën dërrmuese (mbi 4.7 milionë) që banojnë në [[shtetet arabe të Gjirit Persik]].<ref>{{Cite web|url=http://callsarzameen.ophrd.gov.pk/web/wp-content/uploads/2019/07/Year-Book-2017-18.pdf|title=Year Book 2017-18|publisher=Ministry of Overseas Pakistanis and Human Resource Development|language=en|access-date=18 mars 2020|archive-date=29 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829202243/http://callsarzameen.ophrd.gov.pk/web/wp-content/uploads/2019/07/Year-Book-2017-18.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Shiko gjithashtu== *[[Lista e pakistanezëve]] *[[Demografia e Pakistanit]] *[[Grupet etnike në Pakistan]] *[[Mërgata pakistaneze]] ==Shënime== {{notelist}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Pakistanezë| ]] 664ib19nbqw92i221tfp4z9hte8sslb 1 331769 2978513 2841282 2026-05-08T03:06:41Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2978513 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Pakistanezët/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pakistanezët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978512 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls për lidhjen http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2026 05:06 (CEST) otyl4v7okacynah1wp2jo67aed0lla3 0 335836 2978395 2963103 2026-05-07T21:06:47Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978395 wikitext text/x-wiki [[File:M2_Bradley_Infantry_Fighting_Vehicles_in_Northeast_Syria_2020.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:M2_Bradley_Infantry_Fighting_Vehicles_in_Northeast_Syria_2020.jpg|parapamje|[[Këmbësoria]], [[Lufta e blinduar|forca të blinduara]] dhe njësitë [[Lufta ajrore|ajrore]] të [[Ushtria e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara]] së bashku si pjesë e [[Operacioni Inherent Resolve|Operacionit Inherent Resolve]] gjatë [[Lufta civile në Siri|luftës civile në Siri]].]] '''Armët e kombinuara''' janë një qasje ndaj [[Lufta|luftës]] që kërkon të integrojë degë të ndryshme luftarake të një [[Forcat e armatosura|force të armatosur]] për të arritur efekte reciproke plotësuese - për shembull, duke përdorur këmbësorinë dhe forca të blinduara në një mjedis urban në të cilin secili mbështet tjetrin.<ref>{{cite book|url=http://armypubs.army.mil/doctrine/DR_pubs/dr_a/pdf/adrp3_0.pdf|title=ADRP 3-0: Unified Land Operations|date=16 maj 2012|publisher=Department of the Army|pages=1–14|access-date=29 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322114809/http://armypubs.army.mil/doctrine/DR_pubs/dr_a/pdf/adrp3_0.pdf|archive-date=22 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Sipas strategut [[William S. Lind]], armët e kombinuara mund të dallohen nga koncepti i "armëve mbështetëse" si më poshtë:<blockquote>Armët e kombinuara godasin armikun me dy ose më shumë krahë njëkohësisht, në mënyrë të tillë që veprimet që ai duhet të ndërmarrë për t'u mbrojtur nga njëri e bëjnë atë më të prekshëm ndaj një tjetri. Në të kundërt, armët mbështetëse është goditja e armikut me dy ose më shumë krahë në sekuencë, ose nëse njëkohësisht, atëherë në një kombinim të tillë që veprimet që armiku duhet të ndërmarrë për t'u mbrojtur nga njëri mbrohet gjithashtu nga tjetri.<ref>{{cite book|author=Lind, William S.|url=https://books.google.com/books?id=DdHDg-IunLoC|title=Maneuver Warfare Handbook|date=1985|publisher=Westview Press|isbn=9780813346298|page=12}}</ref></blockquote>Megjithëse njësitë e nivelit të ulët të një ekipi të kombinuar të armëve mund të jenë të llojeve të ngjashme, një përzierje e balancuar e njësive të tilla kombinohen në një njësi efektive të nivelit më të lartë, qoftë zyrtarisht në një tabelë organizimi ose joformalisht në një zgjidhje ''ad-hoc'' për një [[Fushë beteja|fushëbetejë]]. problem. Për shembull, një divizion i blinduar, modeli modern i doktrinës së armëve të kombinuara, përbëhet nga një përzierje e njësive të këmbësorisë, [[Tanku|tankeve]], [[Artileria|artilerisë]], [[Zbulimi (operacionet ushtarake)|zbulimit]] dhe [[Helikopteri ushtarak|helikopterëve]], të cilat të gjitha bashkërendohen dhe drejtohen nga një [[Hierarkia e komandës|strukturë komanduese]] e unifikuar.<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/channel/UCLorCiYziMQ-j08Z5o6U-0g|medium=video|title=Combined Arms Breach|publisher=OEC G&V|date=c. 2015|quote=This visualization was developed for the Maneuver Center of Excellence and is closely based upon the National Training Center Breach and Assault exercise executed circa 1990. This visualization demonstrates viable TTPs as discussed in ATTP 3-90-4 for the conduct of the combined arms breach against a hypothetical enemy.}}</ref> Gjithashtu, shumica e njësive moderne ushtarake, nëse e kërkon situata, mund të thërrasin akoma më shumë degë të ushtrisë, të tilla si këmbësoria që kërkon bombardime ose granatime nga [[Avioni ushtarak|avionët ushtarakë]] ose [[Forca detare|forcat detare]] për të shtuar ofensivën e tyre tokësore ose për të mbrojtur forcat e tyre tokësore. Përzierja e armëve ndonjëherë shtyhet poshtë nivelit në të cilin zakonisht mbizotëron homogjeniteti, si p.sh. duke bashkuar përkohësisht një kompani tankesh në një batalion këmbësorie. == Shiko edhe == * [[Lufta e blinduar]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] dhpu7bhvoowvf08m2m6fof48i5qcmd3 14 335837 2978377 2566890 2026-05-07T21:06:37Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] pa lënë një ridrejtim 2566890 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Luftëra]] tivkvhssksolx7tc8es79yhiqgxh8k7 2978430 2978377 2026-05-07T21:07:50Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Luftëra]]; added [[Category:Strategji ushtarake]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978430 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Strategji ushtarake]] qghu06wulo79wl90uvkz446u2590r36 0 335840 2978348 2594373 2026-05-07T20:43:46Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Lufta urbane]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978348 wikitext text/x-wiki [[File:PanamaM-113JustCauseUS-Invasion.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PanamaM-113JustCauseUS-Invasion.jpg|parapamje|Një [[M113|transportues personeli i blinduar M113]] i [[Ushtria e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara]] gjatë [[Pushtimi i Panamasë nga Shtetet e Bashkuara|pushtimit të Panamasë nga Shtetet e Bashkuara]] në 1989.]] '''Lufta urbane''' është [[Lufta|luftë]] në zonat urbane si qytezat dhe qytetet. Lufta urbane ndryshon nga lufta në të hapur si në nivelin [[Operacioni ushtarak|operacional]] ashtu edhe në atë [[Taktikat ushtarake|taktik]]. Faktorët ndërlikues në luftën urbane përfshijnë praninë e [[Civilët|civilëve]] dhe kompleksitetin e terrenit urban. Operacionet luftarake urbane mund të kryhen për të përfituar nga avantazhet strategjike ose taktike që lidhen me zotërimin ose kontrollin e një zone të caktuar urbane ose për t'i mohuar këto avantazhe armikut. Luftimet në zonat urbane mohojnë avantazhet që njëra palë mund të ketë ndaj tjetrës në forca të blinduara, artileri të rëndë ose mbështetje ajrore. Pritat e vendosura nga grupe të vogla ushtarësh me armë antitank dore mund të shkatërrojnë kolona të tëra armatimesh moderne (si në [[Beteja e Groznit (1994–1995)|Betejën e Parë të Groznit]]), ndërsa artileria dhe mbështetja ajrore mund të reduktohet ndjeshëm nëse pala "superiore" dëshiron të kufizojë civilët. viktima sa më shumë që të jetë e mundur, por pala mbrojtëse jo (ose madje përdor civilët si mburoja njerëzore). Disa civilë mund të jenë të vështira për t'u dalluar nga luftëtarë të tillë si [[Milicia|milicitë]] dhe [[Banda|bandat]] e armatosura, dhe veçanërisht individët që thjesht po përpiqen të mbrojnë shtëpitë e tyre nga sulmuesit. Taktikat ndërlikohen nga një mjedis tre-dimensional, fusha e kufizuar e shikimit dhe zjarri për shkak të ndërtesave, fshehja dhe mbulimi i zgjeruar për mbrojtësit, infrastruktura nëntokësore dhe lehtësia e vendosjes së [[Kurthi i rremë|kurtheve]] dhe [[Snajperi|snajperëve]].<ref>War In The Streets. The Story of Urban Combat from Calais to Khafji. by Colonel Michael. Dewar Hardcover – 1 Jan. 1992 ({{ISBN|978-0-7153-9477-9}})</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta moderne]] == Referime == [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] [[Kategoria:Lufta urbane]] ivak842gx4bchxlt2ohf1cs4zekvrtr 2978372 2978348 2026-05-07T20:59:46Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta urbane]] te [[Kategoria:Taktika lufte urbane]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978372 wikitext text/x-wiki [[File:PanamaM-113JustCauseUS-Invasion.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PanamaM-113JustCauseUS-Invasion.jpg|parapamje|Një [[M113|transportues personeli i blinduar M113]] i [[Ushtria e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara]] gjatë [[Pushtimi i Panamasë nga Shtetet e Bashkuara|pushtimit të Panamasë nga Shtetet e Bashkuara]] në 1989.]] '''Lufta urbane''' është [[Lufta|luftë]] në zonat urbane si qytezat dhe qytetet. Lufta urbane ndryshon nga lufta në të hapur si në nivelin [[Operacioni ushtarak|operacional]] ashtu edhe në atë [[Taktikat ushtarake|taktik]]. Faktorët ndërlikues në luftën urbane përfshijnë praninë e [[Civilët|civilëve]] dhe kompleksitetin e terrenit urban. Operacionet luftarake urbane mund të kryhen për të përfituar nga avantazhet strategjike ose taktike që lidhen me zotërimin ose kontrollin e një zone të caktuar urbane ose për t'i mohuar këto avantazhe armikut. Luftimet në zonat urbane mohojnë avantazhet që njëra palë mund të ketë ndaj tjetrës në forca të blinduara, artileri të rëndë ose mbështetje ajrore. Pritat e vendosura nga grupe të vogla ushtarësh me armë antitank dore mund të shkatërrojnë kolona të tëra armatimesh moderne (si në [[Beteja e Groznit (1994–1995)|Betejën e Parë të Groznit]]), ndërsa artileria dhe mbështetja ajrore mund të reduktohet ndjeshëm nëse pala "superiore" dëshiron të kufizojë civilët. viktima sa më shumë që të jetë e mundur, por pala mbrojtëse jo (ose madje përdor civilët si mburoja njerëzore). Disa civilë mund të jenë të vështira për t'u dalluar nga luftëtarë të tillë si [[Milicia|milicitë]] dhe [[Banda|bandat]] e armatosura, dhe veçanërisht individët që thjesht po përpiqen të mbrojnë shtëpitë e tyre nga sulmuesit. Taktikat ndërlikohen nga një mjedis tre-dimensional, fusha e kufizuar e shikimit dhe zjarri për shkak të ndërtesave, fshehja dhe mbulimi i zgjeruar për mbrojtësit, infrastruktura nëntokësore dhe lehtësia e vendosjes së [[Kurthi i rremë|kurtheve]] dhe [[Snajperi|snajperëve]].<ref>War In The Streets. The Story of Urban Combat from Calais to Khafji. by Colonel Michael. Dewar Hardcover – 1 Jan. 1992 ({{ISBN|978-0-7153-9477-9}})</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta moderne]] == Referime == [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte urbane]] sz257aftc4yyjblgzms0uqtpo8hxz9p 2978427 2978372 2026-05-07T21:06:57Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978427 wikitext text/x-wiki [[File:PanamaM-113JustCauseUS-Invasion.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PanamaM-113JustCauseUS-Invasion.jpg|parapamje|Një [[M113|transportues personeli i blinduar M113]] i [[Ushtria e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara]] gjatë [[Pushtimi i Panamasë nga Shtetet e Bashkuara|pushtimit të Panamasë nga Shtetet e Bashkuara]] në 1989.]] '''Lufta urbane''' është [[Lufta|luftë]] në zonat urbane si qytezat dhe qytetet. Lufta urbane ndryshon nga lufta në të hapur si në nivelin [[Operacioni ushtarak|operacional]] ashtu edhe në atë [[Taktikat ushtarake|taktik]]. Faktorët ndërlikues në luftën urbane përfshijnë praninë e [[Civilët|civilëve]] dhe kompleksitetin e terrenit urban. Operacionet luftarake urbane mund të kryhen për të përfituar nga avantazhet strategjike ose taktike që lidhen me zotërimin ose kontrollin e një zone të caktuar urbane ose për t'i mohuar këto avantazhe armikut. Luftimet në zonat urbane mohojnë avantazhet që njëra palë mund të ketë ndaj tjetrës në forca të blinduara, artileri të rëndë ose mbështetje ajrore. Pritat e vendosura nga grupe të vogla ushtarësh me armë antitank dore mund të shkatërrojnë kolona të tëra armatimesh moderne (si në [[Beteja e Groznit (1994–1995)|Betejën e Parë të Groznit]]), ndërsa artileria dhe mbështetja ajrore mund të reduktohet ndjeshëm nëse pala "superiore" dëshiron të kufizojë civilët. viktima sa më shumë që të jetë e mundur, por pala mbrojtëse jo (ose madje përdor civilët si mburoja njerëzore). Disa civilë mund të jenë të vështira për t'u dalluar nga luftëtarë të tillë si [[Milicia|milicitë]] dhe [[Banda|bandat]] e armatosura, dhe veçanërisht individët që thjesht po përpiqen të mbrojnë shtëpitë e tyre nga sulmuesit. Taktikat ndërlikohen nga një mjedis tre-dimensional, fusha e kufizuar e shikimit dhe zjarri për shkak të ndërtesave, fshehja dhe mbulimi i zgjeruar për mbrojtësit, infrastruktura nëntokësore dhe lehtësia e vendosjes së [[Kurthi i rremë|kurtheve]] dhe [[Snajperi|snajperëve]].<ref>War In The Streets. The Story of Urban Combat from Calais to Khafji. by Colonel Michael. Dewar Hardcover – 1 Jan. 1992 ({{ISBN|978-0-7153-9477-9}})</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta moderne]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte urbane]] 5l0zk4z4euytiarwao6hgw2lr477vne 0 335848 2978438 2834302 2026-05-07T21:11:09Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Luftë ekonomike]] te [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978438 wikitext text/x-wiki [[File:Kure_midget_subs1.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kure_midget_subs1.jpg|djathtas|parapamje|Rreth 80 nëndetëse japoneze tip D ("Koryu") në një dok të thatë në Kure, 19 tetor 1945.]] '''Lufta industriale<ref>[https://books.google.com/books?id=nLM1Kolw_vMC&dq=Industrial+warfare&pg=PA409 p.410, Christon I. Archer, World History of Warfare]</ref>''' është një periudhë në [[Historia ushtarake|historinë e luftës]] që varion afërsisht nga fillimi i shekullit të 19-të dhe fillimi i [[Revolucioni industrial|Revolucionit Industrial]] deri në fillimin e [[Epoka Atomike|Epokës Atomike]], e cila pa ngritjen e shteteve kombëtare, të afta për të krijuar dhe pajisur [[Ushtria|ushtri]] të mëdha, [[Forca detare|marina]] dhe [[forca ajrore]], përmes procesit të [[Industrializimi|industrializimit]]. [[File:B-17Gs_381st_BG_en_route_to_target_c1944.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:B-17Gs_381st_BG_en_route_to_target_c1944.jpg|djathtas|parapamje|Bombarduesit Boeing B-17 Flying Fortress, që fluturojnë në një formacion të madh sulmi.]] Epoka përmbante ushtri të rekrutuar në masë, transport të shpejtë (së pari në hekurudha, më pas nga deti dhe ajri), komunikimet telegrafike dhe pa tela dhe koncepti i luftës totale. Për sa i përket teknologjisë, në këtë epokë u shfaqën armët e këmbësorisë me mbushje me pushkë, të afta për shkallë të lartë zjarri, artileri me shpejtësi të lartë, armë kimike, luftë të blinduar, anije luftarake metalike, nëndetëse dhe avionë. [[File:UH-1D_helicopters_in_Vietnam_1966.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:UH-1D_helicopters_in_Vietnam_1966.jpg|djathtas|parapamje|Duke filluar nga viti 1965, komandantët mund të zbarkonin forca të mëdha pas linjave të armikut, fillimisht me [[Avioni ushtarak i transportit|avion]] dhe më vonë me [[Helikopteri ushtarak|helikopter]].]] == Shiko edhe == * [[Lufta në llogore]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] [[Kategoria:Ekonomi ushtarake]] bexenqdbpe7w80993tz8ft4i98eqikg 0 335850 2978479 2963107 2026-05-07T21:13:19Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978479 wikitext text/x-wiki [[File:Atomic test seen from Las Vegas.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atomic test seen from Las Vegas.jpg|parapamje|Kjo pamje e qendrës së [[Las Vegas]] tregon një re kërpudhash në sfond. Skena të tilla si kjo ishin tipike gjatë viteve 1950. Nga viti 1951 deri në vitin 1962, qeveria kreu 100 teste atmosferike në një vend afër [[Nevada|Nevadës]].<ref>{{cite web|last1=Simon|first1=Steven|last2=Bouville|first2=Andre|date=2006|title=Fallout from Nuclear Weapons Tests and Cancer Risks|url=https://www.americanscientist.org/article/fallout-from-nuclear-weapons-tests-and-cancer-risks|access-date=12 shtator 2020|website=American Scientist|publisher=AmericanScientist.org|quote=Exposures 50 years ago still have health implications today that will continue into the future.}}</ref>]] '''Epoka atomike''', e njohur gjithashtu si '''Koha Atomike''', është periudha e historisë pas shpërthimit të [[Armët bërthamore|armës së parë bërthamore]], Gadget në testin e [[Trinity (test bërthamor)|''Trinity'']] në [[Nju Meksiko]], më 16 korrik 1945, gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Megjithëse reaksionet zinxhir bërthamore ishin hipotezuar në vitin 1933 dhe reaksioni i parë artificial i vetëqëndrueshëm zinxhir bërthamor (Chicago Pile-1) kishte ndodhur në dhjetor 1942,<ref name="Holl">{{cite book|last=Holl|first=Jack|title=Argonne National Laboratory, 1946–96|url=https://archive.org/details/argonnenationall0000holl|publisher=[[University of Illinois Press]]|year=1997|isbn=978-0-252-02341-5}}</ref> testi i Trinity dhe [[Hedhja e Bombës Atomike në Hiroshima dhe Nagasaki|bombardimet pasuese të Hiroshimës dhe Nagasakit]] që i dhanë fund Luftës së Dytë Botërore përfaqësonin përdorimin e parë në shkallë të gjerë të [[Teknologjia bërthamore|teknologjisë bërthamore]] dhe solli ndryshime të thella në të menduarit [[Sociologjia politike|sociopolitik]] dhe rrjedhën e zhvillimit teknologjik. Ndërsa fuqia atomike u promovua për një kohë si mishërim i përparimit dhe modernitetit,<ref name="bks2011">[[Benjamin K. Sovacool]] (2011). ''[[Contesting the Future of Nuclear Power]]: A Critical Global Assessment of Atomic Energy'', [[World Scientific]], p. 259.</ref> hyrja në epokën e energjisë bërthamore solli gjithashtu implikime të frikshme të [[Lufta bërthamore|luftës bërthamore]], [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]], shkatërrimit të siguruar reciprok, përhapjes bërthamore, rrezikut të [[Aksidentet dhe incidentet bërthamore dhe rrezatuese|katastrofës bërthamore]] (potencialisht po aq ekstreme si [[Dimri bërthamor|dimër bërthamor]] global antropogjen), si dhe aplikime të dobishme civile në mjekësinë bërthamore. Nuk është çështje e lehtë të ndash plotësisht përdorimet paqësore të teknologjisë bërthamore nga përdorimet ushtarake ose terroriste (si p.sh. fabrikimi i bombave të pista nga mbetjet radioaktive), gjë që e ndërlikoi zhvillimin e një industrie globale të eksportit të [[Energjia bërthamore|energjisë bërthamore]] që në fillim. [[File:Trojan1.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Trojan1.jpg|parapamje|Një termocentral i hershëm bërthamor që përdorte energjinë atomike për të prodhuar energji elektrike.]] Në vitin 1973, në lidhje me një industri të lulëzuar të energjisë bërthamore, [[Komisioni i Energjisë Atomike të Shteteve të Bashkuara]] parashikoi se, në fillim të shekullit të 21-të, 1000 reaktorë do të prodhonin [[Energjia elektrike|energji elektrike]] për shtëpitë dhe bizneset në të gjithë [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]]-në. Megjithatë, "ëndrra bërthamore" ra shumë larg. pak nga ajo që ishte premtuar, sepse teknologjia bërthamore prodhoi një sërë problemesh sociale, nga gara e armëve bërthamore te shkrirja bërthamore, dhe vështirësitë e pazgjidhura të pastrimit të impiantit të [[Bomba bërthamore|bombave]] dhe asgjësimit dhe çmontimit të mbetjeve civile të bimëve.<ref>John Byrne and Steven M. Hoffman (1996). ''Governing the Atom: The Politics of Risk'', Transaction Publishers, p. 99.</ref> Që nga viti 1973, porositë e reaktorëve ranë ndjeshëm pasi kërkesa për energji elektrike ra dhe kostot e ndërtimit u rritën. Shumë porosi dhe fabrika të përfunduara pjesërisht u anuluan.<ref name="Mortal Hands p. 283">[[Stephanie Cooke]] (2009). ''[[In Mortal Hands: A Cautionary History of the Nuclear Age]]'', Black Inc., p. 283.</ref> Nga fundi i viteve 1970, fuqia bërthamore kishte pësuar një destabilizim të jashtëzakonshëm ndërkombëtar, pasi u përball me vështirësi ekonomike dhe kundërshtim të gjerë publik, duke arritur në krye me aksidentin e Three Mile Island në 1979 dhe [[Fatkeqësia e Çernobilit|katastrofën e Çernobilit]] në 1986, të cilat të dyja në mënyrë të pafavorshme. ndikoi në industrinë e energjisë bërthamore për shumë dekada.<ref>"Nuclear Follies", 11 February 1985, cover story in ''[[Forbes magazine]]''.</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta bërthamore]] * [[Energjia bërthamore]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] s62h68i1waopcc4kj6nv9okm72xviur 14 335851 2978381 2566971 2026-05-07T21:06:45Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978381 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 2978474 2978381 2026-05-07T21:13:09Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] pa lënë një ridrejtim 2978381 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 0 336032 2978404 2567521 2026-05-07T21:06:50Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978404 wikitext text/x-wiki [[File:Maguindanao_guerillas,_1999.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maguindanao_guerillas,_1999.jpg|djathtas|parapamje|300x300px|[[Lufta guerile|Guerilët]] në [[Filipinet|Maguindanao]], 1999.]] '''Lufta e gjeneratës së katërt''' ('''4GW''') është [[Konflikti|konflikt]] i karakterizuar nga një mjegullim i linjave midis [[Lufta|luftës]] dhe [[Politika|politikës]], [[Luftëtari|luftëtarëve]] dhe [[Civili|civilëve]]. Termi u përdor për herë të parë në vitin 1980 nga një ekip analistësh nga [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]], duke përfshirë [[William S. Lind]], për të përshkruar kthimin e luftës në një formë të decentralizuar. Për sa i përket [[Lufta moderne|luftës moderne të gjeneratave]], brezi i katërt nënkupton humbjen e [[Shteti|shteteve-kombe]] të pothuajse monopolit të tyre mbi forcat luftarake, duke u kthyer në mënyrat e konfliktit të zakonshme në kohët paramoderne. Përkufizimi më i thjeshtë përfshin çdo luftë në të cilën një nga pjesëmarrësit kryesorë nuk është një [[Shtet i pavarur|shtet]], por një [[aktor i dhunshëm joshtetëror]]. Shembujt klasikë të këtij lloji të [[Lufta|konfliktit]], siç është [[Lufta e Tretë Servile|kryengritja e skllevërve nën Spartakun]], i paraprijnë konceptit modern të luftës. == Shiko edhe == * [[Lufta moderne]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] gyps22wc8ot8gzik0q67sje26pn4rx0 0 336385 2978446 2628973 2026-05-07T21:11:31Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta tokësore]] te [[Kategoria:Taktika lufte tokësore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978446 wikitext text/x-wiki Një '''inxhinier luftarak''' (i quajtur edhe '''pionier''' ose '''xhenier''') është një lloj [[ushtari]] që kryen detyra [[Inxhinieria|inxhinierike]] ushtarake në mbështetje të [[Operacioni ushtarak|operacioneve]] [[File:Royal_Engineers_Preparing_Site_for_Bridge_Buidling_in_Afghanistan_MOD_45153761.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Engineers_Preparing_Site_for_Bridge_Buidling_in_Afghanistan_MOD_45153761.jpg|parapamje|Inxhinierët Mbretërorë përgatisin vendin për një urë në [[Afganistani|Afganistan]].]] [[Operacioni ushtarak|luftarake]] të [[Ushtria|forcave tokësore]]. Inxhinierët luftarakë kryejnë një sërë detyrash inxhinierike ushtarake, të [[Tuneli|tunelit]] dhe të luftës ndaj [[Mina tokësore|minave]], si dhe detyra ndërtimi dhe rrënimi brenda dhe jashtë zonave luftarake. [[File:Buffalo_MRAP_(_Mine_Resistant_Ambush_Protected_Vehicle_)_photo-7.JPG|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Buffalo_MRAP_(_Mine_Resistant_Ambush_Protected_Vehicle_)_photo-7.JPG|parapamje|Buffalo [[MRAP]] (Mjet i mbrojtur nga pritat, rezistent ndaj minave).]] Inxhinierët luftarakë lehtësojnë lëvizshmërinë e forcave miqësore ndërsa pengojnë atë të [[Armiku|armikut]]. Ata gjithashtu punojnë për të siguruar mbijetesën e forcave miqësore, duke ndërtuar pozicione luftarake, [[Fortifikimi|fortifikime]] dhe [[Rruga|rrugë]]. Ata kryejnë misione shkatërrimi dhe pastrojnë fushat e minuara me dorë ose nëpërmjet përdorimit të automjeteve të specializuara. Misionet e përbashkëta inxhinierike luftarake përfshijnë ndërtimin dhe thyerjen e [[Lufta në llogore|llogoreve]], [[Mina kundër tankut|kurtheve të tankeve]], pengesave dhe fortifikimeve të tjera; vendosja e pengesave dhe ndërtimi i [[Bunkeri|bunkerit]]; pastrimi dhe [[Zbulimi (operacionet ushtarake)|zbulimi]] i rrugës; ndërtimi ose shkatërrimi i [[Ura|urës]] dhe rrugëve; vendosja dhe pastrimi i minave tokësore; dhe thyerje të kombinuara të armëve. Në mënyrë tipike, inxhinierët luftarakë trajnohen gjithashtu në taktikat e [[Këmbësoria|këmbësorisë]] dhe, kur kërkohet, shërbejnë si këmbësori e përkohshme. == Shiko edhe == * [[Inxhinieri]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte tokësore]] [[Kategoria:Organizim ushtarak]] 6bsbnvigb1rrfuucd7r1y7qhe42l6ks 14 336386 2978385 2568585 2026-05-07T21:06:45Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978385 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 2978442 2978385 2026-05-07T21:11:22Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta tokësore]] te [[Kategoria:Taktika lufte tokësore]] pa lënë një ridrejtim 2978385 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 1 337316 2978561 2817622 2026-05-08T06:20:09Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2978561 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Prostitucioni]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2817621 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100522185003/http://www.havocscope.com/activities/prostitution/ për lidhjen http://www.havocscope.com/activities/prostitution/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 korrik 2025 02:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Prostitucioni]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978560 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://sex-crimes.laws.com/prostitution/prostitution-statistics. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2026 08:20 (CEST) s9651kz70oj47cwbbu20q0jwv93knxr 0 338438 2978470 2578956 2026-05-07T21:12:51Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978470 wikitext text/x-wiki [[File:Radar2.gif|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Radar2.gif|parapamje|200x200px|Ekrani i treguesit të pozicionit të planit (PPI) që tregon ekranin polar dhe fshirjen e radarit. Një ekran i vërtetë radari do të tregonte tipare të terrenit të vështirë dhe do të dukej në mënyrë të dallueshme si harta, dhe nga deti, do të përputhej mirë me tiparet tokësore të tabelave detare lokale që përputhen dhe dërgojnë jehonë të fortë radari të pastër përsëri në anije në det.]] Një '''qendër informacioni luftarake''' ('''CIC''') ose '''qendër informacioni aksioni''' (AIC) është një dhomë në një [[Luftanija|luftëanije]] ose avion [[Paralajmërimi i hershëm dhe kontrolli ajror|AWACS]] që funksionon si një qendër taktike dhe ofron informacion të përpunuar për komandimin dhe kontrollin e [[Hapësira e betejës|hapësirës së betejës]] afër ose [[Zona e operacioneve|zonës së operacioneve]]. Brenda [[Komanda (formacion ushtarak)|komandave të tjera ushtarake]], dhomat që shërbejnë për funksione të ngjashme njihen si [[Qendra e komandimit|qendra komandimi]]. Pavarësisht nga vendi i anijes ose komandës, çdo CIC organizon dhe përpunon informacionin në një formë më të përshtatshme dhe më të përdorshme nga komandanti në autoritet. Çdo CIC kanalizon komunikimet dhe të dhënat e marra në kanale të shumta, të cilat më pas organizohen, vlerësohen, peshohen dhe rregullohen për të siguruar rrjedhën e informacionit të urdhëruar në kohë për stafin e [[Komanda e betejës|komandës së betejës]] nën kontrollin e oficerit të CIC dhe zëvendësve të tij. == Shiko edhe == * [[Komanda dhe kontrolli]] == Referime == [[Kategoria:Komanda dhe kontrolli]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] pzwbgp8czsonybry12cm0eog8hftm7k 14 338441 2978359 2578965 2026-05-07T20:57:38Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta ajrore]] te [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] pa lënë një ridrejtim 2578965 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] mbacwggqjiipm63iyhzgba8m2l17fko 2978390 2978359 2026-05-07T21:06:47Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978390 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 14 338442 2978382 2578971 2026-05-07T21:06:45Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978382 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 2978456 2978382 2026-05-07T21:12:37Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] pa lënë një ridrejtim 2978382 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 0 338453 2978407 2963697 2026-05-07T21:06:51Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978407 wikitext text/x-wiki [[File:BLACK_SKIES_22-_STARCOM_debuts_new_cyber_warfare_exercise_(7426228).jpeg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:BLACK_SKIES_22-_STARCOM_debuts_new_cyber_warfare_exercise_(7426228).jpeg|parapamje|Personeli i [[Forca Hapësinore e Shteteve të Bashkuara|Forcave Hapësinore të Shteteve të Bashkuara]] që përdor një [[Pjata satelitore|antenë satelitore]] gjatë një [[Stërvitja ushtarake|stërvitjeje ushtarake]] të luftës elektromagnetike.]] '''Lufta elektromagnetike''' ose '''lufta elektronike<ref>{{cite web|date=22 janar 2021|title=To Rule the Invisible Battlefield: The Electromagnetic Spectrum and Chinese Military Power|url=https://warontherocks.com/2021/01/to-rule-the-invisible-battlefield-the-electromagnetic-spectrum-and-chinese-military-power/}}</ref>'''('''EW''') është një [[Lufta|luftë]] që përfshin përdorimin e [[Spektri elektromagnetik|spektrit elektromagnetik]] (spektri EM) ose [[Arma me energji të drejtuar|energjinë e drejtuar]] për të kontrolluar spektrin, për të sulmuar një armik ose për të penguar operacionet e armikut. Qëllimi i luftës elektromagnetike është t'i mohojë kundërshtarit avantazhin - dhe të sigurojë qasje miqësore të papenguar në - spektrin EM. Lufta elektromagnetike mund të zbatohet nga [[Lufta ajrore|ajri]], [[Lufta detare|deti]], [[Lufta tokësore|toka]] ose [[Lufta hapësinore|hapësira]] me sisteme me ekuipazh dhe pa ekuipazh dhe mund të synojë [[Komunikimi|komunikimin]], [[Radari|radarin]] ose asete të tjera ushtarake dhe civile.<ref name="JP3-13.1">{{cite web|date=25 janar 2007|title=Joint Publication 3-13.1 Electronic Warfare|url=https://fas.org/irp/doddir/dod/jp3-13-1.pdf|access-date=2011-05-01|publisher=Chairman of the Joint Chiefs of Staff (CJCS) - Armed Forces of the United States of America|pages=i, v – x|format=Online PDF available for download|quote=EW contributes to the success of information operations (IO) by using offensive and defensive tactics and techniques in a variety of combinations to shape, disrupt, and exploit adversarial use of the EM spectrum while protecting friendly freedom of action in that spectrum.|archive-date=16 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516231112/https://fas.org/irp/doddir/dod/jp3-13-1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Russian Electronic Warfare. Page 20|url=https://www.foi.se/report-search/pdf?fileName=D%3A%5CReportSearch%5CFiles%5C4c547bec-bdfa-4bdb-a1c9-018097aaf615.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010174505/https://www.foi.se/report-search/pdf?fileName=D%3A%5CReportSearch%5CFiles%5C4c547bec-bdfa-4bdb-a1c9-018097aaf615.pdf|archive-date=2018-10-10|access-date=2018-10-10}}</ref> == Shiko edhe == * [[Avioni i luftës elektronike]] == Referime == [[Kategoria:Lufta elektronike]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] 21sef8zpvv9g1lm9r0zvd587upo0cfh 2978454 2978407 2026-05-07T21:12:14Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta elektronike]] te [[Kategoria:Taktika lufte elektronike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978454 wikitext text/x-wiki [[File:BLACK_SKIES_22-_STARCOM_debuts_new_cyber_warfare_exercise_(7426228).jpeg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:BLACK_SKIES_22-_STARCOM_debuts_new_cyber_warfare_exercise_(7426228).jpeg|parapamje|Personeli i [[Forca Hapësinore e Shteteve të Bashkuara|Forcave Hapësinore të Shteteve të Bashkuara]] që përdor një [[Pjata satelitore|antenë satelitore]] gjatë një [[Stërvitja ushtarake|stërvitjeje ushtarake]] të luftës elektromagnetike.]] '''Lufta elektromagnetike''' ose '''lufta elektronike<ref>{{cite web|date=22 janar 2021|title=To Rule the Invisible Battlefield: The Electromagnetic Spectrum and Chinese Military Power|url=https://warontherocks.com/2021/01/to-rule-the-invisible-battlefield-the-electromagnetic-spectrum-and-chinese-military-power/}}</ref>'''('''EW''') është një [[Lufta|luftë]] që përfshin përdorimin e [[Spektri elektromagnetik|spektrit elektromagnetik]] (spektri EM) ose [[Arma me energji të drejtuar|energjinë e drejtuar]] për të kontrolluar spektrin, për të sulmuar një armik ose për të penguar operacionet e armikut. Qëllimi i luftës elektromagnetike është t'i mohojë kundërshtarit avantazhin - dhe të sigurojë qasje miqësore të papenguar në - spektrin EM. Lufta elektromagnetike mund të zbatohet nga [[Lufta ajrore|ajri]], [[Lufta detare|deti]], [[Lufta tokësore|toka]] ose [[Lufta hapësinore|hapësira]] me sisteme me ekuipazh dhe pa ekuipazh dhe mund të synojë [[Komunikimi|komunikimin]], [[Radari|radarin]] ose asete të tjera ushtarake dhe civile.<ref name="JP3-13.1">{{cite web|date=25 janar 2007|title=Joint Publication 3-13.1 Electronic Warfare|url=https://fas.org/irp/doddir/dod/jp3-13-1.pdf|access-date=2011-05-01|publisher=Chairman of the Joint Chiefs of Staff (CJCS) - Armed Forces of the United States of America|pages=i, v – x|format=Online PDF available for download|quote=EW contributes to the success of information operations (IO) by using offensive and defensive tactics and techniques in a variety of combinations to shape, disrupt, and exploit adversarial use of the EM spectrum while protecting friendly freedom of action in that spectrum.|archive-date=16 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516231112/https://fas.org/irp/doddir/dod/jp3-13-1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Russian Electronic Warfare. Page 20|url=https://www.foi.se/report-search/pdf?fileName=D%3A%5CReportSearch%5CFiles%5C4c547bec-bdfa-4bdb-a1c9-018097aaf615.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010174505/https://www.foi.se/report-search/pdf?fileName=D%3A%5CReportSearch%5CFiles%5C4c547bec-bdfa-4bdb-a1c9-018097aaf615.pdf|archive-date=2018-10-10|access-date=2018-10-10}}</ref> == Shiko edhe == * [[Avioni i luftës elektronike]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte elektronike]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] c64s7bnfigdhu24rcrd81s5bqjbmb1q 14 338454 2978383 2833714 2026-05-07T21:06:45Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978383 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 2978452 2978383 2026-05-07T21:12:08Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta elektronike]] te [[Kategoria:Taktika lufte elektronike]] pa lënë një ridrejtim 2978383 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 0 338455 2978409 2579021 2026-05-07T21:06:51Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978409 wikitext text/x-wiki [[File:DASATsCoOrbitalSpaceLaser.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:DASATsCoOrbitalSpaceLaser.jpg|parapamje|Një ilustrim i [[Forca Ajrore e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Forcave Ajrore të Shteteve të Bashkuara]] të një arme hipotetike hapësinore të [[Forcat e Armatosura Sovjetike|Forcave të Armatosura Sovjetike]].]] '''Lufta hapësinore''' është një luftë hipotetike në të cilën një ose më shumë luftëtarë ndodhen në [[Hapësira kozmike|hapësirën kozmike]]. Prandaj, fushëveprimi i luftës hapësinore përfshin ''luftën tokë-hapësirë'', siç është sulmi i [[Sateliti artificial|satelitëve]] nga Toka; ''luftën hapësirë-hapësirë'', të tilla si satelitët që sulmojnë satelitët; dhe ''luftën hapësirë-tokë'', të tilla si satelitët që sulmojnë objektivat me bazë Tokën. Lufta hapësinore në trillim është kështu nën-zhanër dhe temë e [[Fantashkenca|fantashkencës]], ku portretizohet me një sërë realizmi dhe besueshmërie. Që nga viti 2023, nuk dihet të ketë ndodhur asnjë luftë aktuale në hapësirë, megjithëse janë kryer një sërë testesh dhe demonstrimesh. Janë krijuar traktate ndërkombëtare që përpiqen të rregullojnë konfliktet në hapësirë dhe të kufizojnë instalimin e sistemeve të armëve hapësinore, veçanërisht të [[Arma bërthamore|armëve bërthamore]]. Nga viti 1985 deri në vitin 2002 ekzistonte një [[Komanda Hapësinore e Shteteve të Bashkuara|Komandë Hapësinore e Shteteve të Bashkuara]], e cila në vitin 2002 u bashkua me [[Komanda Strategjike e Shteteve të Bashkuara|Komandën Strategjike të Shteteve të Bashkuara]], duke e lënë [[Forca Hapësinore e Shteteve të Bashkuara|Forcën Hapësinore të Shteteve të Bashkuara]] (ish Komanda Hapësinore e Forcave Ajrore deri në 2019) si forcën kryesore hapësinore ushtarake [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|amerikane]]. [[Forcat Hapësinore Ruse|Forca Hapësinore Ruse]], e krijuar më 10 gusht 1992, e cila u bë një seksion i pavarur i [[Forcat e Armatosura Ruse|Forcave të Armatosura Ruse]] më 1 qershor 2001, u zëvendësua nga [[Forcat Ruse të Mbrojtjes Ajrohapësinore]] duke filluar nga 1 dhjetori 2011, por u rivendos si një komponent i Forcat Hapësinore Ruse më 1 gusht 2015. Në vitin 2019 [[India]] kreu një provë të [[Arma kundër satelitit|raketës ASAT]] duke e bërë atë vendin e katërt me atë aftësi dhe në prill të atij viti, [[Forcat e Armatosura Indiane]] krijuan [[Agjencia Hapësinore e Mbrojtjes|Agjencinë Hapësinore të Mbrojtjes]]. == Shiko edhe == * [[Lufta]] == Referime == [[Kategoria:Lufta hapësinore]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] avcimwvh6i0i1mwtv6ca5yenewnrvoe 0 338478 2978460 2579120 2026-05-07T21:12:45Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978460 wikitext text/x-wiki [[File:AAVs_preparing_to_debark_USS_Gunston_Hall_(LSD_44).jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AAVs_preparing_to_debark_USS_Gunston_Hall_(LSD_44).jpg|parapamje|Automjete amfibe brenda një LSD [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|amerikane]].]] '''Anija zbarkuese''' është mjet detar i vogël dhe i mesëm, i tillë si [[Varka|varkat]] dhe [[Mauneja|maunet]], të përdorura për të përcjellë një [[Operacioni i zbarkimit|forcë zbarkimi]] ([[Këmbësoria|këmbësori]] dhe [[Automjeti ushtarak|automjete]]) nga deti në breg gjatë një [[Lufta amfibe|sulmi amfib]]. Termi përjashton anijet zbarkuese, të cilat janë më të mëdha. Prodhimi i mjeteve detare arriti kulmin gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], me një numër të konsiderueshëm modelesh të ndryshme të prodhuara në sasi të mëdha nga [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]] dhe [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]]. Për shkak të nevojës për t'u ngjitur në një plazh të përshtatshëm, mjetet lundruese të Luftës së Dytë Botërore ishin me fund të sheshtë dhe shumë modele kishin një front të sheshtë, shpesh me një rampë të ulët, në vend të një harku normal. Kjo i bëri ata të vështirë për t'u kontrolluar dhe shumë të pakëndshëm në det të trazuar. Pika e kontrollit (shumë rudimentare për të quajtur një urë në LCA dhe mjete të ngjashme) ishte normalisht në pjesën e pasme ekstreme të anijes, siç ishin motorët. Në të gjitha rastet, ata njiheshin nga një shkurtim që rrjedh nga emri zyrtar dhe jo nga titulli i plotë. == Shiko edhe == * [[Lufta amfibe]] == Referime == [[Kategoria:Shpikje angleze]] [[Kategoria:Anije zbarkimi]] [[Kategoria:Anije ushtarake]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] dela0aaa61xex9zb01devm7299il6o0 0 338479 2978461 2579130 2026-05-07T21:12:45Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978461 wikitext text/x-wiki [[File:Navy_supply_vessel_"Berlin".jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Navy_supply_vessel_%22Berlin%22.jpg|parapamje|[[Marina Gjermane]], anije rimbushëse e ''klasit Berlin''.]] Një '''anije ndihmëse''' është një [[Anija ushtarake|anije ushtarake]] e krijuar për ti mbështetur [[Luftanija|anijet luftarake]] dhe operacione të tjera detare.<ref>Cutler and Cutler, p.16</ref> Anijet ndihmëse nuk janë anije luftarake kryesore, megjithëse ato mund të kenë një kapacitet të kufizuar luftarak, zakonisht për qëllime vetëmbrojtjeje.<ref>Morris, p.192</ref><ref>[https://www.history.navy.mil/research/histories/ship-histories/abbreviations.html Ship Abbreviations and Symbols]''navy.mil''</ref> Anijet ndihmëse janë jashtëzakonisht të rëndësishme për [[Forca detare|marinat]] e të gjitha madhësive, sepse nëse ato nuk do të ishin të pranishme, anijet e flotës kryesore do të ishin të pambështetura. Kështu, praktikisht çdo marinë mban një [[Flota detare|flotë]] të gjerë anijesh ndihmëse, megjithatë, përbërja dhe madhësia e këtyre flotës ndihmëse ndryshojnë në varësi të natyrës së secilës marinë dhe misionit të saj kryesor. Flotat më të vogla bregdetare kanë tendencë të kenë anije ndihmëse më të vogla të fokusuara kryesisht në rolet mbështetëse të bregdetit dhe trajnimit, ndërsa [[Marina e ujit të kaltër|flotat më të mëdha të ujit blu]] priren të kenë flota ndihmëse më të mëdha që përfshijnë anije mbështetëse të flotës me rreze më të gjatë, të dizajnuara për të ofruar mbështetje shumë përtej [[Ujërat territoriale|ujërave territoriale]].<ref>[https://apps.dtic.mil/sti/citations/ADA328307 Navy Ships: Turning Over Auxiliary Ship Operations to the Military Sealift Command Could Save Millions]''dtic.mil''</ref> == Shiko edhe == * [[Luftanija]] == Referime == [[Kategoria:Anije ndihmëse]] [[Kategoria:Anije ushtarake]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] q1cr4vl0fyffxqxgi9h65zl80gfs0fh 0 338481 2978462 2579129 2026-05-07T21:12:46Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978462 wikitext text/x-wiki [[File:USS_Valley_Forge_(CVS-45)_underway_with_Task_Group_Alfa,_in_1959_(USN_1043094).jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:USS_Valley_Forge_(CVS-45)_underway_with_Task_Group_Alfa,_in_1959_(USN_1043094).jpg|parapamje|Një grup pune i [[Komanda e Forcave të Flotës e Shteteve të Bashkuara|Flotës së Atlantikut]] të [[Marina e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Marinës së Shteteve të Bashkuara]] në 1959. Anijet përfshijnë 1 [[Aeroplanmbajtësja|aeroplanmbajtëse]], 2 [[Nëndetësja sulmuese|nëndetëse]] dhe 7 [[Shkatërruesi (marinë)|shkatërrues]].]] Një '''anije ushtarake''' (ose ndonjëherë '''varkë ushtarake''', në varësi të klasifikimit) përdoret nga një [[Forca detare|marinë]]. Anijet ushtarake dallohen nga ato [[Anija|civile]] sipas ndërtimit dhe qëllimit. Në përgjithësi, anijet ushtarake janë elastike ndaj dëmtimeve dhe janë të [[Armatimi|armatosura]] me sisteme armësh, megjithëse armatimi në transportin e trupave është i lehtë ose nuk ekziston. Anijet detare të projektuara kryesisht për [[Lufta detare|luftë detare]] quhen [[Luftanija|luftanije]], në krahasim me operacionet mbështetëse ([[Anija ndihmëse|anijet ndihmëse]]) ose operacionet e [[Kantieri detar|kantierit detar]]. == Shiko edhe == * [[Forca detare]] * [[Luftanija]] == Referime == [[Kategoria:Anije ushtarake]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] j3sp18dbu8abuia6l5bswu4uhx9ykxk 0 338726 2978262 2889025 2026-05-07T14:43:00Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978262 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | name = Gëzim Ostreni | image = Gezim ostreni.jpg | image_size = 250px | birth_date = 1 Nëntor 1942 | birth_place = [[Dibër]], ish-[[Jugosllavia|Republika Jugosllave e Maqedonisë]], (sot [[Maqedonia e Veriut]]) | placeofburial = | nickname = | birth_name = | allegiance = [[File:UCK KLA.svg|25px]] [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] (UÇK)<br>[[File:TMK KPC.svg|25px]] [[Trupat e Mbrojtjes së Kosovës]] (TMK)<br>[[File:UCPMB logo.svg|25px]] [[UÇPMB|Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit]] (UÇPMB)<br>[[File:Uck_Nla_logo.svg|25px]] [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare]] (2001) | serviceyears = 1998 – 2001 | rank = Komandant <br> Gjeneral-Major | commands = | battles = [[Lufta e Kosovës]]<br>[[Kryengritja në Luginën e Preshevës]]<br>[[Lufta e vitit 2001 në Maqedoni]] *[[Beteja e Tetovës]] *Operacioni MH | spouse = | children = | relations = | memorials = }} '''Gëzim Ostreni''' (1 nëntor 1942, [[Dibër]]) është një politikan shqiptar nga [[Maqedonia e Veriut]], ish komandant i [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare|Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare]] me gradën gjeneral-major gjatë konfliktit në Republikën e Maqedonisë në vitin 2001, gjeneralmajor dhe oficer i lartë i [[TMK|Trupave Mbrojtës të Kosovës]] (TMK-së). == Biografia == Gëzimi ka lindur më 1 nëntor 1942. në qytetin e [[Dibra|Dibrës]], i pushtuar atëherë nga Shqipëria gjatë Luftës së Dytë Botërore. Është diplomuar në arsimin e lartë [[Filozofia|për filozofi]] dhe [[Sociologjia|sociologji]] . Për disa kohë ka qenë kryetar i Komitetit Bashkiak të Bashkimit të Rinisë Socialiste në qytetin e tij. Veçmas ka qenë komandant i mbrojtjes territoriale të Komunës së Dibrës. Ka qenë shef i Shtabit të Trupave të Mbrojtjes së Kosovës. Gjatë [[Lufta e vitit 2001 në Maqedoni|Konfliktit Ushtarak në Republikën e Maqedonisë]] në vitin 2001, Ostreni ishte krahu i djathtë i [[Ali Ahmeti|Ali Ahmetit]] . Më 13 maj 2001 u bë komandant i përgjithshëm i ANO. Më 5 qershor 2002 u bë anëtar i Përfaqësisë Qendrore të Partisë së Ahmetit [[Bashkimi Demokratik për Integrim|, Bashkimi Demokratik për Integrim]], ku janë anëtarë edhe [[Aziz Pollozhani|Aziz Pollozhani]], [[Rizvan Sulejmani|Rizvan Sulejmani]], [[Hazbi Lika]], [[Hisni Shaqiri|Hisni Shakiri]], [[Teuta Arifi]], [[Musa Xhaferi]], [[Nazmi Beqiri]] dhe [[Rafiz Aliti]]. Më 27 qershor 2001, ai u fut në listën e zezë nga Presidenti i SHBA [[George W. Bush]] . Më 16 korrik të të njëjtit vit ai hyn në listën e Bashkimit Evropian si terrorist , kurse nga 27 korriku në listën e zezë të qytetarëve të Republikës së Maqedonisë . Ai ishte deputet në Kuvendin e Republikës së Maqedonisë nga viti 2002 deri në vitin 2006 <ref>[http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=C7D00FA6B4FBED43B1564535ABF52411 Биография на Събранието на Република Македония], посетен на 24.03.2013 </ref> == Shih edhe == * [[Politika e Maqedonisë së Veriut]] * [[Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut]] == Referime == [[Kategoria:Shqiptarë të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Politikanë nga Maqedonia e Veriut]] [[Kategoria:Lindje 1942]] [[Kategoria:Njerëz nga Dibra]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare]] [[Kategoria:Ushtarë të Ushtrisë Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] kcchdx2d1fmm5ki7grjqf810cmu2xmi 0 339377 2978414 2585048 2026-05-07T21:06:53Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978414 wikitext text/x-wiki [[File:Officers_on_the_bridge.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Officers_on_the_bridge.jpg|djathtas|parapamje|Oficerët e Marinës Mbretërore në urën e një shkatërruesi në detyrat e përcjelljes së kolonës mbajnë një vështrim të mprehtë për nëndetëset e armikut gjatë Betejës së Atlantikut, tetor 1941.]] '''Lufta kundër-nëndetëseve''' ('''ASW''', ose në formën më të vjetër '''A/S''') është një degë e [[Lufta nënujore|luftës nënujore]] që përdor [[Luftanija|luftanije]] sipërfaqësore, [[Avioni luftarak|avionë]], [[Nëndetësja|nëndetëse]] ose platforma të tjera, për të gjetur, gjurmuar dhe penguar, dëmtuar ose shkatërruar nëndetëset armike. Operacione të tilla zakonisht kryhen për të mbrojtur anijet miqësore dhe objektet bregdetare nga sulmet e nëndetëseve dhe për të kapërcyer bllokadat. Operacionet e suksesshme ASW zakonisht përfshinin një kombinim të teknologjive të sensorëve dhe armëve, së bashku me strategjitë efektive të vendosjes dhe personelin e trajnuar mjaftueshëm. Në mënyrë tipike, pajisjet e sofistikuara të [[Sonari|sonarit]] përdoren fillimisht për zbulimin, pastaj klasifikimin, lokalizimin dhe gjurmimin e një nëndetëse të synuar. Prandaj, sensorët janë një element kyç i ASW. Armët e zakonshme për sulmimin e nëndetëseve përfshijnë [[Siluri|silurët]] dhe [[Mina detare|minat detare]], të cilat të dyja mund të lëshohen nga një sërë platformash ajrore, sipërfaqësore dhe nënujore. Aftësitë ASW shpesh konsiderohen të një rëndësie të rëndësishme strategjike, veçanërisht pas rasteve provokuese të luftës së pakufizuar nëndetëse dhe futjes së raketave balistike të lëshuara nga nëndetëset, të cilat rritën shumë vdekjen e nëndetëseve. Në fillim të shekullit të njëzetë, teknikat ASW dhe vetë nëndetëset ishin primitive. Gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], nëndetëset e vendosura nga [[Perandoria Gjermane|Gjermania Perandorake]] dëshmuan se ishin një kërcënim i aftë për transportin detar, duke qenë të afta për të goditur objektiva edhe në oqeanin Atlantik të Veriut. Në përputhje me rrethanat, shumë kombe filluan kërkimet për të krijuar metoda më të afta ASW, duke rezultuar në futjen e ngarkesave praktike të thellësisë dhe përparimet në teknologjinë e sonarëve; miratimi i sistemit të konvojit u tregua gjithashtu një taktikë vendimtare. Pas një qetësie në progres gjatë periudhës ndërmjet luftërave, Lufta e Dytë Botërore do të shihte luftën e nëndetëseve dhe ASW të përparonin me shpejtësi, veçanërisht gjatë Betejës kritike të Atlantikut, gjatë së cilës nëndetëset e Boshtit u përpoqën të parandalonin Britaninë nga importimi efektiv i furnizimeve. Teknika të tilla si Wolfpack arritën suksesin fillestar, por u bënë gjithnjë e më të kushtueshme pasi u prezantuan avionë më të aftë ASW. Teknologji të tilla si detektori i radarit Naxos fituan vetëm një pushim të përkohshëm derisa aparati i zbulimit të avanconte përsëri. Përpjekjet e inteligjencës, të tilla si Ultra, kishin luajtur gjithashtu një rol të madh në zvogëlimin e kërcënimit të nëndetëseve dhe në drejtimin e përpjekjeve të ASW drejt suksesit më të madh. Gjatë epokës së pasluftës, ASW vazhdoi të përparonte, pasi mbërritja e nëndetëseve bërthamore i kishte bërë disa teknika tradicionale më pak efektive. Superfuqitë e epokës ndërtuan flota të konsiderueshme nëndetëse, shumë prej të cilave ishin të armatosura me armë bërthamore; në përgjigje të kërcënimit të shtuar të paraqitur nga anije të tilla, kombe të ndryshme zgjodhën të zgjerojnë aftësitë e tyre ASW. Helikopterët, të aftë për të operuar nga pothuajse çdo anije luftarake dhe të pajisur me aparate ASW, u bënë të zakonshme gjatë viteve 1960. U përdorën gjithashtu gjerësisht avionë patrullimi detar me krahë fiks gjithnjë e më të aftë, të aftë për të mbuluar zona të gjera të oqeanit. Detektori i anomalive magnetike (MAD), nuhatëset e shkarkimit të naftës, sonobuoys dhe teknologjitë e tjera të luftës elektronike u bënë gjithashtu një element kryesor i përpjekjeve të ASW. Nëndetëset e përkushtuara të sulmit, të ndërtuara me qëllim për të gjurmuar dhe shkatërruar nëndetëset e tjera, u bënë gjithashtu një komponent kyç. Raketat që mbanin torpedo, të tilla si ASROC dhe Ikara, ishin një tjetër fushë përparimi. == Shiko edhe == * [[Lufta detare]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Lufta kundër-nëndetëseve]] 93tjqq2x9hdjhswrsn7hvj4u95bgzwf 0 339379 2978422 2585054 2026-05-07T21:06:55Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978422 wikitext text/x-wiki [[File:ROKS_Lee_Jongmoo.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ROKS_Lee_Jongmoo.jpg|parapamje|Stampa:Anija dhe Stampa:USS në brigjet e Havait; Një P-3 Orion i Marinës së Shteteve të Bashkuara mund të shihet duke i vëzhguar ato afër.]] '''Lufta nënujore''' është [[Lufta detare|luftë detare]] që përfshin automjete nënujore ose operacione [[Luftimi|luftarake]] të kryera nën ujë. Është një nga 4 zonat operative të luftës detare, të tjerat janë [[lufta sipërfaqësore]], [[lufta ajrore]] dhe [[Lufta informative|lufta e informacionit]]. Lufta nënujore përfshin: * Veprimet nga [[Nëndetësja|nëndetëset]], dhe [[lufta kundër-nëndetëseve]], d.m.th., lufta midis nëndetëseve, nëndetëseve të tjera dhe [[Luftanija|anijeve]] sipërfaqësore; [[Aeroplani|aeroplanët]] luftarakë dhe [[Helikopteri ushtarak|helikopterët]] mund të angazhohen gjithashtu kur lëshojnë [[bomba]] speciale zhytjeje dhe [[Raketa (armë)|raketa]]-[[siluri]] kundër nëndetëseve; * [[Operacionet speciale|Operacione speciale]] nënujore, duke marrë parasysh: ** Sabotim zhytjeje ushtarake kundër anijeve dhe porteve. ** Teknika kundër bretkosave. ** Detyrat e [[Zbulimi (operacionet ushtarake)|zbulimit]]. == Shiko edhe == * [[Lufta detare]] * [[Lufta kundër-nëndetëseve]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] 4j3bo3t8nhvm9syr54q522h6v6kf9k7 0 339541 2978345 2964026 2026-05-07T20:42:20Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Luftë malore]]; added [[Category:Lufta malore]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978345 wikitext text/x-wiki [[File:Army_Mountain_Warfare_School_140220-Z-KE462-276.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Army_Mountain_Warfare_School_140220-Z-KE462-276.jpg|parapamje|Ushtarët e Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara duke u ngjitur në kalimin malor Smugglers Notch në Vermont gjatë trajnimit të Army Mountain Warfare School në 2016.]] '''Lufta malore''' ose '''lufta alpine''' është [[Lufta|luftë]] në [[Mali (gjeografi)|male]] ose në terrene të ngjashme të ashpër. Termi përfshin [[Operacioni ushtarak|operacionet ushtarake]] të prekura nga terreni, rreziqet dhe faktorët e luftimit dhe lëvizjes përmes terrenit të ashpër, si dhe strategjitë dhe taktikat e përdorura nga [[Forcat e armatosura|forcat ushtarake]] në këto situata dhe mjedise. Vargmalet malore janë të një rëndësie strategjike pasi ato shpesh veprojnë si një [[Kufiri natyror|kufi natyror]] dhe mund të jenë gjithashtu origjina e një burimi uji siç janë Lartësitë e Golanit. Sulmi i një pozicioni të përgatitur të armikut në terren malor në përgjithësi kërkon një raport më të madh të ushtarëve sulmues ndaj ushtarëve mbrojtës sesa një luftë e zhvilluar në tokë të sheshtë. Malet paraqesin rreziqe natyrore si rrufetë, rrëshqitjet e forta të erës, rënia e gurëve, ortekët, grumbullimet e borës, akulli, të ftohtit ekstrem dhe akullnajat me të çarat e tyre; në këto mënyra, ajo mund të jetë e ngjashme me luftën në mot të ftohtë. Terreni përgjithësisht i pabarabartë dhe ritmi i ngadaltë i lëvizjeve të trupave dhe materialeve janë kërcënime shtesë për luftëtarët. Lëvizja, përforcimet dhe [[evakuimi mjekësor]] lart e poshtë shpateve të pjerrëta dhe zonave në të cilat as kafshët e grumbulluara nuk mund të arrijnë përfshin një përpjekje të madhe energjie.<ref>{{cite web|title=Research report|url=https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RR700/RR718/RAND_RR718.pdf|access-date=2020-01-26|publisher=www.rand.org}}</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta guerile]] == Referime == [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] [[Kategoria:Lufta malore]] [[Kategoria:Male]] 2fq5n9z2asbd8xq0yxxg7mw7azo6m5a 2978369 2978345 2026-05-07T20:58:45Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Lufta malore]]; added [[Category:Taktika lufte malore]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978369 wikitext text/x-wiki [[File:Army_Mountain_Warfare_School_140220-Z-KE462-276.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Army_Mountain_Warfare_School_140220-Z-KE462-276.jpg|parapamje|Ushtarët e Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara duke u ngjitur në kalimin malor Smugglers Notch në Vermont gjatë trajnimit të Army Mountain Warfare School në 2016.]] '''Lufta malore''' ose '''lufta alpine''' është [[Lufta|luftë]] në [[Mali (gjeografi)|male]] ose në terrene të ngjashme të ashpër. Termi përfshin [[Operacioni ushtarak|operacionet ushtarake]] të prekura nga terreni, rreziqet dhe faktorët e luftimit dhe lëvizjes përmes terrenit të ashpër, si dhe strategjitë dhe taktikat e përdorura nga [[Forcat e armatosura|forcat ushtarake]] në këto situata dhe mjedise. Vargmalet malore janë të një rëndësie strategjike pasi ato shpesh veprojnë si një [[Kufiri natyror|kufi natyror]] dhe mund të jenë gjithashtu origjina e një burimi uji siç janë Lartësitë e Golanit. Sulmi i një pozicioni të përgatitur të armikut në terren malor në përgjithësi kërkon një raport më të madh të ushtarëve sulmues ndaj ushtarëve mbrojtës sesa një luftë e zhvilluar në tokë të sheshtë. Malet paraqesin rreziqe natyrore si rrufetë, rrëshqitjet e forta të erës, rënia e gurëve, ortekët, grumbullimet e borës, akulli, të ftohtit ekstrem dhe akullnajat me të çarat e tyre; në këto mënyra, ajo mund të jetë e ngjashme me luftën në mot të ftohtë. Terreni përgjithësisht i pabarabartë dhe ritmi i ngadaltë i lëvizjeve të trupave dhe materialeve janë kërcënime shtesë për luftëtarët. Lëvizja, përforcimet dhe [[evakuimi mjekësor]] lart e poshtë shpateve të pjerrëta dhe zonave në të cilat as kafshët e grumbulluara nuk mund të arrijnë përfshin një përpjekje të madhe energjie.<ref>{{cite web|title=Research report|url=https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RR700/RR718/RAND_RR718.pdf|access-date=2020-01-26|publisher=www.rand.org}}</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta guerile]] == Referime == [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte malore]] [[Kategoria:Male]] 4mih383nykovawe5jr74k9triaefr2p 2978416 2978369 2026-05-07T21:06:53Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978416 wikitext text/x-wiki [[File:Army_Mountain_Warfare_School_140220-Z-KE462-276.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Army_Mountain_Warfare_School_140220-Z-KE462-276.jpg|parapamje|Ushtarët e Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara duke u ngjitur në kalimin malor Smugglers Notch në Vermont gjatë trajnimit të Army Mountain Warfare School në 2016.]] '''Lufta malore''' ose '''lufta alpine''' është [[Lufta|luftë]] në [[Mali (gjeografi)|male]] ose në terrene të ngjashme të ashpër. Termi përfshin [[Operacioni ushtarak|operacionet ushtarake]] të prekura nga terreni, rreziqet dhe faktorët e luftimit dhe lëvizjes përmes terrenit të ashpër, si dhe strategjitë dhe taktikat e përdorura nga [[Forcat e armatosura|forcat ushtarake]] në këto situata dhe mjedise. Vargmalet malore janë të një rëndësie strategjike pasi ato shpesh veprojnë si një [[Kufiri natyror|kufi natyror]] dhe mund të jenë gjithashtu origjina e një burimi uji siç janë Lartësitë e Golanit. Sulmi i një pozicioni të përgatitur të armikut në terren malor në përgjithësi kërkon një raport më të madh të ushtarëve sulmues ndaj ushtarëve mbrojtës sesa një luftë e zhvilluar në tokë të sheshtë. Malet paraqesin rreziqe natyrore si rrufetë, rrëshqitjet e forta të erës, rënia e gurëve, ortekët, grumbullimet e borës, akulli, të ftohtit ekstrem dhe akullnajat me të çarat e tyre; në këto mënyra, ajo mund të jetë e ngjashme me luftën në mot të ftohtë. Terreni përgjithësisht i pabarabartë dhe ritmi i ngadaltë i lëvizjeve të trupave dhe materialeve janë kërcënime shtesë për luftëtarët. Lëvizja, përforcimet dhe [[evakuimi mjekësor]] lart e poshtë shpateve të pjerrëta dhe zonave në të cilat as kafshët e grumbulluara nuk mund të arrijnë përfshin një përpjekje të madhe energjie.<ref>{{cite web|title=Research report|url=https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RR700/RR718/RAND_RR718.pdf|access-date=2020-01-26|publisher=www.rand.org}}</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta guerile]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte malore]] [[Kategoria:Male]] 969if98dlhv9jj562zqsy0s988uuvsy 14 339592 2978389 2817477 2026-05-07T21:06:46Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978389 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Pavarësi]] [[Kategoria:Dekolonizim]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] jo0kk3wcts7aszxbfsm9lfmqh174q7t 14 340865 2978433 2597030 2026-05-07T21:11:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Luftë ekonomike]] te [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978433 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Sanksione ndërkombëtare]] [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] eev44fvw8pux5dh5pydm4ose1zcbt31 14 340866 2978386 2597032 2026-05-07T21:06:46Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978386 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Ekonomia botërore]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] kl0s85b5klm2geet16pacjxgyhnis6f 2978432 2978386 2026-05-07T21:10:59Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Luftë ekonomike]] te [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] pa lënë një ridrejtim 2978386 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Ekonomia botërore]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] kl0s85b5klm2geet16pacjxgyhnis6f 0 340869 2978440 2964456 2026-05-07T21:11:09Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Luftë ekonomike]] te [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978440 wikitext text/x-wiki [[Skeda:F.O.C. Darley and Alexander Hay Ritchie - Sherman's March to the Sea.jpg|parapamje|Ushtarët e Unionit që shkatërrojnë shtyllat e [[Telegrafi|telegrafit]] dhe [[Hekurudha|hekurudhat]] në [[Gjeorgjia|Gjeorgji]], 1864.]] '''Lufta ekonomike''' është një strategji [[Ekonomia|ekonomike]] e përdorur nga vendet ndërluftuese me qëllim të dobësimit të ekonomisë së shteteve të tjera. Kjo arrihet kryesisht me përdorimin e bllokadave ekonomike.<ref>{{oed|economic war}}</ref> Shkatërrimi i të korrave të armikut është një metodë klasike, e përdorur për mijëra vjet. Në [[Operacioni ushtarak|operacionet ushtarake]], lufta ekonomike mund të pasqyrojë politikën ekonomike të ndjekur si pjesë e operacioneve të hapura ose të fshehta, operacioneve kibernetike, operacioneve të informacionit<ref>{{cite web|title=Economic Information Warfare, Robert Deakin, QUT|url=http://eprints.qut.edu.au/15900/1/Robert_Deakin_Thesis.pdf|access-date=1 qershor 2003}}</ref> gjatë ose para një [[Lufta|lufte]]. Lufta ekonomike synon të kapë ose ndryshe të kontrollojë furnizimin e burimeve kritike ekonomike në mënyrë që agjencitë miqësore ushtarake dhe të [[Agjencia e inteligjencës|inteligjencës]] t'i përdorin ato dhe forcat armike jo. Koncepti i luftës ekonomike është më i zbatueshëm për luftën totale, e cila përfshin jo vetëm forcat e armatosura të vendeve armike, por edhe ekonomitë e mobilizuara të luftës. Në një situatë të tillë, dëmtimi i ekonomisë së një armiku është dëmtim i aftësisë së atij armiku për të luftuar një luftë. Politikat e tokës së djegur mund t'i mohojnë burimet një armiku pushtues. Politikat dhe masat në luftën ekonomike mund të përfshijnë bllokadën, listën e zezë, blerjet ekskluzive, shpërblimet dhe kapjen ose kontrollin e aseteve ose linjave të furnizimit të armikut.<ref>David A. Baldwin, ''Economic Statecraft'' (Princeton UP, 1985).</ref> Politika të tjera, si diskriminimi tarifor, sanksionet, pezullimi i ndihmës, ngrirja e aseteve kapitale, ndalimi i investimeve dhe flukseve të tjera të kapitalit dhe shpronësimi,<ref name="britannica">{{cite news|last1=Shambaugh|first1=George|title=Economic warfare|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/economic-warfare|quote=Some common means of economic warfare are trade embargoes, boycotts, sanctions, tariff discrimination, the freezing of capital assets, the suspension of aid, the prohibition of investment and other capital flows, and expropriation.}}</ref> edhe pa luftë të armatosur ushtarake, mund të referohen si luftë ekonomike. == Shiko edhe == * [[Ekonomia]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] [[Kategoria:Ekonomi ushtarake]] fs0t4vrtfya9xtn934855wre42mvphr 0 341254 2978450 2964583 2026-05-07T21:11:56Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta guerile]] te [[Kategoria:Taktika lufte guerile]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978450 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Che Guevara.jpg|parapamje|[[Ernesto Çe Gevara]] duke pirë një puro në [[Havana]], [[Kubë]], 1963]] '''Guevarizmi''' është një teori e [[Revolucioni komunist|revolucionit komunist]] dhe një [[Strategjia ushtarake|strategji ushtarake]] e [[Lufta guerile|luftës guerile]] e lidhur me [[revolucionari]]n marksist-leninist [[Ernesto Çe Gevara]], një figurë udhëheqëse e [[Revolucioni kuban|Revolucionit Kuban]] që besonte në idenë e [[marksizëm-leninizmi]]t dhe përqafoi parimet e tij.<ref>{{cite book|author-last=Hansing|author-first=Katrin|date=2002|title=Rasta, Race and Revolution: The Emergence and Development of the Rastafari Movement in Socialist Cuba|publisher=LIT Verlag Münster|language=en|isbn=3-8258-9600-5|pages=41–42}}</ref> == Pasqyrë == Pas triumfit të vitit 1959 të [[Revolucioni kuban|Revolucionit Kuban]] të udhëhequr nga një [[foco]] ushtarak nën [[Fidel Castro]], kolegu i tij me prejardhje argjentinase, kozmopolitan dhe marksist, Guevara e shtroi ideologjinë dhe përvojat e tij në një model për emulim (dhe nganjëherë, ndërhyrje të drejtpërdrejtë ushtarake) në mbarë globin. Ndërsa eksportonte një revolucion të tillë "[[Foco|focalist]]" në [[Bolivi]], duke udhëhequr një parti të armatosur pararoje atje në tetor 1967, Guevara u kap dhe u ekzekutua, duke u bërë dëshmor si për lëvizjen komuniste botërore ashtu edhe për socializmin në përgjithësi. Ideologjia e tij promovon eksportimin e revolucionit në çdo vend, udhëheqësi i të cilit mbështetet nga perandoria (Shtetet e Bashkuara) dhe ka rënë në favor të qytetarëve të tij. Guevara flet se si lufta e vazhdueshme guerile që zhvillohet në zonat jourbane mund të kapërcejë liderët. Ai paraqet tre pika që janë përfaqësuese të ideologjisë së tij në tërësi, domethënë se populli mund të fitojë me organizimin e duhur kundër ushtrisë së një kombi; se kushtet që bëjnë të mundur një revolucion mund të vendosen nga forcat popullore; dhe se forcat popullore kanë gjithmonë një avantazh në një mjedis jo urban.<ref>{{cite book|author-last=Guevara|author-first=Ernesto|author-link=Che Guevara|title=Guerrilla Warfare|url=https://archive.org/details/guerrillawarfare0000guev_g9x4|location=New York|publisher=Monthly Review Press|orig-date=1961|date=1998|language=en|isbn=978-0-8032-7075-6|page=[https://archive.org/details/guerrillawarfare0000guev_g9x4/page/8 8]}}</ref> Guevara kishte një interes veçanërisht të madh për luftën guerile, me një përkushtim ndaj teknikave foco, të njohura gjithashtu si fokalizëm (ose ''foquismo'' në spanjisht), që është pararojë nga njësitë e armatosura të vogla, shpesh në vend të [[Partia komuniste|partive komuniste]] të themeluara, duke nisur fillimisht sulmet nga zonat rurale për të mobilizuar trazirat në një front popullor kundër një regjimi të ulur. Pavarësisht nga dallimet në qasje – duke theksuar udhëheqjen guerile dhe sulmet e guximshme që shkaktojnë kryengritje të përgjithshme, në vend që të konsolidojë pushtetin politik në bastionet ushtarake përpara se të zgjerohej në ato të reja – Guevara mori frymëzim të madh nga nocioni [[Maozimi|maoist]] i një “[[Lufta e popullit|lufte të zgjatur popullore]]” dhe simpatizoi luftën e [[Mao Ce Duni]]t. [[Republika Popullore e Kinës]] në [[Ndarja sino-sovjetike|ndarjen sino-sovjetike]]. Kjo polemikë mund të shpjegojë pjesërisht largimin e tij nga Kuba pro-sovjetike e Kastros në mesin e viteve 1960. Guevara gjithashtu tërhoqi paralele të drejtpërdrejta me shokët e tij komunistë bashkëkohorë në [[Viet Cong]], duke nxitur një strategji guerile me shumë fronte për të krijuar "dy, tre, shumë vietname".<ref>{{cite web|url=http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm|title=Rough Draft of History: 'All Right, Let's Get the @#!*% Out of Here'|archive-url=https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm|archive-date=26 nëntor 2005|author-first=Richard|author-last=Gott|date=11 gusht 2005|language=en}}</ref> Në vitet e fundit të Guevarës, pasi u largua nga Kuba, ai këshilloi lëvizjet [[Paraushtria|paraushtarake]] komuniste në [[Afrikë]] dhe [[Amerika Latine|Amerikën Latine]], duke përfshirë një të ri [[Laurent-Désiré Kabila]], sundimtar i ardhshëm i [[Zaire]]/[[Republika Demokratike e Kongos]]. Më në fund, ndërsa drejtonte një bandë të vogël fokalistësh të kuadrove guerile në Bolivi, Guevara u kap dhe u vra. Vdekja e tij dhe dështimi afatshkurtër i taktikave të tij guevariste mund të kenë ndërprerë luftërat përbërëse guerile brenda [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]] më të madhe për një kohë dhe madje të dekurajuar përkohësisht sponsorizimin sovjetik dhe kuban për fokalizëm. Lëvizjet komuniste në zhvillim dhe radikalizmi tjetër bashkëudhëtar i kohës ose kaluan në [[Luftë guerile urbane|luftën guerile urbane]] para fundit të viteve 1960 dhe/ose shpejt ringjallën strategjitë e bazuara në rurale të Maoizmit dhe Guevarizmit, tendenca që u përshkallëzuan në mbarë botën përgjatë viteve 1970, duke dhe i madh me mbështetjen e [[Lista e shteteve socialiste|shteteve komuniste]] dhe [[Bashkimi Sovjetike|Bashkimit Sovjetik]] në përgjithësi si dhe Kubës së Kastros në veçanti. Një tjetër ithtar i guevarizmit ishte intelektuali francez [[Régis Debray]], i cili mund të shihej si një përpjekje për të krijuar një kuadër teorik koherent, unitar mbi këto baza. Debray është thyer që atëherë me këtë. == Kritika == Guevarizmi është kritikuar nga një perspektivë [[Anarkizmi|anarkiste]] [[Anarkizmi kryengritës|revolucionare]] nga [[Abraham Guillén]], një nga taktikët kryesorë të luftës guerile urbane në [[Uruguaj]] dhe [[Brazil]]. Guillen pohoi se qytetet janë një terren më i mirë për guerrilën sesa fshatrat (Guillen ishte një veteran i [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle]]). Ai kritikoi [[Luftërat për çlirimin kombëtar|lëvizjet guevariste të çlirimit kombëtar]] (si [[Tupamaros]] uruguaian, një nga grupet e shumta që ai ndihmoi si këshilltar ushtarak).<ref>{{Cite book|url=https://libcat.simmons.edu/Record/b1184724/TOC|isbn=9780691078854|title=Guerrillas and revolution in Latin America : A comparative study of insurgents and regimes since 1956 /|year=1992|publisher=Princeton University Press|language=en}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Çe Gevara]] [[Kategoria:Teoria komuniste]] [[Kategoria:Revolucioni kuban]] [[Kategoria:Taktika lufte guerile]] [[Kategoria:Marksizëm-Leninizëm]] 3sc1la07jv7x3gvztzxm102ws6oqgvv 0 344407 2978466 2935143 2026-05-07T21:12:48Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978466 wikitext text/x-wiki {{Për përmirësim|Përkthimi jo i saktë i termeve dhe mospërfshirja e termit në kontekstin e gjuhës shqipe dhe trojeve shqiptare}} [[Skeda:Confiance Kent fight.jpg|thumb|upright=1.35|[[East Indiaman]] [[Kent (anije e vitit 1799)''Kent'']] (majtas) duke luftuar me [[Confiance (anije e vitit 1797)|''Confiance'']], një privateer i komanduar nga [[Korsarët francezë|korsari francez]] [[Robert Surcouf]] në tetor 1800, siç përshkruhet në një pikturë nga [[Ambroise Louis Garneray]].]] Një '''privateer''' është një person privat ose anije që angazhohet në luftën detare nën një komision lufte.<ref>{{Cite book|title=Mercenaries, pirates and sovereigns|url=https://archive.org/details/mercenariespirat0000thom|url-access=registration|last=Thomson|first=Janice E|publisher=Princeton University Press|year=1994|location=New Jersey, United States|language=en|pages=310/3153|isbn=9780691086583}}</ref> Meqenëse grabitja nën armë ishte një aspekt i zakonshëm i tregtisë në det, deri në fillim të shekullit të 19-të të gjitha anijet tregtare mbanin armë. Një autoritet sovran ose i deleguar lëshonte komisione, të referuara gjithashtu si [[Letra e markës|letra të markës]], gjatë kohës së luftës. Komisioni e fuqizoi mbajtësin të kryente të gjitha format e armiqësisë të lejueshme në det me përdorimet e luftës. Kjo përfshinte sulmimin e anijeve të huaja dhe marrjen e tyre si [[Çmimi (ligji)|çmime]] dhe marrjen rob të ekuipazheve për shkëmbim. Anijet e kapur ishin subjekt i dënimit dhe shitjes sipas ligjit të çmimeve, me të ardhurat të ndara sipas përqindjes midis sponsorëve të privateer, pronarëve të anijeve, kapitenëve dhe ekuipazhit. Një përqindje e përqindjes zakonisht shkonte tek emetuesi i komisionit (d.m.th. sovrani). Privateering i lejoi sovranët të rrisin të ardhurat për luftë duke mobilizuar anije të armatosura private dhe detarë për të plotësuar pushtetin shtetëror. Për pjesëmarrësit, privateering siguroi potencialin për të ardhura dhe fitime më të mëdha sesa mund të arrihet si një marinar tregtar ose peshkatar. Megjithatë, ky nxitje rriti rrezikun që privateer-ët t'i drejtoheshin [[Pirateria|piraterisë]] kur mbaroi lufta. Komisioni zakonisht mbronte privateer-ët nga akuzat për piraterinë, por në praktikë ligjshmëria historike dhe statusi i privateers mund të ishte i paqartë. Në varësi të sovranit specifik dhe periudhës kohore, komisionet mund të lëshohen me nxitim; privatët mund të ndërmarrin veprime përtej asaj që ishte autorizuar në komision, duke përfshirë edhe pas skadimit të tij. Një privateer që vazhdoi bastisjen pas skadimit të një komisioni ose nënshkrimit të një traktati paqeje mund të përballet me akuza për pirateri. Rreziku i piraterisë dhe shfaqja e sistemit modern shtetëror të kontrollit të qendërzuar ushtarake shkaktoi rënien e privateering deri në fund të shekullit të 19-të. ==Privateers të shquar== Privateers që konsideroheshin të ligjshëm nga qeveritë e tyre përfshijnë: * [[Miguel Enríquez (privateer)|Miguel Enríquez]] (Portoriko) * [[Pieter van der Does]] ([[Perandoria Holandeze]]) * [[Amaro Pargo]] ([[Perandoria Spanjolle]] ose ''Monarkia Hispanike'') * [[Hajredin Barbarosa]] ([[Perandoria Osmane]]) * [[Robert Surcouf]] (Francë) * [[Lars Gathenhielm]] (Suedi) * [[Francis Drake|Sir Francis Drake]] (Angli) * [[John Hawkins|Sir John Hawkins]] (Angli) * [[Juana Larando]] (Basque Country) ==Anije== Sipërmarrësit konvertuan shumë lloje të ndryshme anijesh në privateers, duke përfshirë anije luftarake të vjetruara dhe anije tregtare të rindërtuara. Investitorët do të armatosnin anijet dhe do të rekrutonin ekuipazhe të mëdha, shumë më të mëdha se sa do të mbante një tregtar ose një anije detare, në mënyrë që të grumbullonin çmimet që kapnin. Privateers në përgjithësi lundronin në mënyrë të pavarur, por nuk ishte e panjohur për ta formimi i skuadroneve, apo bashkëpunimi me marinën e rregullt. Një numër privateers ishin pjesë e flotës angleze që kundërshtoi [[Armada Spanjolle|Armadën Spanjolle]] më 1588. Privateers në përgjithësi shmangnin takimet me anijet luftarake, pasi takime të tilla do të ishin në rastin më të mirë të padobishme. Megjithatë, takime të tilla ndodhën. Për shembull, në vitin 1815 ''[[Chasseur (1812 clipper)|Chasseur]]'' takoi [[HMS St Lawrence (1813)|HMS ''St Lawrence'']], vetë një ish-privateer amerikane, duke e ngatërruar atë me një tregtar deri vonë; në këtë rast, megjithatë, privati mbizotëroi. Shtetet e Bashkuara përdorën [[Skuadrilja (detare)|skuadrone]] të përziera [[fregata]]sh dhe private në [[Lufta Revolucionare Amerikane|Luftën Revolucionare Amerikane]]. Pas [[Revolucioni francez|Revolucionit Francez]], privateers francezë u bënë një kërcënim për anijet britanike dhe amerikane në Atlantikun perëndimor dhe Karaibe, duke rezultuar në [[Kuazi-lufta|Kuazi-Luftën]], një konflikt i shkurtër midis Francës dhe Shteteve të Bashkuara, i zhvilluar kryesisht në det, dhe për blerjen e [[Bermuda sloop]] nga Marina Mbretërore për të luftuar privatët francezë.<ref>[https://web.archive.org/web/20080706070951/http://www.geocities.com/mhicgherri/rn23.html Bermuda Gazette and Weekly Advertiser] August 15, 1795</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Privateers| ]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] [[Kategoria:Pushtet luftarake]] [[Kategoria:Profesione të vjetruara]] q5k0r3zkw5c337p4ioxvfn0mlq9nqxm 0 344541 2978221 2977773 2026-05-07T12:20:28Z Birdie 19592 2978221 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Apremont |native name= |commune status=Komunë |image=Apremont (60), rue du 11 novembre.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms=Blason apremont.svg |arrondissement=[[Qarku Senlis|Senlis]] |canton=[[Kantoni Chantilly|Chantilly]] |coordinates={{Coord|49.2241666667|2.50972222222|display=title}} |INSEE=60022 |postal code=60300 |mayor=Michel Dagniaux |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de l'Aire Cantilienne |elevation m= |elevation min m=54 |elevation max m=126 |area km2=13,62 |population=636 |population date=Janar 2023 |population demonym= Apremontois |website= [https://www.mairie-apremont60.fr mairie-apremont60.fr]}} '''Apremont''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Apremont bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Oise]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Epërmet e Francës]]. Komuna ka një popullsi prej 636 banorë dhe sipërfaqe 13,62 km², me një dendësi prej 47 banor/km². ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-60022#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |445 |1861 |665 |1911 |603 |1962 |603 |1968 |662 |1975 |785 |1982 |861 |1990 |862 |1999 |813 |2006 |742 |2011 |705 |2016 |673 |2021 |640 |2023 |636 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-60022 INSEE] {{commonscat|Apremont (Oise)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Oise|Apremont]] tury5habhbyf93gixo8vjgtkpyzhipt 14 347545 2978459 2623941 2026-05-07T21:12:45Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978459 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte detare]] gysalc20r55ij9evixn86nxbwv10269 14 348243 2978379 2628964 2026-05-07T21:06:44Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978379 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Lloje të forcave ushtarake]] 6lzwiho1hvop2xx9d0m6xx2wpob9h89 0 348253 2978463 2797158 2026-05-07T21:12:46Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978463 wikitext text/x-wiki {{cung}} [[File:Flickr_-_The_U.S._Army_-_Convoy_Operations.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flickr_-_The_U.S._Army_-_Convoy_Operations.jpg|parapamje|Një kolonë [[Kamioni|kamionësh]] të [[Ushtria e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|ushtrisë amerikane]] në [[Havai]].]] Një '''kolonë''' është një grup [[Automjeti|automjetesh]], zakonisht mjete motorike ose [[Anija|anije]], që udhëtojnë së bashku për mbështetje dhe mbrojtje të ndërsjellë. Shpesh, një kolonë organizohet me mbështetje të armatosur mbrojtëse dhe mund të ndihmojë në ruajtjen e kohezionit brenda një njësie. Mund të përdoret gjithashtu në një kuptim joushtarak, për shembull kur vozitni nëpër zona të largëta. == Shiko edhe == * [[Kamioni]] == Referime == [[Kategoria:Transport rrugor]] [[Kategoria:Transport ujor]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] a1x0zjlwn12f3fkksut7ssxvff1yudg 0 348797 2978485 2965827 2026-05-07T21:13:21Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978485 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Ora e fundit të botës | logo = File:Doomsday clock (1.5 minutes).svg | logo_size = 120px | logo_caption = Ora e Kijametit e fotografuar në vendosjen e saj "89 sekonda deri në mesnatë", e ndryshuar për herë të fundit në janar 2025 | first = {{start date|1947|06}} | last = 28 janar 2025 | frequency = Çdo vit }} '''Ora e Kijametit'''{{Efn|Germëzuar edhe si '''Ora e Kiametit'''<ref>{{Cite web|url=https://www.koha.net/veshtrime/covid-19-dhe-ora-e-kiametit|title=COVID-19 dhe ora e kiametit|publisher=Grupi Koha|work=Koha.net|lang=sq|last=Harlem Brundtland|first=Gro|type=op-ed}}</ref>}} ose '''Ora e fundit të botës<ref>{{Cite web|last=M.|first=K.|date=2023-01-24|title=Ora e “fundit e botës’’, ekspertët: Jemi më pranë Apokalipsit|url=https://dosja.al/bota/ora-e-fundit-e-botes-ekspertet-jemi-me-prane-apokalipsit-i274070|access-date=2025-01-29|website=Dosja.al|language=sq}}</ref>''' (në [[anglisht]]: <span lang="en" dir="ltr">The '''Doomsday Clock'''</span>) është një simbol që përfaqëson gjasat e një [[Rreziku global katastrofik|katastrofe globale]] të shkaktuar nga njeriu, sipas mendimit të anëtarëve të ''[[Buletini i Shkencëtarëve Atomikë|Buletinit të Shkencëtarëve Atomikë]]''.<ref>{{Cite news|title=Science and Security Board|language=en-US|work=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]|url=http://thebulletin.org/science-and-security-board|url-status=live|access-date=3 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316152503/http://thebulletin.org/science-and-security-board|archive-date=16 mars 2017}}</ref> E mbajtur që nga viti 1947, ora është një metaforë për kërcënimet ndaj njerëzimit nga përparimet e pakontrolluara shkencore dhe teknologjike. Një katastrofë hipotetike globale përfaqësohet nga mesnata e orës, me opinionin e ''Buletinit'' se sa afër është bota me atë të përfaqësuar nga një numër i caktuar minutash ose sekondash deri në mesnatë, të vlerësuar në janar të çdo viti. Faktorët kryesorë që ndikojnë në orën janë [[Arma bërthamore|rreziku bërthamor]] dhe [[ndryshimet klimatike]].<ref>{{Cite web|last=Stover|first=Dawn|date=26 shtator 2013|title=How Many Hiroshimas Does it Take to Describe Climate Change?|url=http://thebulletin.org/how-many-hiroshimas-does-it-take-describe-climate-change|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929095819/https://thebulletin.org/how-many-hiroshimas-does-it-take-describe-climate-change/|archive-date=2013-09-29|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]}}</ref> Bordi i Shkencës dhe Sigurisë i ''Buletinit'' monitoron zhvillimet e reja në shkencat dhe teknologjinë e jetës që mund të shkaktojnë dëm të pakthyeshëm për njerëzimin.<ref name="2007PressRelease">{{Cite news|date=17 janar 2007|title='Doomsday Clock' Moves Two Minutes Closer To Midnight|work=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]|url=http://thebulletin.org/press-release/doomsday-clock-moves-two-minutes-closer-midnight|url-status=dead|access-date=6 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826180458/https://thebulletin.org/press-release/doomsday-clock-moves-two-minutes-closer-midnight/|archive-date=2013-08-26}}</ref> Vendosja origjinale e orës në vitin 1947 ishte shtatë minuta deri në mesnatë. Që atëherë është vendosur mbrapsht tetë herë dhe përpara 17 herë për një total prej 25. Koha më e largët nga mesnata ishte 17 minuta në 1991, dhe më e afërta është 90 sekonda, e vendosur më 24 janar 2023. Ora u zhvendos në dy minuta e gjysmë në 2017, më pas në dy minuta deri në mesnatë në janar 2018 dhe u la e pandryshuar në 2019.<ref name="bulletin2019">{{Cite web|date=24 janar 2019|title=Doomsday Clock 2019 Time|url=https://thebulletin.org/doomsday-clock/current-time/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190124194613/https://thebulletin.org/doomsday-clock/current-time/|archive-date=24 janar 2019|access-date=24 janar 2019|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]}}</ref>{{Cbignore}}Në janar 2020, u zhvendos përpara në 100 sekonda (1&nbsp;minutë, 40&nbsp;sekonda) para mesnate.<ref name="james">{{Cite web|last=James|first=Sara|date=24 janar 2020|title='If there's ever a time to wake up, it's now': Doomsday Clock moves 20-seconds closer to midnight|url=https://www.abc.net.au/news/2020-01-24/doomsday-clock-moves-closest-to-midnight-in-73-year-history/11896294|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124004440/https://www.abc.net.au/news/2020-01-24/doomsday-clock-moves-closest-to-midnight-in-73-year-history/11896294|archive-date=24 janar 2020|access-date=24 janar 2020|website=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation}}</ref> Vendosja e orës mbeti e pandryshuar në 2021 dhe 2022. Në janar 2023, ajo u zhvendos në 90&nbsp;sekonda (1&nbsp;minutë,&nbsp;30 sekonda) para mesnatës.<ref name="bulletin2023">{{Cite web|date=24 janar 2023|title=Doomsday Clock set at 90 seconds to midnight|url=https://thebulletin.org/2023/01/press-release-doomsday-clock-set-at-90-seconds-to-midnight/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124152126/https://thebulletin.org/2023/01/press-release-doomsday-clock-set-at-90-seconds-to-midnight/|archive-date=24 janar 2023|access-date=24 janar 2023|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]}}</ref> Që nga viti 2010, ora është zhvendosur përpara katër minuta e tridhjetë sekonda dhe ka ndryshuar me pesë minuta e tridhjetë sekonda që nga viti 1947. == Historia == [[Skeda:Bulletin_Atomic_Scientists_Cover.jpg|parapamje| Kopertina e botimit të ''Buletinit të 1947 të Shkencëtarëve Atomik'', me Orën e Ditës së Kijametit në "shtatë minuta deri në mesnatë"]] Origjina e Doomsday Clock mund të gjurmohet në grupin ndërkombëtar të studiuesve të quajtur Shkencëtarët Atomikë të Çikagos, të cilët kishin marrë pjesë në [[Projekti Amerikan i bombës bërthamore|Projektin Manhattan]].<ref name="The Spokesman-Review">{{Cite news|date=16 tetor 2006|title=Doomsday Clock moving closer to midnight?|work=[[The Spokesman-Review]]|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1314&dat=20061016&id=tGdWAAAAIBAJ&pg=5932,5424494|url-status=live|access-date=28 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127184452/https://news.google.com/newspapers?nid=1314&dat=20061016&id=tGdWAAAAIBAJ&pg=5932%2C5424494|archive-date=27 nëntor 2021}}</ref> Pas [[Hedhja e Bombës Bërthamore në Hiroshima dhe Nagasaki|bombardimeve atomike të Hiroshimës dhe Nagasakit]], ata filluan të botonin një buletin [[Mimeografi|me mimeografi]] dhe më pas revistën ''Buletin of the Atomic Scientists'', e cila, që nga fillimi i saj, ka përshkruar Orën në çdo kopertinë. Ora u përfaqësua për herë të parë në vitin 1947, kur bashkëthemeluesi i ''Buletinit'' Hyman Goldsmith i kërkoi artistit [[Martyl Langsdorf]] (gruaja e bashkëpunëtores kërkimore [[Projekti Amerikan i bombës bërthamore|të projektit Manhattan]] dhe nënshkruesit [[Peticion Szilárd|të peticionit Szilárd]][[Alexander Langsdorf, Jr.|, Alexander Langsdorf, Jr.]]) të hartonte një kopertinë për numrin e qershorit 1947 të revistës. Siç shpjegoi më vonë [[Eugene Rabinowitch]], një tjetër bashkëthemelues i ''Buletinit'': {{Quote|Ora e ''Buletinit'' nuk është një matës për të regjistruar ngritjet dhe uljet e luftës ndërkombëtare për pushtet; ai synon të pasqyrojë ndryshimet themelore në nivelin e rrezikut të vazhdueshëm në të cilin njerëzimi jeton në epokën bërthamore...<ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1893&dat=19840222&id=tbcfAAAAIBAJ&pg=2249,3820904|title=The Doomsday Clock|newspaper=[[Southeast Missourian]]|date=22 shkurt 1984|access-date=28 shkurt 2021|archive-date=19 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210719020936/https://news.google.com/newspapers?nid=1893&dat=19840222&id=tbcfAAAAIBAJ&pg=2249%2C3820904|url-status=live}}</ref>|sign=|source=}} Langsdorf zgjodhi një orë për të pasqyruar urgjencën e problemit: si një numërim mbrapsht, Ora sugjeron që shkatërrimi do të ndodhë natyrshëm nëse dikush nuk merr masa për ta ndaluar atë.<ref>{{Cite news|date=26 janar 2018|title=Running the 'Doomsday Clock' is a full-time job. Really.|publisher=CNN|url=https://www.cnn.com/2018/01/26/world/doomsday-clock-scientists-trnd/index.html|url-status=live|access-date=29 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203183529/https://www.cnn.com/2018/01/26/world/doomsday-clock-scientists-trnd/index.html|archive-date=3 dhjetor 2019}}</ref> Në janar 2007, stilisti [[Michael Bierut]], i cili ishte në Bordin Drejtues të ''Buletinit'', ridizajnoi Orën e Kijametit për t'i dhënë asaj një ndjenjë më moderne. Në vitin 2009, ''Buletini'' ndërpreu botimin e tij të shtypur dhe u bë një nga botimet e para të shtypura në SHBA që u bë tërësisht dixhital; Ora gjendet tani si pjesë e logos në faqen e internetit të ''Buletinit''. Informacion rreth Simpoziumi i Orës së Kijametit.<ref name="Doomsday Clock Symposium">{{Cite web|title=Doomsday Clock Symposium|url=http://thebulletin.org/press-release/2013-doomsday-clock-symposium|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140722220038/http://thebulletin.org/press-release/2013-doomsday-clock-symposium/|archive-date=2014-07-22|access-date=10 shtator 2013|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]}}</ref> një afat kohor i cilësimeve të orës.<ref name=":0">{{Cite web|date=janar 2015|title=Timeline|url=https://thebulletin.org/doomsday-clock/timeline/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624132114/https://thebulletin.org/doomsday-clock/|archive-date=24 qershor 2023|access-date=9 shkurt 2021|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]}}</ref> dhe shfaqje multimediale rreth historisë dhe kulturës së Orës<ref>{{Cite web|title=A Timeline of Conflict, Culture, and Change|url=http://thebulletin.org/multimedia/timeline-conflict-culture-and-change|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010022254/http://thebulletin.org/multimedia/timeline-conflict-culture-and-change|archive-date=10 tetor 2017|access-date=20 qershor 2013|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]}}</ref> mund të gjenden gjithashtu në faqen e internetit të ''Buletinit''. Simpoziumi i 5-të i Orës së Kijametit<ref name="Doomsday Clock Symposium"/> u mbajt më 14 nëntor 2013, në [[Uashington D.C.|Uashington, DC]]; ishte një aktivitet njëditor që ishte i hapur për publikun dhe përfshinte panelistë që diskutonin çështje të ndryshme mbi temën "Të komunikosh katastrofën". Pati gjithashtu një ngjarje në mbrëmje në [[Muzeu Hirshhorn dhe Kopshti i Skulpturave|Muzeun Hirshhorn dhe Kopshtin e Skulpturave]] në lidhje me ekspozitën aktuale të Hirshhorn, "Kontrolli i dëmeve: Arti dhe shkatërrimi që nga viti 1950".<ref name="November 15, 2013">{{Cite web|date=2013|title=Damage Control: Art and Destruction Since 1950|url=http://www.hirshhorn.si.edu/collection/programs-calendar/#collection=damage-control|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104221329/http://www.hirshhorn.si.edu/collection/programs-calendar/#collection=damage-control|archive-date=4 nëntor 2013|access-date=15 nëntor 2013|website=[[Hirshhorn Museum and Sculpture Garden]]}}</ref> Diskutimet e panelit, të mbajtura në [[Shoqata Amerikane për Avancimin e Shkencës|Shoqatën Amerikane për Avancimin e Shkencës]], u transmetuan drejtpërdrejt nga faqja e internetit {{'}} ''Buletinit'' dhe mund të shihen ende atje.<ref>{{Cite web|title=5th Doomsday Clock Symposium|url=http://thebulletin.org/multimedia/2013-doomsday-clock-symposium|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803024636/http://thebulletin.org/multimedia/2013-doomsday-clock-symposium|archive-date=3 gusht 2017|access-date=14 shtator 2013|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]}}</ref> Duke reflektuar ngjarje ndërkombëtare të rrezikshme për njerëzimin, Ora është rregulluar 25 herë që nga fillimi i saj në 1947, kur ishte vendosur në "shtatë minuta deri në mesnatë".<ref>{{Cite news|date=10 janar 2012|title=Doomsday Clock ticks closer to midnight|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/checkpoint-washington/post/doomsday-clock-ticks-closer-to-midnight/2012/01/10/gIQAXpKfoP_blog.html|url-status=live|access-date=10 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204230520/https://www.washingtonpost.com/blogs/checkpoint-washington/post/doomsday-clock-ticks-closer-to-midnight/2012/01/10/gIQAXpKfoP_blog.html|archive-date=4 dhjetor 2019}}</ref> == Baza për cilësimet == "Mesnata" ka një kuptim më të thellë përveç kërcënimit të vazhdueshëm të luftës. Ka elemente të ndryshme që merren parasysh kur shkencëtarët nga ''Buletini i Shkencëtarëve Atomik'' vendosin se çfarë do të thotë Midnight dhe "katastrofë globale" në një vit të caktuar. Ato mund të përfshijnë "politikën, energjinë, armët, diplomacinë dhe shkencën e klimës";<ref name="NPR.org">{{Cite news|title=The Doomsday Clock Is Reset: Closest To Midnight Since The 1950s|work=NPR.org|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2017/01/26/511592700/the-doomsday-clock-is-now-30-seconds-closer-to-midnight|url-status=live|access-date=18 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191127221534/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2017/01/26/511592700/the-doomsday-clock-is-now-30-seconds-closer-to-midnight|archive-date=27 nëntor 2019}}</ref> burimet e mundshme të kërcënimit përfshijnë kërcënimet bërthamore, ndryshimet klimatike, [[Bioterrorizmi|bioterrorizmin]] dhe [[Inteligjenca artificiale|inteligjencën artificiale]]. Anëtarët e bordit gjykojnë Midnight duke diskutuar se sa afër mendojnë se njerëzimi është me fundin e qytetërimit. Në vitin 1947, në [[Lufta e Ftohtë (1947-1953)|fillim të Luftës së Ftohtë]], Ora filloi në shtatë minuta deri në mesnatë.<ref name=":0"/> == Luhatjet dhe kërcënimet == Përpara janarit 2020, dy pikat më të ulëta për Orën e Kijametit ishin në vitin 1953 (kur Ora u vendos në dy minuta deri në mesnatë, pasi SHBA dhe Bashkimi Sovjetik filluan testimin e bombave me hidrogjen) dhe në vitin 2018, pas dështimit të liderëve botërorë për të adresuar tensionet në lidhje me armët bërthamore dhe çështjet e ndryshimeve klimatike. Në vitet e tjera, koha e orës ka luhatur nga 17 minuta në 1991 në 2&nbsp;minuta 30&nbsp;sekonda në 2017.<ref name=":0"/><ref name="Closer">{{Cite news|last=Koran|first=Laura|date=25 janar 2018|title='Doomsday clock' ticks closer to apocalyptic midnight|work=[[CNN]]|url=https://www.cnn.com/2018/01/25/politics/doomsday-clock-closer-nuclear-midnight/index.html|url-status=live|access-date=25 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103111015/https://www.cnn.com/2018/01/25/politics/doomsday-clock-closer-nuclear-midnight/index.html|archive-date=3 nëntor 2019}}</ref> Duke diskutuar ndryshimin në  në 2017, përdorimi i parë i një fraksioni në historinë e Orës, [[Lawrence Krauss]], një nga shkencëtarët nga ''Buletini'', paralajmëroi se liderët politikë duhet të marrin vendime të bazuara në fakte dhe ato fakte "duhet të merren parasysh. llogari nëse do të ruhet e ardhmja e njerëzimit”.<ref name="NPR.org"/> Në një njoftim nga ''Buletini'' për statusin e Orës, ata shkuan aq larg për të bërë thirrje për veprim nga zyrtarët publikë "të mençur" dhe qytetarët "të mençur" për të bërë një përpjekje për të larguar jetën njerëzore nga katastrofa, ndërsa njerëzit ende munden. .<ref name=":0" /> Më 24 janar 2018, shkencëtarët e zhvendosën orën në dy minuta deri në mesnatë, bazuar në kërcënimet më të mëdha në fushën bërthamore. Shkencëtarët thanë për lëvizjet e fundit nga [[Koreja e Veriut]] nën [[Kim Xhong-un]] dhe administratën e [[Donald Trump]] në SHBA: "Retorika hiperbolike dhe veprimet provokuese nga të dyja palët kanë rritur mundësinë e një lufte bërthamore nga aksidenti ose nga llogaritja e gabuar".<ref name="Closer"/> Ora mbeti e pandryshuar në vitin 2019 për shkak të kërcënimeve të dyfishta të armëve bërthamore dhe ndryshimeve klimatike, dhe problemi i këtyre kërcënimeve që u përkeqësuan vitin e kaluar nga përdorimi në rritje i luftës së informacionit për të minuar demokracinë në mbarë botën, duke rritur rrezikun nga këto dhe kërcënime të tjera dhe duke vënë në rrezik të jashtëzakonshëm të ardhmen e qytetërimit”.<ref name="bulletin2019"/> Më 23 janar 2020, Ora u zhvendos në 100 sekonda (1 minutë, 40 sekonda) para mesnatës. Kryetari ekzekutiv i ''Buletinit'', [[Jerry Brown]], tha se "rivaliteti i rrezikshëm dhe armiqësia midis superfuqive rrit gjasat e gabimeve bërthamore... Ndryshimet klimatike thjesht e komplikojnë krizën".<ref name="james"/> Cilësimi "100 sekonda deri në mesnatë" mbeti i pandryshuar në 2021 dhe 2022. Më 24 janar 2023, Ora u zhvendos në 90 sekonda (1 minutë, 30 sekonda) para mesnatës, që do të thotë se cilësimi aktual i orës është më i afërti që ka qenë ndonjëherë në mesnatë që nga fillimi i saj në 1947. Ky rregullim i atribuohet kryesisht [[Kërcënimet bërthamore gjatë pushtimit rus të Ukrainës|rrezikut të përshkallëzimit bërthamor]] që doli nga [[Pushtimi rus i Ukrainës në 2022|pushtimi rus i Ukrainës]]. Arsyet e tjera që u përmendën përfshinin ndryshimet klimatike, kërcënimet biologjike si [[COVID-19]] dhe rreziqet që lidhen me dezinformimin dhe [[teknologjitë përçarëse]].<ref name="bulletin2023"/> == Pritja == Ora e Kijametit është bërë një metaforë e njohur botërisht sipas ''The Two-Way'', një blog NPR.<ref>{{Cite news|date=25 janar 2018|title=Doomsday Clock Moves Closer To Midnight, We're 2 Minutes From World Annihilation|work=The Two-Way|publisher=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2018/01/25/580670125/doomsday-clock-moves-closer-to-midnight-were-2-minutes-from-world-annihilation|url-status=live|access-date=29 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209060424/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2018/01/25/580670125/doomsday-clock-moves-closer-to-midnight-were-2-minutes-from-world-annihilation|archive-date=9 dhjetor 2019}}</ref> Sipas ''Buletinit'', Ora tërheq më shumë vizitorë të përditshëm në faqen e ''Buletinit'' se çdo veçori tjetër.<ref name="slate">{{Cite news|last=Barasch|first=Alex|date=26 janar 2018|title=What The Doomsday Clock Doesn't Tell Us|work=Slate Magazine|url=https://slate.com/technology/2018/01/what-the-doomsday-clock-doesnt-tell-us.html|url-status=live|access-date=29 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190308200823/https://slate.com/technology/2018/01/what-the-doomsday-clock-doesnt-tell-us.html|archive-date=8 mars 2019}}</ref> [[Anders Sandberg]] i [[Instituti i Ardhmërisë së Njerëzimit|Institutit të Ardhmërisë së Njerëzimit]] ka deklaruar se "çanta e kërcënimeve" të përziera aktualisht së bashku nga Ora mund të shkaktojë paralizë. Njerëzit mund të kenë më shumë gjasa të kenë sukses në sfida më të vogla, në rritje; për shembull, marrja e hapave për të parandaluar shpërthimin aksidental të armëve bërthamore ishte një hap i vogël por domethënës drejt shmangies së luftës bërthamore.<ref name="nyt">{{Cite news|last=Chan|first=Sewell|author-link=Sewell Chan|date=2018|title=Doomsday Clock Is Set at 2 Minutes to Midnight, Closest Since 1950s|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2018/01/25/world/americas/doomsday-clock-nuclear-scientists.html|url-status=live|access-date=29 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104070343/https://www.nytimes.com/2018/01/25/world/americas/doomsday-clock-nuclear-scientists.html|archive-date=4 janar 2020}}</ref><ref>{{Cite news|date=24 shkurt 2016|title=Is the Doomsday Clock Still Relevant?|work=[[Live Science]]|url=https://www.livescience.com/53801-doomsday-clock-relevance.html|url-status=live|access-date=29 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102194713/https://www.livescience.com/53801-doomsday-clock-relevance.html|archive-date=2 nëntor 2019}}</ref> Alex Barasch në ''[[Slate (revistë)|Slate]]'' argumenton se "Vendosja e njerëzimit në një vigjilencë të lartë të përhershme dhe të përgjithshme nuk është e dobishme kur bëhet fjalë për politikën ose shkencën" dhe kritikon ''Buletinin'' për as shpjegimin dhe as përpjekjen për të përcaktuar metodologjinë e tyre.<ref name="slate"/> Psikologu njohës [[Steven Pinker]] kritikoi ashpër Orën e Fundit si një marifet politik, duke treguar fjalët e themeluesit të saj se qëllimi i saj ishte "të ruante qytetërimin duke i trembur njerëzit në racionalitet". Ai deklaroi se është jokonsistente dhe nuk bazohet në asnjë tregues objektiv të sigurisë, duke përdorur si shembull të qenit më larg nga mesnata e vitit 1962 gjatë [[Kriza e Raketave Kubane|krizës së raketave Kubane]] sesa në "2007 shumë më të qetë". Ai argumentoi se ishte një shembull tjetër i prirjes së njerëzimit drejt pesimizmit historik dhe e krahasoi atë me parashikimet e tjera të vetëshkatërrimit që mbetën të paplotësuara.<ref>{{Cite book|last=Pinker|first=Steven|url=https://books.google.com/books?id=R5KADwAAQBAJ|title=Enlightenment Now: The Case for Reason, Science, Humanism, and Progress|date=2019|publisher=Penguin|isbn=978-0-14-311138-2|pages=308–11|author-link=Steven Pinker}}</ref> Mediat konservatore shpesh kanë kritikuar ''Buletinin'' dhe Orën e Kiametit. Keith Payne shkruan në ''[[Rishikimi Kombëtar|National Review]]'' se Clock mbivlerëson efektet e "zhvillimeve në fushat e testimit bërthamor dhe kontrollit formal të armëve".<ref>{{Cite news|date=18 janar 2010|title=Precision Prediction|work=[[National Review]]|url=http://www.nationalreview.com/article/228975/precision-prediction-keith-b-payne|url-status=live|access-date=29 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125081901/https://www.nationalreview.com/2010/01/precision-prediction-keith-b-payne/|archive-date=25 janar 2020}}</ref> Tristin Hopper në ''[[Posta Kombëtare|National Post]]'' pranon se "ka shumë gjëra për t'u shqetësuar në lidhje me ndryshimin e klimës", por thotë se ndryshimi i klimës nuk është në të njëjtën ligë me shkatërrimin total bërthamor.<ref name="national post">{{Cite news|date=25 janar 2018|title=Why the Doomsday Clock is an idiotic indicator the world's media should ignore|work=[[National Post]]|url=https://nationalpost.com/news/world/why-the-doomsday-clock-is-an-idiotic-indicator-the-worlds-media-should-ignore|url-status=live|access-date=29 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602125828/https://nationalpost.com/news/world/why-the-doomsday-clock-is-an-idiotic-indicator-the-worlds-media-should-ignore|archive-date=2 qershor 2023}}</ref> Përveç kësaj, disa kritikë e akuzojnë ''Buletinin'' se po shtyn një axhendë politike.<ref name="nyt"/><ref name="national post" /><ref>{{Cite news|date=26 janar 2017|title=Doomsday Clock moves closer to midnight|work=CBS News|url=https://www.cbsnews.com/news/doomsday-clock-destroying-civilization-scientists-president-trump/|url-status=live|access-date=29 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203183528/https://www.cbsnews.com/news/doomsday-clock-destroying-civilization-scientists-president-trump/|archive-date=3 dhjetor 2019}}</ref><ref>{{Cite news|date=25 janar 2019|title=The Famed 'Doomsday Clock' Is Little More Than A Liberal Angst Meter|work=[[Investor's Business Daily]]|url=https://www.investors.com/politics/commentary/the-doomsday-clock-measures-liberal-angst-not-global-risk/|url-status=live|access-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201229131818/https://www.investors.com/politics/commentary/the-doomsday-clock-measures-liberal-angst-not-global-risk/|archive-date=29 dhjetor 2020}}</ref> == Kronologjia == [[Skeda:Doomsday_Clock_graph.svg|majtas|parapamje|768x768px| '''Grafiku i Orës së Kijametit, 1947–2023'''. Pikat më të ulëta në grafik përfaqësojnë një probabilitet më të lartë për katastrofë të shkaktuar nga teknologjia ose mjedisi, dhe pikat më të larta përfaqësojnë një probabilitet më të ulët, sipas mendimit të ''Buletinit''.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; clear:left" |+Kronologjia e Orës së Kijametit<ref name=":0"/> ! width="5%" |Viti ! width="5%" |{{Nowrap|Minuta deri në}} mesnatë ! width="5%" |Koha ([[Ora|24-h]]) ! data-sort-type="number" width="5%" |Ndryshimi (minutat) ! colspan="2" class="unsortable" |Arsyeja |- |1947 |7 |23:53 |— | align="left" |Vendosja fillestare e Orës së Kijametit. |[[Skeda:Doomsday_clock_(7_minutes).svg|88x88px]] |- |1949 |3 |23:57 | style="color:firebrick" |−4 | align="left" |Bashkimi Sovjetik teston bombën e tij të parë atomike, RDS-1, duke nisur zyrtarisht garën e armëve bërthamore. |[[Skeda:Doomsday_clock_(3_minutes).svg|88x88px]] |- |1953 |2 |23:58 | style="color:firebrick" |−1 | align="left" |Shtetet e Bashkuara testojnë pajisjen e tyre të parë termonukleare në nëntor 1952 si pjesë e Operacionit Ivy, përpara se Bashkimi Sovjetik të ndjekë shembullin me testin Joe 4 në gusht. Kjo mbeti qasja më e afërt e orës deri në mesnatë (e lidhur në 2018) deri në vitin 2020. |[[Skeda:Doomsday_clock_(2_minutes).svg|88x88px]] |- |1960 |7 |23:53 | style="color:green" | +5 | align="left" |Në përgjigje të një perceptimi të rritjes së bashkëpunimit shkencor dhe të kuptuarit publik të rreziqeve të armëve bërthamore (si dhe veprimeve politike të ndërmarra për të shmangur "hakmarrjen masive"), Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik bashkëpunojnë dhe shmangin konfrontimin e drejtpërdrejtë në konfliktet rajonale si p.sh. [[Kriza e Suezit]] e vitit 1956, kriza e dytë e ngushticës së Tajvanit e vitit 1958 dhe kriza e Libanit e vitit 1958. Shkencëtarët nga vende të ndryshme ndihmojnë në themelimin e Vitit Ndërkombëtar Gjeofizik, një seri vëzhgimesh shkencore të koordinuara mbarëbotërore midis kombeve aleate me Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Sovjetik, dhe Konferencat Pugwash mbi Shkencën dhe Çështjet Botërore, të cilat lejojnë shkencëtarët sovjetikë dhe amerikanë të ndërveprojnë . |[[Skeda:Doomsday_clock_(7_minutes).svg|88x88px]] |- |1963 |12 |23:48 | style="color:green" | +5 | align="left" |Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik nënshkruajnë Traktatin e Ndalimit të Pjesshëm të Testeve, duke kufizuar testimet bërthamore atmosferike. |[[Skeda:Doomsday_clock_(12_minutes).svg|88x88px]] |- |1968 |7 |23:53 | style="color:firebrick" |−5 | align="left" |Përfshirja e Shteteve të Bashkuara në [[Lufta e Vietnamit|Luftën e Vietnamit]] intensifikohet, zhvillohet Lufta Indo-Pakistaneze e vitit 1965 dhe [[Lufta Gjashtë Ditore]] ndodh në 1967. Franca dhe Kina, dy kombe që nuk kanë nënshkruar Traktatin e Ndalimit të Pjesshëm të Testeve, fitojnë dhe testoni armët bërthamore (1960 Gerboise Bleue dhe 1964 596, respektivisht) për të pohuar veten si lojtarë globalë në garën e armëve bërthamore. |[[Skeda:Doomsday_clock_(7_minutes).svg|88x88px]] |- |1969 |10 |23:50 | style="color:green" | +3 | align="left" |Çdo komb në botë, me përjashtime të dukshme të Indisë, Izraelit dhe Pakistanit, nënshkruan Traktatin e Mospërhapjes Bërthamore. |[[Skeda:Doomsday_clock_(10_minutes).svg|88x88px]] |- |1972 |12 |23:48 | style="color:green" | +2 | align="left" |Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik nënshkruajnë Traktatin e parë të Kufizimit të Armëve Strategjike (SALT I) dhe Traktatin e Raketave Anti-Ballistik (ABM). |[[Skeda:Doomsday_clock_(12_minutes).svg|88x88px]] |- |1974 |9 |23:51 | style="color:firebrick" |−3 | align="left" |India teston një pajisje bërthamore (Buda e buzëqeshur) dhe bisedimet SALT II ngecin. Si Shtetet e Bashkuara ashtu edhe Bashkimi Sovjetik modernizojnë automjete të shumta për rihyrje në mënyrë të pavarur (MIRV). |[[Skeda:Doomsday_clock_(9_minutes).svg|88x88px]] |- |1980 |7 |23:53 | style="color:firebrick" |−2 | align="left" |Fund i paparashikueshëm i bllokimit në bisedimet amerikano-sovjetike me fillimin e [[Lufta Sovjet-Afgane|Luftës Sovjeto-Afgane]]. Si rezultat i luftës, [[Senati i Shteteve të Bashkuara|Senati i SHBA]] refuzon të ratifikojë marrëveshjen SALT II. |[[Skeda:Doomsday_clock_(7_minutes).svg|88x88px]] |- |1981 |4 |23:56 | style="color:firebrick" |−3 | align="left" |Ora është rregulluar në fillim të vitit 1981. Lufta sovjetike në Afganistan ashpërson qëndrimin bërthamor të SHBA-së. [[Presidenti i Shteteve të Bashkuara|Presidenti amerikan]] [[Jimmy Carter]] tërheq Shtetet e Bashkuara nga Lojërat Olimpike Verore 1980 në Moskë. Administrata Carter shqyrton mënyrat se si Shtetet e Bashkuara mund të fitojnë një luftë bërthamore. [[Ronald Reagan]] bëhet President i Shteteve të Bashkuara, anulon bisedimet e mëtejshme për reduktimin e armëve me Bashkimin Sovjetik dhe argumenton se e vetmja mënyrë për t'i dhënë fund Luftës së Ftohtë është ta fitosh atë. Tensionet midis Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik kontribuojnë në rrezikun e asgjësimit bërthamor pasi secila prej tyre vendos raketa me rreze të mesme veprimi në Evropë. Rregullimi llogarit gjithashtu krizën e pengjeve të Iranit, [[Lufta Iran-Irak|Luftën Iran-Irak]], testin atmosferik të kokës bërthamore të Kinës, shpalljen e ligjit ushtarak në Poloni, [[Aparteidi|aparteidin]] në [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]] dhe abuzimet e [[Të drejtat e njeriut|të drejtave të njeriut]] në të gjithë botën.<ref>{{Cite journal|last=Feld|first=Bernard T.|author-link=Bernard T. Feld|date=janar 1981|title=The hands move closer to midnight|url=http://dx.doi.org/10.1080/00963402.1981.11458799|journal=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]|volume=37|issue=1|pages=1|bibcode=1981BuAtS..37a...1F|doi=10.1080/00963402.1981.11458799|issn=0096-3402}}</ref> |[[Skeda:Doomsday_clock_(4_minutes).svg|88x88px]] |- |1984 |3 |23:57 | style="color:firebrick" |−1 | align="left" |Përshkallëzimi i mëtejshëm i tensioneve midis Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik, me luftën e vazhdueshme Sovjeto-Afgane që intensifikoi Luftën e Ftohtë. Raketat balistike të SHBA-së Pershing II me rreze të mesme dhe raketat e lundrimit janë vendosur në Evropën Perëndimore.<ref name="The Daily News">{{Cite news|date=21 dhjetor 1983|title=Doomsday Clock at 3'til midnight|work=[[The Daily News (Kentucky)|The Daily News]]|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1696&dat=19831221&id=_vgaAAAAIBAJ&pg=5121,4779473|url-status=live|access-date=28 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125185031/https://news.google.com/newspapers?nid=1696&dat=19831221&id=_vgaAAAAIBAJ&pg=5121,4779473|archive-date=25 janar 2023}}</ref> Ronald Reagan shtyn të fitojë Luftën e Ftohtë duke intensifikuar garën e armëve midis superfuqive. Bashkimi Sovjetik dhe aleatët e tij (përveç Rumanisë) bojkotojnë Lojërat Olimpike të vitit 1984 në Los Anxhelos, si përgjigje ndaj bojkotit të udhëhequr nga SHBA në 1980. |[[Skeda:Doomsday_clock_(3_minutes).svg|88x88px]] |- |1988 |6 |23:54 | style="color:green" | +3 | align="left" |Në dhjetor 1987, Ora u zhvendos tre minuta pas, ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik nënshkruan Traktatin e Forcave Bërthamore me Rreze të Mesme, për të eliminuar raketat bërthamore me rreze të mesme veprimi dhe marrëdhëniet e tyre përmirësohen.<ref>{{Cite news|date=17 dhjetor 1987|title=Hands of the 'Doomsday Clock' turned back three minutes|work=[[Reading Eagle]]|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19871217&id=tNMxAAAAIBAJ&pg=5371,1764595|url-status=live|access-date=28 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125185031/https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19871217&id=tNMxAAAAIBAJ&pg=5371,1764595|archive-date=25 janar 2023}}</ref> |[[Skeda:Doomsday_clock_(6_minutes).svg|88x88px]] |- |1990 |10 |23:50 | style="color:green" | +4 | align="left" |[[Rënia e Murit të Berlinit]] dhe e Perdes së Hekurt, së bashku me ribashkimin e Gjermanisë, do të thotë se Lufta e Ftohtë po i afrohet fundit. |[[Skeda:Doomsday_clock_(10_minutes).svg|88x88px]] |- |1991 |17 |23:43 | style="color:green" | +7 | align="left" |Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik nënshkruajnë Traktatin e parë për Reduktimin e Armëve Strategjike (START I), dhe [[Shpërbërja e Bashkimit Sovjetik|Bashkimi Sovjetik shpërbëhet]] më 26 dhjetor. Kjo është më e largëta nga mesnata që ka qenë Ora që nga fillimi i saj. |[[Skeda:Doomsday_clock_(17_minutes).svg|88x88px]] |- |1995 |14 |23:46 | style="color:firebrick" |−3 | align="left" |Shpenzimet ushtarake globale vazhdojnë në nivelet e Luftës së Ftohtë mes shqetësimeve për përhapjen bërthamore post-sovjetike të armëve dhe fuqisë së trurit. |[[Skeda:Doomsday_clock_(14_minutes).svg|88x88px]] |- |1998 |9 |23:51 | style="color:firebrick" |−5 | align="left" |Si India (Pokhran-II) dhe Pakistani (Chagai-I) testojnë armë bërthamore në një shfaqje agresioni kokë më kokë; Shtetet e Bashkuara dhe Rusia hasin në vështirësi në reduktimin e mëtejshëm të stoqeve. |[[Skeda:Doomsday_clock_(9_minutes).svg|88x88px]] |- |2002 |7 |23:53 | style="color:firebrick" |−2 | align="left" |Pak përparim në çarmatimin bërthamor global. Shtetet e Bashkuara refuzojnë një sërë traktatesh për kontrollin e armëve dhe shpallin synimet e tyre për t'u tërhequr nga Traktati i Raketave Anti-Balistike, mes shqetësimeve për mundësinë e një sulmi terrorist bërthamor për shkak të sasisë së materialeve bërthamore të shkallës së armëve që janë të pasigurta dhe të pallogaritura në mbarë botën. . |[[Skeda:Doomsday_clock_(7_minutes).svg|88x88px]] |- |2007 |5 |23:55 | style="color:firebrick" |−2 | align="left" |Koreja e Veriut teston një armë bërthamore në tetor 2006, ambiciet bërthamore të Iranit, një theks i ri amerikan në dobinë ushtarake të armëve bërthamore, dështimi për të siguruar materialet bërthamore në mënyrë adekuate dhe prania e vazhdueshme e rreth 26,000 armëve bërthamore në Shtetet e Bashkuara dhe Rusi.<ref>{{Cite news|year=2009|title=The North Korean nuclear test|work=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]|url=http://thebulletin.org/web-edition/special-topics/the-north-korean-nuclear-test|url-status=dead|access-date=4 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090627235938/http://www.thebulletin.org/web-edition/special-topics/the-north-korean-nuclear-test|archive-date=27 qershor 2009}}</ref><ref name="2007PressRelease"/> Pas vlerësimit të rreziqeve të paraqitura për qytetërimin, [[ndryshimi i klimës]] iu shtua perspektivës së asgjësimit bërthamor si kërcënimi më i madh për njerëzimin.<ref>{{Cite web|date=15 janar 2012|title=Nukes, climate push 'Doomsday Clock' forward|url=http://www.nbcnews.com/id/16670686|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125185041/https://www.nbcnews.com/id/16670686|archive-date=25 janar 2023|access-date=15 janar 2012|website=NBC News}}</ref> |[[Skeda:Doomsday_clock_(5_minutes).svg|88x88px]] |- |2010 |6 |23:54 | style="color:green" | +1 | align="left" |Bashkëpunimi në mbarë botën për të reduktuar arsenalet bërthamore dhe për të kufizuar efektin e ndryshimeve klimatike.<ref name=":0" /> Marrëveshja e New START është ratifikuar nga Shtetet e Bashkuara dhe Rusia dhe tashmë janë planifikuar më shumë negociata për reduktime të mëtejshme në arsenalin bërthamor amerikan dhe rus. Konferenca e Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike e vitit 2009 në Kopenhagë rezulton që vendet në zhvillim dhe ato të industrializuara ranë dakord të marrin përgjegjësinë për emetimet e karbonit dhe të kufizojnë rritjen e temperaturës globale në 2 gradë Celsius. |[[Skeda:Doomsday_clock_(6_minutes).svg|88x88px]] |- |2012 |5 |23:55 | style="color:firebrick" |−1 | align="left" |Mungesa e veprimeve politike globale për të adresuar ndryshimet klimatike globale, rezervat e armëve bërthamore, potencialin për konflikt bërthamor rajonal dhe sigurinë e energjisë bërthamore.<ref name="2012PressRelease">{{Cite web|date=14 janar 2013|title=Doomsday Clock moves to five minutes to midnight|url=http://www.thebulletin.org/press-release/doomsday-clock-remains-five-minutes-midnight|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130709021242/http://www.thebulletin.org/press-release/doomsday-clock-remains-five-minutes-midnight|archive-date=9 korrik 2013|access-date=29 qershor 2013|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]}}</ref> |[[Skeda:Doomsday_clock_(5_minutes).svg|88x88px]] |- |2015 |3 |23:57 | style="color:firebrick" |−2 | align="left" |Shqetësime mes mungesës së vazhdueshme të veprimeve politike globale për të adresuar ndryshimet klimatike globale, modernizimin e armëve bërthamore në Shtetet e Bashkuara dhe Rusinë dhe problemin e mbetjeve bërthamore.<ref>{{Cite news|last=Casey|first=Michael|date=22 janar 2015|title=Doomsday Clock moves two minutes closer to midnight|work=CBS News|url=http://www.cbsnews.com/news/doomsday-clock-moves-two-minutes-closer-to-midnight/|url-status=live|access-date=23 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122193144/http://www.cbsnews.com/news/doomsday-clock-moves-two-minutes-closer-to-midnight/|archive-date=22 janar 2015}}</ref> |[[Skeda:Doomsday_clock_(3_minutes).svg|88x88px]] |- |2017 | data-sort-value="2.5" |{{sfrac|2|1|2}} |23:57:30 | data-sort-value="-0.5" style="color:firebrick" |−{{sfrac|1|2}}<br /><br />(−30 s) | align="left" |Komentet e Presidentit të Shteteve të Bashkuara, [[Donald Trump]], mbi armët bërthamore, kërcënimin e një gare të ripërtërirë armësh midis SHBA-së dhe Rusisë dhe mosbesimin e shprehur në konsensusin shkencor mbi ndryshimin e klimës nga administrata Trump.<ref name="It is two and a half minutes to midnight">{{Cite web|last=Science and Security Board Bulletin of the Atomic Scientists|date=9 gusht 2011|title=It is two and a half minutes to midnight|url=http://thebulletin.org/sites/default/files/Final%202017%20Clock%20Statement.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170126162831/http://thebulletin.org/sites/default/files/Final%202017%20Clock%20Statement.pdf|archive-date=2017-01-26|access-date=26 janar 2017|publisher=Bulletin of the Atomic Scientists}}</ref><ref name="2017 move">{{Cite press release|title=Board moves the clock ahead|url=http://thebulletin.org/press-release/board-moves-clock-ahead10433|access-date=26 janar 2017|date=26 janar 2017|archivedate=26 janar 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170126160825/http://thebulletin.org/press-release/board-moves-clock-ahead10433}}</ref><ref>{{Cite news|last=Holley|first=Peter|last2=Ohlheiser|first2=Abby|last3=Wang|first3=Amy B|title=The Doomsday Clock just advanced, 'thanks to Trump': It's now just 2½ minutes to 'midnight.'|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/01/26/the-doomsday-clock-just-moved-again-its-now-two-and-a-half-minutes-to-midnight/|url-status=live|access-date=26 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630124906/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/01/26/the-doomsday-clock-just-moved-again-its-now-two-and-a-half-minutes-to-midnight/|archive-date=30 qershor 2023}}</ref><ref>{{Cite news|last=Bromwich|first=Jonah Engel|date=26 janar 2017|title=Doomsday Clock Moves Closer to Midnight, Signaling Concern Among Scientists|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2017/01/26/science/doomsday-clock-countdown-2017.html?|url-status=live|access-date=26 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170126225556/https://www.nytimes.com/2017/01/26/science/doomsday-clock-countdown-2017.html|archive-date=26 janar 2017}}</ref><ref name="NPR.org"/> |[[Skeda:Doomsday_clock_(2.5_minutes).svg|88x88px]] |- |2018 |2 |23:58 | data-sort-value="-0.5" style="color:firebrick" |−{{sfrac|1|2}}<br /><br />(−30 s) | align="left" |Dështimi i liderëve botërorë për t'u marrë me kërcënimet e mundshme të luftës bërthamore dhe ndryshimet klimatike. Kjo është afrimi i tretë më i afërt i orës në mesnatë, që përputhet me atë të vitit 1953.<ref>{{Cite news|last=Bever|first=Lindsey|last2=Kaplan|first2=Sarah|last3=Ohlheiser|first3=Abby|date=25 janar 2018|title=The Doomsday Clock is now just 2 minutes to 'midnight,' the symbolic hour of the apocalypse|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2018/01/25/after-a-missile-scare-and-insult-war-with-north-korea-its-time-to-check-the-doomsday-clock/|access-date=15 janar 2022|archive-url=https://archive.today/20180125153839/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2018/01/25/after-a-missile-scare-and-insult-war-with-north-korea-its-time-to-check-the-doomsday-clock/|archive-date=25 janar 2018}}</ref>{{Cbignore}} Në vitin 2019, ''Buletini'' ripohoi orën "dy minuta deri në mesnatë", duke përmendur ndryshimin e vazhdueshëm klimatik dhe braktisjen e përpjekjeve të SHBA-së nga ana e administratës Trump për të udhëhequr botën drejt dekarbonizimit; Tërheqja e SHBA nga Marrëveshja e Parisit, Plani i Përbashkët Gjithëpërfshirës i Veprimit dhe Traktati i Forcave Bërthamore me Rreze të Mesme; Përpjekjet për modernizimin bërthamor të SHBA-së dhe Rusisë; kërcënimet e [[Lufta informative|luftës së informacionit]] dhe rreziqe të tjera nga "teknologjitë përçarëse" si biologjia sintetike, [[inteligjenca artificiale]] dhe lufta kibernetike.<ref>{{Cite web|last=Mecklin|first=John|date=24 janar 2019|title=A new abnormal: It is still 2 minutes to midnight|url=https://thebulletin.org/doomsday-clock/current-time/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190124194613/https://thebulletin.org/doomsday-clock/current-time/|archive-date=24 janar 2019|access-date=24 janar 2019|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]}}</ref>{{Cbignore}} |[[Skeda:Doomsday_clock_(2_minutes).svg|88x88px]] |- |2020 | data-sort-value="1.67" |{{sfrac|1|2|3}}<br /><br />(100 s) |23:58:20 | data-sort-value="-0.33" style="color:firebrick" |−{{sfrac|1|3}}<br /><br />(−20 s) | align="left" |Dështimi i liderëve botërorë për t'u marrë me kërcënimet e shtuara të luftës bërthamore, si përfundimi i Traktatit të Forcave Bërthamore me Rreze të Mesme (INF) midis Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë, si dhe rritja e tensioneve midis SHBA-së dhe [[Irani|Iranit]], së bashku me vazhdimin neglizhimi i ndryshimeve klimatike. Shpallur në njësi sekondash, në vend të minutave; kjo është afrimi i dytë më i afërt i orës në mesnatë, duke tejkaluar atë të 1953 dhe 2018.<ref>{{Cite web|last=Griffin|first=Andrew|date=23 janar 2020|title=Doomsday clock: Humanity closer to annihilation than ever before, scientists say; Clock is now set to 100 seconds to midnight, experts announce|url=https://www.independent.co.uk/news/science/doomsday-clock-2020-coronavirus-midnight-time-nuclear-war-ai-climate-a9298926.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123164218/https://www.independent.co.uk/news/science/doomsday-clock-2020-coronavirus-midnight-time-nuclear-war-ai-climate-a9298926.html|archive-date=23 janar 2020|access-date=15 janar 2022|website=[[The Independent]]|language=en}}</ref>{{Cbignore}} ''Buletini'' përfundoi duke theksuar se çështjet aktuale që shkaktojnë rregullimin janë "situata më e rrezikshme që njerëzimi është përballur ndonjëherë". Në pasqyrat vjetore për 2021 dhe 2022, të publikuara në janar të çdo viti, Buletini e la të pandryshuar përcaktimin e kohës "100 sekonda deri në mesnatë".<ref>{{Cite web|title=Current Time|url=https://thebulletin.org/doomsday-clock/current-time/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220731004740/https://thebulletin.org/doomsday-clock/current-time/|archive-date=31 korrik 2022|access-date=2020-12-07|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 janar 2021|title=2021 Doomsday Clock Statement|url=https://thebulletin.org/wp-content/uploads/2021/01/2021-doomsday-clock-statement.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127152335/https://thebulletin.org/wp-content/uploads/2021/01/2021-doomsday-clock-statement.pdf|archive-date=2021-01-27|access-date=9 mars 2022|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=20 janar 2022|title=2022 Doomsday Clock Statement|url=https://thebulletin.org/doomsday-clock/current-time/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120154742/https://thebulletin.org/doomsday-clock/current-time/|archive-date=20 janar 2022|access-date=9 mars 2022|website=[[Bulletin of the Atomic Scientists]]}}</ref> |[[Skeda:Doomsday_clock_(1.67_minutes).svg|88x88px]] |- |2023 | data-sort-value="1.5" |{{sfrac|1|1|2}}<br /><br />(90 s) |23:58:30 | data-sort-value="-0.17" style="color:firebrick" |−{{sfrac|1|6}}<br /><br />(−10 s) | align="left" |Kryesisht - por jo ekskluzivisht - për shkak të [[Pushtimi rus i Ukrainës në 2022|pushtimit rus të Ukrainës]] dhe rritjes së rrezikut të përshkallëzimit bërthamor që rrjedh nga konflikti. Traktati i fundit i mbetur i armëve bërthamore midis Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara, New START, është planifikuar të përfundojë në shkurt 2026.{{Efn|Rusia pezulloi pjesëmarrjen e saj në traktat në shkurt 2023.<ref>{{Cite news|last=Sanger|first=David E.|date=2023-02-21|title=Putin's Move on Nuclear Treaty May Signal End to Formal Arms Control|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/02/21/world/europe/putin-new-start-treaty.html|access-date=2023-02-22|issn=0362-4331|archive-date=5 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605082021/https://www.nytimes.com/2023/02/21/world/europe/putin-new-start-treaty.html|url-status=live}}</ref>}} Rusia gjithashtu solli luftën e saj në vendet e reaktorit bërthamor të Çernobilit dhe Zaporizhzhia, duke shkelur protokollet ndërkombëtare dhe duke rrezikuar lëshimin e gjerë të materialeve radioaktive. Koreja e Veriut rifilloi gjithashtu retorikën e saj bërthamore, duke lëshuar një test rakete balistike me rreze të mesme veprimi mbi Japoni në tetor 2022. Kërcënimet e vazhdueshme që vijnë nga kriza klimatike dhe prishja e normave globale dhe institucioneve të ngritura për të zbutur rreziqet që lidhen me teknologjitë e avancuara dhe kërcënimet biologjike si p.sh. pasi edhe [[COVID-19]] kontribuoi në përcaktimin e kohës.<ref name="bulletin2023"/> |[[Skeda:Doomsday_clock_(1.5_minutes).svg|88x88px]] |} == Shiko gjithashtu  == {{Div col|colwidth=15em}} * [[Apokalipticizmi]] * {{annotated link}} * [[Apokalipsi i klimës]] * [[Ora klimatike]] * [[DEFCON]] * [[Pajisja e Kijametit]] * [[Eskatologji]] * [[Simboli i zhdukjes]] * [[Rreziku global katastrofik]] * [[Metronomi (vepra artistike publike)|''Metronomi'']] * [[Shkatërrim i siguruar reciprok]] * [[Terrorizmi bërthamor]] * [[Svalbard Global Seed Vault]] * [[Paralajmërimi i shkencëtarëve botërorë për njerëzimin]] {{div col end}} == Shënime == {{Listë shënimesh}} == Referime == {{Reflist|30em}} == Linqe te jashtme == * [https://thebulletin.org ''Buletini i Shkencëtarëve Atomikë''] * [https://thebulletin.org/doomsday-clock Faqja kryesore e Orës së Kijametit] * [https://thebulletin.org/doomsday-clock/past-announcements/ Linja kohore e Orës së Kijametit] [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] fbrqzp65mdaqun6v7rspvhds9su21lf 0 349249 2978400 2965936 2026-05-07T21:06:49Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978400 wikitext text/x-wiki [[File:The_British_Army_in_the_Normandy_Campaign_1944_B8553.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_British_Army_in_the_Normandy_Campaign_1944_B8553.jpg|parapamje|Këmbësoria e mekanizuar e Ushtrisë Britanike kalon një tank të shkatërruar të Wehrmacht gjatë Operacionit Overlord, pjesë e Luftës së Dytë Botërore.]] Një '''luftë botërore''' është një [[Lufta|konflikt]] ndërkombëtar që përfshin shumicën ose të gjitha fuqitë kryesore të botës.<ref>{{cite web|title=World War|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/world%20war|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050834/https://www.merriam-webster.com/dictionary/world%20war|archive-date=11 dhjetor 2019|access-date=11 nëntor 2019|publisher=Merriam-Webster}}</ref> Në mënyrë konvencionale, termi është i rezervuar për dy konflikte të mëdha ndërkombëtare që ndodhën gjatë gjysmës së parë të shekullit të 20-të, [[Lufta e Parë Botërore]] (1914–1918) dhe [[Lufta e Dytë Botërore]] (1939–1945), megjithëse disa historianë kanë karakterizuar gjithashtu konflikte të tjera globale si luftërat botërore, të tilla si [[Lufta Nëntëvjeçare]], [[Lufta e Trashëgimisë Spanjolle]], [[Lufta Shtatëvjeçare]], [[Luftërat Revolucionare Franceze|Luftërat Revolucionare Franceze dhe Napoleonike]], [[Lufta e Ftohtë]] dhe [[Lufta kundër terrorizmit|Lufta kundër Terrorit]]. == Shiko edhe == * [[Lufta]] == Referime == [[Kategoria:Luftëra]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] 60o5str6m5ymw0838h3sb8q4oq81ewe 0 349250 2978411 2965937 2026-05-07T21:06:52Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978411 wikitext text/x-wiki '''Lufta jokonvencionale''' përkufizohet gjerësisht si "operacione ushtarake dhe kuazi-ushtarake të ndryshme nga lufta konvencionale"<ref name="nagao definition">{{cite web|last1=Nagao|first1=Yuichiro|date=2001|title=Unconventional Warfare: A Historical Perspective|url=http://www.nids.mod.go.jp/english/event/symposium/pdf/2001/sympo_e2001_6.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220816015847/http://www.nids.mod.go.jp/english/event/symposium/pdf/2001/sympo_e2001_6.pdf|archive-date=16 gusht 2022|access-date=18 gusht 2022|website=National Institute for Defense Studies|publisher=[[Ministry of Defense (Japan)|Ministry of Defense]]}}</ref> dhe mund të përdorë forca ose veprime të fshehta si [[përmbysja]], [[sabotimi]], [[spiunazhi]], [[Lufta bërthamore|biolufta]], [[Sanksionet ekonomike|sanksionet]], [[propaganda]] ose [[lufta guerile]]. Kjo zakonisht bëhet për të shmangur përshkallëzimin në luftë konvencionale, si dhe në [[konventa ndërkombëtare]].<ref name="strat bridge description">{{cite web|last1=Fowler|first1=Mike|date=4 nëntor 2019|title=The Rise of the Present Unconventional Character of Warfare|url=https://thestrategybridge.org/the-bridge/2019/11/4/the-rise-of-the-present-unconventional-character-of-warfare|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106002330/https://thestrategybridge.org/the-bridge/2019/11/4/the-rise-of-the-present-unconventional-character-of-warfare|archive-date=6 nëntor 2019|access-date=18 gusht 2022|website=The Strategy Bridge}}</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta guerile]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] fh195z6oz4xmhm2tly9dov9zttmg4uv 14 349259 2978362 2635476 2026-05-07T20:57:51Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta ajrore]] te [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978362 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] o7zafttrxvdodbkip1tjfp19txz5zmn 0 349897 2978417 2966059 2026-05-07T21:06:54Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978417 wikitext text/x-wiki [[File:Soviet_advisers_planning_military_operations_Angola.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Soviet_advisers_planning_military_operations_Angola.jpg|parapamje|Këshilltarët ushtarakë sovjetikë planifikonin operacione gjatë Luftës Civile të Angolës (1975–2002), një konflikt i ndërmjetëm që përfshin [[Bashkimi Sovjetik|BRSS]] dhe [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]].]] Një '''luftë me ndërmjetës''' përkufizohet si një [[Lufta|konflikt i armatosur]] midis dy palëve ndërluftuese në të cilin të paktën njëra palë është një aktor joshtetëror, i mbështetur nga një fuqi e jashtme. Aktori joshtetëror konsiderohet përfaqësues. Të dyja palët në një konflikt me përfaqësues mund të konsiderohen si përfaqësues, por shpesh, njëra palë është një qeveri e shtetit-komb, ose forcë konvencionale. Përfaqësuesit veprojnë me nxitjen ose në emër të ndonjë sponsori të shtetit kombëtar, i cili nuk është i përfshirë drejtpërdrejt në armiqësi.<ref name="UN1">{{cite book|last=Osmańczyk|first=Jan Edmund|title=Encyclopedia of the United Nations and International Agreements|date=2002|publisher=Routledge Books|isbn=978-0415939201|location=Abingdon|page=1869}}</ref> Në mënyrë që një konflikt të konsiderohet si një luftë me ndërmjetës, duhet të ketë një marrëdhënie të drejtpërdrejtë dhe afatgjatë midis aktorëve të jashtëm (sponsorizuesve) dhe klientëve të tyre joshtetërorë.<ref name="Hughes2">{{cite book|last=Hughes|first=Geraint|title=My Enemy's Enemy: Proxy Warfare in International Politics|date=2014|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1845196271|location=Brighton|pages=5, 12–13}}</ref> Kjo marrëdhënie zakonisht merr formën e [[Financimi|financimit]], [[Stërvitja ushtarake|stërvitjes ushtarake]], [[Armatimi|armëve]] ose formave të tjera të ndihmës materiale që ndihmojnë një palë ndërluftuese në mbështetjen e përpjekjeve të saj të luftës.<ref name="Hughes">{{cite book|last=Hughes|first=Geraint|title=My Enemy's Enemy: Proxy Warfare in International Politics|date=2014|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1845196271|location=Brighton|pages=5, 12–13}}</ref> == Shiko edhe == [[File:Jesus_Christ_Brigade_BGM-71E.png|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jesus_Christ_Brigade_BGM-71E.png|parapamje|Një anëtar i Frontit Jugor të mbështetur nga [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]] përgatitet të nisë një [[BGM-71 TOW]] në një pozicion të Ushtrisë Siriane në [[Siria|Sirinë]] jugore, dhjetor 2014.]] * [[Sulmi në Banjskë]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Luftëra me ndërmjetës]] nj50ney563fj4hnwji7r3j4egsr0iny 14 349899 2978388 2638615 2026-05-07T21:06:46Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978388 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 0 349900 2978403 2966060 2026-05-07T21:06:50Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978403 wikitext text/x-wiki Një '''luftë burimesh''' është një lloj [[Lufta|lufte]] e shkaktuar nga konflikti mbi [[Burimet natyrore|burimet]]. Në një luftë burimesh, zakonisht ekziston një [[Kombi|komb]] ose grup që kontrollon burimin dhe një [[Agresori|agresor]] që dëshiron të marrë kontrollin mbi burimin në fjalë. Kjo dinamikë e fuqisë midis kombeve ka qenë një faktor i rëndësishëm themelor në konfliktet që nga fundi i shekullit të 19-të.<ref>{{Cite journal|last1=Acemoglu|first1=D.|last2=Golosov|first2=M.|last3=Tsyvinski|first3=A.|last4=Yared|first4=P.|date=2012-01-06|title=A Dynamic Theory of Resource Wars|url=http://dx.doi.org/10.1093/qje/qjr048|journal=The Quarterly Journal of Economics|volume=127|issue=1|pages=283–331|doi=10.1093/qje/qjr048|issn=0033-5533|hdl-access=free|hdl=1721.1/70960}}</ref> Pas rritjes së [[Industrializimi|industrializimit]], sasia e lëndëve të para që një komb i industrializuar përdor për të mbështetur aktivitetet e tij rritet.<ref>{{Cite book|last=Bakeless|first=John|title=The Economic Causes of Modern War: A Study of the Period: 1878-1918|publisher=Moffat, Yard, and Company|year=1921|location=New York|language=EN}}</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta me ndërmjetës]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Luftë ekonomike]] ljdb77zaxfso6agaxhpjnbrjqxttuvu 2978434 2978403 2026-05-07T21:11:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Luftë ekonomike]] te [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978434 wikitext text/x-wiki Një '''luftë burimesh''' është një lloj [[Lufta|lufte]] e shkaktuar nga konflikti mbi [[Burimet natyrore|burimet]]. Në një luftë burimesh, zakonisht ekziston një [[Kombi|komb]] ose grup që kontrollon burimin dhe një [[Agresori|agresor]] që dëshiron të marrë kontrollin mbi burimin në fjalë. Kjo dinamikë e fuqisë midis kombeve ka qenë një faktor i rëndësishëm themelor në konfliktet që nga fundi i shekullit të 19-të.<ref>{{Cite journal|last1=Acemoglu|first1=D.|last2=Golosov|first2=M.|last3=Tsyvinski|first3=A.|last4=Yared|first4=P.|date=2012-01-06|title=A Dynamic Theory of Resource Wars|url=http://dx.doi.org/10.1093/qje/qjr048|journal=The Quarterly Journal of Economics|volume=127|issue=1|pages=283–331|doi=10.1093/qje/qjr048|issn=0033-5533|hdl-access=free|hdl=1721.1/70960}}</ref> Pas rritjes së [[Industrializimi|industrializimit]], sasia e lëndëve të para që një komb i industrializuar përdor për të mbështetur aktivitetet e tij rritet.<ref>{{Cite book|last=Bakeless|first=John|title=The Economic Causes of Modern War: A Study of the Period: 1878-1918|publisher=Moffat, Yard, and Company|year=1921|location=New York|language=EN}}</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta me ndërmjetës]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] gie4zycq3bjaj3sikjrkx0h69mhsuef 0 349903 2978406 2797140 2026-05-07T21:06:51Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978406 wikitext text/x-wiki {{cung}} '''Lufta e përhershme''' ose '''lufta e pafund''' është një gjendje [[Lufta|lufte]] e qëndrueshme pa kushte të qarta që do të çonin në përfundimin e saj. Këto luftëra janë zakonisht situata të tensionit të vazhdueshëm që mund të përshkallëzohet në çdo moment, të ngjashme me [[Lufta e Ftohtë|Luftën e Ftohtë]]. Nga fundi i shekullit të 20-të, konceptet janë përdorur për të kritikuar ndërhyrjet e [[Forcat e Armatosura të Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Forcave të Armatosura të Shteteve të Bashkuara]] në vendet e huaja dhe kompleksin ushtarako-industrial si [[Lufta e Vietnamit]] dhe [[Lufta Sovjet-Afgane|Lufta Sovjeto-Afgane]], ose luftërat me armiq të paqartë si [[Lufta kundër terrorizmit|lufta ndaj terrorit]] apo [[lufta kundër drogës]]. == Shiko edhe == * [[Lufta e burimeve]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Operacione ushtarake]] t76fskpcfknb0vd696mw0i7awmcsact 0 353527 2978554 2966769 2026-05-08T05:25:09Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2978554 wikitext text/x-wiki '''Shërbimi Policor i Afrikës së Jugut''' ('''ShPAJ''') është forca policore kombëtare e [[Republika Jugafrikane|Republikës së Afrikës së Jugut]]. 1,154 stacionet e saj policore<ref>{{Cite web|title=South Africa Yearbook 2019/20 {{!}} Government Communication and Information System (GCIS)|url=https://www.gcis.gov.za/content/resourcecentre/sa-info/south-africa-yearbook-201920|access-date=2021-01-20|website=www.gcis.gov.za}}</ref> në Afrikën e Jugut janë të ndara sipas kufijve provincialë, dhe një Komisioner Provincial caktohet në çdo krahinë. Nëntë komisionerët provincialë i raportojnë drejtpërdrejt '''Komisionerit Kombëtar'''. Zyra qendrore është në ndërtesën "Wachthuis" në qytetin e [[Pretoria]]-së.<ref>"[https://www.saps.gov.za/contacts/ Contact Us ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190521032329/https://www.saps.gov.za/contacts/ |date=21 maj 2019 }}." South African Police Service.</ref> Kushtetuta e Afrikës së Jugut përcakton që Shërbimi Policor i Afrikës së Jugut ka përgjegjësinë për të parandaluar, për të luftuar dhe për hetimin e krimit, për ruajtjen e rendit publik, për mbrojtjen dhe mbrojtjen e banorëve të Republikës dhe pronën e tyre, respektimin dhe zbatimin e ligjit, krijimin e një sigurie dhe mjedis të sigurt për të gjithë njerëzit në Afrikën e Jugut, të parandalojnë çdo gjë që mund të kërcënojë sigurinë ose sigurinë e çdo komuniteti, të hetojnë çdo krim që kërcënon sigurinë ose sigurinë e çdo komuniteti, të sigurojnë që kriminelët të sillen para drejtësisë dhe të merrni pjesë në përpjekjet për të adresuar shkaqet e krimi.<ref>{{Cite web|title=SAPS: PROFILE – Vision and Mission|url=http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902040609/http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm|archive-date=2 shtator 2011|access-date=25 dhjetor 2010}}</ref> [[Amnesty International]] dhe të tjerë kanë shprehur shqetësime serioze për [[Brutaliteti policor|brutalitetin e policisë]] së Afrikës së Jugut, duke përfshirë torturat dhe vrasjet pa gjyq.<ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/21/south-africa-police-brutality-shooting No end in sight for police brutality in South Africa], Justice Malala, ''The Guardian'', 21 February 2013</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |title=Footsoliders in a social war: the police, crime and inequality in South Africa CHRISTOPHER MCMICHAEL, ''Open Democracy'', 25 October 2013 |access-date=18 prill 2024 |archive-date=12 qershor 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612163642/https://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.amnesty.org/en/region/south-africa/report-2012 Amnesty International South Africa Report], 2012</ref> [[Kategoria:Polici]] [[Kategoria:Afrikë Jugore]] 234codrc6myxhnqdex1t80wrxboiy5t 0 353786 2978478 2966816 2026-05-07T21:13:19Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978478 wikitext text/x-wiki [[File:Operation_Upshot-Knothole_-_Badger_001.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Operation_Upshot-Knothole_-_Badger_001.jpg|parapamje|Një top zjarri bërthamor ndizet natën në testin bërthamor të Shteteve të Bashkuara Upshot-Knothole Badger më 18 prill 1953.]] Duke u mbështetur në zbulimet e mëdha shkencore të bëra gjatë viteve 1930, [[Mbretëria e Bashkuar]] filloi projektin e parë kërkimor të [[Arma bërthamore|armëve bërthamore]] në botë, të koduar [[Tube Alloys]], në vitin 1941, gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. [[Shtetet e Bashkuara]], në bashkëpunim me Mbretërinë e Bashkuar, iniciuan [[Projekti amerikan i bombës bërthamore|Projektin Manhattan]] vitin e ardhshëm për të ndërtuar një armë duke përdorur ndarjen bërthamore. Projekti përfshiu edhe Kanadanë.<ref>{{cite web|date=3 shkurt 2014|title=Canada's historical role in developing nuclear weapons|url=https://nuclearsafety.gc.ca/eng/resources/fact-sheets/Canadas-contribution-to-nuclear-weapons-development.cfm|website=[[Canadian Nuclear Safety Commission]]}}</ref> Në gusht 1945, [[bombardimet bërthamore të Hiroshimës dhe Nagasakit]] u kryen nga Shtetet e Bashkuara, me pëlqimin britanik, kundër Japonisë në mbyllje të asaj lufte, duke qëndruar deri më sot si përdorimi i vetëm i armëve bërthamore në armiqësi. Bashkimi Sovjetik filloi zhvillimin pak më vonë me [[Projekti Sovjetik i bombës bërthamore|projektin e tyre të bombës bërthamore]], dhe jo shumë kohë më vonë, të dy vendet po zhvillonin armë shkrirjeje edhe më të fuqishme të njohura si bomba hidrogjeni. Britania dhe Franca ndërtuan sistemet e tyre në vitet 1950 dhe numri i shteteve me aftësi bërthamore është rritur gradualisht gjatë dekadave që nga ajo kohë. Një armë bërthamore, e njohur gjithashtu si një bombë bërthamore, posedon fuqi të madhe shkatërruese nga [[fisioni bërthamor]], ose një kombinim i reaksioneve të ndarjes dhe shkrirjes. == Shiko edhe == * [[Arma bërthamore]] * [[Projekti amerikan i bombës bërthamore]] * [[Projekti Sovjetik i bombës bërthamore]] * [[Lista e shteteve me armë bërthamore]] == Referime == [[Kategoria:Armë bërthamore]] [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] srh66bbhdyob0h82h9q7a4llvadk6ag 14 353787 2978475 2658827 2026-05-07T21:13:19Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978475 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] du98d1f2f1uoj381rftownkd63eqeuf 0 353788 2978480 2966818 2026-05-07T21:13:20Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978480 wikitext text/x-wiki Tetë [[Shtet i pavarur|shtete sovrane]] kanë shpallur publikisht shpërthimin e suksesshëm të [[Arma bërthamore|armëve bërthamore]].<ref name="nuclearweapons1">{{cite web|date=janar 2020|title=World Nuclear Forces, SIPRI yearbook 2020|url=https://www.sipri.org/yearbook/2020/10|access-date=18 qershor 2020|website=Stockholm International Peace Research Institute}}</ref> Pesë konsiderohen si '''shtete me armë bërthamore''' sipas kushteve të Traktatit për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore (NPT). Sipas rendit të blerjes së armëve bërthamore, këto janë [[Shtetet e Bashkuara]], [[Rusia]] (pasardhësja e ish-Bashkimit Sovjetik), [[Mbretëria e Bashkuar]], [[Franca]] dhe [[Kina]]. Nga këto, tre anëtarët e NATO-s, Mbretëria e Bashkuar, Shtetet e Bashkuara dhe Franca, nganjëherë quhen P3.<ref>{{cite journal|last1=Murdock|first1=Clark A.|last2=Miller|first2=Franklin|last3=Mackby|first3=Jenifer|date=13 maj 2010|title=Trilateral Nuclear Dialogues Role of P3 Nuclear Weapons Consensus Statement|url=https://www.csis.org/analysis/trilateral-nuclear-dialogues-role-p3-nuclear-weapons-consensus-statement|access-date=13 maj 2010|website=Center for Strategic and International Studies}}</ref> Shtetet e tjera që posedojnë armë bërthamore janë [[India]], [[Pakistani]] dhe [[Koreja e Veriut]]. Që nga hyrja në fuqi e NPT në vitin 1970, këto tre shtete nuk ishin palë në Traktat dhe kanë kryer teste të hapura bërthamore. Koreja e Veriut kishte qenë palë në NPT, por u tërhoq në 2003. [[Armët bërthamore dhe Izraeli|Izraeli gjithashtu kuptohet përgjithësisht se ka armë bërthamore]],<ref>{{cite book|last=Hersh|first=Seymour|url=https://archive.org/details/samsonoptionisra0000hers|title=The Samson Option|date=27 tetor 1991|publisher=Random House|isbn=978-0394570068|chapter=Authors Note|author-link=Seymour Hersh}}''"This is a book about how Israel became a nuclear power in secret."'' (First sentence, Authors' Note/Introduction, [[The Samson Option: Israel's Nuclear Arsenal and American Foreign Policy]], Hersh)</ref><ref name="aca">{{cite web|date=korrik 2019|title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat|access-date=5 gusht 2020|publisher=Arms Control Association|quote=India, Israel, and Pakistan never signed the NPT and possess nuclear arsenals.}}</ref><ref>{{cite web|last=Rosen|first=Armin|date=10 nëntor 2014|title=Israel's Nuclear Arsenal Might Be Smaller And More Strategic Than Everyone Thinks|url=http://www.businessinsider.com/israels-nuclear-arsenal-may-be-different-than-everyone-thinks-2014-11|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161206114813/http://www.businessinsider.com/israels-nuclear-arsenal-may-be-different-than-everyone-thinks-2014-11|archive-date=6 dhjetor 2016|access-date=16 janar 2017|website=Business Insider|quote=The country possesses some of the most powerful weaponry on earth, along with delivery systems that give it the ability to strike far beyond its borders.}}</ref><ref>{{cite web|date=maj 2015|title=Israel|url=http://www.nti.org/learn/countries/israel/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116025240/http://www.nti.org/learn/countries/israel/|archive-date=16 janar 2017|access-date=16 janar 2017|publisher=Nuclear Threat Initiative|quote=While experts generally agree that Israel possesses nuclear weapons, no such current open source consensus exists on the status of Israel's offensive chemical or biological weapons programs.}}</ref><ref>{{cite journal|last=Stover|first=Dawn|date=16 shtator 2016|title=Does Israel really have 200 nuclear weapons, or was Colin Powell exaggerating?|url=http://thebulletin.org/does-israel-really-have-200-nuclear-weapons-or-was-colin-powell-exaggerating9896|url-status=live|journal=Bulletin of the Atomic Scientists|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118031932/http://thebulletin.org/does-israel-really-have-200-nuclear-weapons-or-was-colin-powell-exaggerating9896|archive-date=18 janar 2017|access-date=16 janar 2017|quote=The boys in Tehran know Israel has 200, all targeted on Tehran, and we have thousands.}} citing primary source private email from Colin Powell to Jeffrey Leeds [https://www.scribd.com/document/324033115/00002715-002?secret_password=f5tkfdHSGvz6LNei71K0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170216050202/https://www.scribd.com/document/324033115/00002715-002?secret_password=f5tkfdHSGvz6LNei71K0|date=16 February 2017}}</ref> por nuk e pranon atë, duke mbajtur një politikë të qëllimshme paqartësie.<ref name="guardian121206">{{cite news|last=Harding|first=Luke|date=12 dhjetor 2006|title=Calls for Olmert to resign after nuclear gaffe Israel and the Middle East|newspaper=The Guardian|location=London|url=https://www.theguardian.com/israel/Story/0,,1970616,00.html|access-date=15 maj 2009}}</ref> Izraeli vlerësohet të ketë diku midis 75 dhe 400 koka bërthamore.<ref name="sipri.org">[http://www.sipri.org/research/armaments/nuclear-forces Nuclear Forces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150107025723/http://www.sipri.org/research/armaments/nuclear-forces|date=7 January 2015}}, [[Stockholm International Peace Research Institute]], sipri.org</ref><ref>There are a wide range of estimates as to the size of the Israeli nuclear arsenal. For a compiled list of estimates, see [[Avner Cohen]], The Worst-Kept Secret: Israel's bargain with the Bomb (Columbia University Press, 2010), Table 1, page xxvii and page 82.</ref> Një motivim i mundshëm për ''paqartësi bërthamore'' është parandalimi me fërkime minimale politike.<ref name="NTIIsrael">[http://www.nti.org/e_research/profiles/Israel/Nuclear/index.html NTI Israel Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728090642/http://www.nti.org/e_research/profiles/Israel/Nuclear/index.html|date=28 July 2011}} Retrieved 12 July 2007.</ref><ref name="CohenIsrael">{{cite book|author=Avner Cohen|title=The Worst-Kept Secret: Israel's bargain with the Bomb|url=https://archive.org/details/worstkeptsecreti0000cohe|publisher=Columbia University Press|year=2010}}</ref> Shtetet që zotëronin më parë armë bërthamore janë Afrika e Jugut (zhvilloi armë bërthamore, por më pas çmontoi arsenalin e saj përpara se të bashkohej me NPT)<ref>Arms Control and Global Security, Paul R. Viotti – 2010, p 312</ref> dhe ish-republikat sovjetike të [[Bjellorusia|Bjellorusisë]], [[Kazakistani|Kazakistanit]] dhe [[Ukraina|Ukrainës]], armët e të cilave u transferuan në Rusi. Sipas [[Federata e Shkencëtarëve Amerikanë|Federatës së Shkencëtarëve Amerikanë]], ka rreth 3,880 mbushje bërthamore aktive dhe 12,119 gjithsej mbushje bërthamore në botë që nga viti 2024. Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve të Paqes në Stokholm (SIPRI) vlerësoi në vitin 2023 se numri i përgjithshëm i mbushjeve bërthamore të marra nga shtetet bërthamore arriti 12,512. Përafërsisht 9,576 mbahen me stoqe ushtarake. Rreth 3,844 koka luftarake janë vendosur me raketa. 2000 koka luftarake, të cilat janë kryesisht nga Rusia dhe Shtetet e Bashkuara, mbahen për alarme të larta operacionale.<ref name=":5">Kristensen, Hans M; Korda, Matt. (2023). "[https://www.sipri.org/yearbook/2023/07 World Nuclear Forces 2023]". In ''[https://www.sipri.org/yearbook/2023 SIPRI Yearbook 2023: Armaments, Disarmament and International Security].''Oxford University Press.</ref> == Shiko edhe == * [[Arma bërthamore]] * [[Historia e armëve bërthamore]] == Referime == [[Kategoria:Armë bërthamore]] [[Kategoria:Lufta e Ftohtë]] [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] pb8fue0y5a9wr273qicmqh2lw2g48jp 0 353816 2978376 2966828 2026-05-07T21:05:28Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Lufta mercenare]]; added [[Category:Taktika lufte mercenare]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978376 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Five Members of the Norman Brigade, Team Canada-Québec.jpg|parapamje|220x220px|Anëtarë të Brigadës Norman.]] [[Lufta Ruso-Ukrainase]] ka parë që vullnetarë të huaj të marrin pjesë në të dyja anët e konfliktit. Shumica e luftëtarëve të huaj iu bashkuan konfliktit gjatë njërës nga dy valët. Vala e parë ndodhi nga viti 2014 deri në vitin 2019 gjatë [[Lufta në Donbas (2014–2022)|Luftës në Donbas]] dhe përbëhej nga rreth 17,241 luftëtarë të huaj. Vala e dytë konsiderohet nga studiuesit se ka qenë shumë më e madhe dhe filloi në vitin 2022 pas [[Pushtimi rus i Ukrainës në 2022|pushtimit rus të Ukrainës]].<ref>{{Cite web|title=How many Westerners are fighting in Ukraine? {{!}} Responsible Statecraft|url=https://responsiblestatecraft.org/foreign-fighters-ukraine/|access-date=2024-04-25|website=responsiblestatecraft.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Tharoor|first=Ishaan|date=2024-02-28|title=Analysis {{!}} Foreign troops in Ukraine? They’re already there.|language=en-US|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/02/28/foreign-troops-ukraine-theyre-already-there/|access-date=2024-04-25|issn=0190-8286}}</ref> == Shiko edhe == * [[Legjioni Ndërkombëtar (Ukrainë)]] * [[Lufta Ruso-Ukrainase]] == Referime == [[Kategoria:Njësi dhe formacione ushtarake mërgimtare]] [[Kategoria:Taktika lufte mercenare]] [[Kategoria:Personel ushtarak i Luftës Ruso-Ukrainase]] [[Kategoria:Vullnetarë të huaj në pushtimin rus të Ukrainës]] [[Kategoria:Lufta Ruso-Ukrainase]] mhmbpvms6s4tdv05m0ltuiyepx0ydix 14 354602 2978387 2662440 2026-05-07T21:06:46Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978387 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 14 355818 2978375 2667561 2026-05-07T21:05:24Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Lufta mercenare]]; added [[Category:Taktika lufte mercenare]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978375 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte mercenare]] [[Kategoria:Personel paraushtarak]] 9cykvei8zca856c1brwlz0keklb2l9c 2978431 2978375 2026-05-07T21:08:44Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Ushtarë]]; +[[Kategoria:Luftëtarë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978431 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte mercenare]] [[Kategoria:Personel paraushtarak]] [[Kategoria:Ushtarë]] [[Kategoria:Luftëtarë]] im4iqmfzs5jdfs4mvr8vdpvf7x7wpmh 14 355819 2978374 2667564 2026-05-07T21:05:20Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta mercenare]] te [[Kategoria:Taktika lufte mercenare]] pa lënë një ridrejtim 2667564 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] mbacwggqjiipm63iyhzgba8m2l17fko 2978393 2978374 2026-05-07T21:06:47Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978393 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 1 357721 2978545 2968019 2026-05-08T04:24:56Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Klubi i Astronomisë së Kosovës/Arkivi 1]] 2978545 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Klubi i Astronomisë së Kosovës/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} gzy2ycitpz8l4pxvewp80r4n68b53n0 1 361327 2978526 2691551 2026-05-08T04:19:46Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lista e shqiptaro-amerikanëve]] 2978526 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Lista e shqiptaro-amerikanëve]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1993687 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110714082619/http://www.frosina.org/about/infobits.asp?id=138 te http://www.frosina.org/about/infobits.asp?id=138 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20100414154153/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1272/is_n2618_v125/ai_18856941/ te http://findarticles.com/p/articles/mi_m1272/is_n2618_v125/ai_18856941 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 02:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shqiptaro-amerikanëve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2145895 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.albanianliterature.net/authors_modern1/pipa.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 gusht 2020 05:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shqiptaro-amerikanëve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2263853 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.albanianliterature.net%2Fauthors_modern1%2Fpipa.html&date=2012-01-09 për lidhjen http://www.albanianliterature.net/authors_modern1/pipa.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 23:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shqiptaro-amerikanëve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2489285 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303214802/http://icestream.bonnint.net/seattle/kiro/2011/01/p_TBTL_with_Luke_Burbank_20110118_12pm.mp3 për lidhjen http://icestream.bonnint.net/seattle/kiro/2011/01/p_TBTL_with_Luke_Burbank_20110118_12pm.mp3. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 tetor 2022 16:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shqiptaro-amerikanëve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2567803 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161114084213/http://www.infiniteguest.org/tbtl/2016/11/a-very-specific-set-of-insecurities/ për lidhjen http://www.infiniteguest.org/tbtl/2016/11/a-very-specific-set-of-insecurities/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 korrik 2023 16:35 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shqiptaro-amerikanëve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2968861 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080704075144/http://www.albanianliterature.com/authors3/AA3-46.html për lidhjen http://albanianliterature.com/authors3/AA3-46.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 02:37 (CEST) anjhspbo2v0dopf0s2dnkjdn70zlugh 1 361737 2978538 2726858 2026-05-08T04:23:27Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Jake Gyllenhaal]] 2978538 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jake Gyllenhaal]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2235679 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210620074745/http://www.jakegyllenhaal.com/ për lidhjen http://jakegyllenhaal.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2021 10:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 21 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jake Gyllenhaal]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2669517 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626155338/https://www.allmovie.com/movie/city-slickers-v9753/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/city-slickers-v9753/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626155252/https://www.allmovie.com/movie/a-dangerous-woman-v122341/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/a-dangerous-woman-v122341/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626155220/https://www.allmovie.com/movie/josh-and-sam-v26541/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/josh-and-sam-v26541/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626155210/https://www.allmovie.com/movie/homegrown-v161694/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/homegrown-v161694/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200216104421/https://www.allmovie.com/movie/donnie-darko-v237115/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/donnie-darko-v237115/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626155034/https://www.allmovie.com/movie/bubble-boy-v250493/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/bubble-boy-v250493/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626155137/https://www.allmovie.com/movie/the-good-girl-v260310/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/the-good-girl-v260310/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626155320/https://www.allmovie.com/movie/moonlight-mile-v265928/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/moonlight-mile-v265928/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200216103524/https://www.allmovie.com/movie/the-day-after-tomorrow-v281154/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/the-day-after-tomorrow-v281154/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200216103527/https://www.allmovie.com/movie/jiminy-glick-in-la-la-wood-v312943/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/jiminy-glick-in-la-la-wood-v312943/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200216104442/https://www.allmovie.com/movie/brokeback-mountain-v301840/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/brokeback-mountain-v301840/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200216103527/https://www.allmovie.com/movie/proof-v299131/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/proof-v299131/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200216104420/https://www.allmovie.com/movie/jarhead-v313654/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/jarhead-v313654/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626160158/https://www.allmovie.com/movie/zodiac-v325574/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/zodiac-v325574/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626160203/https://www.allmovie.com/movie/rendition-v375406/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/rendition-v375406/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626160217/https://www.allmovie.com/movie/brothers-v417371/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/brothers-v417371/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200216103519/https://www.allmovie.com/movie/prince-of-persia-the-sands-of-time-v390689/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/prince-of-persia-the-sands-of-time-v390689/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200216103531/https://www.allmovie.com/movie/love-and-other-drugs-v506003/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/love-and-other-drugs-v506003/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200216103518/https://www.allmovie.com/movie/source-code-v386148/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/source-code-v386148/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190514174559/https://www.allmovie.com/movie/end-of-watch-v559767/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/end-of-watch-v559767/cast-crew. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190616225217/https://www.allmovie.com/movie/prisoners-v572110/cast-crew për lidhjen https://www.allmovie.com/movie/prisoners-v572110/cast-crew. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2024 02:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jake Gyllenhaal]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2719022 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131216050207/http://www.the-numbers.com/movies/2002/LOVLY.php për lidhjen https://www.the-numbers.com/movies/2002/LOVLY.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 nëntor 2024 21:48 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jake Gyllenhaal]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2967003 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060720014755/http://iheartjake.com/ për lidhjen http://iheartjake.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2026 10:19 (CEST) n06difsxlulok7cfqnfn1x6smwi51pf 1 361829 2978544 2756833 2026-05-08T04:24:46Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Klubi i Astronomisë së Kosovës]] 2978544 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Klubi i Astronomisë së Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2676153 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130711041720/http://https/ për lidhjen http://https/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 korrik 2024 21:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Klubi i Astronomisë së Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2678235 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://https/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2024 06:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Klubi i Astronomisë së Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2679962 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180829125849/https://www.skyandtelescope.com/clubs-organizations/clubs/astronomy-club-of-kosova/ për lidhjen http://www.skyandtelescope.com/clubs-organizations/clubs/astronomy-club-of-kosova/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180829125849/https://www.skyandtelescope.com/clubs-organizations/clubs/astronomy-club-of-kosova/ për lidhjen http://www.skyandtelescope.com/clubs-organizations/clubs/astronomy-club-of-kosova/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220706232406/https://toka-ks.org/En/our-partners/246/astronomy-club-of-kosova/ për lidhjen http://www.toka-ks.org/En/our-partners/246/astronomy-club-of-kosova/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180201075254/http://www.kosovalive360.com/te-rinjte-ne-hullite-e-astronomise-dhe-fshehtesive-shkencore-te-kozmosit.html për lidhjen http://www.kosovalive360.com/te-rinjte-ne-hullite-e-astronomise-dhe-fshehtesive-shkencore-te-kozmosit.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220124230032/https://toka-ks.org/Al/our-partners/246/klubi-i-astronomeve-amator-te-kosoves/ për lidhjen http://www.toka-ks.org/Al/our-partners/246/klubi-i-astronomeve-amator-te-kosoves/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.rilindjaere.press/eshte-mbajtur-mbledhja-e-pare-e-komisionit-per-bashkepunim-nderkombetar-dhe-kordinim-vendor-ne-fushen-e-astronomise/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 gusht 2024 17:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Klubi i Astronomisë së Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2683827 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180201075312/https://www.fiatphysica.com/campaigns/growing-connections-the-astronomy-club-of-kosovo për lidhjen https://www.fiatphysica.com/campaigns/growing-connections-the-astronomy-club-of-kosovo. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180201075258/http://portaltotheuniverse.org/blogs/posts/view/434628/ për lidhjen http://portaltotheuniverse.org/blogs/posts/view/434628/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160314063052/http://rahovecpress.com/mbremja-e-astronomise-ne-rahovec/ për lidhjen http://rahovecpress.com/mbremja-e-astronomise-ne-rahovec/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.rilindjaere.press/murtezi-themelimi-i-komisionit-per-astronomine-i-rendesishem-per-zhvillimin-e-saj/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 gusht 2024 10:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Klubi i Astronomisë së Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2744758 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240713115801/http://www.elliott-astronomy.com/ për lidhjen http://www.elliott-astronomy.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 janar 2025 09:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Klubi i Astronomisë së Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2968018 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.astroclubkosova.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2026 19:50 (CEST) q44g8a5ftviuj6xv0i70s3bjbqj1nn7 0 364129 2978396 2968973 2026-05-07T21:06:48Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978396 wikitext text/x-wiki [[File:RAF-Bombenanschlag_in_Ramstein,_1981.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RAF-Bombenanschlag_in_Ramstein,_1981.jpg|djathtas|parapamje|250x250px|Pasojat e sulmit me bombardim të Fraksionit të Ushtrisë së Kuqe (RAF) të selisë së Forcave Ajrore të SHBA-së në Evropë në bazën ajrore Ramstein, Gjermania Perëndimore (1981).]] '''Ekstremizmi i dhunshëm''' është një formë e [[Ekstremizmi|ekstremizmit]] që fal dhe zbaton [[Dhuna|dhunën]] me qëllim [[Ideologjia|ideologjik]] ose të qëllimshëm, siç është [[dhuna fetare]] ose [[Dhuna politike|politike]]. Pikëpamjet e dhunshme ekstremiste shpesh ngatërrohen me dhunën fetare dhe politike dhe mund të manifestohen në lidhje me një sërë çështjesh, duke përfshirë politikën, fenë dhe marrëdhëniet gjinore.<ref name="Skoczylis-Andrews">{{cite journal|last1=Skoczylis|first1=Joshua|last2=Andrews|first2=Sam|date=janar 2022|title=Strain theory, resilience, and far-right extremism: The impact of gender, life experiences, and the internet|journal=Critical Studies on Terrorism|publisher=[[Taylor & Francis]]|volume=15|issue=1: ''Critical Approaches to Extreme Right Wing Terrorism and Counter-Terrorism''|pages=143–168|doi=10.1080/17539153.2022.2031137|issn=1753-9161|doi-access=free|s2cid=246832210}}</ref> Edhe pse "radikalizimi" konsiderohet nga disa si një term i diskutueshëm, përdorimi i tij i përgjithshëm ka arritur ta konsiderojë procesin me anë të të cilit një individ ose grup adopton dhunën si një mjet veprimi të dëshirueshëm dhe legjitim. Sipas Korporatës RAND, ekstremizmi është një term që përdoret për të karakterizuar një sërë qëndrimesh, besimesh dhe sjelljesh që shpesh janë në skajet ekstreme të spektrit politik, fetar ose ideologjik brenda shoqërisë civile.<ref>{{cite journal|last1=Posard|first1=Marek N.|last2=Payne|first2=Leslie Adrienne|last3=Miller|first3=Laura L.|date=16 shtator 2021|title=Reducing the Risk of Extremist Activity in the U.S. Military|url=https://www.rand.org/pubs/perspectives/PEA1447-1.html|url-status=live|journal=Perspective|series=Expert Insights|location=[[Santa Monica, California]]|publisher=[[RAND Corporation]]|doi=10.7249/PEA1447-1|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213170836/https://www.rand.org/pubs/perspectives/PEA1447-1.html|archive-date=13 shkurt 2023|access-date=5 maj 2023}}</ref> Në zhargonin ushtarak të Shteteve të Bashkuara, termi organizata ekstremiste të dhunshme (VEO) përkufizohet si grupe "individësh që mbështesin ose kryejnë dhunë të motivuar ideologjikisht për të çuar më tej qëllimet politike". Kjo mund të përfshijë si organizatat terroriste ndërkombëtare (ITO) ashtu edhe ekstremistët e dhunshëm vendas (HVE).<ref>{{cite journal|date=qershor 2016|title=Is the Hybrid Threat a True Threat?|url=https://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1507&context=jss|journal=Journal of Strategic Security|location=[[Rapid City, South Dakota]]|publisher=[[Henley-Putnam School of Strategic Security]]|volume=9|issue=2|pages=1–13|doi=10.5038/1944-0472.9.2.1507|issn=1944-0464|jstor=26466774|doi-access=free|jstor-access=free|author-last=Raugh|author-first=David L.}}</ref> == Shiko edhe == * [[Ekstremizmi]] == Referime == [[Kategoria:Abuzim]] [[Kategoria:Ekstremizëm]] [[Kategoria:Frikë]] [[Kategoria:Radikalizëm]] [[Kategoria:Terminologji sociologjike]] [[Kategoria:Terrorizëm]] [[Kategoria:Krim i dhunshëm]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] pdfgz7v9z7ltmta5k3skjft6iudu9gh 1 369900 2978530 2740541 2026-05-08T04:21:20Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Jakut el-Hamaui]] 2978530 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Jakut el-Hamaui]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2004213 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190210144018/http://shamela.ws/browse.php/book-9788 për lidhjen http://shamela.ws/browse.php/book-9788. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 11:08 (CEST) == Probleme me arkivimin e lidhjeve në artikull == Përshëndetje! Gjatë procesit të arkivimit, arkivi ktheu një përgjigje me mesazhe gabimesh për një ose më shumë faqe që unë paraqita për arkivim. Më poshtë, kam përfshirë lidhjet që u kthyen me një gabim dhe mesazhin e gabimit në vijim. * http://www.bookrags.com/biography-yaqut-scit-021/ me gabimin * http://www.muslimheritage.com/day_life/default.cfm?ArticleID=694&Oldpage=2&yearlist=1 me gabimin Ky do të jetë njoftimi i vetëm mbi këto lidhje dhe nuk do të bëhen përpjekje të mëtejshme për të arkivuar lidhjet. Gjithë të mirat.—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 tetor 2019 04:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jakut el-Hamaui]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2372719 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200412143909/http://www.bookrags.com/biography-yaqut-scit-021/ për lidhjen http://www.bookrags.com/biography-yaqut-scit-021/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 dhjetor 2021 01:40 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jakut el-Hamaui]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2381744 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190501175752/http://cw.routledge.com/ref/travellit/azentriesy.html për lidhjen http://cw.routledge.com/ref/travellit/azentriesy.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 janar 2022 01:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jakut el-Hamaui]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2736449 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190501175752/http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/dmg/periodical/titleinfo/21259 për lidhjen http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/dmg/periodical/titleinfo/21259. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 janar 2025 16:22 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jakut el-Hamaui]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2967021 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210326222056/https://www.wdl.org/en/item/7444/ për lidhjen http://www.wdl.org/en/item/7444/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2026 10:27 (CEST) oxfni1ulqqpq5fuisdyuo9g76z2lneo 0 372002 2978328 2970510 2026-05-07T18:05:47Z Leutrim.P 113691 2978328 wikitext text/x-wiki '''Lidhja shoqërore''' është përvoja e të ndjerit të afërt dhe të lidhur me të tjerët. Ajo përfshin ndjenjën e [[Dashuria|dashurisë]], përkujdesjes dhe vlerës,<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Eisenberger|first1=Naomi I|last2=Cole|first2=Steve W.|date=2012|title=Social neuroscience and health: neurophysiological mechanisms linking social ties with physical health|journal=Nature Neuroscience|volume=15|issue=5|pages=669–674|doi=10.1038/nn.3086|issn=1097-6256|pmid=22504347|s2cid=2039147}}</ref> dhe përbën bazën e [[Marrëdhënia ndërpersonale|marrëdhënieve ndërpersonale]].<blockquote>"Lidhja është energjia që ekziston midis njerëzve kur ata ndihen të parë, dëgjuar dhe vlerësuar; kur ata mund të japin dhe marrin pa gjykuar; dhe kur ata marrin ushqim dhe forcë nga marrëdhënia." —Brené Brown, Profesor i punës sociale në Universitetin e Hjustonit.<ref>{{Cite book|last=Brown|first=Brené|title=The gifts of imperfection: let go of who you think you're supposed to be and embrace who you are|url=https://archive.org/details/giftsofimperfect0000brow_l0l5|publisher=Hazeldon|year=2010|isbn=9781499333190|oclc=884582495}}</ref></blockquote>Gjithnjë e më shumë, lidhja shoqërore kuptohet si një nevojë thelbësore njerëzore dhe dëshira për t'u lidhur si një shtysë themelore.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Baumeister|first1=Roy F.|last2=Leary|first2=Mark R.|date=1995|title=The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation.|url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_1995-05_117_3/page/496|journal=Psychological Bulletin|volume=117|issue=3|pages=497–529|doi=10.1037/0033-2909.117.3.497|issn=0033-2909|pmid=7777651}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Lieberman|first=Matthew D|title=Social: Why Our Brains Are Wired to Connect|url=https://archive.org/details/socialwhyourbrai0000lieb_o2b5|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=9780199645046|oclc=913957686}}</ref> Është thelbësore për zhvillimin; pa të, kafshët e shoqërueshme përjetojnë shqetësime dhe përballen me pasoja të rënda zhvillimore. Tek njerëzit, një nga speciet më shoqërore, lidhja shoqërore është thelbësore për pothuajse çdo aspekt të shëndetit dhe mirëqenies. Mungesa e lidhjes, ose vetmia, është lidhur me inflamacionin, plakjen e përshpejtuar dhe rrezikun e shëndetit kardiovaskular, vetëvrasjen dhe vdekshmërinë nga të gjitha shkaqet.<ref name=":5">{{Cite journal|last1=Holt-Lunstad|first1=Julianne|author-link1=Julianne Holt-Lunstad|last2=Smith|first2=Timothy B|last3=Layton|first3=J B|date=2010|title=Social Relationships and Mortality Risk: A Meta-analytic Review|journal=PLOS Medicine|series=e1000316|volume=7|issue=7|pages=e1000316|doi=10.1371/journal.pmed.1000316|pmc=2910600|pmid=20668659|doi-access=free}}</ref> Ndjenja e lidhjes shoqërore varet nga cilësia dhe numri i marrëdhënieve domethënëse që ka me familjen, miqtë dhe të njohurit. Duke shkuar përtej nivelit individual, ai përfshin gjithashtu një ndjenjë të lidhjes me një komunitet më të madh. Lidhja në nivel komuniteti ka përfitime të thella si për individët ashtu edhe për shoqërinë.<ref>{{Cite book|last1=Berkman|first1=Lisa F|title=Social Epidemiology|last2=Kawachi|first2=Ichiro|last3=Glymour|first3=Maria M|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=9780195377903|chapter=Social Capital, Social Cohesion, and Health|author-link3=M. Maria Glymour}}</ref> == Shiko edhe == * [[Shoqëria]] * [[Marrëdhënia ndërpersonale]] == Referime == [[Kategoria:Emocion]] [[Kategoria:Marrëdhënie ndërpersonale]] [[Kategoria:Koncepte të psikologjisë shoqërore]] i7henryz5ds72ck9ocaf27krl9piz9q 14 373778 2978449 2764693 2026-05-07T21:11:56Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta guerile]] te [[Kategoria:Taktika lufte guerile]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978449 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte guerile]] [[Kategoria:Taktika revolucionare]] clvqz87031l309smtxpr0vns207m2hm 14 373779 2978384 2764695 2026-05-07T21:06:45Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978384 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 2978448 2978384 2026-05-07T21:11:47Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta guerile]] te [[Kategoria:Taktika lufte guerile]] pa lënë një ridrejtim 2978384 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 1 374412 2978547 2969288 2026-05-08T04:25:16Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Mali i Zi/Arkivi 1]] 2978547 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Mali i Zi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} sah59yp9i9kry0fmm36m8j8y694elds 14 375275 2978476 2773356 2026-05-07T21:13:19Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978476 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Nëndetëse sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] mon0etor4lv7r189enki7qpbn8qgwfc 0 375866 2978269 2970921 2026-05-07T14:43:02Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978269 wikitext text/x-wiki '''''Kosova është Shqipëri''''' është një [[Parulla|parullë]] politike që ka pasur një ndikim të madh në [[Historia e Dardanisë|historinë e Kosovës]] dhe në [[Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës|marrëdhëniet midis Kosovës dhe Shqipërisë]].<ref name=":0">{{Cite web|date=2024-11-16|title="Ndaluni të gjithë, Kosova është Kosovë ose Kosova është Shqipëri" - Amir Rrahmani në konferencë për media|url=https://telegrafi.com/ndaluni-te-gjithe-kosova-eshte-kosove-ose-kosova-eshte-shqiperi-amir-rrahmani-ne-konference-per-media/|access-date=2025-03-27|website=Telegrafi|language=sq}}</ref> Kjo parullë është përdorur si shprehje e solidaritetit dhe identitetit të përbashkët [[Kombi shqiptar|kombëtar shqiptar]], veçanërisht gjatë periudhave të tensioneve dhe luftërave në [[Ballkani|Ballkan]]. Shumë shqiptarë e kanë përdorur këtë shprehje për të shprehur dëshirën e bashkimit të [[Kosova|Kosovës]] me [[Shqipëria|Shqipërinë]], për të ruajtur unitetin kombëtar. Parulla ka qenë e pranishme sidomos gjatë periudhës së [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] në vitet 1998-1999, ku [[Shqiptarët në Kosovë|shqiptarët e Kosovës]] dhe [[Shqiptarët|Shqipërisë]] i ndihmuan njëri-tjetrit për të luftuar për çlirimin e Kosovës nga pushtimi serb. Përdorimi i kësaj parulle ka shpesh elemente të [[Nacionalizmi shqiptar|nacionalizmit shqiptar]] dhe ka qenë një simbol i luftës për [[Liria|liri]] dhe [[Pavarësia|pavarësi]]. Pas [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës|shpalljes së pavarësisë së Kosovës]] në vitin 2008, parullat e tilla kanë mbetur të përdorura për të shprehur lidhjet e forta mes dy vendeve. Megjithatë, kjo parullë ka nxitur gjithashtu debate për pasojat e mundshme të saj në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe në politikën rajonale.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=G.U|date=2022-06-19|title=Mbledhjet Kosovë – Shqipëri nëpër logo e slogane (FOTO)|url=https://klankosova.tv/mbledhjet-kosove-shqiperi-neper-logo-e-slogane-foto1/|access-date=2025-03-27|website=Klan Kosova|language=sq}}</ref> == Shiko edhe == * [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Kosova]] * [[Shqipëria]] * [[Parulla]] == Referime == [[Kategoria:Parulla kosovare]] [[Kategoria:Parulla shqiptare]] [[Kategoria:Kosovë]] [[Kategoria:Shqipëri]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] c4fuirksjxhdgbdhr8buttgfs4e8zk4 0 375981 2978500 2971896 2026-05-07T22:35:51Z Qendrimi15 122927 2978500 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | genre = Aksion <br/> Dramë | writer = [[Ethem Özışık]]<br>Lokman Maral | director = [[Uluç Bayraktar]] | starring = [[Çağatay Ulusoy]]<br>[[Demet Özdemir]] | country = [[Turqia]] | language = [[Gjuha turke|Turqisht]] | num_seasons = 2 | num_episodes = 43 | producer = [[Timur Savcı]]<br>[[Burak Sağyaşar]] | cinematography = [[Veysel Tekşahin]] | location = [[Stamboll]] | runtime = 135 minuta | network = [[Kanal D]] | company = [[Tims&B Productions]] | first_aired = 19 mars 2025 | last_aired = }} '''Eşref Rüya''' është një serial televiziv turk i prodhuar nga [[Tims&B Productions]], episodi i parë i të cilit u transmetua më 19 mars 2025, me regji nga [[Uluç Bayraktar]] dhe me skenar nga [[Ethem Özışık]] dhe [[Lokman Maral]]. Rolet kryesore në serial janë [[Çağatay Ulusoy]] dhe [[Demet Özdemir]]. == Përmbajtja == Ngjarjet tregohen përmes Eshref Tek (Çağatay Ulusoy), një nga anëtarët më të rëndësishëm të grupit të quajtur Jetimët. == Rolet == === Personazhet kryesor === {| class="wikitable" |- ! Aktori ! Personazhi |- | [[Çağatay Ulusoy]] | Eshref Tek |- | [[Demet Özdemir]] | Nisan Akjol |- | [[Büşra Develi]] | Çidem Serim |- | [[Necip Memili]] | Gyrdal Bozok |- | [[Ahmet Rıfat Şungar]] | Faruk Sezeri |- | [[Görkem Sevindik]] | Kadir Janëk |- | [[Ceren Benderlioğlu]] | Irmak Bozok |} === Personazhet mbështetës === {| class="wikitable" |- ! Aktori ! Personazhi |- | Ebru Nil Aydın | Prokurorja Selma |- | [[Levent Özdilek]] | Hëdër Elverdi |- | Kaan Turgut | Kenan |- | Feriha Eyüboğlu | Hafize |- | Ebru Aytemur | Gonxha |- | Büşra Cebe | Seda |- | [[Ebru Destan]] | Nexhla Birkan |- | Cem Söküt | Günahkar (Xhahit) |- | [[Metin Belgin]] | Peshkatari |- | İbrahim Dizlek | Adil |- | [[Zeynep Eronat]] | Gylymser Ajgyn |- | Nalan Okçuoğl | Haxher |- | [[Ali Sürmeli]] | Xhelo Aga |- | [[Nebil Sayın]] | |} == Transmetimi == {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Sezoni ! Dita<br>dhe ora ! Fillimi i<br>sezonit ! Fundi i<br>sezonit ! Epizodet ! Viti ! Programi |- |Sezoni i parë | rowspan="2" |E mërkurë 20.00 |19 mars 2025 |18 qershor 2025 |13 |2025 | rowspan="2" |[[Kanal D]] |- |Sezoni i dytë |17 shtator 2025 | - | - |2025- |} [[Kategoria:Seriale turke]] [[Kategoria:Seriale origjinale nga Kanal D]] [[Kategoria:Seriale televizive nga Tims Productions]] sp2dr0dqkobvy9znra0qi9vf0eci2rc 1 376633 2978549 2969361 2026-05-08T04:25:36Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lista e shqiptarëve në Serbi/Arkivi 1]] 2978549 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lista e shqiptarëve në Serbi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 8q8irgq4hywfar89pfp5whsam78ssme 0 377478 2978472 2971122 2026-05-07T21:12:52Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978472 wikitext text/x-wiki {{Short description|Shtet ose shoqëri e bazuar te detit}} {{Distinguish|Fuqia Detare|Komanda e Deteve}} '''Thalasokraci''' ose '''thalatokraci''',<ref>(nga {{lang|grc-x-classic|θάλασσα|translit=thalassa}}, {{Lang|grc-x-attic|θάλαττα|translit=thalatta}}, {{translation|'det'}}, dhe {{lang|grc|κρατεῖν|translit=kratein|lit=pushtet, fuqi}}; duke dhënë {{lang|grc-x-koine|θαλασσοκρατία|translit=thalassokratia|lit=pushtet ose fuqi detare}}),</ref> ndonjëherë edhe '''perandori detare''', është një shtet me sundim detar, një [[perandoria|perandori]] në det, ose një perandori detare.<ref>{{cite book|last1=Alpers|first1=Edward A.|title=The Indian Ocean in World History|url=https://books.google.com/books?id=BXNBAQAAQBAJ|series=New Oxford World History|publisher=[[Oxford University Press]]|date=2013|isbn=978-0199929948|lang=en|access-date=6 shkurt 2016|page=80|quote=Portugalia ishte një një perandori detare apo thalasokraci në të gjitha kuptimet.}}</ref> Thalasokracitë tradicionale rrallë e mbizotërojnë tokën e brendshme, madje edhe në territoret e zotërimeve të tyre. Shembuj të kësaj ishin shtetet [[fenikasit|fenikase]] të Tirit, Sidonit dhe [[Kartagjena e Lashtë|Kartagjena]]; [[Republikat Detare]] të qytet-shteteve [[italia]]ne të [[Republika e Venecies|Venecies]] dhe [[Republika e Gjenovës|Gjenovës]] në [[Mesdheu|Mesdhe]]; Perandoria Omanite e [[Gadishulli Arabik|Arabisë]]; dhe perandoritë Srivixhaja, Maxhapahite dhe [[perandoria kmere|Kmere]] në [[azia Juglindore|Azinë Juglindore]] detare. Thalasokracitë, në këtë mënyrë mund të dallohen nga perandoritë tradicionale, ku territoret e një shteti, megjithëse me gjasa të lidhur kryesisht ose vetëm nga rrugë detare, përgjithësisht shtrihen në territoret e brendshme tokësore<ref>{{cite book|author1=P. M. Holt|author2=Ann K. S. Lambton|author3=Bernard Lewis|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=y99jTbxNbSAC&pg=PA129|title=The Cambridge History of Islam|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1977|isbn=978-0-521-29137-8|pages=129–}}</ref><ref>{{cite book|author1=Barbara Watson Andaya|author2=Leonard Y. Andaya|title=A History of Early Modern Southeast Asia, 1400–1830|date=2015|url=https://books.google.com/books?id=0Rh2BgAAQBAJ&pg=PA159|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|isbn=978-0-521-88992-6|pages=159–}}</ref> në një [[tellurokracia|tellurokraci]] ("hegjemoni me bazë tokësore").<ref>{{cite book|editor1-last=Lukic|editor1-first=Rénéo|title=Culture, politics, and nationalism in the age of globalization|date=2001|url=https://books.google.com/books?id=swKFAAAAMAAJ|editor2-last=Brint|editor2-first=Michael|publisher=Ashgate|lang=en|isbn=978-0754614364|page=103}}</ref> Termi ''thalasokraci'' mundet thjeshtë ti referohet [[Komande e Deteve|supremacisë navale]], si në këndvështrimin ushtarak, ashtu dhe në atë ekonomik. [[Greqia e lashtë|Grekët e lashtë]] përdorën të parët fjalën ''thalasokraci'' për të përshkruar qeverisjen e [[qytetërimi minoan|qytetërimit minoik]], pushteti i të cilit varej nga marina e tij.<ref>{{cite book|lang=en|author=D. Abulafia|chapter=Thalassocracies|editor1=P. Horden|editor2=S. Kinoshita|year=2014|title=A Companion to Mediterranean History|url=https://archive.org/details/companiontomedit0000unse|place=Oksford|pages=[https://archive.org/details/companiontomedit0000unse/page/n156 139]–153}}</ref> [[Herodoti]] dallon fuqinë detare nga fuqia tokësore, duke folur për nevojën për tiu kundërvënë thalasokracisë fenikase duke zhvilluar një "perandori greke të detit".<ref>{{cite journal|lang=en|author=A. Momigliano|title=Sea-Power in Greek Thought|journal=The Classical Review|date=maj 1944|pages=1–7}}</ref> Kuptimi dhe ndërtimi ideologjik i saj ndonjëherë quhet '''detarizëm''' (p.sh.: [[Plurikontinentalizmi]] ose Atlantizmi), duke iu kundërvënë kontinentalizmit (p.sh.: Euroaziatizmi). == Origjina e konceptit: lista e Eusebit == Thalasokracia ishte ripërtëritja e një fjale të njohur nga një dokument klasik shumë specifik, të cilin studiuesi klasicist britanik John Linton Myres e quajti "Lista e Thalasokracive".<ref>{{cite journal|last=Myres|first=John L.|date=1906|title=On the 'List of Thalassocracies' in Eusebius|journal=The Journal of Hellenic Studies|volume=26|lang=en|pages=87–88|doi=10.2307/624343|jstor=624343|s2cid=163998082}}</ref> Lista përfshihej te ''Chronicon-i'' i Eusebit të Çezaresë, një vepër historie universale, një peshkop i fillimit të [[shekulli IV|shekullit të IV]] të ''Caesarea Maritima''. Eusebi kategorizoi mjaft politi historike në Mesdhe si "det-kontrolluese" duke i listuar ato në një kronologji.<ref name="Eusebius: Chronicle">{{cite web|title=Eusebius: Chronicle|url=http://www.attalus.org/translate/eusebius.html|access-date=28 maj 2017|lang=en|work=attalus.org}}</ref> Lista përfshin një seri "thalasokracish", duke nisur me [[Lidia]]nët pas rënies së [[Troja|Trojës]] dhe përfundon me [[Egjina (Ishull)|Egjinën]], secila prej tyre kontrolloi detin për disa vjetë. Në këtë mënyrë lista paraqet një seri të njëpasnjëshme mbizotëruesesh përjashtimore navale, pasi kontrolli tërësor i dedeve ndryshonte duar midis këtyre thalasokracish.<ref>në fjalët e Christian Gottlob Heyne-s "të thalatokratizosh" është "të sundosh detin", jo thjeshtë të mbash pushtetin detar si çdo sundues tjetër me një marinë të fortë; thalasokrati mban komandën përjashtimore mbi zotërimet ujore thjeshtë sikur të ishte një vend, që shpjegon si popuj të tillë mund "të marrin" dhe "kenë" detin.</ref> Meqë ajo nuk e përmend nënshtrimin fundor të [[Egjina (Ishull)|Egjinës]] nga forca detare e Athinës, lista origjinale me gjasa u hartuar para konsolidimit të Lidhjes së Delosit të mbizotëruar nga [[Athina]].<ref>{{cite journal|last=Myres|first=John L.|date=1906|title=On the 'List of Thalassocracies' in Eusebius|journal=The Journal of Hellenic Studies|volume=26|s2cid=163998082|lang=en|doi=10.2307/624343|jstor=624343|pages=87–88}}</ref> Lista e Eusebit mbijetoi nëpërmjet fragmenteve të veprave të [[Diodori|Diodor Sikulit]], ndërkohë u shfaq edhe te teologu dhe [[historiani]] i [[shekulli IV|shekullit të IV]] ''Chronicon-i'' i [[Jeronimi]]t,<ref>Seksioni i rëndësishëm i ''Chronicon-it'' në latinisht mund të gjendet te {{cite web|title=Hieronymi Chronicon pp.16-187|access-date=29 maj 2017|lang=en|url=http://www.tertullian.org/fathers/jerome_chronicle_05_latin_part1.htm|work=tertullian.org}}</ref> dhe kronikani bizantin Xhorxh Sinkelos me ''Ekstrakte të kronografisë''. Studiuesi klasicist gjerman Christian Gottlob Heyne e rindërtoi listën përmes fragmenteve në vitin [[1771]].<ref>{{cite journal|last=Heyne|first=Christian Gottlob|date=1771|lang=la|url=http://gdz.sub.uni-goettingen.de/dms/load/img/?PID=PPN352846038_0001|journal=Novi Commentarii Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis|title=Commentario I: Super Castori Epochis etc.}}</ref> Lista pastaj u shqyrtua më tej nga John Myres në vitet [[1906]]-[[1907]] dhe u studiua gjerësisht nga Molly Miller në vitet [[1970]].<ref>{{cite book|lang=en|author=Molly Miller|title=The Thalassocracies|url=https://archive.org/details/thalassocracies0000mill|publisher=SUNY Press|year=1971}}</ref> [[File:Austronesian maritime trade network in the Indian Ocean.png|thumb|upright=1.6|Rrjetet tregtare detare proto-historike dhe historike austroneziane në [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]]<ref name="Manguin2016">{{cite book|first1=Pierre-Yves|last1=Manguin|editor1=Gwyn Campbell|url=https://books.google.com/books?id=XsvDDQAAQBAJ&pg=PA50|title=Early Exchange between Africa and the Wider Indian Ocean World|chapter=Austronesian Shipping in the Indian Ocean: From Outrigger Boats to Trading Ships|publisher=Palgrave Macmillan|year=2016|lang=en|isbn=978-3319338224|pages=51–76}}</ref>]] ==Historia dhe shembujt== === Indo-Paqësor === Popujt austronezianë të Azisë Juglindore detare zhvilluan rrjetin e parë tregtar detar të [[Oqeani Indian|Oqeanit Indian]].<ref name="Manguin2016"/> Ata vendosën rrugë tregtare me [[India e Jugut|Indinë Jugore]] dhe [[Sri Lanka|Sri Lankën]] që nga viti 1500 p.e.s., duke paraprirë shkëmbimin e kulturës materiale (si [[katamarani]], kanoet polineziane, kanoe me të lidhur në mandallë dhe lundra të qepura, si dhe paan) dhe kultigjenë (si arrëkokosi, sandalli, [[banania|bananet]] dhe [[kallam sheqeri]]); ashtu si dhe lidhjen e kulturave materiale të [[India|Indisë]] dhe [[Kina|Kinës]]. [[Indonezianët]] në veçanti tregtonin erëza (kryesisht [[kanella|kanellë]] dhe cinnamomum cassia) me [[Afrika Lindore|Afrikën Lindore]], duke përdorur [[katamarani|katamaranë]] dhe kanoe polineziane si dhe duke lundruar me ndihmën e Erërave Perëndimore në Oqeanin Indian. Ky rrjet tregtar u zgjerua në perëndim të [[Afrika|Afrikës]] dhe [[Gadishulli Arabik|Gadishullit Arabik]], duke rezultuar në kolonizimin austronezian të [[Madagaskari]]t nga gjysma e parë e mijëvjeçarit të parë të erës sonë. Ai vijoi në kohët historike, duke u kthyer më vonë në Rrugën Detare të Mëndafshit.<ref name="Manguin2016"/><ref name="Doran1974">{{cite journal|date=1974|last1=Doran|first1=Edwin Jr.|title=Outrigger Ages|journal=The Journal of the Polynesian Society|lang=en|volume=83|issue=2|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_83_1974/Volume_83%2C_No._2/Outrigger_ages%2C_by_Edwin_Doran_Jnr.%2C_p_130-140/p1|access-date=15 tetor 2019|pages=130–140|url-status=dead|archive-date=8 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608182436/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_83_1974/Volume_83,_No._2/Outrigger_ages,_by_Edwin_Doran_Jnr.,_p_130-140/p1}}</ref><ref name="Mahdi1999">{{cite book|author=Waruno Mahdi|year=1999|editor=Roger Blench|editor2=Matthew Spriggs|title=Archaeology and Language III: Artefacts, languages and texts|lang=en|chapter=The Dispersal of Austronesian boat forms in the Indian Ocean|volume=34|publisher=Routledge|series=One World Archaeology|isbn=041510054-2|pages=144–179}}</ref><ref name="Doran1981">{{cite book|date=1981|last1=Doran|first1=Edwin B.|title=Wangka: Austronesian Canoe Origins|url=https://archive.org/details/wangkaaustronesi0000dora|publisher=Texas A&M University Press|lang=en|isbn=978-089096107-0}}</ref><ref name="BlenchFruits">{{cite journal|last1=Blench|first1=Roger|title=Fruits and arboriculture in the Indo-Pacific region|date=2004|url=https://journals.lib.ëashington.edu/index.php/BIPPA/article/vieëFile/11869/10496|journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association|lang=en|volume=24|issue=The Taipei Papers (Volume 2)|pages=31–50}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Thalasokracitë e parë në rajonin Indo-Paqësor filluan të shfaqen rreth [[shekulli II|shekullit të II]] të e.s., nëpërmjet ngritjes së emporeve, që shfrytëzonin rrugët e begata tregtare midis Funanit dhe [[India|Indisë]] përmes Ngushticës së Malakës, duke përdorur teknologji të përparuara lundrimtare austroneziane. U shfaqën qytet-shtete të shumta bregdetare, të përqëndruara në portet tregtare të ndërtuar afër ose përreth [[delta lumore|grykëderdhjeve]], që u mundësonin akses të lehtë te mallrat nga toka e brendshme për tregtinë detare. Këto qytet-shtete vendosën rrjete tregtare me qendrat e tjera tregtare në [[Azia Juglindore|Azinë Juglindore]] dhe përtej. Sunduesit e tyre gradualisht gjithashtu u indianizuan nga adoptimi i strukturave shoqërore dhe fetare të Indisë për të konsoliduar pushtetin e tyre.<ref name="Sulistiyono">{{cite journal|last1=Sulistiyono|first1=Singgih Tri|lang=en|last2=Masruroh|first2=Noor Naelil|last3=Rochwulaningsih|first3=Yety|date=2018|title=Contest For Seascape: Local Thalassocracies and Sino-Indian Trade Expansion in the Maritime Southeast Asia During the Early Premodern Period|journal=Journal of Marine and Island Cultures|url=http://jmic.online/issues/v7n2/5/|volume=7|issue=2|doi-access=free|doi=10.21463/jmic.2018.07.2.05}}</ref> Perandoria thalasokratike e Srivixhajës u shfaq nga [[shekulli VII]] nëpërmjet pushtimit dhe nënshtrimit të thalasokracive fqinje. Ato përfshinin Melajun, Kedahën, Tarumanagarën dhe Mataramin, ndër të tjera. Këto politi kontrollonin itineraret detare në Azinë Juglindore, duke shfrytëzuar tregtinë e erëzave të Ishujve të Erëzave, ashtu si dhe rrugët detare midis [[India|Indisë]] dhe [[Kina|Kinës]].<ref name="Sulistiyono"/> Srivixhaja nga ana tjetër u nënshtrua nga Singhasari, rreth vitit [[1275]], para se të përvetësohej përfundimisht nga thalasokracia pasuese Maxhapahite ([[1293]]–[[1527]]).<ref name="Kulke">{{cite journal|last1=Kulke|first1=Hermann|date=2016|title=Śrīvijaya Revisited: Reflections on State Formation of a Southeast Asian Thalassocracy|journal=Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient|lang=en|url=https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_2016_num_102_1_6231|volume=102|issue=1|doi=10.3406/befeo.2016.6231|pages=45–95}}</ref> [[File:Thalassocracy of Arakkal.gif|thumb|Arakkal Thalassocracy in the Laccadive Sea]] Ali Raxhat Arakalë të Kanurit, në [[Kerala]] janë një tjetër shembull. Ali Musa, sunduesi i pestë thuhet se pushtoi një pjesë të ishujve Maladvipë ([[Maldivet]]) në vitet [[1183]]-[[1184]]. Lidhja me [[Maldivet]] dhe Lakshadvipin (Lakadivet) ishte e mirënjohur për [[India Portugeze|portugezët]] dhe evropianët e tjerë, me kanalin 9° që ndante Minicojin nga grupi Lakadiv që referohej si ''Kanalit Mamalit'' sipa mbretërve arakalë. Madje gjatë fillimit të [[shekulli XVI|shekullit të XVI]], mbreti i Maldiveve ishte tributar ndaj kësaj dere. Xhagiri i Ishujve Lakadive, mori nga Ali Raxhat nga Kolathiris në shekullin e XVI, statusin e përmirësuar të derës.<ref name="Ali Rajas of Cannanore">{{cite journal|last=Kurup|first=K. K. N.|url=https://www.jstor.org/stable/44138504|title=Ali Rajas of Cannanore, English East India Company and Laccadive Islands|date=1970|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=32|jstor=44138504|lang=en|access-date=12 janar 2024|pages=44–53}}</ref> Kanuri (Kananorja) mund të karakterizohet në mënyrë efektive si një thalasokraci myslimane, duke ditur se identiteti fetar i Ali Raxhave kishte një rol domethënës në sjelljen e tyre politike. Mundi të krijohet një lidhje e të ardhurave nga importimi i kuajve nga Azia Perëndimore në pushtetin politik të Ali Raxhave përgjatë [[shekulli XVI|shekullit të XVI.<ref>{{cite book|author=Sebastian Prange|title=Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast|lang=en}}</ref> ===Evropa dhe Mesdheu=== [[File:Maritime republics map - IT.png|thumb|left|Hartë me vendndodhjet dhe stemat e [[Republikat Detare|republikave detare]] të italiane: [[Republika e Venecies|Venecia]], [[Gjenova]], Amalfi, [[Piza]], Noli, [[Ankona]], [[Republika e Raguzës|Raguza]] dhe Gaeta.]] Një nga thalasokracitë të shfqura më herët ishte ajo e [[Qytetërimi minoan|qytetërimit minoik]]. Duke shkruar në [[shekulli V p.e.s.]] [[Tukididi]] raporton se [[Minosi]] "sipas traditës" krijoi një marinë për të mbizotëruar ishujt e Cikladeve dhe [[Deti Egje|Detin Egje]]. Nëse kjo forcë ishte për qëllimin e pushtimit të drejtpërdrejtë kolonial, asgjësimin e sulmeve pirate ose thjeshtë për lehtësimin e tregtisë mbetet e paqartë.<ref>{{cite book|author=Raffaele D'Amato|title=Early Aegean Warrior 5000-1450 BC|year=2013|url=https://archive.org/details/earlyaegeanwarri0000dama|lang=en|isbn=978-1-78096-858-2|page=[https://archive.org/details/earlyaegeanwarri0000dama/page/n16 15]}}</ref> Fuqi të tjera të mëvonshme të përqëndruara te deti ose detare në [[Mesdheu|Mesdhe]] përfshijnë [[fenikasit]], [[Athina klasike|Athinën]] (Lidhja e Delosit), [[Kartagjena e Lashtë|Kartagjenën]], [[Liburnët]] dhe në shkallë më të vogël [[Egjina (Ishull)|Egjinën]] dhe [[Rodosi]]n.<ref>{{cite book|author=Andrew Lambert|title=Seapower States: Maritime Culture, Continental Empires and the Conflict That Made the Modern World|publisher=Yale University Press|year=2020|lang=en}}</ref> [[Mesjeta]] pa shumë thalasokraci, shpesh perandori të përqëndruara në tokë, që kontrollonin zona detare, më e mirënjohura prej tyre ishte [[Republika e Venecies]], [[Republika e Gjenovës]] dhe Republika e Pizës; të tjerat ishin: Dukati i Amalfit, Republika e Ankonës, [[Republika e Raguzës]], Dukati i Gaetës dhe Republika e Nolit. Ato njihen si [[Republikat Detare|republika detare]], që kontrolluan tregtinë dhe territore në [[Mesdheu|Mesdhe]] për shekuj. Këto kontakte nuk ishin vetëm tregtare, por edhe kulturore dhe artistike. Ato luajtën gjithashtu një rol thelbësor në [[Kryqëzatat|Kryqëzata]].<ref name=":0">{{Cite web|title=Genoa {{!}} Geography, History, Facts, & Points of Interest|url=https://www.britannica.com/place/Genoa-Italy|website=Encyclopedia Britannica|access-date=16 prill 2021|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=History of Pisa|access-date=16 prill 2021|url=http://www.aboutpisa.info/history-of-pisa.html|website=About Pisa: full tourist guide about the city of Pisa, Tuscany|lang=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pisa {{!}} Italy|url=https://www.britannica.com/place/Pisa-Italy|access-date=16 prill 2021|website=Encyclopedia Britannica|lang=en}}</ref> Republika Veneciane konvencionalisht në [[shekulli XV|shekullin e XV]] ishte e ndarë në ''Dogadon'' e Venicies dhe Lagunën, ''Stato di Terraferma'' i zotërimeve veneciane në [[Italia veriore|Italinë Veriore]] dhe ''[[Shteti i Detit|Stato da Màr]]'' i zotërimeve veneciane përtej detit. Sipas historianit francez Fernand Braudel, [[Venecia]] ishte një perandori e shpërndarë, një perandori stacionesh tregtare që përbënin një sistem [[kapitalizmi|kapitalist]] pararendës.<ref>{{cite book|author=Fernand Braudel|year=1984|title=The Perspective of the World|publisher=Harper & Row|lang=en|volume=3-të i ''Civilization and Capitalism''|page=119}}</ref> Nga [[shekulli XII]] deri në [[shekulli XV|shekullin e XV]] Republika Gjenoveze kishte monopolin e tregtisë në Mesdheun Perëndimor, duke vendosur koloni dhe stacione tregtare në shumë vende, dhe në vijim mori në kontroll edhe rajonet e [[Deti i Zi|Detit të Zi]]. Ajo ishte një nga fuqitë më të mëdha navale të Evropës gjatë [[Mesjeta e vonë|mesjetës së vonë]].<ref>{{Cite book|last=Walton|first=Nicholas|title=Genoa, 'La Superba': The Rise and Fall of a Merchant Pirate Superpower|url=https://archive.org/details/genoalasuperbari0000walt|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|year=2015|isbn=978-184904512-4}}</ref><ref name=":0"/> [[Mesjeta e hershme]] (rreth periudhës [[500]]–[[1000]]) pa shumë qytete bregdetare të [[Italia jugore|Italisë jugore]] të zhvilloheshin në thalasokraci të vogla, fuqitë kryesore të të cilave qëndronin te portet dhe aftësia e tyre për të drejtuar marina për të mbrojtur brigjet miqësore nga shkatërrimet armike. Ato përfshinin Gaetën dhe Amalfin.<ref>{{Cite web|title=Amalfi {{!}} Italy|url=https://www.britannica.com/place/Amalfi|access-date=16 prill 2021|website=Encyclopedia Britannica|lang=en}}</ref><ref name="sea">{{cite book|year=1989|author=Gino Benvenuti|title=Le Repubbliche Marinare. Amalfi, Pisa, Genova, Venezia|publisher=Neëton & Compton editori|lang=it|place=Romë}}; {{cite book|lang=it|author=Armando Lodolini|title=Le repubbliche del mare|publisher=Biblioteca di storia patria|year=1967|place=Romë}}</ref> Në [[Evropa Veriore|Evropën Veriore]], Mbretëria e Ishujve zgjati nga [[shekulli IX]] deri në [[shekulli XIII|shekullin e XIII]], duke përfshirë [[Ishulli i Manit|Ishullin e Manit]], Hebridet dhe ishuj të tjerë pranë brigjeve të [[Britania e Madhe|Britanisë së Madhe]]. Gjatë [[shekulli XIV|shekujve të XIV]] dhe [[shekulli XV|të XV]], Kurora e Aragonës ishte gjithashtu një thalasokraci që kontrollonte një pjesë të madhe të Spanjës së tanishme lindore, pjesë të asaj që tani bënë pjesë në Francën jugore dhe territore të tjera në Mesdhe. Shtrirja e [[gjuha katalane|gjuhës katalane]] është rezultat i kësaj; ajo flitet në [[Alghero]] të [[Sardenja|Sardenjës]].<ref>{{Cite book|last=Bisson|first=Thomas N.|title=The Medieval Crown of Aragon 'a Short History'|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1991|lang=en|isbn=019820236-9|place=Oksford}}</ref> [[File:Principales Rutas Comerciales del Imperio Español.jpg|thumb|upright=1.8|Rrugët kryesore tregtare të perandorive spanjolle dhe portugeze]] === Transkontinentale === Me periudhën moderne, [[Epoka e zbulimeve]] pa shfaqjen e disa thalasokracive transkontinentale. Të ankoruara në territoret e tyre evropiane, mjaft shtete krijuan perandori koloniale të mbajtura bashkë nëpërmjet supremacisë navale. E para mes tyre kronologjikisht ishte [[Perandoria Portugeze]], e ndjekur shpejtë nga [[Perandoria Spanjolle]], e cila u sfidua nga [[Perandoria Koloniale Holandeze|Perandoria Holandeze]], e cila nga ana tjetër e zëvendësuar në detet e hapur nga [[Perandoria Britanike]], që kishte zotërime të mëdha tokësore të mbajtura bashkë nga Marina Mbretërore. Me garën navale të armëve (veçanërisht midis [[Perandoria Gjermane|Gjermanisë]] dhe [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Britanisë]]). Fundi i kolonializmit dhe fitimi i pavarësisë nga shumë koloni, e zvogëloi kontrollin e oqeaneve nga thalasokracitë europiane—megjithëse projektimi i fuqisë Britanike në [[Lufta e Falklandit|Luftën e Folklandeve]] të vitit [[1982]] tregoi vijimin e sistemit thalasokratik.<ref>{{Cite web|title=Western colonialism – Spain's American empire|url=https://www.britannica.com/topic/Western-colonialism|access-date=17 prill 2021|website=Encyclopedia Britannica|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=British Empire {{!}} Countries, Map, At Its Height, & Facts|access-date=17 prill 2021|url=https://www.britannica.com/place/British-Empire|website=Encyclopedia Britannica|lang=en}}</ref> [[Perandoria Osmane]] u zgerua nga rajoni me bazë tokësore për të mbizotëruar Mesdheun Lindor dhe në [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]] si një thalasokraci nga [[shekulli XV]].<ref>{{cite book|last=Fattori|first=Niccolò|lang=en|title=Migration and Community in the Early Modern Mediterranean: The Greeks of Ancona, 1510–1595|date=2019|url=https://books.google.com/books?id=ycOWDwAAQBAJ|chapter=The Conquering Ottoman Merchant|series=Palgrave Studies in Migration History|publisher=Springer|isbn=978-303016904-6|access-date=3 shkurt 2020|location=Cham (Zug)|page=44|quote=Ngjitja e thalasokracisë Osmane gjatë gjysmës lindore të Mesdheut [...].}}</ref> == Lista e thalasokracive historike == {{Div col|colwidth=14em}} * [[Champa]] * Dál Riata * [[Danimarka-Norvegjia]] * [[Fenikasit|Fenikia]] * Hekzapoli Dorik * [[Kartagjena e Lashtë]] * Kedahu * Kurora e Aragonës * [[Liburnia]] * Lidhja e Delosit * [[Lidhja Hanseatike]] * Majnila * Maxhapahiti * Mbretëria Arakale * Mbretëria e Ishujve * Mbretëria Friziane * Mbretëria Kediri * Mbretëria Mataram * Mbretëria Melaju * Mbretëria Rjukju * Mbretëria Tundune * Mbretëria e Tungningut * [[Perandoria Britanike]] * Perandoria Çola * Perandoria e Detit të Veriut * [[Perandoria e Japonisë]] * Perandoria Japeze * [[Perandoria Koloniale Holandeze]] * [[Qytetërimi minoan|Perandoria Minoike]] * [[Norvegjia|Perandoria Norvegjeze]] * Perandoria Omanite * [[Perandoria Portugeze]] * [[Perandoria Spanjolle]] * [[Perandoria Suedeze]] * Perandoria Tuʻi Tonga * Raxhahnati i Butuanit * Raxhahnati i Cebusë * [[Republikat Detare]] ** Dukati i Gaetës ** Dukati i Amalfit ** [[Ankona|Republika e Ankonës]] ** [[Republika e Gjenovës]] ** Republika e Nolit ** [[Piza|Republika e Pizës]] ** [[Republika e Raguzës]] ** [[Republika e Venecies]] * Republika e Piratëve * Singhasari * Srivixhaja * Sulltanati i Acehut * Sulltanati Axhuran * [[Brunei|Sulltanati i Bruneit (1368–1888)]] * Sulltanati i Demakut * Sulltanati i Govas * Sulltanati i Kilvës * Sulltanati i Maguindanaos * Sulltanati i Malakës * Sulltanati i Maskatit dhe Omanit * Sulltanati i Sulusë * Sulltanati i Ternates * Sulltanati i Tidores * Sulltanati Xhohor * Tarumanagara {{Div col end}} ==Shiko gjithashtu== {{Div col|colwidth=28em}} * [[Fuqia Detare]] * [[Shteti ishullor]] * [[Lufta detare]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Republikat Detare]] * [[Komanda e Deteve]] * [[Peripli]] * [[Portolanët]] * [[Historia Detare]] * [[Forca detare]] * [[Tellurokracia]] * [[Lundrimi përqark botës]] * [[Lundrimi fenikas përqark Afrikës]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Eksplorimet Detare Portugeze]] {{Div col end}} == Referime == <references/> ==Bibliografia== * {{cite book|author=D. Abulafia|chapter=Thalassocracies|editor1=P. Horden|editor2=S. Kinoshita|year=2014|title=A Companion to Mediterranean History|url=https://archive.org/details/companiontomedit0000unse|lang=en|place=Oksford|pages=[https://archive.org/details/companiontomedit0000unse/page/n156 139]–153}} * {{cite book|last1=Alpers|first1=Edward A.|title=The Indian Ocean in World History|url=https://books.google.com/books?id=BXNBAQAAQBAJ|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|date=2013|isbn=978-0199929948|access-date=6 shkurt 2016|series=New Oxford World History}} * {{cite book|author1=Barbara Watson Andaya|author2=Leonard Y. Andaya|date=2015|url=https://books.google.com/books?id=0Rh2BgAAQBAJ|title=A History of Early Modern Southeast Asia, 1400–1830|lang=en|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-88992-6}} * {{cite book|author=Gino Benvenuti|year=1989|title=Le Repubbliche Marinare. Amalfi, Pisa, Genova, Venezia|publisher=Newton & Compton editori|lang=it|place=Romë}} * {{Cite book|last=Bisson|first=Thomas N.|title=The Medieval Crown of Aragon 'a Short History'|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1991|lang=en|isbn=019820236-9|place=Oksford}} * {{cite journal|author=Roger Blench|volume=24|issue=The Taipei Papers (Volume 2)|url=https://journals.lib.washington.edu/index.php/BIPPA/article/viewFile/11869/10496|title=Fruits and arboriculture in the Indo-Pacific region|date=2004|journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association|lang=en|pages=31–50}} * {{cite book|author=Fernand Braudel|title=The Perspective of the World|publisher=Harper & Row|year=1984|lang=en|volume=3-të i ''Civilization and Capitalism''}} * {{cite book|author=Raffaele D'Amato|title=Early Aegean Warrior 5000-1450 BC|year=2013|url=https://archive.org/details/earlyaegeanwarri0000dama|lang=en|isbn=978-1-78096-858-2}} * {{cite journal|last1=Doran|first1=Edwin Jr.|date=1974|title=Outrigger Ages|lang=en|volume=83|issue=2|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_83_1974/Volume_83%2C_No._2/Outrigger_ages%2C_by_Edwin_Doran_Jnr.%2C_p_130-140/p1|journal=The Journal of the Polynesian Society|access-date=15 tetor 2019|pages=130–140|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608182436/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_83_1974/Volume_83,_No._2/Outrigger_ages,_by_Edwin_Doran_Jnr.,_p_130-140/p1|url-status=dead|archive-date=8 qershor 2019}} * {{cite book|last1=Doran|first1=Edwin B.|date=1981|title=Wangka: Austronesian Canoe Origins|url=https://archive.org/details/wangkaaustronesi0000dora|publisher=Texas A&M University Press|lang=en|isbn=978-089096107-0}} * {{cite book|last=Fattori|first=Niccolò|title=Migration and Community in the Early Modern Mediterranean: The Greeks of Ancona, 1510–1595|date=2019|publisher=Springer|url=https://books.google.com/books?id=ycOWDwAAQBAJ|lang=en|chapter=The Conquering Ottoman Merchant|series=Palgrave Studies in Migration History|isbn=978-303016904-6|access-date=3 shkurt 2020|location=Cham (Zug)|page=44}} * {{cite journal|last=Heyne|first=Christian Gottlob|journal=Novi Commentarii Societatis Regiae Scientiarum Gottingensis|title=Commentario I: Super Castori Epochis etc.|lang=la|url=http://gdz.sub.uni-goettingen.de/dms/load/img/?PID=PPN352846038_0001|date=1771}} * {{cite book|author1=P. M. Holt|author2=Ann K. S. Lambton|author3=Bernard Lewis|url=https://books.google.com/books?id=y99jTbxNbSAC|title=The Cambridge History of Islam|lang=en|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1977|isbn=978-0-521-29137-8}} * {{cite journal|last1=Kulke|first1=Hermann|title=Śrīvijaya Revisited: Reflections on State Formation of a Southeast Asian Thalassocracy|journal=Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient|url=https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_2016_num_102_1_6231|date=2016|lang=en|volume=102|issue=1|doi=10.3406/befeo.2016.6231|pages=45–95}} * {{cite journal|last=Kurup|first=K. K. N.|url=https://www.jstor.org/stable/44138504|title=Ali Rajas of Cannanore, English East India Company and Laccadive Islands|lang=en|date=1970|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=32|jstor=44138504|access-date=12 janar 2024|pages=44–53}} * {{cite book|author=Andrew Lambert|title=Seapower States: Maritime Culture, Continental Empires and the Conflict That Made the Modern World|publisher=Yale University Press|year=2020|lang=en}} * {{cite book|lang=it|author=Armando Lodolini|title=Le repubbliche del mare|publisher=Biblioteca di storia patria|year=1967|place=Romë}} * {{cite book|editor1-last=Lukic|editor1-first=Rénéo|lang=en|editor2-last=Brint|editor2-first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=swKFAAAAMAAJ|title=Culture, politics, and nationalism in the age of globalization|date=2001|publisher=Ashgate|isbn=978-0754614364}} * {{cite book|author=Sebastian Prange|title=Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast|lang=en}} * {{cite book|author=Waruno Mahdi|year=1999|editor=Roger Blench|editor2=Matthew Spriggs|title=Archaeology and Language III: Artefacts, languages and texts|lang=en|chapter=The Dispersal of Austronesian boat forms in the Indian Ocean|volume=34|publisher=Routledge|series=One World Archaeology|isbn=041510054-2|pages=144–179}} * {{cite book|author=Pierre-Yves Manguin|editor1=Gwyn Campbell|year=2016|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=XsvDDQAAQBAJ&pg=PA50|title=Early Exchange between Africa and the Wider Indian Ocean World|chapter=Austronesian Shipping in the Indian Ocean: From Outrigger Boats to Trading Ships|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-3319338224|pages=51–76}} * {{cite book|author=Molly Miller|title=The Thalassocracies|url=https://archive.org/details/thalassocracies0000mill|year=1971|publisher=SUNY Press|lang=en}} * {{cite journal|author=A. Momigliano|title=Sea-Power in Greek Thought|journal=The Classical Review|date=maj 1944|lang=en|pages=1–7}} * {{cite journal|last=Myres|first=John L.|date=1906|title=On the 'List of Thalassocracies' in Eusebius|journal=The Journal of Hellenic Studies|volume=26|lang=en|pages=84–130|doi=10.2307/624343|jstor=624343|s2cid=163998082}} * {{cite journal|last1=Sulistiyono|first1=Singgih Tri|lang=en|last2=Masruroh|first2=Noor Naelil|last3=Rochw[ulaningsih|first3=Yety|date=2018|title=Contest For Seascape: Local Thalassocracies and Sino-Indian Trade Expansion in the Maritime Southeast Asia During the Early Premodern Period|url=http://jmic.online/issues/v7n2/5/|journal=Journal of Marine and Island Cultures|volume=7|issue=2|doi=10.21463/jmic.2018.07.2.05|doi-access=free}} * {{Cite book|last=Walton|first=Nicholas|title=Genoa, 'La Superba': The Rise and Fall of a Merchant Pirate Superpower|url=https://archive.org/details/genoalasuperbari0000walt|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|year=2015|isbn=978-184904512-4}} ==Lidhje të jashtme== * [http://www.friesian.com/thalasso.htm The Fragility of Thalassocracy, Pericles to Heinlein] [[Kategoria:Gjeografia bregdetare]] [[Kategoria:Perandori]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Tregti ndërkombëtare]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Vende ishullore]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] [[Kategoria:Forcë detare]] [[Kategoria:Gjeografi detare]] q2dhgq7ysromj0edx6e1w1ao0t3qtr7 0 377482 2978464 2971123 2026-05-07T21:12:46Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978464 wikitext text/x-wiki {{Short description|Shtete me marina shumë të fuqishme}} {{distinguish|Thalasokracia|Komanda e Deteve}} '''Fuqia Detare''' (ndonjëherë e quajtur '''fuqi navale'''<ref>{{cite journal|last=Børresen|first=Jacob|title=The seapower of the coastal state|journal=Journal of Strategic Studies|publisher=Informa UK Limited|volume=17|issue=1|year=1994|doi=10.1080/01402399408437544|issn=0140-2390|lang=en|page=148}}</ref>) është një shtet me një marinë shumë të fuqimshme, e cila shpesh është edhe një [[fuqi e madhe (politikë)|fuqi e madhe]], ose të paktën një fuqi rajonale. Një fuqi detare është gjithashtu e aftë të kontrolloi lehtësisht bregdetin e saj dhe të ushtroi ndikim mbi vendet e afërta dhe të largëta. Një shtet që mbizotëron botën në mënyrë navale është i njohur si një [[superfuqia|superfuqi]] detare. Shumë vende që janë bërë fuqi detare janë bërë të fuqishme për ta mbrojtur veten nga një kërcënim ekzistues, siç bëri [[Bashkimi Sovjetik]] gjatë [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]] për ta mbrojtur veten nga [[Marina e Shteteve të Bashkuara]]. Në atë skenar, është e zakonshme për fuqitë në rritje detare të përqëndrohen gjerësisht mbi taktika të mohimit të zonave, në vend të projektimit të fuqisë.<ref>{{cite news|title=Stephen Biddle on Strategy in the Western Pacific|url=http://www.maritime-executive.com/article/stephen-biddle-on-strategy-in-the-western-pacific|access-date=5 prill 2017|lang=en|website=The Maritime Executive}}</ref> Fuqitë detare janë shumë të përfshira në politikën dhe tregtinë globale sesa fuqitë e tjera.<ref>{{cite web|lang=en|title=Can Israel become a maritime power?|url=http://www.timesofisrael.com/can-israel-become-a-maritime-power/|access-date=4 prill 2017|website=The Times of Israel}}</ref> ==Historia== Statusi i saj si një [[shtet ishullor]] që kishte nevojë për mbrojtje navale kundër shteteve kontinentale evropiane, flota britanike e anijeve të marinës luftarake dhe tregtare tashmë ishin bërë mjaft herë më të mëdha sesa aqto të rivaleve të saj më të afërta, para nisjes së [[Revolucioni Industrial|Revolucionit Industrial]]. Britania maksimalizoi përparësitë ekonomike të Revolucionit Industrial vetëm duke përdorur po atë fuqi navale për të bindur ose detyruar vendet e tjera të blinin mallrat e manifakturuara në fabrikat e saj.<ref>{{cite book|author1=David Sanders|author2=David Patrick Houghton|title=Losing an Empire, Finding a Role: British Foreign Policy Since 1945|date=2016|lang=en|publisher=Macmillan International Higher Education|isbn=978-1137447135|page=32}}</ref> ===Fuqi historike detare=== * [[Perandoria Romake]] nga viti [[30 p.e.s.]], hegjemonia romake u zgjerua nga [[Gadishulli Iberik]] deri në [[Egjipti i lashtë|Egjipt]]. Romakët kontrolluan të gjithë [[Mesdheu|Detin Mesdhe]] duke e quajtur atë ''Mare Nostrum'' ([[gjuha latine|latinisht]]: "Deti Ynë").<ref>{{cite book|author=Olga Tellegen-Couperus|title=Short History of Roman Law|url=https://archive.org/details/shorthistoryofro0000tell|lang=en|publisher=Routledge|year=1993|isbn=0-415-07251-4|page=[https://archive.org/details/shorthistoryofro0000tell/page/n49 32]}}</ref> * [[Republika e Venecies]] mbizotëroi tregtinë në [[Mesdheu|Detin Mesdhe]] mids Europës, Afrikës Verior dhe [[Levanti]]t nga [[Mesjeta klasike]] deri në fillim të [[periudha e hershme moderne|periudhës së hershme moderne]]. Ajo pushtoi shumë territore përgjatë [[Deti Adriatik|Adriatikut]],<ref>{{Cite web|title=Venice - History|lang=en|website=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Venice|access-date=18 shtator 2021}}</ref> ndër të cilët ishte dhe një pjesë e [[Arbëria Venedikase|Shqipërisë]]. * [[Republika e Gjenovës]] ishte një nga fuqitë më të mëdha detare dhe tregtare të [[Mesdheu]]t dhe [[Deti i Zi|Detit të Zi]] gjatë [[Mesjeta e vonë|Mesjetës së Vonë]].<ref>{{Cite web|title=Genoa {{!}} Geography, History, Facts, & Points of Interest|lang=en|website=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Genoa-Italy|access-date=18 shtator 2021}}</ref> * [[Historia e Maltës|Malta Hospitalere]] kishte disa nga forcat navale më të ashpra të [[Mesdheu]]t përgjatë sundimit të [[Kalorësit Hospitaler|Kalorësit e Shën Gjonit]]. Marina e Kalorësve Hospitaler dhe korsarët maltezë kishin anije të mirë pajisura sulmuar edhe anijet më të mira të [[Perandoria Osmane|osmanëve]] dhe [[piratët berberë|korsarëve berberë]]. * [[Perandoria Osmane]] kishte një nga marinat më të forta në [[shekulli XVI|shekujt e XVI]] dhe [[shekulli XVII|XVII]], duke mbizotëruar veçanërisht [[Mesdheu]]n Lindor, [[Deti Egje|Detin Egje]] dhe [[Deti i Zi|Detin e Zi]]. Ajo e arriti kulmin e fuqesë së saj nën komandën e admiralit [[Hajredin Barbarosa]]. * [[Perandoria Suedeze]]. Politika e ''Dominium maris baltici'' ("mbizotërimit të [[Deti Baltik|Detit Balltik]]") e [[Mbretëria e Danimarkës|Mbretërisë së Danimarkës]] dhe [[Suedia|Mbretërisë Suedeze]] gjatë [[Mesjeta e vonë|Mesjetës së vonë]] dhe [[Periudha e hershme moderne|Periudhës së hershme moderne]] ndihmoi në mbizotërimin e [[Perandoria Suedeze|Perandorisë Suedeze]] të Detit Balltik. * [[Perandoria Portugeze]] ishte e para që përuaroi [[epoka e zbulimeve|epokën e zbulimeve]] gjatë [[shekulli XV|shekullit të XV]]. Ajo ishte fuqia e parë globale detare dhe perandoria e parë e përbotshme. Ajo ishte edhe perandoria më e fuqishme gjatë [[shekulli XV|shekujve të XV]] dhe [[shekulli XVI|të XVI]]. * [[Perandoria Spanjolle]] ishte një nga perandoritë e para të përbotshme dhe perandoria më e fuqishme gjatë [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] dhe gjysmës së parë të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]]. * [[Holanda|Republika Holandeze]] mbajti një monopol virtual në tregtinë e përbotshme dhe rrugët tregtare gjatë gjysmës së dytë të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]]. * [[Perandoria Britanike]] ishte në një këndvështrim një [[superfuqia|superfuqi]], bashkë me të qenit një fuqi detare ([[shekulli XIX]]). *[[Brazili]] nga vitet [[1820]] deri në vitet [[1900]]. *[[Kili]] në vitet [[1880]] dhe [[1890]]. Nga viti [[1879]] deri në vitin [[1881]] Kili shkatërroi Marinën Peruane dhe bllokoi portet e [[Peruja|sajë]] në fushatën navale të Luftës së Paqësorit. Me anijen ''Esmeralda'' të vendosur në veprimtari në vitin [[1883]] [[Kili]] ishte i aftë të pretendonte zotërimin e marinës më të fuqishme në [[Amerika|Amerikë]].<ref>{{cite book|isbn=0-674-02442-7|author=Jonathan A. Grant|title=Rulers, Guns, and Money: The Global Arms Trade in the Age of Imperialism|url=https://archive.org/details/rulersgunsmoneyg0000gran|publisher=Harvard University Press|year=2007|lang=en|oclc=166262725|place=Kembrixh, MA|pages=[https://archive.org/details/rulersgunsmoneyg0000gran/page/n138 121]–23}}</ref><ref>{{cite book|author=Robert Scheina|title=Latin America: A Naval History 1810–1987|url=https://archive.org/details/latinamericanava00unse|publisher=Naval Institute Press|year=1987|lang=en|place=Annapolis|pages=[https://archive.org/details/latinamericanava00unse/page/n64 43]–46}}</ref> Në vitin [[1885]], ajo anije u shkatërrua në [[Panamaja|Panama]] pasi tregoi flamurin kilian dhe të zhvillonte diplomacinë e luftanijeve gjatë një krize në lindje në rajon. Duke aneksuar [[Ishulli i Pashkëve|Ishullin e Pashkëve]] në vitin [[1888]], Kili iu bashkua shteteve kolonizuese në ndarjen e [[Oqeania|Oqeanisë]].<ref name="sater">{{cite book|author=William Sater|title=Chile and the United States: Empires in Conflict|url=https://archive.org/details/chileunitedstate0000sate|year=1990|publisher=University of Georgia Press|isbn=0-8203-1249-5|lang=en|page=[https://archive.org/details/chileunitedstate0000sate/page/n68 53]}}</ref> *[[Argjentina]] në vitet [[1880]] deri në vitet [[1960]]. * [[Perandoria e Japonisë]] ishte fuqia kryesore aziatike në [[shekulli XIX|shekujt e XIX]] dhe [[shekulli XX|të XX]]. Nga viti [[1920]], Marina Perandorake Japopneze ishte marina e tretë më e madhe në botë, pas Marinës Mbretërore Britanike dhe [[Marina e Shteteve të Bashkuara|Marinës së Shteteve të Bashkuara]].<ref name="evans">{{cite book|last1=Evans|first1=David|first2=Mark R.|last2=Peattie|title=Kaigun: Strategy, Tactics, and Technology in the Imperial Japanese Navy, 1887–1941|year=1997|lang=en|publisher=Naval Institute Press|isbn=0-87021-192-7|location=Annapolis, Meriland}}</ref> * [[Perandoria Gjermane]] në vitin [[1910]], flota e deteve të hapura gjermane ishte një nga marinat më të fuqishme, pasi ajo ndërtoi shumë anije dhe kishte flotën më të madhe të nëndetësve në botë, me 120 nëndetëse në tërësi. * [[Bashkimi Sovietik]] traditionalisht kishte një përqëndrim fortë në tokë, por një periudhë zgjerimi të shpejtë naval e lejoi atë të mbizotëronte detet e tij.<ref name="WRTW">{{cite news|title=Who rules the waves?|newspaper=The Economist|access-date=4 prill 2017|url=https://www.economist.com/news/international/21674648-china-no-longer-accepts-america-should-be-asia-pacifics-dominant-naval-power-who-rules|lang=en}}</ref> * [[Mbretëria e Italisë]] kishte një nga marinat më të fuqishme nga viti [[1918]] deri në vitin [[1945]]. *[[Danimarka-Norvegjia]] kishte marinën e dytë më të madhe në shumicën e [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]] dhe fillimit të [[Shekulli XIX|shekullit XIX]]. Në vijim flota e tyre e gjithë u kap nga britanikët gjatë bombardimit të Kopenhagenit në vitin [[1801]] dhe [[1807]], megjithatë pas humbjes së [[Norvegjia|Mbretërisë së Norvegjisë]], [[Danimarka]] arriti të ndërtonte shumicën e marinës së saj përsëri dhe në vijim kishte marinën e katërt më të madhe gjatë [[shekulli XIX|shekullit të XIX]]. ==Shiko edhe == {{Div col|colwidth=28em}} * [[Forca detare]] * [[Shteti ishullor]] * [[Lufta detare]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Republikat Detare]] * [[Komanda e Deteve]] * [[Peripli]] * [[Portolanët]] * [[Historia Detare]] * [[Thalasokracia]] * [[Tellurokracia]] * [[Lundrimi përqark botës]] * [[Lundrimi fenikas përqark Afrikës]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Eksplorimet Detare Portugeze]] {{Div col end}} == Referime == <references/> ==Bibliografia== * {{cite journal|last=Børresen|first=Jacob|title=The seapower of the coastal state|journal=Journal of Strategic Studies|publisher=Informa UK Limited|volume=17|issue=1|year=1994|issn=0140-2390|doi=10.1080/01402399408437544|lang=en|pages=148–175}} * {{cite book|author=Olga Tellegen-Couperus|title=Short History of Roman Law|url=https://archive.org/details/shorthistoryofro0000tell|publisher=Routledge|year=1993|lang=en|isbn=0-415-07251-4}} * {{cite book|last1=Evans|first1=David|author2=Mark R. Peattie|title=Kaigun: Strategy, Tactics, and Technology in the Imperial Japanese Navy, 1887–1941|year=1997|publisher=Naval Institute Press|lang=en|isbn=0-87021-192-7|location=Annapolis, Meriland}} * {{cite book|author=Jonathan A. Grant|title=Rulers, Guns, and Money: The Global Arms Trade in the Age of Imperialism|url=https://archive.org/details/rulersgunsmoneyg0000gran|publisher=Harvard University Press|year=2007|isbn=0-674-02442-7|OCLC=166262725|lang=en|place=Kembrixh, MA|pages=[https://archive.org/details/rulersgunsmoneyg0000gran/page/n138 121]–23}} * {{cite book|author1=David Sanders|author2=David Patrick Houghton|title=Losing an Empire, Finding a Role: British Foreign Policy Since 1945|date=2016|lang=en|publisher=Macmillan International Higher Education|isbn=978-1137447135|page=32}} * {{cite book|author=William Sater|title=Chile and the United States: Empires in Conflict|url=https://archive.org/details/chileunitedstate0000sate|year=1990|publisher=University of Georgia Press|lang=en|isbn=0-8203-1249-5|page=[https://archive.org/details/chileunitedstate0000sate/page/n68 53]}} * {{cite book|author=Robert Scheina|year=1987|lang=en|title=Latin America: A Naval History 1810–1987|url=https://archive.org/details/latinamericanava00unse|publisher=Naval Institute Press|place=Annapolis|pages=[https://archive.org/details/latinamericanava00unse/page/n64 43]–46}} [[Kategoria:Gjeografia bregdetare]] [[Kategoria:Perandori]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Tregti ndërkombëtare]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Vende ishullore]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] [[Kategoria:Forcë detare]] [[Kategoria:Gjeografi detare]] sttsm8e100tri2ouzhzugh6n1sxmy64 0 377484 2978467 2971124 2026-05-07T21:12:49Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978467 wikitext text/x-wiki {{Short description|Kontrolli i plotë i luftës navale}} {{distinguish|Fuqia Detare|Thalasokracia}} [[File:USS Abraham Lincoln (CVN-72) underway in the South China Sea on 8 May 2006 (060508-N-4166B-030).jpg|thumb|389px|''USS Abraham Lincoln'', një [[aeroplanmbajtësja|aeroplanmbajtëse]] të [[Marina e Shteteve të Bashkuara|Marinës së Shteteve të Bashkuara]], një mjet i [[projeksioni i fuqisë|projeksionit global të fuqisë]]]] '''Komanda e Deteve''' (gjithashtu e quajtur '''kontrolli i deteve''' ose '''kontrolli detar''') është një koncept naval ushtarak në lidhje me fuqinë e një marine të veçantë në një zonë specifike navale që ajo kontrollon. Një marinë ka komandën e detit kur ajo është aq e fuqishme sa rivalët e saj nuk mund ta sulmojnë atë drejtpërdrejtë. Ky mbizotërim mund të zbatohet në ujërat përreth saj (d.m.th., bregdeti) ose mund të shtrihet largë në oqeane, duke nënkuptuar se vendi ka një [[marina e ujërave të kaltra|marinë të ujërave të kaltra]]. Është e barasvlefshmja navale e [[epërsia ajrore|epërsisë ajrore]]. Me Komandën e Detit, një vend (ose aleancë) mund të sigurojë se anijet e saj ushtarake ose tregtare mund të lëvizin përreth sipas dëshirës, ndërsa rivalet e saj janë të detyruara ose të qëndrojnë në port ose të përpiqen ti shmangen asaj. Ajo gjithashtu mundëson përdorimin e lirë të [[lufta amfibe|operacioneve amfibe]] që mund të shtrijnë mundësitë strategjike me bazë tokësore. Marina Mbretërore Britanike e mbajti komandën e deteve për shumicën e periudhës midis [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]] deri në fillim të [[shekulli XX|shekullit të XX]], duke i lejuar Britanisë dhe aleatëve të saj të tregtonin dhe ti zhvendosnin trupat dhe furnizimet lehtësisht në kohë lufte, ndërsa armiqtë e saj nuk mundnin. Në periudhën pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së II-të Botërore]], [[Marina e Shteteve të Bashkuara]] mban komandën e deteve. Pak marina mund të operojnë si [[Marina e ujërave të kaltra|marina të ujërave blu]], por "shumë shtete po shndërrojnë [[marina e ujërave të gjelbra|marinat e ujërave të gjelbra]] në [[marina e ujërave të kaltra|marina të ujërave blu]] dhe kjo do të rrisë përdorimin ushtarak të [[Zona Ekskluzive Ekonomike|zonat ekonomike ekskluzive]] të huaja [zona bregdetare deri në 200 milje nautike (370 km)] me pasoja të mundshme për regjimin e Zonës Ekonomike Ekskluzive".<ref name="Skaridov">{{cite web|title=Naval activity in the foreign EEZ—the role of terminology in law regime|lang=en|url=http://community.middlebury.edu/~scs/docs/ScienceDirect%20-%20Marine%20Policy%20%20Naval%20activity%20in%20the%20foreign.htm|author=Alexander S. Skaridov|date=11 nëntor 2004|publisher=St. Petersburg Association of the Law of the Sea, 7 Kazanskaya St., St. Petersburg 191186, Russia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061017183601/http://community.middlebury.edu/~scs/docs/ScienceDirect%20-%20Marine%20Policy%20%20Naval%20activity%20in%20the%20foreign.htm|archive-date=17 tetor 2006}}</ref> ==Komanda historike të Deteve në periudhën e velave== ===Kapacitetet shtetërore=== [[File:Britannia rules the waves IMG 2210.JPG|thumb|347px|''Britania sundon dallgët'': pllakë e dekoruar në Liverpool rreth 1793-1794 (Musée de la Révolution française).]] Historikisht, shumë fuqi janë përpjekur të shtrijnë komandën e deteve në kohë paqeje, duke imponuar taksa ose kufizime të tjera mbi transportin duke përdorur zonat e detit të hapur. Për shembull, [[Republika e Venecies|Venecia]] pretendonte [[Deti Adriatik|Detin Adriatik]] dhe merrte një detyrim të rëndë nga anijet që lundronin ujërat e saj veriore. [[Gjenova]] dhe [[Mbretëria e Francës|Franca]] secila pretendonte pjesë të Mesdheut Perëndimor. [[Danimarka]] dhe [[Suedia]] pretendonin të ndanin [[Deti Baltik|Detin Baltik]] midis tyre. [[Perandoria Spanjolle|Spanja]] pretendonte mbizotërimin mbi [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] dhe [[Gjiri i Meksikës|Gjirin e Meksikës]], ndërsa [[Perandoria Portugeze|Portugalia]] mbi [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]] dhe të gjithë [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]] në jug të [[Maroku]]t.<ref>{{cite book|last=Hall|first=William Edward|year=1880|title=International Law|url=https://archive.org/stream/internationalla02hallgoog|publisher=Clarendon Press|lang=en|pages=148-9}}; {{cite book|last=Hall|first=William Edward|publisher=Clarendon Press and Henry Frowde|url=https://archive.org/details/treatiseonintern00hallrich|year=1895|title=A Treatise on International Law|lang=en|access-date=6 shkurt 2019}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|author=Cyprian Arthur George Bridge|title=Sea, Command of the|year=1911|lang=en|url=https://archive.org/details/encyclopaediabri24chisrich/page/529|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=24|encyclopedia=Encycloædia Britannica|page=529}}</ref> ===Kundërmasat asimetrike=== Gjatë [[Periudha e Lundrimit me Vela|periudhës së velave]], ishin dy kundërmasa parësore ndaj një tjetër fuqie që kontrollonte detet: trafikimi dhe [[korsari]]a. Trafikimi ndihmonte të sigurohej se një vend mund të vijonte të tregtonte (dhe të siguronte ushqim dhe furnizime të tjera jetësore) madje edhe kur ishte nën [[bllokada|bllokadë]], ndërsa korsaria i lejonte fuqisë më të dobët të çrregullonte tregtinë e më të fortës. Pasi këto masa, që janë shembuj të luftës asimetrike, vinin nga organizata jo-qeveritare dhe ndonjëherë kriminale, ato ranë në disfavor me qeveritë më të forta. Deklarata e Parisit për Respektimin e Ligjit Detar në vitin [[1856]] e ndalonte korsarinë. Ai traktat u ratifikua nga relativisht pak vende, por është kthyer në ligj zakonor i detit. ==Komanda historike të Deteve në periudhën avullore== Një kundërmasë më moderne, e ngjashme me [[korsari|korsarinë]], ishte përdorimi i [[lufta nënujore|lufta e nëndetëseve]] nga [[Gjermania]] gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë]] dhe [[Lufta e Dytë Botërore|të Dytë Botërore]] për të sulmuar anijet tregtare aleate më së pari në [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]], [[Mesdheu|Mesdhe]] dhe [[Deti Baltik|Detin Baltik]]. ==Komanda historike të Deteve në përiudhën e aviacionit naval== Gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], [[avioni]] u gjithashtu një kundërmasë efektive në Komandën e Deteve, meqë anijet nuk mund ta mbronin veten mirë kundër sulmeve ajrore. [[Beteja e Britanisë]] ishtë gjerësisht një përpjekje nga [[Gjermania]] për të asgjësuar Forcat Ajrore Mbretërore, kështu që ajo nuk do të ishte e aftë për të mbrojtur Marinën Mbretërore nga sulmet ajrore dhe madje të lejonte një pushtim detar të vetë Britanisë së Madhe. E gjithë strategjia navale japoneze gjatë Luftës së Dytë botërore në Paqësor ishte të fitonte Komandën e Deteve nga shkatërrimi në shkallë të gjerë i fuqisë navale aleate, deri sa flota e tyre as u shkatërrua as u shndërrua e parëndësishme nga Beteja e Gjirit Lejte, duke i dhënë Komandën e Deteve aleatëve. ==Komanda Moderne e Deteve== Marinat e përparuara, me akses te satelitët mbikëqyrës dhe sistemet në shkallës të gjerë të pikasjes së nëndetëseve, mund të befasohen rrallë në det, por nuk mund të jenë kudo. Anijet individuale të marinave të përparuara mund të jenë të prekshme në det (p.sh.:, ''USS Stark u godit nga një raketë kundër-anijesh e nisur nga një avion, ndërsa patrullonte [[Gjiri Persik|Gjirin Persik]]) ose në port (p.sh.:, nga sulmi vetë-vrasës mbi luftanijen ''USS Cole''.) [[File:Royal Navy Type 45 destroyer HMS Daring MOD 45154175.jpg|thumb|347px|''HMS Daring'', një destrojer me raketa të drejtuara i tipit 45 të Marinës Mbretërore]] Kapacitetet navale të "[[Marina e ujërave të kaltra|ujërave blu]]"<ref name="Storey2004">{{cite journal|first1=You|last1=Storey|last2=Ji|journal=Naval War College Review|date=dimër 2004|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0JIW/is_1_57/ai_113755343|lang=en|title=China's aircraft carrier ambitions: seeking truth from rumors}}</ref> nënkuptojnë se një flotë është e aftë të operojë në "[[ujërat ndërkombëtare]]". Ndërsa traditionalisht një dallim është bërë midis [[marina e ujërave kafe|marinave të ujërave kafe]] që operojnë në zonën bregdetare deri në 200 milje nautike (370&nbsp;km) dhe një marine të ujërave, një term i ri, "''[[marina e ujërave të gjelbra]]''" është krijuar nga [[Marina e Shteteve të Bashkuara]],<ref>{{Cite web|date=13 tetor 2005|url=http://www.navy.mil/navydata/cno/mullen/speeches/mullen051013.txt|title=Q&A with Adm. Michael G. Mullen 2006 CNO's Guidance Release Media Roundtable Pentagon|work=navy.mil|lang=en|place=Uashington, DC|archive-date=15 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015040114/https://www.navy.mil/navydata/cno/mullen/speeches/mullen051013.txt|url-status=dead}}</ref> që o referohet nëndetëseve bregdetare dhe lundrave të sulmit të shpejtë të shumë shteteve, [[korveta]]t më të mëdha bregdetare luftuese dhe mjete të ngjashme të një numri thelbësor fuqish, si dhe mjetet amfibe që variojnë nga anijet e vjetra të zbarikimit të tankeve deri në aeroplanmbajtëset komplekse të avionëve S/VTOL dhe anije të tjera të specializuara. Në luftën moderne marinat e ujërave blu përfshijnë forca vetëpërmbajtëse mbrojtëse nga kërcënimet [[lufta nënujore|nënujore]], sipërfaqësore dhe ajrore si dhe një akses thelbësor logjistik, duke lejuar një prani të vazhdueshme në distancë. Në disa mjedise detare një mbrojte e tillë ofrohet nga pengesat natyrore, si shelfi akullor i [[Arktiku]]t. [[Marina e Shteteve të Bashkuara]] studioi një koncept për një anije me çmim ekonomik, të aftë për kondrollin e sipërfaqes dhe nën të me helikopterë ASW dhe luftues STOVL për mbrojtje të lehtë ajrore, por jo të madhe mjaftueshëm për tu pajisur mirë për [[projeksioni i fuqisë|projeksionin e fuqisë]] të njohur si ''anije për kontrollimin e detit. Kjo [[aeroplanmbajtësja|aeroplanmbajtëse]] e vogël nuk u ndërtuar nga [[ShBA|Shtetet e Bashkuara]], megjithëse një kuvertë e gjatë e një [[anija sulmuese amfibe|anije sulmuese amfibe]] e pajisur me luftues STOVL dhe helikopterë ASW në vend të transportit parësor të helikopterëve duke operuar në një rol dytësor të kontrollit të detit. ===Kërkesat për kontrollin modern të detit=== Gjatë [[Lufta e Falklandit|Luftës së Folklandëve]], britanikëve u mungonte [[paralajmërimi i hershëm dhe kontrolli ajror]] me rreze të gjatë, që çoi në humbjen e një anijeje dhe dëmtimit madhor të të tjerave, kur avionët sulmues [[argjentina]]s afroheshin në fushëpamjen e radarit të anijes afërsisht në të njëjtën kohë që ata lëshonin raketa kundër anijeje dhe vetëm një kohë e shkurtër para se ata të kryenin sulme bombarduese. Një numër marinash e mësuan këtë leksion. Shumë marina me [[aeroplanmbajtësja|mbajtëse STOVL]] kanë zhvilluar [[paralajmërimi i hershëm dhe kontrolli ajror|paralajmërim të hershëm dhe kontroll ajror]] me bartje helikopterësh si ''Westland Sea King AEW'' britanik dhe spanjoll, EH-101 AEW italian dhe Ka-31 AEWrus. Së fundmi francezët me një aeroplanmbajtëse të re më të madhe CATOBAR morën avionin amërikan ''E-2 Hawkeye''. Një shembull për dallimin midis një [[marina e ujërave të kaltra|marine të ujërave blu]] dhe një [[marina e ujërave të gjelbra|marine të ujërave të gjelbra]]: "...E para duhet të jetë një 'mbrojtje aktive e ujërave të gjelbër' që do ti mundësonte [[Marina Kineze|Marinës Kineze]] të mbronte ujërat territoriale të [[Kina|Kinës]] dhe të forconte sovranitetin e saj në Ngushticën e Tajvanit si dhe [[Deti i Kinës Jugore|Detin e Kinës Jugore]]. Faza e dytë do të ishte të zhvillohej një marinë e ujërave blu e aftë ta [[projeksioni i fuqisë|projektonte fuqinë]] në Paqësorin Perëndimor . . . Liu [shef shtabi i PLAN 1982-88 dhe zëvendës-drejtues i Komisionit Qendror Ushtarak 1989-97] beson se në mënyrë që të përmbush një aftësi të ujërave blu, PLAN duhet të marrë aeroplanmbajtëse. . ."<ref name="Storey2004"/> [[Aeroplanmbajtësja|Aeroplanmbajtëset]] vendosen me [[luftanija|luftanije]] të tjera të specializuara në grupet e betejës së aeroplanmbajtëses, duke mundësuar mbrojtjen kundër [[lufta kundër-nëndetëseve|kërcënimeve nën-detare]], sipërfaqësore dhe ajrore. Duke qenë se nuk ka një përcaktim të qartë të një [[marina e ujërave të kaltra|marine të ujërave blu]], statusi është i disktuar. Duke parë rëndësinë e aviacionit naval, termi mund të konsiderohet fortësisht i lidhur me mbajtjen e [[aeroplanmbajtësja|aeroplanmbajtëseve]] të afta të operojnë në oqeane. "Në fillim të viteve '80 kishte një betejë të hidhur dhe shumë publike të luftuar nëse duhej zëvendësuar aeroplanmbajtësja e fundit e [[Australia|Australisë]], ''HMAS Melbourne''. Personeli i vjetër i Marinës Mbretërore Australiane paralajmëroi se pa një aeroplanmbajtëse, Australia do të ishte e prekshme ndaj të gjitha llojeve të kërcënimeve. Një ish shef i marinës arriti të deklaronte deri se ne (australianët) "nuk do të kemi më një marinë të ujërave blu (një të aftë të operojë largë nga brigjet miqësore)".<ref>{{cite web|author=Gary Brown|lang=en|date=31 mars 2004|url=http://www.onlineopinion.com.au/view.asp?article=2104|title=Why buy Abrams Tanks? We need to look at more appropriate options|work=onlineopinion.com.au}}</ref> Megjithatë, megjithëse Marina Mbetërore Tailandeze operon një aeroplanmbajtëse ujërash ndërkombëtare, ajo nuk është absolutisht një "marinë ujërash blu". ===Kundërmasat ndaj komandës së imponuar=== Ndërsa një ''[[marina e ujërave të kaltra|marinë e ujërave blu]]'' mund të projektoi fuqinë e kontrollit të detit në bregdetin e një shteti tjetër, ajo mbetet e prekshme ndaj kërcënimeve nga forcat me kapacitete më të ulta. Mbështetja dhe logjistika në largësi krijon kosto të larta dhe mund të ketë një përparësi të saturuar mbi një forcë të vendosur, nëpërmjet përdorimit të aseteve me bazë tokësore ose [[raketa tokë-ajër|raketave tokë-ajër]] (trajektore që ndjekin terrenin ose balistike), nëndetëset diezel-elektrike, ose taktikat asimetrike si mjeti i sulmit të shpejtë bregdetar. Një shembull i kësaj prekshmërie ishte bombardimi në tetor [[2000]] i anijes ''USS Cole'' Aden.<ref>{{cite web|work=edp24.com|year=2003|lang=en|url=http://www.edp24.com/Content/Frontline/2003/030607HMSnorfolk1.asp|title=The gateway to East Anglia's Armed Forces|archive-url=https://web.archive.org/web/20071130041633/http://www.edp24.com/Content/Frontline/2003/030607HMSnorfolk1.asp|archive-date=30 nëntor 2007}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://proceedings.ndia.org/5560/Wednesday/Session_III-A/Heijster.pdf|title=TNO Presentation|work=proceedings.ndia.org|access-date=23 prill 2025|archive-date=25 shkurt 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225053228/http://proceedings.ndia.org/5560/Wednesday/Session_III-A/Heijster.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|work=defense-update.com|url=http://www.defense-update.com/newscast/0107/news/110107_fiac.htm|title=Protecting Naval Surface Ships from Fast Attack Boat Swarm Threats|archive-date=16 janar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070116024340/http://www.defense-update.com/newscast/0107/news/110107_fiac.htm|url-status=dead}}</ref> Në përgjigje të këtyre kërcënimeve, [[Marina e Shteteve të Bashkuara]] ka zhvilluar anije të luftimit bregdetar. ==Shiko edhe== * [[Bllokada]] * [[Epërsia ajrore]] * [[Projeksioni i fuqisë]] * [[Marina e ujërave të kaltra]] * [[Marina e ujërave të gjelbra]] * [[Marina e ujërave kafe]] * [[Republikat Detare]] * [[Fuqia Detare]] * [[Thalasokracia]] * [[Tellurokracia]] * [[Forca detare]] * [[Shteti ishullor]] * [[Lufta detare]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Historia Detare]] * [[Lundrimi përqark botës]] * [[Lundrimi fenikas përqark Afrikës]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Eksplorimet Detare Portugeze]] == Referime == <references/> ==Bibliografia== * {{cite book|author=George W. Baer|title=One Hundred Years of Sea Power: The U.S. Navy, 1890–1990|url=https://archive.org/details/onehundredyearso0000baer|publisher=Stanford University Press|year=1993|lang=en}} * {{cite journal|author=Eugene Edward Beiriger|title=Building a Navy ‘Second to None’: The U.S. Naval Act of 1916, American Attitudes toward Great Britain, and the First World War|url=https://bjmh.gold.ac.uk/article/view/755/877|date=2017|lang=en|journal=British Journal for Military History|volume=3|issue=3|pages=4–29}} * {{cite encyclopedia|author=Cyprian Arthur George Bridge|title=Sea, Command of the|lang=en|url=https://archive.org/details/encyclopaediabri24chisrich/page/529|year=1911|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=24|encyclopedia=Encycloædia Britannica|page=529}} * {{cite book|author=Sebastian Bruns|title=US Naval Strategy and National Security: The Evolution of American Maritime Power|url=https://archive.org/details/usnavalstrategyn0000seba|publisher=Routledge|year=2018|lang=en}} * {{cite journal|author1=Jonathan D. Caverley|author2=Peter Dombrowski|date=2020|url=https://doi.org/10.1080/09636412.2020.1811448|title=Too important to be left to the admirals: the need to study maritime great-power competition|journal=Security Studies|volume=29|issue=4|lang=en|pages=579–600}} * {{cite book|author=Colin S. Gray|year=1992|title=The Leverage of Sea Power: The Strategic Advantage of Navies in War|publisher=Free Press|lang=en}} * {{cite book|author=Eric. Grove|title=The future of sea power|year=2021|publisher=Taylor & Francis|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=TGoIEQAAQBAJ|lang=en}} * {{cite journal|author=Jakub J. Grygiel|title=The Limits of Sea Power|url=https://digital-commons.usnwc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=8223&context=nwc-review|journal=Naval War College Review|volume=74.4|date=2021|lang=en|pages=95–110}} * {{cite book|last=Hall|first=William Edward|year=1880|title=International Law|lang=en|url=https://archive.org/stream/internationalla02hallgoog|publisher=Clarendon Press|place=Oksford|via=Internet Archive}} * {{cite book|last=Hall|first=William Edward|title=A Treatise on International Law|edition=i 4-rt|url=https://archive.org/details/treatiseonintern00hallrich|year=1895|publisher=Clarendon Press and Henry Frowde|lang=en|via=Internet Archive|place=Oksford dhe Londër|access-date=6 shkurt 2019}} * {{cite journal|author1=Eric. Heginbotham|author2=Richard J. Samuels|title=Active Denial: Redesigning Japan’s Response to China’s Military Challenge|date=2018|journal=International Security|volume=42|issue=4|lang=en|pages=128–69}} * {{cite journal|author=Kuang-hao Hou|lang=en|title=The Social Construction of the Ocean, Sea Power, and Maritime Transformation|date=2023|journal=Journal of Political & Military Sociology|volume=50.1}} * {{cite journal|author=Paul. Kennedy|date=1988|title=The Influence and the Limitations of Sea Power|journal=International History Review|volume=10|issue=1|lang=en|pages=2–17}} * {{cite book|author=Sarah Kirchberger|title=Assessing China’s Naval Power: Technological Innovation, Economic Constraints, and Strategic Implications|year=2018|publisher=Springer-Verlag GmbH|lang=en}} * {{cite book|author=Nicholas A. Lambert|title=The Neptune Factor: Alfred Thayer Mahan and the Concept of Sea Power|publisher=Naval Institute Press|year=2024|lang=en}} * {{cite book|author=Nicholas A. Lambert|title=Planning Armageddon: British Economic Warfare and the First World War|url=https://archive.org/details/planningarmagedd0000lamb|publisher=Harvard University Press|year=2012|lang=en}} * {{cite book|author=Andrew Lambert|title=Seapower States: Maritime Culture, Continental Empires and the Conflict that Made the Modern World|url=https://archive.org/details/seapowerstatesma0000lamb|publisher=Yale University Press|year=2018|lang=en}} * {{cite book|author=Alfred Thayer Mahan|title=Mahan on Naval Strategy: Selections from the Writings of Rear Admiral Alfred Thayer Mahan|url=https://archive.org/details/mahanonnavalstra0000maha|publisher=Naval Institute Press|year=1991|lang=en}} * {{cite book|author=Alfred Thayer Mahan|title=The Influence of Sea Power upon History, 1660–1783|url=https://archive.org/details/seanpowerinf00maha/|publisher=Little, Brown and Co.|year=1890|lang=en}} * {{cite book|author=John Fass Morton|year=2024|publisher=Naval Institute Press|url=http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=61080|title=Sea Power and the American Interest: From the Civil War to the Great War|lang=en}} * {{cite book|author=Bernard Semmel|title=Liberalism and naval strategy: ideology, interest and sea power during the Pax Britannica|publisher=Routledge|year=2023|lang=en}} * {{cite journal|first1=You|last1=Storey|last2=Ji|journal=Naval War College Review|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0JIW/is_1_57/ai_113755343|title=China's aircraft carrier ambitions: seeking truth from rumors|lang=en|date=dimër 2004}} * {{cite book|author=Geoffrey Till|year=2009|title=Seapower: A Guide for the Twenty-First Century|edition=i 2-të|publisher=Routledge|lang=en}} * {{cite journal|author=Thomas-Durell Young|journal=Naval War College Review|volume=72|issue=3|date=2019|title=NATO’s Selective Sea Blindedness: Assessing the Alliance’s New Navies|lang=en|pages=13–39}} * {{cite journal|author=Javed Zafar|journal=Malaysian Journal of International Relations|title=The Elements of Sea Power and the Indo-Pacific Strategy of the West Asian Region|url=https://malindojournal.um.edu.my/index.php/mjir/article/download/40490/16402|lang=en|date=2023|volume=11.1|pages=20–42}} [[Kategoria:Perandori]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Tregti ndërkombëtare]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Vende ishullore]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] [[Kategoria:Forcë detare]] [[Kategoria:Gjeografi detare]] [[Kategoria:Doktrina ushtarake]] tof88gpqwi896gcrwhvjwvvw2s53ioj 1 378284 2978542 2909629 2026-05-08T04:24:07Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Luis Suárez]] 2978542 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luis Suárez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2370042 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131217030118/http://www.fifa.com//world-match-centre/news/newsid/224/674/6/index.html për lidhjen http://www.fifa.com/world-match-centre/news/newsid/224/674/6/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 dhjetor 2021 10:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luis Suárez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2372150 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131003041934/http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/145766-reds-suffer-cup-exit-on-suarez-s-return për lidhjen http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/145766-reds-suffer-cup-exit-on-suarez-s-return. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131220144542/http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/151639-luis-suarez-signs-new-contract-at-lfc për lidhjen http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/151639-luis-suarez-signs-new-contract-at-lfc. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 dhjetor 2021 14:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luis Suárez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2378921 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150610202803/http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/146001-suarez-and-sturridge-down-sunderland për lidhjen http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/146001-suarez-and-sturridge-down-sunderland. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 dhjetor 2021 10:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luis Suárez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2783537 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210727011103/https://www.sportbible.com/football/take-a-bow-watch-luis-suarez-scores-sublime-overhead-kick-vs-sevilla-20170405 për lidhjen https://www.sportbible.com/football/take-a-bow-watch-luis-suarez-scores-sublime-overhead-kick-vs-sevilla-20170405. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 prill 2025 03:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luis Suárez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2794191 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://sportmob.com/en/article/899433-Players-with-the-Most-Assists-in-Football-History. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 maj 2025 04:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luis Suárez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2817374 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240106181935/https://www.premierleague.com/players/4138/Luis-Su%C3%A1rez/overview për lidhjen https://www.premierleague.com/players/4138/Luis-Su%C3%A1rez/overview. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 korrik 2025 09:04 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luis Suárez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2831510 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240813120433/https://sportmob.com/en/article/899433-players-with-the-most-assists-in-football-history për lidhjen https://sportmob.com/en/article/899433-Players-with-the-Most-Assists-in-Football-History. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 shtator 2025 03:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luis Suárez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2880408 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230406054208/https://firstsportz.com/diego-simeone-hails-desire-and-energy-of-luis-suarez-as-he-scores-in-atleticos-win-over-valencia/ për lidhjen https://firstsportz.com/diego-simeone-hails-desire-and-energy-of-luis-suarez-as-he-scores-in-atleticos-win-over-valencia/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 dhjetor 2025 12:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luis Suárez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2906042 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110517231704/http://www.nesn.com/2011/05/maarten-stekelenburg-does-perfect-sergio-ramos-impression-drops-championship-shield-off-moving-bus.html për lidhjen http://www.nesn.com/2011/05/maarten-stekelenburg-does-perfect-sergio-ramos-impression-drops-championship-shield-off-moving-bus.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 shkurt 2026 06:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luis Suárez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2969055 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200209060300/https://www.laliga.com/en-GB/news/luis-suarez-named-laliga-santander-player-of-the-month-december për lidhjen https://www.laliga.com/en-GB/news/luis-suarez-named-laliga-santander-player-of-the-month-december. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 04:41 (CEST) ogxcxnd9asxz7ckj3nozgmgfd43gvo4 14 378454 2978249 2795083 2026-05-07T14:42:56Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978249 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lëvizje kombëtare sipas etnisë]] [[Kategoria:Lëvizje kombëtare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] hikh598nqtv6i3jv21ouqcjxw634mki 0 378820 2978471 2971334 2026-05-07T21:12:50Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978471 wikitext text/x-wiki {{Short description|Anije e madhe velike e periudhës së shek. XIV–XVIII}} [[File:Medieval carrack - detail by Pieter Bruegel the Elder.jpg|thumb|354px|Karrakë – hollësi e ''Rënies së Ikarit'' të [[Pieter Bruegel i Vjetri]] (rr. v. [[1558]]).]] '''Karrakat''' ([[gjuha portugeze|portugalisht]]; [[gjuha spanjolle|spanjisht]]/[[gjuha katalane|katalanisht]]/[[gjuha italiane|italisht]]: ''carraca''; [[gjuha angleze|anglisht]]: ''carrack''; [[gjuha frënge|frëngjisht]] ''carraque'' ose ''caraque'') ishin anije të mëdha [[veliera]] me tre ose katër [[direku|direkë]] dhe bompres, të zhvilluara në [[Evropa|Evropë]] gjatë të ashtuquajturës "[[Epoka e zbulimeve]]". Ishin anije me vela të rrumbullakta, me bord të lartë, të specializuara në bartjen e ngarkesave të mëdha në udhëtime të gjata. Karrakat do të përdoreshin nga [[shekulli XVI]] deri në fund të [[shekulli XVI|shekullit XVI]]. Ishin anijet më të mëdha të kohës së tyre. Evoluimi i kogës së vjetër [[Evropa Veriore|evropianoveriore]] nëpërmjet ''[[nau]]t'' në përdorim nga [[portugezët]] dhe [[Republika e Gjenovës|gjenovezët]] gjatë itinerareve që lidhnin [[Mesdheu]]n me [[porti|portet]] e [[Deti Baltik|Balltikut]], karraka u kthye në anijen kryesore të lartë në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]], e përdorur nga portugezët për udhëtimet e gjata drejtë [[Oqeani Indian|Oqeanit Indian]]. Ishin shumë të vlerësuara nga [[Republika e Venecies|venecianët]], [[Republika e Gjenovës|gjenovezët]] dhe [[portugezët]], por më pak të përdorura nga kastelanët, katalanët dhe valencianët. Në [[kantieri detar|kantierët navalë]] të [[Kantabria]]s do të ndërtoheshin shumë pak karraka, si rrjedhojë e përballimit të tyre të dobët të stuhive. [[File:Hans Holbein d. J. - Ship with Revelling Sailors - Google Art Project.jpg|thumb|left|347px|Karrakë e vogël – pikturë e Hans Holbein të Riut, v. 1523/1533]] Në formën e saj plotësisht të evoluar, karraka qe anija e parë e përshtatur për udhëtimet e gjata oqeanike, e madhe mjaftueshëm për të përballuar detin e trazuar dhe me hapsirë të mjaftueshme për të bartur një ngarkesë të madhe dhe furnizime të mjaftueshme për udhëtime shumë të gjata. Ajo ishte një anije e ndërtuar me mbivendosje dërrasash. Kishte pupë të lartë dhe të rrumbullakosur, me kështjellë shumë të theksuar dhe bompres, si dhe pror të përforcuar nga një kështjellë. Direkët, me lartësi të ndryshme, montonin vela katrore përpara (direku kryesor dhe direku i përparëm) dhe vela latine në direkun e pasëm. Si paraardhësja e drejtpërdrejtë e [[galeoni]]t, karraka qe një nga llojet e anijeve më të rëndësishme të historisë që e ruajti formën e saj, përveç disa modifikimeve të lehta evolutive, përgjatë shekujve, ndërsa anijet u bënë më të specializuara.<ref name="K">{{cite book|author=Angus Konstam|title=The History of Shipwrecks|year=2002|publisher=Lyons Press|url=https://archive.org/details/historyofshipwre00angu_0|lang=en|isbn=1-58574-620-7|pages=77-79}}</ref> Përgjatë [[shekulli XVII|shekullit të XVII]] do të zëvendësohej nga [[galeoni]], që evoluoi pikërisht nga karraka. [[File:NanbanCarrack-Enhanced.jpg|thumb|345px|Pamje e një karrake portugeze. Pikturë japoneze e shekullit të XVII]] ==Emri dhe etimologjia== Këto anije quheshin ''carraca'' in [[gjuha portugeze|portugalisht]], [[Gjenova|dialektin gjenovez]] dhe [[gjuha italiane|italisht]], si dhe [[gjuha spanjolle|spanjisht]]; ''caraque'' ose ''carraque'' në [[gjuha frënge|frëngjisht]]; ''carrack'' në [[gjuha angleze|anglisht]]; dhe ''kraak'' në [[gjuha holandeze|holandisht]]. Prejardhja e fjalës ''karrakë'' është e errët, ndoshta nga [[gjuha arabe|arabishtja]] ''karakir'', ({{lang|sq|anije tregtare}}), edhe kjo me prejardhje të panjohur saktësisht (ndoshta nga [[gjuha latine|latinishtja]] ''carricare'', [d.m.th. ''për të ngarkuar një karro''], apo nga {{lang|grc|καρκαρίς}}, (që d.t.th. ''ngarkesë druri'') apo nga {{lang|ar|القُرْقُورُ}} (''al-kurkur'')<ref>[http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%88%D8%B1/ القُرْقُورُ]</ref> dhe nga kjo te termi {{lang|grc|κέρκουρος}}, (''kerkuros'', që do të thotë pak a shumë ''barkë e lehtë'', ose ''bisht prerë'', një referim i mundshëm ndaj pupës së sheshtë të anijes). [[File:Portuguese Nau.png|thumb|left|Karrakë e madhe portugeze – shek. XVI]] Dokumentimi i ''kerkouros'' në literaturën greke përfshin dy grupe ngushtësisht të lidhur. Grupi ose zona e parë, e lidh atë me disa anije [[anija tregtare|anije të e të shpejta lehta tregtare]] që gjendeshin pranë [[Qiproja|Qipros]] dhe [[Korfuzi]]t. I dyti përbën dokumentime të gjera ptolemaike, ku duket se më shpesh përshkruan varkat e [[Nili]]t në zonën e Ozirinkut. Të dy këto përdorime mund të çojnë mbrapa te [[Fenikasit]] dhe [[gjuha akadiane|akadishtja]] ''al kalaku'', që përcakton një lloj varke lumore. Termi [[akadi]]an mendohet se rrjedh nga një pararendës [[gjuha sumere|sumer]].<ref>{{cite journal|last1=Bosworth|first1=C. Edmund|title=Some remarks on the terminology of irrigation practices and hydraulic constructions in the eastern Arab and Iranian worlds in the third-fifth centuries A.H.|date=1991|journal=Journal of Islamic Studies|volume=2|issue=1|lang=en|doi=10.1093/jis/2.1.78|pages=78–85}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Y. Gong|lang=de|title=kalakku: Überlegungen zur Mannigfaltigkeit der Darstellungsweisen desselben Begriffs in der Keilschrift anhand des Beispiels kalakku|journal=Journal of Ancient Civilizations|volume=5|date=1990|issn=1004-9371|pages=9-24}}</ref> Një pasqyrim modern i fjalës mund të gjendet në fjalën [[gjuha arabe|arabe]] dhe [[gjuha turke|turke]] ''kelek'', që tregon një ''trap, ose lundër lumore''.<ref>{{cite journal|author=Y. Gong|title=kalakku: Überlegungen zur Mannigfaltigkeit der Darstellungsweisen desselben Begriffs in der Keilschrift anhand des Beispiels kalakku|journal=Journal of Ancient Civilizations|volume=5|year=1990|lang=de|issn=1004-9371|pages=9–24}}</ref> Mbi të gjitha në fillim të historisë së tyre, karrakat vijuan të quheshin ''nau'' në Portugali, Spanjë dhe Itali, megjithëse përdorimi i emrit specifik në atë kohë ishte përhapur në literaturë në fillim të [[shekulli XVI|Pesëqintës]]: p.sh.: ''Queste cipolle, fave, e spezierie, perché sono cose calde e ventose, farebbono far vela a una '''caracca''' Genovese'' (''Këto qepë, bathë dhe erëza, se janë gjëra të ngrohta dhe me erë, do të frynin velat e një ''karrake'' gjenoveze'') — ''Clizia'', [[Nikolo Makiaveli]], akti IV, skena II. [[File:Galleys and carracks in battle.jpg|thumb|372px|Karraka dhe galera në përfshira në një betejë navale]] Termi [[gjuha angleze|anglisht]] ''carrack'' u huazua në fundin e [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], nëpërmjet frëngjishtes së vjetër ''caraque'', nga {{lang|pt|carraca}}, një term për një [[veliera|velierë]] të madhe me vela katrore të përdorur edhe në [[gjuha spanjolle|spanjisht]], [[gjuha italiane|italisht]] dhe latinishten mesjetare. === Krahasimi i termave ''carrack'' (ang.) dhe ''carraca'' (port.) === Termi «''carrack''» në [[gjuha angleze|anglisht]] përfaqëson dy lloje anijesh: [[nau]]t dhe karrakat. Në [[gjuha portugeze|portugalisht]], [[gjuha spanjolle|spanjisht]] dhe [[gjuha katalane|katalanisht]], një karrakë mund të konsiderohet si një nau i madh. Në anglisht nuk ka një term të veçant për të përcaktuar [[nau]] (në kuptimin e një lloji anijeje). ==== Gabime përkthimi ==== Shumë vepra në [[gjuha angleze|anglisht]] që flasin për «''carracks''» përkthehen pa dallim si ''karraka''. Thuhet lehtësisht që [[nau]] i [[Kristofor Kolombi]]t [[Santa María (anije)|Santa Maria]],<ref name="w667">{{cite book|author=M. Péronnet|title=El siglo XVI|year=1990|url=https://books.google.al/books?id=SvkMsYrii5IC&pg=PA24|publisher=Ediciones Akal|lang=es|isbn=978-84-7600-478-4|access-date=14 shtator 2024|page=24}}</ref> ose që [[nau]] [[Victoria (anije)|Victoria]] e [[Ferdinand Magelani]]t – që [[lundrimi përqark botës|lundroi përqark botës]] – ishte një karrakë.<ref name="c282">{{cite book|lang=es|author=P. Rodríguez-Gordillo|url=https://books.google.al/books?id=GI1QDwAAQBAJ&pg=PT48|title=Para una narrativa audiovisual: Primer viaje de circunnavegación|year=2018|publisher=Biblioteca Online SL|isbn=978-84-15998-85-3|access-date=14 shtator 2024|page=48}}</ref> Këto gabime të mëdha pranohen dhe kanë ndikuar te studiuesit modernë që i injorojnë dokumentet iberike dhe deri të gjithë francezët dhe italianët. Duhet qartësuar se [[Santa María (anije)|Santa Maria]] dhe [[Victoria (anije)|Victoria]] ishin [[nau]].<ref name="b813">{{cite book|author1=R. M. Torres|url=https://books.google.al/books?id=sZA6AQAAMAAJ|title=La nao Santa María: memória de la Comisión arqueológica ejecutiva|author2=C. F. Duro|year=1892|publisher=El Progreso editorial|language=es|access-date=14 shtator 2024}}</ref><ref name="e407">{{cite book|author1=A. de Herrera y Tordesillas|author2=N. R. Franco|year=1726|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=OzZLTUro3Y8C&pg=PA132|title=Historia general de los hechos de los castellanos en las islas i tierra firme del mar oceano: Decada terzera|author3=M. Irala|publisher=Imprenta Real de Nicolas Rodriguez Franco|access-date=14 shtator 2024|page=132}}</ref> == Historia == {{see also|Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600|Shkencat Nautike Iberike 1400-1600|Shkenca Nautike Portugeze}} === Origjina === {{see also|Eksplorimet detare portugeze|Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë|Perandoria Portugeze}} [[File:Four-master and Two Three-masters Anchored near a Fortified Island from The Sailing Vessels MET DP102238.jpg|thumb|left|354px|Karraka me tre dhe katër direkë]] Duke parë kushtet e [[Mesdheu]]t, llojet e anijeve [[galera]] përdoreshin gjerësisht, si anije të ndryshme me dy direkë, duke përfshirë [[karavela]]t me velat e tyre latine. Këto dhe llojet e ngjashme të anijeve ishin familjare për lundërtarët dhe ndërtuesit portugezë të anijeve. Zhvillimi i karrakës qe një nga frutat e evolucionit të naval gjatë [[epoka e zbulimeve|epokës së zbulimeve]]. Ato do të evoluonin nga [[nau]] i vjetër, që [[portugezët]] dhe [[gjenova|gjenovezët]] kishin zhvilluar për të lidhur [[Mesdheu]]n me [[Deti Baltik|Detin Balltik]], për ti pajisur flotat e [[Portugalia|Mbretërisë së Portugalisë]], të nisura në pushtim të brigjeve [[afrika]]ne sipas vullnetit të Henrik Lundrimtari, me një anije të përshtatshme për zhvilluar lundrime të gjata oqeanike si mjet mbështetjeje për [[karavela]t më të zhdërvjellta<ref>{{cite journal|author=André W. Sleeswyk|year=1998|lang=en|title=Carvel-planking and Carvel Ships in the North οf Europe|journal=Archaeonautica|issue=14|page=224}}</ref> dhe për [[nau]]t akoma në përdorim. Karraka u tregua në vijim një anije ideale për luftën detare, se ishte e fortifikuar masivisht dhe e aftë të mbante peshën e [[topi (armë)|topave të rëndë]] të ndryshëm të [[artileria|artilerisë]]. Pasi portugezët dhe spanjollët e zgjeruan gradualisht tregtinë e tyre shumë më në jug përgjatë brigjeve dhe ishujve Atlantikë të [[Afrika|Afrikës]] gjatë [[shekulli XV|shekullit të XV]], kishin nevojë për anije më të mëdha, më rezistente dhe më të përparuara për eksplorimet e tyre të gjata oqeanike. Gradualisht, ata zhvilluan modelet e tyre të karrakave oqeanike nga një shkrirje dhe modifikim i aspekteve të llojeve të anijeve që ata njihnin duke operuar si në Atlantik ashtu dhe në Mesdhe, duke e përgjithësuar përdorimin e tyre në fund të shekullit për udhëtime oqeanike me një formë më të përparuar velëzimi që lejonte karakteristika më të përmirësuara lundrimi në erëra të forta dhe dallgët e [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]], si dhe një formë trupi që mundësonte ngarkesa më të mëdha. Gjithashtu në [[Republika e Raguzës|Republikën e Raguzës]] ([[Kroacia]] e tanishme), përdorej një lloj karrake me tre ose katër direkë, e quajtur ''Dubrovačka karaka'' (''karraka dubrovnikase'') midis [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] dhe [[shekulli XVII|të XVII]] për bartje ngarkesash. [[File:Carrack 1565.jpg|thumb|Karrakë portugeze në një hartë të vitit 1565]] Karrakat e para të mirëfillta u ndërtuan gjatë mbretërimit të Joaos II të Portugalisë, por përdorimi i tyre kapilar u përhap vetëm në përfundim të [[shekulli XV|Katërqintës]]. Konfiguracioni i saj bazë përbëhej nga një skelet me kalatë të konsiderueshme, një [[direku|direk]] dhe një [[vela|velë]] të madhe drejtëkëndore. Me kalimin e kohës do të përfshinte përparime domethënëse, kryesori mes tyre do të ishte përfshirja e timonit të pupës, si zëvendësim të timonëve rrema. Përmasat dhe kalata e saj i jepnin performanca shumë të rëndësishme dhe të vlerësuara: * Ngarkesa: në kohën e saj do të ishte anija më e madhe e ngarkesës e disponueshme, që është shumë e ndryshme. Gjithashtu përdoret edhe për bartjen e trupave, deri dhe tërë kalorësinë. * Rezistenca: karrakat ishin anije shumë solide dhe besueshme, dhe me përfshirjen e përparimeve teknike do të ishin të afta të kryenin lundrime më të largëta. [[File:Vila do Conde 2018 (9).jpg|thumb|left|379px|Riprodhim i një karrake të vogël të shek. XV-XVI në Vila do Conde, Portugali.]] Mangësia kryesore e karrakave ishte manovrueshmëria e tyre e dobët, dhe ngadalësia, mangësi që do të përmirësoheshin me përparimet teknike që do të dilnin. Një aspekt tjetër i rëndësishëm i karrakave ishte mbajtja e një kalate domethënëse, mund të kryenin thjeshtë operacione ngarkim-shkarkimi në [[porti|portet]] e larta, qofshin detarë, apo qofshin lumorë, apo të qëndronin të akoruara në largësi. Kapaciteti i saj manovrues në portet e kabotazhit ishte shumë i kufizuar. Një tjetër e metë e këtij tipi anijeje ishte kostoja e lartë e ndërtimit, mbi të gjitha duke konsideruar se gjatë [[mesjeta|mesjetës]] shtetet kombëtare europiane ishin në thëlb nominalë, në realitet, [[Evropa]] ishte e fragmentuar në territore feudale dhe qytet-shtete, nga të cilët pak kishin mjetet për të financuar ndërtimin e karrakave. Ky aspekt është i domethënës nga këndvështrimi historik, pasi në termat navalë, karraka, si [[luftanija|luftanije]], ishte shumë më superiori ndaj ''drakarit'' [[vikingët|viking]]. Megjithatë, mungesa e flotave mbrojtëse në Europë, vençanërisht në [[Franca|Francë]] dhe [[Anglia|Angli]], do tu mundësonte vikingëve të kryenin pushtime të suksesshme në këto mbretëri. [[File:Joachim Patinir (c.1480-before 1524) (circle of) - Portuguese Carracks off a Rocky Coast - BHC0705 - Royal Museums Greenwich.jpg|thumb|406px|Karraka portugeze ''Santa Catarina do Monte Sinai'' dhe anije të tjera. Udhëtimi në Villefranche i princeshës Beatriz, bija e dytë e Manuelit të Portugalisë, për martesën e saj me Karlin III, dukën i Savojës. Pikturë e Joachim Patinir, 1521.<ref>https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-12197</ref>]] === Zhvillimi === {{see also|Armadat Portugeze të Indisë|India Portugeze}} Në [[Mesjeta e vonë|Mesjetën e Vonë]], veçanërisht duke nisur nga [[shekulli XIV]], karrakat dhe [[nau]]t kishin shtuar më shumë direkë, [[vela]], duke përfshirë velat latine, që bashkë me rezistencën dhe kapacitetin e saj të ngarkesës do të shndërroheshin në ''kuajt e betejës'' për itineraret detare tregtare, duke shërbyer që nga [[Islanda]] në veri, [[Ishujt Azore|Azoret]] në perëndim dhe brigjet [[afrika]]ne, deri në të gjithë [[Oqeani Indian|Oqeanin Indik]] në jug. Në këtë pikë mund konfirmohej se [[Evropa]] në përgjithësi, kishte arritur supremacinë botërore në [[ndërtimtaria navale|ndërtimtarinë navale]]. [[Kolonizimi evropian i Amerikës|Zbulimi i Amerikës]] dhe konsolidimi i shteteve kombëtare në Evropë ([[Portugalia]], [[Spanja]], [[Vendet e Ulëta]], [[Mbretëria e Francës|Franca]] dhe [[Anglia]]) do të bënte që në të njëjtën kohë, të kushtonin burime për ndërtimin e flotave të tyre dhe të mund të eksploronin Botën e Re. [[File:AnthonyRoll-2 Mary Rose cropped.jpg|thumb|left|379px|Karraka angleze ''Mary Rose'', 1546]] Duke nisur nga viti [[1498]], [[Portugalia]] nisi shkëmbimet e drejtpërdrejta midis [[Evropa|Europës]] dhe [[India|Indisë]] (në vazhdim me të gjithë Azinë) duke kaluar përmes [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepit të Shpresës së Mirë]]: një udhëtim prej mbi 6 muaj, i pamenduar për anije të ndryshme nga karrakat. Nevoja për ta pajisur të ashtuquajturën "[[Armadat Portugeze të Indisë|Armada da India]]" me anije të përshtatshme me synimi luajtjen e një roli themelor në rritjen e përmasave të karrakave: aty ku anija flamurtare e [[Vasco da Gama]], ''[[São Gabriel (anije)|São Gabriel]]'' (një [[nau]], një nga anijet më të mëdha të periudhës) në vitin [[1497]] zhvendoste 120 tonë, anija flamurtare e [[Armada e II-të Portugeze e Indisë|flotës së Cabral-it]] në vitin [[1500]], ''El-Rei'', zhvendoste 240-300 tonë; ''Flor de la Mar'', e ndërtuar në vitin [[1502]], zhvendoste 400 dhe të paktën një nga anijet e flotës së Alfonso de Albuquerque-s në vitin [[1503]] zhvendoste 600 tonë. Ky nivel rritjeje i përmasave të anijeve, shumë i vrullshëm në fillim të [[shekulli XVI|Pesëqintës]], u ngadalësua përgjatë shekullit, duke e ngulitur zhvendosjen standarde të karrakës [[shekulli XVI|së pesëqintës]] në 400 tonë. Në ndryshim nga [[karavela]]t, që do të qëndronin stabile, [[nau]]t dhe karrakat do të pësonin përmirësime dhe shndërrime të mëdha, deri në shndërrimin në një lloj anijeje, të njohur si [[galeoni|galeon]], nga të cilat do të krijoheshin variante të ndryshme, si ''galeoni spanjoll'' dhe ''galeoni anglez''. Në vitin [[1550]], gjatë mbretërimit të Zhoaos III të Portugalisë, u ndërtuan disa kolosë prej 900 tonësh për [[India Portugeze|Itinerarët e Indisë]], me shpresën se anijet më të mëdha do të garantonin ekonomi në shkallë të madhe, por rezultati i eksperimentit qe negativ. Jo vetëm që kostot e pajisjes së një anijeje kaq të madhe ishin në mënyrë shpërpjestimore të larta, por u treguan të pambështetshme dhe të padobishme si anije të destinuara për ujërat e pabesa të Kanalit të Mozambikut. Tre nga kolosët e rinj u kapën me shpejtësi në brigjet e [[Afrika Jugore|Afrikës Jugore]]: ''São João'' (900 tonë, e ndërtuar në vitin [[1550]], shkatërruar në vitin [[1552]]), ''São Bento'' (900 tonë, ndërtuar në vitin [[1551]], shkatërruar në vitin [[1554]]) dhe më e madhja nga të gjitha, ''Nossa Senhora da Graça'' (1.000 tonë, ndërtuar në vitin [[1556]], shkatërruar në vitin [[1559]]).<ref>{{cite book|author=K. N. Mathew|title=History of the Portuguese Navigation in India|year=1988|publisher=Mittal|lang=en|pages=266-268}}</ref><ref name="C">{{cite book|author=F. V. de Castro|title=The Pepper Wreck: a Portuguese Indiaman at the mouth of the Tagus river|year=2005|publisher=Texas A & M Press|lang=en|page=58}}</ref> [[File:Trading ship in Dubrovnik.JPG|thumb|372px|Riprodhim i ''dubrovačka karaka'' (karrakës dubrovnikase), të përdorur mes shek. të XIV dhe XVII në [[Republika e Raguzës|Raguzë]]]] Këto humbje e bindën Sebastianin e I të Portugalisë që në vitin [[1570]] të nxirte një urdhëresë që e nguliste kufirin maksimal të karrakave të destinuara për itinerarin indian në 450 tonë.<ref name="C"/> Gjithësesi, pas Bashkimit Iberik të vitit [[1580]], kjo urdhëresë u shpërfill dhe ndërtuesit navalë, me gjasa të nxitur nga tregtarët që shpresonin ta rrisnin ngarkesën në secilin udhëtim, rinisën të ndërtonin anije më të mëdha: përmasat e karrakave indike në periudhën [[1580]]-[[1600]] patën një mestarët prej 600 tonësh, me disa prej anijeve me përmasa të stërmëdha prej 1500 tonësh (apo më të mëdha), që u shfaqën në vitin [[1590]]. Padobishmëria e këtyre karrakave të stërmëdha u tregua edhe një herë, kur, në gusht të vitit [[1592]], [[korsari]] anglez Sir John Burroughs kapi karrakën e stërmadhe ''Madre de Deus'' në [[Ishujt Azore]] (''Beteja e Flores''). ''Madre de Deus'', e ndërtuar në vitin [[1589]], ishte një karrakë prej 1600 tonësh, me shtatë kuverta dhe një ekuipazh prej rreth 600 vetash: anija më e madhe portugeze e mbërritur në Indi. Nën komandën e Fernão de Mendonça Furtado, ajo po kthehej nga Koçini me një ngarkesë të stërmadhe, kur u kap nga Burrough: vlerësohet se vlera e thesarit të racionuar vetëm nga kjo anije ishte i barasvlefshëm me gjysmën e thesarit të kurorës angleze. Humbja e një ngarkese të tillë me një goditje konfirmoi vetëm marrëzinë e ndërtimit të anijeve të tilla gjigante.<ref>{{cite book|author=C. L. Kingsford|url=https://books.google.al/books?id=cFDsjgEACAAJ|year=1912|chapter=The Taking of the Madre de Dios, anno 1592|editor=John Knox Laughton|title=The Naval Miscellany|lang=en|volume=2|publisher=Navy Records Society|pages=85-121}}</ref> Karrakat e destinuara për itinerarin indian, ndërkohë u kthyen në përmasa më të vogla pas përfundimit të shekullit.<ref name="C"/> Mesatarisht katër karraka e lidhnin [[Lisbona|Lisbonën]] me [[Goa]]n (në Indi), duke bartur arë për të blerë [[erëzat|erëza]] (mbi të gjitha [[piperi i zi|piper]]) dhe sende të tjera ekzotike. Nga Goa, një karrakë drejtohej për në [[Kina|Kinën]] e [[Dinastia Ming|Dinastisë Ming]] për të blerë [[mëndafshi|mëndafsh]]. [[File:Carrack Madre de Deus.jpg|thumb|left|379px|Maket muzeal i karrakës ''Madre de Deus'', ndërtuar në Lisbonë në v. 1589]] Duke nisur nga viti [[1541]], [[portugezët]] nisën të tregtonin me [[Japonia|Japoninë]], duke shkëmbyer mëndafsh kinez me argjend japonez. Në vitin [[1550]], kurora portugeze nisi ti rregullonte shkëmbimet tregtare me ''Sol Levante'' duke e huazuar ''kapitenerinë'' vjetore në Japoni ofruesit më të mirë të [[Goa]]s, d.m.th. duke konfermuar të drejtat tregtare përjashtimore për një karrakë të vetme të destinuar për në Japoni çdo vit. Në vitin [[1557]], [[portugezët]] blenë [[Makao]]n për të zhvilluar këtë tregti në bashkëpunim me [[kinezët]], deri në vitin [[1638]], kur ''[[Shogunati Tokugava]]'' vendosi '''[[Sakoku]]n''' ({{lang|ja|鎖国}}, ''prangosja ose blindimi i vendit'') duke e mbyllur Japoninë me jashtë. [[Japonezët]] i quanin karrakat portugeze '''[[Anijet e Zeza]]''' ({{lang|ja|黒船}}, ''kurofune'') nga ngjyra e trupit, term që pastaj do të identifikohej me çdo anije perëndimore të mbërritur në Japoni, pavarësisht flamurit.<ref name="Kazui">{{cite journal|author=Tashiro Kazui|title=Foreign Relations During the Edo Period: Sakoku Reexamined|journal=Journal of Japanese Studies|volume=8|issue=2|date=verë 1982|lang=en}}</ref> Gjithmonë gjatë [[shekulli XVI|shekullit të XVI]], kur u kthye në anijet më të përparuar teknologjikisht në qarkullim, nga karraka do të zhvillohej [[galeoni]], anije e projektuar për një shërbim qartësisht luftarak. Karraka qëndroi, megjithatë, në përdorim gjatë [[shekulli XVII|shekullit të XVII]], si rrjedhojë e kapacitetit të saj të madh të ngarkimit. == Karakteristikat == Trupi kishte një kështjellë prori që, ndryshe nga koga, nuk ishte një strukturë e mbivendosur në bërthamë, por ishte pjesë integrale dhe që mbivendoste brinjëzime. Kishte lartësi më të madhe se kështjellat e përparme dhe, në shumë raste, mund të vendosnin kuverta të ndryshme të mbivendosura. Po kjo strukturë zbatohej në kështjellën e popës të formuar nga dy ose më pak kuverta, që përfshiheshin në strukturën e [[nau]]t, ku fillimisht do të vendoseshin [[topi (armë)|topat]]. Karrakat kishin një trup lehtësisht më të rrumbullakosur se kogat dhe përfshinë për herë të parë dre direkë. Direku i përparmë dhe kryesor me vela katrore (fillimisht në çdo direk) dhe i pasmi me vela trekëndore (apo latine). Në karrakat më të përparuara do të shtohej një direk i katërt në pupë, i ashtuquajturi ''i kundrapasëm'', me vela latine. Me kalimin e viteve velatura do të ndërlikohej duke shtuar vela të reja katrore në direkët e parë. Kjo strukturë velature e vështirësonte lundrimin me erë të kundërt, por lehtësonte atë me erë të mbarë. Karraka kishte pupë të lartë dhe të rrumbullakosur (por jo të rrumbullakët, siç ishte [[nau]]), me kështjellë pupe shumë të theksuar dhe bompres, pror të përforcuar nga një kështjellë. Në rastin e karrakave shprehimisht të destinuara për luftim, kështjella e prorit mund të ishte shumë e lartë: plotë katër ura lartësi te karraka e luftës ''Henri Grâce à Dieu'', luftanije e [[Henri VIII|Henrit VIII të Anglisë]]. [[Shkenca Nautike Portugeze|Suksesi inxhinierik luzitan]] varej nga risitë e [[shekulli XV|shekullit të XV]] në [[ndërtimtaria navale|ndërtimin naval]] që e përmirësoi mjaftë lundrueshmërinë dhe jetëgjatësinë e anijeve: gozhdë hekuri (në vend të kunjave prej druri) për të mbajtur akset; përzjerja e [[plumbi]]t në andrimet dhe një teknikë kalafatazhi, që përmirësonte shtupën tradicionale me pastën ''galagala'' (një lloj mastiçi i ngjeshur midis akseve të arritur duke përzier [[lisi]]n, qitron dhe [[vaji i ullirit|vajin e ullirit]]); veshja me shumicë me rrëshirë dhe [[katrani|katran]] pishe (të importuara në sasi të mëdha nga [[Gjermania]] veriore) që i jepte trupit ngjyrën karakteristike të errët (për disa vrojtues, ''ogurzezë''), nga e cila epiteti ''niponik'' për anijet portugeze: ''[[Anijet e Zeza|Anije të Zeza]]''. === Bërthama === Raporti i gjatësisë së trupit ishte afërsisht tre. Duke e bërë kështjellën e prorit, mjaft të lartë dhe kështjellën e pupës me përmasa të mëdha. Kuverta kishte kështjellë, lakime dhe tenda, duke bartur në lakore një hapje të madhe depozitimi. Trupi zakinsht përforcohej nga breza të mëdhenj. === Zhvendosja === Në [[shekulli XV|Katërqintën]], karrakat kishin një zhvendosje të krahasueshme me ''[[nau]]t'' e mëdha (midis 200 dhe 600 tonëve), por në fund të shekullit pasues, u kthyen në anijet më të mëdha të epokës, me një pesh shpesh më të madhe sesa 1.000 tonë<ref>{{cite book|author=F. Braudel|url=https://archive.org/details/structuresofever01brau|year=1979|title=The Structures of Everyday Life|publisher=Harper & Row|lang=en|isbn=006014845-4|page=[https://archive.org/details/structuresofever01brau/page/423 423]}}</ref> (ndonjëherë edhe 2.000 tonë) dhe kapacitete të stërmëdha ngarkimi: karraka ''Madre de Deus'' mund të depozitonte 900 tonë.<ref name="Smith"/> === Velatura dhe direkët === Karrakat e para kishin vetëm një direk. Do të evoluonin dhe në fund të [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] do të kishin tres direkë dhe disa do të arrinin deri në katër. Direkët, me lartësi të ndryshme, ishin direku i përparmë dhe direku kryesor (më i larti) me vela katrore, të formuar nga trungu kryesor dhe direku i ''gabbia''s dhe direku i pasëm me vela latine.<ref name="K"/> Ndonjëherë ishte i pranishëm edhe një direk i katërt i quajtur ''bonaventura'' edhe ai i pajisur me vela latine.<ref>{{cite book|author=R. C. Smith|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|url=https://archive.org/details/vanguardofempire0000smit|year=1993|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|page=[https://archive.org/details/vanguardofempire0000smit/page/46 47]}}</ref> Direkët bartnin kosha për të vendosur harkëtarë. [[Direku|Direku kryesor]] ishte shumë më i madh se i përparmi, që nga ana e tij ishte shumë më i madh se direku i pasëm. Një karrakë me tre direkë standardë kishte 6 vela në tërësi: vela e përparme me ''flokë'' të ulët, vela kryesore me ''gabie'' të ulët, vela e pasme dhe vela e bompresit. Në [[shekulli XV|shekullin e XV]], velatura e karrakave zakonisht ishte: * velaturë katrore në bompres. * vela katrore për direkun e përparmë dhe velaxo. * vela katrore për direkun kryesor dhe ''gàbian''. * vela latine për direkun e pasëm dhe latine ose katrore për mbi mexanën. Dhe, ndonjëherë, një latine në kundramexanë. ===Luftimi=== Sipas Gaspar Correia-s, karraka e luftimit kishte: gjashtë [[topi (armë)|topa të rëndë]] nën kuvertë, tetë ''falkonetë'' në kuvertë, arkibuzonë të ndryshëm dhe dy topa të fiksuar që qëllonin nga direku. Megjithëse një karrakë ''da armada'' mund të bartëte më shumë fuqi zjarri sesa një [[karavela|karavelë]], ishte më pak e shpjetë dhe e manovrueshme, veçanërisht e ngarkuar. Topat e një karrake ishin kryesisht mbrojtës apo për bombardimet mbështetëse kundër tokës. Në komplels, luftimet në det iu liheshin përgjithësisht [[karavela]]ve ''de armada''. Zhvillimi i [[galeoni]]t e largoi pastaj nevojën për të mbështetur fuqinë e zjarrit të karrakave (në shumicën e rasteve). [[File:Nao Victoria.jpg|thumb|Riprodhim i [[nau]]t ''[[Victoria (anije)|Victoria]]'', e vetmja nga pesë naut e [[Ferdinand Magelani|Magelanit]] qqë u kthye [[Spanja|Spanjë]] në v. [[1522]], duke qenë e parë që [[lundrimi përreth botës|lundroi përreth rruzullit tokësor]].]] === Dallimet me naut === Ndonjëherë quhen [[nau]] karrakat, apo çdo lloj anije, duke shprehur kuptimin e përgjithshëm të nau (''nau'' rrjedh [[gjuha latine|latinishtja]] ''navis'' që do të thotë pikërisht anije). Por [[nau]]t ishin edhe një lloj i veçant anijeje. Dallimi midis karrakës dhe ''[[nau]]t'' ishte: zhvendosja më e madhe (''naut'' nuk i kalonin 500 tonët); trupi i përforcuar me breza të koracuar dhe brinjëzime druri (të ashtuquajturat ''bulárcamas''), me impiant hapjesh më të sofistikuar; kështjellat e pupës dhe të prorit shumë më të theksuara e të zhvilluara; direkët me përmasa të ndryshme, të gjithë të pajisur me kosha vrojtimi si dhe përdorimi më i lirë i velës latine (te ''nau'' i lidhur vetëm me direkun e pasëm). Gjithashtu trupi ishte shumë i ngjashëm nga forma, ai i karrakave përforcohej me breza dhe fasha të jashtme hunjësh, ai i nauve jo. Kështjellat e prorit dhe të pupës ishin më të mëdha te karrakat sesa te [[nau]]t. [[Nau]]t mbanin vetëm vela latine në [[direku]]n e pasëm dhe bartnin kosha vrojtimi vetëm në direkët e përparmë dhe kryesorë. Përmasat e tre direkëve të nauve nuk ishin shumë të ndryshme nga të karrakave. Tonazhi i nauve varionte midis 200 dhe 500 tonëve.<ref>{{cite book|lang=es|author=Michel Péronnet|title=El siglo XVI, de los grandes descubrimientos a la contrarreforma, (1492-1620)|url=http://books.google.al/books?id=SvkMsYrii5IC&pg=PA24|publisher=Ediciones AKAL|date=1990|volume=1|isbn=847600478-8|page=24}}</ref> Më të voglat ishin nau eksplorimi, ndërsa të mëdhatë, ngarkesash ose lufte. === Karrakat e Azisë === [[File:WorldShips1460.jpg|thumb|left|345px|Anijet e botës në v. 1460, në hartën e Fra Mauros]] Duke nisur nga viti [[1498]], [[Portugalia]] nisi për herë të parë shkëmbimet e drejtpërdrejta dhe të rregullta midis Evropës dhe Indisë—dhe pjesën tjetër të Azisë në vijim—nëpërmjet Rrugës së Kepit, një udhëtim që kërkonte përdorimin e anijeve më thelbësore, siç ishin karrakat, për shkak të zgjatjes së papreçedentë, rreth gjashtë muaj. Mesatarisht, katër karraka e lidhnin Lisbonën me [[India Portugeze|Indinë Portugeze]] duke bartur arë për të blerë erëza, kryesisht piper, dhe sende të tjera ekzotike. Nga [[Goa]], një karrakë drejtohej për në [[Dinastia Ming|Kinën Ming]] në mënyrë që të blente mëndafsh. Duke nisur nga viti [[1541]], portugezën nisën të tregtonin me Japoninë, duke shkëmbyer mëndafsh kinez për argjend japonez; në vitin [[1550]] Kurora Portugeze nisi ta rregullonte tregtinë me [[Japonia|Japoninë]], duke dhënë më qera ''kapitenerinë'' për në Japoni ofertuesit më mirë në [[Goa]], në fakt duke i dhënë të drejtat përjashtimore tregtare për një karrakë të vetme që udhëtonte për në Japoni çdo vit. Në vitin [[1557]] portugezët morën me qera [[Makao]]n për ta zhvilluar këtë tregti në bashkëpunim me [[kinezët]]. Ajo tregti vazhdoi me pak ndërprerje deri në vitin [[1638]], kur ajo u ndalua nga sunduesit e Japonisë me arsyetimin se anijet po dërgonin në mënyrë të paligjshme priftërinj katolikë në vend. Japonezët i quanin karrakat portugeze ''[[Anijet e Zeza|Anije të Zeza]]'' (''kurofune''), duke iu referuar ngjyrës së errët të trupit të anijeve. Ky term në vijim u zgjat te të gjitha anijet perëndimore, jo vetëm protugeze. [[File:Ottoman Barca from Piri Reis' Kitab-ı Bahriye.jpg|thumb|''Barca'' [[Marina Osmane|osmane]] nga një hartë të [[Piri Reisi]]t]] Bota islamike ndërtoi dhe përdori gjithashtu karraka, ose të paktën anije të ngjashme me karrakat, në [[Mesdheu|Mesdhe]] dhe [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]]. Një pikturë e një ''barca'' [[Marina Osmane|osmane]] në njb hartë të [[Piri Reisi]]t në librin [[Kitab-i Bahrije]], tregon një anije me kuvertë të thellë me një kështjellë të përparme të lartë dhe një velë latine në direkun e pasmë.<ref name=":22"/>{{rp|faqet 329–330}} ''harraka'' (në gjuhën saraçene: ''karakue'') ishte një lloj anijeje e përdorur për të hedhur eksplozivë ose lëndë djegëse (bomba zjarri në poçe qeramike, [[nafta|naftë]], shigjeta me zjarr). Nga konteksti i teksteve islamike, ka dy lloje ''harraka-sh'': Anije ngarkimi dhe anije më të vogla të gjata (si [[galera]]) që përdoreshin për luftim. Ëshë e paqartë nëse termi ''harraka'' ka një lidhje me ''carraca'' evropiane, ose nëse njëra ka ndikuar tjetrën. Një ''harraka'' myslimane e quajtur ''Mogarbina'' u kap nga [[Kalorësit Hospitaler|Kalorësit e Shën Gjonit]] në vitin [[1507]] nga [[Perandoria Osmane|turqit osmanë]] dhe u riemërtua ''Santa Maria''.<ref name=":22">{{Cite book|last=Agius|first=Dionisius A.|title=Classic Ships of Islam: From Mesopotamia to the Indian Ocean|publisher=Brill Academic Pub|year=2007|lang=en|isbn=978-900427785-4}}</ref>{{rp|faqet 343–48}} Anijet e [[Guxharat]]it zakonisht quhen ''naos'' nga portugezët. ''Naosit'' e [[Guxharat]]it, që shpesh ishin më të mëdha sesa [[nau]]t portugezë, operonin midis Malakës dhe [[Deti i Kuq|Detit të Kuq]]. [[Bengalët|Bengalezët]] përdornin gjithashtu karraka, ndonjëherë të quajtura ''naos mauriscas'' (karraka morene) nga [[portugezët]]. Tregtarët arabë të [[Meka|Mekës]] në dukje përdornin gjithashtu karraka, meqë Duarte Barbosa vërente se [[Bengalët|Bengalezët]] kishin "''naos'' të mëdhenj të sipas mënyrës së Mekës".<ref name=":2">{{cite book|year=2012|author=Pierre-Yves Manguin|chapter=Asian shipbuilding traditions in the Indian Ocean at the dawn of European expansion|editor1=Om Prakash|editor2=D. P. Chattopadhyaya|title=History of science, philosophy, and culture in Indian Civilization|volume=III, pjesa 7. The trading world of the Indian Ocean, 1500–1800|publisher=Pearson|lang=en|pages=597–629}}</ref>{{rp|faqet 605–606, 610}} [[File:Engeland maquette Mary Rose 18-10-2011 15-52-34.png|thumb|372px|Maket i karrakës angleze ''Mary Rose'', 2011]] == Kronologji dokumentare dhe shembuj të famshëm== * [[1298]]: Alfonsi X i Kastiljes përmend karraka në dorëshkrimin e «Siete Partidas».<ref name="l792">{{cite book|author=Alfonsi X i Kastiljes, i Dituri|year=1807|volume=1|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=WhNaAAAAcAAJ&pg=PA263|title=''Las'' siete partidas del Rey don Alfonso el Sabio: cotejadas con varios códices antiguos por la Real Academia de la historia|publisher=Imprenta Real|access-date=14 shtator 2024|page=263}}</ref> * [[1418]]: ''Grace Dieu'', porositur nga mbreti Henri V i Anglisë. Një nga anijet më të mëdha në botë të asaj kohe. Ajo u dogj pasi u godit nga rrufeja në vitin [[1493]]. * [[1431]]: ''Gemma Querina'': më 25 prill [[1431]] Pietro Querini, patric [[venecia]]n i familjes së fuqishme Querini, u nis nga [[Iraklioni|Kandia]] drejtë [[Flandra|Flandrave]] me gjashtëdhjetë e tetë veta. * [[1464]]-[[1465]]. Benedetto Cotrugli i përshkruan kështu karrakat: «''Karrakat janë anije të bëra gati ''alla marsiljana'', mes anijes dhe marsiljanës, dhe këto anije përdorin shumë njerëzit e rajoneve të Monopolit, Tranit, Pulignanos, [[Otranto]]s, [[Brindizi]]t, etj. dhe Morea dhe [[Greqia]]''». — Benedetto Cotrugli – Della navigatione – Kapitulli XIII.<ref>{{cite book|author=Benedetto Cotrugli|editor=Piero Falchetta|publisher=Fabrizio Serra Editore|lang=it, la|url=https://www.academia.edu/9738025/|chapter=XIII. De Caravelle, Marsigliane, Marani, Barcosi, Carachie, Barcie, Urche, et Burchi et Liuti|title=Il trattato 'De navigatione' di Benedetto Cotrugli (1464-1465) – Edizione commentate del ms. Schoenberg 473, con il testo del ms. 557 di Yale|doi=10.1400/123689|volume=57|date=16 dhjetor 2009|series=Studi Veneziani|pages=132-35, 236-37}}</ref> * [[1460]]-[[1470]]: ''Peter von Danzig'', anije e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] në vitet [[1460]]–[[1470]]. * [[1476]]: Letra e Diego de Valera që flet për një betejë navale me pjesëmarrjen e karrakave.<ref name="n228">{{cite book|author=Diego de Valera|year=1878|author2=J. A. de Balenchana|url=https://books.google.al/books?id=Yin_b1PkAMAC&pg=PA29|title=Epístolas de Mosen Diego de Valera: embiadas en diversos tiempos é á diversas personas. Publícalas juntamente con otros cinco tratados del mismo autor sobre diversas materias|lang=es|publisher=M. Ginesta|access-date=14 shtator 2024|page=29}}</ref> * [[1485]]: ''Gribshunden'', anija flamurtare e mbretit [[Danimarka-Norvegjia|danezo-norvegjez]] Hans, e ndërtuar në [[Vendet e Ulëta]] në vitin [[1485]] për ti shërbyer kurorës danezo-norvegjeze deri në fundosjen në qershor [[1495]].<ref>{{Cite journal|last=Foley|first=Brendan|date=31 janar 2024|title=Interim Report on Gribshunden (1495) Excavations: 2019–2021|lang=en|url=https://brill.com/view/journals/acar/94/1/article-p132_10.xml|issn=0065-101X|journal=Acta Archaeologica|volume=94|issue=1|doi=10.1163/16000390-09401052|pages=132–145|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Hansson|first1=Anton|last2=Linderson|first2=Hans|title=The Danish royal flagship gribshunden – Dendrochronology on a late medieval carvel sunk in the Baltic Sea|last3=Foley|first3=Brendan|date=gusht 2021|lang=en|url=https://doi.org/10.1016/j.dendro.2021.125861|journal=Dendrochronologia|volume=68|page=125861|doi=10.1016/j.dendro.2021.125861|issn=1125-7865}}</ref> * [[1502]]: ''Flor do Mar'' ose ''Flor de la Mar'', siç quhej, shërbeu përgjatë nëntë vjetë në [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]], duke u fundosur në vitin [[1512]] me Afonso de Albuquerque, pas arritjes së Malakës me një plaçkë të stërmadhe, duke e bërë atë një nga thesaret legjendare të humbura. * [[1505]]: Karraka franceze ''La Charente''.<ref name="x226">{{cite book|year=1895|author=C. F. Duro|title=Armada española desde la unión de los reinos de Castilla y de León|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=2OpMAAAAMAAJ&pg=PA58|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|volume=1|access-date=15 shtator 2024|page=58}}</ref><ref name="j996">{{cite book|author=L. Renard|title=Las maravillas del arte naval|publisher=L. Hachette y Ca.|url=https://books.google.al/books?id=uGlHAAAAYAAJ&pg=PA135|year=1866|lang=es|access-date=15 shtator 2024|page=135}}</ref> * [[1511]]: ''[[Great Michael]]'': karrakë [[Skocia|skoceze]], në kohën e saj (e vënë në punë në vitin [[1511]]) anija më e madhe në Evropë. Pastaj iu shit [[Mbretëria e Francës|Francës]] për shpenzimet e mëdha të mirëmbajtjes dhe ka të ngjarë të ketë marrë pjesë në Betejën e Solentit në vitin [[1545]].<ref>{{cite book|author=Norman Macdougall|year=1991|lang=en|url=https://archive.org/details/scotlandwarad7910000unse|chapter=3. 'The Greattest Scheip that ewer Saillit in Ingland or France': James IV's "Great Michael"|title=Scotland & War, AD 79-1918|isbn=0-85976-248-3}}</ref> * [[1514]]: ''Mary Rose'', ''Henri Grâce à Dieu'' (e quajtur edhe ''Great Harry'') dhe ''Peter Pomegranate: karraka të mëdha lufte (midis ''Great Ships'' të para të ''Royal Navy'') të porositura nga [[Henri VIII]]; morën pjesë në Betejën e Solentit; të porositura për të tejkaluar përmasat e ''[[Great Michael]]'' skocez. ''Great Harry'', gjatë nisjes së veprimtarisë ([[1541]]), qe anija më e madhe dhe më e fuqishme e luftës në Evropë.<ref>{{cite book|author=R. Jackson|title=History of the Royal Navy|year=1999|url=https://archive.org/details/historyofroyalna0000jack|lang=en|publisher=Parragon|page=8}}</ref> * [[1518]]: ''La Dauphine'': anija flamurtare e eksploratorit Giovanni da Verrazzano. Ajo u ndërtua në [[kantieri detar|kantiernin detar mbretëror]] [[Le Havre]] të [[Normandia|Normandisë]] dhe u përdor nga Verrazzano për të eksploruar brigjet atlantike të [[Amerika Veriore|Amerikës Veriore]] në vitin [[1524]]. [[File:Grande caraque.jpg|thumb|Karraka ''Santa Anna'' ndërtuar në Villefranche.<ref name="s269">{{cite web|title=Ordre de Malte a Villefranche|work=darse.fr|url=https://darse.fr/v2/wp-content/uploads/2022/10/l_ordre_de_malte_a_villefranche4.pdf|date=1 tetor 2022|lang=fr|access-date=15 shtator 2024}}</ref>]] * [[1520]]: ''Santa Catarina do Monte Sinai'', një karrakë e madhe [[luftanija|lufte]] e ndërtuar nga portugezët në [[India Portugeze|Indi]], e përdorur nga [[Vasco da Gama]] si anije flamurtare në udhëtimin e tij të tretë në Indi ([[1524]]),<ref>{{cite book|author=Gaspar Correia|url=https://books.google.com/books?id=YmVKAAAAYAAJ|title=Lendas da Índia|lang=pt|year=1860|volume=2|publisher=Academia Real de Sciencias|page=815}}</ref> e zhdukur në mënyrë misterioze në verën e vitit [[1525]].<ref>{{cite book|year=1839|volume=1|url=https://books.google.al/books?id=aihMAAAAcAAJ&pg=PA377|lang=pt|author=Ignaco da Costa Quintella|title=Annaes da Marinha Portugueza|publisher=Academia Real das Sciencias|page=377}}</ref> * [[1522]]: Karraka e madhe e [[urdhri ushtarak fetar|urdhrit kalorsiak fetar]] të [[Kalorësit Hospitaler|Kalorësve të Maltës]], ''Santa Anna'',<ref name="a845">{{cite web|title=Le port de Nice-Villefranche du XIIe au XVIe siècle|website=Anao|url=https://www.clubanao.org/port-de-nice-villefranche/|date=10 janar 2018|language=fr|access-date=15 shtator 2024}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> e quajtur edhe ''La Gran Carracca'',<ref name="cassar">{{cite journal|author=Joseph Cassar Pullicino|date=tetor–dhjetor 1949|url=http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia%20(Malta)/Scientia.%2015(1949)4(Oct.-Dec.)/01.pdf|title=The Order of St. John in Maltese folk-memory|journal=Scientia|volume=15|issue=4|lang=en|page=174|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417173522/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia%20%28Malta%29/Scientia.%2015%281949%294%28Oct.-Dec.%29/01.pdf|archive-date=17 prill 2016}}</ref> në shërbim të tyre nga viti [[1522]] deri në vitin [[1540]]. Karakteristika kryesore që e dallonte nga anijet e periudhës ishte trupi i veshtur me [[plumbi|plumb]]. Sipas disa historianëve, kjo veshje kishte funksionin e koracatës dhe për këtë ndonjëherë përmendet midis shembujve të parë të një anije të koracuar.<ref name="Brennecke">{{Cite book|author=Jochen Brennecke|year=1960|url=https://books.google.al/books?id=g6hoHQAACAAJ|title=Navi nere - vasti mari|publisher=Baldini & Castoldi|lang=it|editor=Aurelio Garobbio}}</ref><ref>{{Cite book|author=Henry J. A. Sire|url=https://books.google.al/books?id=KhLJcYiV3YAC&pg=PA85|chapter=8. The Navy of Religion|year=1996|title=The Knights of Malta|lang=en|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-06885-6|page=85-100}}</ref><ref>{{Cite book|author=Hermann Julius Meyer|url=https://books.google.al/books?id=vYxIAQAAMAAJ&pg=RA1-PA245|title=Meyers Konversations-Lexikon|volume=9. Irideen – Königsgrün|lang=de|publisher=Verlag des Bibliographischen Instituts|year=1887|page=245-49}}</ref> Por sipas disa të tjerëve, bëhej fjalë thjeshtësisht për një mënyrë për të rritur ruajtjen e izolimit nga uji.<ref name="Tailliez">{{Cite web|author=Dominique Tailliez|work=darse.org|url=http://www.darse.org/article.php3?id_article=27|title=Les Hospitaliers de Saint-Jean de Jérusalem à Nice et Villefranche|lang=fr|archive-date=30 korrik 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100730064458/http://www.darse.org/article.php3?id_article=27}}</ref> * [[1527]]: ''Santo António'', ose ''St. Anthony'', pronë private e mbretit Joao III i Portugalisë, e mbytur pranë gjirit Ganuallou në vitin [[1527]], shpëtimi i ngarkesës së të cilës pothuajse çoi në një luftë midis [[Mbretëria e Anglisë|Anglisë]] dhe [[Portugalia|Portugalisë]]. * [[1530]]: ''Bom Jesus'', një anije portugeze që u zhduk në vitin [[1533]] pasi lundroi nga [[Lisbona]]. Anija e mbytur e ruajtur mirë u zbulua në vitin [[2008]] në brigjet e [[Namibia|Namibisë]], bashkë me ngarkesën e saj të përzjerë me lingota [[bakri]], [[fildishi|fildish]] dhe mbi 2000 monedha ari dhe argjendi. * [[1534]]: ''La Grande Hermine'': karraka me të cilën [[Jacques Cartier]] iu ngjit për herë të parë lumit të madh Saint Laurent në vitin [[1535]]. * [[1535]] «''Carraca grossa''» e përmendur në sinjalet e kullës së Monjuic.<ref name="q214">{{cite book|editor1=Frederich Schwartz y Luna|editor2=Franceschi Carraras y Candi|year=1895|url=https://books.google.al/books?id=vZjP23xmox4C&pg=PA25|title=Manual de novells ardits vulgarment apellat Dietari del Antich Consell Barceloní: comprenent los volúms originals del XVII y XVIII, anys 1534 - 1562|lang=ca|publisher=Oficina Municipal d'Investigacions i Publ. Històriques|volume=4|access-date=15 shtator 2024|page=25}}</ref> [[File:Telegraph Vallseca 1449.jpg|thumb|Hartë e v. 1449 e Gabriel Vallseca. Pamje e Barcelonës dhe kullës së sinjaleve të Montjuïc, e ngjashme me atë të Prunes të v. 1563.<ref name="Google Arts & Culture">{{cite web|lang=en|title=Portolan chart of the Mediterranean Sea - Mateo Prunes|url=https://artsandculture.google.cat/asset/portolan-chart-of-the-mediterranean-sea-mateo-prunes/3wFXWb_AMQqXzw|access-date=15 dhjetor 2021|website=Google Arts & Culture}}</ref> o të Olives 1560-68<ref name="The Library of Congress">{{cite web|title=Portolan chart of the Mediterranean and Black Seas with the west coast of Spain and Portugal|website=The Library of Congress|access-date=16 dhjetor 2021|url=https://www.loc.gov/resource/g5672m.ct003875/|lang=en}}</ref><ref name="The Library of Congress2">{{cite web|title=Portolan chart of the Mediterranean Sea, the Black Sea, the coasts of western Europe and North America, with Madeira and the Canary Islands and part of the Baltic Sea|url=https://www.loc.gov/resource/g5672m.ct004111/|website=The Library of Congress|lang=en|access-date=16 dhjetor 2021}}</ref>]] :Kullat e sinjalizimit të Montjuic: Shumë kulla drejtuese të pajisura me kode sinjalizimi, me ndriçues, zjarre, flamuj dhe shenja të tjera. Tejqyrat për tu mundësuar identifikimin e sinjaleve në largësi të madhe, duke u mundësuar këtyre sistemeve komunikimin në largësi. Një nga kullat e sinjalizimit më të vjetra (mes dokumenteve) qe ajo e Montjuic.<ref name="RACO – RACO">{{cite web|title=Vista de El sistema de senyals de la torre de Montjuïc|lang=ca|url=https://raco.cat/index.php/BCNQuadernsHistoria/article/view/305502/395327|website=RACO – RACO|access-date=13 nëntor 2021}}</ref> :Kullat e sinjaleve [[mesjeta]]re të [[Gjenova|Gjenovës]],<ref name="Banchero 1846 p. 683">{{cite book|author=G. Banchero|title=Genova e le due riviere|publisher=L. Pellas|year=1846|url=https://books.google.al/books?id=5qQUAAAAQAAJ&pg=PA683|lang=it|access-date=13 nëntor 2021|page=683}}</ref> [[Barcelona|Barcelonës]] dhe, ka të ngjarë, [[Venecia]]s dhe [[Piza]]s<ref name="Tausch 1846 p. 78">{{cite book|author=Pirro Tausch|year=1846|url=https://books.google.al/books?id=sJ5fAAAAcAAJ&pg=PA78|title=Istoria apologetica della prodigiosa imagine di Maria Santissima di Montenero|publisher=Giacomo Antonelli & Co.|lang=it|access-date=13 nëntor 2021|page=78}}</ref> qenë pararendëset e telegrafisë optike. Në rastin e Barcelonës përdoreshin tre shtylla ku vareshin topa të zinjë (të quajtur ''poms'') sispas një kodi të përcaktuar.<ref name="Pérez 2012 pp. 323–337">{{cite journal|author=Sandra Sáenz-López Pérez|url=https://revistas.ucm.es/index.php/ANHA/article/view/38400|title=Las voces silenciosas de las torres de señales: un sistema de comunicación mediterráneo ahora perdido|lang=es|journal=Anales de Historia del Arte|date=25 janar 2012|issn=1988-2491|access-date=18 nëntor 2021|pages=323–337}}</ref> :Midis përmendjeve më të vjetra të kullës së sinjalizimeve të Barcelonës është paraqitja e saj skematike në një nga hartat e Gabriel de Vallseca (që shihet në imazhin përkrahë) dhe një dëshmi e shkruar nga noteri gjenovez Antonio Gallo mbi një sulm të [[Gjenova|Gjenovës]] në Barcelonë, të zhvilluar në vitin [[1466]].<ref name="de Montpalau 1779 p. 52">{{cite book|lang=es|author=Antonio de Capmany y de Montpalau|publisher=Imprenta De D. Antonio De Sancha|url=https://books.google.al/books?id=iEJhAAAAcAAJ&pg=PA52|title=Memorias Historicas Sobre La Marina Comercio Y Artes De La Antigua Ciuidad De Barcelona|volume=1|access-date=14 nëntor 2021|year=1779|page=52}}</ref><ref name="Rerum Italicarum scriptores 23 1733 p. 247">{{cite book|author=Antonio Galli|editor=Ludovico Antonio Muratori|year=1733|url=https://books.google.al/books?id=ivCa6u702_wC&pg=PA245|title=Rerum Italicarum scriptores ab anno aerae christianae quingentesimo ad millesimumquingentesimum|volume=Tomus I, 23 — Genuensis Opuscula Historica – De Rebis Gestis Populi Genuensis, et De Navigatione Columbi, Nunc Primùm in lucem esseruntur e msto Codice Genuensi|chapter=Genuensis Commentarius – De Genuensium maritima Classe in Barchinonenses expedita Anno MCCCCLXVI|publisher=Typographia Societatis Palatinæ|lang=la|access-date=14 nëntor 2021|pages=245-62}}</ref> [[File:Battle of Tunis 1535 Attack on Goletta.jpg|thumb|379px|Galeoni ''Botafogo'', poshtë majtas; lartë pellgu i grykës hyrëse.]] * [[1535]]: Ekspedita e Tunisit. Mori pjesë një [[galeoni|galeon]] portugez me përmasa të mëdha, i ngatërruar me një karrakë. :[[Perandoria Portugeze|Portugalia]], me një [[galeoni|galeon]] të madh dhe njëzet [[karavela]], nën komandën e princit Luis të Portugalisë dhe Aragonës, vëllai i perandorit. :«''... Galeoni portuguez i quajtur ''S. João Baptista'', me të cilin perandori i Gjermanisë, mbreti i Spanjës [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli V]] qe me kunatin e tij, princin tonë Dom Luiz, i quajtur ''Delicias de Portugal'', në pushtimin e Tunisit kundër [[korsari]]t të famshëm [[Hajredin Barbarosa]], jo vetë është i shquar si admiral i marinës, që në detet e Evropës mbizotëronte valët, pastaj luante 366 pjesë [[bronzi]] dhe duke qenë i vendosur llogariste 600 musketierë, 400 ushtarë me shpata dhe mburoja, dhe 300 artilierë; gjithashtu është i famshëm për çarjen e ujërave, ose vargun e madh të veprave të shkëlqyera, që mbante në pror, për të shkatërruar çdo vargonjtë e grykës hyrëse; ...''» * [[1540]]:''Jesus of Lübeck'', e marrë nga një grup tregtarësh në vitin [[1563]] nga mbretëresha [[Elizabeta I|Elizabeta e I e Anglisë]]. ''Jesus of Lübeck'' u përfshi në tregtinë e skllevërve të Atlantikut nën drejtimin e [[John Hawkins]]. * [[1589]]: ''Madre de Deus'', në kohën e saj, një nga anijet më të mëdha të botës, me një kapacitet ngarkimi prej 900 tonësh. E ndërtuar në [[Lisbona|Lisbonë]] në vitin [[1589]], ajo do të kapej nga [[anglezët]] pranë [[Ishujt Azore|Ishullit Flores]] në vitin [[1592]] me një ngarkesë të stërmadhe të çmuar nga [[Inditë Lindore]], që konsiderohet akoma si thesari i dytë më i madh, i kapur ndonjëherë.<ref name="Smith">{{Cite web|last=Smith|first=Roger|date=1986|url=http://www.newberry.org/smith/slidesets/ss06.html|lang=en|title=Early Modern Ship-types, 1450-1650|publisher=The Newberry Library|archive-date=20 korrik 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080720094650/http://www.newberry.org/smith/slidesets/ss06.html|url-status=dead}}</ref> * [[1593]]: ''Cinco Chagas'', konsiderohej si anija më e madhe dhe më e pasur që lundroi ndonjëherë drejtë dhe nga Idnitë deri sa shpërtheu dhe u fundos në Betejën e Ishullit Faial, në vitin [[1594]]. * [[1602]]: ''Santa Caterina'': e kapur nga [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore]] në vitin [[1603]] pranë [[Singapori]]t.<ref name="boyajian">{{cite book|last=Boyajian|first=James C.|title=Portuguese Trade in Asia under the Habsburgs, 1580–1640|year=2008|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=C0lrDYYzMyAC&pg=PA151|publisher=JHU Press|isbn=0-8018-8754-2|page=151}}</ref><ref>{{cite book|last=Heath|first=Byron|year=2005|url=https://books.google.com/books?id=yOWLaNm6c7sC&pg=PA68|title=Discovering the Great South Land|publisher=Rosenberg|lang=en|isbn=1-877058-31-9|page=68}}</ref> * [[1610]]: ''Nossa Senhora da Graça'', karrakë portugeze e fundosur nga një sulm japonez afër [[Nagasaki]]t në vitin [[1610]]. * [[1611]]: përkufizimi i fjalës ''carraca'' në fjalorin ''Tesoro de la lengua castellana o española''.<ref name="z827">{{cite book|author=S. de Covarrubias Orozco|year=1611|url=https://books.google.cat/books?id=PkCrgegcBxwC&pg=PA204-IA1|title=Tesoro de la lengua castellana, o española|publisher=L. Sanchez|lang=es|access-date=15 shtator 2024|page=204}}</ref> * [[1654]]: Lista e karrakave, [[galeoni|galeonëve]] dhe [[nau]]ve të kapitenëve të [[Republika e Raguzës|Raguzës]] që i shërbenin [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit V]], [[Filipi II i Spanjës|Filipit të II]], Filipit të III dhe Filipit të IV.<ref name="a178">{{cite book|author=G. B. Bonacina|author2=J. Ruffoni|author3=G. Chasteau|author4=L. Miniati|year=1663|lang=it|url=https://books.google.cat/books?id=eh98_Vfi8bwC&pg=RA1-PA27|display-authors=6|title=Le glorie cadute dell'antichissima, ed augustissima famiglia Comnena, da maestosi allori dell' imperial grandezza|author5=G. Zabarella|author6=B. Orsini|author7=V. Comneno|author8=T. Jennich|author9=C. A. Stella|author10=Francesco Valvasense|publisher=Francesco Valuasense|access-date=14 shtator 2024|page=1-27}}</ref> * [[1758]]: A. Saverien – ''CARAQUE ou CARRAQUE'': emër që portugezët i jepnin anijeve që ata [[Armadat Portugeze të Indisë|dërgonin]] më parë në Brazil dhe [[India Portugeze|Inditë Lindore]]. Ishin anije të mëdha lufte, të rrumbullakosura, më të ngushta lartë sesa poshtë, që kishin shtatë ose tetë kuverta, në të cilat mund të qëndronin deri në dy mijë veta, & që mund të bartnin rreth dy milionë ''livra''. [[Kalorësit Hospitaler|Kalorësit e Rodosit]] në këtë mënyrë e kryenin shërbimin.<ref name="e545">{{cite book|author=A. Savérien|year=1758|volume=1|url=https://books.google.al/books?id=qKwWAAAAQAAJ&pg=PA210|lang=fr|publisher=C.-A. Jombert|title=Dictionnaire historique, théorique et pratique de marine|access-date=16 shtator 2024|page=210}}</ref> * [[1831]]: përcaktimi i fjalës ''carraca'' [[gjuha spanjolle|spanjisht]]: ''Diccionario marítimo español''.<ref name="e056">{{cite book|author=M. F. de Navarrete|title=Diccionario marítimo español|url=https://books.google.al/books?id=0HUDAAAAYAAJ&pg=PA148|lang=es|year=1831|publisher=Imprenta real|access-date=15 shtator 2024|page=148}}</ref> * [[1887]]: {{lang|fr|Glossaire archéologique du Moyen Age et de la Renaissance}}.<ref name="o839">{{cite book|author=V. Gay|author2=H. Stein|title=Glossaire archéologique du Moyen Age et de la Renaissance|publisher=Librairie de la Société bibliographique|lang=fr|url=https://books.google.al/books?id=i5hGcn3GRo4C&pg=PA278|year=1887|volume=1|access-date=15 shtator 2024|page=278}}</ref> * [[1994]]: ''Carraca'' te ''Glossari Nàutic de la Llengua d’Oc''.<ref name="k024">{{cite web|title=Glossaire nautique de la langue d'oc|work=biblio.cieldoc.com|access-date=15 shtator 2024|url=https://biblio.cieldoc.com/libre/integral/libr1007.pdf|lang=fr}}</ref> ==Kultura popullore == Fjala italiane ''caracca'' dhe fjalët e lidhura me të përdoren në mënyrë popullore për tiu referuar një individi të vështirë, një anije të tjetër, ose një mjeti në një gjendje shumë të keqe.<ref name="cassar"/> Forma portugeze e ''[[nau]]t'', përdoret si njësia e saj unike në lojën strategjike ''[[Civilization (seri)|Civilization V]]'' dhe ''[[Civilization (seri)|Civilization VI]]''. <!-- hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Karraka dhe modele të tyre</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=200px> File:Stora kravelen.jpeg|Vizatim i karrake suedeze të linjës ''Stora Kravelen'', v. 1532 File:Saint-Malo - Cathédrale Saint-Vincent La Grande Hermine.jpg|Maket i karrakës së Jacques Cartier, ''La Grande Hermine'' File:La Dauphine - Verrazzano.jpg|Maket i karrakës ''Dauphine'', që përdori Giovanni da Verrazzano në zbulimin e Gjirit të Nju Jorkut, Musée de Châteai de Dieppe File:Frol de la mar in roteiro de malaca.jpeg|Karraka ''Flor de la Mar'' (e nisi veprimtarinë në v. 1501-1502), në ''Roteiro de Malaca'' (shek. XVI) File:English School (16th-century) - The ‚Great Harry‘.jpg|Karrakë angleze ''Henri Grace a Dieu'', 1514, pikt. e shek. të XVI File:La Grande Hermine - Musée de Saint Malo.jpg|Ilustrim i karrakës ''La Grande Hermine'', Musée de Saint Malo File:Fustas, Nau Indiana Piroga, Nau de Meca & Nau de Rumes.jpg|Anijet indiane që hasën portugezët në shek. e XVI: fusta, piroga, anije të Mekës dhe anije rume. Anijet port. ishin [[nau]], [[karavela]] dhe karraka File:Caravelle caracche Leon Perret.jpg|Modele karavelash (dy modelet djathtas) dhe karrake (anija majtas) në Museo Navale di Imperia File:2006-11-Lisbonne 023.jpg|Model karrake në Museu de Marinha de Lisboa File:Model of a carrack, MS, 2017-08-02.jpg|Maket karrake në muzeun detar të Danimarkës, Helsingør File:Model of the Danish carrack Maria.jpg|Model i karrakës daneze ''Maria'', ''Krigsmuseet'' në Kopenhagen File:British (English) School - HMS 'Great Harry' - 1271114 - National Trust.jpg|Karr. ang. ''Henri Grace a Dieu'', 1514, pikturuar mes v. 1600 dhe 1699 File:AnthonyRoll-7 Pauncy.jpg|Ilustrim i karrakës angleze ''Pansy'', 1546 File:AnthonyRoll-1 Great Harry.jpg|Ilustrim i karrakës angleze ''Henry Grace a Dieu'', 1546 File:AnthonyRoll-10 Mary of Hamburg.jpg|Karraka angleze ''Mary of Hamburg'', 1546 File:AnthonyRoll-11 Christopher of Bremen.jpg|Karraka angleze ''Christopher of Bremen'', 1546 File:AnthonyRoll-12 Trinity Harry.jpg|Karraka angleze ''Trinity Harry'', 1546 File:AnthonyRoll-13 Small Bark.jpg|Karrakë angleze, 1546 File:AnthonyRoll-14 Sweepstake.jpg|Karraka angleze ''Sweepstake'', 1546 File:AnthonyRoll-15 Minion.jpg|Karraka angleze ''Minion'', 1546 File:AnthonyRoll-16 Lartique.jpg|Karraka ''Lartique'', 1546 File:AnthonyRoll-17 Mary Thomas.jpg|Karraka angleze ''Mary Thomas'', 1546 File:AnthonyRoll-18 Hoy Bark.jpg|Karraka angleze ''Hoy Bark'', 1546 File:AnthonyRoll-19 George.jpg|Karraka angleze ''George'', 1546 File:AnthonyRoll-3 Peter.jpg|Karraka angleze ''Peter Pomegranate'', 1546 File:AnthonyRoll-4 Matthew.jpg|Karraka angleze ''Matthew'', 1546 File:AnthonyRoll-5 Great Bark.jpg|Karraka angleze ''Great Bark'', 1546 File:AnthonyRoll-6 Jesus of Lübeck.jpg|Karraka ang. ''Jesus of Lübeck'', 1546 File:AnthonyRoll-8 Morian.jpg|Karr. ang. ''Morian'', 1546 File:AnthonyRoll-9 Struse.jpg|Karr. ang. ''Struse'', 1546 File:WP Mary Rose Anthony Roll.jpg|Karr. ang. ''Mary Rose'', 1546 File:Galleys and carracks in battle.jpg|Galera dhe karraka në Betejën navale të Ngushticës së Mesinës, gravurë e vitit 1561 File:Huys after Bruegel, Naval battle in the strait of Messina, 1561.jpg|Galera dhe karraka në betejën e Ngusht. së Mesinës, F. Huys bazuar te [[Pieter Bruegel i Vjetri]], 1561 File:Grande Hermine LCCN92513165.jpg|Vizatim i karrakës ''La Grande Hermine'', Library of Congress File:Grande caraque.jpg|Vizatim i një karrake, shek. XVII File:The capture of the Portuguese carrack of St. Thomé.jpg|Flota angleze dhe holandeze sulmon një karrakë portugeze, 1605 File:Verovering van de Portugese kraak van St. Thomé in 1602.jpg|Kapja e karrakës portugeze ''Santo Antonio'' që vinte nga Sant Thomé nga anijet holandeze dhe angleze, 1605 File:Mary Rose - geograph.org.uk - 6622483.jpg|Maket i kar. ang. ''Mary Rose'', Portsmuth File:Holbein - Ausfahrendes Schiff.png|Karrakë e vogël e shek. të XVI, nga Hans Holbein File:Carrack 1565.jpg|Karrakë portugeze e pikturuar në një hartë të v. 1565 File:NanbanCarrack-Enhanced.jpg|Pikturë japoneze e një karrake portugeze, të etiketuar si ''kurofune'' (anije e zezë) File:Portuguese carrack of 800 tons.jpg|Vizatim i një karrake portugeze të shek. të XV File:FMIB 36962 Caraque du xve siecle (Dessin de Morel-Fatio).jpeg|Vizatim i një karrake të shek. të XV nga Antoine Léon Morel-Fatio File:Reconstruction of Gribshunden by Mats Vänehem.jpg|Vizatim i një karrake daneze të shek. të XV File:Nanban Byobu Folding Screen Carrack Portuguese Traders in Nagasaki by Kano Domi.jpg|Pikturë ekrani të palosshëm atribuar Kano Domit, mes v. 1568-1603 File:Fartygsmodell-Holk - Sjöhistoriska museet - S 3092.tif|Maket karrake në muzeun kombëtar detar të Suedisë File:A four-masted Turkish warship, Johannes Lewenklau, 1586.jpg|Një karrakë turke me katër direkë, 1586 </gallery> |} == Shiko edhe == * [[Veliera]] * [[Karavela]] * [[Nau]] * [[Galeoni]] * [[Epoka e Lundrimit me Vela]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Eksplorimet Detare Portugeze]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Shkenca Nautike Portugeze]] * [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë]] * [[Armadat Portugeze të Indisë]] * [[Republikat Detare]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Peripli]] * [[Portolanët]] * [[Historia Detare]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Fuqia Detare]] * [[Thalasokracia]] * [[Lundrimi përqark botës]] * [[Lundrimi fenikas përqark Afrikës]] == Referime == <references/> == Bibliografia == * {{Cite book|last=Agius|first=Dionisius A.|title=Classic Ships of Islam: From Mesopotamia to the Indian Ocean|publisher=Brill Academic Pub|year=2007|lang=en|isbn=978-900427785-4}} * {{cite book|author=Alfonsi X i Kastiljes, i Dituri|year=1807|volume=1|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=WhNaAAAAcAAJ|title=''Las'' siete partidas del Rey don Alfonso el Sabio: cotejadas con varios códices antiguos por la Real Academia de la historia|publisher=Imprenta Real|access-date=14 shtator 2024}} * {{cite book|author=G. Banchero|title=Genova e le due riviere|publisher=L. Pellas|year=1846|url=https://books.google.al/books?id=5qQUAAAAQAAJ|lang=it|access-date=13 nëntor 2021}} * {{cite book|author=G. B. Bonacina|author2=J. Ruffoni|author3=G. Chasteau|author4=L. Miniati|url=https://books.google.cat/books?id=eh98_Vfi8bwC|lang=it|title=Le glorie cadute dell'antichissima, ed augustissima famiglia Comnena, da maestosi allori dell' imperial grandezza, ne' tragici cipressi della priuata conditione. ... Cauate dal buio dell'obliuione alla luce del mondo, dall'abbate don Lorenzo Miniati|author5=G. Zabarella|year=1663|author6=B. Orsini|author7=V. Comneno|author8=T. Jennich|author9=C. A. Stella|author10=Francesco Valvasense|access-date=14 shtator 2024|publisher=Francesco Valuasense}} * {{cite journal|last1=Bosworth|first1=C. Edmund|title=Some remarks on the terminology of irrigation practices and hydraulic constructions in the eastern Arab and Iranian worlds in the third-fifth centuries A.H.|date=1991|journal=Journal of Islamic Studies|volume=2|issue=1|lang=en|doi=10.1093/jis/2.1.78|pages=78–85}} * {{cite book|author=James C. Boyajian|title=Portuguese Trade in Asia under the Habsburgs, 1580–1640|url=https://books.google.com/books?id=C0lrDYYzMyAC|year=2008|publisher=JHU Press|lang=en|isbn=0-8018-8754-2}} * {{cite book|author=F. Braudel|title=The Structures of Everyday Life|year=1979|url=https://archive.org/details/structuresofever01brau|publisher=Harper & Row|isbn=006014845-4|lang=en|page=[https://archive.org/details/structuresofever01brau/page/423 423]|url-access=registration}} * {{Cite book|author=Jochen Brennecke|year=1960|title=Navi nere - vasti mari|lang=it|url=https://books.google.al/books?id=g6hoHQAACAAJ|publisher=Baldini & Castoldi|editor=Aurelio Garobbio}} * {{cite book|author=Filip Vieira de Castro|title=The Pepper Wreck: a Portuguese Indiaman at the mouth of the Tagus river|year=2005|publisher=Texas A & M Press|lang=en}} * {{cite book|author=Gaspar Correia|title=Lendas da Índia|year=1860|volume=2|url=https://books.google.com/books?id=YmVKAAAAYAAJ|lang=pt|publisher=Academia Real de Sciencias|orig-date=vitet 1550|location=Lisbonë}} * {{cite book|author=Benedetto Cotrugli|editor=Piero Falchetta|date=16 dhjetor 2009|url=https://www.academia.edu/9738025/|chapter=XIII. De Caravelle, Marsigliane, Marani, Barcosi, Carachie, Barcie, Urche, et Burchi et Liuti|title=Il trattato 'De navigatione' di Benedetto Cotrugli (1464-1465) – Edizione commentate del ms. Schoenberg 473, con il testo del ms. 557 di Yale|volume=57|lang=it, la|series=Studi Veneziani|doi=10.1400/123689|publisher=Fabrizio Serra Editore|pages=132-35, 236-37}} * {{cite book|author=C. F. Duro|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|url=https://books.google.al/books?id=2OpMAAAAMAAJ|title=Armada española desde la unión de los reinos de Castilla y de León|year=1895|lang=es|series=Armada española desde la unión de los reinos de Castilla y de León|volume=1|access-date=15 shtator 2024}} * {{Cite journal|author=Brendan Foley|lang=en|title=Interim Report on Gribshunden (1495) Excavations: 2019–2021|url=https://brill.com/view/journals/acar/94/1/article-p132_10.xml|date=31 janar 2024|issn=0065-101X|journal=Acta Archaeologica|volume=94|issue=1|doi=10.1163/16000390-09401052|pages=132–145|doi-access=free}} * {{cite book|author=Antonio Galli|editor=Ludovico Antonio Muratori|year=1733|url=https://books.google.al/books?id=ivCa6u702_wC&pg=PA245|title=Rerum Italicarum scriptores ab anno aerae christianae quingentesimo ad millesimumquingentesimum, quorum potissima pars nunc primum in lucem prodit ex Ambrosianae, Estensis, aliarumque insignium bibliothecarum codicibus. Ludovicus Antonius Muratorius ... collegit, ordinavit, & praefationibus auxit, nonnullos ipse, alios vero Mediolanenses Palatini socii ... Cum indice locupletissimo|volume=Tomus I, 23 — Genuensis Opuscula Historica – De Rebis Gestis Populi Genuensis, et De Navigatione Columbi, Nunc Primùm in lucem esseruntur e msto Codice Genuensi|chapter=Genuensis Commentarius – De Genuensium maritima Classe in Barchinonenses expedita Anno MCCCCLXVI|publisher=Typographia Societatis Palatinæ|lang=la|access-date=14 nëntor 2021|pages=245-62}} * {{cite book|author=V. Gay|author2=H. Stein|year=1887|title=Glossaire archéologique du Moyen Age et de la Renaissance|publisher=Librairie de la Société bibliographique|lang=fr|url=https://books.google.al/books?id=i5hGcn3GRo4C|volume=1|series=Collection de manuels d'histoire de l'art et d'archéologie|access-date=15 shtator 2024}} * {{Cite journal|author=Y. Gong|lang=de|title=kalakku: Überlegungen zur Mannigfaltigkeit der Darstellungsweisen desselben Begriffs in der Keilschrift anhand des Beispiels kalakku|date=1990|journal=Journal of Ancient Civilizations|volume=5|issn=1004-9371|pages=9-24}} * {{Cite journal|last1=Hansson|first1=Anton|last2=Linderson|first2=Hans|lang=en|url=https://doi.org/10.1016/j.dendro.2021.125861|title=The Danish royal flagship gribshunden – Dendrochronology on a late medieval carvel sunk in the Baltic Sea|last3=Foley|first3=Brendan|date=gusht 2021|journal=Dendrochronologia|volume=68|page=125861|doi=10.1016/j.dendro.2021.125861|bibcode=2021Dendr..6825861H|issn=1125-7865}} * {{cite book|last=Heath|first=Byron|title=Discovering the Great South Land|year=2005|url=https://books.google.com/books?id=yOWLaNm6c7sC|publisher=Rosenberg|lang=en|isbn=1-877058-31-9}} * {{cite book|author=R. Jackson|title=History of the Royal Navy|year=1999|lang=en|url=https://archive.org/details/historyofroyalna0000jack|publisher=Parragon|place=Londër}} * {{cite journal|author=Tashiro Kazui|title=Foreign Relations During the Edo Period: Sakoku Reexamined|journal=Journal of Japanese Studies|volume=8|issue=2|date=verë 1982|lang=en}} * {{cite book|author=C. L. Kingsford|year=1912|title=The Naval Miscellany|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=cFDsjgEACAAJ|chapter=The Taking of the Madre de Dios, anno 1592|editor=John Knox Laughton|volume=2|publisher=Navy Records Society|pages=85-121}} * {{cite book|last=Kirsch|first=Peter|title=The Galleon|year=1990|lang=en|publisher=Conway Maritime Press|isbn=0-85177-546-2}} * {{cite book|author=Angus Konstam|title=The History of Shipwrecks|year=2002|lang=en|url=https://archive.org/details/historyofshipwre00angu_0|publisher=Lyons Press|isbn=1-58574-620-7|place=Nju Jork Siti}} * {{cite book|editor1=Frederich Schwartz y Luna|editor2=Franceschi Carraras y Candi|url=https://books.google.al/books?id=vZjP23xmox4C|title=Manual de novells ardits vulgarment apellat Dietari del Antich Consell Barceloní: comprenent los volúms originals del XVII y XVIII, anys 1534 - 1562|publisher=Oficina Municipal d'Investigacions i Publ. Històriques|volume=4|year=1895|access-date=15 shtator 2024|series=Collecció de documents històrics inèdits de l'Arxiu Municipal de la ciutat de Barcelona|lang=ca}} * {{cite book|author=Norman Macdougall|year=1991|title=Scotland & War, AD 79-1918|url=https://archive.org/details/scotlandwarad7910000unse|lang=en|chapter=3. 'The Greattest Scheip that ewer Saillit in Ingland or France': James IV's "Great Michael"|isbn=0-85976-248-3}} * {{cite book|first=Enrique|last=Manera|others=e të tj.|title=El buque en la Armada Española|isbn=84-85041-50-X|lang=es|date=1981|publisher=Sílex|place=Bilbao}} * {{cite book|author=Pierre-Yves Manguin|year=2012|chapter=Asian shipbuilding traditions in the Indian Ocean at the dawn of European expansion|editor1=Om Prakash|editor2=D. P. Chattopadhyaya|title=History of science, philosophy, and culture in Indian Civilization|volume=III, pjesa 7. The trading world of the Indian Ocean, 1500–1800|publisher=Pearson|lang=en|place=Delhi, Çenai, Çandigarh|pages=597–629}} * {{cite book|author=K. N. Mathew|title=History of the Portuguese Navigation in India|year=1999|orig-year=1988|publisher=Mittal|lang=en|place=Nju Delhi}} * {{Cite book|author=Hermann Julius Meyer|year=1887|volume=9. Irideen – Königsgrün|url=https://books.google.al/books?id=vYxIAQAAMAAJ&pg=RA1-PA245|publisher=Verlag des Bibliographischen Instituts|title=Meyers Konversations-Lexikon|lang=de|page=245-49}} * {{cite book|author=Antonio de Capmany y de Montpalau|year=1779|volume=1|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=iEJhAAAAcAAJ|title=Memorias Historicas Sobre La Marina Comercio Y Artes De La Antigua Ciuidad De Barcelona|publisher=Imprenta De D. Antonio De Sancha|access-date=14 nëntor 2021}} * {{cite book|author=V. Sankaran Nair|year=2008|title=Kerala Coast: A Byway in History. (Carrack: Word Lore)|publisher=Folio|lang=en|isbn=978-81-906028-1-5|place=Trivandrum}} * {{cite book|author=Martín Fernández de Navarrete|title=Diccionario marítimo español|url=http://books.google.al/books?id=DT4Kzd55sKkC|year=1831|lang=es|publisher=Imprenta Real|access-date=15 shtator 2024}} * {{cite book|author=S. de Covarrubias Orozco|year=1611|publisher=L. Sanchez|lang=es|url=https://books.google.cat/books?id=PkCrgegcBxwC|title=Tesoro de la lengua castellana, o española|access-date=15 shtator 2024}} * {{cite journal|last=Pérez|first=Sandra Sáenz-López|journal=Anales de Historia del Arte|url=https://revistas.ucm.es/index.php/ANHA/article/vieë/38400|title=Las voces silenciosas de las torres de señales: un sistema de comunicación mediterráneo ahora perdido|date=25 janar 2012|issn=1988-2491|lang=es|access-date=18 nëntor 2021|pages=323–337}}{{Lidhje e vdekur}} * {{cite book|author=Michel Péronnet|year=1990|volume=1|publisher=Ediciones Akal|url=https://books.google.al/books?id=SvkMsYrii5IC|lang=es|title=El siglo XVI, de los grandes descubrimientos a la contrarreforma, (1492-1620)|isbn=978-84-7600-478-4|access-date=14 shtator 2024|series=Iniciación a la historia}} * {{cite journal|author=Joseph Cassar Pullicino|journal=Scientia|date=tetor–dhjetor 1949|url=http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia%20(Malta)/Scientia.%2015(1949)4(Oct.-Dec.)/01.pdf|title=The Order of St. John in Maltese folk-memory|volume=15|issue=4|lang=en|page=174|url-status=dead|archive-date=17 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417173522/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia%20%28Malta%29/Scientia.%2015%281949%294%28Oct.-Dec.%29/01.pdf}} * {{cite book|author=Ignaco da Costa Quintella|title=Annaes da Marinha Portugueza|url=https://books.google.al/books?id=aihMAAAAcAAJ|year=1839|volume=1|publisher=Academia Real das Sciencias|place=Lisbonë|lang=pt}} * {{cite book|author=L. Renard|title=Las maravillas del arte naval|publisher=L. Hachette y Ca.|url=https://books.google.al/books?id=uGlHAAAAYAAJ|year=1866|series=Biblioteca de las maravillas|language=es|access-date=15 shtator 2024}} * {{cite book|author=P. Rodríguez-Gordillo|year=2018|language=es|publisher=Biblioteca Online SL|url=https://books.google.al/books?id=GI1QDwAAQBAJ|title=Para una narrativa audiovisual: Primer viaje de circunnavegación|isbn=978-84-15998-85-3|access-date=14 shtator 2024}} * {{cite book|author=A. Savérien|lang=fr|title=Dictionnaire historique, théorique et pratique de marine|url=https://books.google.al/books?id=qKwWAAAAQAAJ|volume=1|publisher=C.-A. Jombert|year=1758|series=Dictionnaire historique, théorique et pratique de marine|access-date=16 shtator 2024}} * {{Cite book|author=Henry J. A. Sire|year=1996|chapter=VIII. The Navy of Religion|url=https://books.google.al/books?id=KhLJcYiV3YAC&pg=PA85|lang=en|title=The Knights of Malta|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-06885-6|page=85-100}} * {{cite journal|author=André W. Sleeswyk|title=Carvel-planking and Carvel Ships in the North of Europe|url=http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/nauti_0154-1854_1998_act_14_1_1208|journal=Archaeonautica|year=1998|volume=14|lang=en|doi=10.3406/nauti.1998.1208|pages=223–28|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924204130/http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/nauti_0154-1854_1998_act_14_1_1208|url-status=live}} * {{cite book|author=R. C. Smith|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|url=https://archive.org/details/vanguardofempire0000smit|year=1993|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|place=Nju Jork Siti}} * {{cite book|author=Pirro Tausch|year=1846|publisher=Giacomo Antonelli & Co.|lang=it|url=https://books.google.al/books?id=sJ5fAAAAcAAJ|title=Istoria apologetica della prodigiosa imagine di Maria Santissima di Montenero ... Terza edizione ... accresciuta dall'autore|access-date=13 nëntor 2021}} * {{cite book|first=José Maria|last=Martínez-Hidalgo y Terán|title=Enciclopedia General del Mar|publisher=Edicions Garriga|place=Barcelonë|date=1957|lang=es|volume=1–6}} * {{cite book|author1=A. de Herrera y Tordesillas|author2=N. R. Franco|year=1726|url=https://books.google.al/books?id=OzZLTUro3Y8C|title=Historia general de los hechos de los castellanos en las islas i tierra firme del mar oceano: Decada terzera|author3=M. Irala|publisher=Imprenta Real de Nicolas Rodriguez Franco|series=Biblioteca digital Dioscórides|lang=es|access-date=14 shtator 2024}} * {{cite book|author1=R. M. Torres|author2=C. F. Duro|year=1892|language=es|url=https://books.google.al/books?id=sZA6AQAAMAAJ|title=La nao Santa María: memória de la Comisión arqueológica ejecutiva|publisher=El Progreso editorial|others=Comisión Arqueológica Ejecutiva de España|access-date=14 shtator 2024}} * {{cite book|author=Diego de Valera|year=1878|author2=J. A. de Balenchana|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=Yin_b1PkAMAC|title=Epístolas de Mosen Diego de Valera: embiadas en diversos tiempos é á diversas personas. Publícalas juntamente con otros cinco tratados del mismo autor sobre diversas materias|publisher=M. Ginesta|series=Libros publicados por la Sociedad de Bibliófilos Españoles|access-date=14 shtator 2024}} * {{cite journal|url=http://um.gipuzkoakultura.net/itsasmemoria5/aznarvallejo.pdf|last=Aznar Vallejo|first=Eduardo|title=Marinos vascos en la guerra naval de Andalucía durante el siglo XV|journal=Itsas Memoria. Revista de Estudios Marítimos del País Vasco|volume=5|publisher=Untzi Museoa-Museo Naval|date=2006|lang=es|place=Donostia-San Sebastián|pages=41-52|archive-date=4 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210704084220/http://um.gipuzkoakultura.net/itsasmemoria5/aznarvallejo.pdf|access-date=13 maj 2025|url-status=dead}} == Lidhje të jashtme == * {{Commons category-inline|Carracks|Karraka}} * [https://web.archive.org/web/20120117054510/http://in-arch.net/Sqrigg/squrig.html The Development of the Square-Rigged Ship: ''from the carrack to the full-rigger''] * [http://repository.tamu.edu/bitstream/handle/1969.1/86071/Wells.pdf Computer modeling of a Portuguese carrack] * [https://www.absolute-croatia.com/dubrovnik/attractions/karaka ''Dubrovačka karaka'' (Dubrovnik Carrack) – a kind of a three or four masted carrack used between the 14th and the 17th century for cargo transport in the Republic of Ragusa] * [https://tehnika.lzmk.hr/karaka/ Carrack (karaka) – a large three-masted cargo sailing ship in the 14th–17th centuries] * [http://www.modelismonaval.com/magazine/adolfosoto/presentacion.html La nau Santa Maria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061130094250/http://www.modelismonaval.com/magazine/adolfosoto/presentacion.html|date =30 nëntor 2006}} * [http://www.euskosare.org/komunitateak/ikertzaileak/ehmg_2_mintegia/txostenak/armada_vizcaya L'Armada de Biscaia] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20070312030235/http://www.euskosare.org/komunitateak/ikertzaileak/ehmg_2_mintegia/txostenak/armada_vizcaya|date =12 mars 2007}} * [http://www.artehistoria.com/frames.htm?http://www.artehistoria.com/historia/contextos/1148.htm Transports entre el segle XIII i el XV] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20070310133231/http://www.artehistoria.com/frames.htm?http%3A%2F%2Fwww.artehistoria.com%2Fhistoria%2Fcontextos%2F1148.htm|date =10 mars 2007}} [[Kategoria:Anije të shekullit të XV]] [[Kategoria:Anije të shekullit të XVI]] [[Kategoria:Lloje anijesh]] [[Kategoria:Anije sipas llojit]] [[Kategoria:Gjeografi detare]] [[Kategoria:Anije tregtare]] [[Kategoria:Luftanije]] [[Kategoria:Lundrim]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Gjeografi historike]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Perandoria Portugeze]] [[Kategoria:Perandoria Spanjolle]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] [[Kategoria:Forcë detare]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Tregti ndërkombëtare]] fmo1bnduex3ofzkooeiv4owgu0lov5u 0 378832 2978473 2971336 2026-05-07T21:12:52Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978473 wikitext text/x-wiki {{short description|Luftanije e madhe velike me shumë kuverta}} [[File:Spanish Galleon.jpg|thumb|321px|Galeoni spanjoll ''El Callao'', vizatuar nga [[Albreht Dyrer]].]] '''Galeoni''' ishte një [[luftanija|luftanije]] e madhe [[veliera|velike]], me shumë kuverta, e projektuar për lundrime të gjata [[oqeani]]ke, zhvilluar më së pari në [[Gadishulli Iberik|Gadishullin Iberik]].<ref name="Black">{{cite book|last=Black|first=Jeremy|title=The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: Renaissance to Revolution, 1492-1792|date=1996|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=neUKEvaYPZYC&pg=PA15|publisher=[[Cambridge University Press]]|access-date=18 shtator 2024|isbn=978-0-521-47033-9|page=16}}</ref><ref>{{cite book|author=Timothy R. Walton|lang=en|title=The Spanish Treasure Fleets|year=2002|publisher=Pineapple Press Inc|isbn=1-56164-261-4|page=57}}</ref><ref>{{cite journal|author=Mariano González Arnao|title=A prueba de piratas|journal=La aventura de la Historia|issue=61|date=nëntor 2003|publisher=Arlanza Ediciones|lang=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Carlos Gómez-Centurión|year=1990|title=La Armada Invencible|publisher=Anaya|lang=es|isbn=978-84-2073-813-0}}</ref> U përdorën si transportues të armatosur ngarkesash, dhe shoqësues i konvojeve [[Europa|europiane]] nga [[shekulli XVI]] deri në [[shekulli XVIII|të XVIII]],<ref>Dictionnaire de la marine à voiles (Pâris dhe de Bonnefoux, rishtypje e vitit [[1999]], fq. 342</ref> gjatë [[Epoka e Lundrimit me Vela|Periudhës Velike]] dhe ishin gjithashtu luftanijet kryesore të projektuara deri në Luftërat Anglo-Holandeze të mesit të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]].<ref>{{cite book|author=Kris E. Lane|title=Pillaging the Empire: Piracy in the Americas 1500–1750|url=https://archive.org/details/trent_0116405270582|year=1998|publisher=M. E. Sharpe|lang=en}}</ref> Teknologjikisht, trashëgimtar i përparimit detar që kishte nisur me [[karavela|karavelën]] në fillim, dhe me [[karraka|karrakën]] pastaj, galeoni u zhvillua me shumë gjasa nga [[Perandoria Spanjolle|spanjollët]], por është akoma edhe tani objekt diskutimi se cili vend e krijoi i pari. Konsistonte në një anije të madhe, me bord të lartë dhe shtytje eolike. Galeonët, përgjithësisht bartnin tre ose më shumë [[direku|direkë]], me një velaturë latine në direkët e pasëm dhe vela katrore në direkët e përparëm dhe [[direku|ata]] kryesorë. Ndërtoheshin sipas mënyrës së mbivendosjes së dërrasave me një pupë të ngritur në mënyrë të theksuar katërkëndore. Ato ishin anije të fuqishme të përdorura për transport ose luftim. Këto anije luajtën një rol të rëndësishëm në tregtinë e [[shekulli XVI|shekujve të XVI]] dhe [[shekulli XVII|të XVII]] dhe shpesh projektoheshin për tu përdorur si luftanije shoqëruese—në fakt, ata ishin shtyllat kryesore të flotave ndërluftuese përgjatë shumicës së 150 vjetëve të [[epoka e zbulimeve|epokës së eksplorimeve]]—para se luftanijet e ndërtuara qëllimisht gjatë Luftërave Anglo-Holandeze, të mbizotëronin në det gjatë pjesës së mbetur të [[Epoka e Lundrimit me Vela|Epokës Velike]]. U shndërruan në anijet kryesore tregtare të shteteve evropiane, dhe në dizajnin e tyre u bazuan llojet e mëvonshme të luftanijeve me përmasa të vogla. ==Terminologjia== Fjala "galeone" shfaqet për herë të parë në [[gjuha italiane|italisht]] te "Annali del Caffaro" ([[shekulli XII]]) me domethënien e [[galera|galerës]] së përdorur në pararojë të flotës. Midis [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] dhe [[shekulli XV|shekullit të XV]], në [[Italia veriore|Italinë veriore]] galeoni ishte një [[luftanija|luftanije]] me rrema në përdorim nëpër lumenj<ref>{{Cite journal|author=Fabio Romanoni|title=Guerra e navi sui fiumi dell'Italia settentrionale (secoli XII-XIV)|journal=Archivio Storico Lombardo|volume=134|date=2008|lang=it|access-date=5 mars 2019|url=https://www.academia.edu/21463521/}}</ref> dhe liqene dhe e gjatë mesatarisht midis 35 dhe 40 metrave.<ref>{{Cite book|author=Fabio Romanoni|title=La guerra d’acqua dolce. Navi e conflitti medievali nell’Italia settentrionale|publisher=CLUEB|url=https://www.academia.edu/100479472/|year=2023|lang=it|isbn=978-88-31365-53-6|pages=41-2}}</ref> Termi ''galeon'' në fomën e tij fillestare, shfaqet në [[frëngjishtja e vjetër|frëngjishten e vjetër]] ''galie'' ([[1272]], lidhur me [[galera]]t<ref>{{cite web|title=galleon|lang=en|work=Collins Concise Dictionary Englisht|url=https://www.wordreference.com/definition/galleon|archive-url=https://web.archive.org/web/20231123080348/https://www.wordreference.com/definition/galleon#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|archive-date=23 nëntor 2023|url-status=dead|access-date=13 maj 2025}}</ref>), [[gjuha italiane|italisht]] ''galeone'', [[gjuha spanjolle|spanjisht]] ''galeón'', [[gjuha portugeze|portugalisht]] ''galeao'', [[greqishtja e lashtë|greqishtja bizantine]] ''galea'' ({{lang|grc|γαλέα}}) me sufiksin augmentativ ''-on''<ref>{{cite web|title=Origin and history of galleon|work=etymonline.com|lang=en|url=http://www.etymonline.com/word/galleon}}</ref> (Luftanije e Marinës Bizantine<ref>{{cite book|author=Roger Charles Anderson|lang=en|url=https://archive.org/details/oaredfightingshi0000ande|title=Combat Ships Oars: From the Classical Era to the Advent of Steam|year=1962|publisher=Angus Books|isbn=0-85242-471-X|pages=37-39}}</ref>), ose nga [[greqishtja e lashtë]] ''galeos'' ({{lang|grc|γαλεός}}): [[peshkaqeni|peshk qen]] (me gjasa duke iu referuar pupës së dhëmbëzuar, që ishte një tipar i ri për kohën).<ref>{{cite encyclopedia|author1=Henry George Liddell|author2=Robert Scott|title=Galeos|year=1940|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dgaleo%2Fs|author3=Henry Stuart Jones|lang=en, grc|encyclopedia=An Intermediate Greek-English Lexicon|others=Roderick McKenzie|publisher=Claredon Press}}</ref> Termi galeon shfaqet në dokumente të një periudhe shumë të hershme. Njëlloj si për [[fregata|fregatën]] dhe brigantinën, galeoni duket se është krijuar si një variant me përmasa më të vogla se [[galera]], siç kuptohet nga ''Annali Genovesi'' që përmendin galeonë me 80, 64 dhe 60 rrema, që përdoreshin për shpejtësinë dhe manovrueshmërinë e tyre në misione zbulimi në [[shekulli XII|shekujt e XII]] dhe [[shekulli XIII|të XIII]]. Ka shumë të ngjarë që në kohët e [[kryqëzatat|kryqëzatave]] galeonët dhe galeotat ishin i njëjti lloj anijeje. [[File:Cornelis Verbeeck, A Naval Encounter between Dutch and Spanish Warships, 156252 original.jpg|thumb|left|upright=2|Një galeon spanjoll (majtas) duke shkrepur topat e tij ndaj një luftanije holandeze (djathtas). Cornelis Verbeeck, rr. 1618–1620]] Nëse [[karavela]] qe një shpikje portugeze, galeoni konsiderohet një anije tipike spanjolle, që u krijua për të mbuluar nevojën e kurorësë spanjolle për një anije që të kishte kapacitetin e ngarkesës së [[karraka|karrakës]] me shpejtësinë dhe manovrueshmërinë e karavelës, me synimin për të eksploruar dhe tregtuar me Inditë e pushtuara së fundmi. Përmendja e parë e termit është e pasigurtë, pasi në atë periudhë që përmendet nuk kishte një nomenklaturë të përcaktuar saktë për përcaktimin e llojeve të veçanta të anijeve. Galeoni përdorej si për peshkim, ashtu dhe për qëllime ushtarake. Në vitin [[1567]] diferencohet si term ushtarak galeon nga [[nau]], të quajtur "''Galeones del Rey''” dhe që nga viti [[1607]] galeoni përdoret ekskluzivisht për galeonin e luftës. Më pas termi u përdor për të emërtuar anije vetëm me vela. Megjithëse është dokumentuar se [[Republika e Venecies|venecianët]] përdornin luftanije pa rrema në kohët e largëta si [[Beteja e Dyrrahut (1081)|Beteja e Durrësit]] në vitin [[1081]], flotat luftarake europiane qenë gjithmonë me rrema deri në [[epoka e zbulimeve|epokën e zbulimeve]] dhe rrugëve të reja të [[shekulli XV|shekullit të XV]] kërkonin anije të reja për të përshkuar largësi të mëdha. Në kronikat e [[Beteja e Prevezës|Betejës së Prevezës]] në vitin [[1538]] përmendet një anije e quajtur galeon që luftoi kundër [[galera]]ve të ndryshme [[Marina Osmane|osmane]], gjë që tregon se në këtë mënyrë termi përcaktonte anije të armatosura me kapacitet të konsiderueshëm. Fjala ''galeon'' kishte kuptime të ndryshme në rajone dhe periudha të ndryshme të historisë. Termi mendohet se rrjedh nga ''gallioni'' (në mënyrë alternative ''galeanni''<ref name="Grenier v3 2007"/>{{rp|faqe 16}}), anijet [[venecia]]ne me rrema që përdoreshin përgjatë lumenjve në [[shekulli XV|shekullin e XV]]. Galeonët e [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] dhe [[shekulli XVII|të XVII]] ishin anije plotësisht të zhvilluara [[veliera|veliere]].<ref name="Phillips 1994">{{cite book|last=Phillips|first=Carla Rahn|editor1-last=Gardiner|editor1-first=Robert|editor2-last=Unger|editor2-first=Richard W.|chapter=The Caravel and the Galleon|title=Cogs, Caravels and Galleons: the sailing ship, 1000-1650|date=1994|publisher=Conway Maritime Press|lang=en|isbn=085177560-8}}</ref>{{rp|faqet 98-99}} Ky emërtim përshkrues përdorej veçanërisht në [[Perandoria Spanjolle|Spanjë]], [[Perandoria Portugeze|Portugali]] dhe [[Republika e Venecies|Venecie]]. Megjithatë, mund të hasen inkonsistenca, për shembull, në përdorimin e fjalës "galleon" nga noterët, që punonin në [[Ndërtimtaria navale|ndërtimtarinë navale]] të [[Baskia|Rajonit Bask]] të Spanjës veriore. Megjithëse shumica e anijeve nga ky rajon ishin ''[[nau|naos]]'', disa ishin ''galeones'', por dy termat mund të hasen të përdorur sikur të ishin të shkëmbyeshëm nga disa shkrimtarë në arkivat bashkëkohës.<ref name="Grenier v3 2007"/>{{rp|faqet 14-16}} Mendohet se detarët e [[Baskia|Rajonit Bask]] të Spanjës veriore ishin të qartë mbi diferencën midis një ''[[nau|nao]]'' dhe një ''galeón-i'', por se cilat ishin ato veçori dalluese nuk është e dukshme për historianët modernë. Është ngritur hipoteza se dallimet janë më shumë në formën e trupit nën ujë të anijes, diçka që nuk mund të dallohet në ilustrimet bashkëkohore.<ref name="Grenier v3 2007">{{cite book|last=Grenier|first=Robert|editor1-last=Grenier|editor1-first=Robert|editor2-last=Bernier|editor2-first=Marc-Andre|editor3-last=Stevens|editor3-first=Willis|title=The Underwater Archaeology of Red Bay|volume=3. The 24M Hull|date=2007|publisher=Parks Canada|lang=en|isbn=978-066019652-7}}</ref>{{rp|faqet 14-16}} Inkonsistenca terminologjike e anijeve të ndërtuara në [[Baskia|Rajonin Bask]] vijon edhe në ditët e sotme. Kërkimi arkivor ka identifikuar anijen ''24M'' të mbytur në Gjirin e Kuq, me besueshmëri të arsyeshme, kjo anije ka qenë ''San Juan'' e ''Pasajes''. Ajo përshkruhet 26 herën në 6 dokumente të ndryshme bashkëkohëse, me të paktën tre autorë të ndryshëm si një ''[[nau|nao]]'' dhe asnjëherë si një ''galeón''. Megjithatë, publikimet arkeologjike i referohen në mënyrë të përsëritur kësaj anijeje si një galeon.<ref name="Grenier v3 2007"/>{{rp|faqet 15, 114, 216}}<ref name="Adams 2013">{{cite book|last=Adams|first=Jonathan|title=A maritime archaeology of ships: innovation and social change in medieval and early modern Europe|url=https://archive.org/details/maritimearchaeol0000adam|date=2013|publisher=Oxbow Books|lang=en|isbn=978-184217297-1}}</ref>{{rp|faqe 83}} [[File:Galleon, Carracks, Galley and Galeota- Routemap of the Red Sea-1540 by D. João de Castro.jpg|thumb|345px|[[Karraka]], galeonë (qendër/djathtas), karavelë vela-katrore (poshtë), galerë dhe fusta (galiot) të pikturuara nga D. João de Castro mbi ''Ekspeditën e Suezit'' (pjesë e Armadës Portugeze me 72 anije të dërguar kundër flotës osmane të ankoruar në Suez, në përgjigje të hyrjes së saj në Oqeanin Indian dhe rrethimit të Diut në v. 1538) — ''Tábuas da India'' te libri i João de Castro-s ''Roteiro do Mar Roxo'' i v. 1540–1541.<ref group="Shpjegimi">Megjithëse kjo llojë anijeje (ose vetëm një model i afërt artistik) tashmë ishte pikturuar në stemën ''Foral'' të Lisbonës (të D. Manuelit I) në vitin [[1502]], është në vitin [[1510]] (ashtu si dhe në disa nga vitet pas atij [[1510]]) që do të shfaqej në dokumente galeoni oqeanik portugez. Megjithatë, nga viti [[1519]], numri i tyre do të të rritej në mënyrë thelbësore, por gradualisht. Ishte një evoluim dhe përmirësim gradual në dizajn, i kryer gjatë çerekut të para të shekullit – përmirësime teknike që vijuan deri në gjysmën e dytë të shekullit. Galeoni portugez evoluoi nga [[karavela]]t vela katrore dhe ishte një kompromis midis [[karraka]]ve të mëdha dhe këtyre karavelave vela katrore ose ''karavelave të luftës'' (të quajtura ''man of war'' portugez ose në [[gjuha portugeze|portugalisht]] ''caravela de armada'') që evoluan në dizajnin e një anijeje të re, por duke ruajtur dizajnin e trupit të ngjashëm me [[galera|galerën]]. Ishte gjithashtu më e manovrueshme, më e bëshme dhe e armatosur më rëndë.</ref><ref name="camoes">{{cite web|lang=pt|author=Francisco Contente Domingues|title=Galeão – ''Navegações Portuguesas''|url=http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html|publisher=Instituto Camões|archive-date=18 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218114018/http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html}}</ref>]] Megjithëse konsiderohet një shpikje kryesisht spanjolle, duket se në fillim të [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] Françesku I i Francës kishte porositur ndërtimin e një numri ''nefs-galères'' ose ''galions''. Në të njëjtën mënyrë midis anijeve të flotave të [[Urdhëri Sovran Ushtarak i Maltës|Urdhërit të Maltës]] figuronte një galeon që do të merrte pjesë në ''Rrethimin e La Rochela-s'' në vitin [[1628]], në kohën e Luigji XIII të Francës, me emrin ''Galeoni i Religjionit''. Në veprën e tij ''Testament Politique'' [[Kardinali Richelieu]], krijuesi i Marinës Franceze, shkruan ''nëse [[Mbretëria e Francës|Franca]] është e fortë me [[galera]] dhe galeonë, në këtë mënyrë spanjollët nuk mund të lundrojnë pa rrezikuar nga ndonjë palë''. Pa dyshim, duke nisur nga viti [[1671]] në Francë nuk përmendet asjnë galeon në listat navale, pasi kjo lloj anijeje do emërtohej thjeshtë {{lang|fr|vaisseaux}} (anije). Gjithësesi, jashtë [[Gadishulli Iberik|Gadishullit Iberik]], termi galeon nuk përdorej shpesh. Për shembull, megjithëse ndërtuesit anglez të anijeve me siguri ndërtuan anije të tipit të galeonit, ata u referoheshin atyre thjeshtë si ''anije''. Në përdorimin e tanishëm, ky tip përmendet si galeon, me termin ''galeon korsarie'' që u aplikohet atyre me vepra të ulta të sipërme.<ref name="Phillips 1994"/>{{rp|faqe 106}} Në [[Holanda|Holandë]], një ''pinnas'' ishte një lloj galeoni dhe në [[Deti Baltik|Balltik]], ''kravel'' përdorej (një term i lidhur me mënyrën e tyre të ndërtimit me mbivendosje dërrasash).<ref name="Adams 2013"/>{{rp|faqet 114-115}} == Historia == {{see also|Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600|Shkencat Nautike Iberike 1400-1600}} Termi galeon përcaktonte dy lloje anijesh tërësisht të ndryshme. Dokumentacioni ekzistues tregon, për më tepër një periudhë kalimtare të tyre. Leximi i drejtpërdrejtë i disa referencave mund të lejojë kuptimin më të mirë të temës dhe të ndihmojë në përcaktimin e dy llojeve të galeonëve të paraqitur. === Galeonët e vjetër === Galeonët e parë të dokumentuar ishin anije relativisht të vogla,<ref name="France2008"/> të ngjashme me [[galera]]t dhe galeotat, që mund të lëviznin si me vela ashtu dhe me rrema. * [[1273]]: Galeon me 55 rrema.<ref name="France2008">{{cite book|author=John France|url=https://books.google.al/books?id=ozmwCQAAQBAJ&pg=PA135|title=Mercenaries and Paid Men: The Mercenary Identity in the Middle Ages|lang=en|date=2008|publisher=BRILL|isbn=978-90-474-3261-6|pages=135–}}</ref> * [[1284]]: "... një galeon katalan i armatës së Siçilisë mori Margam-ibn-Sabir, kepi i tribusë arabe të Gevarës, ndërsa lundronte drejtë Tunisit dhe u rikthye në Mesinë...".<ref name="Amari1938">{{cite book|author=Michele Amari|title=Storia dei Musulmani di Sicilia|url=https://books.google.al/books?id=4zPTAAAAMAAJ|year=1938|publisher=R. Prampolini|lang=it}}</ref> * [[1284]]: "...dy galeonë me 72 rrema..."<ref>{{cite book|author=Michele Amari|lang=it|url=https://books.google.al/books?id=rocCRktvT78C&pg=PA274|title=La guerra del Vespro Siciliano|year=1843|publisher=Tipografia Elvetica|pages=274–}}</ref> * [[1286]]: "''... grumbulloi 6 [[galera]] dhe 3 galeonë...''".<ref name="Pertz1862">{{cite book|title=Cafari et continuatorum annales Januenses|author=Georg Heinrich Pertz|year=1862|url=https://books.google.al/books?id=oTIKshhAbkQC&pg=PA316|publisher=Hahn|lang=la|pages=316–}}</ref> * [[1287]]: Galeoni [[Gjenova|gjenovez]] i Francesco Porcelli-t.<ref name="Dameto1841">{{cite book|author=Juan Dameto|title=Historia general del Reino de Mallorca|year=1841|url=https://books.google.al/books?id=qHVfRQiqSUYC&pg=PA771|publisher=Imprenta Nacional a cargo de D. Juan Guasp y Pascual|lang=es|pages=771–}}</ref><ref>{{cite book|editor1=Ceccardo Roccatagliata Ceccardi|editor2=Giovanni Monleone|year=1930|lang=it|url=https://books.google.al/books?id=HrEZAQAAMAAJ|title=Annali genovesi di Caffaro e dei suoi continuatori: Jacopo d'Oria|publisher=Municipio di Genova}}</ref> * [[1288]]: "''...aty armatosi galeonin, fustën e tij, dhe çdo gjë që nisi''".<ref>{{cite book|author=Antonio de Capmany y de Montpalau|publisher=Imprenta de D. Antonio de Sancha|url=https://books.google.al/books?id=YGg8AQAAIAAJ&pg=PA56|title=Memorias historicas sobre la marina comercio y artes de l'antigua ciudad de Barcelona|year=1779|lang=es|pages=56–}}</ref><ref>{{cite book|editor1=Joan Pau Martí|editor2=Joseph Llopis|year=1704|url=https://books.google.al/books?id=xzteAAAAcAAJ&pg=RA1|title=Constitutions y altres drets de Cathalunya Compilats en Virtut del Capitol de Cort LXXXII...|publisher=Collegi d'Advocats de Barcelona|lang=ca|pages=1–}}</ref> ** Shprehja ''galeoni, fusta e tij'' nënkupton se galeoni konsiderohej i barasvlefshëm me fustën (anije me rrema e mesjetës, e ngjashme me galeotën). * [[1299]]: Galeoni i Barcelonës.<ref name="Ros1994">{{cite book|author=Ángeles Masiá de Ros|url=https://books.google.al/books?id=z6u09PD6kQoC&pg=PA9|lang=es|title=Relación castellano-aragonesa desde Jaime II a Pedro el Ceremonioso|year=1994|publisher=Editorial CSIC - CSIC Press|isbn=978-84-00-07446-3|pages=9–}}</ref> * [[1306]]: Përmendja e një ''galeoni'', në [[gjuha frënge|frëngjisht]], të lidhur me ushtarët e Athinës.<ref>{{cite book|author1=Antonio Rubió y Lluch|author2=Maria Teresa Ferrer i Mallol|url=https://books.google.al/books?id=25pZibNOs0MC&pg=PA54|title=Diplomatari de l'Orient català (1301-1409)|year=2001|publisher=Institut d'Estudis Catalans|lang=ca|isbn=978-84-7283-612-9|pages=54–}}</ref><ref>{{cite book|author=Charles Du Fresne Du Cange|url=https://books.google.al/books?id=MIE2AAAAMAAJ&pg=PA355|lang=fr|title=Histoire de l'empire de Constantinople zous les empereurs français jusqu'a la conquête des Turcs|year=1826|publisher=Verdière|pages=355–}}</ref> * Përpara vitit [[1408]](?): "... për të shkuar në [[Salou]] ku thuhej se kishte mbërritur një galeon i ngarkuar me drith për të ardhur për ta shkarkuar në atë qytet...".<ref>{{cite book|editor1=Frederich Schwartz y Luna|year=1894|editor2=Francesch Carreras y Candi|lang=ca|url=https://books.google.al/books?id=4R4NAQAAIAAJ|title=Manual de novells ardits: vulgarment apellat Dietari del antich consell barceloní ...|publisher=Henrich y companyia}}</ref> * [[1410]]: " ...dogji galiotën e madhe të Skocisë...".<ref>{{cite book|lang=en|author1=Adam Anderson|url=https://books.google.al/books?id=90sfAQAAMAAJ&pg=PA419|author2=William Combe|title=An Historical and Chronological Deduction of the Origin of Commerce ...|year=1801|publisher=J. White|pages=419–}}</ref> * [[1427]]: Betejë midis dy flotave me galeonë.<ref>{{cite book|author=Tommaso Locatelli|url=https://books.google.al/books?id=uSxLAAAAcAAJ&pg=PA81|title=L' appendice della Gazzetta di Venezia: Prose scelte|year=1837|volume=1|publisher=Tipi del Gondoliere|lang=it|pages=81–}}</ref> * [[1430]]: Flota [[venecia]]ne me 37 galeonë dhe anije të tjera.<ref>{{cite book|author=Giovan Pietro Cagnola|title=Archivio storico italiano ossia raccolta di opere e documenti finora inediti o divenuti rarissimi riguardanti la storia d'Italia|publisher=Gio. Pietro Vieusseux|lang=it|url=https://books.google.al/books?id=kUDOj0ejLdsC&pg=PA40|year=1842|pages=40–}}</ref> * [[1457]]: Referenca e parë ''zyrtare'' në [[gjuha spanjolle|kastiljanisht]] e ''galeones'': "… është shumë e fortë përleshja, që venecianët u mundën dhe humbën shtatëmbëdhjetë ''galeones''...".<ref>{{cite book|author=Pero Tafur|editor=Marco Jimenez de la Espada|url=https://books.google.al/books?id=AqUnFfL2yCMC|title=Andanças e viajes de Pero Tafur por diversas partes del mundo avidos (1435-1439)|year=1874|publisher=Imprenta de Miguel Ginesta|lang=es}}</ref> * [[1492]]: Gushti i vitit [[1492]]. "E enjte, dy marinarë. Në këtë ditë hynë dhe u shfaqën në bregdetin e Barcelonës një nau i madh nga [[Rodosi]] me dy mijë fuçi dhe një galeasë e madhe e Francës, dhe 8 midis navetave dhe ''galeonëve'', të gjitha të ngarkuara nga hebrej, që dolën nga Aragona, Valencia dhe Katalonja, dhe ishin nisur në Tortosa dhe u nisën në Tarragona, të ardhura nga këto vende me urdhër të madhërisë së zotit mbret. Qëndruan në Barcelonë rreth 20, të cilat qëndruan të krishterë; të tjerët, në këto fusta, shkuan në itinerarin e levantit, dhe mes të gjithëve kishin kaluar dhjetë mijë judej mes burrave, grave dhe fëmijve". === Periudha kalimtare === Gjithashtu mund të përmenden anijet e dizenjuara me emrin ''galeon'' që lëviznin vetëm nëpërmjet velave, por që nuk kishin evoluar akoma në dizajnin përfundimtar.<ref name="Guiral1986"/> Periudha korrespondon afërsisht me vitet [[1492]]-[[1528]]. Ndryshe nga galeonët, galeasat ishin anije të mëdha me vela dhe rrema njëkohësisht, që bashkekzistuan në kohët e herëshme dhe që ishin një përzierje midis një galeoni dhe një [[galera|galere]] të madhe me një velaturë latine. * [[1493]]: Galeoni i Joan Bussot në Sevilje.<ref>{{cite book|author=Teresa Ferrer Mallol|url=https://medievalistas.es/wp-content/uploads/attachments/01089.pdf|year=1997|chapter=El Comercio Catalan en Andalucía a Fines del Siglo XV|editor1=Manuel González|editor2=Isabel Montes|title=La Península Ibérica en la era de los descubrimientos, 1391-1492|editor3=Antonio Claret|publisher=Acta Historica et Archaeologica Mediaevalia|lang=es|pages=421-52}}</ref> * [[1494]]: Përmendja e një ''galeó'' në Valencia.<ref name="Guiral1986">{{cite book|author=Jacqueline Guiral-Hadziiossif|title=Valence, port méditerranéen au XVe siècle: 1410-1525|url=https://books.google.al/books?id=u2kMc1hSCfQC&pg=PA41|publisher=Publications de la Sorbonne|year=1986|lang=fr|isbn=978-2-85944-125-8|pages=41–}}</ref> * [[1505]]: Akti notarial i kapjes së një galeoni katalan nga [[korsari|korsarët]].<ref name="Ghersi2004">{{cite book|author=Nicolas Ghersi|publisher=Société d'art et d'histoire du Mentonnais|url=https://books.google.al/books?id=J_9nAAAAMAAJ|title=Le pays mentonnais à travers les actes notariés à la fin du Moyen âge|year=2004|lang=ca}}</ref> ==== Proto-galeonë ? ==== * [[1523]]: Sipas rregjistrave të portit të [[Barcelona|Barcelonës]], në qytet mbërritën katër galeonë në një tërësi prej 43 [[Anija tregtare|anijesh tregtare]]. Kapacitetet përkatëse ishin 4.000, 3,500, 2.000 dhe 2.500 kuintalë.<ref name="Montpalau1792galio">{{cite book|author1=Antonio Capmany y de Montpalau|author2=Antonio de Capmany Surís y de Montpalau|year=1792|url=https://books.google.cat/books?id=cWYOAAAAQAAJ&pg=RA1|title=Memorias históricas sobre la marina, comercio y artes de l'antigua ciudad de Barcelona ...|publisher=En la Imprenta de Sancha|lang=es|pages=1–}}</ref> === Galeonët e mirëfilltë === Galeoni i mirëfilltë lindi përgjatë [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] si evoluim i [[karraka|karrakës]] dhe jo i [[galera|galerës]] siç duket se sugjeron emri, me qëllimin e bashkimit të manovrueshmërisë së madhe të kësaj të fundit me cilësitë e bëshmërisë të nevojshme për lundrimin oqeanik. Me shumë gjasa ka një origjinë iberike, duke qenë një mushkëllim midis traditave [[ndërtimtaria navale|ndërtimtare]] [[Mesdheu|mesdhetare]] dhe atyre [[Oqeani Atlantik|atlantike]]. Në vitet e para të [[shekulli XVI|Pesëqintës]], të gjitha fuqitë kryesore evropiane (duke përfshirë [[Perandoria Osmane|Perandorinë Osmane]]) u pajisën me luftanije me [[vela]]. Këto lloj njësie (paraprirëse e galeonit të mirëfilltë) megjithatë qenë në krizë nga [[galera]]t në raste të shumta, se ishin pak të manovrueshme për ta përdorur në mënyrë korrekte [[artileria|artilerinë]]. Ky fakt (i mirë-dokumentuar nga Luftërat Turko-Veneciane të fillimit të shekullit) i shpuri fuqitë mesdhetare të përqëndroheshin te [[galera]]t, ndërsa ato [[Oqeani Atlantik|atlantike]] dhe [[Deti Baltik|balltike]] (përveç ndërtimit të ndonjë galere) të kërkonin një [[veliera|velierë]] të aftë të lundronte në mënyrë më të zhdërvjelltë sesa [[karraka]]t, por duke bartur një armatim superior nga vetë ato. Disa autorë e përcaktojnë fillimin e galeonëve me dymbëdhjetë galeonët që do të ndërtonte në [[Kuba|Kubë]] Pedro Menéndez de Avilés sipas udhëzimeve të [[Filipi II i Spanjës|Filipit të II]]. Autorë të tjerë mbrojnë idenë sipas së cilës përmendin proto-galeonët. Anijet tregtare ([[nau]]t) që, të ndërtuara dikur, kërkoheshin dhe modifikoheshin për të mundur tu rezistonin sulmeve [[korsari|korsarëve]] dhe [[pirateria|piratëve]]. Modifikimet përfshinin shtimin e artilerisë dhe përforcimin e trupit të anijes.<ref name="Quintela:0"/> Galeoni lindi në fakt nga nevoja për të krijuar një anije më të madhe sesa [[karraka]], por më të zhdërvjelltë dhe të shpejtë. Gjithashtu u zvogëlua numri i këmbësorisë së marinës në bord, duke pakësuar për rrjedhojë superstrukturat e përshtatura për ti bujtur. Këto struktura, masive dhe të rënda, përbënin një pengesë ndaj shtytjes eolike. Admirali britanik Lord William Monson pohonte: "flotat mbretërore të asaj epoke", duke iu referuar [[karraka]]ve të [[Henri VIII|Henrit të VIII]], "nuk kishin për kryer kurrë një udhëtim të mirëfilltë, pasi anijet nuk gjendeshin kurrë aq lartë nga toka sa të mos mund të ktheheshin me erë të favorshme, në harkun e një dite, aty ku galeonët nuk prisnin, sigurisht ta shikonin bregun anglez para katër, pesë apo gjashtë muajsh, dhe shumë herë edhe më shumë". Në fillim [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] nuk qe në pararojë, për cilësitë teknike dhe nautike, e paraprirë nga aftësia e holndezëve në fillim dhe francezëve pastaj. Mbi të gjitha duhet vrejtur se [[Spanja]] dhe [[Portugalia]] dispononin galeonë (në rastin spanjoll jo në pronësi të marinës) të afta ti përshkonin oqeanet dhe të luftonin në mbërritje që në dekadat e para të [[shekulli XVI|Pesëqintës]], kur flota angleze ishte kryesisht një forcë bregdetare, në veçanti anijet portugezë e shndërruan [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]] në një liqen luzitan. Në fund të viteve [[1550]] galeonët me dizajn të konsoliduar ishin [[nau]] relativisht të mëdha, që zhvendoseshin ekskluzivisht nëpërmjet [[vela]]ve dhe që bartnin një numër të rëndësishëm topash. Evoluimi përziente teknikat veriore të karrakave me anijet mesdhetare, te të cilat u futën veçori të [[karavela]]ve portugeze, si pupa katrore që zëvendësoi karrakat e rrumbullakosura. Trupi u zgjat dhe u ngushtua, gjë që i bëri më të shpejta dhe duke ulur kështjellën e përparme e bëri atë më të qëndrueshme duke pakësuar peshën e superstrukurave. «''Galeoni u zhvillua në përgjigje të nevojës së Spanjës për anije ngarkese transoqeanike të afta të triumfonin ndaj sulmeve të [[korsari|korsarëve]]. Pedro de Menéndez dhe Álvaro de Bazán (heronj të [[Beteja e Lepantos|Lepantos]]) konsiderohen zhvilluesit e prototipeve të [[galera]]ve me trupa të zgjatura (dhe ndonjëherë me rrema) të pupave dhe prorëve të [[karraka]]ve ose [[nau]]ve. Galeonët kishin një, dy, ose tre kuverta dhe bartnin dy ose më shumë direkë me vela katrore (me përjashtim të velave latine të direkut të pasëm). Ato ishin një mijë tonëshe ose më shumë. ''San Pelayo de Menéndez'' ([[1565]]) ishte një galeon prej 900 tonësh, që më vonë përmendet në mënyrë indiferente si [[nau]] ose galeasë. Ajo imbarkoi 77 lundërtarë dhe 18 artilierë si dhe barti deri në 317 ushtarë dhe 26 familje, përveç furnizimeve dhe ngarkesës. Ai ishte i koracuar me hekur.''» — Albert C. Manucy – Pedro Menéndez de Avilés, Captain General of the Ocean Sea ([[1992]]).<ref>{{cite book|author=Albert C. Manucy|title=Pedro Menéndez de Avilés, Captain General of the Ocean Sea|year=1992|publisher=Pinapple Press|lang=en|page=100}}</ref> [[File:English galleon sail-plan.jpg|thumb|left|422px|Velatura e galeonëve të parë (në anglisht) rr. v. 1550. Nga e dj. në të majtë: Vela e bomresit (''spritsail''); direku i përparmë (''fore mast''), vela kryesore e përparme (''fore course''), vela e përparme e kreut (''fore topsail''), vela e përparme togalante (''fore topgallant''); direku kryesor (''main mast''), vela kryesore e dir. kr. (''main course''), vela e dir. kr. e kreut (''main topsail''), vela e dir. kr. topgalante (''main topgallant''); direku kryesor i prapëm ose i mexanës (''main mizzen mast''), vela kryesore e mexanës (''main mizzen''); direku i pasëm ose i bonaventurës (''mizzen mast''), vela e pasme (''mizzen sail'')]] Në mesin e [[shekulli XVI|shekullit të XVI]], [[karraka]]t evoluan: kështjellë e përparme u ul, duke u bërë më këndore, në vend të formës së tyre të mëpashme të rrumbullakosur dhe duke zgjatur trupin. Kjo u lejonte një përparim domethënës teknik në lundrim, duke çuar në një nivel të paparë qëndrueshmërie të anijeve oqeanike dhe pakësoi rezistencën e erës përballë, duke çuar në një anije më të shpejtë dhe më të manovrueshme. Galeoni ndryshonte nga [[karraka]] dhe llojet e vjetra kryesisht nga të qenit më i gjatë, më e ulët dhe më e ngushtë, me një fund pupe katror në vend të një fundi të rrumbullakosur, dhe duke pasur një ''turi'' të zgjatur përpara nga prori poshtë nivelit të kështjellës së përparme. Ndërsa karrakat mund të ishin shumë të mëdha për kohën, me disa karraka portugeze mbi 1,000 tonë, galeonët përgjithësisht ishin më të vegjël, zakonisht nën 500 tonë, megjithëse disa [[Galeonët e Manilës|Galeonë të Manilës]] do të arrisnin zhvendosje ujore prej 2,000 tonësh. Me futjen e galeonin në [[Armadat Portugeze të Indisë]] gjatë çerekut të parë të [[shekulli XVI|shekullit të XVI]],<ref>{{cite journal|lang=pt|author=Antonio Silva Ribeiro|url=http://www.revistamilitar.pt/artigo.php?art_id=667|journal=Revista Militar|title=Os Navios e as Técnicas Náuticas Atlânticas nos Séculos XV e XVI: Os Pilares da Estratégia 3C}}</ref><ref name="camoes"/> amatimi i karrakave u pakësua pasi ato u kthyen pothuajse përjashtimisht në anije ngarkese (gjë për të cilën karrakat portugeze u shtynë në përmasa të tilla të stërmëdha), duke lënë që çdo luftim të kryhej nga galeonët. Një nga galeonët më të mëdhenj dhe më të fashmëm portugezë ishte ''São João Baptista'' (i mbiquajtur ''Botafogo'', "''zjarrvjellësi''"), një galeon 1,000-tonësh i ndërtuar në vitin [[1534]], që thuhej se bartëte 366 [[topi (armë)|topa]]. Frati Manuel Homem thotë se ky galeon montoi 366 pjesë artilerie prej [[bronzi]], duke përfshirë ata të vendosur në kështellat e larta të prorit dhe pupës.<ref name="Quintela:0">{{Cite book|last=Quintela|first=Inácio da Costa|date=1839|title=Anais da Marinha Portuguesa|lang=pt|url=https://books.google.com/books?id=0ftRAAAAcAAJ|publisher=Lisbon Academy of Sciences|page=410}}</ref> [[Karraka]]t zakonisht armatoseshin lehtë dhe përdoreshin për transportin e ngarkesave në të gjitha flotat e shteteve të tjera të [[Evropa Perëndimore|Evropës Perëndimore]], ndërsa galeonët ishin më të fortë, të armatosur më rëndë dhe gjithashtu me kosto më të ulët ndërtimi për të njëjtin nivel zhvendosjeje (pesë galeonë mund të kushtonin afërsisht sa tre karraka) dhe në këtë mënyrë ishin një investim më i mirë për tu përdorur si anije ngarkimi të armatosura rëndë ose si [[luftanija|luftanije]]. Dizajni i galeonëve ndryshoi dhe u përmirësua nëpërmjet aplikimit të risive të ndryshme, duke qenë veçanërisht të lidhur me kapacitetet luftarake të fuqive [[Oqeani Atlantik|Atlantike]]. Trupin e gjatë dhe të ngushtë të galeonëve e dizenjuan përfundimisht kapitenët [[Armada Spanjolle|Armadës Spanjolle]], Pedro Menéndez de Avilés dhe Álvaro de Bazán në vitet [[1550]].<ref>{{cite book|author=Timothy R. Walton|year=2002|title=The Spanish Treasure Fleets|publisher=Pineapple Press Inc|lang=en|isbn=1-56164-261-4|page=57}}</ref> Galeonët përgjithësisht janë më të vegjël se [[karraka]]t: në Portugali, për shembull, [[karraka]]t zakonisht ishin anije shumë të mëdha për kohën e tyre (shpesh mbi 1,000 tonë), ndërsa galeonët ishin kryesisht më pak se 500 tonë. Megjithëse [[Galeonët e Manilës]] mund të arrinin deri në 2,000 tonë ose ngjashmërisht galeoni prej 1,200 tonësh i komanduar admirali osman Zemis Aga, kapja e të cilit nga [[galera]]t e [[Kalorësit Hospitaler|Urdhëri i Shën Gjonit të Jeruzalemit]] pranë [[Rodosi]]t më 28 shtator [[1644]], në bordin e të cilës ishte sulltana dhe trashëgimtari, shkaktoi Luftën e Kretës ([[1645]]-[[1669]]). Me futjen e galeonit përgjatë Itinerarit të Indive gjatë çerekut të parë të [[shekulli XVI|shekullit të XVI]],<ref>{{cite journal|author=António Manuel Fernandes da Silva Ribeiro|title=Os Navios e as Técnicas Náuticas Atlânticas Nos Séculos XV e XVI: Os Pilares da Estratégia 3C|url=http://www.revistamilitar.pt/artigo.php?art_id=667|date=gusht–shtator 2011|journal=Revista Militar|lang=pt|pages=995-1022|url-status=dead|archive-date=7 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131107180747/http://www.revistamilitar.pt/artigo.php?art_id=667#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|access-date=13 maj 2025}}</ref><ref>{{cite web|lang=pt|author=Francisco Contente Domingues|url=http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html|website=Navegações Portuguesas|publisher=Instituto Camões|title=Galeão|url-status=dead|archive-date=18 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218114018/http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|access-date=13 maj 2025}}</ref> [[karraka]]t gradualisht filluan të armatosen më pak duke u bërë pothuajse përjashtimisht anije ngarkese (që shpjegon përmasat e tyre të mëdha), duke u lënë galeonëve rolin parësor luftarak. Ashtu si [[karraka]]t, galeonët përdoreshin si për qëllime tregtare ashtu dhe për qëllime luftimi. Ata mund të armatoseshin ose jo gjatë karrierës së tyre. Megjithatë, ata prireshin ti zëvendësonin karrakat për luftim si rrjedhojë e performancës së tyre superiore. Shumicën e kohës ata armatoseshin me gjysmë-kulverina, megjithëse barteshin edhe armë të kalibrit më të madh, si gjysmë-topat. [[File:Adler von Lübeck. Drawing 01.jpg|thumb|379px|Galeoni ''Adler von Lübeck'', i qytetit [[Lidhja Hanseatike|hanseatik]] të [[Lybeku|Lübeck]]-ut në v. [[1565]], një nga më të mëdhenjtë e kohës së tij.]] Përfundimtar për galeonin spanjoll dhe Armadën Spanjolle, megjithë rëndësinë e tij të madhe historike dhe ndikimin në marinat dhe anijet e huaja të mëvonshme. Anglezët francezët etj. u frymëzuan nga tipet iberike, duke përdorur spiuanët e tyre për të marrë informacione navale, duke zhvilluar dizajnet e tyre, veçanërisht [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]]. Dhe [[Portugalia]] zhvilloi besnikërisht ndërtimin e vetë të paktën deri në vitet [[1590]] ose më tej.<ref>{{cite book|author=Joao da Gama Pimentel Barata|publisher=Junta de Investigações do Ultramar|url=https://books.google.al/books?id=QiUUAQAAMAAJ|title=O traçado das naus e galleões portugueses de 1550–80 a 1640|year=1970|lang=pt}}</ref> Galeoni kishte shtytje tërësisht [[era|eolike]], duke përdorur [[vela]] të bartura nga tre ose katër [[direku|direkë]], me një velë latine që vijonte të përdorej në të paktën direkët e pasëm (zakonisht i treti dhe i katërti). Ata përdoreshin si në luftim ashtu dhe në tregti, në mënyrë të famshme në Flotën Spanjolle të Thesarit dhe [[Galeonët e Manilës]]. Ndërsa [[karraka]]t luajtën një rol drejtues në eksplorimet e hershme globale, galeonët luajtën një rol në [[shekulli XVI|shekujt e XVI]] dhe [[shekulli XVII|të XVII]]. Në fakt, galeonët ishin aq ''versatil'' sa një anije mund të ripërshtatej për role të kohës së luftës apo të kohës së paqes mjaft herë gjatë kohëzgjatjes së saj. Galeoni ishte prototipi i të gjitha anijeve me velaturë katrore me tre ose më shumë direkë për mbi dy shekuj e gjysmë, duke përfshirë anijet e mëvonshme me velaturë të plotë. Luftanijet kryesore të rivale të Flotave [[Mbretëria e Anglisë|Angleze]] dhe [[Perandoria Spanjolle|Spanjolle]] në konfrontimin e vitit [[1588]] të [[Armada Spanjolle|Armadës Spanjolle]] dhe në konfrontimin e vitit [[1589]] të Kundër-Armadës Angleze ishin galeonë, me galeonët e modifikuar anglezë të garave të zhvilluar nga [[John Hawkins]] duke provuar dobishmërinë e tyre të madhe në luftim, ndërsa galeonët e me kapacitet të madh spanjollë, të dizenjuar së pari për transport, treguan rezistencë të madhe në beteja dhe në kthimin e gjatë dhe të stuhishëm në atdhe. [[Spanja]] qe vendi që e përgjithësoi dhe e ruajti më shumë kohë emërtimin duke e kthyer këtë klasë anijesh të zgjedhur për tregtinë me zotërimet e saj të përtejdetit, si rrjedhojë e kombinimit të përmasave, velaturës dhe mundësisë së bartjes së armatimeve dhe trupave duke e bërë të përshtatshëm lundrime të gjata oqeanike, duke e pajisur kurorën spanjolle me një flotë anijesh, më të mëdhenj se [[karavela]]t dhe me më shumë marinarë se [[karraka]]t dhe [[nau]]t, duke kombinuar kështu kapacitetin transportues të anijeve të ngarkimit me fuqinë e zjarrit që kërkonin teknikat e reja të luftimit në det, duke i mundësuar anijeve transporti të armatosura rëndë. Megjithëse fillimisht një anije spanjolle, galeoni më vonë do të ishte [[luftanija]] kryesore e flotave të tjera (britanike, holandeze, etj.), para zhvillimit të brigëve, [[fregata]]ve dhe anijeve të linjës me tre direkë me vela katrore nga [[shekulli XVIII]]. Megjithatë, ata zgjatën deri në fillim të [[shekulli XIX|shekullit të XIX]]. === Galeoni i parë që shkoi në Amerikë === * [[1524]]: Anija e parë e përmendur si një "galeón" që udhëton për në Amerikë qe ''Santa Elena'', e Lluís de Mataró. Kishte një kapacitet prej 180 fuçish.<ref>{{cite journal|author=Francisco Fernández González|title=Los barcos de la conquista: Anatomía de un proto-galeón de Indias. Reconstitución conjetural del ''Exvoto de Utrera''|journal=Monte Buciero|date=janar 2000|url=https://www.scribd.com/document/135458453/|issue=4|lang=es|issn=1138-9680|page=17-59}}</ref> * [[1527]]: "... dhe ai galeon apo ''karavelon'' para së gjithash nuk mjaftonte".<ref>{{cite book|author=Fray Bartolomé de las Casas|editor1=Feliciano Ramírez de Arellano Fuensanta del Valle|editor2=José León Sancho Rayón|title=Historia de las Indias|volume=3|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=Ksx6AAAAMAAJ&pg=PA175|year=1875|publisher=Imprenta de Miguel Ginesta|pages=175–}}</ref> ===Periudha e artë e galeonëve=== [[File:Il Galeone Neptune.jpg|thumb|left|379px|Galeoni ''Neptune'' në Gjenovë]] [[Karraka]]t luajtën një rol kryesor gjatë eksplorimeve të para botërore, ndërsa galeonët e vazhduan këtë rol në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]] dhe [[shekulli XVII|të XVII]]. Në fakt, galeonët ishin aq versatilë, sa një anije mund të shërbente në mënyrë alternative si një luftanije dhe në kohë paqeje të zhvillonte një funksion transportimi ngarkese ose eksplorimi. Galeonët ndërtoheshin me dru [[lisi]] (për [[kalluma|kallumën]]), [[pisha|pishe]] (për direkët) dhe drurë të tjerë të fortë për trupin dhe kuvertat. Ndërtimi i një galeoni ishte tepër i kushtueshëm. Qindra artizanë ekspertë ([[marangozi|thadërtarë]], farkëtarë, bakërxhinj, etj.) punonin ditë e natë për muaj para se anija të ishte gati për lundrim. Galeonët në këtë mënyrë shpesh financoheshin nga grupe tregtarësh të pasur. Prandaj shumica e galeonëve caktoheshin për tregti. Kur një anije kapej nga një fuqi rivale, armatosej për luftë. Si pasojë e zgjatjes së kohës së kaluar në det dhe kushteve të këqija të jetesës në bord, sistemet e ndërlikuara të menaxhimit të velaturës u zhvilluan në mënyrë që [[anija]] të mund të drejtohej vetëm me një pjesë të ekuipazhit. Dokumentimi më i vjetër në [[Mbretëria e Anglisë|Angli]] është një dorëshkrim i quajtur "Fragments of Ancient Shipërightry" i hartuar rreth vitit [[1586]] nga Mathew Baker, një mjeshtër ndërtues. Ky dorëshkrim, i mbajtur në ''Pepysian Library'', Magdalene College të [[Kembrixhi]]t, ofron një referencë autentike për përmasat dhe formën e galeonëve tipikë anglezë, të ndërtuar gjatë kësaj periudhe. Bazuar te këto plane, ''Science Museum'' i Londrës, ndërtoi një anije në shkallë të madhe që është një shembull i galeonëve nga ajo kohë.<ref>{{cite book|author=Mathew Baker|editor=Richard Barker|publisher=UC Biblioteca Geral 1|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=l6JL9hhN6U0C|year=1985|title=Frangments From the Pepysian Library}}</ref> [[File:Battle of Gibraltar 1607.jpg|thumb|379px|Beteja e Gjibraltarit, e Hendrick Cornelisz Vroom, pikturë që tregon [[nau]]n me kapiten Juan Álvarez në flakë pas shpërthimit të depos së barutit (Rijksmuseum, Amsterdam).]] === Evoluimi dhe fundi i llojit === Galeoni ishte një anije polivalente e krijuar për të përmbushur nevojat e një periudhe në të cilën flotat ishin pak të zhvilluara dhe nevojitej një anije e fuqishme me kapacitet ngarkimi dhe që luftonte në lundrimet e gjata. Me kalimin e kohës funksionet e galeonit do të mereshin nga lloje të tjera anijesh, më të specializuara. Galeonët e luftës përkufizohen si një lloj specifik gjatë [[shekulli XVII|shekullit të XVII]], më të qëndrueshëm dhe të armatosur se më parë, që do të përfundonte në zhvillimin e anijeve të linjës të [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]]. Në funksionet e tij si anije ngarkese u zëvendësua nga anije si flujti ose flujti holandez, i armatosur lehtë, por më i lirë dhe efiçent. Anije të tjera më të vogla si brigantinat zëvendësuan galeonët më të vegjël. Në tërësi këto superstruktura u thjeshtëzuan dhe u zvogëluan në lartësi dhe velatura dhe direkët u racionalizuan, duke u fragmentarizuar velat dhe duke e lehtësuar strukturën. Nga mesi i [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]] velat latine do të zëvendësoheshin në këtë tip anijeje me ''velat aurike''. Gjithashtu do të zhdukeshin në fillim ''tormentinat'' dhe pastaj ''torbat''. Gjatë gjysmës së dytë të [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]] do të përgjithësohej përdorimi i ''velës kuçilo''. Galeoni dhe llojet e tjera të vjetëruara vijuan të përdoreshin në Spanjë për disa funksione edhe për disa kohë, që në shtetet e tjera evropiane do të evoluonin më shpejtë drejtë dizajneve të reja, ngecja e administratës spanjolle masat si ndalimi nga ana e [[inkuizicioni]]t të librave të ardhur nga vendet e tjera protestante, ndër të tjera manualet e [[ndërtimtaria navale|ndërtimtarisë navale]], patën një ndikim negativ që motivoi marrjen graduale të përparësisë nga [[forca detare|marinat]] e [[Mbretëria e Anglisë|Anglisë]] dhe [[Mbretëria e Francës|Francës]]. Nga [[shekulli XVIII]], galeonët ishin bërë të vjetëruar në marinat luftarake, si rrjedhojë e evoluimit të luftimit naval dhe anijeve më moderne: brigëve, [[fregata]]ve dhe anijeve të linjës tre-direkëshe vela-katrore me një kapacitet shumë të madh zjarri. Megjithatë, ata vijuan të përdoreshin përkrahë anijeve moderne dhe si [[anija tregtare|anije tregtare]] deri në fillim të [[shekulli XIX|shekullit të XIX]], kur kliperët dhe anijet e linjës i bënë të vjetëruar edhe për tregtinë. Gjithësesi galeoni mbeti pararendësi i të gjitha anijeve me vela katrore që u përhapën gjerësisht duke nisur nga [[shekulli XVIII]]. ==Përdorimi në marinat e ndryshme== [[File:Ottoman Galleon.jpg|thumb|left|Miniaturë me një galeon osman]] Supremacia teknologjike e fuqive Iberike do të përkthehej edhe në një lloj konservatorizmi ndërtimtar, ndërsa fuqitë balltike dhe të [[Deti i Veriut|Detit të Veriut]] u përpoqën ta modifikonin modelin. Në veçanti përgjatë Luftë Nëntë Vjeçare dhe konflikteve të tjera që përfshinë [[Danimarka-Norvegjia|Norvego-Danimarkën]] dhe [[Suedia|Suedinë]], kështu që shumë kohë pas zhdukjes së galeonëve të mirëfilltë, qenë vendosur themelet për zhvillimin e një anijeje të re, jo më si anije oqeanike tregtare dhe luftarake në të njëjtën kohë, dhe të aftë të operonte me artilerinë, të menduar për [[abordazhi]]n, por si [[luftanija|luftanije]] të menduar për luftime artilerie. Në veçanti anijet admirale të [[Suedia|Suedisë]] dhe [[Danimarka|Danimarkës]] (dhe të [[Lybeku]]t) në fund të atij konflikti, në vitin [[1570]], ishin anije prej më shumë se 2.000 tonë, dhe shoqëroheshin nga galeonë të lehtë të destinuar eksplorimit, prej 350 tonësh, si dhe anije të linjës midis 500 dhe 1.500 tonëve. Flota angleze, franceze dhe spanjolle, por edhe e [[Suedia|Suedisë]], [[Danimarka|Danimarkës]] dhe të [[Holanda|Provincave të Bashkuara Holandeze]], përveç qytetit [[lidhja Hanseatike|hanseatik]] të [[Lybeku]]t, e përdorën galeonin si luftanijen kryesore. Në atë kohë duket se anijet angleze ishin më të mirat (më të shpejtat dhe të manovrueshmet). Kështjella e prorit kishte në përgjithësi vetëm një urë, ndërsa trupi kishte zakonisht një linjë më të ulët dhe të gjatë. [[Holandezët]], pasi arritën bashkimin kombit në vitin [[1648]], në perëndim të periudhës së galeonëve të mirëfilltë, ndërtuan anije linje në të cilat direku i përparmë (trinketi) ishte i vendosur para kështjellës së prorit, ndërsa superstrukturat ishin më të ulta. Galeonët qëndruan si lloje anijesh kryesore deri në fillim të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]], kur u zëvendësuan nga anijet e linjës (dhe nga [[fregata]] për galeonët më të lehtë) dhe, në fushën tregtare, nga anije më të lehta dhe të shpejta (të armatosura, si brigantina, apo të pa armatosura si ''flujti'') deri në mbërritjen, në [[shekulli XIX|shekullin e XIX]], të ''kliperit''. Emri ''galeon'' megjithatë u përdor akoma në disa gjuhë: për shembull në [[gjuha gjermane|gjermisht]] tregonte vetëm sqepin e prorit, në [[gjuha turke|turqisht]] ''anijen e linjës'', dhe në [[gjuha spanjolle|spanjisht]] (gjatë gjithë [[shekulli XVII|Gjashtëqintës]], deri në Luftën e Trashëgimisë Spanjolle), [[Anija tregtare]] me tre direkë e destinur për tregtinë me [[Amerika|Amerikën]]. Luftanijet kryesore të flotave të ''Royal Navy'' angleze dhe ''[[Armada Invencible]]'' spanjolle që u përplasën duke nisur nga viti [[1588]] gjatë Luftës Anglo-Spanjolle ishin galeonë. I ndërtuar në vitin [[1534]], një nga galeonët më të mëdhenj dhe më të fuqishëm portugezë ishte ''São João Baptista'' (i etiketuar si ''Botafogo''): një galeon 1,000 tonësh me 366 topa (të kalibrave të ndryshëm). Shpenzimet e përdorura në ndërtimin e galeonëve ishin domethënëse. Për të mbuluar kostot, grupe të pasura ose sipërmarrës lidheshin për ndërtimin e një anijeje të re, fillimisht të përdorur për tregti në mënyrë që ta bënin ndërtimin e saj fitimprurës. Anijet e kapura nga shtetet rivale zakonisht vendoseshin në shërbimin ushtarak. [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]], në çerekun e fundit të [[shekulli XVI|shekullit të XVI]], filloi të fabrikonte galeonë më efiçentë për luftimin me topa. Kështjellat e pasme të ulta (''razi'') dhe zmadhimi i sipërfaqes së velaturës u dhanë atyre një shpejtësi më të madhe krahasuar me modelet spanjolle. Gjithashtu, artileria e kalibrit të madh kishte rreze më të madhe. Ishin këto anije që do ta smbrapsnin ''[[Armada Invencible|Armadën Invencible]]''. Në fillim të shekullit pasues, përmasat e tyre u rritën dhe velat u amplifikuan për të krijuar anijet e linjës. === Galeonët Iberikë === Kapitenët e Marinës Spanjolle, Pedro Menéndez de Avilés dhe Álvaro de Bazán, konsiderohen si krijuesit e sukseshëm dhe përfundimtarë të dizanjit të galeonëve në [[Perandoria Spanjolle|Spanjë]] në vitet [[1550]].<ref>{{cite book|author=Timothy R. Walton|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=1cW22CKF2UMC&lpg=PA57|title=The Spanish Treasure Fleets|publisher=Pineapple Press|year=2002|isbn=978-1-56164-261-8|page=57}}</ref> Galeonët spanjollë morën misionin e rëndësishëm të formimit të shtyllës kurrizore të Flota e thesarit spanjoll që çdo vit ushqente arkat e kurorës spanjolle me mallra të çmuara nga [[Havana]] në [[Sevilja|Sevilje]] dhe që ishte e organizuar nga ''Casa de Contratación'' e qytetit [[andaluzia]]n. Ato ishin të kushtëzuara nga [[korsari|korsarët]] anglezë, francezë dhe holandezë. Për mbrojtjen e tyre, flota organizohej në [[kolona|konvojë]] nga viti [[1520]], me shumë sukses, pasi flota u kap vetëm në pak raste në gati tre shekuj që qe në funksionim. Origjina e sistemit të flotës vjen nga një lutje mbretit nga ana e pronarëve të anijeve të [[Sevilja|Seviljes]] në vitin [[1522]] që kërkonin mbrojtje për anijet e tyre, të cilat zakonisht kryenin përshkimin e [[Oqeani Atlantik|Atlantikut]] të vetme. Kjo i detyrohet rastit të një viti më parë, kur filluan sulmet e korsarëve francezë të komanduar nga Jean Fleury dhe të financuar nga pronari i anijeve Jean Ango. Për këtë nisi të mblidhte një taksë ose ''[[avaria|të drejtën e avarisë]]'' mbi ngarkesën e transportuar. Në fillim e shoqëronin vetëm nëse kryente drejtë [[Ishujt Azore|Ishujve Azore]], por në vitin [[1526]] [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli I i Spanjës]] vendosi konvoje të rregullta nga [[Sevilja]] drejtë ''Tierra Firme'' (veriu i [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]]) në gusht dhe Spanjës së Re ([[Meksika]] dhe [[Amerika Qendrore]]) në prill, duke i shoqëruar nga vetëm me një [[nau]] të armatosur. Anija kapitene drejtonte konvojin. Gjatë natës ndizte një fener të madh që shërbente si orientues i flotës. Flota kryente një ndalesë në [[Ishujt Kanarie]], përgjithësisht në ''La Gomera'', ku furnizoheshin me ujë. Shpejtësia e përshkimit varej nga anijet më të ngadalta. Kryenin ndalesa në ishullin e [[Domenika|Domenikës]] ose në [[Martinika|Martinikë]]. Flota e ''Tierra Firme'' drejtohej për në ''Cartagena de Indias'', ''Nombre de Dios'' dhe Portobelo, ndërsa ajo e Spanjës së Re për në Veracruz. Zakonisht ktheheshin përkatësisht rreth [[tetori]]t dhe [[nëntori]]t. Duke nisur nga viti [[1555]] rritja e veprimtarisë së [[korsari|korsarëve]] i detyroi të rrisnin numrin e luftanijeve ([[nau]] ose galeonë) në katër për konvoj. Kjo eskortë e quajtur ''Flota de la Guardia'' i shtyti drejtë shkëputjes [[anija tregtare|anijet tregtare]] për të shkuar në [[Karaibet|Karaibe]] dhe të drejtoheshin në [[Havana]] për tu kthyer me flotën e vitit të mëparshëm. Eskorta e flotës së ''Tierra Firme'' zakonisht ishte më e madhja pasi përfshinte ''galeones de la plata'' që bartnin ngarkesa me [[argjendi|argjend]] mbretëror që vinte nga minierat e [[Peruja|Perusë]]. Flota e Spanjës së Re nga ana e saj, bartëte mallra të ardhura nga [[Filipinet]], një ngarkesë e çmuar me [[erëza]], [[mëndafshi|mëndafsh]], [[porcelani|porcelan]] dhe mallra të tjera luksi. Këto transportoheshin nga [[Manila]] drejtë [[Akapulko]]s dhe nga aty nëpër tokë drejtë Verakruzit. Të dyja flotat kryenin ndalesa ngjatë kthimit në [[Ishujt Azore|Azore]] dhe pastaj drejtoheshin për në [[Sevilja|Sevilje]]. Në rast nevoje ''Flota de la Guardia'' mbështetej nga ''Armada de la Mar Océana'', flota gadishullore spanjolle kryesisht nga galeonët e ''Escuadra de Portugal''. Përveç këtyre llogariteshin tre ose më shumë skuadra me baza në [[Cádiz]], [[Provinca A Coruña|La Coruña]], [[Sevilja|Sevilje]], [[Santander, Spanjë|Santander]] dhe [[Lisbona|Lisbonë]]. Flota përbëhej si nga anije të kurorës ashtu dhe nga anije të kontraktuara dhe vetëm një pjesë e vogël ishin galeonë, ndërsa pjesa tjetër ishin luftanije me kapacitete të ndryshme. Ndonjëherë një ''Galiflota'' ose ''flota de galeones'' shkëputej për misione specifike të [[Inditë Perëndimore|Indive]], si, për shembull, në vitin [[1625]] dhe atë në vitin [[1629]]. [[File:Venedig-galeone-16jh.jpg|thumb|334px|Model galeoni i [[Republika e Venedikut|Republikës Veneciane]] në ''Museo Storico Navale'' të [[Venecia|Venecies]]]] === Galeoni venecian === Galeonët e përdorur në [[Mesdheu|Mesdhe]] i përkasin një tipologjie më të vjetër të kësaj lloj anijeje, me tipare të veta të traditës nautike të këtij deti, si përdorimi i direkëve me një trung, një pjesë e vetme. Dobësimi i rrugëve tregtare [[venecia]]ne pas zbulimit të Amerikës, e detyroi flotën e këtyre shteteve të mbrohej kundër [[Perandoria Osmane|osmanëve]] dhe [[piratët berberë|piratëve berberë]] dhe të tregtonin me vendet e tjera bregdetare. === Galeoni anglez === Vizatimet më të vjetra në [[Mbretëria e Anglisë|Angli]] ndodhen në një dorëshkrim të quajtur "Fragments of Ancient Shipwrightry" të hartuar rreth vitit [[1586]] nga Mathew Baker, një [[Ndërtimtaria navale|mjeshtër anijendërtues]]. Ky dorëshkrim, i mbajtur në ''Pepysian Library'', ''Magdalene College'' të [[Kembrixhi]]t, ofron një referenca autentike për përmasat dhe formën e galeonëve tipikë anglezë, të ndërtuar gjatë kësaj periudhe. Dallohen sqepë të ulët dhe elegantë të mbështetur nga një lakore e vogël e gdhendur dhe duke formuar ujëraçarësin, një kështjellë prori dhe vetëm një kuvertë, më poshtë se zakonisht. Mungesa e balustradave midis kuvertës së pasme dhe kështjellës e zbulon ekuipazhin ndaj zjarrit armik. Për ta kompensuar këtë, përgjatë bordurave vendoseshin dërrasa dhe barrikada bordurash, duke përfshirë, në disa raste, ekuipazhi fshihej duke dekoruar kuvertën përgjatë bordurave në bazë të grupimit të veshjeve që vendoseshin dukshmërisht ose mbi të cilat pikturoheshin mburoja, ndonjëherë për të shmangur dallimin e konsistencës së vogël të materialit. Këto struktura më të ulta bashkë me një përmasë dhe gjerësi më të vogël bënin që më shumë marinarë dhe të përshtateshin për të lundruar në linjën e prorit, pasi erë ballore duke mos hasur pengesa te superstrukturat nuk e ndalte përparimin e saj. Pesha që ishin më të vogla imbarkonin përpjestimisht më shumë artileri se galeonët mesdhetarë. Në përiudhën e [[Elizabeta I|Elizabetës I]], grykat e zjarrit të shkurtra si ''topi i mesëm'' (me kalibër 165&nbsp;mm, 3,05 m depërtim) u zëvendësuan nga kulverinat e reja prej 18 ose 19 librash (133&nbsp;mm, 3,50 m) me goditje të shpejtë dhe preçizion deri në 90 m. [[File:Francis-drake-galleon-southwark-london-uk.jpg|thumb|left|Pupa e riprodhimit të galeonit ''[[Golden Hind]]'' të v. 1577, të komanduar nga [[Francis Drake]] në [[udhëtimi përreth botës|udhëtimin e tij përqark botës]].]] Në nga galeonët e Bakerit qe ''Ark Royal'' me zhvendosje ujore prej 880 tonësh, rreth 30 pjesë artilerie, 190 marinarë dhe 70 [[ushtari|ushtarë]]. Ai mori pjesë, nën komandën e Charles Howard de Effingam nga 31 [[korriku]] deri në 8 [[gushti]]n e vitit [[1588]] në betejën që u përballën flota angleze dhe [[Armada Invencible]] spanjolle në [[Kanali i la Manshit|Kanalin e la Manshit]]. ''Grande y Felicísima Armada'' spanjolle llogariste 64 anije me bord të lartë, mes të cilave 20 galeonë të përshkruar si ''me përmasa të stërmëdha dhe ndërtim madhështor'', dërrasa dhe veshje të forta dhe struktura rezistente ndaj pushkëve. Anija admirale e dukës së Medina Sidonias ishte ''San Martín'', prej një mijë tonësh zhvendosje ujore dhe 50 pjesë artilerie. Ekuipazhi i saj përbëhej nga 177 [[detari|lundërtarë]] dhe 300 [[ushtari|ushtarë]]. Në tërësi flota angleze llogariste vetëm 16,000 veta kundër 27,000 spanjollëve. Këta imbarkonin numra të mëdhenj ushtarësh të prirur për luftim trup më trup, me synim të [[abordazhi|abordonin]] në anijet armike që betejat navale gjithësesi të përfundonin duke vendosur me sulm, si në ''Betejën e Ishullit Terceira''. [[Francis Drake]], në komandën e anijes ''Revenge'' dhe për më tepër kapitenët anglezë hoqën dorë nga përpjekja për ta mundur Armadën Spanjolle me sulme ballore, kundër të cilës nuk kishin mundësi fitoreje.<ref name="invencible">{{cite book|author=Carlos Gómez-Centurión|url=https://books.google.al/books?id=NQnwPQAACAAJ|year=1990|title=La Armada Invencible|publisher=Editorial Anaya|lang=es|isbn=978-84-2073-813-0}}</ref> Ata parapëlqyen të shfrytëzonin zhdërvjelltësinë dhe artilerinë më të madhe të anijeve të tyre, duke pritur kohën e duhur për të sulmuar, gjë që ndodhi në Betejën e Gravelinas më 7 gusht, me rezultatin përfundimtar të fitores së flotës angleze, duke e detyruar flotën spanjolle të vazhdonte udhëtimin e saj dhe të largohej nga [[Kanali i la Manshit]], gjë që rezultoi katastrofike kur Armada e Madhe synoi tu rrotullohej [[Britania e Madhe|Ishujve Britanikë]]. Gjatë betejës shumë anije mbetën pa municion, si rrjedhojë, pjesërisht e shumësisë së artilerisë së vogël dhe larmisë së kalibrave. Apoteoza e galeonit anglez erdhi me ''Sovereign of the Seas'' të Çarlit I, të projektuar nga Phineas Pett dhe të vënë në punë në vitin [[1637]]. Kishte 38,7 m gjatësi të [[kalluma|kallumës]], 51,8 m midis perpendikulareve dhe 14,7 m gjerësi. Bartëte 100 topa dhe ishte e dekoruar në mënyrë të pasur me skulptura të praruara nga Gerard Christmas mbi dizajne të Van Dyck. Kostoja e tij e stërmadhe prej 65 586 libra shkaktoi një krizë buxhetore që kontribuoi në Revolucionin e më vonshëm Anglez të vitit [[1642]]. [[File:Mauritius - Detail uit Het uitzeilen van een aantal Oost-Indiëvaarders van Hendrick Cornelisz Vroom (1600).jpg|thumb|408px|Galeon holnadez, nga Hendrick Cornelisz Vroom, Rijksmuseum, Amsterdam.]] === Galeoni i Vendeve të Ulta === Në [[Vendet e Ulëta]] të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]] punonin disa nga zdrukthëtarët navalë më të mirë të periudhës që për territorin e vogël të [[Holanda|Provincat e Bashkuara të Holandës]] ndërtuan disa nga galeonët më të shquar dhe të përparuar të kohës së tyre. Pas Paqes së Vestfalisë dhe pavarësisë pasuese nga [[Perandoria Spanjolle|Spanja]], dominimi i detit kishte rëndësi absolute për shtetin e ri. Mjafton të thuhet se një e katërta e 4 milonë banorëve të saj vareshin nga puna në det. Portet flamande përthithnin 90% të trafikut anglez, prandaj përplasja me [[Mbretëria e Anglisë|Anglinë]] qe e pashmangshme. Në ''Museo Naval de Madrid'' ruhet një model galeoni flamand të vitit [[1593]] që ilustron përparimet ndërtimtare që zhvilluan holandezët: direku i përparmë është i vendosur shumë afër kështjellës së prorit dhe poshtë tij është i dukshëm një [[spar]] krikoje për spirancën në lartësinë e kuvertës kryesore. Në qendër, në të dy krahët, vendosej një rrjetë [[abordazhi]] dhe kështjella bashkohej me kuvertën e pasme me një korridor. Armatimi i tij përbëhej nga tetë topa në lartësinë e kuvertës kryesore dhe shtatë të tjerë në atë të sipërme. Bordi mbi nivelin e ujit të galeonëve holandezë ishte më i ulët dhe i ngushtë se ai i galeonëve bashkëkohorë të vendeve të tjera; duke parë se duhet të manovronin shpesh në cektinat e brigjeve të [[Flandra|Flandrës]] kishin nevojë për anije me pak kalatë dhe manovrueshmëri maksimale për të shmangur ngecjen në cektinë. Fundi i [[kalluma|karenës]] zakonisht ishte më i sheshtë se anijet e vendeve të tjera. === Vende të tjera === [[File:Vasa from port2.jpg|thumb|left|321px|Pupa e galeonit ''Vasa'' në Vasamuseet të Stokolmit.]] Zhvillimi rrugëve detare të shteteve të ndryshme vunë në dukje rëndësinë e zhvillimit të një flote domethënëse. Në këtë mënyrë [[Mbretëria e Francës|Franca]], [[Perandoria Osmane]], dhe vendet e [[Evropa Veriore|Evropës Veriore]] nisën përpjekjet për të reduktuar diferencën me vendet me flota më të rëndësishme. Shpesh u morën marangoz navalë të huaj për të plotësuar mungesën e përvojës në [[ndërtimtaria navale|ndërtimin naval]] të kohës. Kur [[Kardinali Richelieu]] u ngjit në pushtet në Francë në vitin [[1624]], vendosi të riorganizonte armatën franceze, shumë inferiore nga ajo e [[britanikët|britanikëve]] dhe spanjollëve. Për këtë ngarkoi inxhinierë navalë holandezë për ndërtimin e pesë galeonëve të mëdhenj. Këta do të shërbenin si modele për anijet e mëvonshme të ndërtuara në Francë, i pari ndër të cilët do të ishte galeoni ''La Couronne'', prej 1087 tonësh dhe 72 topash. Galeonë të tjerë të rëndësishëm të ndërtuar gjithashtu me ndihmën holandeze është ''Vasa'' suedez. I vënë në lundrim më 10 gusht [[1628]], pati fatin e keq të fundosej në lundrimin e tij përurues. ''Vasa'' qe një nga anijet më të mëdha dhe të armatosura më fuqishëm të kohës së saj. Kushtet e veçanta të shtratit detar suedez lejuan ruajtjen e jashtëzakonshme të strukturës së saj dhe dekorimin e saj madhështor që tashëm mund të admirohet në muzeun që mban emrin e saj në Stokolm, duke qenë një shembull unik galeoni të ruajtur gati tërësisht. Përmendje të veçantë meritojnë galeonët e ndërtuar në [[Japonia|Japoni]] gjatë [[shekulli XVII|shekullit të XVII]]. Galeoni ''San Juan Bautista'' (fillimisht i quajtur ''Date Maru'', {{lang|ja|伊達丸}}) u ndërtua me ndihmën spanjoolle dhe përshkoi [[Oqeani Paqësor|Paqësorin]] në dy raste drejtë Spanjës së Re. Herën e parë me mision diplomatik të drejtuar nga Hasekura Tsunenaga dhe që vazhdoi (me anije spanjolle) drejtë [[Roma|Romës]], ku u takua me papën [[Pali V]]. Qe e para nga anijet e ndryshme të ndërtuara në Japoni, duke përzier teknikat perëndimore me ato vendore, të ashtuquajturit ''[[shuinseni|shuinsenë]]''. [[File:Historic fully rigged ship sail plan.png|thumb|347px|Një anije me tre direkë, vela katrore te direku i përparmë dhe kryesor, dhe vela latine në direkun e pasëm.]] == Përshkrimi == Veçoria më dalluese e galeonit përfshinte ''sqepin'' e gjatë të theksuar para prorit, të ndjekur nga një direk të përparëm dhe kryesor, të dy dallueshëm më të lartë sesa direkët e vetëm ose direkët e pasëm me vela të dyfishta latine, me lidhjet e tyre të pjerrta latine dhe poshtë galerisë katrore pasme të pupës. Mesatarisht me tre direkë, në galeonët e mëdhenj, shtohej një direk i katërt, zakonisht një tjetër direk i pasëm me vela latine, i quajtur direku i pasëm i ''bonaventurës''. Është një anije e rrjedhur nga [[karraka]] kombinuar me shpejtësinë e [[karavela|karavelës]]. Galeonët ishin anije me performancë të lartë, përmasa të mëdha dhe kapacitet të lartë zjarri. Ata mund të ishin si lufte ashtu dhe ngarkese, duke u përdorur në lundrimet transatlantike për të mbrojtur dhe bartur pasuritë e [[Amerika|Amerikës]]. Këtyre anijeve [[pirateria|piratët]] u druheshin shumë, për shkak të shpejtësisë dhe fuqisë së tyre të zjarrit. Përkundrejtë [[karraka|karrakës]], galeoni kishte gjatësi më të madhe, në përgjithësi gjatësi sa trefishi i gjerësisë, e cila ishte sa dyfishit i lartësisë. Sqepi i prori, pranë bompresit, e humbiste funksionin sulmues si te [[galera]], duke u kthyer në mbështetje të direkut të bompresit, direku i prorit, diagonal përkundrejtë linjës së bordit të anijes dhe që bujtëte vetëm një velë, të quajtur ''çivada'' ({{lang|en|spritsail}}, ose {{lang|es|cebadera}}). [[File:Galeone01.jpg|thumb|left|upright=1.9|Skicë e një galeoni të shek. të XVI. Shihen nivelet e ndryshme të urave: nga poshtë-lartë renditen ''sentina'', ku normalisht pozicionohej zavorra apo balasta drejtpeshuese me rërë dhe gurë; urat e depos, në të cilat ngarkoheshin mallrat dhe pjesët e këmbimit; Ura e parë e baterisë, ura e kuvertës dhe kështjellat. Për tu dalluar pompat e sentinës, që shërbenin për të zbrazur anijen nga depërtimi i ujit.]] Ndryshe nga [[karraka]]t, me kështjellë prori më të lartë dhe më të madhe, te galeonët qenë superstrukturat e pupës që u bënë më të larta. Te galeonët e parë ishin më të larta se ato të mëvonshme, duke përfshirë më shumë nivele urash. Kështjella e pupës ishte e zbukuruar në mënyrë të kursyer me motive gjeometrike polikrome; shpërthimi i luksit dekorues u shfaq vetëm një shekull më vonë me evoluimin e anijeve të linjës duke u bazuar te galeonët. Kështjella e pupës, në lartësinë e urës së kuvertës, mund të pajisej me një rresht prej tetë ose dhjetë pjesë artilerie të vogla; shtatë ose tetë pjesë të tjera artilerie mund të pozicionoheshin në kështjellat e pupës, urat e sipërme të saj. Ura më e rëndësishme e anijes ishte Ura e parë e Baterisë, e vendosur poshtë urës së kuvertës. Në këtë mënyrë kishte një shpërndarje më të mirë të peshave, ndërsa manovrat kryesoire për drejtimin e galeonit zhvilloheshin në urën e kuvertës. Modifikimet kryesore përbëheshin nga një kështjellë prori më e ulët, një këhtjellë pupe në formë katrore dhe një trup i zgjatur. Kjo risi e fundit, i jepte më shumë stabilitet në ujë dhe pakësonte rezistencën në [[era|erë]], me rezultatin e një anijeje më të shpejtë dhe të manovrueshme se llojet e mëparshme. Kështjellat nuk u eliminuan se, megjithëse duke e ndërlikuar [[lundrimi]]n, shërbyen në mënyrë efikase në operacionet luftarake, duke bërë të mundur një mbrojtje më efiçente kundër [[abordazhi|abordazheve]]. Duhet vërejtur se në mënyrë të jashtëzakonshme ka patur edhe disa galeonë me rrema. I tillë është rasti i përmendur i "''Doce Apóstoles''", që i përkiste flotës spanjolle , i ndërtuar për të bartur [[Filipi II i Spanjës|Filipin e II të Spanjës]]. Një galeon, përgjithësisht ishte 40 m i gjatë dhe bartëte 40 [[topi (armë)|topa]], tre deri në pesë [[direku|direkë]], me [[vela]], zakonisht katrore, megjithëse kishte edhe vela latine si galiasat dhe një ekuipazh prej 800 vetash. Marrëdhënia midis gjerësisë dhe gjatësisë së trupit ishte midis 1:3 dhe 1:4. Forma e tij, me kështjella në pror dhe në pupë ishte se, në rast [[abordazhi]], goditësit të kishin pozicion më të mirë. [[File:English Galleon Model.jpg|thumb|upright=2.6|Model galeoni anglez me katër direkë: (nga e majta në të djathtë)<br/>* Direku i ''bonaventurës'', ose kundramexanës, direku më i pasëm, me vela latine dhe më i vogël se Direku i Mexanës.<br/>* Direku i Mexanës, ose direku i pasëm kryesor, me vela latine dhe më i vogël se direku i përparëm.<br/>* Direku kryesor, më i larti, i vendosur në qendër të kuvertës në modelet me 3 direkë.<br/>* Direku i ''trinketit'', ose i përparëm, direku i dytë sipas lartësisë.<br/>* Bompresi.]] Përpjestimet e anijeve të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] dhe [[shekulli XV|të XV]] arriheshin duke u nisur nga formula murciane ''tres, dos y as''; d.m.th.: gjatësia trefishi i gjerësisë dhe kjo dyfishi i lartësisë së brendshme. Për galeonin kalohet në formulën 4:2:1, disi më i shkurtër dhe e gjerë se një [[galera|galerë]]; dhe më e gjatë dhe më e ulët se një anije e zakonshme. Megjithëse kjo lartësi ishte mjaft e madhe për praninë e një kështjellë të konsiderueshme (kuverta dhe struktura të ngritura të përdorura si platforma goditëse) në pror dhe në pupë, karakteristikë që e trashëguan nga [[galera]]t. Por elementi më tipik që ruajtën nga ato është sqepi i madh që zgjatet nga bompresi i madh, megjithëse tani pa funksion sulmues dhe pa përforcime [[hekuri]], duke u shndërruar në mënyrë progresive në sqep: plataforma me ballkone nga të cilët manovroheshin litarët e prorit që bartnin sheshet ose banjot e ekuipazhit. Në një dorëshkrim [[venecia]]n të [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] përshkruhen përmasat e një galeoni: gjatësia midis perpendikulareve 41,3&nbsp;m, gjatësia e [[kalluma|kallumës]] 30,5&nbsp;m, gjerësia 10&nbsp;m. Një galeon i [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] ishte i gjatë mesatarisht 40-42 m (ose më tepër) për një gjerësi në dhjetëshen e parë të metrave. Galeonët kishin nga tre deri në pesë [[direku|direkë]], dhe në përgjithësi direku i trinketit (i përparmi) zotëronte tre vela katrore, ku më e madhja ishte [[vela]] e përparme (e trinketit), e ndjekur nga vela e përparme e kreut (''parroketa'') dhe nga vela topgalante (''velaço''). Edhe direku kryesor bartëte tre vela katrore, vela kryeosre, vela e kreut (ose ''e gabias'') dhe vela topgalante (ose ''velaçoja kryesore''). Galeoni, në versionin e tij përfundimtar qe një anije më e gjatë dhe e ngushtë se anija e zakonshme, dhe më i shkurtër dhe i gjerë në përpjestime sesa [[galera]], përgjithësisht me më pak se 500 tonë, edhe pse disa (si të ashtuquajturit [[Galeonët e Manilës]], që lidhnin [[Amerika|Amerikën]] me [[Filipinet]] mund të të arrinin 2000 tonët). Zhvendosja ujore varioi me kohën, duke u rritur në mënyrë progresive deri në 334 tonë për mësën mesatare të galeonëve në inventarit mbretëror të vitit [[1556]]. Më vonë, rregjistrat treogojnë një prirje të qartë të rritjes së përmasave duke përmendur anije gjithmonë e më të mëdha. Për shembull në [[Armada Invencible]] të vitit [[1588]] kundër [[Mbretëria e Anglisë|Anglisë]] morën pjesë tre galeonë të mëdhenj portugezë prej 1000 tonësh dhe 8 prej rreth 800 tonësh. [[File:Galleon (PSF).png|thumb|left|354px|Galeon i skematizuar: vela katrore në direktë e përparmë dhe vela latine (trekëndore) në direkun e pasëm]] Galeonët karakterizohen nga veçori të ndryshme: ''Sqepi'' imponues në pror; ''kështjella e rëndësishme e pasme'', shumë karakteristike, me formë katrore por më e ulët sesa [[karraka]]t; një ''trup i përforcuar'', duke i hequr format e rrumbullakëta, më pak efiçente për lundrim, të hasura te [[karraka]]t dhe [[karavela]]t e fundit të [[Mesjeta|Mesjetës]]; ''velat latine'' në direkët e pasëm, të lehta për tu manovruar në të gjitha drejtimet (këndet e erës), një velë për direk; ''velat katrore'' ose ''trapezoide'' në direkun kryesor dhe të përparëm që lejonin një sipërfaqe maksimale dhe shpejtësi me erën mbrapa, përgjithësisht ''tre vela për direk'': vela kryesore ose vela e përparme, vela e kreut dhe vela topgalante; ''bompresi'' (horizontal ose direk diagonalë në prorin e anijes) që bartëte gjithashtu një velë të vogël katrore: ''çivada'' e fiksuar drejtpërdrejtë te bompresi, ndonjëherë ishte e pranishme ose/dhe një velë katrore e fiksuar në një direk të vogël në fund të bompresit. Përveç lundrimeve transatlantike, për të cilat këto anije ishin të destinuara, duke përdorur për shembull [[pasatet]] me fryrje mbrapa. Velat katrore në këtë mënyrë mundësonin minimizimin e kohës së ushtëimit me disa ditë ose deri javë, gjatë udhëtimeve të gjata duke pakësuar ushqimin e nevojitur dhe rreziqet e lidhura me lundrimin. Ai e rriti edhe ngarkesën e bartur. Galeoni spanjoll mund të arrinte 7 nyjet, që ishin të barabarta me 13 kilometra në orë.<ref>{{cite web|url=https://costadamorteba.wordpress.com/2015/02/18/academia-atlantis-iv-la-velocidad-en-el-mar/|date=18 shkurt 2015|lang=es|work=costadamorteba.wordpressw.com|title=La velocidad en el mar}}</ref> [[File:C.C. van Wieringen The Spanish Armada off the English coast.jpg|thumb|412px|Galeonë spanjollë të ''[[Armada Invencible]]'' në vitin [[1588]], pikturë e Cornelis Claesz. van Wieringen (Rijksmuseum, Amsterdam).]] Galeonët kishin tre deri në pesë [[direku|direkë]]. Direku i përparmë, me vela katrore dhe direku i pasëm (ose dy direkët e pasëm për 4 dhe 5 direkëshet) kanë vela latine (trenkëndore). Direkët me vela katrore ishin sa dyfishi i madhësisë së direkëve që bartnin vela latine. Ndërsa direku i mexanës (pas kryesorit) bartëte vetëm një velë latine, vela e mexanës. Në disa galeonë (përgjithësisht më të mëdhenjtë) ishte i pranishëm edhe një direk i katërt dhe ndonjëherë edhe një i pestë, të quajtur direku i ''kundramexanës'' ose ''bonaventurës'', të pajisur edhe ata me një dy ose tre vela latine. Në këtë rast mexana pajisej me dy vela latine ose edhe me tre vela latine të mbivendosura. Në pupë dilte horizontalisht [[spar]] horizontal i quajtur ''butafuori'', që shërbente për të ngulitur skotat e velave latine, d.m.th. litarët që shërbenin për të mbajtur këndin e pasëm të velës. Për një anije me tre direkë, emrat përkatës të zakonshëm ishin: direku i përparmë, direku kryesor, direku i pasëm ose mexanës. Në rastin e anijeve me katër direkë, nga përpara – mbrapa ishin: * Direku i përparmë me vela katrore. * Direku kryesor me vela katrore. * Direku i pasëm kryesor ose mexanës (vela latine) * Direku i pasëm ose kundramexana (vela latine) i quajtur edhe ''direku i bonaventurës''. Mes përparësive të galeonit ishte kursimi më i madh ekonomik i ndërtimit përkundrejtë anijeve të tjera. Me koston e 3 [[karraka]]ve mund të ndërtoheshin 5 galeonë, një investim i mirë për flotat luftarake të periudhës. Një tjetër përmirësim qe krijimi i një sistemi manovrash që mundësonte ta menaxhoje edhe me një ekuipazh të pakët: për shkak të periudhave të gjata të kaluara në det dhe kushteve të këqija të higjenës dhe sigurisë, shumë anëtarë të ekuipazhit vdisnin gjatë lundrimit. === Velatura === [[File:La Couronne mg 0349.jpg|thumb|left|369px|Lartësia e galeonit ''La Couronne'', të ndërtuar nga [[marangozi]] Charles Morieur me ndihmën e holandezit Roache-Bernard.]] Megjithëse disa galeonë të vjetër të ngjashëm me një [[nau]], shfqen katër direkë, të përparëm, ''kryesor'', ''mexane'' dhe ''kundramexane'' (apo ''buenaventura''), me vela katrore në të përparmin dhe kryesorin, ndërsa vela latine në dy të tjerët, ky numër u fiksua përfundimisht në tre. Direkët e mexanës pjerrësoheshin drejtë pupës përgjatë [[shekulli XVII|shekullit të XVII]]. Nuk përdoreshin vela aurike, as vela thikë. Këtyre zakonisht u shtohej një velë torbë nën bompres dhe në anijet e mëdha edhe një direk ''tormentine'' mbi skajin e saj. Nga viti [[1620]] u përdor për të pajisur një velë ''gabbia'' ([[gjuha angleze|anglisht]] ''topsail'') mbi velën latine të mexanës; këto anije në vende të ndryshme emërtoheshin ''fregata'' (që nuk duhen ngatërruar me [[fregata]]t, shumë të ndryshme, të [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]]). Direku i përparmë u zhvendos mbrapa duke nisur nga [[shekulli XVII]]. Në këtë mënyrë ngrihej para kështjellës së prorit dhe duke nisur nga kjo periudhë zhvendoset mbrapa duke u ngritur nga një ''fogonadurë'' në kuvertën e kështjellës. Velatura fragmentohet në raport me anijet e mëparshme me të njëjtat përmasa, duke montuar më shumë vela dhe me përmasa më pak të ndryshme, si dhe duke përmirësuar lidhjet e velaturës. Gjithashtu fragmentohen më shumë direkët duke shtuar direkun e kreut dhe velat e kreut dhe velat topgalante, risi e futur nga [[Flandra|flamandët]] në vitin [[1570]]. Koshat e vrojtimit i zvogëluan përmasat. [[File:Manuel Fernandes - Livro de Traças de Carpintaria - 500 tonne galleon.jpg|thumb|396px|Model i një galeoni portugez prej 500 tonësh te ''Livro de Traças de Carpintaria'', të vizatuar nga mjeshtri marangoz Manuel Fernandes, në v. 1616]] === Trupi === Trupi pësoi gjithashtu modifikime përkundrejtë [[karraka|karrakës]], duke e pakësuar lakimin dhe duke e zëvendësuar pupën e rrumbullakosur —që do të vijonte në shumë anije të mëdha— për pasqyrën e planit. Gjerësia ishte e madhe në linjën e plluskimit dhe prirej për tu ngushtuar, me murën e pjerrët nga brenda, duke i dhënë në këtë mënyrë qëndrueshmëri që i lejonte montimin e [[Artileria|artilerisë]] më të rëndë. Për të ulur qendrën e rëndesës zvogëlohej me raste pjesa e pasme e kuvertës së poshtme për të kompensuar lakimin që do të pësonin [[topi (armë)|topat]] e montuar në këtë pjesë. Gjithashtu u përgjithësua përdorimi i portëzave me vendosjen e topave në pozicion më të ulët, rreth qendrës së rëndesës. Nga ana tjetër, kështjella e prorit do të zhvendosej mbrapa lakores ujëraprerëse të, duke e pakësuar rrezikun që trysnia e ajrit të bënte të përmbysej anije dhe duke i lehtësuar mbështielljen e erës (duke lundruar me erën përpara). Një përmirësim i rëndësishëm i galeonëve qe futja e ''aguliotos'', një zgjatje vertikale e hurit të timonit. Para kësaj timoni shihej i detyruar të manovronte hurin në brendësi të sipërfaqes mbi ujë, pa i parë velat dhe duke i drejtuar me akrepa ose nëpërmjet të udhëzimeve të dhëna nga një oficer i kuvertës. Megjithatë pas përmirësimit timoni i kishte në pamje velat, gjë e rëndësishme në lundrim. Timoni i rrethor nuk do të shfaqej deri në kohën pas periudhës së galeonëve. Një karakteristikë e galeonëve ishte galeria, një pasarelë që rrotullohej përreth pupës dhe që mbante banjat e oficerëve. Kjo rridhte nga një traditë e gjatë mesdhetare që arrinte te anijet e [[Roma e lashtë|Romës së lashtë]] që zotëronin një platformë në pjesën e jashtme të trupit që mundësonte zhvendosjen nëpër anije pa u dashur të kalohej zona e ngarkesës. Kjo galeri mbulohej së pasmi duke u integruar me kabinat e oficerëve. === Dekorimi dhe zbukurimi=== [[File:Batavia-NL.jpg|thumb|left|389px|Riprodhim i galeonit ''Batavia'' në [[Lelystad]].]] Në Spanjë [[kantieri detar|kanteieret detare]] ia dorëzonin anijen kurorës të zbrazët dhe pa pajisjen me velatura dhe direkë. Ishte përgjegjësi e shtetit ta pajiste anijen, një proçes i gjatë dhe i kushtueshëm që mund të zgjaste shumë muaj. Dora e fundit ishte dekkorimi dhe pagëzimi i anijes. Përpunimi i dekorimit varionte sipas rëndësisë së anijes dhe fondeve të disponueshme. Në flotën spanjolle të periudhës ishte e zakonshme ti emërtoje anijet e rëndësishme me emra shenjtësh, virgjëreshash apo figurash të tjera fetare. Zakonisht pikturohej pasqyra e pupës me një imazh të shenjtit apo ndonjë skenë aluzive të Spanjës. Pjesa më e dekoruar ishte kështjella e pupës, që zakonisht përbëhej nga përdredhje ose me kurora dhe figura të vogla që përsëriteshin duke ndjekur format e anijes. Pjesa mbi nivelin e ujit mbrohej me një lyerje me okër të errët, por shpesh pikturoheshin fasha me ngjyra të gjalla përgjatë bordeve dhe kështjellave. Pjesët e gdhendura shpesh praroheshin. Dekorimi i anijeve spanjolle zakonisht ishte më i kursyer sesa i atyre të vendeve të tjera evropiane. Ngrihej një flamur në secilin direk, përveç stemave dhe penonëve në pjesët e tjera të anijes. Këta flamuj varionin sipas shteteve, flotat dhe misionet sipas sistemit kompleks heraldik që përfshinte përveç armatave mbretërore, stemën e komandantit të flotës në anijen admirale. [[File:Is323.jpg|thumb|250px|Artileri spanjolle e shek. XVI: a: ''kulverina''; b: [[topi (armë)|topi]]; c: [[arkibuzoni]]; d: [[mortaja]]; sipas vizatimit të inxhinierit militar Luis Collado de Lebrija (1592). Artileria navale nuk ndryshonte nga ajo tokësore në fillim të shek. të XVI, duke u montuar mbi karro të të njëjtit lloj, gjë që vështirësonte manovrimin në bord.]] === Armatimi === Me galeonin lufta detare hyri në një periudhë të re, [[Forca detare|marina]] u formua si një instrument themelor i fuqisë së shteteve evropiane dhe jo vetëm si një mjet transporti dhe dhe sulmi i këmbësorisë tokësore. Gjatë kësaj periudhe do të kryheshin betejat e para të mëdha në det të hapur, pasi deri atëherë përballjet zgjidheshin gati gjithmonë afër brigjeve. Arma kryesore e galeonit ishte kulverina, e përsosur përgjatë viteve. Bateria e parë formohej nga nja njëzet pjesë prej 18 libra (kalibri 133 mm, gjatësi 3,50 m). Në urën e kuvertës një bateri e dytë bujtëte gjysmë-kulverina prej 10 ose 9 librash. Kështje e pupës dhe prorit mund të kishin pjesë më të vogla baterie, me gjasa të rrotullueshme. Një fillim taktikat e luftimit të përdorura nga [[Spanja]] ndiqnin zakonet e marra në luftimet mesdhetare, me beteja në distanca të afërta me këmbësori të mëdha që synonin [[abordazhi]]n në anijet armike. Taktikat përdornin gjithmonë e më intensivisht artilerinë. [[Topi (armë)|Topat]] klasifikoheshin në kategori dhe kalibra të shumta, por mund të ndahen në tre klasa: * '''Armë të vogla me goditje të dhunshme'''. Zakonisht ishin me mbushje nga pas, të cilët ishin të lehtë dhe të shpejtë për tu përdorur pasi karikoheshin nga foleja e pasme. Përdoreshin kundër këmbësorisë armike dhe artileria e vogël montoheshin furka të rrotullueshme mbi bordet ose struktura të tjera, por gjithmonë në kuvertë, pasi në të kundërt, tymi i shpërthyer nga arma do ta mbyste brendësinë e armës. Në fakt, ky ishte shkaku i një prej mangësive kryesore të këtij lloji armësh, pasi të metat dhe hapsira e armës si dhe nxjerrja pasuese e gazeve shkaktonte një humbje orientimit në të shtënë që bënte të humbej fuqia dhe saktësia përkundrejtë armëve me mbushje të përparme me kalibër të njëllojtë. Në këtë kategori armësh bënin pjesë ''versot'' (1/2 kulverine), ''sakret'' (1/4 kulverine), ''falkonetat'' (1/8), ''esmerilët'', ''çervatanat'', ''ribaldakinat'' (me mbushje të përparme), [[mushqetë (armë)|musketa]]t, ''lagartijat'' dhe ''sakabutët'' ndër të tjera. Këto armë shtinin toptha [[hekuri]], hobe hekuri të plumbosura dhe disa lloj mund të shtinin fishekë ose municion të thërrmuar. * '''Armë të mëdha me goditje të dhunshme'''. Armët më të vjetra të këtij lloji ishin ''bombardat'' ose ''lumbardhat'', prej hekuri të farkëtuar dhe me mbushje nga mbrapa. Në kohën e galeonëve këto armë dhe variantet e tyre, ''bombardeta'' dhe ''pasavolante'' tashmë ishin të vjetëruara megjithëse duken në inventarët mbretërorë deri në vitet [[1570]]. Më të zakonshmet e periudhës ishin kulverinat, disa prej të cilave, variante më të vogla hynin në kategorinë e mëparshme. Ndaheshin në kulverina, kulverina të mesme, kulverina të treta (''sakre''), etj. Këto karakterizoheshin nga pasja e një shfryrje shumë të madhne në raport me kalibrin e tyre, gjë që i jepte një rreze më të madhe se topi, meegjithëse në breg me një përmasë më të vogël municioni dhe një konsum më të madh [[baruti]]. [[Topi (armë)|Topat]] ishin armët më të mëdha në këtë kategori, me një kalibër më të madh në raport me përmasat e tij. Ata ndaheshin nga ana tjetër në topa, topa të mesëm dhe topa të tretë në varësi të përmasave të municionit të përdorur, ku topat me përmasat më të mëdha quheshin ''kanonë goditjeje''. Pesha e municioneve të topave varionte midis 7 dhe 40 librave dhe midis 2 dhe 24 për kulverinat. Këto armë montoheshin për motive stabiliteti në kuvertat e poshtme, me më të fuqishmet në pror. * '''Armë të mëdha me goditje lakorre'''. Ishin armë të kalibrit të madh dhe shfryrje të vogël që shtinin predha nga kuverta me trajektore parabolike, gati vertikale. Më të zakonshmet ishin arkibuzonët dhe [[mortaja]]t, që shtinin predha të mëdha guri veçanërisht të gdhendura (popla) dhe që nga mesi i [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] bomba. Kjo lloj arme ishte e rëndë dhe pak efikase, prandaj, nga viti [[1620]], përdorimi i tyre pakësohet. Pjesët e [[artileria|artilerisë]] më të vjetra formoheshin nga pjesë [[hekuri]] të farkëtuara nga unaza gjithashtu prej hekuri, të ndërtuara në formë varele druri. Më vonë u fabrikuan prej hekuri të shkrirë dhe më vonë prej [[bronzi]]. Bronzi ishte më i shtrenjtë, por topat prej bronzi zgjasnin më shumë dhe ishin më të lehtë. Para [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] artileria montohej në maja të ngulitura pa rrotulla, por në periudhën e galeonëve artileria e rëndë zakonisht montohej mbi karro me dy rrota, në mënyrë të ngjashme me atë tokësore. Në fund të [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] u përgjithësuan pozicionet e ngritura me katër rrota, më të përshtatshme për përdorimin naval. Në fund të shekullit të XV u shfaqën ''muñones'', gjë që mundësonte rregullimin e pozicionimit të armës lehtësisht. Larmia e madhe e topave dhe kalibrave supozonte një problem të madh për të cilin [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli V]] shpiku për herë të parë thjeshtëzimin e varietetit të shtatë topave midis 3 dhe 40 librave, gjashtë me goditje të dhunshme dhe një [[mortaja|mortajë]]. [[Artileria]] ishte shumë e vlefshme për tu bërë pjesë e anijes, deri sa depozitohej në arsenalet mbretërore dhe pajisej në funksion të misionit që duhet të zhvillonte. Ky ishte një sistem i ndërlikuar, por që mundësonte një përdorim më të mirë të armatimit të disponueshëm. === Ekuipazhi === [[File:Wager's Action off Cartagena, 28 May 1708.jpg|thumb|left|396px|Piktura ''Wager's Action off Cartagena'' nga Samuel Scott, që paraqet fundosjen e galeonit spanjoll ''San José'' në v. 1708]] Ekuipazhi ishte i përbërë nga 300 veta që hanin dhe flinin në urat e baterisë, ndërsa oficerët bujtnin në pupë. Gjatë periudhës së galeonëve [[Armada Spanjolle]] ndoqi normën për të pajisur një ekuipazh për çdo tonelatë ngarkesë, megjithatë këto shifra mund të varionin në mënyrë domethënëse sipas nevojave dhe rrethanave financiare. Kështu, në vitin [[1550]] sipas arsyes duhet të kishte një detar për çdo 5 tonelata e gjysmë dhe në vitin [[1629]] prej një 1 marineri për çdo 6 tonelata e 1/4. Kështu një galeon tipik në fillim të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]], prej rreth 500 tonësh, përmbante rreth 90 detarë, nga të cilët 15 do të ishin oficerë, 25 marinarë, 20 djelmosha anijeje ose aspirantë detarë, 10 pazhë ose shegertë dhe 20 artilierë. Përveç këtyre duhen shtuar ushtarët që formonin një grup prej rreth 125 vetash, një shifër zakonisht shumë më e lartë se çdo vend tjetër evropian, dhe që mund të rritej shumë më tepër në kohë lufte ose në misione të rrezikshme. Për shembull, anijet [[pirateria|pirate]] të karaibeve të periudhës mund të bartnin një ekuipazh midis 20 dhe 30 detarësh, ndërsa një galeon numëronte, vetën në artileri, me 160 ushtarë duke përfshirë më shumë,<ref name="aventura61">{{cite journal|author=Mariano González Arnao|title=A prueba de piratas|issue=61|journal=La aventura de la Historia|date=2003|publisher=Arlanza Ediciones|lang=es}}</ref> dyje qenë në këtë mënyrë, të mbrojtura kundër çdo kërcënimi të vogël nga anijet e tjera me të njëjtin kapacitet, vetëm në mundësinë e shteteve evropiane ose [[korsari|korsarëve]] të liçencuar nga ta. Në flotat që kryenin ''Carrera de las Indias'' komandën e kishte një ''kapiten i përgjithshëm'', përgjithësisht një person me prejardhje fisnike dhe me përvojë në det, që hipte në bordin e anijes ''kapitene'' bashkë me një shpurë që përfshinte oficerë mbretërorë. Kapiteni i përgjithshëm emëronte ''admiralin'', në vijin person në linjën e komandës dhe që komandonte anijen e vetë, ''admiralen'', që tradicionalisht vendosej në prapavijë të formacionit ose në skajin e kundërt të anijes kapitene. Kapiteni i një prej anijeve, të quajtur ''gobierno'', ishte guvernator, ushtarak i rangut të lartë pas kapitenit të përgjithshëm. Çdo flotë kishte një ''piloto mayor'' që kishte në detyrën të e drejtimit të flotës dhe që vendosej në bordin e anijes kapitene. Për ''galeones de la plata'' që transportonin [[argjendi]]n e [[Peruja|Perusë]] ''Casa de la Contratación de Indias'' e [[Sevilja|Seviljes]] emëronte një ''maestre de plata'' që mbikëqyrte ngarkesën në pronësi të mbretit në bordin e anijes kapitene duke u ndihmuar nga ''fiadores'' në pjesën tjetër të flotës. Për më tepër, çdo flotë kishte një ''veedor'', përfaqësues të interesave të mbretit dhe një ''escribano'' që rregjistronte të gjitha lëvizjet e ngarkesës në bord. Në ndryshim nga shtetet e tjera evropiane gjatë [[shekulli XVI|shekujve të XVI]] dhe [[shekulli XVII|të XVII]] galeonët spanjollë kishin një komandë të dyfishtë: ''capitán de mar'', me rang më të lartë dhe ''capitán de guerra'', përgjithësisht një ushtarak që ishte në komandë të trupave. Të dy detyrat do të bashkoheshin në urdhëresat e vitit [[1633]] në ''capitán de mar y guerra''. Menaxhimi i anijes, ashtu si furnizimi dhe mirëmbajtja e saj [[de fakto|de facto]] ishin nën kontrollin e ''mjeshtrit'', duke parë se kapiteni zakonisht i kushtohej kryesisht detyrave administrative. Një dallim me detyrat e tjera që emëroheshin për zgjatjen e udhëtimit ose misionit, mjeshtri zakonisht shërbente në të njëjtën anije gjatë të gjithë karrierës së tij. Ndihmësi dhe ndjekësi i tij në linjën e komandës ishte ''alférez de mar'', pas tij piloti, në detyrën e drejtimit të çdo anijeje dhe pas pilotit kundërmjeshtri. Oficerë të tjerë të rangut më të ulët ishin ''gardiani'' (me detyrë ndër gjërat e tjera të sigurisë së bordit) dhe ''despensero''. Për më tepër secila anije kishte një kirurg të emëruar nga kapiteni dhe një kapellan të emëruar nga kapiteni i përgjithshëm. ''Maestranza'' formohej nga detarë të specializuar duke përfshirë një [[marangozi|marangoz]], një kalafatierë, një farkëtar, një zhytës dhe një borizan. Artilierët komandoheshin nga një oficer i quajtur ''condestable''. Trupa ndiqte të njëjtën hierarki si në tokë. Kapitini i luftës (''de guerra'') ndihmohej nga një ''alférez de guerra'' dhe ky nga një rreshter. Kompania ndahej në skuadra prej 25 vetash seçila, të komanduara nga një komandant skuadre. ''Soldados aventajados'' kishin më shumë përvojë dhe një rrogë më të lartë. Midis tyre llogariteshin dy tamburxhinj, një bilbilier dhe flamurtar. Gjithashtu grumbullonin arkibuzierët dhe musketjerët. Pjesa tjetër e ushtarëve, afërsisht gjysma, ishte e armatosur me shtiza. Jeta në bord rregullohej nga një sistem prej dy dhe ndonjëherë tre turne ditore. Kapiteni apo kapitenët vendoseshin në kabinën e pjesës së prapme të kështjellës së pupës, në nivelin e kuvertës. Më në pror ndodheshin kabinat e oficerëve dhe mbi këto, në skajin e sipërm të pupës vendosej dhoma ku strehohej piloti dhe në anën e saj streha e kapelanit dhe oficerëve të tjerë të rangut më të vogël. Ndonjëherë oficerët ua huazonin kabinat e tyre pasagjerëve që mund ti paguanin. Detarët strehoheshin nën kuvertë me artilierët në pupë, dhe në mënyrë progresive detarët sipas rangut, ku ata me më shumë përvojë vendoseshin në pupë. Hamakët nuk nisën të përdoreshin deri në fund të [[shekulli XVI|shekullit të XVI]]. [[File:Pintle and gudgeon rudder system scheme.svg|thumb|345px|Timoni me mentesha bullon-dado i galeonit]] Për shkak të periudhave të gjata të kaluara shpesh në det dhe kushtet e këqija në bord, shumë nga anëtarët e ekuipazhit vdisnin gjatë udhëtimeve; në këtë mënyrë u zhvilluan sisteme të përparuara velature që anija të lundronte për në atdhe vetëm me një pjesë të ekuipazhit aktiv të nisjes. ==Ndërtimi== Gjatë fillimit të periudhës së galeonëve, zona e ndërtimit në [[Spanja|Spanjë]] u përqëndrua në bregun atlantik, kryesisht në [[Kantabria|Kantabri]], [[provinca Biscay|Biskajë]] dhe [[Cádiz]] dhe më pas edhe në [[Lisbona|Lisbonë]]. Brigjet mesdhetare, që kishin qenë kantieret kryesore të anijeve gjatë periudhës së [[galera]]ve e humbën rëndësinë gradualisht dhe iu kushtuan ndërtimit të anijeve më të vogla. Ndonjëherë Kurora Spanjolle blinte anije në zotërimet e tjera evropiane, si [[Siçilia]] apo [[Flandra]]. Duke nisur nga viti [[1610]] nis ndërtimi në [[Karaibet|Karaibe]], mbi të gjitha në [[Havana]], [[kantieri detar|kantjeret detare]] të së cilës do të dalloheshin për aksesin e drurëve tropikalë si mogani. Ndërtimi i një galeoni ishte një ndërmarrje tepër e gjatë dhe e kushtueshme, për të cilën do të krijoheshin grupe apo shoqëri ekspertësh që bashkonin fondet e tyre. Në këtë rast, mbizotëronte veprimtaria tregtare, mbi atë ushtarake, por anija mund të përshtatej me lehtësi të madhe për përdorimin ushtarak. Deri në vitet [[1560|'60]] të [[shekulli XVI|Pesëqintës]] [[Spanja]] nuk dispononte një marinë ushtarake jashtë [[Mesdheu]]t, por mbështetej në marinë tregtare të bazuar në njësi që, ose me lehtësime fiskale, ose nëpërmjet marrjes së privilegjeve për të tregtuar me disa porte, duhet të respektonin disa specifika që i bënin të lehta për tu shndërruar në njësi luftarake. Në po këta vite, në [[Mbretëria e Anglisë|Angli]] (dhe pak më parë në [[Mbretëria e Francës|Francë]], mbi të gjitha në portet [[hygenotët|hygenote]]), fabrikuan galeonë të shumtë privatë, veçanërisht të menduar për luftën ndaj [[korsari]]së (domethënë kundër trafiqeve, në përgjithësi spanjollë apo fuqive katolike), me superstruktura të reduktuara, armatim me topa te 8-9 libra (relativisht të shumtë), dhe të cilët ndërtoheshin me vëmendje te shpejtësia. Sigurisht që në vend të ndërtimit parapëlqehej kapja e anijeve kundërshtare. Në fillim galeonët ndërtoheshin me drurë vendas evropianë, pasi drurët tropikalë me cilësi superiore, nuk ishin provuar akoma për [[ndërtimtaria navale|ndërtimin naval]] në [[Europa|Evropë]]. Përgjithësisht përdorej [[lisi]] për [[kalluma|kallumën]], kornizat dhe elementet e tjera strukturore, [[pisha]] për direkët dhe vergat (veçanërisht ''Pinus pinaster''), dhe [[druri i fortë|drurë të tjerë të fortë]] për trupin, kuvertën dh veshjen. Kjo zakonisht kryhej me mbulim fundor (me dërrasa të vendosura njëra pas tjetrës), megjithëse në disa vende të [[Evropa Veriore|Evropës Veriore]] ndonjëherë përdorej sistemi i mbivendosjes, me dërrasat që mbivendoseshin ndaj njëra-tjetrës. Proçesi i ndërtimit dhe plotësimit të velaturës së një galeoni zgjatej afërsisht dy vjetë. Shpenzimet e përfshira në ndërtimin e galeonit ishin të stërmëdha. Qindra tregtarë ekspertë (duke përfshirë [[marangozi|marangozë]], shkrirës zifti, farkëtarë, vozaxhinjë, inxhinierë navalë, etj.) punonin për muaj para se një galeon të ishte gati për të dalë në det. Për mbuluar shpenzimet, galeonët shpesh financoheshin nga grupe sipërmarrësish të pasur që depozitonin burime për një anije të re. Në këtë mënyrë, shumica e galeonëve porositeshin për tregti, megjithëse ata të kapur nga shtetet rivale zakonisht ishin vendosur në shërbimin ushtarak. [[Topi (armë)|Topat]] më të zakonshëm të përdorur në bordin e një galeoni ishin ''demi-kulverinët'', megjithëse përmasat e topave deri te ''demi-kanoni'' ishin të mundshëm. == Rikrijime moderne == Nuk ka mbijetuar asnjë galeon origjinal me përjashtim të trupit të galeonit ''Vasa'', të nxjerrë në vitin [[1961]]. Gjithçka që dihet rreth këtyre anijeve i detyrohet dokumenteve historike, paraqitjeve artistike, modeleve të ruajtura si blatime dhe dëshmitë arkeologjike. Përgjatë [[shekulli XX|shekullit të XX]] janë krijuar riprodhime të ndryshme pak a shumë besnikërisht të disa prej këtyre anijeve. Në këtë mënyrë në vitin [[1973]] në Appledore të [[Anglia|Anglisë]] u ndërtua një riprodhim me teknikat origjinale ''[[Golden Hind]]i'' i [[Francis Drake]], rikrijim që [[lundrimi përreth botës|lundroi përqark botës]] dhe tashmë ekspozohet në Londër. Një riprodhim i dytë më pak i kujdeshëm u sendërtua në vitin [[1963]] në Briksam të [[Devon (Angli)|Devonit]]. Në Spanjë, në vitin [[2010]] u ndërtua në Punta Umbría ''El Galeón Andalucía'', ''L'Andalucía'', ose ''El Galeón'', si paraqitje e një galeoni të përgjithshëm spanjoll të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]] dhe që lundroi drejtë [[Shangai]]t me synimin e pjesëmarrjes në Ekspozitën Universale të 2010-ës në këtë qytet. Në vitin [[1993]] përfundoi riprodhimi i galeonit japonez ''San Juan Bautista'', që ruhet në parkun tematik të Ishinomakit, në veri të [[Japonia|Japonisë]]. Për xhirimin e filmit ''Pirates'' të vitit [[1986]] me regji të [[Roman Polański]] ndërtoi një galeon të quajtur ''Neptune'', me dizajn imagjinar dhe që tashmë është ankkorohet në [[porti]]n e [[Gjenova|Gjenovës]]. Riprodhimi i galeonit holandez ''Batavia'', 1628, për xhirimi e filmit ''De Scheepsjongens van Bontekoe'', [[1995]], Nieuw Hoorn. Bazuar në planimetritë e Bakerit, ''Science Museum'' në [[Londra|Londër]] ka ndërtuar një model anijeje në shkallën 1:48 që është një ekzemplar i galeonëve të kësaj periudhe.<ref>{{cite web|url=http://nautarch.tamu.edu/shiplab/treatisefiles/ttfragments.htm|title=Fragments of Ancient English Shipwrightry|work=nautarch.tamu.edu|lang=en|access-date=13 maj 2025|archive-date=9 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110709171707/http://nautarch.tamu.edu/shiplab/treatisefiles/ttfragments.htm|url-status=dead}}</ref> * ''MS Dragon'', një riprodhim i stilizuar i galeonit me pesë direkë gjatë ''Tall Ships' Races'' në [[Gdynia]] të [[Polonia|Polonisë ]] ([[2009]]). == Galeonë të famshëm == Nuk ka galeon origjinal akoma të dukshëm, me përjashtim të galeonit muzeal ''Vasa''. Të gjithë galeonët e tanishëm, në gjenjde për të lundruar ose të ankoruar, janë riprodhime kryesisht për kinemanë ose si tërheqje turistike, si për përfytyrimin që këto anije nxisin, ashtu dhe për simbolizmin e lidhur me [[pirateria|piratët]] e famshëm. ''Vasa'', është galeoni i vetëm origjinal i ruajtur. Ai u fundos në vitin [[1628]] dhe u nxor nga deti në vitin [[1961]] për tu ruajtur si një anije-muze. '''[[Perandoria Spanjolle|Spanjollë]]''' * [[1540]]: ''San Salvador'', anija kryesore e ekspeditës së Juan Rodríguez Cabrillo-s në vitin [[1542]] të [[Kalifornia|Kalifornisë]] së tanishme në [[ShBA|Shtetet e Bashkuara]]. * [[1554]]: ''San Estebàn''. * [[1565]]: ''San Pelayo'', galeon me madhësi 906 tonë, që shërbeu si anije flamurtare e Pedro Menéndez de Avilés, gjatë ekspeditës së tij për tu vendosur në [[St. Johns County|Saint Augustine]], [[Florida]] në vitin [[1565]]. Anija qe aq e madhe sa nuk mund të hynte në [[limani]]n e Saint Augustin, kështu që Menendezi urdhëroi shkarkimin dhe kthimin e saj në Hispaniola. Në një kohë të mëvonshme, ekuipazhi i saj u rrebelua dhe lundroi drejtë Evropës, ku anija do të fundosej pranë brigjeve të [[Danimarka|Danimarkës]]. * [[1565]]–[[1815]]: [[Galeonët e Manilës]], anije tregtare spanjolle që lundronin një ose dy herë në vit përgjatë [[Oqeani Paqësor|Oqeanit Paqësor]] midis [[Manila|Manilës]] në [[Filipinet|Filipine]] dhe [[Akapulko]]s në ''Spanjën e Re'' (tani në [[Meksika|Meksikë]]), midis viteve [[1565]] dhe [[1815]]. Galeoni ''San Diego'' u fundos në vitin [[1600]] në [[Manila]], në një luftim të afërt me një flotë holandeze të komanduar nga Olivier van Noort. * [[1567]]: Dymbëdhjetë "''galeones agalerados''" të Pedro Menéndez de Avilés.<ref name="Consejo:0">{{cite book|lang=en|publisher=Imprenta Real|contribution=Consejo Real de las Indias|url=https://books.google.al/books?id=OE9fAAAAcAAJ&pg=PA96|title=Libro ... de provisiones, cedulas, capitulos, de ordenanças, instruciones, y cartas, libradas y despachadas ...|year=1596|pages=96–}}</ref><ref name="Linage1672">{{cite book|author=Joseph de Veitia Linage|url=https://books.google.al/books?id=nWZTAAAAcAAJ&pg=RA2-PA73|title=Norte de la contratacion de las Indias Occidentales|year=1672|publisher=Blas|lang=es|pages=73–}}</ref> :Shprehja ''galeones agalerados'' nënkupton "''galeonë që bartnin dhe mund të zhvendoseshin me rrema''". Në mënyrë indirekte tregon ekzistencën e galeonëve të tjerë (nga të zakonshmim) që nuk bartnin rrema. :''Flota e Indive'' ishte një flotë anijesh tregtare që lundronin të mbrojtura nga 12 galeonë (të etiketuar si "''Los doce apóstoles''"). Konvoi përbëhej prej rreth 50 [[veliera]]sh.<ref name="Margry1867">{{cite book|author=Pierre Margry|publisher=Challamel aîné|lang=fr|url=https://books.google.al/books?id=M3_YOYQbIf4C&pg=PA217|title=Relations et mémoires inédits pour servir à l'histoire de la France dans les pays d'outre-mer|year=1867|pages=217–}}</ref> * [[1578]]: ''Nuestra Señora de la Concepción'', galeon spanjoll i etiketuar nga ekuipazhi i saj si ''Cacafuego'' për [[topi (armë)|topat]] e saj të fuqishëm.<ref>{{cite book|last=Little|first=Benerson|chapter=Spanish Galleons and Portuguese Carracks|title=Pirate Hunting: The Fight Against Pirates, Privateers, and Sea Raiders from Antiquity to the Present|url=https://archive.org/details/piratehuntingfig0000litt|year=2010|publisher=Potomac|lang=en|isbn=978-1-59797-291-8|page=[https://archive.org/details/piratehuntingfig0000litt/page/n164 145]|quote=I quajtur nga ekuipazhi i saj ''Cacafuego''... ''zjarr-dhjerësja''}}</ref> Ajo u kap nga Sir [[Francis Drake]] në vitin [[1579]] dhe i gjithë thesari i saj u çua në [[Mbretëria e Anglisë|Anli]]. Ajo bartëte thesare me monedha të prera në një vit nga spanjollët në [[Amerika|Amerikë]]. * [[1580]]: ''São Martinho'', galeon portugez, flamurmbajtësja e Alonso de Guzmán y Sotomayor, duka i VII-të i Medina Sidonias, komandanti i përgjithshëm i [[Armada Invencible|Armadës Invencible]]. * [[1582]]: ''San Mateo''. * [[1585]]: ''San Francisco II''. * [[1588]]: ''San Juan Bautista''. * [[1594]] Galeoni ''Sant Joan'' i ndërtuar në Lloret de Mar për të tregtuar me [[Aleksandria|Aleksandrinë]].<ref name="1792galiolloret">{{cite book|author=Antonio de Capmany y de Montpalau|year=1792|publisher=A. de Sancha|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=J79fAAAAcAAJ&pg=PA337|title=Memorias historicas sobre la marina: comercio y artes de l'antigua ciudad de Barcelona|pages=337–}}</ref> [[File:Galeón Andalucía Quebec City 02.jpg|thumb|354px|''El Galeón'', riprodhim i një galeoni spanjoll të shek. të XVII në [[Kebeku (qytet)|qytetin e Kebekut]] në v. 2016.]] * [[1622]]: ''Nuestra Señora de Atocha''. * [[1629]]: ''San Felipe''. * [[1698]]: Galeoni spanjoll ''San José'' i ndërtuar në vitin [[1698]] dhe i fundosur në vitin [[1708]]. * [[1731]]: Galeoni i gjerë ''Nuestra Señora del Pilar de Zaragoza'' në Kavite.<ref>{{cite book|author1=Jesús García|author2=Jesús García-del-Valle Y Gómez|date=2012|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=B3gNDiAdWdMC&pg=PT57|title=Retrato de un Navío|isbn=978-84-686-0824-2|publisher=Bubok|pages=57–}}</ref> * [[1732]]: "La Galga", galeon spanjoll me 50 topa. Ai u mbyt në vitin [[1750]] dhe, sipas legjendës, paraardhësit e [[poni|ponëve]], tashmë të famshëm, të ''Chincoteague-s notuan drejtë bregut nga kjo anije''.<ref>{{cite book|editor1=Roberta Garabello|editor2=Tullio Scovazzi|url=https://books.google.al/books?id=bwiGPr3XQrAC&pg=PA55|title=The Protection of the Underwater Cultural Heritage: Before and After the 2001 UNESCO Convention|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=2003|lang=en|isbn=978-90-411-2203-2|pages=55-56}}</ref><ref>{{cite book|author=Donald G. Shomette|year=2007|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=ttn82hcr6nUC&lpg=PA6|title=Shipwrecks, Sea Raiders, and Maritime Disasters along the Delmarva Coast, 1632–2004|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-8670-6|page=6}}</ref> * [[1743]]: Galeoni spanjoll ''Nuestra Señora de Covadonga'', do të kapej nga admirali anglez George Anson.<ref>{{cite book|author=W. H. Dilworth|publisher=B. Mecom|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=zwxhAAAAcAAJ&pg=PA95|title=Lord Anson's voyage round the world; performed in the years 1740, 41, 42, 43, and 44, etc|year=1760|pages=95–}}</ref><ref>{{cite book|editor=Ignacio Cumplido|year=1844|volume=4|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=g0Wx4zCNsG0C&pg=PA510|title=El museo mexicano o miscelánea de amenidades curiosas e instructivas|publisher=Ignacio Cumplido|pages=510–}}</ref><ref>{{cite book|author=Étienne Marchand|year=1797|publisher=Imprimerie de la Republique|url=https://books.google.al/books?id=plxCAAAAcAAJ&pg=RA4-PA280|title=Voyage autour du monde, pendant les années 1790, 1791 et 1792|lang=fr|pages=4–}}</ref> * [[1750]]: Galeoni spanjoll ''Santísima Trinidad'', i destinuar për tregtinë midis [[Filipinet|Filipineve]] dhe [[Meksika|Meksikës]]. * [[1815]]: Galeoni i fundi i [[Galeonët e Manilës|Manilës]].<ref>{{cite book|author=Keat Gin Ooi|title=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor|url=https://books.google.al/books?id=QKgraWbb7yoC&pg=PA537|year=2004|publisher=ABC-CLIO|lang=en|isbn=978-1-57607-770-2|pages=537–}}</ref> '''[[Mbretëria e Anglisë|Anglezë]]''' * [[1562]]: ''Triumph'', galeoni më i madh [[Elizabeta I|elizabetian]] ("galeon korsarie"); flamurtari i Sir Martin Frobisherit në Betejën kundër [[Armada Spanjolle|Armadës Invencible]]. * [[1573]]: ''HMS Dreadnought'' ("galeon korsarie"). * [[1577]]: ''[[Golden Hind]]'' ("galeon korsarie"), anija me të cilën [[korsari]]t anglez Sir [[Francis Drake]] [[lundrimi përreth botës|lundroi përqark botës]] në vitet [[1577]]–[[1580]].<ref name="Lace2013">{{cite book|author=William W. Lace|title=Sir Francis Drake|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=Rf1bAgAAQBAJ&pg=PT36|date=2013|publisher=Infobase Learning|isbn=978-1-4381-4867-0|pages=36–}}</ref> * [[1577]]: ''HMS Revenge'', një "galeon korsarie" i ndërtuar në vitin [[1577]], flamurtarja e Sir [[Francis Drake]] në Betejën me [[Armada Spanjolle|Armadën Invencible]] në vitin [[1588]]. Do të kapej nga një flotë spanjolle pranë [[Ishujt Azore|ishullit Flores]] të Azoreve në vitin [[1591]]; u fundos ndërsa po lundronte drejtë Spanjës. * [[1587]]: ''Ark Raleigh'' ("galeon korsarie"), u dizenjua dhe ndërtua nga Sir [[Walter Raleigh]]. Më vonë u zgjodh nga [[admirali]] anglez Lord Howard, për të qenë anija flamurtare e Flotës Angleze në luftën kundër [[Armada Spanjolle|Armadës Spanjolle]] në vitin [[1588]], duke e riermërtuar ''HMS Ark Royal''. * [[1588]]: ''Dainty'', anija me të cilën Sir Richard Hawkins u orvat të imitonte [[lundrimi përqark botës|lundrimin përreth botës]] së kushëririt të tij, [[Francis Drake]]. Ajo u kap nga [[Perandoria Spanjolle|spanjollët]] në Aksionin e Gjirit ''Atacames'' në vitin [[1594]] dhe shërbeu në Marinën Spanjolle të [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]] [[Oqeani Paqësor|Paqësore]], për mjaft vjetë. * [[1627]]: ''Merchant Royal''. '''[[Perandoria Portugeze|Portugezë]]''' * [[1534]]: ''São João Baptista'', i mbiquajtur ''Botafogo'', [[luftanija]] më e fuqishme në botë në kohën kur nisi lundrimin ([[1534]]) nga [[portugezët]]; u bë e famshme gjatë Pushtimit të Tunisit ([[1535]]), nën komandën e Luisit të Portugalisë, duka i Bejës. * [[1637]]: ''Santa Teresa'', galeon portugez, flamurtari i admiralit Lope de Hoces në Betejën e Downs, në vitin [[1639]]. * [[1650]]: ''Santa Luzia'', një galeon portugez i njohur për mundjen dy herë i vetëm, të një skuadre holandeze në vitin [[1650]]. Ajo ishte nën komandën e Bernardo Ramires Esquível. * [[1663]]: ''Padre Eterno'', galeon portugez i vënë në lundrim në vitin [[1663]]. Konsiderohej si anija më e madhe e kohës së saj, duke bartur 144 pjesë artilerie me një zhvendosje ujore prej 2,000&nbsp;tonësh. [[File:Adler von Lübeck. Drawing 01.jpg|thumb|347px|Galeoni ''Adler von Lübeck'' (1566).]] '''Të tjerë''' * [[1528]]: Galeoni i [[Venecia]]s.<ref name="Gould2011">{{cite book|author=Richard A. Gould|url=https://books.google.al/books?id=hIKUhgBcSacC&pg=PA216|date=2011|title=Archaeology and the Social History of Ships|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|isbn=978-1-139-49816-6|pages=216–}}</ref><ref name="Lane1992">{{cite book|author=Frederic Chapin Lane|lang=en|title=Venetian Ships and Shipbuilders of the Renaissance|url=https://books.google.al/books?id=mUhwzYs6A9cC&pg=PA63|date=1992|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-4514-7|pages=63–}}</ref> * [[1566]]: Galeoni ''Adler von Lübeck'', anija më e madhe e kohës së saj, kur u vu në punë në vitin [[1566]].<ref name="Bennett2009">{{cite book|author=Jenny Bennett|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=Imu9AwAAQBAJ&pg=PA92|title=Sailing into the Past: Learning from Replica Ships|date=2009|publisher=Seaforth Publishing|isbn=978-1-84832-013-0|pages=92–}}</ref><ref name="Cremer2014">{{cite book|author=Hans Agost Cremer|url=https://books.google.al/books?id=uavPAgAAQBAJ&pg=PA148|date=2014|publisher=BoD|lang=de|title=5000 Jahre Segelschiffe: Eine Entwicklungsgeschichte des Segelschiffes|isbn=978-3-95427-411-6|pages=148–}}</ref> * [[1607]]: Përkufizimi i galeonit nga Bartolomeo Crescenzio që e konsideron njëlloj si një [[nau]] më të madh dhe më të gjatë, me më shumë shpejtësi. Ndonjëherë shfaqet me direkë mexane dhe kundërmexane me vela latine. Direku kryesor dhe i përparmi kishin vela katrore.<ref name="Crescenzio1607">{{cite book|author=Bartolomeo Crescenzio|lang=it|url=https://books.google.al/books?id=5Nzyi4d1KSYC&pg=PA77|title=Nautica Mediterranea...|year=1607|publisher=Bartolomeo Bonfadino|pages=77–}}</ref> * [[1613]]: ''San Juan Bautista'' (fillimisht i quajtur ''Date Maru'', {{lang|ja|伊達丸}} në [[gjuha japoneze|japonisht]]). Ajo e përshkoi [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] nga [[Japonia]] deri në ''Spanjën e Re'' në vitin [[1614]]. Ishte një galeon i tipit spanjoll, të njohur në Japoni si ''nanban-sen'' ({{lang|ja|南蛮船}}). * [[1614]]: Përkufizimi i galeonit në librin e Pantero Panteras.<ref name="Pantera1614">{{cite book|author=Pantero Pantera|year=1614|publisher=Egidio Spada|lang=it|url=https://books.google.al/books?id=jLf6aI2E9rcC&pg=PA41|title=L'armata nauale, del capitan Pantero Pantera ...|pages=41–}}</ref> * [[1628]]: Galeoni holandez ''Batavia''.<ref>{{cite book|author1=Alan Sharpe|year=1997|url=https://books.google.al/books?id=8fEL2ay9z0sC&pg=PA1|author2=Vivien Encel|title=Murder!: 25 True Australian Crimes|publisher=Kingsclear Books Pty Ltd|lang=en|isbn=978-0-908272-47-1|pages=1–}}</ref> * [[1628]]: ''Vasa'', galeon i madh suedez. Galeoni i vetëm orgjinal që ruhet. Ai u fundos në vitin [[1628]], por u nxor nga deti në vitin [[1961]], për tu ruajtur si një anije muze. * [[1632]]: Galeoni francez ''La Couronne''.<ref>{{cite book|author=Auguste Jal|lang=fr|url=https://books.google.al/books?id=xZw_AAAAcAAJ&pg=PA399|title=Glossaire nautique: répertoire polyglotte de termes de marine anciens et modernes|year=1848|publisher=Firmin Didot|pages=399–}}</ref> <!-- hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Galeonë dhe modele të tyre</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=200px> File:FMIB 37037 Galion de Commerce, xve siecle (Dessin de Morei-Fatio).jpeg|Galeon tregtar i shek. të XV që ka edhe rrema, vizatim i Morel-Fatio File:15th century galleon.JPG|Ilustrim i një galeoni të shek. të XV në librin "'The Story of the Barbary Corsairs'' të Stanley Lane-Poole<ref>{{cite book|author=Stanley Lane-Poole|url=https://archive.org/details/barbarycorsairs01kellgoog|year=1890|title=The Story of the Barbary Corsairs|publisher=G. P. Putnam's Sons|lang=en}}</ref> File:Ottoman Galleon.jpg|Galeon osman me rrema, model i hershëm File:Adler von Lübeck. Model ship 04.jpg|Model i galeonit ''Adler von Lübeck'', 1567, flamurtari i Lidhjes Hanseatike File:Adler von Lübeck.jpg|Pikturë e galeonit ''Adler von Lübeck'' File:Livro dos Regimentos dos officiaes mecanicos da mui excelente e Sempre Leal Cidade de Lx.ª.png|Një galeon në ballinën e ''Livro dos Regimentos dos oficiais Mecânicos'' (1572), në Arkivin Bashkiak të Lisbonës File:Francis Drake's Ship Conquestofvirg00sams 0380.jpg|Vizatim i galeoni anglez të Francis Drake, ''Golden Hind, 1577 File:Golden Hind RMG B2588.tiff|Galeoni ''Golden Hind'' i Francis Drake, 1577, pikturë e George Robinson File:Golden Hinde, galleon, Southwark.jpg|Riprodhim i galeonit të famshëm të Francis Drake, Golden Hinde, 1577, Sauthvark, Londër, 2010 File:Galeon Revenge, 1577.jpg|Model i galeonit ''Revenge'', 1577, muzeu detar i Gdanskut File:Galeón San Francisco (1586).jpg|Galeoni spanjoll ''San Francisco'', 1586 File:Galeona.jpg|Galeon anglez, me gjasa ''Golden Hind'' File:JohnPine TheBurningAndCaptureOfTheSanSalvador.jpg|Kapja dhe djegja e galeonit të Miguel de Oquendos, ''San Salvador'', Beteja e Armada Invencible, 1588, pik. e John Pine File:Galeon Roter Löwe, 1597.jpg|Model i galeonit holandez ''Roter Löwe'', 1597, muzeu detar i Gdanskut File:Galleon Trinidade.jpg|Galeoni portugez ''Trinidade'', shek. XVI File:Galleons Fighting.jpg|Galeonë spanjollë në luftim, epoka e eksplorimeve, shek. XVI File:Kunsthistorisches Museum 07 07 2013 Galleon Joss Mayer.jpg|Skulpturë e një galeoni nga Joss Mayer, pjesëri argjend i praruar, fundi i shek. XVI, tani në Ulm, Kunsthistorisches Museum, Vjenë File:Galleons S. Matheus & S. Martim.jpg|Galeonët San Matheus dhe San Martim File:Museo storico navale (Venice) venez. Galeone.jpg|Model galeoni venecian, shek. XVI, Museo storico navale, Venecie File:Galeon wenecki, II poł. XVI w.jpg|Galeon venecian i shek. të XVI, muzeu detar i Gdanskut File:Venedig-galeone-16jh.jpg|Model druri i një galeoni venecian, shek. XVI, Museo Storico Navale, Venecie File:Spanish Galleon Firing its Cannon.jpg|Pikturë e një galeoni spanjoll duke hapur zjarr me topat e pasëm, vitet 1590, pikt. e Cornelis Verbeeck File:Kunsthistorisches Museum 07 07 2013 Galleon 2.jpg|Model galeoni, skulpturë e gjysmës së dytë të shek. të XVI, Gjermani, argjend i praruar, smalt dhe perla, Kunsthistorisches Museum, Vjenë File:Galleon-spanish.jpg|Model druri i një galeoni spanjoll, Museo Storico Navale di Venezia, shek. XVI File:A galley engaging a galleon Kaart van enige eilanden van de Molukken Moluccae insulae celeberrimae.png|Hollësi nga një harte e madhe, ku shihet një galerë që lufton një galeon në perëndim të ishullit të Ternates File:Navire Royale.jpg|Vizatim i një galeoni francez të ndërtuar në Holandë, 1626, nga Hendrik Hondius File:Regalskeppet Vasa av Björn Landström.jpg|Pikturë e galeonit suedez ''Vasa'', 1627, pikt. e Björn Landström File:Fo183451 002DIG.jpg|Maket në shkallën 1:10 i galeonit ''Vasa'', Muzeu Vasa File:Galeón Vasa, maqueta, Aldo Persano.jpg|Maket e galeonit suedez ''Vasa'', 1627, Muzeu Vasa, 1997 File:De BATAVIA voor de film onderweg als de NIEUW HOORN (03).jpg|Riprodhim i galeonit holandez ''Batavia'', 1628, gjatë një xhirimi File:Mauritius - Detail uit Het uitzeilen van een aantal Oost-Indiëvaarders van Hendrick Cornelisz Vroom (1600).jpg|Galeon i Indisë Lindore pranë Mauritiusit, fill. i shek. të XVII, pikt. e Hendrick Cornelisz Vroom File:De haven van Amsterdam (Der Seehafen von Amsterdam) 1630, Hendrick Cornelisz. Vroom.png|Piktura e Hendrick Cornelisz Vroom, 1630, ''Limani i Amsterdamit'', ku në të majtë shihet një flajbot, ndërsa në të djathtë një galeon File:Friderich (ship, 1649) - cropped.png|Pikturë e galeonit danez ''Friderich'', 1649 File:Friderich (ship, 1649).jpg|Vizatim i galeonit danez ''Friderich'', 1649 File:Martin amigo-nuestra señora de la concepcion animas-santoña 1690.jpg|Galeoni ''Nuestra Señora de la Concepción y de las Ánimas'', 1690, pikturë e Martín Amigo File:Plano del galeón Nuestra Señora de la Mar, que naufragó en el golfo de la Bermuda.jpg|Plani i galeonit ''Nuestra Señora de la Mar'', 1695 File:Marine Willem van de Velde d. Ä. Lille 2.jpg|Vizatim anijesh holandeze, shek. XVII, nga Willem van de Velde i Vjetri File:Patate galion.jpg|Pikturë anonime e një galeoni, shek. XVII File:Natural Beauty - El Galeon Andalucia (2e4c8cb4-6573-4702-adb3-6439465e1782).jpg|Riprodhim i galeonit spanjoll ''Andalucia'', shek. XVII, duke lundruar në Fort Pulaski, Xhorxhia, ShBA File:Galeón Andalucía Quebec City 02.jpg|Riprodhim i galeonit ''Andalucia'', shek. XVII, në [[Kebeku (qytet)|Kebek]], 2016 File:El Galeon Replica Ship 01A (9437419402).jpg|Galeoni ''Andalucia'' File:Galeón Andalucía 2010-09-19 Keelung 25.jpg|Imtësi e bompresit të galeonit ''Andalucia'' File:Galeon Ofiara Abrahama, 1719.jpg|Model i galeonit ''Flijimi i Abrahamit'', 1719, muzeu detar i Gdanskut File:Galeone, nach González Cabrera Bueno 1734.jpg|Galeon i vizatuar nga González Cabrera Bueno, 1734, Manila File:Calligraphic Galleon A.D. 1766 – 67.jpg|Pikturë e një galeoni kaligrafik, 1766, pikturë e Abdul Kadir Hisarit File:Calligraphic Galleon, 1766 AD.jpg|Pikturë e një galeoni kaligrafik, 1766 File:Galeon.svg|Vizatim i një galeoni spanjoll të shek. të XVIII File:Galeão "Santa Luzia".jpg|Galeoni ''Santa Luzia'' prej 360 tonësh dhe 30 pjesë artilerie File:Pormenor do Chafariz D'El Rei, Lisboa (1) - Jul 2008.jpg|Reliev galeoni në Chafariz d'El Rei, 1830, Lisbonë File:Pormenor do Chafariz D'El Rei, Lisboa (4) - Jul 2008.jpg|Reliev galeoni në Chafariz d'El Rei, 1830, Lisbonë File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Replica's van een VOC galjoen en van het stadhuis te Batavia ter gelegenheid van de Pasar Gambir TMnr 60048732.jpg|Riprodhim i një galeoni të VOC të bashkisë së Batavias, 1938 File:French galleon model.jpg|Model druri i një galeoni francez, Museo Storico Navale, Venecie File:More rope than is probably necessary.jpg|Rrjeti i litarëve lidhës të një galeoni të riprodhuar spanjoll, shek. XVIII File:Dragon, Gdynia, 20090705, 3.jpg|''MS Dragon'', një riprodhim i stilizuar i galeonit me pesë direkë gjatë ''Tall Ships' Races'' në [[Gdynia]] (2009) File:Ashinoko lake @Hakone (3058518927).jpg|Riprodhim i një galeoni, duke lundruar në liqenin Ashinoko, Japoni, 2008 File:Dragon, Gdynia, 20090705, 2.jpg|''MS Dragon'' në [[Gdynia]], 2009 File:GDYNIA, AB. 053.JPG|Hollësi e pupës tepër të stilizuar të galeonit ''MS Dragon'' File:The famous "Neptune" (4008800414).jpg|Galeoni ''Neptune'' i përdorur nga Roman Polanski në filmin Pirates, 1986, tani në Gjenova File:Neptune galleon genova2.jpg|Riprodhim i galeonit ''Neptune'' në portin e tij bazë në [[Gjenova]] File:Galleon Neptune 05.JPG|Kështjella e pasme e galeonit ''Neptune'' parë nga ura File:Neptune galleon genova1.jpg|Figura e prorit të galeonit ''Neptune'' File:Halle (Saale), Halloren Schokoladenmuseum, Modell einer Galeone.jpg|Model i një galeoni, Halloren Schokoladenmuseum, [[Hale (Sale)]], [[Saksonia Anhalt]] File:Galleon - panoramio (1).jpg|Galeon i riprodhuar në Gdansk, 2007 File:Galleon in Whitby Waters - geograph.org.uk - 528333.jpg|Galeon duke lundruar në Whitby Waters, 2006 File:Gdańsk Dwór Artusa 04.jpg|Model galeoni në Gdansk File:Galleon ship that sails thru the Singapore river.png|Galeon duke lundruar në lumin e Singaporit, 2022 File:LEGO spanische Galeone 1.jpg|Model galeoni spanjoll me lego, 2008 </gallery> |} == Shiko edhe == * [[Veliera]] * [[Karavela]] * [[Nau]] * [[Karraka]] * [[Epoka e Lundrimit me Vela]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Republikat Detare]] * [[Eksplorimet Detare Portugeze]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Shkenca Nautike Portugeze]] * [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë]] * [[Armadat Portugeze të Indisë]] * [[Armada Spanjolle]] * [[Galeonët e Manilës]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Peripli]] * [[Portolanët]] * [[Historia Detare]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Fuqia Detare]] * [[Thalasokracia]] * [[Lundrimi përqark botës]] * [[Lundrimi fenikas përqark Afrikës]] ==Shpjegime== <references group="Shpjegimi"/> == Referime == <references/> == Bibliografia == {{refbegin|40em}} * {{cite book|last=Adams|first=Jonathan|title=A maritime archaeology of ships: innovation and social change in medieval and early modern Europe|url=https://archive.org/details/maritimearchaeol0000adam|publisher=Oxbow Books|year=2013|lang=en|location=Oksford, UK|isbn=978-184217297-1}} * {{cite book|author=U. Alertz|lang=de|title=Vom Schiffbauhandwerk zur Schiffbautechnik: die Entwicklung neuer Entwurfs- und Konstruktionsmethoden im italienischen Galeerenbau (1400–1700)|year=1991|publisher=Kovač|isbn=3-925630-56-2|place=Hamburg}} * {{cite book|author=Michele Amari|title=La guerra del Vespro Siciliano|year=1843|url=https://books.google.al/books?id=rocCRktvT78C|publisher=Tipografia Elvetica|lang=it}} * {{cite book|author=Michele Amari|year=1938|title=Storia dei Musulmani di Sicilia|url=https://books.google.al/books?id=4zPTAAAAMAAJ|publisher=R. Prampolini|lang=it}} * {{cite book|author1=Adam Anderson|author2=William Combe|year=1801|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=90sfAQAAMAAJ|title=An Historical and Chronological Deduction of the Origin of Commerce: From the Earliest Accounts. Containing an History of the Great Commercial Interests of the British Empire ...|publisher=J. White}} * {{cite book|author=Roger Charles Anderson|title=Combat Ships Oars: From the Classical Era to the Advent of Steam|url=https://archive.org/details/oaredfightingshi0000ande|year=1962|publisher=Angus Books|lang=en|isbn=0-85242-471-X|place=Londër}} * {{cite journal|author=Mariano González Arnao|title=A prueba de piratas|issue=61|journal=La aventura de la Historia|publisher=Arlanza Ediciones|date=nëntor 2003|lang=es}} * {{cite book|author=Mathew Baker|editor=Richard Barker|year=1985|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=l6JL9hhN6U0C|title=Frangments From the Pepysian Library|publisher=UC Biblioteca Geral 1|place=Koimbra}} * {{cite book|author=Joao da Gama Pimentel Barata|publisher=Junta de Investigações do Ultramar|title=O traçado das naus e galleões portugueses de 1550–80 a 1640|year=1970|url=https://books.google.al/books?id=QiUUAQAAMAAJ|lang=pt}} * {{cite book|author=Jenny Bennett|date=18 qershor 2009|publisher=Seaforth Publishing|url=https://books.google.al/books?id=Imu9AwAAQBAJ|title=Sailing into the Past: Learning from Replica Ships|lang=en|isbn=978-1-84832-013-0}} * {{cite book|last=Black|first=Jeremy|lang=en|title=The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: Renaissance to Revolution, 1492-1792|publisher=[[Cambridge University Press]]|url=https://books.google.com/books?id=neUKEvaYPZYC|date=28 mars 1996|access-date=18 shtator 2024|isbn=978-0-521-47033-9}} * {{cite book|author1=Parïs Bonnefoux|author2=De Bonnefoux|lang=fr|title=Dictionaire de marine à voiles|year=1999|publisher=Editions du Layeur}} * {{cite book|author=Giovan Pietro Cagnola|year=1842|publisher=Gio. Pietro Vieusseux|url=https://books.google.al/books?id=kUDOj0ejLdsC|title=Archivio storico italiano ossia raccolta di opere e documenti finora inediti o divenuti rarissimi riguardanti la storia d'Italia: Cronache milanesi scritte da Giovan Pietro Cagnola, Giovanni Andrea Prato e Giovan Marco Burigozzo ora per la prima volta pubblicate|lang=it}} * {{cite book|author=Charles Du Fresne Du Cange|year=1826|publisher=Verdière|url=https://books.google.al/books?id=MIE2AAAAMAAJ|lang=fr|title=Histoire de l'empire de Constantinople zous les empereurs français jusqu'a la conquête des Turcs}} * {{cite book|author=Fray Bartolomé de las Casas|editor1=Feliciano Ramírez de Arellano Fuensanta del Valle|editor2=José León Sancho Rayón|title=Historia de las Indias|volume=3|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=Ksx6AAAAMAAJ|year=1875|publisher=Imprenta de Miguel Ginesta}} * {{cite book|editor1=Ceccardo Roccatagliata Ceccardi|editor2=Giovanni Monleone|year=1930|url=https://books.google.al/books?id=HrEZAQAAMAAJ|title=Annali genovesi di Caffaro e dei suoi continuatori: Jacopo d'Oria|publisher=Municipio di Genova|lang=it}} * {{cite book|author=Hans Agost Cremer|date=6 shkurt 2014|publisher=BoD – Books on Demand|url=https://books.google.al/books?id=uavPAgAAQBAJ|lang=de|title=5000 Jahre Segelschiffe: Eine Entwicklungsgeschichte des Segelschiffes|isbn=978-3-95427-411-6}} * {{cite book|author=Bartolomeo Crescenzio|publisher=Bartolomeo Bonfadino|lang=it|url=https://books.google.al/books?id=5Nzyi4d1KSYC|year=1607|title=Nautica Mediterranea Di Bartolomeo Crescentio Romano. All' Illustriss... Card. Aldobrandino... Et un Portolano di tutti i porti da stantiar Vascelli...}} * {{cite book|editor=Ignacio Cumplido|year=1844|volume=4|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=g0Wx4zCNsG0C|title=El museo mexicano o miscelánea de amenidades curiosas e instructivas|publisher=Ignacio Cumplido}} * {{cite book|author=Juan Dameto|title=Historia general del Reino de Mallorca|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=qHVfRQiqSUYC|year=1841|publisher=Imprenta Nacional a cargo de D. Juan Guasp y Pascual}} * {{cite book|author=W. H. Dilworth|year=1760|publisher=B. Mecom|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=zwxhAAAAcAAJ|title=Lord Anson's voyage round the world; performed in the years 1740, 41, 42, 43, and 44, etc}} * {{cite web|author=F. C. Domingues|work=Navegações Portuguesas|title=Galeão|url=http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html|lang=pt|access-date=15 prill 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218114018/http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html|url-status=dead|archive-date=18 shkurt 2017}} * {{cite book|author=John France|date=28 shkurt 2008|publisher=BRILL|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=ozmwCQAAQBAJ|title=Mercenaries and Paid Men: The Mercenary Identity in the Middle Ages|isbn=978-90-474-3261-6}} * {{cite book|editor1=Roberta Garabello|editor2=Tullio Scovazzi|year=2003|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=bwiGPr3XQrAC&pg=PA55|title=The Protection of the Underwater Cultural Heritage: Before and After the 2001 UNESCO Convention|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=978-90-411-2203-2}} * {{cite book|author1=Jesús García|author2=Jesús García-del-Valle Y Gómez|date=22 maj 2012|url=https://books.google.al/books?id=B3gNDiAdWdMC|title=Retrato de un Navío|lang=es|publisher=Bubok|isbn=978-84-686-0824-2}} * {{cite book|author=Nicolas Ghersi|title=Le pays mentonnais à travers les actes notariés à la fin du Moyen âge|url=https://books.google.al/books?id=J_9nAAAAMAAJ|publisher=Société d'art et d'histoire du Mentonnais|year=2004|lang=ca}} * {{cite book|author=Carlos Gómez-Centurión|year=1990|title=La Armada Invencible|lang=es|publisher=Editorial Anaya|url=https://books.google.al/books?id=NQnwPQAACAAJ|series=Biblioteca Básica de Historia -Monografías-|isbn=978-84-2073-813-0|place=Madrid}} * {{cite journal|author=Francisco Fernández González|title=Los barcos de la conquista: Anatomía de un proto-galeón de Indias. Reconstitución conjetural del ''Exvoto de Utrera''|journal=Monte Buciero|date=janar 2000|url=https://www.scribd.com/document/135458453/|issue=4|lang=es|issn=1138-9680|page=17-59}} * {{cite book|last=Grenier|first=Robert|editor1-last=Grenier|editor1-first=Robert|editor2-last=Bernier|editor2-first=Marc-Andre|editor3-last=Stevens|editor3-first=Willis|title=The Underwater Archaeology of Red Bay|volume=3. The 24M Hull|date=2007|publisher=Parks Canada|lang=en|isbn=978-066019652-7|place=Otava}} * {{cite book|author=Richard A. Gould|title=Archaeology and the Social History of Ships|url=https://books.google.al/books?id=hIKUhgBcSacC|date=29 prill 2011|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|isbn=978-1-139-49816-6}} * {{cite book|author=Jacqueline Guiral-Hadziiossif|title=Valence, port méditerranéen au XVe siècle: 1410-1525|url=https://books.google.al/books?id=u2kMc1hSCfQC|year=1986|publisher=Publications de la Sorbonne|lang=fr|isbn=978-2-85944-125-8}} * {{cite book|author=Jean Benoit Héron|title=Ces Bateaux qui ont découvert le monde|year=2013|publisher=Le Chasse Marée – Glénat|lang=fr|isbn=978-2-7234-9734-3|place=Douarnenez dhe Grenoble}} * {{cite book|author1=R. Humble|author2=M. Bergin|title=A 16th century galleon|url=https://archive.org/details/16thcenturygalle0000humb|editor=Hemel Hempstead|year=1993|publisher=Simon & Schuster|lang=en|series=Inside story series|isbn=0-7500-1339-7}} * {{cite book|contribution=Consejo Real de las Indias|year=1596|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=OE9fAAAAcAAJ|title=Libro ... de provisiones, cedulas, capitulos, de ordenanças, instruciones, y cartas, libradas y despachadas ... por sus Magestades de los señores Reyes Catolicos don Fernando y doña Ysabel y Emperador don Carlos ... y doña Iuana su madre, y Catolico Rey don Felipe ... tocantes al buen gouierno de las Indias y administracion de la justicia en ellas (etc.)|publisher=Imprenta Real}} * {{cite book|author=Auguste Jal|year=1848|publisher=Firmin Didot|lang=fr|url=https://books.google.al/books?id=xZw_AAAAcAAJ|title=Glossaire nautique: répertoire polyglotte de termes de marine anciens et modernes}} * {{cite book|author=Peter Kirsch|year=1990|title=The Galleon: the great ships of the Armada era|url=https://books.google.al/books?id=JnosAAAAYAAJ|publisher=Conway Maritime|lang=en|isbn=0-85177-546-2|place=Londër}} * {{cite book|author=William W. Lace|title=Sir Francis Drake|date=tetor 2013|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=Rf1bAgAAQBAJ|publisher=Infobase Learning|isbn=978-1-4381-4867-0}} * {{cite book|author=Frederic Chapin Lane|lang=en|title=Venetian Ships and Shipbuilders of the Renaissance|url=https://books.google.al/books?id=mUhwzYs6A9cC|date=shtator 1992|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-4514-7}} * {{cite book|author=Kris E. Lane|title=Pillaging the Empire: Piracy in the Americas 1500–1750|url=https://archive.org/details/trent_0116405270582|year=1998|publisher=M. E. Sharpe|lang=en}} * {{cite book|author=Stanley Lane-Poole|title=The Story of the Barbary Corsairs|lang=en|url=https://archive.org/details/barbarycorsairs01kellgoog|year=1890|publisher=G. P. Putnam's Sons}} * {{cite book|author1=Henry George Liddell|author2=Robert Scott|lang=en, grc|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dgaleo%2Fs|title=An Intermediate Greek-English Lexicon|year=1940|author3=Henry Stuart Jones|others=Roderick McKenzie|publisher=Claredon Press|via=Perseus Digital Library|series=Greek and Roman Materials}} * {{cite book|author=Joseph de Veitia Linage|year=1672|publisher=Blas|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=nWZTAAAAcAAJ|title=Norte de la contratacion de las Indias Occidentales}} * {{cite book|last=Little|first=Benerson|lang=en|chapter=Spanish Galleons and Portuguese Carracks|title=Pirate Hunting: The Fight Against Pirates, Privateers, and Sea Raiders from Antiquity to the Present|url=https://archive.org/details/piratehuntingfig0000litt|year=2010|publisher=Potomac|location=Uashington, DC|isbn=978-1-59797-291-8}} * {{cite book|author1=Antonio Rubió y Lluch|author2=Maria Teresa Ferrer i Mallol|lang=ca|url=https://books.google.al/books?id=25pZibNOs0MC|title=Diplomatari de l'Orient català (1301-1409): col•lecció de documents per a la història de l'expedició catalana a Orient i dels ducats d'Atenes i Neopàtria|year=2001|publisher=Institut d'Estudis Catalans|isbn=978-84-7283-612-9}} * {{cite book|author=Tommaso Locatelli|year=1837|publisher=Tipi del Gondoliere|url=https://books.google.al/books?id=uSxLAAAAcAAJ|title=L'Appendice della Gazzetta di Venezia: Prose scelte|lang=it|volume=1}} * {{cite journal|editor=Jean Lopez|title=100 armes qui ont fait l'histoire|journal=Guerres & histoire|publisher=Mondadori France|volume=1. Hors-série|date=1 korrik 2016|lang=fr|url=https://www.kiosquemag.com/titres/guerres-histoire-hors-serie/sommaire/1|issn=2115-967X|pages=60-71}} * {{cite book|editor1=Frederich Schwartz y Luna|year=1894|editor2=Francesch Carreras y Candi|url=https://books.google.al/books?id=4R4NAQAAIAAJ|title=Manual de novells ardits: vulgarment apellat Dietari del antich consell barceloní ... Publicat per acort y á despesas del Excm. Ajuntament constitucional é iniciat per los ilustres senyors regidors D. Frederich Schwartz y Luna y D. Francesch Carreras y Candi en comissió del mateix excelentíssim Ajuntament|lang=ca|others=Consell de Cent Jurats, Barcelona (Spanjë)|publisher=Henrich y companyia}} * {{cite book|author=Teresa Ferrer Mallol|year=1997|editor1=Manuel González|url=https://medievalistas.es/wp-content/uploads/attachments/01089.pdf|chapter=El Comercio Catalan en Andalucía a Fines del Siglo XV|title=La Península Ibérica en la era de los descubrimientos, 1391-1492|editor2=Isabel Montes|editor3=Antonio Claret|publisher=Acta Historica et Archaeologica Mediaevalia|lang=es|place=Sevilje|pages=421-52}} * {{cite book|author=F. Serrano Mangas|year=1992|title=Función y evolución del galeón en la carrera de Indias|publisher=Editorial MAPFRE|lang=es|isbn=84-7100-285-X|volume=9|series=Colección Mar y América|place=Madrid}} * {{cite book|author=Albert C. Manucy|title=Pedro Menéndez de Avilés, Captain General of the Ocean Sea|year=1992|publisher=Pinapple Press|lang=en}} * {{cite book|author=Étienne Marchand|publisher=Imprimerie de la Republique|lang=fr|url=https://books.google.al/books?id=plxCAAAAcAAJ|year=1797|title=Voyage autour du monde, pendant les années 1790, 1791 et 1792: précédé d'une introduction historique: auquel on a joint des recherches sur les Terres Australes de Drake, et un examen critique du voyage de Roggeween; avec cartes et figures: par C. P. Claret Fleurieu}} * {{cite book|author=Pierre Margry|year=1867|publisher=Challamel aîné|lang=fr|url=https://books.google.al/books?id=M3_YOYQbIf4C|title=Relations et mémoires inédits pour servir à l'histoire de la France dans les pays d'outre-mer: Tirés des archives du Ministére de la marine et des colonies}} * {{cite book|editor1=Joan Pau Martí|editor2=Joseph Llopis|year=1704|lang=ca|url=https://books.google.al/books?id=xzteAAAAcAAJ|title=Constitutions y altres drets de Cathalunya Compilats en Virtut del Capitol de Cort LXXXII...|publisher=Collegi d'Advocats de Barcelona}} * {{cite book|author=Antonio de Capmany y de Montpalau|year=1792|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=J79fAAAAcAAJ|title=Memorias historicas sobre la marina: comercio y artes de l'antigua ciudad de Barcelona. Publicadas por disposicion y a expensas de la Real junta y consulado de comercio de la misma ciudad|author2=Antonio de Capmany Surís y de Montpalau|others=Real Junta de Comercio, Barcelona (Spanjë)|publisher=Imprenta de Don Antonio de Sancha}} * {{cite book|author=Keat Gin Ooi|year=2004|publisher=ABC-CLIO|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=QKgraWbb7yoC|title=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor|isbn=978-1-57607-770-2}} * {{cite book|author=Pantero Pantera|year=1614|publisher=Egidio Spada|lang=it|url=https://books.google.al/books?id=jLf6aI2E9rcC|title=L'armata nauale, del capitan Pantero Pantera ...: diuisa in doi libri ... ; con vn vocabolario, nel quale si dichiarano i nomi, & et le voci marinaresche. Et con due tauole, l'vna de i capitoli, & et l'altra delle materie dell'opera ...}} * {{cite book|author=Georg Heinrich Pertz|title=Cafari et continuatorum annales Januenses|url=https://books.google.al/books?id=oTIKshhAbkQC|year=1862|publisher=Hahn|lang=la}} * {{cite book|last=Phillips|first=Carla Rahn|editor1-last=Gardiner|editor1-first=Robert|date=1994|editor2-last=Unger|editor2-first=Richard W.|lang=en|chapter=The Caravel and the Galleon|title=Cogs, Caravels and Galleons: the sailing ship, 1000-1650|publisher=Conway Maritime Press|location=Londër|isbn=085177560-8}} * {{Cite book|last=Quintela|first=Inácio da Costa|title=Anais da Marinha Portuguesa|lang=pt|url=https://books.google.com/books?id=0ftRAAAAcAAJ|year=1839|publisher=Lisbon Academy of Sciences|location=Lisbonë}} * {{cite journal|author=António Manuel Fernandes da Silva Ribeiro|title=Os Navios e as Técnicas Náuticas Atlânticas Nos Séculos XV e XVI: Os Pilares da Estratégia 3C|lang=pt|url=http://www.revistamilitar.pt/artigo.php?art_id=667|date=gusht–shtator 2011|journal=Revista Militar|pages=995-1022|url-status=dead|archive-date=7 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131107180747/http://www.revistamilitar.pt/artigo.php?art_id=667#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|access-date=13 maj 2025}} * {{Cite journal|author=Fabio Romanoni|title=Guerra e navi sui fiumi dell'Italia settentrionale (secoli XII-XIV)|url=https://www.academia.edu/21463521/|lang=it|journal=Archivio Storico Lombardo|volume=134|date=2008|access-date=5 mars 2019}} * {{Cite book|author=Fabio Romanoni|year=2023|lang=it|publisher=CLUEB|url=https://www.academia.edu/100479472/|title=La guerra d’acqua dolce. Navi e conflitti medievali nell’Italia settentrionale|isbn=978-88-31365-53-6|place=Bolonjë}} * {{cite book|author=Ángeles Masiá de Ros|year=1994|publisher=Editorial CSIC - CSIC Press|url=https://books.google.al/books?id=z6u09PD6kQoC|lang=es|title=Relación castellano-aragonesa desde Jaime II a Pedro el Ceremonioso|isbn=978-84-00-07446-3}} * {{cite book|author=J. Rutland|year=1988|title=A galleon|editor=M. Connaty|publisher=Kingfisher|lang=en|edition=i 2-të i rishikuar|isbn=0-86272-327-2|place=Londër}} * {{cite book|author1=Alan Sharpe|year=1997|author2=Vivien Encel|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=8fEL2ay9z0sC|title=Murder!: 25 True Australian Crimes|publisher=Kingsclear Books Pty Ltd|isbn=978-0-908272-47-1}} * {{cite book|author=Donald G. Shomette|publisher=Johns Hopkins University Press|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=ttn82hcr6nUC|title=Shipwrecks, Sea Raiders, and Maritime Disasters along the Delmarva Coast, 1632–2004|year=2007|isbn=978-0-8018-8670-6}} * {{cite book|author=Pero Tafur|editor=Marco Jimenez de la Espada|year=1874|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=AqUnFfL2yCMC|title=Andanças e viajes de Pero Tafur por diversas partes del mundo avidos (1435-1439)|publisher=Imprenta de Miguel Ginesta|orig-year=1457|place=Madrid}} * {{cite book|author=Timothy R. Walton|year=2002|publisher=Pineapple Press|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=1cW22CKF2UMC|title=The Spanish Treasure Fleets|isbn=978-1-56164-261-8}} {{refend}} ==Lidhje të jashtme== * {{Commons category|category:Galleons|Galeonët}} * [https://www.worldhistory.org/Galleon/ Galleon - World History Encyclopedia] * [http://rgssamachupicchu.blogspot.com.au/2016/05/action-off-cartagena-1708-oil-by-samuel.html the wreck of the San José, 1708. Royal Geographical Society of South Australia] * [https://web.archive.org/web/20070927025904/http://www.greatgridlock.net/Sqrigg/squrig2.html The Development of the Full-Rigged Ship From the Carrack to the Full-Rigger] * [https://traslaultimafrontera.com/que-es-un-galeon/ Los galeones, características y vida] [[Kategoria:Anije të shekullit të XV]] [[Kategoria:Anije të shekullit të XVI]] [[Kategoria:Lloje anijesh]] [[Kategoria:Anije sipas llojit]] [[Kategoria:Anije tregtare]] [[Kategoria:Luftanije]] [[Kategoria:Lundrim]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Perandoria Spanjolle]] [[Kategoria:Perandoria Portugeze]] [[Kategoria:Perandoria Britanike]] [[Kategoria:Perandoria Koloniale Hollandeze]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] [[Kategoria:Forcë detare]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Tregti ndërkombëtare]] 8255hom8esjm3ah6y7jzmujfxr48jp0 0 378930 2978465 2974373 2026-05-07T21:12:47Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978465 wikitext text/x-wiki {{Short description|Anije tregtare spanjolle që lidhnin Manilën me Akapulkon, 1565–1815}} {{Infobox ngjarje | title = Galeón de Manila | image = Reception of the Manila Galleon by the Chamorro in the Ladrones Islands, ca. 1590.jpg |image_size=396px | caption = Galleon i Manilës (rr. v. 1590 ''Boxer Codex'') | also_known_as = Nao de China ose Galeón de Acapulco<ref name="fmn">{{cite web|publisher=Fundación Museo Naval|lang=es|url=https://www.fundacionmuseonaval.com/el-galeon-de-manila-la-ruta-espanola-que-unio-tres-continentes.html#|title=El Galeón de Manila. La ruta española que unió tres continentes|access-date=4 gusht 2023}}</ref> | native_name = {{lang|es|Galeón de Manila}}, {{lang|tl|Galeon ng Maynila}} | english_name = Manila galleon | duration = Nga v. 1565 deri në v. 1815 (250 vjetë) | venue = Midis [[Manila|Manilës]] dhe [[Akapulko]]s | location = Spanja e Re ([[Perandoria Spanjolle]])<br/>([[Meksika]] e tanishme) | motive = Itinerar tregtare nga [[Inditë Lindore Spanjolle|Inditë Lindore]] në [[Kolonizimi spanjoll i Amerikës|Amerikë]] | organisers = [[Hapsburgët|Kurora Spanjolle]] }} '''Galeonët e Manilës''' ({{lang|es|Galeón de Manila}}; {{lang|tl|Galeon ng Maynila}}) i referohen anijeve tregtare [[Perandoria Spanjolle|spanjolle]] që lidhnin [[Filipinet]] në [[Inditë Lindore Spanjolle]] me [[Meksika|Meksikën]] (Spaja e Re), përgjatë [[Oqeani Paqësor|Oqeanit Paqësor]]. Anijet kryenin një ose dy udhëtime vajtje-ardhje në vit midis porteve të [[Manila|Manilës]] dhe [[Akapulko]]s nga fundi i [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] deri në fillim të [[shekulli XIX|shekullit të XIX]].<ref>{{cite book|author=Glyn Williams|year=1999|title=The Prize of All the Oceans|publisher=Viking|lang=en|isbn=0-670-89197-5|page=4}}</ref> Termi "Galeon i Manilës" mund ti referohet edhe itinerarit tregtar midis Manilës dhe Akapulkos në vetvete, që funksionoi nga viti [[1565]] deri në vitin [[1815]].<ref name="fmn"/> '''Itinerari tregtar i Galeonëve të Manilë''' u përurua në vitin [[1565]], pasi frati augustin dhe lundërtari Andrés de Urdaneta, kreu i pari ''tornaviaje'' ose udhëtimin e kthimit nga [[Filipinet]] në [[Meksika|Meksikë]]. Urdaneta dhe Alonso de Arellano kryen udhëtimet e para të suksesshme vajtje-ardhje atë vit, duke shfrytëzuar Rrymën Kuroshio. [[Galeoni|Galeonët]] niseshin nga Kavite, në Gjirin e Manilës, në fund të [[qershori]]t ose javën e parë të [[korriku]]t, duke lundruar përmes Paqësorit Verior dhe duke mbërritur në [[Akapulko]] midis [[marsi]]t dhe [[prilli]]t të vitit tjetër kalendarik. Rruga e kthimit nga Akapulkoja kalonte përmes [[gjerësia gjeografike|gjerësive]] të ulta pranë [[ekuatori]]t, duke ndaluar në Ishujt Mariane, pastaj duke lundruar drejtë përmes Ngushticës San Bernardino, pranë Kepit Espiritu Santo në Ishullin e Samarit dhe pastaj në Gjirin e Manilës dhe duke ankoruar prapë pranë Kavites nga [[qershori]] ose [[korriku]].<ref name="fmn"/><ref name="Hayes"/> Tregtia duke përdorur "''Itinerarin e Urdanetës''" zgjati deri në vitin [[1815]], kur shpërtheu Lufta Meksikane e Pavarësisë. Shumica e këtyre galeonëve ndërtoheshin dhe ngarkoheshin në [[kantieri detar|kantierët]] e Kavites, duke përdorur [[druri i fortë|drurë të fortë]] vendas, si ''tiku filipinas'', me [[vela]] të prodhuara në ''Ilocos'', ndërsa direkët dhe litarët të bërë me kërpin e Manilës, rezistent ndaj kripës. Shumica dërrmuese e ekuipazhit të galeonëve përbëheshin nga vendas [[Filipinasit|filipino]]; shumë prej të cilëve ishin bujq, fëmijë rruge, ose endacakë të rekrutuar me forcë në shërbim si detarë. Oficerët dhe anëtarët e tjerë profesionistë të ekuipazhit zakonisht ishin spanjollë (një përqindje e madhe e të cilëve ishin me prejardhje [[Baskët|baske]]). [[Galeoni|Galeonët]] ishin anije shtetërore dhe kështu kostoja e ndërtimit dhe mirëmbajtjes së tyre bartej nga Kurora Spanjolle.<ref name="Hayes"/><ref name="La Follette">{{cite journal|last1=La Follette|first1=Cameron|last2=Deur|first2=Douglas|last3=Gonzalez|first3=Esther|lang=en|title=The Galleon's Final Journey: Accounts of Ship, Crew, and Passengers in the Colonial Archives|journal=Oregon Historical Quarterly|volume=119|date=2018|url=https://pdxscholar.library.pdx.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1180&context=anth_fac|issue=2|doi=10.5403/oregonhistq.119.2.0210|pages=210–249}}</ref> [[File:Manila-Accapulco galleon trade route, showing onward route to Spain.png|thumb|left|422px|Itinerari tregtar i galeonëve Manila-Akapulko, duke paraqitur rrugën e vazhduar për në Spanjë]] Galeonët më së shumiti bartnin ngarkesa sendesh luksi kineze dhe të vendeve të tjera aziatike, në shkëmbim për [[argjendi]]n e Botës së Re. Çmimet e argjendit në [[Azia|Azi]] ishte në mënyrë thelbësore, më të lartë sesa në [[Amerika|Amerikë]], duke çuar në një mundësi arbitrazhi për Galeonët e Manilës. Çdo hapsirë në galeonë ishte e mbushur në mënyrë të ngjeshur me ngarkesa, madje edhe hapsirat jashtë si kuvertat, kabinat dhe depot e artilerisë. Në raste të skajshme, ata tërhiqnin barka të mbushura me mallra të tjera. Ndërsa kjo e bënte udhëtimin të ngadaltë (që ndonjëherë çonte në mbytjen e anijeve ose përmbysjen e tyre), marzhi i fitimit ishte aq i lartë sa praktikohej në mënyrë të zakonshme.<ref name="Hayes"/> Këto mallra përfshinin [[fildishi]]n [[india]]n dhe gurë të çmuar, [[mëndafshi|mëndafsh]] dhe [[porcelani|porcelan]] kinez, karafila indonezianë nga Ishujt Moluke, [[kanella|kanellë]], [[xhenxhefili|xhenxhefil]], llakeri, tapete dhe [[parfumi|parfume]] nga e gjithë [[Azia]]. Gjithashtu, skllevër (të njohur kolektivisht si {{lang|es|chinos}}) nga pjesë të ndryshme të Azisë (kryesisht skllevër të sjellë nga tregjet portugeze dhe robërit myslimanë nga konflikti Spanjollo–Maur) transportoheshin gjithashtu nga tregjet e skllevërve të [[Manila|Manilës]] në [[Meksika|Meksikë]].<ref name="Sejias">{{cite book|last1=Seijas|first1=Tatiana|title=Asian slaves in colonial Mexico: from Chinos to Indians|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2014|lang=en|isbn=978-110706312-9}}</ref> Vendas të lirë [[Filipinasit|filipino]] mërguan në Meksikë nëpërmjet [[galeoni|galeonëve]] (duke përfshirë ekuipazhin e galeonëve që hidhej nga anija), duke përfshirë shumën e të vendosurve të lirë aziatikë ({{lang|es|chinos libres}}) në Meksikë, veçanërisht në rajonet afër porteve të Galeonëve të Manilës.<ref name="Carrillo">{{cite web|last=Carrillo|first=Rubén|url=http://www.raco.cat/index.php/asiademica/article/download/286846/375066|title=Asia llega a América. Migración e influencia cultural asiática en Nueva España (1565-1815)|lang=es|work=raco.cat|publisher=Asiadémica|access-date=19 dhjetor 2016|archive-date=21 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221104552/http://www.raco.cat/index.php/asiademica/article/download/286846/375066|url-status=dead}}</ref><ref name="Sejias"/> Itinerari nxiti gjithashtu shkëmbimet kulturore që u dhanë formë identiteteve dhe kulturës së vendeve të përfshira.<ref name="fmn"/> Galeonët e Manilës në Spanjën e Re njiheshin në mënyrë informale si '''''La Nao de China''''' (''Anijet e Kinës'') pasi ata bartnin kryesisht mallra kineze të transportuar nga [[Manila]].<ref name="Hayes">{{cite journal|last=Hayes|first=John D.|title=The Manila Galleons|lang=en|url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1934/december/manila-galleons|journal=United States Naval Institute Proceedings|date=1934|volume=60|issue=12|page=382}}</ref><ref>{{cite book|editor=Salvador Bernabéu Albert|year=2013|title=La Nao de China, 1565-1815. Navegación, comercio e intercambios culturales|publisher=Universidad de Sevilla|lang=es|isbn=978-844721537-9}}</ref><ref>{{cite web|title=La Nao de China: The Spanish Treasure Fleet System|url=https://www.guampedia.com/la-nao-de-china-the-spanish-treasure-fleet-system/|website=Guampedia|date=4 nëntor 2015|lang=en|access-date=14 shtator 2020}}</ref><ref>{{cite journal|last=Stampa|first=Manuel Carrera|title=La Nao de la China|journal=Historia Mexicana|date=1959|volume=9|issue=1|jstor=25134990|url=https://www.jstor.org/stable/25134990|lang=es|pages=97–118}}</ref> Itinerari i Galeonëve të Manilës është një shembull i hershëm i [[globalizimi]]t, duke përfaqësuar një rrugë tregtare nga [[Azia]] që kalonte për në [[Amerika|Amerikë]], duke lidhur në këtë mënyrë, të gjithë kontinentet e botës në tregtinë globale të [[argjendi]]t.<ref>{{cite book|author1=Dennis O. Flynn|author2=Arturo Giráldez|title=China and the Birth of Globalization in the 16th Century|url=https://archive.org/details/chinabirthofglob0000flyn|year=2010|publisher=Ashgate Publishing|lang=en}}</ref> [[File:Iberian mare clausum claims.svg|thumb|372px|Pretendimet Iberike të ''[[Mare clausum]]'' gjatë [[epoka e zbulimeve|epokës së zbulimeve]]]] Në vitin [[2015]], [[Filipinet]] dhe [[Meksika]] nisën përgatitjet për futjen e Itinerarit Tregtar të Galeonëve Manila–Akapulko në [[UNESCO]] [[Vende të trashëgimisë botërore|Listën e trashëgimisë botërore]] me mbështetje nga [[Spanja]], që ka sugjeruar gjithashtu futjen tre-vendëshe të arkivave të Galeonëve Manila–Akapulko në Kujtesën e Rregjistrit Botëror të [[UNESCO]]-s. == Historia == {{see also|Epoka e zbulimeve|Shkencat Nautike Iberike 1400-1600|Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600}} === Zbulimi i rrugës === {{see also|Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë|Ekspedita e Magelanit}} Në vitin [[1521]], një [[Ekspedita e Magelanit|ekspeditë spanjolle]] e drejtuar nga [[Ferdinand Magelani]] lundroi në perëndim përmes [[Oqeani Paqësor|Paqësorit]] duke përdorur [[pasatet]] me drejtim perëndimor. Ekspedita zbuloi Ishujt Mariane dhe [[Filipinet]], duke i pretenduar ato për [[Spanja|Spanjën]]. Megjithëse Magelani u vra nga vendasit e komanduar nga Lapulapu, gjatë Betejës së Maktanit në Filipine, një nga anijet e tij, ''[[Victoria (anije)|Victoria]]'', kreu udhëtimin e kthimit në Spanjë duke vijuar drejtë [[Hemisfera Perëndimore|perëndimit]]. [[File:Puerto de Acapulco Boot 1628 (cropped).png|left|372px|thumb|[[Akapulko]] në v. [[1628]], destinacioni [[meksika]]n i Galeonëve të Manilës]] Për tu vendosur dhe për të tregtuar me këta ishuj nga [[Amerika]], ishte i nevojshëm një itinerar detar drejtë lindjes dhe kthimit. Anija ''Trinidad'', që u përpoq ta kryente këtë pak vite më vonë, dështoi. Në vitin [[1529]], Álvaro de Saavedra Cerón gjithashtu u orvat të lundronte drejtë lindjes nga [[Filipinet]], pur nuk mundi ti gjente ''anti-[[pasatet]]'' përgjatë [[Oqeani Paqësor|Paqësorit]]. Në vitin [[1543]], Bernardo de la Torre gjithashtu dështoi. Në vitin [[1542]], gjithësesi, Juan Rodríguez Cabrillo ndihmoi në shtrimin e rrugës nëpërmjet lundrimit në veri nga [[Meksika]] për të eksploruar brigjet e Paqësorit, duke arritur pak në veri të paralelit të 38-të, në lumin Rus në Kaliforni. Frustrimi i këtyre dështimeve paraqitet në një letër të dërguar në vitin [[1552]] nga [[India Portugeze|Goa Portugeze]] nga misionari spanjoll [[Françesk Saveri|Francisko Ksavier]] Simão Rodrigues, duke i kërkuar që të mos përpiqeshin flota të tjera itinerarin Spanja e Re–Azia Lindore, përndryshe ato do të humbisnin.<ref name="Pereira">{{cite journal|date=2008|author=José Manuel Pereira Fernández|title=Andrés de Urdaneta: ''In memoriam'' en el quinto centenario de su nacimiento|journal=Revista de Historia Naval|url=https://armada.defensa.gob.es/archivo/mardigitalrevistas/rhn/2008/2008102.pdf|issue=102|language=es|publisher=Ministria e Mbrojtjes (Spanjë)|issn=0212-467-X|access-date=19 nëntor 2020|page=16}}</ref> Letra përmendet te {{cite book|author1=I. Rodríguez Rodríguez|title=Andrés de Urdaneta, agustino. En carreta sobre el Pacífico|author2=J. Álvarez Fernández|date=1991|language=es|page=181}} Megjithë dështimet e mëparshme, lundërtari Andrés de Urdaneta, i bindi me sukses zyrtarët spanjollë në Spanjën e Re, se një itinerar tregtar Filipine-Meksikë ishte i parapëlqyer ndaj alternativave të tjera. Ai argumentoi kundër tregtisë së drejtpërdrejtë midis [[Spanja|Spanjës]] dhe [[Filipinet|Filipineve]] përmes [[Ngushtica e Magelanit|Ngushticës së Magelanit]] mbi bazën se klima do ta bënte kalimin përmes ngushticës vetëm gjatë verës dhe në këtë mënyrë anijet do të kishin nevojë të dimëronin në një port më verior. Parapëlqimi i tij për Meksikën në vend të një itinerari më të shkurtër tokësor përmes Dariénit mendohet se ka të bëjë me lidhjet e tij me Pedro de Alvaradon.<ref>{{Cite journal|last=Onetto Pavez|first=Mauricio|title=Geopolítica americana a escala global. El estrecho de Magallanes y su condición de "pasaje-mundo" en el siglo XVI|journal=Historia|doi=10.4067/S0717-71942020000200521|volume=53|issue=2|year=2020|language=es|doi-access=free|pages=521–559}}</ref> [[File:Andres Urdaneta Tornaviaje.jpg|thumb|379px|Itinerari tregtar verior i përdorur nga Galeonët e Manilës]] Tregtia e Galeonëve [[Manila]]–[[Akapulko]] më në fund nisi kur lundërtarët spanjollë, Alonso de Arellano dhe Andrés de Urdaneta zbuluan itinerarin drejtë lindjes për tu kthyer në vitin [[1565]]. Duke lundruar si pjesë e ekspeditës së komanduar nga Miguel López de Legazpi, për të pushtuar [[Filipinet]] në vitin [[1564]], Urdanetës i ishte dhënë detyra për të gjetur itinerarin e kthimit.<ref>{{cite book|author=Thomas J. Osborne|publisher=John Wiley & Sons|url=https://books.google.al/books?id=oqFtdhdbt7UC&pg=PA30|title=Pacific Eldorado: A History of Greater California|year=2013|lang=en|isbn=978-1-4051-9454-9|pages=30–31}}</ref> Duke arsyetuar se [[pasatet]] e [[Oqeani Paqësor|Paqësorit]] mund të zhvendosen në një vorbull si erërat e [[Oqeani Atlantik|Atlantikut]], ata lundruan në veri, duke shkuar gjatë gjithë rrugës në veriun e paralelit të 38-të, pranë brigjeve lindore të [[Japonia|Japonisë]], para se të kapnin erërat perëndimore që do ti kthenin ata prapë përgjatë Paqësorit. Ai drejtoi një anije që e përfundoi lundrimin drejtë lindjes në 129 ditë; kjo shënoi hapjen e Tregtisë së Galeonëve të Manilës.<ref>{{cite book|author=Thomas J. Osborne|url=https://books.google.com/books?id=oqFtdhdbt7UC&pg=PA31|title=Pacific Eldorado: A History of Greater California|publisher=John Wiley & Sons|year=2013|lang=en|isbn=978-1-4051-9454-9|page=31}}</ref> Duke arritur bregun perëndimor të [[Amerika Veriore|Amerikës Veriore]], anija e Urdanetës, ''San Pedro'', e preku bregun afër Ishullit Santa Catalina, [[Kalifornia|Kaliforni]], atëherë i ndjekur nga vija bregdetare në jug të San Blasit dhe më vonë në [[Akapulko]], duke mbërritur në 8 tetor [[1565]].<ref name="pg18">{{cite book|author=Derek Hayes|year=2001|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=0Z26YL407SkC&pg=PA152|title=Historical atlas of the North Pacific Ocean: maps of discovery and scientific exploration, 1500–2000|publisher=Douglas & McIntyre|isbn=978-155054865-5|page=18}}</ref> Shumica e ekuipazhit të tij vdiq gjatë udhëtimit të gjatë fillestar, për të cilin nuk kishte furnizime të mjaftueshme. Arellano, i cili ndërmorri një itinerar më jugor, tashmë kishte mbërritur. [[Korsari]] anglez [[Francis Drake]] gjithashtu e arriti bregun [[kalifornia]]n, në vitin [[1579]]. Pasi kapi anijet spanjolle ''Nuestra Señora de la Concepción'', të drejtuar për në [[Manila]], Drake u kthye në veri, duke shpresuar të haste një tjetër anije thesari spanjolle, që vinte nga jugu gjatë kthimit të saj nga [[Manila]] për në [[Akapulko]]. Ai dështoi në lidhje me këtë, por bëri një prentendim anglez diku në bregun verior të Kalifornisë. Megjithëse rregjistri i anije dhe ditarë të tjerë kanë humbur, vendndodhja zyrtarisht e pranuar tashmë quhet Gjiri i Drejkut, në Point Reyes, në jug të Kepit Mendocino.<ref group="Shpjegimi">Vendi i strehimit të Drejkut e filloi shqyrtimin e tij nga ''National Park Service'' (NPS) në vitin [[1994]], duke nisur kështu një studim 18-vjeçar të vendndodhjeve të mundshme të Drejkut. Vendodhja e parë e përmendur për të shënuar ''Nova Albionin'' (emërtimi nga Drejku i vendit) në Strehimin e Drejkut si një vend emblematik kombëtar historik u mundësua nga NPS më 1 janar [[1996]]. Si pjesë e shqyrtimeve të tyre, NPS mori komente të pavarura, konfidenciale nga historianët profesionistë. Stafi i NPS-ë konkludoi se vendstrehimi i Drejkut është "me shumë gjasa" dhe "me më shumë gjasa" vend-zbarkimi i Drejkut. ''National Park System Advisory Board Landmarks Committee'' kërkoi komente publike mbi portin e ''Nova Albion Historic and Archaeological District Nomination'' dhe mori më shumë se dy dyzina letra mbështetjeje dhe asnjë kundërshtim. Në takimin e komitetit më 9 nëntor [[2011]], në [[Uashington D.C.]], përfaqësuesit e qeverisë së Spanjës, ''National Oceanic and Atmospheric Administration'' dhe kongresmenja Lynn Wolsey të gjithë folën në favor të nominimit: nuk pati kundërshtime. Stafi dhe presidenti i ''Drake Navigators Guild'', Edward Von der Porten, bëri prezantimin. Nominimi u mbështet fuqimisht nga anëtari i komitetit Dr. James M. Allan, arkeolog dhe komiteti si i tërë, që e miratoi nominimin njëzëri. ''National Park System Advisory Board'' kërkoi komente të mëtejshme publike mbi nominimin, por nuk u morën komente të mëtejshme. Në takimin e bordit më 1 dhjetor [[2011]], në [[Florida]], nominimi u shqyrtua më tej: bordi e miratoi nominimin njëzëri. Më 16 tetor [[2012]], sekretari i brendshëm Ken Salazar, nënshkroi nominimin dhe më 17 tetor [[2012]], ''Drakes Bay Historic and Archaeological District'' u shpall formalisht si një vend i ri kombëtar emblematik historik.</ref><ref name="nps.gov">{{Cite web|title=Drakes Bay Historic and Archaeological District|url=http://www.nps.gov/nhl/Fall11Noms/DrakesBayES.pdf|publisher=National Park Service|lang=en|access-date=28 shtator 2015|url-status=dead|archive-date=22 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222133454/http://www.nps.gov/nhl/Fall11Noms/DrakesBayES.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|title=Drakes Bay Historic and Archaeological District|publisher=National Historic Landmark Nomination|url=http://www.nps.gov/nhl/Fall11Noms/RedactedDrakesBay.pdf|access-date=28 shtator 2015|url-status=dead|archive-date=22 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222133455/http://www.nps.gov/nhl/Fall11Noms/RedactedDrakesBay.pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=University of California Archaeological Site Survey Record, Mrn-230|lang=en|url=http://www.winepi.com/NHLDrakesBay9-8-11.doc|access-date=23 shkurt 2019|format=DOC|work=winepi.com|archive-date=25 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525082727/http://www.winepi.com/NHLDrakesBay9-8-11.doc|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=A Brief History of Scholarship Relating to Drake's Port of Nova Albion|url=http://www.winepi.com/NHLAppendices9-8-11.doc|format=DOC|work=winepi.com|lang=en|access-date=24 shkurt 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525082728/http://www.winepi.com/NHLAppendices9-8-11.doc|archive-date=25 maj 2017}}</ref><ref>{{cite web|work=winepi.com|lang=en|url=http://www.winepi.com/NHLAppendices9-8-11a.doc|title=National Historic Landmarks Property Name: Drakes Bay Historic and Archeological District|format=DOC|access-date=24 shkurt 2019|url-status=dead|archive-date=25 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525082730/http://www.winepi.com/NHLAppendices9-8-11a.doc}}</ref><ref>{{cite web|date=8 shtator 2011|website=Federal Register|url=https://www.federalregister.gov/documents/2011/09/08/2011-22904/landmarks-committee-of-the-national-park-system-advisory-board-meeting|title=Landmarks Committee of the National Park System Advisory Board Meeting|lang=en|access-date=23 shkurt 2019}}</ref><ref>{{Cite journal|date=29 shtator 2011|title=Meeting of the National Park System Advisory Board|journal=Federal Register|volume=76|issue=189|lang=en|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2011-09-29/html/2011-25046.htm|access-date=23 shkurt 2019|publisher=National Park Service, Department of Interior|pages=60526-60527}}</ref><ref>{{cite web|work=doi.gov|date=17 tetor 2012|lang=en|url=https://www.doi.gov/news/pressreleases/Interior-Designates-27-New-National-Landmarks|title=Interior Designates 27 New National Landmarks|access-date=23 shkurt 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=The Drake Navigators Guild Press Release|url=http://www.winepi.com/DNG8.htm|access-date=21 shkurt 2013|work=winepi.com|lang=en|url-status=dead|archive-date=17 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161017021036/http://www.winepi.com/DNG8.htm}}</ref> Nga [[shekulli XVIII]], u kuptua se një rrugë më pak veriore ishte e mjaftueshme kur i afrohej brigjeve të [[Amerika Veriore|Amerikës Veriore]], dhe detarët e galeonëve drejtoheshin qartë nëpër brigjet shkëmbore dhe shpesh me mjegull të [[Kalifornia|Kalifornisë]] veriore dhe qëndrore. Sipas [[historiani]]t William Lytle Schurz, «''Ata përgjithësisht e kryenin zbarkimin e tyre mjaft poshtë brigjeve, diku midis Point Koncepshën dhe Kept San Lucas... Në fund të fundit, ato ishin në mënyrë të shquar anije tregtare, dhe sipërmarrja e eksplorimit qëndron jashtë fushës së tyre, megjithëse zbulimet rastësore ishin të mirëpritura''».<ref name="Schurz1917">{{cite journal|author=William Lytle Schurz|date=1917|title=The Manila Galleon and California|url=https://archive.org/stream/jstor-30234744/30234744|journal=Southwestern Historical Quarterly|volume=21|issue=2|lang=en|pages=107-08}}</ref> Motivimi i parë për eksplorimet tokësore të [[Kalifornia|Kalifornisë]] së tanishme ishte për të gjetur stacione të mundshme qëndrimi për Galeonët e lodhur të Manilës gjatë pjesës së fundit të udhëtimit të tyre. Propozimet e hershme arritën pak, por në vitin [[1769]], Ekspedita Portola vendosi [[porti|porte]] në [[San Diego]] dhe Monterej (që u bë qendra administrative e [[Kalifornia|Alta California]]-s), duke mundësuar [[limani|limane]] të sigurta për Galeonët që ktheheshin nga Manila. === Galeonët e Manilës dhe Kalifornia === Monterey, California, ishte rreth dy muaj dhe tre javë nga [[Manila]] në [[shekulli XVIII|shekullin e XVIII]], dhe galeonët prireshin të qëndronin aty 40 ditë, para se të mbërrinin në [[Akapulko]]. Galeonët ndalonin në Monterejin e vendbanimit të hershëm spanjoll të Kalifornisë, në vitin [[1769]]; Megjithatë, vizitat u bënë të rregullta midis viteve [[1777]] dhe [[1794]], pasi kurora i urdhëroi galeonët të ndalonin në Monterej.<ref>{{Cite book|last=Schurz|first=William L.|title=The Manila Galleon|date=1939|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=4YRDAAAAIAAJ|publisher=E. P. Dutton}}</ref> === Tregtia === [[File:16th century Portuguese Spanish trade routes.png|thumb|left|408px|E bardha përfaqëson itinerarin e Galeonëve të Manilës në Paqësor dhe flotën spanjolle në Atlantik. (Bluja përfaqëson [[Armadat Portugeze të Indisë|itinerarët portugezë]]).]] Tretia me [[Dinastia Ming|Kinën Ming]] nëpërmjet [[Manila|Manilës]] shërbente si një burim madhor të ardhurash për [[Perandoria Spanjolle|Perandorinë Spanjolle]] dhe si një burim thelbësor të ardhurash për kolonët spanjollë në Ishujt [[Filipinet|Filipine]]. Galeonët e përdorur për tregtinë midis Lindjes dhe Perëndimit ndërtoheshin nga artizanë filipinas.<ref>{{Cite web|last=Medillo|first=Robert Joseph P.|date=19 qershor 2015|website=Rappler|url=https://www.rappler.com/voices/ispeak/forgotten-history-polistas-galleon-trade|lang=en|title=Forgotten history? The polistas of the Galleon Trade}}</ref> Deri në vitin [[1593]], dy ose më shumë anije niseshin çdo vit nga secili port.<ref>{{cite book|author=William L. Schurz|year=1939|title=The Manila Galleon|url=https://archive.org/details/bwb_S0-EKV-759|publisher=E. P. Dutton|lang=en|page=[https://archive.org/details/bwb_S0-EKV-759/page/192 193]}}</ref> Tregtia e Manilës u bë aq fitimprurëse sa tregtarët e [[Sevilja|Seviljes]] iu lutën mbretit [[Filipi II i Spanjës]] për të mbrojtur [[monopoli]]n e ''Casa de Contratación'' me bazë në Sevilje. Kjo çoi në kalimin e një dekreti në vitin [[1593]], që vendoste një kufi prej dy anijesh që do të lundronin çdo vit nga secili port, me një të mbajtur rezervë në [[Akapulko]] dhe një në [[Manila]]. U miratua edhe një "''armada''", ose eskortë e armatosur me [[galeoni|galleonë]]. Si rrjedhojëe përpjekjeve zyrtare për të kontrolluar tregtinë e galeonëve, kontrabanda dhe nënraportimi i anijeve të ngarkuara u kthye në një fenomen të gjerë.<ref name="CharlesMann">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IqaMEWNvsJQC|author=Charles C. Mann|year=2011|title=1493: Uncovering the New World Columbus Created|publisher=Random House Digital|lang=en|isbn=978-030759672-7|pages=123–163}}</ref> Tregtia e galeonëve furnizohej nga tregtarët gjerësisht nga zonat e portit të Fuxhianit, si Kuanzhou, siç dhe paraqitet në Hartën Selden, dhe Juegang (porti i vjetër i Haiçengut në Zhangzhou, Fuxhian),<ref>{{cite book|last=Brook|first=Timothy|year=1998|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=YuMcHWWbXqMC|title=The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China|publisher=University of California Press|isbn=0-520-21091-3|pages=205}} * {{cite book|author=Charles C. Mann|title=1493: Uncovering the New World Columbus Created|url=https://books.google.com/books?id=IqaMEWNvsJQC|year=2011|publisher=Random House Digital|lang=en|isbn=978-0-307-59672-7|pages=149–50}}</ref> që udhëtuan në [[Manila]] për tu shitur hispanikëve [[erëzat|erëza]], [[porcelani|porcelan]], [[fildishi|fildish]], llakerina, veshje të përpunuara [[mëndafshi]] dhe sende të tjera të çmuara. Ngarkesat varionin nga një udhëtim në tjetrin, por shpesh përfshinin mallra nga e gjithë [[Azia]]: xhadë, [[dylli|dyll]], [[baruti|barut]] dhe [[mëndafshi|mëndafsh]] nga [[Kina]]; ambër, [[pambuku|pambuk]] dhe sixhade nga [[India]]; [[erëzat]] nga [[Indonezia]] dhe [[Malajzia]]; dhe një larmi mallrash nga [[Japonia]], pjesa spanjolle e të ashtuquaturës tregti nanban, duke përfshirë [[erashka luftarake japoneze]], arkëza, ekrane të palosshëm të pikturuar, porcelan dhe llakerina.<ref name="Mejia"/> [[File:Selden map.jpg|thumb|Harta Selden, një hartë tregtare që paraqet rrugëy tregtare me epiqendrën e tyre midis Quanzhout dhe [[Manila|Manilës]] dhe [[Filipinet]] Spanjolle, atëherë përgjatë [[Lindja e Largët|Lindjes së Largët]]]] Gjithashtu, skllevër me origjina të ndryshme, duke përfshirë [[Afrika Lindore|Afrikën Lindore]], [[India Portugeze|Indinë Portugeze]], sulltanatet myslimane të [[Azia Juglindore|Azisë Juglindore]], dhe [[Inditë Lindore Spanjolle|Filipinet Spanjolle]], transportoheshin nga [[Manila]] dhe shiteshin në Spanjën e Re. Skllevërit afrikanë kategorizoheshin si ''negros'' ose ''cafres'' ndërsa skllevërit me origjinë aziatike quheshin ''chinos''. Mungesa e raporteve të hollësishme e bënë të vështirë të vlerësohet numri i përgjithshëm i skllevërve të transportuar ose përpjesëtimet e skllevërve nga secili rajon.<ref>{{cite book|author=Tatiana Seijas|publisher=[[Cambridge University Press]]|url=https://books.google.com/books?id=d-DGAwAAQBAJ|title=Asian Slaves in Colonial Mexico: From Chinos to Indians|date=2014|lang=en|isbn=978-1-139-95285-9}} * {{cite web|last1=Rose|first1=Christopher|date=13 janar 2016|title=Episode 76: The Trans-Pacific Slave Trade|url=https://15minutehistory.org/2016/01/13/episode-76-the-trans-pacific-slave-trade/|access-date=13 janar 2016|website=15 Minute History|publisher=University of Texas at Austin|lang=en}}</ref> Galeonët transportonin mallra për tu shitur në [[Amerika|Amerikë]], përkatësisht në Spanjën e Re dhe [[Peruja|Peru]], ashtu si dhe në tregjet evropiane. Tregtia e [[Azia Lindore|Azisë Lindore]] funksiononte së pari mbi një standard [[argjendi]] për shkak të përdorimit të lingotave prej argjendi nga [[Dinastia Ming|Kina Ming]] si mjet shkëmbimi. Si e tillë, mallrat silleshin kryesisht me argjend të nxjerë nga Spanja e Re dhe Potosí.<ref name="CharlesMann"/> Ngarkesat mbërrinin në [[Akapulko]] dhe barteshin në mënyrë tokësore përgjatë [[Meksika|Meksikës]]. Varganë mushkash do ti bartnin mallrat përgjatë Rrugës së Kinës nga Akapulko në fillim për në qendrën administrative të [[Qyteti i Meksikës|Meksikos]], pastaj vijonin te porti i Verakruzit në [[Gjiri i Meksikës]], ku ngarkoheshin në flotën spanjolle të thesarit për tu dërguar në [[Spanja|Spanjë]]. Transporti mallrave përgjatë tokës nga bartësit, strehimi i udhëtarëve dhe lundërtarëve në hane nga hanxhinj, dhe furnizimi i udhëtimeve të gjata me ushqime dhe furnizime të tjera mundësohej nga ''haciendas'' para nisjes nga Akapulko ndihmonin për të nxitur ekonominë e Spanjës së Re.<ref name="Seijas">{{Cite journal|last=Seijas|first=Tatiana|date=2016|journal=Colonial Latin American Review|lang=en|url=https://doi.org/10.1080/10609164.2016.1180787|volume=25|issue=1|title=Inns, mules, and hardtack for the voyage: the local economy of the Manila Galleon in Mexico|issn=1060-9164|doi=10.1080/10609164.2016.1180787|s2cid=163214741|pages=56–76}}</ref> Tregtia e mallrave dhe shkëmbimet e njerëzve nuk kufizoheshin vetëm për [[Meksika|Meksikën]] dhe [[Filipinet]], pasi [[Guatemala]], [[Panamaja]], [[Ekuadori]] dhe [[Peruja]] shërbyen gjithashtu si rrjedha shtesë të asaj kryesore midis Meksikës dhe Filipineve.<ref>{{Cite journal|last=Schottenhammer|first=Angela|date=2019|lang=en|title=Connecting China with the Pacific World|url=https://www.academia.edu/44625493/|journal=Orientierungen: Zeitschrift zur Kultur Asiens|volume=31|pages=144–145}}</ref> [[File:GoodsManilaGalleonSanDiego.JPG|thumb|left|345px|Shembull i mallrave të sjellë nëpërmjet Galeonëve të Manilës në Akapulko]] Rreth 80% e mallrave të bartura nga [[Akapulko]]ja për në [[Manila]] ishin nga [[Amerika]] – [[argjendi|argjend]], koçinila, fara, [[Patatja e ëmbël|patate të ëmbla]], [[misri|misër]], [[domatja|domate]], [[duhani|duhan]], [[qiqra]], [[çokollata|çokollatë]] dhe kakao, fara [[shalqiri|shalqiri]], rrush, dhe fiq. 20% i mbetur ishin mallra transportuara nga [[Evropa]] dhe [[Afrika veriore]], si [[vera (pije)|verëra]] dhe [[vaji i ullirit|vaj ulliri, si dhe sende metalike si armë, doreza dhe shporë.<ref name="Mejia">{{cite journal|last1=Mejia|first1=Javier|date=2019|url=https://nyuad.nyu.edu/content/dam/nyuad/academics/divisions/social-science/working-papers/2019/0023.pdf|journal=Working Paper|title=The Economics of the Manila Galleon|publisher=New York University|lang=en|volume=23}}</ref> Ky itinerar Paqësori ishte alternativa e udhëtimit perëndimor përgjatë [[Oqeani Indian|Oqeanit Indian]], dhe përreth [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepit të Shpresës së Mirë]], që i ishte rezervuar [[Portugalia|Portugalisë sipas [[Traktati i Tordesillas|Traktatit të Tordesillas]]. Ai gjithashtu shmangte ndalimin në porte të kontrolluara nga fuqitë konkuruese si [[Perandoria Portugeze|Portugalia]] dhe [[Perandoria Koloniale Hollandeze|Hollanda]]. Që nga ditët e hershme të eksplorimeve, Spanja e dinte se [[Amerika|kontinenti Amerikan]] ishte shumë më i ngushtë përgjatë [[Kanali i Panamasë|Istmi i Panamasë]] sesa përmes [[Meksika|Meksikës]]. Ata u përpoqën të vendosjen një kalim të rregullt tokësor aty, por xhungla e dendur dhe sëmundjet tropikale si ethet e verdha dhe [[malaria]] e bënin atë jo praktik. Duheshin të paktën katër muaj për të lundruar përgjatë [[Oqeani Paqësor|Oqeanit Paqësor]] nga [[Manila]] në [[Akapulko]] dhe galeonët ishin lidhja kryesore midis [[Filipinet|Filipineve]] dhe kryeqytetit nënmbretëror të [[Qyteti i Meksikës|Meksikos]] dhe kështu për në Spanjën vetë. Shumë të ashtuquajtur "kastilas" ose hispanik në Filipine, në fakt ishin me origjinë meksikane, dhe kultura hispanike e Filipineve është ndikuar nga kulturat spanjolle, dhe në veçanti meksikane.<ref>{{cite book|author=Rudy P. Guevarra|year=2007|title=Mexipino: A History of Multiethnic Identity and the Formation of the Mexican and Filipino Communities of San Diego, 1900–1965|publisher=University of California|lang=en|isbn=054912286-9}}</ref> Ushtarët dhe të vendosurit e rekrutuar nga [[Meksika]] dhe [[Peruja]] mbildheshin gjithashtu në [[Akapulko]], para se të dërgoheshin për tu vendosur në ''presidios-t'' (kështjella ose/dhe burgje) e Filipineve.<ref>{{cite book|author=Eva Maria Mehl|year=2016|title=Forced Migration in the Spanish Pacific World|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|page=235}}</ref> Madje edhe pas periudhës së galeonëve, dhe në kohën kur [[Meksika]] më në fund fitoi pavarësinë e saj, dy vendet vijuan akoma të tregtonin, përveç një pushimi të shkurtër gjatë Luftës Spanjo–Amerikane. Në [[Manila]], siguria e përshkimit të oqeanit i besohej virgjëreshës ''Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga'' në meshat e zhvilluara nga kryepeshkopi i Manilës. Nëse ekspedita ishte e suksesshme, udhëtarët duhet të shkonin te kisha ''La Ermita'' për të bërë homazhe dhe për të blatuar arë, xhevahire ose bixhu nga vendet hispanike për imazhin e virgjëreshës. Në këtë mënyrë virgjëresha do të ermërtohej "''Mbretëresha e Galeonëve''". Tronditjet ekonomike si rrjedhojë e mbërritjes së argjendit Spanjo-Amerikan në Kinë ishte ndër faktorët që çoi në fundin e [[Dinastia Ming|Dinastisë Ming]]. === Fundi i galeonëve === Në vitin [[1740]], si pjesë e ndryshimeve administrative të Reformave Burbone, Kurora Spanjolle filloi të lejonte përdorimin e anijeve të regjistruara ose ''navíos de registro'' në Paqësor. Këto anije udhëtonin vetëm, jashtë sistemit të konvojeve të galeonëve. Ndërsa këto udhëtime të vetme nuk do ta zëvendësonin menjëherë sistemin e galeonëve, ato ishin më efiçente dhe më të afta për të shmangur kapjen nga Marina Mbretërore e [[Britania e Madhe|Britanisë së Madhe]].<ref>{{Cite book|last1=Burkholder|first1=Mark A.|date=2019|title=Colonial Latin America|url=https://archive.org/details/coloniallatiname0000burk_y9g7|last2=Johnson|first2=Lyman L.|publisher=[[Oxford University Press]]|oclc=1015274908|lang=en|isbn=978-0-19-064240-2}}</ref> [[File:Spanish_Galleon.jpg|right|thumb|334px|Galeon spanjoll]] Në vitin [[1813]], ''Cortes de Cádiz'' dekretoi ndërprerjen e itinerarit dhe vitin pasues, me fundin e Luftës Gadishullore, Ferdinandi VII i Spanjës e ratifikoi shpërbërjen. Anija e fundit që mbërriti në [[Manila]] ishte ''San Fernando'' ose ''Magallanes'', që arriti e zbrazët, pasi ngarkesa e saj kishte qenë konfiskuar në Meksikë.<ref name="fmn"/> Tregtia e galeonëve Manila–Akapulko përfundoi në vitin [[1815]], pak vjet para se [[Meksika]] të fitonte pavarësinë nga [[Spanja]] në vitin [[1821]]. Pas kësaj, Kurora Spanjolle mori kontrollin e drejtpërdrejtë të [[Filipinet|Filipineve]], duke qeverisur drejtpërdrejtë nga [[Madridi]]. Transporti detar u bë më i lehtë në mesin e [[shekulli XIX|shekullit të XIX]] pas shpikjes së anijeve me avull dhe hapjes së [[Kanali i Suezit|Kanalit të Suezit]], që e pakësonte kohën e udhëtimit nga [[Spanja]] në Filipine në 40 ditë. == Galeonët == {{kryesore|Galeoni}} === Ndërtimi === Midis viteve [[1609]] dhe [[1616]], nëntë galeonë dhe gjashtë [[galera]] u ndërtuan në [[kantieri detar|kantjeret]] e Filipineve. Kostoja mesatare ishte 78,000 ''pesos'' për galeon me të paktën 2,000 pemë. [[Galeoni|Galleonët]] e ndërtuar përfshinin ''San Juan Bautista'', ''San Marcos'', ''Nuestra Senora de Guadalupe'', ''Angel de la Guardia'', ''San Felipe'', ''Santiago'', ''Salbador'', ''Espiritu Santo'', dhe ''San Miguel''. «''Nga viti [[1729]] deri në vitin [[1739]], synimi kryesor i [[kantieri detar|kantierit detar të Kavitesë ishte ndërtimi dhe pajisja e galeonëve për rrugën tregtare [[Manila]] [[Akapulko]].''»<ref name="Fish">{{Cite book|last=Fish|first=Shirley|year=2011|title=The Manila-Acapulco Galleons: The Treasure Ships of the Pacific|url=https://archive.org/details/manilaacapulcoga0000fish|publisher=AuthorHouse|lang=en|isbn=978-145677542-1|pages=[https://archive.org/details/manilaacapulcoga0000fish/page/n139 128]–30}}</ref> Për shkak të fitimeve të mëhda të itinerarit, por kohës së gjatë të udhëtimit, ishte thelbësore të ndërtoheshin galeonët më të mëdhenj të mundshëm, që ishin klasa më e madhe e anijeve evropiane që njiheshin të ndërtuar deri atëherë.<ref group="Shpjegimi">Shiko Anijet e Thesarit Kinez, për anijet kineze që mund të kenë qenë më të mëdha.</ref><ref>{{Cite journal|last=Valdez-Bubnov|first=Ivan|date=2019|title=Crown, trade, church and indigenous societies: The functioning of the Spanish shipbuilding industry in the Philippines, 1571–1816|journal=International Journal of Maritime History|language=en|volume=31|issue=3|s2cid=204432430|hdl-access=free|doi=10.1177/0843871419860698|hdl=20.500.12525/1301|pages=559–73}}</ref> Në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]], ata ishin mesatarisht nga 1,700 deri në 2,000 tonë, të ndërtuar me [[druri i fortë|drurë të fortë]] të [[Filipinet|Filipineve]] dhe mund të bartnin 300–500 pasagjerë. Galeoni ''Concepción'', i mbytur në vitin [[1638]], ishte {{convert|43|to|49|m|ftin|abbr=on}} i gjatë dhe zhvendoste rreth 2,000 tonë. Galeoni ''Santísima Trinidad'' ishte {{convert|51.5|m|ftin|abbr=on}} i gjatë. Shumica e anijeve ndërtoheshin në Filipine; vetëm tetë prej tyre ishin ndërtuar në [[Meksika|Meksikë]]. === Ekuipazhi === Lundërtarët ishin mesatarisht 28 ose 29 vjeç ndërsa më të vjetrit ishin midis 40 dhe 50 vjetç. Pazhët e anijeve ishin fëmijë që hynin në shërbim kryesisht në moshën 8 vjeçare, shumë jetimë ose të varfër të marrë nga rrugët e [[Sevilja|Seviljes]], [[Meksika|Meksikës]] dhe [[Manila|Manilës]]. Shegertët ishin më të mëdhenj sesa pazhët dhe nëse ishin të sukseshëm do të çertifikoheshin si lundërtarë në moshën 20 vjeçe. Niveli i vdekshmërisë ishte i lartë, me anije që mbërrinin në [[Manila]] me shumicën e ekuipazhit të tyre, shpesh të vdekur nga uria, sëmundjet dhe skorbuti, veçanërisht në vitet e hershme, kështu që zyrtarët spanjollë në [[Manila]] e kishin të vështirë të gjenin njerëz për të pajisur anijet për tu kthyer në [[Akapulko]]. Shumë [[filipinasit|filipinas]] vendas dhe të tjerë me origjinë nga [[Azia Juglindore]] (të quajtur gjithashtu ''Indios'') formonin shumicën e ekuipazhit. Anëtarë të tjerë të ekuipazhit përbëheshin nga të deportuar dhe kriminelë nga [[Spanja]] dhe koloni të tjera spanjolle. Shumë kriminelë dënoheshin të shërbenin si anëtarë ekuipazhi në anijet mbretërore. Më pak sesa një e treta e ekuipazhit ishin spanjollë, që zakonisht mbanin pozicione kyçe në bordin e galeonëve.<ref>{{cite web|last1=Leon-Guerrero|first1=Jillette|title=Manila Galleon Crew Members|url=https://www.guampedia.com/manila-galleon-crew-members/|access-date=18 tetor 2019|website=Guampedia|date=4 nëntor 2015|lang=en}}</ref> Në port, mallrat shkarkoheshin nga punëtorët e [[doku]]t, dhe shpesh ushqimi furnizohej në vend. Në [[Akapulko]], mbërritja e galeonëve mundësonte punë stinore për punëtorët e dokut, që në mënyrë tipike ishin afrikanë të lirë tepër të paguar për punën e tyre të rëndë, dhe për fermerët dhe ''haciendas'' përgjatë Meksikës, që ndihmonin në furnizimin e anijeve me ushqime para udhëtimeve. Në tokë, udhëtarët shpesh strehoheshin në bujtina ose ''mesones'', dhe i bartnin mallrat me mushka, që mundësoheshin nga popullsia vendase e Meksikës. Duke përdorur galeonët, [[Kolonizimi Spanjoll i Amerikës|Amerika Spanjolle]] ishte e lidhur me ekonominë më të gjerë globale.<ref name="Seijas"/> === Anije të mbytura === Mbytjet e galeonëve të Manilës janë legjenda të dyta vetëm ndaj mbytjeve të anijeve të flotave spanjolle të thesarit në [[Karaibet|Karaibe]]. Në vitin [[1568]], anija e vetë e Miguel López de Legazpit, ''San Pablo'' (300 tonë), ishte galeoni i parë i Manilës që u mbyt në rrugën për në Meksikë. Midis viteve [[1576]], kur u humb ''Espiritu Santo'', dhe [[1798]], kur humbi ''San Cristobal'', njëzetë galeonë të Manilës u mbytën<ref>{{Cite web|title=Shipwrecks of the Philippines|url=http://shipwrecks-philippines.com/|work=shipwrecks-philippines.com|lang=en|access-date=24 mars 2020|url-status=dead|archive-date=10 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110185649/http://shipwrecks-philippines.com/}}</ref> brenda arkipelagut të Filipineve. Në vitin [[1596]] galeoni ''San Felipe'' u mbyt në [[Japonia|Japoni]]. Të paktën një galeon, me gjasa ''Santo Cristo de Burgos'', besohet se është mbytur në brigjet e [[Oregon]]it në vitin [[1693]]. I njohur si ''Beeswax wreck'', ngjarja përshkruhet në historitë gojore të indigjenëve ''tillamukë'' dhe ''klatsopë'', që sugjeron se disa nga anëtarët e ekuipazhit mbijetuan.<ref name="Wu2016">{{cite book|last=Williams|first=Scott S.|year=2016|title=Early Navigation in the Asia-Pacific Region: A Maritime Archaeological Perspective|url=https://books.google.al/books?id=tnH_DAAAQBAJ&pg=PA146|editor-last=Wu|editor-first=Chunming|chapter=Chapter 8: The Beeswax Wreck, A Manila Galleon in Oregon, USA|lang=en|publisher=Springer|isbn=978-981-10-0904-4|access-date=23 tetor 2019|pages=146–68}}</ref><ref name="LaFollette1">{{cite journal|last1=La Follette|first1=Cameron|last2=Deur|first2=Douglas|date=korrik 2018|url=https://pdxscholar.library.pdx.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1179&context=anth_fac|title=Views Across the Pacific: The Galleon Trade and Its Traces in Oregon|journal=Oregon Historical Quarterly|publisher=Oregon Historical Society|volume=119|issue=2|doi=10.5403/oregonhistq.119.2.0160|s2cid=165790449|lang=en|access-date=23 tetor 2019|pages=160–91}}</ref><ref name="LaFollette2">{{cite journal|last1=La Follette|first1=Cameron|last2=Deur|first2=Douglas|last3=Griffin|first3=Dennis|last4=Williams|first4=Scott S.|title=Oregon's Manila Galleon|lang=en|journal=Oregon Historical Quarterly|date=korrik 2018|publisher=Oregon Historical Society|volume=119|issue=2|doi=10.5403/oregonhistq.119.2.0150|s2cid=165403120|pages=150–59}}</ref> [[File:John Cleveley the younger (1747-1786) - The Capture of the 'Nuestra Señora de Covadonga', 20 April 1743 - 1271077 - National Trust.jpg|thumb|379px|Kapja nga George Anson e Galeonit të Manilës më 20 prill 1743]] ===Kapjet e anijeve=== Midis viteve [[1565]] dhe [[1815]], operuan 108 anije të njohura si Galeonë të Manilës, nga të cilat 26 u kapën ose u fundosën nga armiku gjatë kohës së luftës, duke përfshirë ''Santa Ana-n'', të kapur në vitin [[1587]] nga [[Thomas Cavendish]] pranë brigjeve të ''Baja California''; ''San Diego'', që u fundos në vitin [[1600]] në ''Bahía de Manila'' nga Oliver Van Noort; ''Nuestra Señora de la Encarnación'' e kapur nga Woodes Rogers në vitin [[1709]]; ''Nuestra Senora de la Covadonga'' e kapur në vitin [[1743]] nga George Anson;<ref name="fmn"/> ''Nuestra Senora de la Santisima Trinidad'' e kapur në vitin [[1762]] nga anijet angleze ''HMS Panther'' dhe ''HMS Argo''<ref name="Fish"/> në Aksionin e 30 [[tetori]]t [[1762]] në Ngushticën San Bernardino; ''San Sebastián'' dhe ''Santa Ana'' të kapura në vitet [[1753]]–[[1754|54]] nga George Compton;<ref>{{cite book|author=Shirley Fish|year=2011|publisher=AuthorHouse|url=https://books.google.com/books?id=kk_iU0f-iT8C&pg=PA510|title=The Manila-Acapulco Galleons: the Treasure Ships of the Pacific: With an Annotated List of the Transpacific Galleons 1565-1815|lang=en|isbn=978-145677543-8|access-date=4 gusht 2023|page=510}}</ref> dhe ''Nuestra Señora de la Santísima Trinidad'', në vitin [[1762]], nga Samuel Cornish.<ref name="fmn"/> ==Kontakte të mundshme me Havain== [[File:Mauna Kea carte.JPG|thumb|321px|left|Oqeani Paqësor me [[Mauna Kea]]n të theksuar]] Përgjatë 250 vjetëve, pati qindra Galeonë të Manilës që përshkuan [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] midis [[Meksika|Meksikës]] së tanishme dhe [[Filipinet|Filipineve]], me itinerarin e tyre që lundronte pak në jug të Ishujve [[Havai]]anë në udhëtimin drejtë perëndimit të udhëtimeve vajtje-ardhje dhe megjithatë nuk ka akoma të dhëna të kontakteve me havaianët. [[Historiani]] britanik Henry Kamen pretendon se hispanikët nuk e kishin aftësinë ta eksploronin në mënyrë të përshtatshme [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] dhe nuk ishin të aftë ti gjenin ishujt që gjendeshin në një [[gjerësia gjeografike|gjerësi]] 20° në veri të itinerarit të drejtuar nga perëndimi i galeonëve dhe rrymat e tij.<ref>{{cite book|last=Kamen|first=Henry|lang=en|url=https://archive.org/details/empirehowspainbe00kame|title=Empire: How Spain Became a World Power, 1492–1763|year=2004|publisher=HarperCollins|url-access=registration|isbn=006093264-3}}</ref> Megjithatë, eksplorimi spanjoll i Paqësorit ishte thelbësor deri në fund të [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]]. Lundërtarët spanjollë zbuluan shumë ishuj duke përfshirë [[Guam]]in, Marianet, Karolinet dhe [[Filipinet]] në Paqësorin Verior, ashtu si dhe [[Tuvalu]]n, Markezas, [[Ishujt Solomon|Solomonët]], Guinenë e Re, dhe [[Ishulli i Pashkëve|Ishullin e Pashkëve]] Paqësorin Jugor. Lundërtarët spanjollë gjithashtu zbuluan [[Ishujt Pitcairn]] dhe arkipelagun [[Vanuatu]] gjatë kërkimit të tyre për ''Terra Australis'' në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]]. Kjo veprimtari lundrimtare ngre pyetjen se nëse eksploratorët spanjollë mbërritën në [[Havai|Ishujt Havaianë]] dy shekuj para vizitës së parë të [[kapiteni i anijes|kapitenit]] [[Xhejms Kuk]] në vitin [[1778]]. Ruy López de Villalobos komandoi një flotë prej gjashtë anijesh që u nisën nga [[Akapulko]]ja në vitin [[1542]] me një lundërtar spanjoll të quajtur Ivan Gaetan ose Juan Gaetano në bord si pilot. Në varësi të interpretimit, raportet e Gaetanos duket se përshkruajnë zbulimin ose të Ishujve Havaianë ose të [[Ishujt Marshall|Ishujve Marshall]] në vitin [[1555]].<ref name="Kane">{{cite book|year=1996|last=Kane|first=Herb Kawainui|editor=Bob Dye|chapter=The Manila Galleons|title=Hawaiʻ Chronicles: Island History from the Pages of Honolulu Magazine|volume=1|publisher=University of Hawaii Press|lang=en|isbn=0-8248-1829-6|pages=25–32}}</ref> Udhëtimi drejtë perëndimit nga [[Meksika]] kalonte në jug të [[Havai]]t, duke kryer një ndalim të shkurtër në [[Guam]], para se të mbërrinin në [[Manila]]. Itinerari i saktë mbahej sekret për të mbrojtur [[monopoli]]n tregtar spanjoll ndaj fuqive të tjera rivale, dhe për të shmangur [[pirateria|piratët]] holandezë dhe anglezë. Si rrjedhojë e kësaj politike mbajtjeje sekrete, nëse spanjollët e zbuluan Havain gjatë udhëtimit të tyre, ata nuk do ti kishin publikuar gjetjet dhe zbulimin e tyre , duke mbetur kështu të panjohura. Nga rrëfimi i Gaetanos, Ishujt Havaianë nuk njiheshin se kishin ndonjë burim të çmuar, kështu që spanjollët nuk do të bënin ndonjë orvatje për tu ngulitur aty.<ref name="Kane"/> Kjo ndodhi në rastin e Ishujve Mariane dhe Karoline, që nuk u vendosën në mënyrë efektive deri në gjysmën e dytë të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]]. Arkivat spanjolle përmbajnë një hartë që përshkruan ishujt në gjerësinë e [[Havai]]t, por me [[gjatësia gjeografike|gjatësi]] dhjetë gradë në lindje të ishujve (Metoda të besueshme në përcaktimin e gjatësisë nuk u zhvilluan deri në mesin e [[shekulli XVIII|shekullin e XVIII]]). Në këtë dorëshkrim, Ishulli i Mauit është quajtur ''La Desgraciada'' (i pafati, ose fatkeqi), dhe çfarë duket se është Ishulli i Havait është quajtur ''La Mesa'' (tavolina). Ishujt që i ngjasojnë KahoolaveS, Lanait dhe Molokait janë quajtur ''Los Monjes'' (murgjit).<ref>{{Cite web|title=Hawaii Nature Notes the Publication of the Naturalist Division, Hawaii National Park and the Hawaii Natural History Association|date=qershor 1959|lang=en|url=https://www.nps.gov/history/history/online_books/hawaii-notes/vol6-59h.htm|website=The Publication of the Naturalist Division, Hawaii National Park, and the Hawaii Natural History Association|url-status=dead|archive-date=1 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201215829/https://www.nps.gov/history/history/online_books/hawaii-notes/vol6-59h.htm}}</ref> [[File:Manilajf9742 16.JPG|thumb|Përmendorja e Galeonëve Manila–Akapulko në sheshin ''Mexico'' në Intramuros, Manila]] Teoria se vizitorët e parë evropianë në [[Havai]] ishin spanjollët përforcohet nga gjetjet e William Ellis, një shkrimtar dhe misionar që jetoi në fillim të [[shekulli XIX|shekullit të XIX]] në Havai; ari rregjistroi mjaft histori folklorike rreth të huajve që e kishin vizituar Havain para kontaktit të parë me [[Xhejms Kuk|Kukun]]. Sipas shkrimtarit havajan Herb Kawainui Kane, një nga këto histori tregon: «''në lidhje me shtatë të huaj që zbarkuan tetë breza më herët në Gjirin Kealakekua me një varkë të pikturuar me një tendë ose kanop mbi pupë. Ata ishin të veshur me të bardha dhe të verdha, si dhe një bartëte një shpatë në anën e tij dhe një pendë në kapelen e tij. Gjatë zbarkimit, ata u gjunjëzuan duke u lutur. Havaianët, më ndihmues ndaj atyre që kishin më shumë nevojë, i pritën ata me dashamirësi. Të huajt së fundi u martuan me familjet e shefave, por emrat e tyre nuk mund të përfshiheshin në gjeneanologji''».<ref name="Kane"/> Disa studiues, veçanërisht amerikanë, i kanë refuzuar pretendimet për mungesë besueshmërie.<ref>{{cite book|author=Douglas L. Oliver|year=1989|title=The Pacific Islands|url=https://archive.org/details/pacificislands03edoliv_i0p2|lang=en|publisher=University of Hawaii Press|isbn=082481233-6|page=[https://archive.org/details/pacificislands03edoliv_i0p2/page/n58 45]}}</ref><ref>{{cite journal|author=John Wesley Coulter|title=Great Britain in Hawaii: The Captain Cook Monument|journal=The Geographical Journal|volume=130|issue=2|date=qershor 1964|lang=en|doi=10.2307/1794586}}</ref> Debati vijon nëse Ishujt Havaianë u vizituan faktikisht nga spanjollët në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]]<ref>{{cite book|author=Tony Horwitz|year=2003|title=Blue Latitudes: Boldly Going Where Captain Cook Has Gone Before|url=https://books.google.al/books?id=pwiqJFfKmb0C|publisher=Picador|lang=en|isbn=978-0-312-42260-8|page=452}}</ref> me studiues si Richard W. Rogers që kërkojnë për dëshmi të anijeve të mbytura spanjolle.<ref>{{cite book|author=Richard W. Rogers|url=https://books.google.al/books?id=2dOjAAAACAAJ|year=1999|title=Shipwrecks of Hawaii: A Maritime History of the Big Island|lang=en|publisher=Pilialoha Press|isbn=978-096734670-0}}</ref><ref>"Ndoshta autoriteti udhëheqës sot mbi anijet e mbytura havaiane", shkruan Peter von Buol, duke iu referuar Richard W. Rogers te {{cite journal|journal=Prologue|date=vjeshtë 2006|url=https://www.archives.gov/publications/prologue/2006/fall/pratt.html|title=Abner Pratt and Michigan's Honolulu House|volume=38|issue=3|lang=en|publisher=NARA}}</ref> ==Përgatitjet për kandidimin në UNESCO== Në vitin [[2010]], sekretari i punëve të jashtme të [[Filipinet|Filipineve]] organizoi një pritje diplomatike të ndjekur nga të paktën 32 vende, për diskutime rreth tregtisë historike të galeonëve dhe vendosjen e mundshme të një muzeu të galeonëve. Institucione të ndryshme [[meksika]]ne dhe dhe filipinase, si dhe politikanë bënë gjithashtu diskutime rreth rëndësisë së tregtisë së galeonëve në historinë e tyre të përbashkët.<ref name="galleonmuseum">{{Cite news|last=Angara|first=Edgardo|date=18 tetor 2014|title=A Galleon Museum in Manila|newspaper=Manila Bulletin|url=http://www.mb.com.ph/a-galleon-museum-in-manila/|lang=en|access-date=21 janar 2016|archive-url=https://archive.today/20160416111311/http://www.mb.com.ph/a-galleon-museum-in-manila/|archive-date=16 prill 2016}}</ref> Në vitin [[2013]], [[Filipinet]] nxorën një dokumentar në lidhje me itinerarin tregtar të Galeonëve të Manilës.<ref>{{Cite web|last=Rodis|first=Rodel|date=26 tetor 2013|title=The Second Coming of Filipinos to America|url=https://globalnation.inquirer.net/88743/the-second-coming-of-filipinos-to-america|work=inquirer.net|lang=en}}</ref> Në vitin [[2014]], idea për të kandiduar Itinerarin Tregtar të Galeonëve Manila–Akapulko si një [[Vende të trashëgimisë botërore|Trashëgimi Botërore]] u nis nga ambasadorët [[meksika]]n dhe filipinas në [[UNESCO]]. [[Spanja]] e ka mbështetur gjithashtu kandidimin dhe sugjeroi që arkivat e lidhura me itinerarin nën zotërim të Filipineve, Meksikës dhe Spanjës të kandidohen si pjesë të një tjetër liste të UNESCO-s, ''Rregjistrit të Kujtesës Botërore''.<ref>{{Cite web|last=Galvez|first=Manny|date=5 korrik 2015|lang=en|url=http://www.philstar.com/headlines/2015/07/05/1473367/spain-backs-inclusion-galleon-trade-route-world-heritage-list|title=Spain backs inclusion of galleon trade route to World Heritage List|access-date=14 dhjetor 2017|website=Philstar Global|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214072025/http://www.philstar.com/headlines/2015/07/05/1473367/spain-backs-inclusion-galleon-trade-route-world-heritage-list|archive-date=14 dhjetor 2017}}</ref> Në vitin [[2015]], Komisioni Kombëtar Filipinas i Unesco-s (Unacom) dhe departamenti i punëve të jashtme organizoi një takim ekspertësh për të diskutuar kandidimin e itinerarit tregtar. Disa nga temat e prezantuara përfshinin kantieret detare të Spanjës koloniale në Sorsogon, arkeologjinë nënujore në Filipine, ndikimin e itinerarit në tekstilet filipinase, udhëtimet drejtë lindjes të galeonëve nga [[Filipine]] në Meksikë të quajtur ''tornaviaje'', dhe përmasat historike të tregtisë së galeonëve duke u përqëndruar në dokumente të rëndësishme dhe të rralla arkivore.<ref>{{Cite web|last=Sembrano|first=Edgar Allan M.|date=26 prill 2015|title=Historic Manila-Acapulco Galleon Trade set for nomination to Unesco World Heritage List|url=https://lifestyle.inquirer.net/191580/historic-manila-acapulco-galleon-trade-set-for-nomination-to-unesco-world-heritage-list/|website=Inquirer Lifestyle|lang=en}}</ref> Në vitin [[2017]], [[Filipinet]] krijuan Muzeun ''Manila–Acapulco Galleon'' në ''Metro Manila'', një nga hapat e nevojshëm në kandidimin e itinerarit tregtar në [[UNESCO]].<ref>{{Cite web|last=Fernandez|first=Butch|date=8 gusht 2017|title=Manila-Acapulco Galleon Museum rises in SM MOA|url=https://businessmirror.com.ph/manila-acapulco-galleon-museum-rises-in-sm-moa/|website=BusinessMirror|lang=en}}</ref> Në vitin [[2018]], [[Meksika]] hapi galerinë e saj të Galeonëve të Manilës në muzeun arkeologjik të Puerto Vallartas, Kuale.<ref>{{Cite web|date=3 qershor 2018|title='El Galeón de Manila: The Spice Route' reopens museum in Puerto Vallarta|website=Vallarta Daily News|url=https://www.vallartadaily.com/el-galeon-de-manila/|lang=en}}</ref> Në vitin [[2020]], [[Meksika]] publikoi një dokumentar në lidhje me itinerarin tregtar të Galeonëve të Manilës.<ref>{{Cite web|last=Roa|first=Óscar|date=23 prill 2020|url=https://www.contrareplica.mx/nota-En-busqueda-del-Galeon-de-Manila20202342|title=En búsqueda del Galeón de Manila|website=ContraRéplica|language=es}}</ref> ==Shiko edhe== * [[Historia e Filipineve (1565-1898)]] * [[Inditë Lindore Spanjolle]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Shkencat Nautike Iberike 1400-1600]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Epoka e Lundrimit me Vela]] * [[Periudha e hershme moderne]] * [[Kolonizimi Spanjoll i Amerikës]] * [[Armada Spanjolle]] * [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë]] * [[Armadat Portugeze të Indisë]] * [[Galeoni]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Peripli]] * [[Portolanët]] * [[Historia Detare]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Fuqia Detare]] * [[Thalasokracia]] * [[Lundrimi përqark botës]] * [[Lundrimi fenikas përqark Afrikës]] * [[Republikat Detare]] ==Shpjegime== <references group=Shpjegimi/> == Referime == <References/> === Bibliografia === {{refbegin}} * {{cite book|editor=Salvador Bernabéu Albert|year=2013|lang=es|title=La Nao de China, 1565-1815. Navegación, comercio e intercambios culturales|publisher=Universidad de Sevilla|isbn=978-844721537-9}} * {{cite journal|author=Katharine Bjork|year=1998|title=The Link that Kept the Philippines Spanish: Mexican Merchant Interests and the Manila Trade, 1571–1815|journal=Journal of World History|volume=9|issue=1|lang=en|pages=25–50}} * {{cite book|last=Brook|first=Timothy|year=1998|publisher=University of California Press|url=https://books.google.com/books?id=YuMcHWWbXqMC|title=The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China|lang=en|isbn=0-520-21091-3|location=Berkeley}} * {{Cite book|last1=Burkholder|first1=Mark A.|title=Colonial Latin America|url=https://archive.org/details/coloniallatiname0000burk_y9g7|lang=en|last2=Johnson|first2=Lyman L.|date=2019|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-064240-2|oclc=1015274908|edition=i 10-të|location=Nju Jork}} * {{cite journal|author=John Wesley Coulter|title=Great Britain in Hawaii: The Captain Cook Monument|journal=The Geographical Journal|volume=130|issue=2|date=qershor 1964|lang=en|doi=10.2307/1794586}} * {{cite journal|author=José Manuel Pereira Fernández|date=2008|title=Andrés de Urdaneta: ''In memoriam'' en el quinto centenario de su nacimiento|journal=Revista de Historia Naval|url=https://armada.defensa.gob.es/archivo/mardigitalrevistas/rhn/2008/2008102.pdf|publisher=Ministria e Mbrojtjes (Spanjë)|issue=102|language=es|issn=0212-467-X|access-date=19 nëntor 2020|page=16}} * {{cite book|author=Shirley Fish|year=2011|publisher=AuthorHouse|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=kk_iU0f-iT8C|title=The Manila-Acapulco Galleons: the Treasure Ships of the Pacific: With an Annotated List of the Transpacific Galleons 1565-1815|isbn=978-145677543-8|access-date=4 gusht 2023}} * {{cite book|author1=Dennis O. Flynn|author2=Arturo Giráldez|title=China and the Birth of Globalization in the 16th Century|url=https://archive.org/details/chinabirthofglob0000flyn|year=2010|publisher=Ashgate Publishing|lang=en|place=Farnham}} * {{cite journal|last1=La Follette|first1=Cameron|last2=Deur|first2=Douglas|last3=Griffin|first3=Dennis|last4=Williams|first4=Scott S.|title=Oregon's Manila Galleon|lang=en|journal=Oregon Historical Quarterly|date=korrik 2018|publisher=Oregon Historical Society|volume=119|issue=2|doi=10.5403/oregonhistq.119.2.0150|s2cid=165403120|pages=150–59}} * {{cite journal|last1=La Follette|first1=Cameron|last2=Deur|first2=Douglas|lang=en|url=https://pdxscholar.library.pdx.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1179&context=anth_fac|title=Views Across the Pacific: The Galleon Trade and Its Traces in Oregon|journal=Oregon Historical Quarterly|date=korrik 2018|publisher=Oregon Historical Society|volume=119|issue=2|doi=10.5403/oregonhistq.119.2.0160|s2cid=165790449|access-date=23 tetor 2019|pages=160–91}} * {{cite journal|last1=La Follette|first1=Cameron|last2=Deur|first2=Douglas|last3=Gonzalez|first3=Esther|lang=en|title=The Galleon's Final Journey: Accounts of Ship, Crew, and Passengers in the Colonial Archives|journal=Oregon Historical Quarterly|volume=119|url=https://pdxscholar.library.pdx.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1180&context=anth_fac|issue=2|date=korrik 2018|doi=10.5403/oregonhistq.119.2.0210|pages=210–249}} * {{cite book|author=José Luis Gasch-Tomás|year=2018|title=The Atlantic World and the Manila Galleon: Circulation, Market, and Consumption of Asian Goods in the Spanish Empires, 1565-1650|place=Leiden|publisher=Brill|lang=en}} * {{cite book|author=Arturo Giraldez|year=2015|title=The Age of Trade: The Manila Galleons and the Dawn of the Global Economy|publisher=Rowman & Littlefield|lang=en|place=Lanham, MA}} * {{cite book|author=Rudy P. Guevarra|year=2007|title=Mexipino: A History of Multiethnic Identity and the Formation of the Mexican and Filipino Communities of San Diego, 1900–1965|publisher=University of California|lang=en|place=Santa Barbara|isbn=054912286-9}} * {{cite journal|last=Hayes|first=John D.|title=The Manila Galleons|date=1934|lang=en|url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1934/december/manila-galleons|journal=United States Naval Institute Proceedings|volume=60|issue=12|page=382}} * {{cite book|author=Derek Hayes|publisher=Douglas & McIntyre|year=2001|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=0Z26YL407SkC&pg=PA152|title=Historical atlas of the North Pacific Ocean: maps of discovery and scientific exploration, 1500–2000|isbn=978-155054865-5}} * {{cite book|author=Tony Horwitz|title=Blue Latitudes: Boldly Going Where Captain Cook Has Gone Before|url=https://books.google.al/books?id=pwiqJFfKmb0C|year=2003|publisher=Picador|lang=en|isbn=978-0-312-42260-8}} * {{cite book|last=Kamen|first=Henry|title=Empire: How Spain Became a World Power, 1492–1763|url=https://archive.org/details/empirehowspainbe00kame|year=2004|publisher=HarperCollins|lang=en|url-access=registration|isbn=006093264-3}} * {{cite book|last=Kane|first=Herb Kawainui|editor=Bob Dye|year=1996|publisher=University of Hawaii Press|chapter=The Manila Galleons|title=Hawaiʻ Chronicles: Island History from the Pages of Honolulu Magazine|lang=en|volume=1|location=Honolulu|isbn=0-8248-1829-6|pages=25–32}} * {{cite book|author=Deborah Oropeza Keresey|year=2007|title=Los 'indios chinos' en la Nueva España: la inmigración de la Nao de China, 1565–1700|lang=en|publisher=El Colegio de México, Centro de Estudios Históricos; PhD dissertation}} * {{cite book|author=Josemaria Salutan Luengo|year=1996|title=A History of the Manila-Acapulco Slave Trade, 1565–1815|publisher=Mater Dei Publications|lang=en|place=Tubigon, Bohol}} * {{cite book|author=Charles C. Mann|title=1493: Uncovering the New World Columbus Created|url=https://books.google.al/books?id=IqaMEWNvsJQC|year=2011|publisher=Random House Digital|lang=en|isbn=978-0-307-59672-7}} * {{cite book|author=Eva Maria Mehl|year=2016|title=Forced Migration in the Spanish Pacific World|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en}} * {{cite journal|author=William J. McCarthy|year=1993|journal=Colonial Latin American Historical Review|title=Between Policy and Prerogative: Malfeasance in the Inspection of the Manila Galleons at Acapulco, 1637|volume=2|issue=2|lang=en|pages=163–83}} * {{cite journal|last1=Mejia|first1=Javier|title=The Economics of the Manila Galleon|url=https://nyuad.nyu.edu/content/dam/nyuad/academics/divisions/social-science/working-papers/2019/0023.pdf|journal=Working Paper|publisher=New York University|date=2019|lang=en|place=Abu Dhabi|volume=23}} * {{cite book|author=Douglas L. Oliver|year=1989|title=The Pacific Islands|url=https://archive.org/details/pacificislands03edoliv_i0p2|publisher=University of Hawaii Press|lang=en|page=[https://archive.org/details/pacificislands03edoliv_i0p2/page/n58 45]|isbn=082481233-6}} * {{cite book|author=Thomas J. Osborne|year=2013|publisher=John Wiley & Sons|url=https://books.google.al/books?id=oqFtdhdbt7UC|title=Pacific Eldorado: A History of Greater California|lang=en|isbn=978-1-4051-9454-9}} * {{Cite journal|last=Onetto Pavez|first=Mauricio|title=Geopolítica americana a escala global. El estrecho de Magallanes y su condición de "pasaje-mundo" en el siglo XVI|journal=Historia|doi=10.4067/S0717-71942020000200521|volume=53|issue=2|year=2020|lang=es|doi-access=free|pages=521–559}} * {{cite book|author1=I. Rodríguez Rodríguez|title=Andrés de Urdaneta, agustino. En carreta sobre el Pacífico|author2=J. Álvarez Fernández|date=1991|language=es|location=Zamora}} * {{cite book|author=Richard W. Rogers|title=Shipwrecks of Hawaii: A Maritime History of the Big Island|url=https://books.google.al/books?id=2dOjAAAACAAJ|lang=en|publisher=Pilialoha Press|year=1999|isbn=978-096734670-0|place=Haleiva, Havai}} * {{Cite journal|last=Schottenhammer|first=Angela|title=Connecting China with the Pacific World|url=https://www.academia.edu/44625493/|journal=Orientierungen: Zeitschrift zur Kultur Asiens|date=2019|volume=31|lang=en|pages=111–170}} * {{cite journal|author=William Lytle Schurz|journal=Southwestern Historical Quarterly|url=https://archive.org/stream/jstor-30234744/30234744|volume=21|issue=2|title=The Manila Galleon and California|date=1917|lang=en|pages=107-26}} * {{Cite book|last=Schurz|first=William Lytle|date=1939|title=The Manila Galleon|url=https://books.google.com/books?id=4YRDAAAAIAAJ|publisher=E. P. Dutton & Co., Inc.|lang=en|location=Nju Jork}} * {{cite book|author=Tatiana Seijas|publisher=[[Cambridge University Press]]|date=2014|url=https://books.google.com/books?id=d-DGAwAAQBAJ|title=Asian Slaves in Colonial Mexico: From Chinos to Indians|lang=en|isbn=978-1-139-95285-9}} * {{Cite journal|last=Seijas|first=Tatiana|date=2016|journal=Colonial Latin American Review|url=https://doi.org/10.1080/10609164.2016.1180787|title=Inns, mules, and hardtack for the voyage: the local economy of the Manila Galleon in Mexico|lang=en|volume=25|issue=1|doi=10.1080/10609164.2016.1180787|s2cid=163214741|issn=1060-9164|pages=56–76}} * {{cite journal|last=Stampa|first=Manuel Carrera|title=La Nao de la China|journal=Historia Mexicana|url=https://www.jstor.org/stable/25134990|date=1959|volume=9|issue=33|jstor=25134990|lang=es|pages=97–118}} * {{Cite journal|last=Valdez-Bubnov|first=Ivan|date=2019|title=Crown, trade, church and indigenous societies: The functioning of the Spanish shipbuilding industry in the Philippines, 1571–1816|journal=International Journal of Maritime History|language=en|volume=31|issue=3|hdl-access=free|doi=10.1177/0843871419860698|hdl=20.500.12525/1301|s2cid=204432430|pages=559–73}} * {{cite book|author=Glyn Williams|year=1999|title=The Prize of All the Oceans|url=https://archive.org/details/prizeofalloceans0000will_n9v8|publisher=Viking|lang=en|isbn=0-670-89197-5|location=Nju Jork}} * {{cite book|last=Williams|first=Scott S.|year=2016|editor-last=Wu|lang=en|editor-first=Chunming|url=https://books.google.al/books?id=tnH_DAAAQBAJ&pg=PA146|chapter=Chapter 8: The Beeswax Wreck, A Manila Galleon in Oregon, USA|title=Early Navigation in the Asia-Pacific Region: A Maritime Archaeological Perspective|publisher=Springer|isbn=978-981-10-0904-4|access-date=23 tetor 2019|pages=146–68}} {{refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|category:Manila galleon|Galeonët e Manilës}} *[https://web.archive.org/web/20200104142755/http://ns.gov.gu/galleon/ Findings from the wreck of ''Nuestra Senora de la Concepcion'' in the Marianas, 1638] *[http://www.metmuseum.org/toah/hd/mgtr/hd_mgtr.htm Metropolitan Museum: Manila Galleon] *[https://web.archive.org/web/20041023060558/http://www.mms.gov/omm/pacific/kids/manilagalleons.htm Manila Galleons along the Californian coasts] *[http://www.galeondemanila.org Asociación Cultural Galeón de Manila], Spanish-Philippine research group based in Madrid (in Spanish) [[Kategoria:Anije të shekullit të XVI]] [[Kategoria:Lloje anijesh]] [[Kategoria:Anije sipas llojit]] [[Kategoria:Anije tregtare]] [[Kategoria:Luftanije]] [[Kategoria:Lundrim]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Perandoria Spanjolle]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] [[Kategoria:Forcë detare]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Historia ushtarake e Oqeanit Paqësor]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Tregti ndërkombëtare]] [[Kategoria:Vende të Trashëgimisë Botërore]] [[Kategoria:Trashëgimia kulturore]] [[Kategoria:Trashëgimi botërore në Azi]] [[Kategoria:Trashëgimi botërore në Amerikë]] [[Kategoria:Trashëgimi botërore në Evropë]] 5iwp1jjtbsjcgrw9whbzcwxnqgfm2e6 0 379392 2978468 2974484 2026-05-07T21:12:47Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978468 wikitext text/x-wiki {{Short description|Flota spanjolle që luftoi kundër Anglisë në vitin 1588}} {{Infobox military conflict | conflict = Armada Spanjolle | width = 339px | partof = Lufta Anglo-Spanjolle (1585–1604) dhe Lufta 80 Vjeçare | image = Armadaroute.jpg | image_size = 334px | caption = Rruga e Armadës Spanjolle | date = Korrik–gusht 1588 | place = [[Kanali i la Manshit]] dhe [[Deti i Veriut]] | coordinates = | result = Fitorja anglo-holandeze<ref>{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n420 401]}}: "Humbja e Armadës Spanjolle ishte me të vërtetë vendimtare"</ref><ref>{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|lang=en|publisher=Manchester University Press|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n28 5]}}: "një katastrofë e pa zbutur"</ref><ref>{{cite book|author=Milan N. Vego|year=2003|title=Naval Strategy and Operations in Narrow Seas|publisher=Routledge|lang=en|isbn=978-113631794-1|page=148}}: "Mundja vendimtare e Armadës Spanjolle"</ref> | combatants_header = Ndërluftuesit | combatant1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Flag of England (bordered).png|link=Mbretëria e Anglisë}} [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] * {{flag|Holanda|pri}}}} | combatant2 = {{plainlist| * {{flagdeco|Spanja|1506}} [[Perandoria Spanjolle|Spanja]] * {{flagdeco|Portugalia|1578}} [[Portugalia]] }} | commander1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Flag of England (bordered).png|link=Mbretëria e Anglisë}} Charles Howard * {{flagicon image|Flag of England (bordered).png|link=Mbretëria e Anglisë}} [[Francis Drake]] * {{flagicon image|Flag of England (bordered).png|link=Mbretëria e Anglisë}} [[John Hawkins]] * {{flagicon|Holanda|pri}} Justinus van Nassau }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon|Spanja|1506}} Alonso Pérez de Guzmán, duka i VII-të i Medina Sidonias * {{flagicon|Spanja|1506}} Juan de Recalde, vrarë * {{flagicon|Spanja|1506}} Miguel de Oquendo, vrarë * {{flagicon|Spanja|1506}} Diego de Medrano, vrarë * {{flagicon|Spanja|1506}} Pedro de Valdés, dorëzuar }} | strength1 = {{plainlist| * 34 luftanije<ref name="MP40">{{cite book|author1=Colin Martin|year=1999|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n63 40]}}</ref> * 163 anije të armatosura tregtare<br/>(30 mbi 200 tonë)<ref name="MP40"/> * 30 flajbote '''Totale''' * 197 anije<ref name="MP65">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n88 65]}}</ref> * 16,000 veta<ref name="MP65"/>}} | strength2 = {{plainlist|'''Armada''' * 24 luftanije<ref name="Soto117">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|lang=en|publisher=Barnes & Noble|isbn=038920955-4|page=117}}</ref> * 44 anije tretare të armatosura<ref name="Soto117"/> * 38 anije ndihmëse<ref name="Soto117"/> * 31 anije furnizuese<ref name="Soto117"/> * 2,431 pjesë artilerie<ref>{{cite book|last1=Kinard|first1=Jeff|title=Artillery: An Illustrated History of Its Impact|url=https://books.google.al/books?id=CVbDEAAAQBAJ|publisher=Bloomsbury Academic|year=2007|lang=en|page=92}}</ref><ref>{{cite book|last1=Burke|first1=Peter|title=The New Cambridge Modern History|year=1998|volume=13, Companion Volume|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en}}</ref> * 10,138 detarë * 19,315 ushtarë<ref name="60MP63">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n83 60]–63}}</ref> (90% spanjollë, 10% portugezë)<ref>{{cite book|last1=Kamen|first1=Henry|title=Spain, 1469–1714: A Society of Conflict|url=https://archive.org/details/spain14691714soc0000kame|year=2014|lang=en|publisher=Routledge|page=[https://archive.org/details/spain14691714soc0000kame/page/n140 123]}}</ref> '''Vendet e Ulta Spanjolle''' * 31,800 ushtarë * 170 anije<ref name="MP94">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|year=1999|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n117 94]}}</ref> '''Totale''' * 55,000 veta * 137 anije}} | casualties1 = '''Aksionet e Kanalit të la Manshit'''{{plainlist| * asnjë anije e humbur }} '''Beteja e Gravelines:'''{{plainlist| * 50–100 të vrarë<ref name="Lewis184">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=184}}</ref> * 400 të plagosur * 8 anije zjarri të djegura<ref>{{cite book|author=John Knox Laughton|title=State Papers Relating to the Defeat of the Spanish Armada, Anno 1588|publisher=Navy Records Society|year=1895|volume=2|lang=en|pages=8–9|quote=Wynter te Walsyngham-i: tregon se anijet e përdorura si anije zjarri u tërhoqën nga ato të zotëruara në flotë dhe jo anije të mëdha të pamanovrueshme nga Doveri.}}</ref>}} '''Sëmundjet:''' 2,000–3,000 të vdekur<ref name="Bicheno262">{{cite book|author=Hugh Bicheno|year=2012|title=Elizabeth's Sea Dogs: How England's Mariners Became the Scourge of the Seas|url=https://archive.org/details/elizabethsseadog0000hugh|publisher=Conway|lang=en|isbn=978-184486174-3|page=[https://archive.org/details/elizabethsseadog0000hugh/page/262 262]}}</ref> | casualties2 = '''Aksionet e Kanalit të la Manshit'''{{plainlist| * 2 galeonë të kapur * 397 veta të kapur}} '''Beteja e Gravelines:'''{{plainlist| * Më shumë se 600 të vrarë * 800 të plagosur<ref name="Lewis183">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=182}}</ref> * Pesë anije të fundosura ose të kapura<ref>{{cite journal|year=1985|author1=Aubrey N. Newman|author2=David T. Johnson|author3=P. M. Jones|lang=en|title=The Eighteenth Century|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-8314.1985.tb00698.x|journal=Annual Bulletin of Historical Literature|doi=10.1111/j.1467-8314.1985.tb00698.x|volume=69|issue=1|pages=108 (93-109)}}</ref>}} '''Totale:'''{{plainlist| * rreth 44 anije të humbura<ref name="Soto122">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=122}}</ref><ref name="Mattingly426">{{cite book|author=Garret Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n445 426]}}</ref>(10 të fundosura)<ref name="Lewis208">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=208}}</ref> * 11,000<ref>{{cite book|author=Manuel Gracia Rivas|year=1991|chapter=The Medical Services of the Gran Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the ''Gran Armada'', 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=212}}</ref>–20,000<ref name="208Lewis209">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|pages=208–09}}</ref><ref name="Hanson563">{{cite book|author=Neil Hanson|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=563}}</ref> të vrarë}} }} '''Armada Spanjolle''' (shpesh e njohur si {{lang|es|Invencible Armada}}, '''Armada e Pamposhtshme''', zyrtarisht {{lang|es|Grande y Felicísima Armada|lit=Marina e Madhe dhe Fortlumtur}}) ishte një flotë e [[Perandoria Spanjolle|Spanjës Habsburge]] që lundroi nga [[Lisbona]] në fundin e [[maji]]t [[1588]], e komanduar nga Alonso de Guzmán, duka i Medina Sidonias, një fisnik pa përvojë të mëparshme navale i caktuar nga [[Filipi II i Spanjës]]. Urdhërat e tij ishin të lundrohej përgjatë [[Kanali i la Manshit|Kanalit të la Manshit]], të bashkohej me Alesandro Farnezen, dukën e Parmës në [[Flandra|Flandër]], dhe të shoqëronte një forcë pushtuese që do të zbarkonte në [[Mbretëria e Anglisë|Angli]] dhe do të përmbyste [[Elizabeta I|Elizabetën I]]. Synimi i saj ishte të rivendoste [[Kisha Katolike|Katolicizmin]] në Angli, ti jepte fund mbështetjes për [[Holanda|Republikën Holandeze]], dhe të parandalonte sulmet nga [[korsari|korsarët]] anglezë dhe holandezë kundër interesave spanjolle në [[Amerika|Amerikë]]. Spanjollëve iu kundërvu një flotë angleze me bazë në Plajmuth. Anijet e saj, më të shpejta dhe më të manovrueshme sesa [[galeoni|galeonët]] më të mëdhenj spanjollë, qenë të afta ta sulmonin Armadën ndërsa lundronte përgjatë Kanalit la Mansh. Mjaft vartës e paralajmëruan dukën e Medina Sidonias të ankoronte në Solent dhe të pushtonte Ishullin e Uajtit, por ai refuzoi të shmangej nga udhëzimet e tij për tu bashkuar me dukën e Parmës. Megjithëse Armada arriti në Kale, gjerësisht e padëmtuar, ndërsa priste komunikime nga duka i Parmës, ai u sulmua natën nga anijet angleze të zjarrit dhe u detyruan të shpërndaheshin. Armada pësoi humbje të mëtejshme në Betejën pasuese të Gravelines dhe rrezikohej të ngecej në cektinat e brigjeve holandeze, kur era ndryshoi, duke e lejuar atë të largohej në [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]]. Të detyruara nga anglezët, anijet spanjolle u kthyen në atdhe nëpërmjet [[Skocia|Skocisë]] dhe [[Irlanda|Irlandës]]. Deri në 24 anije u mbytën përgjatë rrugës, para se, pjesa e mbetur, të mbërrinin në atdhe. Mes faktorëve që kontribuan në mundjen dhe tërheqjen e Armadës ishte kushtet e këqia të motit dhe përdorimi më i mirë i [[topi (armë)|topave navalë]] dhe taktikave navale të anglezëve. Ekspedita qe angazhimi më i madh i Luftës së padeklaruar Anglo-Spanjolle ([[1585]]–[[1604]]). Vitin tjetër, [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] organizoi një fushatë të ngjashme në shkallë të gjerë kundër Spanjës, të njohur si "''Armada Angleze''", ndonjëherë e quajtur "''Kundër-Armada'' e vitit [[1589]]", që dështoi. Kundër Anglisë dhe Irlandës u dërguan tre Armada të tjera Spanjolle në vitin [[1596]], [[1597]] dhe [[1601]],<ref name="258Graham261">{{cite book|author=Winston Graham|year=1972|title=The Spanish Armadas|url=https://archive.org/details/spanisharmadas00grah_0|publisher=Collins|lang=en|isbn=978-000221842-9|pages=[https://archive.org/details/spanisharmadas00grah_0/page/n261 258]-61}}</ref> por edhe këto do të përfundonin ngjashmërisht në dështim. ==Etimologjia== Fjala ''armada'' vjen nga {{lang|es|armada}}, që është e lidhur me fjalën ''armatë''. Fillimisht rrjedh nga {{lang|la|armāta}}, pjesorja e shkuar e {{lang|la|armāre|lit=të armatosesh}}, e përdorur në [[gjuhët neolatine]] si një emër për ''forcat e armatosura'', ''armata'', ''ushtria'', ''marina'' dhe ''flota''.<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', 'armada'</ref> {{lang|es|Armada Española}} përdoret akoma si termi spanjoll për Marinën moderne Spanjolle. ==Sfondi== [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] kishte qenë në mënyrë strategjike në aleancë me Spanjën për shumë dekada para se të hynin në luftë me njëra-tjetrën. Në mesin e [[shekulli XV|shekullit të XV]], [[Mbretëria e Francës|Franca]] nën Luigjin e XI ishte fuqia më e fortë në Evropën Perëndimore. Anglia kishte akoma zotërime në atë që sot quhet Franca Veriore dhe Spanja ishte nën kërcënim të vazhdueshëm. Henri VII i Anglisë, në këtë mënyrë formoi një marrëdhënie strategjike me [[Ferdinandi II i Aragonës|Ferdinandin e II]] të Spanjës. Ndërsa kërcënimi nga [[Franca]] mbetej, [[Anglia]] dhe [[Spanja]] gëzuan shumë dekada paqeje, që përfshinte disa martesa strategjike për ruajtur aleancën. Kishte shumë shkaqe zilie midis dy dyerëve mbretërore përgjatë viteve, por Lufta Fetare Franceze qe shkaku kryesor i thyerjes së aleancës midis [[Filipi II i Spanjës|Filipit të II]] dhe [[Elizabeta I|Elizabetës së I]], dhe kjo çoi në luftë midis dy vendeve. Nga mesi i [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] [[Perandoria Spanjolle|Spanja Habsburge]] nën [[Filipi II i Spanjës|mbretin Filipi II]] ishte një fuqi mbizotëruese politike dhe ushtarake në Europë, me një [[Perandoria Spanjolle|perandori globale]], që u bë burimi i pasurisë së saj. Ajo mbronte kauzën [[Kisha Katolike|Katolike]] dhe zotërimet e saj globale shtriheshin nga [[Evropa]], [[Kolonizimi spanjoll i Amerikës|Amerikë]] dhe [[Filipinet|Filipine]]. Kjo u zgjerua më tej në vitin [[1580]], kur [[Portugalia]] u aneksua, duke formuar kështu Bashkimin Iberik, duke e shtrirë edhe më shumë perandorinë. Filipi u bë monarku i parë që sundonte mbi një ''perandori mbi të cilën dielli nuk perëndonte'', që e drejtonte nga dhomat e tij në pallatin [[El Escorial|El Escorial]] nëpërmjet komunikimeve të shkruara.<ref>{{Cite book|year=2002|last=Parker|first=Geoffrey|title=Success is never final|url=https://archive.org/details/successisneverfi0000park|publisher=Basic Books|lang=en|isbn=0-465-05477-3|page=[https://archive.org/details/successisneverfi0000park/page/n20 3]}}</ref> Në krahasim, [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] ishte vetëm një fuqi dytësore evropiane pa perandori, që mund të ushtronte pak ndikim jashtë brigjeve të saja – megjithatë, në aleancë me Spanjën, ajo kishte shkuar në luftë tre herë kundër [[Mbretëria e Francës|Francës]] gjatë mbretërimit të [[Henri VIII|Henrit të VIII]]. I fundit nga këta konflikte ishte Rrethimi i Bulonjës. Mbreti [[Henri VIII]] filloi Reformimin Anglez si një ushtrim politik për dëshirën e tij për të divorcuar gruan e tij të parë, Katerinën e Aragonës. Përgjatë kohës, Anglia u rreshtua gjithmonë e më shumë me [[Reformimi Protestant|Reformimin Protestant]] duke zënë vend në Evropë, veçanërisht gjatë mbretërimit të djalit të Henrit, Eduardi VI. Eduardi vdiq pa fëmijë dhe gjysmë-motra e tij [[Mary I e Anglisë|Maria Tudor]] u ngjit në fron në vitin [[1553]]. Tre vjet më vonë Maria u martua me [[Filipi II i Spanjës|Filipin e II]], duke u bërë mbretëresha bashkëshorte e Spanjës dhe filloi të ringrinte ndikimin e [[Kisha Katolike|Katolicizmit Roman]] mbi punët e kishës. Përpjekjet e saj çuan më shumë se 260 veta në vdekje me djegie në turrën e druve, duke marrë epitetin "Maria Gjakatare".<ref name="wall115">{{Cite book|last=Waller|first=Maureen|year=2006|url=https://archive.org/details/sovereignladiess00wall/|title=Sovereign Ladies: The Six Reigning Queens of England|publisher=St. Martin's Press|lang=en|isbn=978-031233801-5|page=[https://archive.org/details/sovereignladiess00wall/page/115 115]}}</ref> Filipi, në këtë kohë e bindi Marien të hynte në një luftë shkatërrimtare kundër [[Mbretëria e Francës|Francës]]. [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] zbarkoi forca në [[Vendet e Ulëta]] dhe në mungesë të mbështetjes së Spanjës, fitoi Betejën e Sankt Kuentinit. Megjithëse kjo solli fitoren për Spanjën, Anglia i kishte lënë pas dore mbrojtjet e saj franceze, dhe [[Mbretëria e Francës|Franca]] mori Kalenë angleze në Rrethimin e Kalesë ([[1558]]). Në këtë mënyrë Anglia e humbi zotërimin e saj të fundit në Francë, që ishte mbajtur për më shumë se 500 vjetë. Kjo ishte një goditje e madhe për prestigjin e Marisë, që thuhet se ka thënë se «''Kur të kem vdekur dhe të hapem, do të gjeni ''Calais'' duke qëndruar në zemrën time''». Pasuria e Anglisë vuajti më shumë, jo vetëm nga kostoja e luftës, por edhe nga pakësimi i të ardhurave nga alumi dhe tregtia e veshjeve të [[Antverpi]]t, të shkaktuar nga humbja e portit. Mbretëria e Spanjës e kishte forcuar ndikimin e saj në [[Vendet e Ulëta]], duke dobësuar Francën pa dëme për veten, por me kosto të mëdha për Anglinë. Pak para vdekjes së Marisë, [[Filipi II i Spanjës|Filipi]] dhe [[Elizabeta I|Elizabeta]] kërkuan të vendosnin një aleancë dhe pajtim midis Anglisë dhe Spanjës, dhe ka të dhëna se u pa edhe mundësia e martesës midis Filipit dhe Elizabetës, por çështja e besimit dhe marrëdhënia e pabarabartë midis dy mbretërive e bëri këtë tepër të pagjasë. Deri atëherë, [[Spanja]] dhe Anglia kishin qëndruar në aleancë – që kishte zgjatur për mbi 70 vjetë. Vdekja e [[Mary I e Anglisë|Maries]] në vitin [[1558]], çoi gjysmë-motrën e saj, [[Elizabeta I|Elizabeta]] në marjen e fronit. Ndryshe nga Maria, Elizabeta ishte vendosmërisht në anën [[Reformimi Protestant|reformiste]] dhe me shpejtësi rivendosi shumë nga reformat e Eduardit. [[Filipi II i Spanjës|Filipi]], duke mos qenë më bashkë-monark, e konsideroi Elizabetën një [[Herezia|heretike]] dhe sunduese ilegjitime të [[Mbretëria e Anglisë|Anglisë]]. Në sytë e [[Kisha Katolike|Kishës Katolike]], Henri nuk ishte divorcuar kurrë nga Katerina, duke e bërë Elizabetën ilegjitime. Filipi mbështeti komplote për të rrëzuar Elizabetën në favor të kushërirës së saj katolike, dhe të konsideruar trashëgimtare, [[Maria Stuart|Maria, mbretëresha e skocezëve]]. Këto plane u shmangën, kur Elizabeta e burgosi Marinë në vitin [[1567]]. Maria u detyrua të abdikonte nga kurora e Skocisë në favor të djalit të saj [[Xhejmsi VI i Skocisë dhe I i Anglisë|Xhejmsi VI]]. Sugjerimi i parë i dokumentuar e asaj që quhej ''Ndërmarrja e Anglisë'' u shfaq në vetën e vitit [[1583]], kur i mbushur me krenarinë e fitores së tij në [[Ishujt Azore|Azore]], Álvaro de Bazán, markezi i Santa Kruzit, i bëri Filipit II sugjerimin të shfrytëzonte rastin për të sulmuar [[Mbretëria e Anglisë|Anglinë]].<ref name="157Brugge158">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=157-58}}</ref> [[Elizabeta I|Elizabeta]] në fund e kishte ekzekutuar [[Maria Stuart|Marien]] në shkurt [[1587]], si rrjedhojë e komploteve të vazhdueshme kundër mbretëreshës, të zhvilluara në emër të Maries. Elizabeta gjithashtu u hakmorr kundër Filipit, duke mbështetur Revoltën Holandeze kundër Spanjës, ashtu si dhe financimin e [[korsari]]së për të sulmuar anijet spanjolle përgjatë [[Oqeani Atlantik|Atlantikut]]. Ajo negocioi gjithashtu një aleancë të gjatë tregtare dhe politike me [[Maroku]]n. {| class="wikitable floatleft" style="max-width: 28%;" |+ style="background:#b0c4de;"|Monarkët kundërshtarë |- | [[File:Philip II, King of Spain from NPG.jpg|210px]] | [[File:Marcus Gheeraerts the Younger Elizabeth I Trinity College Cambridge.jpg|226px]] |- |[[Filipi II i Spanjës]] rr. v. [[1580]], National Portrait Gallery, [[Londra|Londër]] || [[Elizabeta I]] rr. v. [[1585]], Trinity College, [[Kembrixhi|Kembrixh]] |} Si shpagim, Filipi planifikoi një ekspeditë për pushtimin e Anglisë për të rrëzuar Elizabetën dhe, nëse Armada nuk do të ishte tërësisht e suksesshme, të paktën të negocionte lirinë e besimit për katolikët dhe kompensimin financiar për luftën në [[Vendet e Ulëta]].<ref name="Pendrill">{{cite book|last=Pendrill|first=Colin|title=Spain 1474–1700: The Triumphs and Tribulations of Empire|url=https://archive.org/details/spain14741700tri0000pend|publisher=Heinemann|year=2002|lang=en|isbn=978-043532733-0|page=[https://archive.org/details/spain14741700tri0000pend/page/n291 286]}} – "''Nëse Armada nuk është e suksesshme siç shpresojmë, por gjithësesi jo tërësisht e mundur, atëherë mund ti ofroni Anglisë paqe mbi termat vijues. I pari është që në Angli të ushtrohet dhe përdoret lirisht besimi ynë i shenjtë katolik për të gjithë katolikët, vendas dhe të huaj, si dhe që ata që janë në ekzil duhet të lejohen të kthehen. I dyti është që i gjithë vendi në Holndën time, që mbajnë anglezët duhet të më rikthehet dhe i treti që ata duhet të më dëmshpërblejnë për dëmet që më kanë bërë mua, zotërimeve të mia dhe subjekteve të mia, që do të arrijë një shumë skajshmërisht të madhe. Në lidhje me ushtrimin e lirë të [[Kisha Katolike|Katolicizmit]], duhet tu vini në dukje se, meqë liria e besimit u lejohet [[hygenotët|hygenotëve]] të [[Franca|Francës]], nuk do të ketë dëmtim dinjiteti në lejimin e të njëjtit privilegj për katolikët në Angli''." — Prill [[1588]], Filipi II për dukën e Parmës.</ref> Nëpërmjet kësaj orvatjeje, mbështetja materiale për Provincat e Bashkuara, pjesa e Vendeve të Ulta që kishin arritur të shkëputeshin nga sundimi spanjoll, dhe sulmet angleze mbi tregtinë dhe vendbanimet spanjolle<ref name="Hart 28-32">{{cite book|author=Francis Rußel Hart|year=1922|title=Admirals of the Caribbean|url=https://archive.org/details/cu31924020337477|publisher=Houghton Mifflin Co.|lang=en|pages=[https://archive.org/details/cu31924020337477/page/n53 28]–32}} përshkruan një flotë të madhe [[korsari|korsarësh]], prej 25 anijesh të komanduara nga [[Francis Drake]] në vitin [[1585]], që do të sulmonte kolonitë spanjolle të Karaibeve.</ref> në [[Bota e Re|Botën e Re]] do të përfundonte. Filipi mbështetej nga papa [[Siksti V]], që e trajtoi pushtimin si një [[kryqëzatat|kryqëzatë]], me premtimin e një subvencioni finaciar për zbarkimin e Armadës.<ref>{{Cite encyclopedia|last=Pollen|first=John Hungerford|title=Spanish Armada|volume=1. Aachen – Assize|url=https://archive.org/details/catholicencyclop01herbuoft/page/727|year=1913|editor=Charles George Herbermann|encyclopedia=The Catholic encyclopedia|publisher=The Encyclopedia Press, inc.|lang=en|pages=727-29}} – "''...vujtjet e përhapura dhe irritimi i shkaktuar nga luftërat fetare që Elizabeta nxiti, dhe indinjimi i shkaktuar nga persekutimi i saj fetar, si dhe ekzekutimi i [[Maria Stuart]], i bënë katolikët kudo të simpatizoheshin me Spanjën dhe ta konsideronin Armadën si një kryqëzatë kundër armikut më të rrezikshëm të besimit''", dhe "''Papa [[Siksti V]] pranoi të rinovonte shkishërimin e mbretëreshës, dhe të jepte një subvencion të madh për Armadën, por, duke parë kohën e nevojshme për përgatitjet dhe lundrimin faktik të flotës, nuk do të jepte asgjë deri sa ekspedita të zbarkonte në Angli. Në këtë mënyrë, ai në vijim kurseu miliona korona, dhe nuk ndërmori ndonjë masë kundër mbretëreshës heretike.''"</ref> Mbështetje thelbësore për pushtimin pritej gjithashtu nga katolikët anglezë, duke përfshirë fisnikët dhe tregtarët e pasur dhe me ndikim.<ref>{{cite web|author=Robert Hutchinson|url=https://www.historyextra.com/period/elizabethan/spanish-armada-facts-elizabeth-i-medina-sidonia-catholic-philip-ii/|title=10 things you (probably) didn't know about the Spanish Armada|date=prill 2005|publisher=BBC History Extra|lang=en|access-date=5 prill 2020}}</ref> Një sulm në [[Cádiz]], i drejtuar nga [[korsari]] anglez [[Francis Drake]] në prill [[1587]], kishte kapur ose shkatërruar rreth 30 anije dhe sasi të mëdha furnizimesh, të përgatitura në një vit.<ref name="Wagner">{{cite book|last=Wagner|first=John|year=1999|title=Historical Dictionary of the Elizabethan World; Britain, Ireland, Europe, and America|publisher=Routledge|url=https://books.google.com/books?id=zjfwNlN1sWYC&pg=PA45|lang=en|isbn=978-157958269-2|page=45}}</ref><ref name="Shepherd">{{cite web|last1=Shepherd|first1=Andrew|url=https://www.bhsportugal.org/library/articles/the-spanish-armada-in-lisbon-preparing-to-invade-england|title=The Spanish Armada in Lisbon: preparing to invade England|website=British Historical Society of Portugal|lang=en|access-date=10 shtator 2021}}</ref> Ka gjithashtu të dhëna se një letër nga shefi i sigurisë dhe kryespiuni i Elizabetës, Sir Francis Walsingham, dërguar ambasdadorit të saj në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]], William Harborne, kërkonte në nxiste [[Marina Osmane|Flotën Osmane]] fillimin e manovrave për të ngacmuar spanjollët,<ref>{{cite news|author=John Ezard|date=1 qershor 2004|url=https://www.theguardian.com/uk/2004/jun/01/artsandhumanities.arts|title=Why we must thank the Turks, not Drake, for defeating the Armada|newspaper=[[The Guardian]]|lang=en|access-date=5 prill 2020}}</ref> por nuk ka të dhëna për suksesin e atij plani. Princi i [[Parma|Parmës]] fillimisht u këshillua nga [[Filipi II i Spanjës|Filipi II]] në vitin [[1583]].<ref name="157Brugge158"/> Alessandro Farnese theksonte se tre kushte do të kishin nevojë të përmbusheshin me sukses; fshehtësia e plotë, zotimi dhe mbrojtja e sigurtë e provincave holandeze, dhe mbajtja e largë nga marrëveshja e paqes ose nga mbjellja e përçarjes midis Lidhjes Katolike dhe [[Hygenotët|hygenotëve]].<ref name="161BruggeIII162">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=3|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868875965-5|pages=161–62}}</ref><ref name="165BruggeV166">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|year=2020|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=165–66}}</ref> Fshehtësia nuk mund të ruhej, gjë që e bëri ndërmarrjen shumë më të ndërlikuar. Filipi në fund kombinoi planin e dukës së Parmës me atë të Santa Kruzit, duke zhvilluar fillimisht një sulm të trefishtë, duke nisur me një sulm diversiv mbi [[Skocia|Skocinë]], ndërsa Armada kryesore do të zaptonte ose Ishullin e Uajtit ose Sauthemptonin për të vendosur një vend të sigurt ankorimi në Solent. Farnese atëherë do të vijonte me një ushtri të madhe nga [[Vendet e Ulëta]] duke kapërcyer [[Kanali i la Manshit|Kanalin e la Manshit]]. Komandanti i caktuar i forcave navale të Armadës ishte markezi me shumë përvojë i Santa Kruzit, ndërsa Alessaandro Farnese do të ishte në komandën e forcave pushtuese.<ref name="BruggeV170">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=170}}</ref> Fatkeqësisht, markezi i Santa Kruzit vdiq në shkurt [[1588]] dhe duka i Medina Sidonias, një oborrtar i lartë, mori vendin e tij. Ndërsa ishte një ushtarak kompetent, dhe administrator i dalluar, Medina Sidonia nuk kishte përvojë navale. Ai i shkroi Filipit, duke shprehur dyshime të rënda rreth fushatës së planifikuar, por mesazhi i tij u pengua për të arritur te mbreti nga oborrtarët me arsyetimin se Zoti do ti siguronte Armadës suksesin.<ref name="Coote">{{cite book|last=Coote|first=Stephen|title=Drake, The Life and Legend of an Elizabethan Hero|url=https://books.google.com/books?id=pn1APgAACAAJ|year=2003|publisher=Simon & Schuster UK Ltd.|lang=en|isbn=978-074322007-1|pages=248–52}}</ref> ==Zbatimi i planit== Para ndërmarrjes, papa [[Siksti V]] e lejoi Filipin të mblidhte taksa [[kryqëzatat|kryqëzate]] dhe i dha njerëzve të tij [[indulgjenca]]. Bekimi i flamurit të Armadës më 25 prill [[1588]], ishte i ngjashëm me ceremoninë e përdorur para [[Beteja e Lepantos|Betejës së Lepantos]] në vitin [[1571]]. Më 21 korrik [[1588]], Armada nisi lundrimin nga [[Lisbona]] drejtë [[Kanali i la Manshit|Kanalit të la Manshit]]. Kur u largua nga Lisbona, flota përbëhej nga 141 anije,<ref name="113Soto117">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|pages=113–17}}</ref> me 10,138 detarë dhe 19,315 ushtarë. Kishte gjithashtu 1,545 veta, personel jo-luftues (vullnetarë, shërbëtorë oficerësh, fretërish, artilierësh etj.)<ref name="87Lewis91">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|pages=87-91}}</ref> Flota bartëte 1,500 [[topi (armë)|topa]] [[tunxhi]] dhe 1,000 topa [[hekuri]].<ref name="60MP63"/> Masës së plotë të flotës iu deshën dy ditë për ta lënë [[porti]]n. Armada u vonua nga moti i keq. Stuhitë në [[Gjiri i Biskajës|Gjirin e Biskajës]] përgjatë brigjeve [[Galicia (Spanjë)|galiciane]] i detyruan katër [[galera]] të komanduara nga [[kapiteni i anijes|kapiteni]] Diego de Medrano dhe një [[galeoni|galeon]] të ktheheshin mbrapa dhe anije të tjera u desh të vendoseshin në [[Provinca A Coruña|A Coruña]] për ripairime, duke mbetur 137 anije që lundruan drejtë [[Kanali i la Manshit|Kanalit Anglez]].<ref name="Soto116">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=116}}</ref> Afërsisht gjysma e anijeve nuk ishin ndërtuar si [[luftanija|luftanije]], por përdoreshin për detyra si zbulimi dhe dërgesat, ose për të bartur furnizime, kafshë dhe trupa. Ajo përfshinte 24 luftanije të mirëfillta, 44 anije tregtare të armatosura, 38 anije ndihmëse dhe 34 anije furnizuese.<ref name="Soto117"/><ref name="matt12">{{cite book|author=Garrett Mattingly|publisher=Cornell University Press|year=1963|url=https://www.questia.com/read/3907270/the-invincible-armada-and-elizabethan-england|title=The Invincible Armada and Elizabethan England|lang=en|pages=12–13|access-date=24 maj 2025|archive-date=24 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024095542/https://www.questia.com/read/3907270/the-invincible-armada-and-elizabethan-england|url-status=dead}}</ref> Në Holandën Spanjolle, Alessandro Farnese kishte grumbulluar 30,000 ushtarë dhe kishte porositur qindra flajbote të ndërtuar për ti bartur ata përgjatë kanalit,<ref name="MP94"/><ref group="Shpjegimi">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|publisher=Manchester University Press|lang=en|page=96}} jep 30,500 dhe grumbullimi i 30,000 këmbësorëve dhe 2,000 kalorësve. Gjithashtu, dokumenti mashtrues {{cite book|title=The English Mercurie: published by Authoritie for the prevention of false reports|publisher=Chriss Barker, Her Highnesse's Printer|date=23 korrik 1588|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=OMVktwAACAAJ|volume=50|pages=1-3}}, përndryshe pohon mjaft përpikmërisht: "''të gjitha trupat spanjolle në Holandë, dhe përbëhen prej tridhjetë mijë këmbësorësh dhe njëmijë e tetëqind kalorësisht.''"</ref> ndërsa priste mbërritjen e Armadës. Meqë elementi i befasisë kishte dështuar prej kohësh,<ref name="164,67BruggeV199-200">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=164, 167, 199–200}}</ref> plani i ri ishte të përdorej mbulimi i luftanijeve për të bartur ushtrinë në anije në një vend afër [[Londra|Londrës]]. Në tërësi, duhet të jenë grumbulluar 55,000 veta, një ushtri tepër e madhe për atë kohë. Në ditën që Armada u nis, ambasadori i Elizabetës në Holandë, Valentine Dale, takoi përfaqësuesit e Farnezes në negociata paqeje.<ref name="206BruggeV207">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=206–07}}</ref> Anglezët bënë një përpjekje të kotë për ta ndalur Armadën në [[Gjiri i Biskajës|Gjirin e Biskajës]]. Më 6 korrik, negociatat u braktisën,<ref name="BruggeV225">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=225}}</ref> dhe flota angleze qëndroi e përgatitur, nëse e keq-furnizuar, në Plajmuth, duke pritur lajme të lëvizjeve spanjolle. Vetëm 122 anije nga flota spanjolle hynë në Kanal; katër [[galera]], një [[nau]] ose [[karraka|karrakë]], pesë pataçe dhe 10 [[karavela]] portugeze e kishin lënë flotën para përplasjes së parë me flotën angleze. Pesë pataçe të tjera, të dërguara për të shpurë mesazhe te Farnese, duhet të llogariten se shpienë numrin e anijeve spanjolle në 117, që do të përballeshin me afërsisht flotën angleze të përbërë prej 226 anijesh.<ref name="114Soto116">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|pages=114–16}}</ref> Flota spanjolle kishte më shumë topa se flota angleze, me 50% më shumë fuqi zjarri të disponueshme se ajo angleze. Flota angleze përbëhej nga 34 anije të Flotës Mbretërore, 21 prej të cilave ishin [[galeoni|galeonë]] prej 200 deri në 400 tonësh, dhe 163 anije të tjera, 30 prej të cilave ishin 200 deri në 400 tonë dhe bartnin deri në 42 [[topi (armë)|topa]] secila. Dymbëdhjetë prej anijeve ishin [[korsari|korsare]] të zotëruara nga Lord Charles Howard i Efingamit, [[John Hawkins]] dhe Sir [[Francis Drake]].<ref name="MP185">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n208 185]}}</ref> Në fillim të [[qershori]]t, Alessandro Farnese dërgoi kapitenin Moresin me disa pilotë te Admiral Sedonia. Deri në kthimin e Moresin-it më 22 qershor, raporti që ai i dërgoi Farnese-s i shkaktoi shqetësime. Medina Sedonia ishte nën përshtypjen se Farnese thjeshtë mund të lundronte në kanal me anijet e tij të mbushura me trupa.<ref name="218BruggeV219">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=218–19}}</ref> Alessandro Farnese e kishte informuar vazhdimisht mbretin se kalimi i tij në kanal ishte i bllokuar nga anijet angleze dhe holandeze dhe rruga e vetme që ai mund ti dërgonte anijet e tija ishte nëse Armada çante [[bllokada|bllokadën]].<ref name="BruggeV220">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=220}}</ref> Flota u pa në Angli më 29 korrik, kur u shfaq pranë Lizardit në Kornuoll. Lajmi u dërgua në Londër nëpërmjet një sistemi lajmërimesh që ishte ndërtuar përgjatë brigjeve jugore. Po atë ditë, flota angleze kishte ngecur në [[limani]]n e Plajmuthit nga vërshimi i baticës. Spanjollët mblodhën një këshill lufte, ku u propozua të lundrohej drejtë limanit gjatë baticës dhe ti paaftësonin anijet mbrojtëse të ankoruara. Nga limani i Plajmuthit, Armada Spanjolle do të sulmonte [[Mbretëria e Anglisë|Anglinë]], por [[Filipi II i Spanjës|Filipi]] e kishte ndaluar shprehimisht Medina Sidonian nga angazhimi, duke e lënë Armadën të vijonte lundrimin në lindje drejtë Ishullit të Uaitit. Pasi nisi zbatica, 55 anije angleze u nisën për tu përleshur me Armadën nga Plajmuthi nën komandën e Lord Howard-it të Efingamit, me Sir [[Francis Drake]] si nën-admiral. Kundër-admirali ishte [[John Hawkins]]. ===Aksioni i Plajmuthit=== Më 30 korrik, flota angleze ishte pranë Shkëmbinjve Edistonë me Armadën në perëndim me erën në favor. Për të kryer sulmin e saj, flota angleze lundroi kundër erës drejtë Armadës, duke fituar kështu një pozicion domethënës avantazhi. Në agimin e 31 korrikut, flota angleze u përplas me Armadën pranë Plajmuthit afër Shkëmbinjve Edistonë. Armada ishte një një formacion mbrojtës në formë harku, e mysët drejtë lindjes. [[Galeoni|Galeonët]] dhe anijet e mëdha ishin përqëndruar në qendër dhe në skajet e cepave të harkut, duke mbuluar anijet e transportit dhe furnizimit ndërmjet. Përballë tyre, anglezet ishin vendosur në dy seksione, me [[Francis Drake|Drejkun]] në veri, në anijen ''Revenge'' me 11 anije, ndërsa Hoëard-i në jug, në anijen ''Ark Royal'' me pjesën kryeosre të flotës. Duke parë përparësinë spanjolle në luftimin e afërt, anglezët qëndruan përtej rrezes së ganxhave dhe i bombarduan anijet spanjolle nga një distancë me zjarrin e topave. Largësia ishte tepër e madhe që manovrimi të ishte efektiv dhe, në fund të ditës së parë të luftimit asnjë flotë nuk humbi ndonjë anije në aksion. Anglezët e kapën flotën spanjolle pas një dite lundrimi. <gallery mode="packed" class="center" heights="234"> File:The Spanish fleet off the coast of Cornwall on 29 July 1588 RMG D3291.tiff|Flota Spanjolle pranë bregut të Kornuollit më 29 korrik 1588 File:The Spanish and English fleets near Plymouth on 30 - 31 July 1588 RMG F8040.tiff|Flotat spanjolle dhe angleze afër Plajmuthit më 30–31 korrik 1588 File:The English engage the Spanish fleet near Plymouth on 31 July 1588 RMG D3293.tiff|Anglezët sulmojnë flotën spanjolle afër Plajmuthit më 31 korrik 1588 File:The English pursue the Spanish fleet east of Plymouth on 31 July - 1 August 1588 RMG D3294.tiff|Anglezët ndkjekin flotën spanjolle në lindje të Plajmuthit më 31 korrik – 1 gusht 1588 </gallery> [[File:Valdés surrenders to Francis Drake aboard Revenge.jpg|thumb|389px|''Dorëzimi i Pedro de Valdés'' (komandanti i skuadrës së Andaluzisë) te [[Francis Drake]], në bordin e galeonit ''Revenge'' gjatë sulmit të Armadës Spanjolle, 1588, pikt. e John Seymour Lucas]] ===Aksionet e Kepit Portland dhe Ishullit Uajt=== Flota angleze dhe Armada u përplasën prapë më 1 gusht, pranë Ishullit të Portlandit. Një ndryshim i erës i dha spanjollëve pozicionin avantazhues, dhe ata u përpoqën tu jepnin fund anglezëve, por u mbështollën nga anije më të vogal, me më shumë manovrueshmëri. Ndërsa qendra spanjolle manovroi për të mbështetur anijen {{lang|es|Santa Ana}}, anija ''Nuestra Señora del Rosario'' u përplas me disa anije, duke humbur bompresin e saj dhe duke vënë në lëvizje një seri fatkeqësish. Ajo filloi të rrëshkiste, dhe u tërhoq nga rryma në drejtim të kundërt me flotën dhe më afër anglezëve. [[Francis Drake]] në [[galeoni]]n ''Revenge'' lundroi drejtë anijes {{lang|es|Nuestra Senñora del Rosario}} gjatë natës dhe e mori në aksion; admirali Pedro de Valdés (komandanti i skuadrës së [[Andaluzia|Andaluzisë]]) u dorëzua bashkë me gjithë ekuipazhin e tij. Në bord, anglezët kapën furnizime shumë të nevojshme [[baruti]] dhe 50,000 dukate ari.<ref name="Konstam150">{{cite book|author=Angus Konstam|year=2009|title=The Spanish Armada: The Great Enterprise against England 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmadagre0000kons|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-184603496-1|page=[https://archive.org/details/spanisharmadagre0000kons/page/n153 150]}}</ref> Drejku po e drejtonte flotën angleze nëpërmjet një feneri, që ai e fiku kur po iu afrohej anijeve spanjolle, duke bërë që pjesa tjetër e flotës së tij, në agim të ishte e shpërndarë dhe e ç'organizuar. Në një pikë, Howard-i i formoi anijet e tij në një linjë beteje për të sulmuar në distancë të afërt, duke grumbulluar të gjitë topat e tij, por arriti pak gjë nëpërmjet manovrës. Gjatë një qetësie në betejë, magazina e [[baruti]]t të anijes {{lang|es|San Salvador}} shpërtheu, duke ndriçuar një pjesë të anijes në flakë. Spanjollët u orvatën ta fundosnin anijen, por kjo dështoi kur mbërriti [[galeoni]] ''[[Golden Hind]]''. Spanjollët e braktisën anijen dhe ''Golden Hind'' e kapi atë menjëherë.<ref name="Konstam151">{{cite book|year=2009|author=Angus Konstam|title=The Spanish Armada: The Great Enterprise against England 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmadagre0000kons|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-184603496-1|page=[https://archive.org/details/spanisharmadagre0000kons/page/n154 151]}}</ref> Nëse Armada mund të krijonte një bazë të përkohshme në ujërat e mbrojtura të Solentit, ngushtica që ndante Ishullin e Uaitit nga toka kryesore angleze, ajo do të duhet të priste për njoftime nga ushtria e Farnese-s; Farnese nuk mori njoftime për këtë deri më 6 gusht.<ref name="BruggeV223">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=223}}</ref> Megjithatë, në një sulm në shkallë të plotë, flota angleze u nda në katër grupe me Martin Frobisherin me anijen ''Aid'' që iu dha komanda e një skuadre, ndërsa [[Francis Drake]] që vinte me një forcë të madhe nga jugu. Medina Sidonia dërgoi përforcime në jug dhe e urdhëroi Armadën të tërhiqej në det të hapur për të shmangur cektinat Auers.<ref>{{cite book|last=Mcdermott|title=England and the Spanish Armada|url=https://archive.org/details/englandspanishar0000mcde|publisher=Yale University Press|year=2005|lang=en|page=[https://archive.org/details/englandspanishar0000mcde/page/n287 260]}}</ref> nuk kishte limane të tjera të sigurta më tej në lindje të brigjeve jugore të Anglisë, kështu që Armada u detyrua të drejtohej për në Kale, pa qenë e aftë të priste për njoftime nga ushtria e Farnese-s. Duke nisur më 1 gusht, Sidonia filloi ti dërgonte Farnese-s njoftime, duke përcaktuar me hollësi pozicionin dhe lëvizjet e tij. Alessandro Farnese nuk e mori dot raportin e parë nga [[admirali]] deri ditën pasuese.<ref name="BruggeV221">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=221}}</ref> <gallery mode="packed" class="center" heights="237"> File:The English and Spanish fleets on 1 - 2 August 1588 RMG F8043.tiff|Flotat angleze dhe spanjolle më 1–2 gusht 1588 File:The English and Spanish fleets between Portland Bill and the Isle of Wight on 2 - 3 August 1588 RMG D3296.tiff|Flotat angleze dhe spanjolle midis Kepit të Portlandit dhe Ishullit të Uajtit më 2–3 gusht 1588 File:The battle off the Isle of Wight on 4 August 1588 RMG F8045.tiff|Beteja pranë Ishullit të Uajtit më 4 gusht 1588 </gallery> [[File:Justinus van Nassau 1559-1631.jpg|upright|thumb|Justinus van Nassau]] ===Anijet e zjarrit në Kale=== Më 7 gusht, Armada u ankorua në Kale në një formacion mbrojtës shumë të gjeshur harkor,<ref>{{cite book|author=N. A. M. Rodgers|year=2004|title=The Safeguard of the Sea: A Naval History of Britain, 660–1649|publisher=Penguin|lang=en|pages=263–69}}</ref> jo largë nga [[Dunkirk|Dankërku]] (Farnese mësoi për këtë po atë mbasdite),<ref name="BruggeV224">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=224}}</ref> ku ushtria e Farnese-s, e pakësuar nga semundjet në 16,000 ushtarë, pritej të ishte duke pritur, gati për tiu bashkuar flotës në anijet e dërguara nga portet përgjatë brigjeve flamande. Një element themelor i planit të pushtimit, siç ai u zbatua në vijim, ishte transportimi i një pjese të madhe të Ushtrisë së Flandrës së Farnese-s, pasi forca kryesore pushtuese në anije të paarmatosura të kapërcenin [[Kanali i la Manshit|Kanalin Anglez]]. Këto anije do të mbroheshin nga anijet e mëdha të Armadës. Megjithatë, për të shkuar te Armada, ata duhet të kapërcenin zonën e mbizotëruar nga Marina holandeze, kur Armada nuk mund të shkonte, si rrjedhojë e Luftës në vazhdim Tetëdhjetë Vjeçare me Republikën Holandeze. Ky problem duket se është nënvlerësuar nga komandantët e Armadës, por ai ishte i pakapërcyeshëm. Komunikimi ishte më i vështirë sesa parashikohej, dhe njoftimet që ushtria e Farnese-s kishte nevojë të pajisej me mjete të mjaftueshme transporti, ose për tu grumbulluar në port, një proçes që do të merrte të paktën gjashtë ditë, erdhën shumë vonë.<ref name="BruggeV225"/> Pasi Medina Sidonia priti në ankorim, [[Dunkirk|Dankërku]] u vendos nën [[bllokada|bllokadë]] nga një flotë holandeze prej 30 flajbotesh nën zëvendës-admiralin Justinus van Nassau.<ref>{{cite book|first=Patrick Fraser|last=Tytler|title=Life of Sir Walter Raleigh|url=https://archive.org/details/lifeofsirwalterr00tytlrich|year=1833|publisher=Oliver & Boyd|lang=en|oclc=3656130|ol=6949907M}}</ref> Flajbotet holandeze operonin kryesisht në ujëra të cekta pranë [[Zeeland (provincë)|Zilandës]] dhe [[Flandra|Flandrës]], ku luftanijet më të mëdha, me një kalatë më të thellë, si [[galeoni|galeonët]] spanjollë dhe anglezë, nuk mund të hynin në siguri. Farnese priste që Armada të dërgonte pataçet e saj të lehta për të larguar holandezët, por Medina Sidonia nuk do ti dërgonte ato si pasojë e frikës se do ti nevojiteshin këto anije për mbrojtjen e vetë. Nuk kishte një port me ujëra të thella ku flota mund të strehohej, gjë që është konsideruar si vështirësia kryesore për ekspeditën, dhe spanjollët e gjetën veten të brishtë pasi do të binte nata. [[Holandezët]] gëzonin një [[Komanda e Deteve|përparësi navale të pasfiduar]] në këto ujëra, megjithëse marina e tyre ishte inferiore në armatimin naval. Për shkak të mos përpjekjes së Medina Sidonias për ta çarë bllokadën holandeze dhe mos rrezikimit të Farnese-s për të kryer një kalim pa eskortë, Ushtria e Flandrës ia mbathi nga gracka që Van Nassau kishte në mendje për ta.<ref>{{cite book|author1=J. I. Israel|author2=G. Parker|year=1991|chapter=Of Providence and Protestant Winds: the Spanish Armada of 1588 and the Dutch armada of 1688|title=The Anglo-Dutch moment. Essays on the Glorious Revolution and its world impact|url=https://archive.org/details/anglodutchmoment0000unse|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|isbn=052139075-3|pages=[https://archive.org/details/anglodutchmoment0000unse/page/n368 349]–51}}</ref><ref>{{cite book|first=John Lothrop|last=Motley|title=History of the United Netherlands from the Death of William the Silent to the Synod of Dort|lang=en|url=https://archive.org/details/historyofunitedn00motl/page/501|chapter=XVII. 1587|year=1872|publisher=Jacs. G. Robbers|page=501}}</ref> Vonë, më 7 gusht, Howard po përforcohej nga një skuadër nën drejtimin e Lord Edward Seymour dhe William Wynter, që ishte vendosur në ''The Downs'', si një përforcim pë [[holandezët]] nëse Farnese bënte ndonjë lëvizje të pavarur. Mbërritja e tyre i dha Howard-it një tërësi prej 140 anijesh.<ref>{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=166}}</ref> Ai mori gjithashtu një sasi të vogël [[baruti]] dhe fishekësh, që konti i Suseksit kishte mbledhur nga fortesat dhe garnizonet në brigjet jugore, dhe disa ushqime.<ref>{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=164}}</ref> [[Era]] dhe [[rryma oqeanike|rrymat]] ishin të favorshme për një përpjekje për të thyer formacionin e Armadës duke dërguar anije zjarri kundër saj. Walsingham tashmë kishte dhënë urdhëra te Doveri, që barkat e peshkimit dhe lundrat dhe zifti të grumbulloheshin për këtë qëllim.<ref>{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=168}}</ref> Megjithatë, komandantët anglezë ndjenë se ata nuk mund të prisnin anije të mirëfillta zjarri dhe kështu flijuan tetë nga luftanijet e tyre. [[Francis Drake]], që ishte një zotërues thelbësor anijesh, ofroi një nga anijet e tij, 200-tonëshen "Thomas". [[John Hawkins]] ofroi gjithashtu një nga anijet e tij, 150-tonëshen "Bark Bond". Gjashtë anije të tjera, midis 90 dhe 200 tonëve, u dhanë vullnetarisht. Këto anije u mbushën çfarëdo me zift, [[sulfuri|sulfur]] dhe [[katrani|katran]] që ishte i disponueshëm menjëherë. Për shkak të nxitimit, [[topi (armë)|topat]] e mbushur dhe depot u lanë në bord.<ref>{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=169}}</ref> Më mesin e natës midis 7–8 [[gushti]]t, [[anglezët]] u vunë zjarrin anijeve dhe i lëshuan ato ti shtynte era mes anijeve të ankoruara ngjeshur të Armadës. Spanjollët u friksuan se këto anije të mëdha zjarri ishin "hellburners",<ref name="Drizzle">{{cite web|last=Swanger|first=William Jherek|url=http://www.drizzle.com/~celyn/jherek/16thMilSci.pdf|year=2003|lang=en|title=Military Science in Western Europe in the Sixteenth Century|work=drizzle.com|archive-date=28 shkurt 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070228130758/http://www.drizzle.com/~celyn/jherek/16thMilSci.pdf|url-status=dead}}</ref> anije zjarri të speciale, të mbushura me ngarkesa të mëdha [[baruti]] që u përdorën me një efekt vdekjeprurës në Rrethimin e Antverpenit. Tre u ndaluan nga pataçet dhe u larguan,<ref name="Soto119">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=119}}</ref> por pjesa tjetër çau drejtë flotës. Anija flamurtare e Medina Sidonias dhe [[luftanija|luftanijet]] kryesore mbajtën pozicionet e tyre, por pjesa tjetër e flotës i këputën litrër e ankorimit dhe u shpërndanë në konfuzion. Asnjë anije spanjolle nuk u dogj, por formacioni në formë harku u prish dhe flota e gjeti veten shumë largë, me erën e Kalesë nga mbrapa në erën që po ngrihej drejtë jug-perëndimit për të rikuperuar pozicionin e saj. Anglezët u bashkuan për betejë. Farnese mësoi për këtë ditën tjetër.<ref name="226BruggeV227">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=226–27}}</ref> <gallery mode="packed" class="center" heights="224"> File:The pursuit to Calais, 4 - 6 August 1588 RMG D3298.tiff|Ndjekja e Kalesë, 4–6 gusht 1588 File:The fireship attack on the Spanish Armada, 7 August 1588 RMG D3299.tiff|Anijet e zjarrit sulmojnë Armadën Spanjolle, 7 gusht 1588 File:Spanish Armada fireships.jpg|Anijet angleze të zjarrit lëshohen drejtë Armadës Spanjolle pranë Kalesë File:The battle off Gravelines, 8 August 1588 RMG F8048.tiff|Beteja pranë Gravelines, 8 gusht 1588 </gallery> [[File:Loutherbourg-Spanish Armada.jpg|thumb|389px|''Mundja e Armadës Spanjolle, 8 gusht 1588'', pikturuar nga Philip James de Loutherbourg (1796)]] ===Beteja e Gravelines=== Porti i vogël i Gravelines ishte pjesë e [[Flandra|Flandrës]] në Vendet e Ulta Spanjolle, pranë kufirit me [[Mbretëria e Francës|Francën]] dhe ishte territori spanjoll më afër me [[Anglia|Anglinë]]. Para agimit të 8 [[gushti]]t, Medina Sidonia u përpoq të ribashkonte flotën e tij, pasi anijet e zjarrit e shpërndanë atë, dhe re nuk dëshironte të lundronte më në lindje se Gravelines, duke e ditur rrezikun e ngecjes në cektinat e Flandrës, nga të cilat armiqtë e tij holandezë i kishin hequr shënjat detare. Anglezët mësuan për dobësinë e Armadës gjatë përleshjeve në [[Kanali i la Manshit|Kanalin Anlez]], dhe konkluduan se ishte e mundur ta afroheshin brenda {{convert|100|yard|m|-1}}, për të qenë të aftë të depërtonin trupat prej lisi të luftanijeve spanjolle. Ata kishin shpenzuar shumicën e [[baruti]]t të tyre në përplasjen e parë dhe, pas Ishullit të Uajtit, kishin qenë të detyruar ti kursenin topat e rëndë dhe barutin për një sulm të nxituar afër Gravelines. Gjatë të gjitha përplasjeve, topat e rëndë spanjollë nuk mund të rimbusheshin lehtësisht, si pasojë e hapsirës së tyre të ngushtë dhe sasisë së furnizimeve të grumbulluara midis kuvertave, siç e kishte zbuluar [[Francis Drake]] gjatë kapjes së anijes {{lang|es|Nuestra Señora del Rosario}} në Kanal.<ref>{{cite book|last=Coote|first=Stephen|publisher=Simon & Schuster|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=pY5QPcDfjdkC|title=Drake: The Life and Legend of an Elizabethan Hero|year=2003|isbn=978-074322007-1|page=259}}</ref> Në fakt, topçinjtë spanjoll, shtinin një herë dhe pastaj transferoheshin në detyrën e tyre kryesore, që ishte të [[abordazhi|abordonin]] anijet armike, siç ishte praktikuar në luftimet navale të kohës. Dëshmi nga anijet e mbytura të Armadës në [[Irlanda|Irlandë]] tregojnë se shumë nga municionet e flotës ishin të papërdorura.<ref name="189MP190">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n212 189]–90}}</ref> Vendosmëria e tyre për të luftuar duke aborduar, në vend të përdorimit të zjarrit të topave në largësi, u provua një mangësi për spanjollët. Manovra kishte qenë efektive në betejat e [[Beteja e Lepantos|Lepantos]] dhe ''Ponta Delgadas'’ më herën gjatë dekadës, por anglezët ishin të vëmendshëm për të dhe u përpoqën ta shmangnin atë duke qëndruar në largësi. Ndërsa Medina Sidonia po grumbullonte anijet e Armadës bashkë në formacionin e tyre tradicional në formë gjysmë-hëne, flota angleze u afrua dhe në agim, anija flamurtare me katër anije të tjera e gjetën veten duke u përballur me gjithë flotën angleze.<ref name="190MP191">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|year=1999|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n213 190]–91}}</ref><ref name="Soto119"/> Anglezët provokuan zjarrin spanjoll, ndërsa qëndronin largë rrezes. Pastaj ata u afruan zjarrin, duke dëmtuar anët e gjera të anijeve të armikut, e gjitha duke mbajtur pozicionin e erës, kështu trupat e anijeve të anuara të Armadës ishin të ekspozuar ndaj dëmtimit poshtë vijës së ujit, kur ato ndryshuan kurs më vonë. [[File:La batalla de Gravelinas, por Nicholas Hilliard.jpg|upright=1.84|left|thumb|''Elizabeta I dhe Armada Spanjolle''; pikturë e ''Apothecaries'', më parë atribuar Nicholas Hilliard.<ref>{{cite web|author=Nicholas Hilliard|title=The Battle of Gravelines|work=BBC History|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/armada_gallery_05.shtml|lang=en}}</ref> Një paraqitje e stilizuar e elementeve kyç të historisë së armadës: sinjalizimet e alarmit, Elizabeta në Tilburi dhe beteja detare e Gravelines.<ref name="Hearn">{{Cite journal|last=Hearn|first=Karen|date=2005|journal=Transactions of the Royal Historical Society|volume=14|url=https://books.google.com/books?id=pZXcviUTeM8C&pg=PA129|title=Elizabeth I and the Spanish Armada: A Painting and its Afterlife|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|isbn=978-052184995-1|page=129}}</ref>]] Shumë prej topçinjve spanjollë u vranë ose u plagosën në anët e gjera angleze, dhe detyra e menaxhimit të [[topi (armë)|topave]] shpesh u mbeti këmbësorëve, që nuk dinin si ti operonin ata. Anijet ishin afër mjaftueshëm për lundërtarët në kuvertat e sipërme të anijeve angleze dhe spanjolle për të shkëmbyer të shtëna [[musketa|muketash]]. Disa prej orëve në betejë, pak më shumë luftanijet e Armadës u afruan për të formuar krahët në secilën anë të pesë anijeve, tashmë nën sulm.<ref name="MP188">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|year=1999|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n211 188]}}</ref> Pas tetë orësh, anijet angleze filluan të mbeteshin pa municione, dhe disa topçinj filluan ti mbushnin topat me objekte si zinxhira. Rreth orës 4 mbasdite, anglezët shtinë goditjet e tyre të fundit dhe u tërhoqën.<ref>{{cite episode|last1=Snow|first1=Peter|last2=Snow|first2=Dan|date=27 gusht 2004|network=[[BBC]]|url=https://www.imdb.com/title/tt0941067/?ref_=ttep_ep_4|title=Episode 4, "The Battle Against the Spanish Armada"|series=Battlefield Britain|language=en-UK|type=Dokumentar televiziv|minutes=60|station=BBC Two}}</ref> Pesë anije spanjolle dhe portugeze ishin humbur: [[karraka]] 605 tonë {{lang|es|Maria Juan}}, që kishte qenë pjesë e skuadrës së Kastiljes së Don Diego Flores de Valdes, që ishte përpjekur ti dorëzohej kapitenit Robert Crosse të anijes ''Hope'', u fundos pranë Blankenbergut me humbjen e 275 vetave – spanjollët arritën të shpëtojnë vetëm një varkë të mushur me të mbijetuar.<ref name="Hanson453">{{cite book|author=Neil Hanson|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|year=2011|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=453}}</ref> Galeasa {{lang|es|San Lorenzo}}, anija flamurtare e Don Hugo de Moncada, që kishte qenë çarë poshtë vijës së ujit, u detyrua të ngecte në cektinë në Kale, për të shmangur fundosjen. Me të parë këtë, Howard urdhëroi një flotilje varka anijesh për ta bartur atë duke e aborduar. Moncada u vra gjatë një shkëmbimi zjarri armësh të lehta, një goditje në kokë nga një arkibuz. Anija pastaj u mor pas një luftimi vdekjeprurës midis ekuipazhit, galerës së skllevërve dhe anglezëve. [[Francezët]], ndërkohë mund të bënin pak përveç se të sodisnin anijen duke u plaçkitur, por ata hapën zajarr për të larguar anglezët që u larguan me shpejtësi për tu bashkuar me pjesën tjetër të luftës.<ref name="328Mattingly329">{{cite book|year=2005|author=Garrett Mattingly|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|pages=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n347 328]–29}}</ref> Ditën tjetër, [[galeoni]] i gjymtuar rëndë {{lang|es|San Mateo}} ngeci në cektinë midis [[Sluis]]it dhe Ostendit; u mor nga një kombinim anijesh holandeze dhe trupa angleze të drejtuara nga Francis Vere.<ref name="Stedall41">{{cite book|author=Robert Stedall|year=2022|title=Elizabeth I's Final Years: Her Favourites and Her Fighting Men|publisher=Pen and Sword|lang=en|isbn=978-139908318-8|page=41}}</ref> [[Kapiteni i anijes|Kapiteni]] Don Diego Pimmental, u dorëzua bashkë me të mbijetuarit i ekuipazhit të tij. Më vonë, atë ditë, anija njëlloj e gjymtuar {{lang|es|San Felipe}}, e komanduar nga Maestre de Campo Don Fransico de Toledo, rrëshkiti pasi ajo u fundos dhe ngeci në cektinën e ishullit Valçeren. Trupat angleze kryen një inkursion nga [[Flessinga|Vlisingeni]] në anijen e shkatërruar, e sulmuan atë dhe zunë ekuipazhin rob. Një forcë holandeze me flajbote, e drejtuar nga Justinus van Nassau, pastaj e mori në zotërim anijen. Një ''pinacë'' gjithashtu u ngec në cektinë nga ekuipazhi i saj për të shmangur fundosjen.<ref name="190MP191"/> Shumë nga anijet e tjera spanjolle u dëmtuan rëndë, veçanërisht portugeze dhe disa [[galeoni|galeonë]] spanjolë të klasit Atlantik, duke përfshirë disa [[galera]] [[Mbretëria e Napolit|napolitane]], që bartën shenjat e luftimit gjatë orëve të para të betejës:<ref name="Soto120">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=120}}</ref> anijet spanjolle {{lang|es|Nuestra Señora del Rosario}}, {{lang|es|San Salvador}} dhe {{lang|es|La María Juan}}; anija [[napoli]]tane {{lang|it|San Lorenzo}}; dhe anijet portugeze {{lang|pt|São Mateus}} dhe {{lang|pt|São Filipe}}. Plani spanjoll për tu bashkuar me ushtrinë e Alessandro Farnese-s ishte prishur. [[File:Elizabeth I (Armada Portrait).jpg|thumb|upright=1.3|Mbretëresha [[Elizabeta I]], Portreti i Armadës në ''Woburn Abbey'', Bedfordshajër]] ===Fjalimi i Elizabetës në Tilburi=== Për shkak të pushtimit potencial nga [[Holanda]], Robert Dudley, konti i Leisterit grumbulloi një forcë prej 4,500 ushtarësh në Tilburin Perëndimor, Eseks, për të mbrojtur [[delta lumore|grykëderdhjen]] e [[Tamizi]]t kundër çdo inkursioni përgjatë lumit drejtë [[Londra|Londrës]]. Rezultati i sulmit anglez me anije zjarri dhe Betejës Detare të Gravelines nuk kishin mbërritur akoma në [[Mbretëria e Anglisë|Angli]], kështu që [[Elizabeta I|Elizabeta]] shkoi në Tilburi më 18 gusht për të kontrolluar forcat e saj, duke mbërritur mbi kal në armaturë ceremoniale për të nënkuptuar ushtrinë që ajo ishte përgatitur tu drejtohej në betejën në vijim.<ref name="Mattingly349">{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n368 349]|quote="''Një vrojtues objektiv do të kishte parë se një lëneshë e lodhur, mjaft e thatë, në të mesin e të pesëdhjetave e hipur mbi një kalë të bardhë të shëndosh, dhembët e saj të zinj, parukja e saj e kuqe lehtësisht e anuar, duke ngritur një shpatë lodër dhe duke veshur një pjesë të vogël absurde armature parade si diçka nga një kuti teatrore''"}}</ref> Ajo u mbajti atyre një fjalim mbretëror, që mbijeton në të paktën gjashtë versione lehtësisht të ndryshme.<ref>{{cite book|author=John Guy|url=https://books.google.al/books?id=8Z5gCwAAQBAJ&pg=PP144|title=Elizabeth: The Forgotten Years|year=2016|publisher=Viking|lang=en|page=119}}</ref> Një version është si vijon: «''Populli im i dashur, ne kemi qenë bindur nga disa që janë të kujdesshëm për sigurinë tonë, për ti kushtuar vëmendje se si ia besojmë veten turmave të armatosura nga frika e tradhëtisë; por, unë iu sigurojë ju, se nuk dëshirojë të jetojë për të mos ti besuar popullit tim besnik dhe të dashur. Le të kenë frikë tiranën, unë jam sjellë gjithmonë kështu, që nën Zotin kam vendosur forcën time kryesore dhe sigurinë në zemrat mbretërore dhe vullnetin e mirë të nënshtetasve të mi; dhe, prandaj, kam ardhur mes jush siç e shihni në këtë kohë, jo për zbavitjen dhe argëmin tim, por duke qenë e vendosur, në mesin dhe afshin e betejës, për të jetuar ose vdekur mes juve të gjithve – të shuhem për Zotin tim dhe për mbretëritë e mia dhe për popullin tim, nderin tim dhe gjakun tim madje në pluhur. E di që kam një trup të dobët dhe të brishtë gruaje; por kam zemrën dhe stomakun e një mbreti – dhe një mbret i Anglisë gjithashtu, dhe mendoj se përçmimi i marrë i [[Parma|Parmës]] ose [[Perandoria Spanjolle|Spanjës]], ose ndonjë princi të Evropës, do të guxojë të pushtoi kufijtë e mbretërisë sime; të cilën, më shumë se ndonjë ç'nderim që do të pësoja, Unë vetë do të marrë armët – unë vetë do të jem gjenerali juaj, gjykatsi dhe shpërblyesi i secilit nga virtytet tuaja në fushëbetejë. E di tashmë, për gadishmërinë tuaj, ju keni merituar shpërblime dhe kurora dhe, ne ju sigurojmë ju, me fjalën e një princi, ata do tu shpaguajnë ju në mënyrë të përshtatshme. Ndërkohë, zv. gjenerali im do të jetë në vendin tim, subjekt më fisnik ose të vlefshëm se i cili, asnjë princ nuk komandoi ndonjëherë; mos dyshoni, por bindjuni gjeneralit tim, me mirëkuptimin tuaj në kamp dhe trimërinë tuaj në fushëbetejë, ne pas pak do të kemi një fitore të famshme mbi armiqtë e Zotit tim, mbretërisë time dhe popullit tim.''» — [[Elizabeta I]]<ref>{{cite book|author=David Damrosh|year=2006|title=The Longman Anthology of British Literature|others=e të tjerë|volume=1B: ''The Early Modern Period''|publisher=Pearson Longman|lang=en}}</ref> ===Armada në Skoci dhe Irlandë=== Gjatë ditës pas betejës në Gravelines, flota e ç'organizuar dhe e pamanovrueshme spanjolle ishte në rrezik të ngecej në cektinat ranore të [[Zeeland (provincë)|Zilandës]], si pasojë e erës mbizotëruese. [[Era]] pastaj ndryshoi nga jugu, duke i mundësuar flotës të lundronte në veri. Anijet angleze nën komandën e Howard-it i ndoqën për ti penguar të kryenin ndonjë zbarkim në tokën angleze, megjithëse në këtë kohë anijet e saj ishin pothuajse pa municione. Më 12 gusht, Howard bëri një ndalesë në ndjekjen rreth [[gjerësia gjeografike|gjerësisë]] së Firthit të Forthit pranë [[Skocia|Skocisë]]. Mundësia e vetme e mbetur për anijet spanjolle ishte të ktheheshin në [[Spanja|Spanjë]], duke lundruar përreth veriut të Skocisë dhe të ktheheshin nëpërmjet [[Oqeani Atlantik|Atlantikut]] ose [[Deti i Irlandës|Detit Irlandez]]. Pasi flota spanjolle iu rrotullua Skocisë më 20 gusht, ajo përbëhej nga 110 anije dhe shumica e tyre u rrutulluan.<ref name="Soto120"/> Anija {{lang|es|San Juan de Sicilia}}, e dëmtuar rëndë gjatë përplasjeve në Gravelines, ishte përpjekur në veri dhe u takua në Gjirin Tobermori në Ishullin e Mjulit më 23 shtator, por më vonë u shkatërrua nga një agjent anglez i dërguar nga Francis Walsingham, me shumicën e ekuipazhit në bord.<ref name="MP244">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n267 244]}}</ref> Anijet spanjolle po tregonin degradim nga udhëtimi i gjatë, ndërsa disa mbaheshin bashkë duke përforcuar trupat e tyre të dëmtuara me litarë. Furnizimi me ushqime dhe ujë ishte i pakët. Synimi do kishte qenë të vazhdohej drejtë perëndimit të brigjeve skoceze dhe irlandeze, duke kërkuar sigurinë relative të detit të hapur. Nuk kishte mënyrë të përpiktë për të matur [[gjatësia gjeografike|gjatësinë]], spanjollët nuk ishin të vetëdijshëm se [[Rryma e Golfit]] po i bartëte ata në veri dhe lindje, pasi u orvatën të zhvendoseshin në perëndim dhe në vijim u kthyen në jug shumë më afër bregut sesa mendonin. Pranë [[Skocia|Skocisë]] dhe [[Irlanda|Irlandës]], flota hasi në një seri erërash të fuqishme perëndimore, që i shtynë shumë nga anijet e dëmtuara më tej drejtë bregut. Si pasojë, aq shumë [[spiranca]] janë braktisur gjatë arratisë nga anijet angleze të zjarrit pranë Kalesë, shumë anije ishin të paafta të siguronin strehim pasi flota arriti bregun e Irlandës dhe u shtynë drejtë shkëmbinjve; anijet do të plaçkiteshin nga banorët vendas. Fundi i [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] dhe veçanërisht viti [[1588]], u shënua nga stuhi jashtëzakonisht të forta në Atlantikun Verior, ndoshta të lidhura me një grumbullim të madh të akullit polar pranë brigjeve të [[Groenlanda|Groenlandës]], një veçaori e "Epokës së Vogël të Akullnajave".<ref>{{cite book|author=Brian Brian Fagan|year=2000|title=The Little Ice Age: How Climate Made History 1300–1850|url=https://archive.org/details/littleiceagehowc0000faga_p6g1|publisher=Basic Books|lang=en}}</ref> Më shumë anije dhe lundërtarë u zhdukën në motin e ftohtë dhe me stuhi, sesa nga luftimi i drejtpërdrejtë. Shumica e 28 anijeve humbën nga stuhitë përgjatë shkrepave të shkëmbinjëve të lartë të brigjeve perëndimore të Irlandës.<ref name="Soto120"/> Rreth 5,000 veta vdiqën të mbytur, nga uria dhe vrasja nga banorët vendas, pasi anijet e tyre u shtynë në breg përgjatë brigjeve pererëndimore të [[Skocia|Skocisë]] dhe [[Irlanda|Irlandës]]. Lordi anglez William FitzWilliam i urdhëroi ushtarët anglez në Irlandë të vrisnin çdo rob spanjoll, që u kryen në shumë raste në vend të kërkimit të një shpërblimi për lirimin siç ishte e zakonshme gjatë asaj periudhe.<ref name="Mattingly369">{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n388 369]}}</ref> Raportet e kalimit të pjesë së mbetur të Armadës Spanjolle përreth Irlandës janë të mbushura me rrëfimet e vështirësive dhe mbijetesën.<ref>{{cite book|author=Winston S. Churchill|chapter=The New World|volume=3|title=A History of the English-Speaking Peoples|year=1956|publisher=Dodd, Mead & Co.|lang=en|page=130}}</ref> Një nga anijet më të shtrenjta të shkatërruara ishte ai i galeasës {{lang|es|La Girona}}, që u nxor në Pikën Lakada në kontenë e Antrimit në natën e 26 tetorit. Nga 1,300 vetat me llogaritur në bord, pati vetëm nëntë të mbijetuar. 260 trupa dolën në breg, duke përfshirë Alonso Martínez de Leiva, kalorës dhe anëtar i Këshillit të Trembëdhjetëve ({{lang|es|trece}}) i Urdhërit të Santiagos. Kapiteni Francisco de Cuéllar u shkatërrua në brigjet e Irlandës, që bëri një rrëfim të shquar për përvojën e tij në flotë, përgjatë Irlandës, mundjes së një ushtrie angleze që rrethonte Kështjellën Roskloger, luftën përmes [[Skocia|Skocisë]], duke i mbijetuar një tjetër mbytjeje dhe kthimin përfundimtar në Spanjë.<ref name="255FA263">{{cite book|author=Felipe Fernández-Armesto|year=1988|title=The Spanish Armada: The Experience of War in 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmada00feli|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|isbn=019822926-7|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00feli/page/n274 255]–63}}</ref><ref>{{cite book|author1=Allingham Hugh|date=1897|lang=en|url=https://archive.org/details/captaincuellarsa00alli/|title=Captain Cuellar's Adventures in Connacht & Ulster, A.D. 1588. A Picture of the Times, Drawn from Contemporary Sources & An Introduction and Complete Translation of Captain Cuellar's Narrative of the Spanish Armada and His Adventures in Ireland|author2=Francisco de Cuellar|editor=Robert Crawford|publisher=Elliot Stock|access-date=1 nëntor 2022}}</ref> [[File:Destrucción de la Armada Invencible, de José Gartner de la Peña (1892).jpg|center|thumb|778px|''Shkatërrimi i Armadës Invencible'' nga piktori spanjoll, Jose Gartner (1892)]] ===Kthimi në Spanjë=== Evropa kontinentale kishte qenë duke pritur në ankth lajme të Armadës gjithë verës. Drejtuesi i postës spanjolle dhe agjentët spanjollë në [[Roma|Romë]] promovuan raporte të fitores spanjolle me shpresë se do të bindnin papa [[Siksti V|Sikstin e V]] të realizonte premtimin e tij për një milion dukate për zbarkimin e trupave. Në [[Mbretëria e Francës|Francë]], ambasadorët spanjollë dhe anglezë promovuan rrëfime kundërthënëse në shtyp, dhe një fitore spanjolle gabimisht u kremtuar në [[Parisi|Paris]], [[Praga|Pragë]] dhe [[Venecia|Venecie]]. Raporte të besueshme të mundjes spanjolle nuk arritën në qytetet kryesore deri në fund të [[gushti]]t, që u besuan gjerësisht.<ref>{{cite book|author=Andrew Pettegree|title=The Invention of News|publisher=Yale University Press|year=2015|lang=en|isbn=978-030021276-1|pages=153–54}}</ref> Zhurmat e para të një dështimi për Armadën filluan të mbërrinin në Spanjë, kur u morën lajmet e anijeve angleze të zjarrit shpërbënë formacionin spanjoll në Kale, por kjo nuk u besua. Mbreti vërejti: "''Shpresojë se Zoti nuk do të lejojë ka shumë ligësi''". Asgjë nuk u dëgjua për afërsisht dy javë dhe nuk qe veçse deri më 21 shtator që anijet e para të Armadës filluan të mbërrinin në Spanjë – e para nga tetë anijet që hynë në Coruña, përfshinyr anijen e Medina Sidonias {{lang|es|San Martin}}. Përgjatë pak ditëve në vazhdim Diego Flores solli 22 të tjera në [[limani]]n e [[Laredo, Cantabria|Laredos]] dhe Miguel de Oquendo solli pesë të tjera në portin e [[Provinca Gipuzkoa|Guipuzkoas]].<ref name="MP239">{{cite book|year=1999|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n262 239]}}</ref> Pasi Medina Sidonia hyri në Coruña dhe duke pasuar vdekjen e admiralit Miguel de Oquendo, kapiteni Diego de Medrano u caktuar përkohësisht admiral për të komanduar pjesën e mbetur të Armadës të kthehej në Spanjë.<ref>{{Cite book|author1=José Ignacio González-Aller Hierro|url=https://www.fragata-librosnauticos.com/libro/la-batalla-del-mar-oceano-vol-iv-tomo-i/|author2=Marcelino de Dueñas Fontán|author3=Jorge Calvar Gross|author4=María del Campo Mérida Valverde|title=Libro La Batalla del Mar Oceano: (16 febrero 1588-1604), ejecución de la Empresa de Inglaterra de 1588|volume=4, Tomo I|publisher=Ministerio de Defensa; Armada española; Instituto de historia y cultura naval|lang=es|isbn=978-84-9781-891-9|access-date=30 shtator 2024}}</ref> Nga mesi i [[tetori]]t po bëhej gjithmonë e më e dukshme për spanjollët se pak, nëse ndonjë tjetër nga anijet e mbetura që mungonin nga Armada do të ktheheshin. Madje në nëntor, tre muaj pas betejave përgjatë [[Kanali i la Manshit|Kanalit Anglez]], pak anije spanjolle ishin akoma duke u përpjekur të ktheheshin në atdhe.<ref name="Barrat172">{{cite book|author=John Barratt|year=2006|title=Armada 1588: The Spanish Assault on England|publisher=Pen & Sword Books|lang=en|isbn=978-178159703-3|page=172}}</ref> Një nga të fundit, anija spanjolle spital {{lang|es|San Pedro El Mayor}}, që bartëte rreth 200 të sëmurë dhe të plagosur të mbijetuar, shkoi në Hope Cove të [[Devon (Angli)|Devonit]] më 7 nëntor, komandanti po përpiqej të gjente një vend të përshtatshëm për tu vendosur. Ekuipazhi u ka rob dhe të sëmurët u trajtuan në Bodmin dhe Plajmpton.<ref name="Hanson494">{{cite book|author=Neil Hanson|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=494}}</ref><ref>{{cite web|series=Historic England Research Records|url=https://www.heritagegateway.org.uk/Gateway/Results_Single.aspx?uid=5496302f-1db2-40fb-8480-d798a5bcd2be&resourceID=19191|title=Third Action of The Armada South of the Isle of Wight 1588|website=Heritage Gateway|lang=en|access-date=12 nëntor 2022}}</ref> [[File:Routes of the Spanish Armada.gif|thumb|Rruga e ndjekur nga Armada Spanjolle]] ==Rrjedhojat== Pasi duka i Parmës ishte i sigurt se Armada kishte lundruar nga brigjet e [[Flandra|Flandrës]] dhe pjesëmarrja e tij në projektin e pushtimit nuk ishte më i realizueshëm, ai i urdhëroi ushtarët e tij të zbarkonin, në mënyrë që të shmangnin një sëmundje epikemike.<ref>{{cite book|last1=Marek y Villarino de Brugge|first1=André|year=2020|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|publisher=MJV Enterprises|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=229}}</ref> Ai pastaj mblodhi këshillin e tij të luftës për të diskutuar se çfarë përpjekjesh mund të bënin forcat e tij përpara ardhjes së [[dimri]]t. Në fundin e [[shtatori]]t, ai i ndau ato në tre grupe; një u dërgua në [[Lumi i Rinit|Rin]], një do të qëndronte në rajonin bregdetar dhe njëra, e drejtuar nga vetë Farnese do të luftonte kundër [[Bergen op Zoom]]-it. Aty, në nëntor, ai u smbraps me humbje të rënda nga garnizoni Anglo-Holandez, që, i kombinuar me motin e keq, e detyruan atë ta braktiste rrethimin.<ref name="Black111">{{cite book|author=Jeremy Black|year=2005|title=European Warfare, 1494–1660 Warfare and History|publisher=Routledge|lang=en|isbn=978-113447708-1|page=111}}</ref><ref name="Marek">{{cite book|last1=Marek y Villarino de Brugge|first1=André|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|year=2020|publisher=MJV Enterprises|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=242–43}}</ref> Një orvatje për të marrë ishullin e mbajtur nga holandezët të [[Tholen]]it gjithashtu u smbraps. Nga fushat ae Armadës në Bergen, forcat e Farnese-s kishin humbur rreth 10,000 veta të vrarë ose të vdekur nga sëmundjet.<ref name="Wernham48">{{cite book|author=R. B. Wernham|year=1984|title=After the Armada: Elizabethan England and the Struggle for Western Europe: 1588–1595|url=https://archive.org/details/afterarmadaeliza0000wern|publisher=Clarendon Press|lang=en|isbn=978-019822753-3|page=[https://archive.org/details/afterarmadaeliza0000wern/page/n73 48]}}</ref> ===Anglia dhe Holanda=== Megjithëse Armada Spanjolle kishte dështuar ta pushtonte [[Mbretëria e Anglisë|Anglinë]], ajo kishte treguar realizueshmërinë e saj dhe kishte treguar se [[Britania e Madhe|Ishujt Britanikë]] në përgjithësi ishin të prekshëm ndaj sulmit.<ref name="268FA269">{{cite book|author=Felipe Fernández-Armesto|title=The Spanish Armada: The Experience of War in 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmada00feli|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1988|lang=en|isbn=019822926-7|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00feli/page/n287 268]–69}}</ref> Ditën pas fjalimit të Tilburit, [[Elizabeta I|Elizabeta]] e urdhëroi ushtrinë të shpërndahej, kampi në Tilburi u shpërbë pesë ditë më vonë, pastaj çmobilizoi marinën, duke i dërguar ata në shtëpi pa pagesë.<ref name="215Hutchinson216">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n262 215]–16}}</ref> E gjitha ndërkohë që kostot e kësaj përpjekjeje mbrojtjeje arrin – totali ishte afërsisht £400,000 [[paund sterlina|paund]]<ref name="MP254">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-1901341140|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n277 254]}}</ref> – dhe masat u vunë në lëvizje për ta zbutur atë. [[Tifo]]ja, skorbuti dhe dizenteria vërshuan përmes ekuipazheve dhe shumë vdiqën nga sëmundjet dhe uria pas zbarkimit në Margejt. Për shembull, nga ekuipazhi i anijes ''Bonaventure'' prej 500 vetash, më shumë se 200 kishin vdekur,<ref name="Mattingly216">{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n235 216]}}</ref> ndërsa nga anija ''Elizabeth Jonas'' kishte mbijetuar vetëm një anëtar ekuipazhi.<ref name="Hutchinson216">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|page=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n263 216]}}</ref> Howard i shkroi Burghley-t se: "''Do të trishtonte çdo zemër njeriu të shikonte se ka shërbyer kaq trimërisht, duke vdekur kaq mjerisht''".<ref>{{cite book|author=Laughton John Knox|title=State papers relating to the defeat of the Spanish Armada, anno 1588|volume=2|year=1894|publisher=Navy Records Society|lang=en|page=96}}</ref> [[John Hawkins]] gjithashtu vlerësonte dhe akuzonte Burghley-n "se me vdekjen, duke i shkarkuar të sëmurët dhe në mënyrë të ngjashme, mund të kursehej disi në pagesën e përgjithshme".<ref>{{cite book|author=Laughton John Knox|title=State papers relating to the defeat of the Spanish Armada, anno 1588|volume=2|publisher=Navy Records Society|year=1894|lang=en|page=163}}</ref> Njerëzit duhet të mbështeteshin te bamirësia e oficerëve të tyre dhe Howard-i vendosi një shembull duke kryer atë që ai mundëte me kuletën e tij për të ndihmuar detarët. Gjithësesi, mbi 3,000 vdiqën.<ref name="Bicheno262"/><ref name="144Guy148">{{cite book|author=John Guy|year=2016|title=Elizabeth: The Forgotten Years|url=https://archive.org/details/elizabethforgott0000guyj_s6d8|publisher=Penguin Books ltd.|lang=en|isbn=978-024196364-7|pages=[https://archive.org/details/elizabethforgott0000guyj_s6d8/page/144 144]–48}}</ref> Si rrjedhojë, u themelua ''Chatham Chest'', me qëllimin për të ndihmuar në pagimin e pensioneve ndaj detarëve e invalidizuar.<ref name="Mattingly259">{{cite book|author=Garrett Mattingly|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|year=2005|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n278 259]}}</ref><ref name="MP254"/> U desh ca kohë për tu kuptuar shkalla e fitores së pasi lajmi filloi të depërtonte nga fundi i [[gushti]]t dhe fillimi i [[shtatori]]t.<ref name="MP237">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n260 237]}}</ref> Si rrjedhojë, u zhvilluan një numër meshash falenderuese në katedralet dhe kishat e gjithë Anglisë. Në Katedralen e Shën Palit në [[Londra|Londër]] u zhvilluan një seri meshash falenderimi, e para më 30 gusht, ku u mbajt një predikim, i ndjekur nga një tjetër më 18 shtator. Pasi lajmi i katastrofës në shkallë të plotë u kuptua si dhe lajmet e fitores angleze kundër Farnese-s në [[Bergen op Zoom]], më 29 nëntor u zhvilluan një shërbim kombëtar falenderimi.<ref name="526Hanson527">{{cite book|author=Neil Hanson|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|pages=526–27}}</ref> Një falenderim i dytë dhe i fundit u zhvillua pesë ditë më vonë, që pa një proçesion mbretëror të mbretëreshës në një karrocë përmes rrugëve të Londrës.<ref name="Hadfield198">{{cite book|author=Alice Mary Hadfield|year=1964|title=Time to Finish the Game: The English and the Armada|url=https://archive.org/details/timetofinishgame0000amha|publisher=Phoenix House|lang=en|isbn=978-724000971-0|page=[https://archive.org/details/timetofinishgame0000amha/page/n211 198]}}</ref> Dymbëdhjetë standarde spanjolle (flamuj beteje) dhe trofe të tjerë, që ishin kapur nga anijet e Armadës dokoruan korin e Katedrales së Shën Palit gjatë meshës së stërmadhe.<ref name="MP38">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n61 38]}}</ref> Kapja e [[galeoni|galeonëve]] spanjollë {{lang|es|Nuestra Señora del Rosario}} {{lang|es|San Salvador}} u studiuan gjithashtu nga anglezët. Galeoni {{lang|es|San Salvador}} u bë i njohur si "Great Spaniard", por humbi në një mbytje në nëntor [[1588]] pranë Studlandit. Ndërsa galeoni {{lang|es|Nuestra Señora del Rosario}} u soll në Dartmuth. 397 anëtarët e ekuipazhit u çuan te Torre Abbey afër Torquay-t, ku u mbajtën në burg në një haur (tashmë i quajtur ''Hauri Spanjoll'') dhe të kursyer nga ekzekutimi.<ref name="Martin38">{{cite book|author=Paula Martin|year=1988|title=Spanish Armada Prisoners: The Story of the Nuestra Señora del Rosario and Her Crew, and of Other Prisoners in England, 1587–97|url=https://archive.org/details/spanisharmadapri0000mart|publisher=University of Exeter|lang=en|isbn=978-085989305-3|page=[https://archive.org/details/spanisharmadapri0000mart/page/n53 38]}}</ref> Më vonë {{lang|es|Nuestra Señora del Rosario}} u dërgua në Çatam, ku vendos në dokun e thatë dhe në vijim u fundos për të mbështetur një skelë.<ref name="Martin36">{{cite book|author=Paula Martin|year=1988|title=Spanish Armada Prisoners: The Story of the Nuestra Señora del Rosario and Her Crew, and of Other Prisoners in England, 1587–97|url=https://archive.org/details/spanisharmadapri0000mart|publisher=University of Exeter|lang=en|isbn=978-085989305-3|page=[https://archive.org/details/spanisharmadapri0000mart/page/n51 36]}}</ref> Pedro de Valdés u mbajt i burgosur në Kullën e Londrës për pesë vjetë, deri sa shpërblimi i lirimit u pagua nga familja e tij për kthimin e tij në Spanjë. Ai nuk u fajësua për humbjen e anijes së tij dhe do të caktohej guvernator kolonial i [[Kuba|Kubës]] nga viti [[1602]] deri në vitin [[1608]].<ref name="87MP92">{{cite book|year=1999|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n110 87]–92}}</ref> [[Holandezët]] e kremtuan gjithashtu fitoren dhe artistët e tyre ishin të shpejtë të krijuar medalje përkujtimore dhe piktura, që shpejtë do të qarkullonin brenda vitit. [[Galeoni|Galeonët]] spanjollë të shkatërruar, {{lang|es|San Mateo}} dhe {{lang|es|San Felipe}}, që kishin ngecur në cektina u gjetën të dy të çarë me vrima gjylesh, që i kishin goditur poshtë vijës së ujit. Të dy anijet ishin tepër të dëmtuara për tu shpëtuar dhe kështu u shkatërruan; [[topi (armë)|topat]] u përdorën nga holandezët në fortesat e afërta. Flamuri i direkut kryesor nga galeoni {{lang|es|San Matteo}}, pjesë e të cilit paraqet Krishtin në Kryq, u mor, u var dhe u ekspozua në korin e Kishës së Shën Pjetrit në [[Leiden]]. Ai tani gjendet në Muzeun ''De Lakenhal''.<ref name="Hanson454">{{cite book|author=Neil Hanson|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|year=2011|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=454}}</ref> ===Spanja=== Lajmi i katastrofës shkaktoi tronditje dhe dëshpërim, ndërsa kombi u vu në zi.<ref>{{cite book|last1=Motley|first1=John Lothrop|title=History of the United Netherlands: from the Death of William the Silent to the Twelve Years' Truce – 1609|volume=1|date=1888|url=https://books.google.com/books?id=6iowAAAAYAAJ|publisher=Harper & Brothers|lang=en|pages=534–36}}</ref> Mundja e Spanjës ishte edhe më shkatërruese, si rrjedhojë e shpresave të suksesit të saj ishin ushqyer nga thashethemet e gënjeshtërta. Ato përfshinin kapjen rob të [[Francis Drake]] dhe Howard-it, pushtimin e Ishullit të Uajtit dhe Plajmuthit nga ushtria e Farnese-s, madje afrimin ndaj [[Londra|Londrës]].<ref name="Hutchinson205">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|page=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n244 205]}}</ref> Mbreti u trondit nga lajmi dhe u mbyll i vetëm për ditë të tëra. Punët e përditshme të qeverisjes patën gjithashtu një ndërprerje të befasishme. Mbreti është pohuar se tha: "''Unë e dërgova Armadën kundër njerëzve, jo erëra dhe dallgëve të Zotit''".<ref>[http://www.sparknotes.com/biography/elizabeth/section8.rhtml "Queen Elizabeth – Against the Spanish Armada"]. ''SparkNotes''.</ref> Lajmi i humbjes së anijes ''La Girona'' barti më shumë dëshpërim për [[Filipi II i Spanjës|Filipin]]: jo vetëm De Leiva, por edhe ndjekësit e tij nga pothuajse çdo shtëpi fisnike në [[Spanja|Spanjë]] ishin mbytur me të.<ref name="Hanson480">{{cite book|author=Neil Hanson|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=480}}</ref> Numri i anijeve të humbura është debatuar. Një studim i hollësishëm nga historiani naval spanjoll Cesáreo Fernández Duro në mesin e viteve [[1880]], pohoi se në total kishin humbur 63 anije.<ref name="FD140">{{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|year=1884|title=La Armada Invencible|url=https://archive.org/details/laarmadainvenci00durogoog/page/n9/|volume=1|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|lang=es|page=140}}</ref> [[Historiani]] spanjoll José Luis Casado Soto shqyrtoi fatin e secilës anije, duke krijuar dosje. Ai pohoi se anijet e humbura ishin 35.<ref name="120Soto122">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|editor2=Simon Adams|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|pages=120–22}}</ref> Gjithashtu u vrejt se nga 122 anijet e Armadës që hynë në [[Kanali i la Manshit|Kanalin Anglez]], 87 u kthyen nga udhëtimi i tyre përmes kanalit dhe rreth [[Britania e Madhe|Ishujve Britanikë]].<ref>{{cite book|author=M. J. Rodríguez-Salgado|chapter=Pilots, navigation and strategy in the Gran Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada, 1585–1604|year=1991|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=161}}</ref> Këto shifra nuk përfshijnë tetë anije që nuk ishin llogaritur.<ref>{{cite journal|last1=Rodríguez-Salgado|first1=M. J.|url=http://www.jstor.org/stable/2639468|date=1990|title=The Spanish Story of the 1588 Armada Reassessed|journal=The Historical Journal|volume=33|issue=2|jstor=2639468|s2cid=161344071|lang=en|doi=10.1017/S0018246X00013431|access-date=7 janar 2023|pages=461–78}}</ref> Historianë të tjerë kanë kryer studime të mëtejshme; Neil Hanson, Robert Hutchinson, Colin Martin dhe Geoffrey Parker, të gjithë studiuan anijet e Armadës që ishin kthyer, duke mbërritur në të njëjtin përfundim, se në tërësi ishin humbur midis 44 dhe 51 anije, me përshkrime më të hollësishme të ndryshimit në numrin e anijeve që u nisën bashkë me fatin e tyre.<ref name="276Hutchinson288">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n323 276]–88}}</ref><ref name="228Lewis230">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|pages=228–30}}</ref> Kjo shifër përfaqëson fundosjen, kapjen, shkatërrimin ose vetëfundosjen e një të tretës së flotës.<ref name="258MP259">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n281 258]–59}}</ref> [[Historiani]] amerikan Garrett Mattingly vërejti se vetëm 66 anije u kthyen në Spanjë, me një tjetër që u kthye më vonë atë vit.<ref name="Mattingly367">{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n386 367]}}</ref> Humbjen nuk përfshijnë anijet e vogla të brishta si pataçet dhe ''zarbat'',<ref name="202Hutchinson276-88">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n241 202], 276–88}}</ref> nga të cilat u humbën rreth shtatëmbëdhjetë.<ref name="RS474">{{cite journal|author=M. J. Rodríguez-Salgado|title=The Spanish Story of the 1588 Armada Reassessed|url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1990-06_33_2/page/474|journal=The Historical Journal|volume=33|issue=2|date=1990|jstor=2639468|S2CID=161344071|doi=10.1017/S0018246X00013431|lang=en|page=474}}</ref> Megjithëse shumica e anijeve ishin kthyer, shumë prej tyre ishin dëmtuar rëndë ose nga stuhitë ose nga zjarri anglez. Një ''hulk'', {{lang|es|Doncella}}, u fundos pasi ata kishin hedhur spirancën në [[Santander, Spanjë|Santander]] dhe {{lang|es|Santa Anna}} u dogj askidentalisht brenda pak ditësh nga hyrjes së San Sebastianit.<ref name="Lewis230">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=230}}</ref> Gjithashtu [[galeoni|galeonët]] e dëmtuar, {{lang|es|San Marcos}} dhe {{lang|es|San Francisco}} u shkatërruan, duke ia shitur [[topi (armë)|topat]] dhe drurin. Deri në gjysma e flotës ishte e papërshtatshme për shërbim të mëtejshëm dhe si pasojë disa u vetë-fundosën, shkatërruan ose u lanë të kalbeshin.<ref name="Mattingly333">{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n352 333]}}</ref> Për më tepër, burimet spanjolle pohojnë se vdiqën jo më shumë se 11,000 veta.<ref>{{Cite book|last=Gracia Rivas|first=Manuel|title=La sanidad en la jornada de Inglaterra (1587–1588)|publisher=Editorial Naval|year=1988|lang=es|isbn=847341039-4|page=320}}</ref><ref name="Santos138">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|year=2018|lang=en|isbn=978-135001699-6|page=246}}</ref><ref name="FD138">{{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|year=1884|title=La Armada Invencible|volume=1|lang=es|url=https://archive.org/details/laarmadainvenci00durogoog/page/n9/|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|page=138}}</ref> Administratorët, burokratët dhe sekretaritë e [[Filipi II i Spanjës|Filipit]], dokumentuan, datuan dhe arkivuan gjithçka që ndodhi në të gjitha këndet e [[Perandoria Spanjolle|Perandorisë Spanjolle]] dhe të gjitha ato rregjistrime mbahen akoma në Arkivat Kombëtare të Spanjës dhe në pallatin ''El Escorial''. Numri i njerëzve të humbur u nxor nga listat e shpërndarjes së pagesave.<ref name="137FD138">{{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|title=La Armada Invencible|year=1884|volume=1|lang=es|url=https://archive.org/details/laarmadainvenci00durogoog/page/n9/|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|pages=137–38}}</ref> Një analizë e hollësishme e kostos njerëzore të fushatës tregon se nga Coruña u nisën 25,696 veta dhe u kthyen 13,399.<ref>{{cite book|author=Manuel Gracia Rivas|year=1991|chapter=The Medical Services of the ''Gran Armada''|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada, 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=212}} Vlerësimi më i ulët është 9,000 të vdekur.</ref> Edhe pas mbërritjes njerëzit ishin gati të vdekur nga sëmundjet, pasi kushtet ishin shumë të ngjeshura dhe shumica e anijeve kishin mbetur pa ushqim dhe ujë. Disa prej të mbijetuarve të Armadës do të vdisnin më pas në Spanjë, ose në anijet-spital në limanet spanjolle, nga sëmundje të mara gjatë udhëtimit. Një numër i madh komandantësh të shquar spanjollë gjithashtu vdiqën, shumë pasi kishin mbërritur në port. Nën-admirali i flotës dhe komandanti i Skuadrës së Guipuzkoas, Miguel de Oquendo, që vuajti nga plagët e betejës dhe ethet, vdiq në Coruña dy ditë pasi mbërriti. Një tjetër ishte komandanti i skuadrës Biskajene, Juan Martínez de Recalde, që pësoi të njëjtin fat.<ref name="Hardy168">{{cite book|author=Evelyn Hardy|year=1966|title=Survivors of the Armada|url=https://archive.org/details/survivorsofarmad0000evel|publisher=Constable|lang=en|isbn=978-724000972-7|page=[https://archive.org/details/survivorsofarmad0000evel/page/n195 168]}}</ref> Duka i Medina Sidonias gjithashtu u sëmur gjatë kthimit të tij dhe pothuajse vdiq; ai nuk u fajësua nga [[Filipi II i Spanjës|Filipi]], që e lejoi të kthehej në shtëpi për pushime. Hutchinson pohon se numri i të mbijetuarve ishte pak mbi 50%, por kjo shifër nuk përfshin [[portugezët]], [[napoli]]tanët dhe skllevërit e [[galera]]ve;<ref name="203Hutchinson204">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n242 203]–04}}</ref> ndërsa Hanson pohon se më pak se 10,000 veta (38%) i mbijetuan ekspeditës.<ref>{{cite book|author=Neil Hanson|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=563}} – "''Në fund dy të tretat e përbërjes fillestare të Armadës, prej 30,000 vetash, vdiqën dhe për çdo të vrarë në betejë ose të vdekur nga plagët, gjashtë ose tetë të tjerë vdiqën jo nga luftimi''".</ref> ===Kundër-Armada Angleze=== Vitin pasues, forcat angleze dhe holandeze nisën një Kundër-Armadë nën drejtimin e Sir [[Francis Drake]] Sir John Norris me tre detyra: * Të shkatërronin flotën e dobësuar spanjolle të Atlantikut, që po riparohej në portet e Spanjës veriore. * Të zbarkonin në [[Lisbona|Lisbonë]] të [[Portugalia|Portugalisë]] dhe të ngrinin një revoltë kundër mbretit [[Filipi II i Spanjës|Filipi II i Spanjës]] (Filipi I i Portugalisë) duke vendosur në fronin portugez pretenduesin Dom António, Priori i Kratos. * Të merrnin [[Ishujt Azore|Azoret]] nëse ishte e mundur, në mënyrë që të vendosnin një bazë të përhershme. Asnjë nga objektivat nuk u arrit.<ref name="245Santos246">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|year=2018|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-135001699-6|pages=245–46}}</ref><ref name="BK145">{{cite book|author1=R. O. Bucholz|author2=Newton Key|year=2009|title=Early modern England 1485–1714: a narrative history|url=https://archive.org/details/earlymodernengla02edbuch|publisher=John Wiley and Sons|lang=en|isbn=978-140516275-3|page=[https://archive.org/details/earlymodernengla02edbuch/page/n162 145]}}</ref><ref name="Hampden254">{{cite book|author=John Hampden|year=1972|title=Francis Drake, privateer: contemporary narrative and documents|publisher=Taylor & Francis|lang=en|isbn=978-081735703-0|page=254}}</ref><ref>{{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|year=1972|title=Armada Española desde la Unión de los Reinos de Castilla y Aragón|publisher=Naval Museum of Madrid; Instituto de Historia y Cultura Naval|lang=es|volume=3|chapter=3|page=51}}</ref> Përpjekja për rikthimin e Kurorës Portugeze nga Spanja qe e pasuksesshme dhe mundësia për të dhënë një goditje vendimtare kundër Marinës së dobësuar Spanjolle dështoi. Ekspedita i shteroi burimet financiare të thesarit të Anglisë, që kishte qenë mbledhur me kujdes gjatë mbretërimit të gjatë të [[Elizabeta I|Elizabetës së I]]. Përmes kësaj mundësie të humbur, fuqia navale e [[Filipi II i Spanjës|Filipit të II]] shënoi një ripërtëritje përgjatë dekadës pasuese.<ref name="Elliot333">{{cite book|author=J. H. Elliott|year=1982|title=Europe Divided (1559–1598)|publisher=Cornell University Press|lang=en|isbn=978-848432669-4|page=333}}</ref> Vitin tjetër ai dërgoi 37 anije me 6,420 veta në [[Bretanja|Bretanjë]], ku ata vendosën një bazë operacionesh në lumin Blavet. Përfundimisht, [[anglezët]] dhe [[holandezët]] dështuan ti pengonin flotat e ndryshme të Indive, megjithë numrin e madh të personelit ushtarak të mobilizuar çdo vit. ===Ecuria e luftës=== Gjatë zhvillimit të luftës, spanjollët u orvatën të mernin kontrollin e [[Kanali i la Manshit|Kanalit Anglez]] ose të ndalonin ndërhyrjen angleze në [[Flandra|Flandër]], apo sulmet transatlantike të [[korsari|korsarëve]] anglezë. Nga baza e tyre në [[Bretanja|Bretanjë]], korsarët spanjollë kryen mjaft inkursione në brigjet angleze duke plaçkitur anijet angleze dhe holandeze.<ref name="Santos253">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|year=2018|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-135001699-6|page=253}}</ref> Spanjollët nisën disa sulme në shkallë të vogël si ai i Gjirit Maunt në Kornuoll, më 26 korrik [[1595]], kur përgjatë dy ditëve, Penzansi, Njulini, Mauzëli dhe Pauli do të sulmoheshin dhe digjeshin. Një tjetër sulm më i vogël në Gjirin Kausand, gjithashtu në Kornuoll, u zhvillua vitin tjetër, por përfundoi në dështim.<ref name="258Santos259">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|year=2018|lang=en|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|isbn=978-135001699-6|pages=258–59}}</ref> Në qershor [[1596]], [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] dhe Provincat e Bashkuara Holandeze dërguan një flotë të dytë në Spanjë, ku zaptuan dhe mbajtën [[Cádiz]]-in për dy javë, duke shkaktuar humbje ekonomike, por dështuan të kapnin flotën e thesarit. Pas kësaj, [[Spanja]] do të dërgonte tre Armada të tjera – e dyta e dërguar në vitin [[1596]] (126–140 anije) u shpërnda nga një stuhi, ashtu si dhe e treta e dërguar vitin tjetër (140 anije), me një numër anijesh të kapura ose fundosura nga flota angleze. Armada e fundit (33 anije) u dërgua në tetor [[1601]] në [[Irlanda|Irlandë]], përfundoi me dorëzim në Kinsale, tre muaj më vonë.<ref name="855Tenace882">{{cite journal|author=Tenace|year=2003|title=A Strategy of Reaction: The Armadas of 1596 and 1597 and the Spanish Struggle for European Hegemony|url=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_2003-09_118_478/page/n7|journal=English Historical Review|volume=118|issue=478|doi=10.1093/ehr/118.478.855|lang=en|pages=855–82}}</ref> Konflikti në vazhdim do të qetësohej me pakësimin e aksioneve ushtarake, dhe në fund përfundoi me nënshkrimin e Traktatit të Londrës në gusht [[1604]]. ==Revolucioni teknologjik== [[File:Vroom Hendrick Cornelisz Battle between England and Spain 1601.jpg|thumb|389px|''Dita e shtatë e betejës me Armadën, 7 gusht 1588'', pikturë e Hendrick Cornelisz Vroom, 1601]] Spanjollët kishin 117 anije për tu përballuar kundër më shumë se 200 anijeve angleze. Forcat luftuese kishin përvoja stilesh tërësisht të ndryshme luftimi. Stili spanjoll mund të studiohet nga [[Beteja e Lepantos]]. Taktikat e tyre ishin të shtinin një batare topash, ti godisnin me dash, ti kapnin me ganxha dhe të [[abordazhi|abordonin]] në anijet armike, pastaj të përfshiheshin në luftimin trup më trup. Në dallim, stili anglez ishte të shfrytëzonte përparësinë e erës ("pozicionin avantazhues") dhe zjarrin linjë më linjë të topave në drejtimin e erës, që i ekspozonte anijet kundërshtare si shënjestra. Gjithashtu përfshirja e përdorimit të artilerisë navale për të dëmtuar anijet e armikut pa patur nevojë të abordonin. Deri atëherë, [[topi (armë)|topi]] kishte luajtur një rol mbështetës ndaj taktikës kryesore të përplasjes me dash dhe [[abordazhi]]t të anijeve armike.<ref name="MP201">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n224 201]}}</ref> Dështimi i Armadës Spanjolle e shpërbleu strategjinë angleze dhe shkaktoi një revolucion në taktikat navale. Anglezët kishin përparësi edhe në luftimin e afërt në vend, kështu që ata mund të rifurnizoheshin lehtësisht dhe shpesh, në mënyrë që të mos ishin të rënduar, ashtu si anijet e Armadës, që ishin të ngarkuara me të gjitha sendet e nevojshme për forcën pushtuese, që do të zhvillonte një luftë tokësore. Gjithësesi, kur flotat në fakt u përplasën në Betejën e Gravelines, Armada ishte në epërsi numerike 10:1,<ref name="Soto117"/> dhe gjatë luftimit 8-orësh, anglezët arritën të fundosnin një [[karraka|karrakë]] dhe detyruan dy [[galeoni|galeonë]], një pinasë dhe një anijet të armatosur tregtare të ngeceshin në breg. Megjithë këtë inferioritet, Armada nuk u largua asnjëherë nga një luftim; çdo herë ajo e sfidoi flotën angleze, ndërsa kjo e fundit hapte velat për të ruajtur largësinë e saj.<ref name ="Santos27">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|year=2018|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-135001699-6|page=27}}</ref> Pas përplasjes së fundit me flotën angleze, flota spanjolle u largua, duke ruajtur aftësinë e saj për luftuar në mënyrë efektive.<ref name="213MP214">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n236 213]–14}}</ref> Shumica e historianëve ushtarakë mendojnë se Beteja e Gravelines pasqyron një ndryshim afatgjatë në baraspeshën e fuqisë navale në favor të Anglisë, pjesërisht si pasojë e diferencës në teknologjinë navale dhe armatimin e topave, që vijuan në shekullin pasues.<ref>{{cite journal|first1=Aubrey N.|last1=Newman|first2=David T.|last2=Johnson|first3=P. M.|last3=Jones|date=1985|title=The Eighteenth Century|journal=Annual Bulletin of Historical Literature|volume=69|issue=1|lang=en|doi=10.1111/j.1467-8314.1985.tb00698.x|pages=93–109}}</ref> Sipas fjalëve të historianit Geoffrey Parker, nga viti [[1588]], "anijet kryesore të marinës elizabetiane përbënin flotën më të fuqishme të luftës në lundrim gjithkund në botë".<ref name="Parker 1996">{{cite journal|author=Geoffrey Parker|lang=en|title=The 'Dreadnought' Revolution of Tudor England|journal=Mariner's Mirror|volume=82|issue=3|doi=10.1080/00253359.1996.10656603|date=gusht 1996|pages=269–300}}</ref> [[Kantieri detar|Kantieret navale]] angleze ishin prijëse në inovacionin teknik, ndërsa [[kapiteni i anijes|kapitenët]] e saj përcaktuan formacione dhe taktika të reja luftimi. Anijet me velaturë të plotë më të lëmuara dhe më të manovrueshme, me topa të gjerë, ishte një nga përparimet më të mëdha të shekullit, që e ndryshoi përgjithnjë luftën navale. [[Ndërtimtaria navale]] angleze futi dizajne të reja, së pari të paraqitura me anijen ''Foresight'' në vitin [[1570]] dhe anijen ''Dreadnought'' në vitin [[1573]], që i lejuan anijet të lundronin më shpejtë, të manovroheshin më mirë dhe të bartnin topa më të shumtë dhe më të rëndë.<ref name="Parker 1996"/> Ndërsa [[luftanija|luftanijet]] e mëparshme përpiqeshin të mbërtheheshin me njëra-tjetrën në mënyrë që ushtarët të [[abordazhi|abordonin]] në anijen armike, ato ishin të afta të qëndronin në distancë dhe të hapnin zjarr me topa nga ana e gjerë që të mund ti fundosnin. Anijet dhe [[detaria]] angleze e kishin ndalur pushtimin. [[Anglezët]] gjithashtu përfituan nga strategjia e pazbatueshme spanjolle që kërkonte bashkërendim midis flotës pushtuese dhe ushtrisë spanjolle në breg.<ref group="Shpjegimi">Megjithëse anglezët provuan të njëjtën taktikë në [[Portugalia|Portugali]] vitin pasues, ushtria nën komandën e Norrisit duke marshuar drejtë [[Lisbona|Lisbonës]] priti që [[Francis Drake]] ta sulmonte njëkohësisht qytetin me anijet e tij. Dizajni i vjetëruar i topave spanjollë nënkuptonte se ata ishin më të ngadaltë në rimbushje në një betejë në rreze të afërt, duke i lejuar [[anglezët]] të mernin kontrollin. [[Spanja]] kishte megjithatë, flota më të mëdha numerikisht, por Anglia e tejkaloi.</ref><ref name="Santos123">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|year=2018|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-135001699-6|page=123}}</ref> Dizajni i vjetëruar i topave spanjollë nënkuptonte se ata ishin më të ngadaltë në rimbushje, në një betejë në afërsi, duke i lejuar anglezët të mernin kontrollin. [[Spanja]], megjithatë, kishte flota më të mëdha numerikisht, por Anglia po e tejkalonte.<ref>{{cite magazine|first=Geoffrey|last=Parker|title=Why the Armada Failed|date=maj 1988|magazine=History Today|volume=38|issue=5|lang=en|pages=26–33}}</ref> ==Trashëgimia== Në Angli, beteja u ndoq nëpërmjet shpërndarjes së fletushkave, pamfleteve, duke prerë medalje fitoreje dhe kremtime të shumta të gëzuara.<ref name="217Hutchinson224">{{cite book|author=Robert Hutchinson|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|year=2013|isbn=978-029786637-4|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n264 217]–24}}</ref><ref name="253MP254">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n276 253]–54}}</ref><ref name="75Maltby87">{{cite book|author=William S. Maltby|year=1971|title=The Black Legend in England|url=https://books.google.al/books?id=3ilpAAAAMAAJ|publisher=Duke University Press|lang=en|isbn=978-082230250-6|pages=75–87}}</ref> Fitorja nxiti një propagandë të stërmadhe ofensive të "''Davidit dhe Golias",<ref name="Maltby75">{{cite book|author=William S. Maltby|year=1971|title=The Black Legend in England|publisher=Duke University Press|url=https://books.google.al/books?id=3ilpAAAAMAAJ|lang=en|isbn=978-082230250-6|page=75}}</ref> dhe shfrytëzimi i saj do të ushqente krenarinë kombëtare, që zgjati për vite. Legjenda e [[Elizabeta I|Elizabetës]] vazhdoi dhe u zhvillua kohë pas vdekjes së saj. Ajo gjithashtu mund ti ketë dhënë zemër kauzës [[Protestantizmi|Protestante]] përgjatë Evropës dhe besimit se Zoti mbështeste protestantët.<ref name="Holmes68">{{cite book|author=Richard Holmes|year=2006|title=A Guide to Battles Decisive Conflicts in History|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|isbn=978-019150117-3|page=68}} – "''Fushata e vitit [[1588]] ishte një fitore e rëndësishme propagandistike e Anglisë, por në terma strategjikë ishte thelbësisht jo vendimtare''".</ref> Kjo u tregua nga prerja e medaljeve përkujtuese, që bartnin variacione në mbishkrime, "''1588''". {{lang|la|Flavit Jehovah et Dissipati Sunt}} – me [[JHVH|"Jehovain" me shkronja hebraike]] (''Zoti fryu, dhe ata u shpërndanë''), ose {{lang|en|He blew with His winds, and they were scattered}}. U prenë edhe më tepër medalje gazmendi, si ato me lojën e fjalëve të [[Jul Çezari]]t {{lang|la|Veni, vidi, vici}} (''Erdha, pashë, fitova''): të shndërruara në {{lang|la|Venit, Vidit, Fugit}} (''Erdhi, pa, ia mbathi''). Era që shpërndau Armadën është quajtur ''Era Protestante'',<ref>{{cite web|title=Europe|lang=en|publisher=MSN Encarta|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761570768_10/Europe.html|access-date=8 prill 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028103407/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761570768_10/Europe.html|archive-date=28 tetor 2009}}</ref> një frazë e përdorur edhe për pushtimet e mëvonshme të dështuara të [[Anglia|Anglisë]]. Kujtimi i fitores ndaj Armadës u evokua si gjatë [[Luftërat Napoleonike|Luftërave Napoleonike]] dhe [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], kur [[Mbretëria e Bashkuar|Britania e Madhe]] u përball me një rrezik thelbësor pushtimi të huaj. Gjatë [[Beteja e Britanisë|Betejës së Britanisë]] pilotët e avionëve luftues të {{lang|en|Royal Air Force}} tërhoqën vëmendjen botërore si "''elizabetianët e rinj''".<ref>{{cite book|author=G. Campion|publisher=Palgrave Macmillan|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=3_JZCwAAQBAJ|title=The Good Fight Battle of Britain Propaganda and The Few|date=2016|isbn=978-023029164-5|page=7}}</ref> Përmendorja e Armadës në Plajmuth u ndërtua në vitin [[1888]] për të kremtuar treqint-vjetorin e mundjes së Armadës Spanjolle.<ref>{{cite book|last1=Worth|first1=Richard|title=History of Plymouth: From the Earliest Period to the Present Time|lang=en|url=https://archive.org/details/historyplymouth02wortgoog|publisher=W. Benden|date=1890|pages=[https://archive.org/details/historyplymouth02wortgoog/page/n71 51]–54}}</ref> Një nga zbulimet më të mëdha të Armadës Spanjolle ishin mbetjet e anijes së mbytur ''La Girona'', të gjetur nga një skuadër zhytësish [[Belgjika|belgë]] pranë brigjeve të Portballintraes në vitin [[1968]]. Ai ishte thesari më i madh i zbuluar deri në atë kohë.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-40045580|title=Girona gold: How a diver discovered 400-year-old treasure|date=27 maj 2017|access-date=1 nëntor 2021|publisher=BBC|lang=en}}</ref> Monedha ari dhe argjendi, xhevahire, armatime dhe sende të tjera janë në ekspozim të përhershëm në Muzeun e Ulsterit (pjesë e muzeve kombëtarë të [[Irlanda Veriore|Irlandës së Veriut]]) në Stranmillis të [[Belfast]]it. <gallery mode="packed" class="center" heights="224"> File:Armada Medal.jpg|Medalje e Armadës, që bart mbishkrimin {{lang|la|Flavit Jehovah et Dissipati Sunt}} File:The Spanish Barn, Torquay.jpg|''Hauri Spanjoll'' në Torre Abbey – ai mban një pllakatë blu që shënon se ai mbajti 397 robër spanjollë lufte për 14 ditë gjatë fushatës së Armadës File:GironaCannon.JPG|Top ''saker'' prej [[bronzi]] mbi karro dhe armatime të tjera nga anija e Armadës Spanjolle, ''La Girona'', Muzeu i Ulsterit, [[Belfast]] File:Leiden - Wimpel van het galjoen San Mateo van de Spaanse armada 20200815.jpg|Flamur nga [[galeoni]] spanjoll ''San Mateo'', Muzeu ''De Lakenhal'', [[Leiden]] </gallery> ==Historiografia== Për 150 vjetë, shkrimtarët u mbështetën gjerësisht te përkthimi i Augustine Rytherit të ''Expeditionis Hispaniorum in Angliam vera Descriptio'' të Petruccio Ubaldinit ([[1590]]),<ref>{{cite book|author=Petruccio Ubaldini|title=A discourse concerninge the Spanishe fleete inuadinge Englande in the yeare 1588|year=1590|publisher=A. Hatfield|url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A14164.0001.001?rgn=main;view=fulltext|translator=Augustine Ryther|lang=en}}</ref> që argumenton se Zoti mbështeti në mënyrë vendimtare kauzën protestante. Në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]], William Camden theksoi elementet e nacionalizmit anglez dhe sipërmarrjen private të të ashtuquajturve ''qenë të detit''. Ai theksoi gjithashtu edhe se duka i Medina Sidonias ishte një detar inkompetent. Në [[shekulli XVIII|shekullin e XVIII]], [[David Hume]] lavdëroi udhëheqjen e [[Elizabeta I|mbretëreshës Elizabeta]]. Megjithatë, historianët vig, të udhëhequr nga James Anthony Froude, e refuzuan interpretimin e Hjumit dhe argumentuan se Elizabeta po lëkundej dhe pothuajse e humbi konfliktin nga mungesa e saj e vullnetit për të shpenzuar mjaftueshëm për të mirëmbajtur dhe furnizuar flotën e anijeve të Marinës Mbretërore ({{lang|en|Royal Navy}}). [[Historiografia]] moderne shkencore do të përfshihej me publikimin e dy volumeve të dokumenteve parësore nga John Knox Laughton në vitin [[1894]].<ref>{{cite book|last=Laughton|first=John K.|date=1894|title=State papers relating to the defeat of the Spanish Armada|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/100320844|publisher=Navy Records Society|lang=en}}</ref> Kjo i mundësoi studiuesit kryesor të sotëm naval, Julian Corbett, ta hidhte poshtë pikëpamjen vige dhe ta kthente vëmendjen profesionalizimi i ''Royal Navy-t'' si një faktor kyç. Historianët e [[shekulli XX|shekullit të XX]] janë përqëndruar në çështjet teknike, si krahasimi i fuqisë së artilerisë navale angleze dhe spanjolle dhe shkallën e meritës për taktikat e luftës navale që i detyrhet [[Francis Drake]] dhe Charles Howard-it. Moti i keq në [[Kanali i la Manshit|Kanalin Anglez]] dhe në oqean në atë kohë është përmendur gjithmonë si një faktor kryesor në rezultat. Historiani Douglas Knerr i ka rishikuar prirjet kryesore të [[historiografia|historiografisë]] përgjatë pesë shekujve.<ref>{{cite journal|author=Douglas Knerr|title=Through the "Golden Mist": A Brief Overview of Armada Historiography|journal=American Neptune|year=1989|volume=49|issue=1|lang=en|pages=5–13}}</ref> ==Pjesëmarrës të shquar== * William Adams shërbeu në anijen ''Richarde Dyffylde'', një anije furnizimi gjatë fushatës. Në vitin [[1600]], ai qe anglezi i parë që mbërriti (dhe u vendos) [[Japonia|Japan]] nëpërmjet [[Komapnia Holandeze e Indisë Lindore|Komapanisë së Bashkuar të Indisë Lindore (VOC)]], duke u bërë një nga perëndimorët e parë të paktë [[samurai]].<ref>{{cite web|last1=Ridgway|first1=Claire|title=The real 'John Blackthorne' of ''Shōgun''|lang=en|url=https://www.tudorsociety.com/16-may-the-real-john-blackthorne-of-shogun/|website=The Tudor Society|date=16 maj 2020|access-date=24 dhjetor 2022}}</ref> * [[Lope de Vega]], një nga figurat kyç të Epokës së Artë Spanjolle të letërsisë baroke dhe një nga shkrimtarët më prodhimtarë në historinë e letërsisë, shërbeu në anijen ''San Juan'', gjatë Armadws Spanjolle. ==Në kulturën popullore== Armada është paraqitur shpesh në rrëfime fikshionale të mbretërimit të [[Elizabeta I|Elizabetës I]]. Shembujt përfshijnë: * Beteja e Gravelines dhe ndjekja pasuese përreth brigjeve veriore të Skocisë nga kulmi i romanit të Charles Kingsley të vitin [[1855]], ''Westward Ho!'', që në vitin [[1925]] u bë romani i parë që u përshtat në një radio-dramë nga [[BBC]]-ja.<ref>{{cite book|last=Briggs|first=Asa|title=The BBC: The First Fifty Years|url=https://archive.org/details/bbcfirstfiftyyea00brig|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1985|lang=en|page=[https://archive.org/details/bbcfirstfiftyyea00brig/page/n82 63]}}</ref> * Romani fantastiko shkencor i vitit [[1962]], i John Brunner-it ''Times Without Number'' paraqet një histori alternative, ku Armada Spanjolle triumfon kundër [[Mbretëria e Anglisë|Anglisë]], duke c[uar në një ''Perandori Globale Spanjolle''. * Episodi i pestë i serisë së [[BBC]]-së ''Elizabeth R'' ([[1971]]) është një rrëfim i mposhtjes së Armadës. * Filmi i vitit [[2007]] ''Elizabeth: The Golden Age'' përmban një ritregim tepër fantastik të Armadës Spanjolle dhe Betejës së Gravelines. ==Shiko edhe== {{div col|colwidth=12em|gap=1em|style=column-count:3}} * [[Francis Drake]] * [[Golden Hind]] * [[John Hawkins]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Hartografia Iberike 1400-1600]] * [[Inditë Lindore Spanjolle]] * [[Galeonët e Manilës]] * [[Galeoni]] * [[Lundrimi përreth botës]] * [[Epoka e Lundrimit me Vela]] * [[Perandoria Spanjolle]] * [[Kolonizimi Spanjoll i Amerikës]] * [[Perandoria Britanike]] * [[Perandoria Portugeze]] * [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë]] * [[Armadat Portugeze të Indisë]] * [[Perandoria Koloniale Holandeze]] * [[Filipi II i Spanjës]] * [[Elizabeta I]] * [[Epoka e Lundrimit me Vela]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Thalasokracia]] * [[Fuqia Detare]] * [[Komanda e Deteve]] * [[Historia Detare]] * [[Republikat Detare]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Peripli]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Portolanët]] {{div col end}} == Shpjegime== <references group=Shpjegimi/> == Referime == <References/> ==Bibliography== {{Refbegin|2}} * {{cite book|author=John Barratt|year=2006|title=Armada 1588: The Spanish Assault on England|publisher=Pen & Sword Books|lang=en|isbn=978-178159703-3}} * {{cite book|last=Bicheno|first=Hugh|title=Elizabeth's Sea Dogs: How England's Mariners Became the Scourge of the Seas|url=https://archive.org/details/elizabethsseadog0000hugh|year=2012|publisher=Conway|lang=en|isbn=978-184486174-3}} * {{cite book|author=Jeremy Black|year=2005|title=European Warfare, 1494–1660 Warfare and History|publisher=Routledge|lang=en|isbn=978-113447708-1}} * {{cite book|last=Briggs|first=Asa|title=The BBC: The First Fifty Years|url=https://archive.org/details/bbcfirstfiftyyea00brig|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1985|location=Oksford}} * {{cite book|last=Marek y Villarino de Brugge|first=André|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=3|date=2020|lang=en|publisher=MJV Enterprises, ltd., inc.|location=Los Angeles|isbn=979-868875965-5}} * {{cite book|last=Marek y Villarino de Brugge|first=André|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|year=2020|lang=en|publisher=MJV Enterprises, ltd., inc.|location=Los Angeles|isbn=979-868956039-7}} * {{cite book|author1=R. O. Bucholz|first2=Newton|last2=Key|title=Early modern England 1485–1714: a narrative history|url=https://archive.org/details/earlymodernengla02edbuch|publisher=John Wiley and Sons|year=2009|lang=en|isbn=978-140516275-3}} * {{cite book|editor=Peter Burke|title=The New Cambridge Modern History|lang=en|volume=13, Companion Volume|year=1998|publisher=[[Cambridge University Press]]|orig-year=1979|url=https://books.google.al/books?id=6voJOw4V0KoC|isbn=978-0-521-22128-3}} * {{cite book|author=G. Campion|title=The Good Fight Battle of Britain Propaganda and The Few|date=2016|url=https://books.google.com/books?id=3_JZCwAAQBAJ|publisher=Palgrave Macmillan|lang=en|isbn=978-023029164-5}} * {{cite book|author=Winston S. Churchill|chapter=The New World|volume=3|title=A History of the English-Speaking Peoples|year=1956|publisher=Dodd, Mead & Co.|lang=en|place=Nju Jork|page=130}} * {{cite book|last=Coote|first=Stephen|title=Drake: The Life and Legend of an Elizabethan Hero|url=https://books.google.com/books?id=pn1APgAACAAJ|year=2003|publisher=Simon & Schuster UK Ltd.|lang=en|isbn=978-074322007-1|location=Londër}} * {{cite book|author=Julian Stafford Corbett|title=Drake and the Tudor Navy. With A History of the Rise of England as a Maritime Power|url=https://archive.org/details/drakeandtudorna01corbgoog/|year=1898|volume=1|publisher=Longmans, Greeen & co.|lang=en}} * {{cite book|author=Julian S. Corbett|title=Drake and the Tudor Navy. With A History of the Rise of England as a Maritime Power|url=https://archive.org/details/drakeandtudorna00corbgoog/|year=1898|volume=2|publisher=Longmans, Green & co.|lang=en}} * {{cite book|author=Dan Cruikshank|title=Invasion: Defending Britain from Attack|url=https://archive.org/details/invasiondefendin0000crui|publisher=Boxtree Ltd.|year=2002|lang=en|isbn=075222029-2}} * {{cite book|author=David Damrosh|year=2006|title=The Longman Anthology of British Literature|others=e të tjerë|volume=1B: ''The Early Modern Period''|publisher=Pearson Longman|lang=en|edition=i 3-të|place=Nju Jork}} * {{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|year=1884|title=La Armada Invencible|volume=1|lang=es|url=https://archive.org/details/laarmadainvenci00durogoog/|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|place=Madrid}} * {{cite book|last=Fernández Duro|first=Cesáreo|year=1885|title=La Armada invencible|url=https://archive.org/details/laarmadainvenci01durogoog/|volume=2|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|lang=es|location=Madrid}} * {{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|year=1972|title=Armada Española desde la Unión de los Reinos de Castilla y Aragón|publisher=Naval Museum of Madrid; Instituto de Historia y Cultura Naval|lang=es|volume=3|chapter=3|place=Madrid|page=51}} * {{cite book|author=J. H. Elliott|year=1982|title=Europe Divided (1559–1598)|publisher=Cornell University Press|lang=en|isbn=978-848432669-4}} * {{cite book|author=Brian Brian Fagan|year=2000|title=The Little Ice Age: How Climate Made History 1300–1850|url=https://archive.org/details/littleiceagehowc0000faga_p6g1|publisher=Basic Books|lang=en|place=Nju Jork}} * {{cite book|last1=Fernández-Armesto|first1=Felipe|date=1988|title=The Spanish Armada: The Experience of War in 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmada00feli|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|isbn=019822926-7}} * {{cite book|author=Felipe Fernández-Armesto|year=1988|title=The Spanish Armada: The Experience of War in 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmada00feli|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|isbn=019822926-7|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00feli/page/n274 255]–63}} * {{Cite book|last=Feros|first=Antonio|publisher=Marcial Pons Historia|year=2002|url=https://books.google.com/books?id=yvGGVviZiSIC|title=El Duque de Lerma: realeza y privanza en la España de Felipe III|isbn=978-849537939-9|language=es}} * {{cite book|author=James Anthony Froude|title=The Spanish Story of the Armada, and Other Essays|url=https://archive.org/details/spanishstoryarm00frougoog|year=1899|lang=en}} * {{cite book|first=Patrick Fraser|last=Tytler|title=Life of Sir Walter Raleigh|url=https://archive.org/details/lifeofsirwalterr00tytlrich|lang=en|year=1833|publisher=Oliver & Boyd|oclc=3656130|ol=6949907M|location=Edinburgh}} * {{cite book|author=Winston Graham|year=1972|title=The Spanish Armadas|url=https://archive.org/details/spanisharmadas00grah_0|publisher=Collins|lang=en|isbn=978-000221842-9}} * {{cite book|author=John Guy|title=Elizabeth: The Forgotten Years|year=2016|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=8Z5gCwAAQBAJ|publisher=Penguin Books Ltd.|isbn=978-024196364-7}} * {{cite book|last1=Hadfield|first1=Alice Mary|title=Time to Finish the Game: The English and the Armada|url=https://archive.org/details/timetofinishgame0000amha|date=1964|publisher=Phoenix House|lang=en|isbn=978-724000971-0}} * {{cite book|author=John Hampden|year=1972|title=Francis Drake, privateer: contemporary narrative and documents|url=https://archive.org/details/switzerlandeurop0000sali|publisher=Taylor & Francis|lang=en|isbn=978-081735703-0}} * {{cite book|last=Hanson|first=Neil|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada'|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6}} * {{cite book|author=Evelyn Hardy|year=1966|title=Survivors of the Armada|url=https://archive.org/details/survivorsofarmad0000evel|publisher=Constable|lang=en|isbn=978-724000972-7}} * {{cite book|author=Francis Rußel Hart|title=Admirals of the Caribbean|url=https://archive.org/details/cu31924020337477|publisher=Houghton Mifflin Co.|year=1922|lang=en}} * {{Cite journal|last=Hearn|first=Karen|journal=Transactions of the Royal Historical Society|url=https://books.google.com/books?id=pZXcviUTeM8C&pg=PA129|title=Elizabeth I and the Spanish Armada: A Painting and its Afterlife|publisher=[[Cambridge University Press]]|date=2005|lang=en|isbn=978-052184995-1|volume=14|series=Sixth Series|page=129}} * {{Cite book|author1=José Ignacio González-Aller Hierro|volume=4, Tomo I|lang=es|url=https://www.fragata-librosnauticos.com/libro/la-batalla-del-mar-oceano-vol-iv-tomo-i/|author2=Marcelino de Dueñas Fontán|author3=Jorge Calvar Gross|author4=María del Campo Mérida Valverde|title=Libro La Batalla del Mar Oceano: (16 febrero 1588-1604), ejecución de la Empresa de Inglaterra de 1588|publisher=Ministerio de Defensa; Armada española; Instituto de historia y cultura naval|isbn=978-84-9781-891-9|access-date=30 shtator 2024}} * {{cite book|last=Holmes|first=Richard|date=2006|title=A Guide to Battles Decisive Conflicts in History|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|isbn=978-019150117-3|place=Oksford}} * {{cite book|author=David Armine Howarth|title=The Voyage of the Armada: The Spanish Story|url=https://books.google.al/books?id=7MYgAAAAMAAJ|year=1981|publisher=Collins|lang=en|ISBN=978-000211575-9}} * {{cite book|author1=Allingham Hugh|author2=Francisco de Cuellar|year=1897|url=https://archive.org/details/captaincuellarsa00alli/|title=Captain Cuellar's Adventures in Connacht & Ulster, A.D. 1588. A Picture of the Times, Drawn from Contemporary Sources & An Introduction and Complete Translation of Captain Cuellar's Narrative of the Spanish Armada and His Adventures in Ireland|editor=Robert Crawford|publisher=Elliot Stock|lang=en|access-date=1 nëntor 2022}} * {{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4}} * {{cite book|author1=J. I. Israel|author2=G. Parker|year=1991|chapter=Of Providence and Protestant Winds: the Spanish Armada of 1588 and the Dutch armada of 1688|title=The Anglo-Dutch moment. Essays on the Glorious Revolution and its world impact|url=https://archive.org/details/anglodutchmoment0000unse|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|isbn=052139075-3|pages=[https://archive.org/details/anglodutchmoment0000unse/page/n368 349]–51}} * {{cite book|last1=Kamen|first1=Henry|title=Spain, 1469–1714: A Society of Conflict|url=https://archive.org/details/spain14691714soc0000kame|year=2014|publisher=Routledge|lang=en|page=[https://archive.org/details/spain14691714soc0000kame/page/n140 123]}} * {{cite book|author=T. P. Kilfeather|title=Ireland: Graveyard of the Spanish Armada|publisher=Anvil Books Ltd.|year=1967|lang=en}} * {{cite book|last1=Kinard|first1=Jeff|title=Artillery: An Illustrated History of Its Impact|url=https://books.google.al/books?id=CVbDEAAAQBAJ|year=2007|publisher=Bloomsbury Academic|lang=en|isbn=978-185109556-8}} * {{cite journal|author=Douglas Knerr|title=Through the "Golden Mist": A Brief Overview of Armada Historiography|journal=American Neptune|date=1989|volume=49|issue=1|lang=en|ISSN=0003-0155|pages=5–13}} * {{cite book|author=Laughton John Knox|title=State papers relating to the defeat of the Spanish Armada, anno 1588|volume=2|publisher=Navy Records Society|year=1894|lang=en|location=Londër}} * {{cite book|last1=Konstam|first1=Angus|title=The Spanish Armada: The Great Enterprise against England 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmadagre0000kons|year=2009|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-184603496-1}} * {{cite book|last1=Lambert|first1=Andrew|editor1-last=McKeown|editor1-first=Simon|title=The International Emblem From Incunabula to the Internet: Selected Proceedings of the Eighth International Conference of the Society for Emblem Studies, 28th July–1st August, 2008, Winchester College|date=2010|publisher=Cambridge Scholars Publisher|lang=en|isbn=978-144382006-6|chapter=2. The Defeat of the Spanish Armada 1588. Prose Epic of the modern English nation}} * {{cite book|last=Laughton|first=John K.|date=1894|title=State papers relating to the defeat of the Spanish Armada|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/100320844|publisher=Navy Records Society|lang=en|series=Publications of the Navy Records Society; v. 1–2}} * {{cite book|author=John Knox Laughton|title=State Papers Relating to the Defeat of the Spanish Armada, Anno 1588|publisher=Navy Records Society|year=1895|volume=2|lang=en}} * {{cite book|last1=Lewis|first1=Michael|title=Spanish Armada|year=1960|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9}} * {{cite book|author=William S. Maltby|title=The Black Legend in England|publisher=Duke University Press|year=1971|url=https://books.google.al/books?id=3ilpAAAAMAAJ|lang=en|isbn=978-082230250-6|place=Durham}} * {{cite book|author=Colin Martin|others=me apendikse nga Sydney Wignall|title=Full Fathom Five: Wrecks of the Spanish Armada|url=https://archive.org/details/fullfathomfivewr00mart|publisher=Viking|year=1975|lang=en}} * {{cite book|last1=Martin|first1=Colin|last2=Parker|first2=Geoffrey|title=The Spanish Armada (Revised)|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|year=1999|lang=en|publisher=Manchester University Press|isbn=978-190134114-0}} * {{cite book|author=Paula Martin|year=1988|title=Spanish Armada Prisoners: The Story of the Nuestra Señora del Rosario and Her Crew, and of Other Prisoners in England, 1587–97|url=https://archive.org/details/spanisharmadapri0000mart|publisher=University of Exeter|lang=en|isbn=978-085989305-3}} * {{cite book|author=Garrett Mattingly|title=The Defeat of the Spanish Armada|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=hmcOAQAAIAAJ|year=1959|publisher=J. Cape|isbn=978-022460478-9}} * {{cite book|author=Garrett Mattingly|lang=en|title=The Invincible Armada and Elizabethan England|url=https://books.google.al/books?id=q0pnAAAAMAAJ|year=1963|publisher=Folger Shakespeare Library, Cornell University Press|isbn=978-091801611-9|place=Itaka, Nju Jork}} * {{cite book|last1=Mattingly|first1=Garrett|title=The Armada|year=2005|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=T0ld6FcKu38C|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=978-0-618-56591-7|place=Boston, Nju Jork}} * {{Cite book|first=James|last=Mcdermott|year=2005|title=England and the Spanish Armada: The Necessary Quarrel|url=https://archive.org/details/englandspanishar0000mcde|publisher=Yale University Press|lang=en|location=New Haven, CT|isbn=978-030010698-5}} * {{cite book|author=Alexander McKee|title=From Merciless Invaders: The Defeat of the Spanish Armada|url=https://archive.org/details/frommercilessinv0000mcke_l9c0|orig-year=1963|edition=i 2-të|publisher=Grafton Books|year=1988|lang=en|place=Londër}} * {{cite book|first=John Lothrop|last=Motley|title=History of the United Netherlands from the Death of William the Silent to the Synod of Dort|chapter=XVII. 1587|year=1872|url=https://archive.org/details/historyofunitedn00motl/page/481|publisher=Jacs. G. Robbers|lang=en|location=Roterdam|page=481–519}} * {{cite book|last1=Motley|first1=John Lothrop|title=History of the United Netherlands: from the Death of William the Silent to the Twelve Years' Truce – 1609|volume=1|date=1888|url=https://books.google.com/books?id=6iowAAAAYAAJ|publisher=Harper & Brothers|lang=en}} * {{cite journal|author1=Aubrey N. Newman|author2=David T. Johnson|date=1985|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-8314.1985.tb00698.x|author3=P. M. Jones|title=The Eighteenth Century|journal=Annual Bulletin of Historical Literature|doi=10.1111/j.1467-8314.1985.tb00698.x|lang=en|volume=69|issue=1|pages=93-109}} * {{cite book|author=Peter Padfield|title=Armada: A Celebration of the Four Hundredth Anniversary of the Defeat of the Spanish Armada, 1588–1988|url=https://archive.org/details/armadacelebratio0000padf_n8g3|publisher=Gollancz|year=1988|lang=en|ISBN=057503729-6}} * {{cite journal|author=Geoffrey Parker|title=Why the Armada Failed|journal=History Today|date=maj 1988|volume=38|issue=5|lang=en|ISSN=0018-2753|pages=26–33}} * {{cite journal|author=Geoffrey Parker|title=The 'Dreadnought' Revolution of Tudor England|doi=10.1080/00253359.1996.10656603|journal=Mariner's Mirror|volume=82|issue=3|lang=en|date=gusht 1996|pages=269–300}} * {{Cite book|last=Parker|first=Geoffrey|year=2002|title=Success is never final|url=https://archive.org/details/successisneverfi0000park|publisher=Basic Books|lang=en|isbn=0-465-05477-3|location=Nju Jork}} * {{cite book|last=Pendrill|first=Colin|year=2002|title=Spain 1474–1700: The Triumphs and Tribulations of Empire|url=https://archive.org/details/spain14741700tri0000pend|publisher=Heinemann|lang=en|isbn=978-043532733-0|location=Bristol}} * {{cite book|author=Andrew Pettegree|title=The Invention of News|year=2015|publisher=Yale University Press|lang=en|isbn=978-030021276-1}} * {{cite book|author=Peter Pierson|title=Commander of the Armada: The Seventh Duke of Medina Sidonia|url=https://books.google.al/books?id=JZ0_EAAAQBAJ|year=1989|lang=en|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-04408-9|place=Nju Haven, Londër}} * {{Cite encyclopedia|last=Pollen|first=John Hungerford|title=Spanish Armada|volume=1. Aachen – Assize|url=https://archive.org/details/catholicencyclop01herbuoft/page/727|year=1913|editor=Charles George Herbermann|encyclopedia=The Catholic encyclopedia: An International Work of Reference on the constitution, doctrine, discipline, and history of the Catholic Church|publisher=The Encyclopedia Press, inc.|lang=en|pages=727-29}} * {{cite book|author=Eugene L. Rasor|title=The Spanish Armada of 1588: Historiography and Annotated Bibliography|url=https://books.google.al/books?id=P1JnAAAAMAAJ|publisher=Bloomsbury Academic|year=1993|lang=en|isbn=978-031328303-1}} * {{cite book|last1=Regan|first1=Geoffrey|title=The Guinness Book of Military Anecdotes|url=https://archive.org/details/guinnessbookofmi0000rega|year=1992|lang=en|publisher=Canopy Books|isbn=978-155859441-8|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Gracia Rivas|first=Manuel|title=La sanidad en la jornada de Inglaterra (1587–1588)|publisher=Editorial Naval|year=1988|lang=es|isbn=847341039-4|location=Madrid}} * {{cite book|author=Manuel Gracia Rivas|year=1991|chapter=The Medical Services of the Gran Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the ''Gran Armada'', 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=212}} * {{cite book|author=N. A. M. Rodger|year=1999|title=The Safeguard of the Sea: A Naval History of Britain 660–1649|url=https://www.amazon.com/dp/0393319601|publisher=Penguin|lang=en|volume=1}} * {{cite journal|last1=Rodríguez-Salgado|first1=M. J.|journal=The Historical Journal|url=http://www.jstor.org/stable/2639468|date=1990|title=The Spanish Story of the 1588 Armada Reassessed|volume=33|issue=2|jstor=2639468|s2cid=161344071|lang=en|doi=10.1017/S0018246X00013431|access-date=7 janar 2023|pages=461–78}} * {{cite book|author=Mía J. Rodríguez-Salgado|chapter=5. Pilots, navigation and strategy in the Gran Armada|url=https://books.google.al/books?id=aWVnAAAAMAAJ|editor1=Mía J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada, 1585–1604|year=1991|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=134-72}} * {{Cite book|last=Gorrochategui Santos|first=Luis|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|year=2018|isbn=978-135001699-6|language=en|location=Oksford}} * {{cite episode|last1=Snow|first1=Peter|last2=Snow|first2=Dan|date=27 gusht 2004|url=https://www.imdb.com/title/tt0941067/?ref_=ttep_ep_4|title=Episode 4, "The Battle Against the Spanish Armada"|series=Battlefield Britain|language=en-UK|type=Dokumentar televiziv|minutes=60|network=[[BBC]]|station=BBC Two}} * {{cite book|author=José L. Casado Soto|editor1=Mía J. Rodriguez-Salgado|chapter=4. Atlantic Shipping in Sixteenth-Century Spain and The 1588 Armada|title=England, Spain, and the Gran Armada, 1585–1604: Essays from the Anglo-Spanish Conferences, London and Madrid|url=https://books.google.al/books?id=aWVnAAAAMAAJ|editor2=Simon Adams|year=1991|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=978-085976300-4|pages=95-133}} * {{cite book|author=Robert Stedall|title=Elizabeth I's Final Years: Her Favourites and Her Fighting Men|publisher=Pen and Sword|year=2022|lang=en|isbn=978-139908318-8}} * {{Cite journal|last=Tenace|first=Edward|title=A Strategy of Reaction: The Armadas of 1596 and 1597 and the Spanish Struggle for European Hegemony|url=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_2003-09_118_478/page/n7|journal=English Historical Review|year=2003|volume=118|number=478|doi=10.1093/ehr/118.478.855|lang=en|pages=855–82}} * {{cite journal|author=I. A. A. Thompson|title=The Appointment of the Duke of Medina Sidonia to the Command of the Spanish Armada|journal=The Historical Journal|volume=12|url=https://www.jstor.org/stable/2637801|JSTOR=2637801|issue=2|date=1969|lang=en|pages=197–216}} * {{cite book|author=Petruccio Ubaldini|title=A discourse concerninge the Spanishe fleete inuadinge Englande in the yeare 1588|year=1590|publisher=A. Hatfield|lang=en|url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A14164.0001.001?rgn=main;view=fulltext|translator=Augustine Ryther}} * {{cite book|last=Wagner|first=John|title=Historical Dictionary of the Elizabethan World; Britain, Ireland, Europe, and America|year=1999|publisher=Routledge|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=zjfwNlN1sWYC|isbn=978-157958269-2|location=Oksford dhe Nju Jork}} * {{Cite book|last=Waller|first=Maureen|publisher=St. Martin's Press|year=2006|lang=en|url=https://archive.org/details/sovereignladiess00wall/|title=Sovereign Ladies: The Six Reigning Queens of England|isbn=978-031233801-5|location=Nju Jork}} * {{cite book|last=Wernham|first=Richard Bruce|title=After the Armada: Elizabethan England and the Struggle for Western Europe: 1588–1595|year=1984|publisher=Clarendon Press|url=https://books.google.al/books?id=V2tnAAAAMAAJ|lang=en|isbn=978-019822753-3}} * {{cite book|author=Richard Bruce Wernham|title=The Return of the Armadas: the Later Years of the Elizabethan War against Spain, 1595–1603|publisher=Claredon Press|year=1994|url=https://books.google.al/books?id=WFNnAAAAMAAJ|lang=en|ISBN=978-019820443-5}} * {{cite book|author=J. R. S. Whiting|year=1995|title=The Enterprise of England: The Spanish Armada|orig-year=1988|publisher=Sutton Publishing|lang=en|isbn=086299476-4}} * {{cite book|last1=Worth|first1=Richard|title=History of Plymouth: From the Earliest Period to the Present Time|url=https://archive.org/details/historyplymouth02wortgoog|date=1890|publisher=W. Benden|lang=en|location=Plajmuth}} * {{cite book|last1=Vego|first1=Milan N.|title=Naval Strategy and Operations in Narrow Seas|year=2013|publisher=Routledge|lang=en|isbn=978-113631794-1}} * {{cite book|author=José N. Alcalá-Zamora|year=2004|title=La empresa de Inglaterra: (la "Armada invencible": fabulación y realidad|publisher=Taravilla: Real Academia de la Historia|lang=es|ISBN=978-849598337-4}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|category:Spanish Armada|Armada Spanjolle}} * [https://web.archive.org/web/20170211155914/https://www.scottishhistory.org/articles/spanish-gold-in-tobermory-bay.htm The Story of the Tobermory Spanish Galleon] * [http://www.ucc.ie/celt/published/T108200/index.html English translation of Francisco de Cuellar's account of his service in the Armada and on the run in Ireland] * [http://www.bl.uk/learning/histcitizen/uk/armada/intro.html Elizabeth I and the Spanish Armada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219212725/http://www.bl.uk/learning/histcitizen/uk/armada/intro.html |date=19 February 2020 }} – a learning resource and teachers notes from the British Library * [http://www.awesomestories.com/flicks/elizabeth-I/the-armada-sails The story of the Armada battles with pictures from the House of Lords tapestries] [[Kategoria:Luftanije]] [[Kategoria:Lundrim]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Historia e Spanjës]] [[Kategoria:Perandoria Spanjolle]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] [[Kategoria:Beteja detare]] [[Kategoria:Forcë detare]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Perandoria Britanike]] [[Kategoria:Perandoria Koloniale Hollandeze]] [[Kategoria:Historia e Evropës]] [[Kategoria:Shekulli XVI]] sno3spj9lulq7hlm39xra7zk68iakou 0 381765 2978436 2971624 2026-05-07T21:11:07Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Luftë ekonomike]] te [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978436 wikitext text/x-wiki {{Short description|Kompani holandeze me kartë monopolistike për tregtinë dhe kolonizimin e Afrikës dhe Amerikës (1621–1792)}} {{Distinguish|Kompania Holandeze e Indisë Lindore}} {{Infobox company | name = Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore | native_name = Geoctrooieerde Westindische Compagnie | native_name_lang = nl | logo = Flag of the Dutch West India Company.svg | logo_caption = Flamuri i kompanisë | type = kompani karte | traded_as = | fate = | predecessor = | successor = | foundation = {{Start date|1621|06|03|df=y}} | defunct = {{End date|1792|01|01|df=y}} | location_city = | location_country = | location = | locations = 5 ([[Amsterdami]], [[Hoorn]], [[Roterdami]], [[Groningen]] dhe [[Middelburg]]) | area_served = [[Amerika]], [[Oqeani Paqësor]], [[Afrika Perëndimore]] | key_people = Heeren XIX | industry = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | assets = | equity = | oëner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | footnotes = | intl = | products = Tregtia e skllevërve, transporti i administratorëve, fermerëve dhe ushtarëve, si dhe sjellja e kripës, lëkurëve të lundërzave, [[argjendi]]t, [[sheqeri]]t, [[duhani]]t, kafes, coçinilës, dru ''Haematoxylum campechianum'' dhe ''Brosimum guianense'' }} '''Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore''' ({{lang|nl|Geoctrooieerde Westindische Compagnie}}) ishte një kompani karte holandeze që u themelua në vitin [[1621]] dhe u shua në vitin [[1792]]. Mes themeluesve të saj ishin Reynier Pauw,Willem Usselincx ([[1567]]–[[1647]]) dhe Jessé de Forest ([[1576]]–[[1624]]).<ref>{{cite book|author=John Franklin Jameson|year=1887|url=https://books.google.al/books?id=CCAFAAAAYAAJ|title=Willem Usselinx, Founder of the Dutch and Swedish West India Companies|publisher=G. P. Putnam’s Sons|language=en|location=[[Nju Jork]]}}</ref> Më 3 qershor [[1621]], asaj iu dha një kartë për tregti [[monopoli]]ste në [[Inditë Perëndimore Holandeze]] nga [[Holanda|Republika e Shtatë Vendeve të Ulta të Bashkuara]] dhe iu dha juridiksion mbi pjesëmarrjen në tregtinë atlantike të skllevërve, [[Brazili Holandez|Brazilin]], [[Karaibet Holandeze|Karaibet]] dhe [[Kolonizimi Holandez i Amerikës|Amerikën Veriore]]. Zona ku kompania mund të operonte përbëhej nga [[Afrika Perëndimore]] (midis [[Tropiku i Gaforres|Tropikut të Gaforres]] dhe [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepit të Shpresës së Mirë]]) dhe [[Amerika|Amerikës]], që përfshinte [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] dhe përfundonte në lindje të [[Ishujt Maluku|Ishujve Maluku]], sipas Traktatit të Tordesillas. Qëllimi i shprehur i kartës ishte të asgjësonte konkurencën, veçanërisht [[Perandoria Spanjolle|spanjolle]] ose [[Perandoria Portugeze|portugeze]], midis stacioneve të ndryshme tregtare të themeluara nga tregtarët. Kompania u bë një instrument i [[Kolonizimi Holandez i Amerikës|Kolonizimit Holandez të Amerikës]] gjerësisht jetëshkurtër (që përfshinte Vendet e Ulta të Reja) në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]]. Nga viti [[1624]] deri në vitin [[1654]], në pikëpamjen e Luftës Holandezo–Portugeze, ''GWC'' mbajti [[Kolonizimi Portugez i Amerikës|territorin portugez]] në [[Historia e Brazilit|Brazilin veri-lindor]], por u dëbuan nga [[Brazili Holandez]] në vijim të një rezistence të ashpër.<ref>{{cite book|author=Charles Ralph Boxer|title=The Dutch in Brazil, 1624-1654|url=https://books.google.al/books?id=AgJnAAAAMAAJ|year=1957|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford}}</ref> Pas mjaft përmbysjeve, ''GWC'' u riorganizua dhe iu dha një kartë e re në vitin [[1675]], gjerësisht mbi fuqinë në tregtinë atlantike të skllevërve. Ky version "i ri" zgjati për më shumë se një shekull, deri pas Luftës së Katërt Anglo–Holandeze, gjatë të cilës ajo humbi shumicën e aseteve të saj. ==Origjina== [[File:West-Indisch_Huis.jpg|alt=|thumb|left|379px|Shtëpia e Indisë Perëndimore, selia e Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore nga v. [[1623]] deri në v. [[1647]]]] Kur [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore]] (VOC) u themelua në vitin [[1602]],<ref>{{Cite web|title=Archives of the Dutch East India Company|url=https://en.unesco.org/silkroad/silk-road-themes/documentary-heritage/archives-dutch-east-india-company#:~:text=The%20Dutch%20East%20India%20Company%20(VOC,%20Verenigde%20Oostindische%20Compagnie),trading%20companies%20operating%20in%20Asia.|publisher=Silk Roads Programme|access-date=1 nëntor 2022|work=en.unesco.org|language=en}}</ref> disa tregtarë në [[Amsterdami|Amsterdam]] nuk i pranuan politikat [[monopoli]]stike. Me ndihmën e Petrus Plancius, një astronom, hartograf dhe klerik holandezo-flamand, ata kërkuan për një askes veri-lindor ose veri-perëndimor në [[Azia|Azi]] për ta anashkaluar [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|monopolin e VOC-ut]]. Në vitin [[1609]], eksploratori anglez Henry Hudson, i punësuar nga ''VOC-u'', zbarkoi në brigjet e [[Anglia e Re|Anglisë së Re]] dhe lundroi përgjatë atij që tani njihet si Lumi Hudson në kërkimin e tij për Kalimin Veri-Perëndimor për në [[Azia|Azi]].<ref>{{Cite web|title=Plancius, Petrus|work=Encyclopedia.com|language=en|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/plancius-petrus|access-date=1 nëntor 2022}}</ref> Megjithatë, ai dështoi ta gjente kalimin. Rrjedhimisht, në vitin [[1615]], Isaac Le Maire dhe Samuel Blommaert, të ndihmuar nga të tjerë, u përqëndruan në gjetjen e një rruge jug-perëndimor përreth [[arkipelagu]]t të [[Toka e Zjarrtë|Tokës së Zjarrtë]] të [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]] në mënyrë që të anashkalonin monopolin e ''VOC-ut''. Një nga lundërtarët e parë, që u përqëndrua në tregtinë me [[Afrika|Afrikën]], ishte Balthazar de Moucheron. Tregtia më [[Afrika|Afrikën]] ofronte mjaft mundësi për të krijuar stacione tregtare ose agjensi tregtare, një pikë e rëndësishme nisjeje për bisedime. Qe Blommaert, megjithatë, ai që e nisi atë, në vitin [[1600]], tetë kompani lundruan përgjatë brigjeve të [[Kolonizimi i Afrikës|Afrikës]], duke konkuruar me njëra tjetrën për furnizimin e [[bakri]]t, nga Mbretëria e Loangos.<ref>{{Cite book|last=van den Broecke|first=Pieter|title=Pieter Van Den Broecke's Journal of Voyages to Cape Verde, Guinea and Angola, 1605-1612|year=2000|language=en|url=https://books.google.com/books?id=r68MAAAAYAAJ&q=+Loango+copper|editor-last=La Fleur|editor-first=James Daniel|publisher=Hakluyt Society|isbn=978-090418068-8|pages=95, 100|access-date=10 nëntor 2020|archive-date=24 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624214026/https://books.google.com/books?id=r68MAAAAYAAJ&q=+Loango+copper|url-status=live}}</ref> Pieter van den Broecke u punësua nga një nga këto kompani. Në vitin [[1612]], një fortesë holandeze u ndërtua në Mouree ([[Gana]] e tanishme), përgjatë [[Bregu i Artë Holandez|Bregut të Artë Holandez]]. [[File:Reinier Pauw (1564 - 1636).jpg|thumb|Reinier Pauw, portret nga Jan Anthonisz van Ravesteyn]] Tregtia me [[Karaibet]], për kripë, sheqer dhe duhan, pengohej nga [[Perandoria Spanjolle|Spanja]] dhe vonohej për shkak të bisedimeve të paqes. [[Perandoria Spanjolle|Spanja]] ofroi paqe me kushtin që [[Holanda|Republika Holandeze]] të tërhiqej nga tregtia me [[Azia|Azinë]] dhe [[Kolonizimi Evropian i Amerikës|Amerikës]]. [[Spanja]] refuzonte ta nënshkruante traktatin e paqes, nëse do të themelohej një kompani e Indisë Perëndimore. Në këtë kohë, po zhvillohej Lufta Holandeze e Pavarësisë ([[1568]]–[[1648]]) midis [[Perandoria Spanjolle|Spanjës]] dhe [[Holanda|Republikës Holandeze]]. Pensionaari i Madh Johan van Oldenbarnevelt ofroi ta pezullonte tregtinë me Inditë Perëndimore në shkëmbim të Armëpushimit Dymbëdhjetë Vjeçar.<ref>{{Cite book|last=Boxer|first=Charles Ralph|url=https://archive.org/details/dutchseaborneemp00crbo/page/27|title=The Dutch Seaborne Empire, 1600-1800|year=1973|publisher=Penguin|isbn=014021600-6|oclc=16253529|page=[https://archive.org/details/dutchseaborneemp00crbo/page/27 27]|language=en|location=Harmondsworth|url-access=registration}}</ref><ref>{{cite book|author=Julia Adams|url=https://books.google.com/books?id=e-qd05sHxVsC&pg=PA55|title=The Familial State: Ruling Families and Merchant Capitalism in Early Modern|publisher=Cornell University Press|year=2007|language=en|isbn=978-0-8014-7404-0|page=55}}</ref> Ai mori propozimin e themelimit të Kompanisë së Indisë Perëndimore jashtë tavoline. Rezultati ishte që, gjatë pak viteve, [[holandezët]] lundruan nën një flamur të huaj për në [[Amerika Jugore|Amerikën Jugore]]. Megjithatë, dhjetë vjetë më vonë, stadtholderi Maurice i Oranzhit, propozoi të vazhdonin luftën me [[Perandoria Spanjolle|Spanjën]], por gjithashtu të largonin vëmendjen nga [[Perandoria Spanjolle|Spanja]] te republika. Në vitin [[1619]], kundërshtarit të tij, Johan van Oldenbarnevelt iu pre koka dhe, kur në prill [[1621]] armëpushimi përfundoi, holandezët mund ta krijonin Kompaninë e Indisë Perëndimore. Kompania e Indisë Perëndimore e mori kartën e saj nga Shtetet e Përgjithshme (Parlamenti i Bashkuar Holandez) në qershor të vitit [[1621]], duke i dhënë një [[monopoli|monopol]] 24-vjeçar mbi tregtinë dhe kolonizimin që përfshinte brigjet [[amerika]]ne midis [[Toka e Re dhe Labradori|Njufaundlandit]] dhe [[Ngushtica e Magelanit|Ngushticës së Magelanit]].<ref>{{Cite web|title=The 1621 Charter of the Dutch West India Company|language=en-US|url=https://history.nycourts.gov/about_period/charter-1621/|access-date=1 nëntor 2022|website=Historical Society of the New York Courts}}</ref> Një nga promovuesit ishte Reynier Pauw, që do të caktonte dy nga djemtë e tij si menaxherët e saj të parë në vitin [[1621]]; të dy, Pieter dhe Michiel Reyniersz Pauw ishin në post për pesëmbëdhjetë vjetë.<ref>{{Cite web|author=Jaap Jacobs|url=https://rabbel.nl/direcwic.htm|title=De Scheepvaart en handel van de Nederlandse Republiek op Nieuw-Nederland 1609-1675|work=rabbel.nl|language=nl|access-date=25 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925140407/https://rabbel.nl/direcwic.htm|archive-date=25 shtator 2022|url-status=dead}}</ref> Reynier Pauw II, Cornelis Bicker dhe Samuel Blommaert u caktuan në vitin [[1622]].<ref>[http://resources.huygens.knaw.nl/besluitenstatengeneraal1576-1630/BesluitenStaten-generaal1626-1651/silva/sg/functies/113196 bewindhebber van de WIC ter Kamer Amsterdam]</ref> ==Organizimi== [[File:Willem Usselinx (1567-na 1647). Koopman en stichter van de West Indische Compagnie Rijksmuseum SK-A-1675.jpeg|thumb|left|Willem Usselincx, bashkë-themelues i Kompanisë Holandeze të Indis Perëndimore]] ''Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore'' u organizua ngjashmërisht me [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|Kompaninë Holandeze të Indisë Lindore]] (VOC). Ashtu si ''VOC-u'', ''GWC-ja'' kishte pesë zyra, të quajtura dhoma ({{lang|nl|kamers}}), në [[Amsterdami|Amsterdam]], [[Roterdami|Roterdam]], [[Hoorn]], [[Middelburg]] dhe [[Groningen]], prej të cilave, dhomat në Amsterdam dhe [[Middelburg]] kontribuonin më shumë për kompaninë. Bordi përbëhej prej 19 anëtarësh, të njohur si {{lang|nl|Heeren XIX}} (''nëntëmbëdhjetë zotërinjtë'',<ref name="WDL2">{{cite web|year=1630|website=World Digital Library|url=http://www.wdl.org/en/item/4068/|title=Freedoms, as Given by the Council of the Nineteen of the Chartered West India Company to All those who Want to Establish a Colony in New Netherland|language=en|archive-date=2 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702224806/https://www.wdl.org/en/item/4068/|url-status=live}}</ref> në ndryshim nga {{lang|nl|Heeren XVII}}, që kontrollonin ''Kompaninë e Indisë Lindore''). Struktura institucionale e ''GWC-së'' ndiqte strukturën federale, që krijonte diskutime të gjera për çdo vendim, me përfaqësi rajonale: 8 nga [[Amsterdami]]; 4 nga [[Zeeland (provincë)|Zelanda]], 2 nga secili prej [[Hollanda e Veriut|Noorderkwartier]] ([[Hoorn]] dhe [[Enkhuizen]]), Maas ([[Roterdami]], [[Delft]]i dhe [[Dordrecht]]-i), [[Groningen (provincë)|rajoni i Groningenit]] dhe një përfaqësues nga Shtetet e Përgjithshme (parlamenti i përgjithshëm i Holandës). Secili rajon kishte dhomën dhe bordin e tij të drejtorave.<ref>{{cite book|author=Michiel van Groesen|title=Amsterdam's Atlantic: Print Culture and the Making of Dutch Brazil|url=https://books.google.al/books?id=4K0nDQAAQBAJpg=PA37|chapter=I. Anticipation|year=2017|publisher=University of Pennsylvania Press|language=en|isbn=978-0-8122-4866-1|location=Filadelfia|pages=37–38}}</ref> Vlefshmëria e kartës ishte vendosur për njëzet e katër vjetë. Financimi u organizua vetëm në vitin [[1623]], pasi mjaft ofertues u vunën nën trysni. Shtetet e Përgjithshme të Holandës dhe [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|''VOC-u'']] grumbulluan një milion guldenë në formën e kapitalit dhe mjeteve. Megjithëse shkrimtarët iberik thonë se kripto-judejtë ose ''Marranos-it'' luajtën një rol të rëndësishëm në formimin si të ''VOC-ut'' ashtu dhe të ''GWC-së'', studimet kanë treguar se fillimisht ata luajtën një rol minor, por u shtuan gjatë periudhës së [[Holandezët|holandezëve]] në [[Historia e Brazilit|Brazil]]. Emigrantët [[Kalvinizmi|kalvinistë]] nga Vendet e Ulta Spanjolle, përbënin investime domethënëse në ''GWC''.<ref>{{cite book|author=Charles Ralph Boxer|title=The Dutch in Brazil, 1624-1654|year=1957|url=https://books.google.al/books?id=AgJnAAAAMAAJ|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford|pages=10-11}}</ref> Investitorët, në vitin [[1621]], nuk nxituan ti vendosnin paratë e tyre në kompani, por Shtetet e Përgjithshme i shtynë [[Komunat e Holandës|bashkitë]] dhe institucionet e tjera të investonin. Shpjegimet për investimet e ngadalta nga individët ishin se aksionerët "''nuk kishin kontroll mbi politikën e drejtorëve dhe zotërimi i parave të investitorëve të zakonshëm''", që qe një "zhvatje" për të furnizuar "''poste të rehatshme për drejtorat dhe të afërmit e tyre, në kurriz të aksionerëve të zakonshëm''".<ref>{{cite book|author=Charles Ralph Boxer|title=The Dutch in Brazil, 1624-1654|year=1957|url=https://books.google.al/books?id=AgJnAAAAMAAJ|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford|page=12}}</ref> Drejtorët e [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|''VOC-ut'']] investuan parë te ''GWC-ja'', pa i këshilluar më parë aksionerët e tyre, duke shkaktuar mospajtime mes një numri aksionerësh. Në mënyrë që të tërhiqte aksionerë të huaj, ''GWC-ja'' ofroi të drejta të barabarta për investitorët e huaj me [[holandezët]], duke rezultuar në aksionerë nga [[Mbretëria e Francës|Franca]], [[Zvicra]] dhe [[Republika e Venedikut|Venicia]]. Një transaksion i kartës origjinale të vitit [[1621]] u shfaq në [[gjuha angleze|anglisht]], {{lang|en|Orders and Articles granted by the High and Mightie Lords the States General of the United Provinces concerning the erecting of a West-Indies Companie, Anno Dom. MDCXII}}.<ref>{{cite book|author=Charles Ralph Boxer|year=1957|language=en|url=https://books.google.al/books?id=AgJnAAAAMAAJ|title=The Dutch in Brazil, 1624-1654|publisher=Clarendon Press|location=Oksford|page=13}}</ref> nga viti [[1623]], kapitali i ''GWC-së'' prej 2.8&nbsp;milionë florinësh nuk ishte aq i madh sa kapitali fillestar i i [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|''VOC-ut'']] prej 6.5&nbsp;milionë florinësh, por gjithësesi ishte një shumë thelbësore. ''GWC-ja'' kishte 15 anije për të bartur tregtinë dhe transportin e rregullt në brigjet [[Afrika Perëndimore|afrikano-perëndimore]] dhe [[Historia e Brazilit|Braziliane]].<ref>{{cite book|author=Charles Ralph Boxer|title=The Dutch in Brazil, 1624-1654|url=https://books.google.al/books?id=AgJnAAAAMAAJ|year=1957|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford|pages=14}}</ref> [[File:Delaware Bay Vinckeboons 14.jpg|right|379px|thumb|Kolonia Zwaanendael përgjatë [[Delaware|Delauerit]]]] Ndryshe nga [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|VOC-u]], ''GWC-ja'' nuk kishte të drejta për të vendosur trupa ushtarake. Kur Armëpushimi Dymbëdhjetë Vjeçar, në vitin [[1621]] kishte mbaruar, [[Holanda|Republika]] kishte dorë të lirë për të zhvilluar luftë me [[Perandoria Spanjolle|Spanjën]]. NJë {{lang|nl|Groot Desseyn}} (''projekt i madh'') u planifikua për të zaptuar [[Perandoria Portugeze#Përballja me hollandezët në Afrikë (1597-1663)|Kolonitë Portugeze]] në [[Kolonizimi Portugez i Afrikës|Afrikë]] dhe [[Perandoria Portugeze#Përballja me hollandezët (1640–1663)|Amerikë]], në mënyrë që të mbizotëronte tregtinë e [[sheqeri]]t dhe [[skllavëria|skllevërve]]. Kur ky plan dështoi, [[korsari]]a u bë një nga synimet kryesore të ''GWC-së''. Armatimi i [[anija tregtare|anijeve tregtare]] me topa dhe ushtarë për të mbrojtur veten kundër anijeve [[Perandoria Spanjolle|spanjolle]] kishte rëndësi të madhe. Në pothuajse të gjitha anijet në vitin [[1623]], u vendosën 40 deri në 50 ushtarë, mundësisht për të ndihmuar në [[Pirateria|rrëmbimin]] e anijeve të armikut.<ref>{{cite book|author=P. W. Klein|chapter=5. De overzeese handel van Elias Trip, in Het Bijzonder op Afrika en Rusland|year=1999|url=https://books.google.al/books?id=qieTBNXC5HgC&lpg=PP1&pg=PA137|publisher=Taylor & Francis|language=nl|title=De Trippen in de 17e eeuw: Een studie over het ondernemersgedrag op de hollandse stapelmarkt|isbn=978-0-415-19079-4|page=150}}</ref> Është e paqartë nëse ekspedita e parë ishte ekspedita e Jacques l'Hermite për në brigjet e [[Kili]]t, [[Peruja|Perusë]] dhe [[Bolivia|Bolivisë]], e organizuar nga stadtholderi Maurice me mbështetjen e Shteteve të Përgjithshme dhe [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|VOC-ut]]. Kompania fillimisht ishte një dështim i rrëmujshëm, në këndvështrimin e projekteve të para të kushtueshme, dhe drejtorët e saj e zhvendosën theksin nga pushtimi i territorit në ndjekjen e plaçkitjes së anijeve transportuese. Suksesi më spektakolarë për ''GWC-në'' ishte kapja nga Piet Heyn-i i Flotësa Spanjolle të Argjendit, që bartëte [[argjendi|argjend]] nga [[Amerika Spanjolle|kolonitë spanjolle]] për në [[Spanja|Spanjë]]. Ai kapi edhe një ngarkesë [[sheqeri]] nga [[Brazili]] dhe një [[galeoni|galeon]] nga [[Hondurasi]] me [[Çokollata#Historia e kakaos dhe çokollatës|kakao]], indigo dhe mallra të tjera të çmuara. [[Korsari]]a ishte veprimtaria e saj më fitimprurëse në fundin e viteve [[1620]].<ref>{{cite book|author=Jonathan Irvine Israel|url=https://books.google.al/books?id=HaXrAAAAMAAJ|year=1982|title=The Dutch Republic and the Hispanic World, 1606-1661|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford|isbn=978-019826534-4|page=197}}</ref> Megjithë suksesin e Heyn-it në plaçkitje, drejtorët e kompanisë e kuptuan se ajo nuk ishte një bazë e mirë për të ndërtuar fitime afat-gjata, duke i çuar atë në rinovimin e [[Kolonizimi Holandez i Amerikës|përpjekjeve për të zaptuar]] [[Amerika Iberike|territorin iberik në Amerikë]]. Ata vendosën se shënjestra e tyre duhet të ishte [[Perandoria Portugeze#Përballja me hollandezët (1640–1663)|Brazili]].<ref>{{cite book|author=Jonathan Irvine Israel|title=The Dutch Republic and the Hispanic World, 1606-1661|url=https://books.google.al/books?id=HaXrAAAAMAAJ|year=1982|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford|isbn=978-019826534-4|pages=198–99}}</ref> ([[Historia e Brazilit|Ripushtimi i Bahias]]) ===Përfshirja në Brazil=== [[File:Piet Hein.jpg|thumb|left|Piet Heyn, admirali i GWC-së që kapi flotën spanjolle të argjendit në vitin [[1628]].]] {{Further|Brazili Holandez|Historia e Brazilit|Kolonizimi Portugez i Amerikës|Historia e Guajanës|Roche Braziliano}} Pati konfliket midis drejtorave nga zona të ndryshme të [[Holanda|Holandës]], me zonën e më pak bashkëpunues të kompanisë në [[Amsterdami|Amsterdam]]. Qytetet jo bregdetare, duke përfshirë [[Haarlem]]in, [[Leiden]]in dhe [[Gouda|Goudën]], bashkë me [[Enkhuizen]]in dhe [[Hoorn]]in ishin entuziaste rreth zaptimit të territoreve. Ata dërguan një flotë në [[Brazili|Brazil]], duke zaptuar Olindën dhe [[Pernambuco]]-n në vitin [[1630]], në përpjekjen e tyre fillestare për të krijuar [[Brazili Holandez|Brazilin Holandez]], por nuk mundën ti mbanin ato për shkak të një [[Perandoria Portugeze#Përballja me hollandezët 1640–1663)|rezistence të fortë portugeze]].<ref>{{cite book|author=Jonathan Irvine Israel|title=The Dutch Republic and the Hispanic World, 1606-1661|url=https://books.google.al/books?id=HaXrAAAAMAAJ|year=1982|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford|isbn=978-019826534-4|pages=201–02}}</ref> Anijet e kompanisë vazhduan të kryenin [[korsari]] në [[Karaibet Holandeze|Karaibe]], ashtu si dhe zaptimin e burimeve jetësore tokësore, veçanërisht kriporet.<ref>{{cite book|author=Jonathan Irvine Israel|title=The Dutch Republic and the Hispanic World, 1606-1661|url=https://books.google.al/books?id=HaXrAAAAMAAJ|year=1982|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford|isbn=978-019826534-4|page=203}}</ref> Mungesa e përgjithshme e suksesit të kompanisë i pa aksionet e saj të binin dhe [[holandezët]] dhe [[Perandoria Spanjolle|spanjollët]] e rinovuan bisedimet e armëpushimit në vitin [[1633]].<ref>{{cite book|author=Jonathan Irvine Israel|year=1982|url=https://books.google.al/books?id=HaXrAAAAMAAJ|title=The Dutch Republic and the Hispanic World, 1606-1661|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford|isbn=978-019826534-4|page=204}}</ref> Në vitin [[1629]], ''GWC-ja'' i dha leje një numri investitorësh në [[Kolonizimi Holandez i Amerikës|Holandën e Re]] për të financuar ''patroneri'', duke u lejuar nëpërmjet Kartës së Lirisë dhe Përjashtimit nga Taksat, që u ratifikua nga Shtetet e Përgjithshme Holandeze më 7 qershor [[1629]]. U krijuan patroneri për të ndihmuar në popullimin e kolonisë, duke u dhënë investitorëve grante që u jepnin tokë për afërsisht 50 banorë "''mbi 15 vjeç''", për grant, kryesisht në rajonin e Holandës së Re.<ref name="WDL">{{cite web|website=World Digital Library|url=http://www.wdl.org/en/item/4066/|title=Conditions as Created by their Lords Burgomasters of Amsterdam|year=1656|language=en|url-status=live|archive-date=5 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605151543/http://www.wdl.org/en/item/4066/}}</ref> Investitorët ''patronë'' mund ta zgjeronin sipërfaqen e tokës së dhënë deri në 4 milje, "''përgjatë brigjeve detare ose përgjatë brigjeve të një lumi të lundrueshëm...''" Patroneria Rensselaerswyck ishte më e suksesshme e Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore.<ref name="WDL2"/> [[File:FortsGoldküste.JPG|thumb|379px|Fortesat e Bregut të Artë (hartë rr. v. [[1700]])]] Zona e Holandës së Re, që përfshinte [[Manhattan#Historia|Amsterdamin e Ri]], që mbulonte pjesë të [[Nju Jork]]ut, [[Kënektikëti|Konektikatit]], [[Delaware|Delauerit]] dhe [[Nju Xhersi]]t të tanishëm,<ref name="WDL2"/> me [[Manhattan]]in dhe Fortesën Amsterdam që shërbente si kryeqyteti i parë i saj.<ref name="jones17">{{cite book|author=Frederick Robertson Jones|url=https://archive.org/details/historyofnortham0004unse/page/17|title=The Colonization of the Middle States and Maryland|year=1904|chapter=1: I. Early Dutch Settlements on the Hudson, 1613-1647|publisher=George Barrie & Sons|language=en|page=17}}</ref> Ngulime të tjera u krijuan në [[Antilet Holandeze]] dhe [[Amerika Jugore|Amerikën Jugore]], në [[Brazili Holandez|Brazilin Holandez]], [[Surinami|Surinam]] dhe [[Historia e Guajanës|Guajana]]. Në [[Afrika|Afrikë]], vendosjet u krijuan në [[Bregu i Artë Holandez|Bregun e Artë]] (tani [[Gana]]), [[Bregu Holandez i Skllevërve|Bregun e Skllevërve]] (tani [[Benini]]) dhe shkurtimisht në [[Loango-Angola Holandeze|Loango-Angolën Holandeze]]. Ishte një sistem neo-[[feudalizmi|feudal]], ku padronëve u lejoheshin fuqi të konsiderueshme për të kontrolluar koloninë përtejdetare. Në [[Kolonizimi Holandez i Amerikës|Amerikë]], [[gëzofi]] (në [[Amerika Veriore|Amerikën Veriore]]) dhe [[sheqeri]] (në [[Amerika Jugore|Amerikën Jugore]]) ishin mallrat më të rëndësishme tregtare, ndërsa në ngulimet [[afrika]]ne tregtia e skllevërve (e destinuar kryesisht për plantacionet e [[Antilet Holandeze|Antileve]] dhe [[Surinami]]t), [[ari]], [[bakri]] dhe [[fildishi]]. ===Rënia=== [[File:Cidade mauricia.jpg|thumb|left|379px|Recife ose Mauritsstadi – kryeqyteti i Nieuw Holland]] Në [[Amerika Veriore|Amerikën Veriore]], kolonizuesit Albert Burgh, Samuel Blommaert, Samuel Godijn, Johannes de Laet patën pak sukses me popullimin e kolonisë së Holandës së Re dhe për ta mbrojtur kundër [[popujt indigjenë të Amerikës|ameridianëve vendas]]. Vetëm Kiliaen Van Rensselaer arriti ta mbante vendbanimin e tij në veri, përgjatë lumit Hjudson. Blommaert fshehtas u përpoq të siguronte interesat e tij me themelimin e një kolonie të [[Kolonitë Suedeze në Amerikë|Suedisë së Re]] në kurriz të [[Suedia|Suedisë]] në [[Delaware|Delauer]] në jug. Vëmendja kryesore e GWC-së në këtë kohë shkoi drejtë [[Perandoria Portugeze#Përballja me hollandezët (1640-1663)|Brazilit]]. Kompania e Indisë Perëndimore arriti të [[Perandoria Portugeze#Përballja me hollandezët (1640-1663)|pushtonte pjesë të Brazilit]] nga [[Kolonizimi Portugez i Amerikës|Portugalia]] në vitin [[1630]]. Po atë vit, u themelua kolonia e [[Brazili Holandez|Hollandës së Re]], me kryeqytet në Mauritsstad (Recife e tanishme). Ndërkohë, lufta kërkonte aq shumë nga forcat e saj, sa kompania u desh të operonte nën një kërcënim të vazhdueshëm falimentimi.<ref>{{cite book|last=Heijer|first=Henk J. den|title=De geschiedenis van de GWC|publisher=Walburg|url=https://books.google.al/books?id=C9S4AAAAIAAJ|year=1994|language=nl|isbn=978-906011912-9|page=97}}</ref> Në fakt, GWC-ja në vitin [[1636]] do të falimentonte dhe të gjitha përpjekjet për rehabilitimin u destinuan të dështonin.<ref>{{cite book|author=Johannes Gerard van Dillen|url=https://books.google.al/books?id=0-nsAAAAMAAJ|title=Van Rijkdom tot Regenten: handboek tot de economische en sociale geschiedenis van Nederland tijdens de Republiek|year=1970|publisher=Martinus Nijhoff|language=nl|isbn=978-902475012-2|page=169}}</ref> Në vitin [[1636]], Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore do të zaptonte Saint Eustatiusin, Sint Maartenin, dhe Saban, që të gjitha ranë nën [[Inditë Perëndimore Holandeze|kontrollin holandez]]. Nga viti [[1678]] për të qeverisur të tre ishujt u vendos një komandant në Saint Eustatius. [[File:Pakhuiswic.JPG|thumb|379px|Depoja e GWC-së më [[Amsterdami|Rapenburg]]]] Për shkak të luftës në zhvillim në [[Historia e Brazilit|Brazil]], situata për GWC-në në vitin [[1645]], në fund të kartës, ishte shumë e keqe. Një përpjekje për të kompensuar humbjet e GWC-së me fitimet e [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|VOC-ut]] dështoi, pasi drejtorat e VOC-ut nuk deshën.<ref>{{cite book|author=Johannes Gerard van Dillen|year=1970|url=https://books.google.al/books?id=0-nsAAAAMAAJ|title=Van Rijkdom tot Regenten: handboek tot de economische en sociale geschiedenis van Nederland tijdens de Republiek|publisher=Martinus Nijhoff|language=nl|isbn=978-902475012-2|page=127}}</ref> Në vitin [[1645]], pjesëmarrësit kryesorë të GWC-së ishin anëtarë të Familjes Trip.<ref>{{cite book|author=P. W. Klein|url=https://books.google.al/books?id=qieTBNXC5HgC&lpg=PP1&pg=PA181|chapter=6. Elias Trip en de Oostindische Compagnie|year=1999|publisher=Taylor & Francis|language=nl|title=De Trippen in de 17e eeuw: Een studie over het ondernemersgedrag op de hollandse stapelmarkt|isbn=978-0-415-19079-4|page=181}}</ref> Bashkimi i dy kompanive nuk ishte i realizueshëm. [[Amsterdami]] nuk kishte dëshirë të ndihmonte, pasi ai kishte tepër interesa në paqen dhe shëndetin e marëdhënieve tregtare me [[Perandoria Portugeze|Portugalinë]]. Kjo sjellje mospërfillëse e [[Amsterdami]]t qe arsyeja kryesore politikës së ngadaltë me gjysmë zemre, që në vazhdim do të çonte në humbjen e kolonisë.<ref>{{cite book|author=Charles Ralph Boxer|year=1957|title=The Dutch in Brazil 1624 – 1654|url=https://archive.org/details/dutchinbrazil1620000crbo|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford}}</ref> Në vitin [[1647]], kompania bëri një rifillim, duke përdorur 1.5&nbsp;milionë gulden nga kapitali i [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|VOC-ut]]. Shtetet e Përgjithshme morën përgjegjësinë për luftën në [[Perandoria Portugeze#Përballja me hollandezët (1640–1663)|Brazil]]. ===Rifillimi=== [[File:Johannes-vingboons-11-kasteel-elmina-en-fort-nassau-ghana.jpg|thumb|left|389px|Pikturë e Johannes Vingboons si të [[Kështjella Sao Jorge da Mina|Kështjellës Elmina]] ashtu dhe Fortesës Nasau, [[Gana]] (rr. v. [[1665]])]] Për shkak të Paqes së Vestfalisë, sulmet mbi anijet transportuese spanjolle iu ndaluan ''GWC-së. [[Portugezët]] arritën të [[Loango-Angola Holandeze|rimarrin Angolën]]. Shumë tregtarë nga [[Amsterdami]] dhe [[Zeeland (provincë)|Zelanda]] vendosën të punonin me marinën dhe tregtarët nga [[Perandoria e Shenjtë Romake]], [[Danimarka-Norvegjia]], [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] dhe vende të tjera evropiane. Në vitin [[1649]], u themeluan një kompani konkuruese e [[Kompania Suedeze e Afrikës|Suedeze e Afrikës]]; ''GWC'' siguroi [[monopoli]]n e [[ari]]t dhe skllevërve afrikanë me mbretërinë e [[Akra]]s ([[Gana]] e tanishme). [[Kështjella Sao Jorge da Mina|Kështjella Elmina]] ishte porti kryesor. Në vitin [[1654]], [[holandezët]] ishin dëbuar nga [[Brazili Holandez|Brazili]], pas [[Historia e Brazilit|rimarrjes së Recifes]]. Në vitin [[1656]], kompania nënshkroi Traktatin e Butres ([[Bregu i Artë Holandez]]). Në vitin [[1659]] u themelua [[Kompania Daneze e Indisë Perëndimore]], një sipërmarrje holandeze e mbuluar.<ref>{{cite journal|author=F. Svensli|title=Evil Disposed Netherlanders: The Dutch West India Company’s Opposition to Danish Activity on the Gold Coast, 1657–1662|year=2018|journal=Itinerario|volume=42|issue=3|doi=10.1017/S0165115318000578|language=en|pages=326-350}}</ref> (Në vitin [[1660]] u themelua [[Kompania Mbretërore Afrikane]], e drejtuar nga Duka i Jorkut). Në vitin [[1662]], GWC-ja mori mjaft nënkontrata ''asiento'' me [[Perandoria Spanjolle|Kurorën Spanjolle]], nën të cilat [[holandezët]] lejoheshin të dërgonin 24 000 skllevër afrikanë.<ref>{{cite book|author=S. van Brakel|year=1918|title=Economisch-Historisch Jaarboek: bijdragen tot de economische geschiedenis van Nederland|publisher=Martinus Nijhoff|url=https://books.google.al/books?id=uak6AQAAIAAJ|volume=IV|chapter=III. Bescheiden over den slavenhandel der Westindische Compagnie|others=Nederlandsch Economisch-Historisch Archief|language=nl|pages=50, 67}}</ref> GWC-ja e bëri [[Curaçao]]-n një qendër të Tregtisë Atlantike të Skllevërve, duke sjellë skllevër nga [[Afrika Perëndimore]] në ishull, para se ti shiste diku tjetër në [[Karaibet|Karaibe]] dhe [[Kolonizimi Spanjoll i Amerikës|Mejnin Spanjoll]].<ref name="The History of Curaçao">{{cite web|title=The History of Curaçao|url=https://www.curacao-travelguide.com/about/history/|work=curacao-travelguide.com|language=en|access-date=15 korrik 2019|archive-date=27 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627085218/https://www.curacao-travelguide.com/about/history/|url-status=dead}}</ref> Ndikimi i GWC-së në [[Afrika|Afrikë]] ishte i kërcënuar gjatë Luftërave të Dyta dhe të Treta Anglo–Holandeze, por përpjekjet e [[Zotërimet Angleze të Përtejdetit|angleze]] për ti shpërngulur [[holandezët]] nga rajoni në fund doli e pasuksesshme.<ref>{{cite journal|last=Binder|first=Franz|year=1979|url=http://focquenbroch.apud.net/wilre.htm|title=Dirck Dircksz. Wilre en Willem Godschalk van Focquenbroch(?) Geschilderd door Pieter de Wit te Elmina in 1669|journal=Bulletin van het Rijksmuseum|volume=27|language=nl|pages=7–29|archive-date=26 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226060750/http://focquenbroch.apud.net/wilre.htm|url-status=dead}}</ref> Kompania e parë e Indisë Perëndimore vuajti një agoni të gjatë dhe fundi i saj në vitin [[1674]] qe pa dhimbje.<ref>{{cite book|author=P. W. Klein|chapter=5–6. De overzeese handel van Elias Trip, in Het Bijzonder op Afrika en Rusland; Elias Trip en de Oostindische Compagnie|url=https://books.google.al/books?id=qieTBNXC5HgC&lpg=PP1&pg=PA182|publisher=Taylor & Francis|year=1999|language=nl|title=De Trippen in de 17e eeuw: Een studie over het ondernemersgedrag op de hollandse stapelmarkt|isbn=978-0-415-19079-4|page=182}}</ref> Arsyeja pse GWC-ja mundi të zvarritej për 27 vjet duket se kanë qenë zotërimet e saj të çmuara [[Afrika Perëndimore|afrikano-perëndimore]], për shkak të [[skllavëria|skllevërve]]. [[File:Gerrit Lamberts (1776-1850), Afb 010055000280.jpg|thumb|Pikturë e shkatërrimit të Shtëpisë së Indisë Perëndimore në v. [[1817]], nga Gerrit Lamberts ([[1776]]–[[1850]]),]] ==Kompania e Dytë e Indisë Perëndimore== Kur GWC-ja nuk mundëte të paguante borxhet e saj në vitin [[1674]], kompania u shpërbë. Por për shkak të kërkesave të mëdha për tregti midis [[Afrika Perëndimore|Afrikës Perëndimore]] dhe [[Kolonizimi Holandez i Amerikës|kolonive holandeze në Amerikë]] (kryesisht trektia e skllevërve), një kompani e dytë e Indisë Perëndimore, e njohur si Kompania e Re e Indisë Perëndimore, u krijua nëpërmjet kartës të njëjtin vit.<ref>{{cite journal|last1=Law|first1=Robin|title=The Slave Trade in Seventeenth Century Allada: A Revision|year=1994|url=https://www.jstor.org/stable/3601668|journal=African Economic History|volume=22|issue=22|jstor=3601668|doi=10.2307/3601668|language=en|access-date=27 gusht 2022|url-access=subscription|pages=76–77}}</ref> Kjo kompani e re kontrollonte të njëjtën zonë tregtare si e para, por [[korsari]]a nuk ishte më një veprimtari. Të gjitha anijet, fortesat, etj. zotëroheshin nga kompania e re. Askush nuk u shkarkua, por numri i drejtorëve u pakësua nga 19 në 10 dhe numri i guvernatorëve nga 74 në 50. Nga viti [[1679]], GWC-ja e re kishte pak më shumë se 6 milionë guldenë, që ishin furnizuar gjerësisht nga Dhoma e Amsterdamit. Në vitin [[1687]], për shkak të zotërimeve ''asiento'' nga Balthasar Coymans, kompania pagoi dividentët më të lartë.<ref>{{cite book|author=Johannes Gerard van Dillen|year=1970|publisher=Martinus Nijhoff|url=https://books.google.al/books?id=0-nsAAAAMAAJ|title=Van Rijkdom tot Regenten: handboek tot de economische en sociale geschiedenis van Nederland tijdens de Republiek|language=nl|isbn=978-902475012-2|page=380}}</ref> Nga viti [[1694]] deri në vitin [[1700]], GWC-ja zhvilloi një konflik të gjatë kundër Mbretërisë Eguafo përgjatë [[Bregu i Artë Holandez|Bregut të Artë]], [[Gana]] e tanishme. Luftërat Komenda tërhoqën mjaft mbretëri fqinje afrikane dhe çuan në zëvendësimin e tregtisë së arit me skllevërit afrikanë. Kalabari ishte vendi me tregtinë më të madhe të skllevërve në [[Afrika|Afrikë]]. Sint Eustatius ([[Karaibet Holandeze]]) u bë aseti më fitimprurës i GWC-së dhe një pikë tranziti për skllevërit afrikanë në tregtinë trans-atlantike të skllevërve. Pas vitit [[1734]] GWC-ja u angazhua më së pari në lehtësimin e tregtisë së [[skllavëria|skllevërve]],<ref>{{cite book|author=Dave Boone|title=Nederlandse relaties met Ashanti Het perspectief van de Tweede West-Indische Compagnie, 1750-1772|url=https://studenttheses.universiteitleiden.nl/access/item%3A2609836/view|year=2015|publisher=Universiteit Leiden|language=nl|pages=29-30}}</ref> dhe vetëm përgjegjëse për furnizimin me skllevër deri në vitin [[1738]].<ref>{{cite journal|author=Karwan Fatah-Black|journal=Tijdschrift Voor Zeegeschiedenis|year=2013|url=https://www.zeegeschiedenis.nl/wp-content/uploads/2019/11/2013_2_klein.pdf|title=Smokkelhandel en slavenhandel in Suriname gedurende de ondergang van de Nederlandse macht op zee, 1780-1795|volume=32|issue=2|publisher=Nederlandse Vereningin voor Zeegeschiedenis|language=en|issn=0167-9988|page=42}}</ref><ref>{{cite book|author=Gerard Leenders|author2=Kees Slager|url=https://www.vpro.nl/speel~POMS_VPRO_362547~kooplieden-kapers-en-kolonisten-11-de-ondergang-het-spoor-terug~.html|title=De Geschiedenis van de West - Indische Compagnie (1621-1791)|chapter=Het Spoor Terug: Kooplieden, kapers en kolonisten 11: De ondergang|date=12 prill 1998|others=Kiki Amsberg dhe Aad Bos|publisher=VPRO/Eigen Wijs|language=nl}}</ref> Kompania pastaj filloi ta nënkontratonte tregtinë e skllevërve dhe e la atë për [[kompania private|sipërmarrjet private]], veçanërisht në [[Middelburg]], [[Zeeland (provincë)|Zelandë]].<ref>{{cite web|title=The Voyage – History: The Dutch West India Company|url=https://www.zeeuwsarchief.nl//en/themepage/slave-voyage-aboard-the-unity/the-voyage-history/|publisher=Zeeuws Archief|language=en, nl}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Jacob de Petersen|title=Hoog Mogende Heeren|date=11 qershor 1776|url=https://books.google.com/books?id=ENSTPs5kvycC&pg=RA9-PA1|author2=J. F. Berewout|journal=Notulen Van de Edel Mogende Heeren Staten van Zeelandt, dAnno 1776|publisher=Provincie Zeeland|language=nl|pages=1-4}}</ref> Në vitin [[1750]], Thomas Hope u zgjodh në bordin e kompanisë, por pas dy vjetësh, parapëlqeu [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|Heren XVII]]; ai u pasua nga Nicolaas Geelvinck në vitin [[1764]]. Në vitin [[1759]] Jan Pieter Theodoor Huydecoper ishte caktuar drejtor i përgjithshëm i [[Bregu i Artë Holandez|Bregut të Artë]]. Në vitin [[1773]], kur pirja e kafes dhe kakaos ishte popullor pothuajse kudo, familja Van Aerssen van Sommelsdijck e shiti pronësinë e saj në [[Kolonizimi Holandez i Guajanës|koloninë e Surinamit]]. GWC-ja mori pjesë në një ndarje më të madhe bashkë me [[Historia e Guajanës|Shoqërinë e Surinamit]]. Shumë latifondë në [[Surinami|Surinam]] dhe [[Karaibet Holandeze|Karibe]] u vunë në telashe financiare për shkak të garancive (Kriza e vitit [[1772]]); kërkesa për skllevër do të binte.<ref>{{cite web|title=Trans-Atlantic Slave Trade - Estimates|publisher=Slave Voyages|language=en|url=https://www.slavevoyages.org/assessment/estimates}}</ref><ref>{{cite book|author=Roel Janssen|url=https://books.google.al/books?id=d7I7zwEACAAJ|title=Gokkers en graaiers: finaciële schandalen van de VOC tot de Zuidas|year=2022|publisher=Follow the Money|isbn=978-908319605-3|language=nl}}</ref> Në vitin [[1775]], anija e fundit e skllevërve hyri në [[porti]]n e Willemstad-it.<ref>{{cite book|author=Pieter Cornelis Emmer|year=2011|url=https://books.google.com/books?id=rT11AAAAQBAJ&pg=PT48|chapter=De slavenhandel naar de Nederlandse Guyana's en de opheffing van het monopolie van de West-Indische Compagnie|title=De Nederlandse slavenhandel 1500-1850|publisher=Uitgeverij De Arbeiderspers|language=nl|location=Amsterdam|isbn=978-90-295-7652-9|pages=48-55}}</ref> Nga viti [[1780]] e në vazhdim kompania pati humbje dhe nuk pagoi dividentë. Pas Luftës së Katërt Anglo-Holandeze, u bë e dukshme se GWC-ja nuk ishte më e aftë ti mbronte kolonitë e saj, si Sint Eustatius, [[Berbice (koloni)|Berbice]], [[Essequibo (koloni)|Essequibo]], [[Demerara (koloni)|Demerara]] dhe disa fortesa në [[Bregu i Artë Holandez|Bregun e Artë Holandez]] u morën shpejt nga [[Perandoria Britanike|britanikët]]. Në vitin [[1791]] u vendos të mos rinovohej patenta për GWC-në dhe ta shpërbënin atë. Të gjitha pronat u shitën dhe territoret që më parë mbaheshin nga GWC-ja u vunë nën sundimin e Shteteve të Përgjithshme të Holandës (Parlamenti i Përgjithshëm i Holandës). Një direktorat ''ad-interim'' mori administrimin. Një Këshill i Kolonive u krijua si administrues i punëve të GWC-së deri në vitin [[1795]].<ref>{{cite web|title=1.05.02 Inventaris van het archief van de Directie ad Interim, &#91;1791-1792&#93;; Raad der Koloniën, &#91;1792-1795&#93;, (1773) 1791-1795 (1796)|url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/1.05.02|publisher=Nationaal Archief|work=nationaalarchief.nl|language=nl}}</ref> Rreth vitit [[1800]] pati një përpjekje për të krijuar një kompani të tretë të Indisë Perëndimore, por pa sukses. ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=12em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Perandoria Koloniale Holandeze]] * [[Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore]] * [[Historia e Holandës]] * [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore]] * [[Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore]] * [[Antilet Holandeze]] * [[Inditë Perëndimore Holandeze]] * [[Kolonizimi Holandez i Amerikës]] * [[Brazili Holandez]] * [[Roche Braziliano]] * [[Kolonizimi Holandez i Guajanës]] * [[Loango-Angola Holandeze]] * [[India Hollandeze]] * [[Bregu i Artë Holandez]] * [[Kolonia Holandeze e Kepit]] * [[Inditë Lindore Holandeze]] * [[Karaibet Holandeze]] * [[Bengali Hollandez]] * [[Bregu Holandez i Skllevërve]] * [[Senegambia]] * [[Arkitektura Koloniale Holandeze]] * [[Mullinjët e erës në Kinderdijk]] * [[Perandoria Britanike]] * [[Kolonizimi Britanik i Amerikës]] * [[Zotërimet Angleze të Përtejdetit]] * [[Amerika britanike]] * [[Perandoria Koloniale Belge]] * [[Perandoria Portugeze]] * [[Perandoria Spanjolle]] * [[Armada Spanjolle]] * [[Politika Koloniale Austriake]] * [[Perandoria koloniale franceze]] * [[Amerika franceze]] * [[Bota e Re]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Epoka e Lundrimit me Vela]] * [[Fuqia Detare]] * [[Thalasokracia]] * [[Komanda e Deteve]] * [[Udhëtimi përqark botës]] {{div col end}} == Referime == {{reflist}} ==Bibliografia== {{refbegin}} * {{cite book|author=Julia Adams|title=The Familial State: Ruling Families and Merchant Capitalism in Early Modern|url=https://books.google.com/books?id=e-qd05sHxVsC|publisher=Cornell University Press|year=2007|language=en|isbn=978-0-8014-7404-0}} * {{cite book|author=Van Cleaf Bachman|title=Peltries or plantations: the economic policies of the Dutch West India Company in New Netherland, 1623-1639|url=https://books.google.al/books?idOTS2AAAAIAAJ|year=1969|publisher=Johns Hopkins Press|language=en|location=Baltimore|isbn=978-080181064-0}} * {{cite journal|last=Binder|first=Franz|url=http://focquenbroch.apud.net/wilre.htm|year=1979|title=Dirck Dircksz. Wilre en Willem Godschalk van Focquenbroch(?) Geschilderd door Pieter de Wit te Elmina in 1669|journal=Bulletin van het Rijksmuseum|volume=27|language=nl|pages=7–29|url-status=dead|archive-date=26 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226060750/http://focquenbroch.apud.net/wilre.htm}} * {{cite journal|author=Ernst van den Boogaart|title=Infernal Allies: The Dutch West India Company and the Tarairiu, 1631-1654|url=https://books.google.al/books?id=MH4tuBFdBe4C&lpg=PP1&pg=PA101|journal=Indios do nordeste: Temas e problemas|volume=2|year=2000|editor1=Luiz Sávio de Almeida|editor2=Marcos Galindo|editor3=Juliana Lopes Elias|publisher=EDUFAL|language=en, pt|pages=101-128}} * {{cite book|author=Dave Boone|title=Nederlandse relaties met Ashanti Het perspectief van de Tweede West-Indische Compagnie, 1750-1772|url=https://studenttheses.universiteitleiden.nl/access/item%3A2609836/view|year=2015|publisher=Universiteit Leiden|language=nl}} * {{cite book|author=Charles Ralph Boxer|year=1957|url=https://books.google.al/books?id=AgJnAAAAMAAJ|title=The Dutch in Brazil, 1624-1654|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford}} * {{Cite book|last=Boxer|first=Charles Ralph|title=The Dutch Seaborne Empire, 1600-1800|publisher=Penguin|year=1973|url=https://archive.org/details/dutchseaborneemp00crbo/page/27|language=en|isbn=014021600-6|oclc=16253529|location=Harmondsworth|url-access=registration}} * {{cite book|author=S. van Brakel|title=Economisch-Historisch Jaarboek: bijdragen tot de economische geschiedenis van Nederland|url=https://books.google.al/books?id=uak6AQAAIAAJ|volume=IV|chapter=III. Bescheiden over den slavenhandel der Westindische Compagnie|others=Nederlandsch Economisch-Historisch Archief|year=1918|publisher=Martinus Nijhoff|language=nl|pages=47-83}} * {{Cite book|last=van den Broecke|first=Pieter|editor-last=La Fleur|editor-first=James Daniel|year=2000|url=https://books.google.com/books?id=r68MAAAAYAAJ|title=Pieter Van Den Broecke's Journal of Voyages to Cape Verde, Guinea and Angola, 1605-1612|publisher=Hakluyt Society|language=en|isbn=978-090418068-8|access-date=10 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624214026/https://books.google.com/books?id=r68MAAAAYAAJ&q=+Loango+copper|url-status=live|archive-date=24 qershor 2021}} * {{cite book|author=Johannes Gerard van Dillen|url=https://books.google.al/books?id=0-nsAAAAMAAJ|year=1970|title=Van Rijkdom tot Regenten: handboek tot de economische en sociale geschiedenis van Nederland tijdens de Republiek|publisher=Martinus Nijhoff|language=nl|isbn=978-902475012-2}} * {{cite book|last=Ebert|first=Christopher|title=Riches from Atlantic Commerce: Dutch Transatlantic Trade and Shipping|url=https://brill.com/downloadpdf/book/9789004474772/B9789004474772_s012.pdf|chapter=Dutch Trade with Brazil before the Dutch West India Company, 1587–1621|date=1 janar 2003|publisher=Brill|language=en|isbn=978-90-04-47477-2|doi=10.1163/9789004474772_012|pages=1585–1817}} * {{cite book|last=Emmer|first=Pieter Cornelis|chapter=The West India Company, 1621–1791: Dutch or Atlantic?|year=1981|url=https://books.google.al/books?id=InUEAQAAIAAJ|title=Companies and trade: Essays on overseas trading companies during the ancien régime|editor1=Pierre H. Boulle|editor2=Leonard Blussé|editor3=F. S. Gaastra|publisher=Springer Netherlands|language=en|isbn=978-906021473-2|pages=71–95}} * {{cite book|author=Pieter Cornelis Emmer|title=De Nederlandse slavenhandel 1500-1850|url=https://books.google.com/books?id=rT11AAAAQBAJ&pg=PT48|chapter=De slavenhandel naar de Nederlandse Guyana's en de opheffing van het monopolie van de West-Indische Compagnie|year=2011|publisher=Uitgeverij De Arbeiderspers|language=nl|location=Amsterdam|isbn=978-90-295-7652-9|pages=48-55}} * {{cite book|last=Emmer|first=Pieter Cornelis|title=The Dutch in the Atlantic economy, 1580-1880: Trade, slavery and emancipation|url=https://books.google.al/books?id=QCIfEQAAQBAJ|year=2016|publisher=Routledge|language=en|orig-year=1998|isbn=978-086078697-9}} * {{cite journal|author=Karwan Fatah-Black|journal=Tijdschrift Voor Zeegeschiedenis|url=https://www.zeegeschiedenis.nl/wp-content/uploads/2019/11/2013_2_klein.pdf|year=2013|title=Smokkelhandel en slavenhandel in Suriname gedurende de ondergang van de Nederlandse macht op zee, 1780-1795|volume=32|issue=2|publisher=Nederlandse Vereningin voor Zeegeschiedenis|language=en|issn=0167-9988|pages=38-54}} * {{cite journal|last=Frijhoff|first=Willem|year=1997|title=The West India Company and the Reformed Church: Neglect or Concern?|journal=De Halve Maen|volume=70|issue=3|url=https://books.google.al/books?id=IucnAQAAMAAJ|publisher=Holland Society of New York|language=en|pages=59-68}} * {{cite book|editor-last=Groesen|year=2014|editor-first=Michiel van|title=The Legacy of Dutch Brazil|language=en|url=https://books.google.al/books?id=pTiNAwAAQBAJ|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-107-06117-0}} * {{cite book|author=Michiel van Groesen|title=Amsterdam's Atlantic: Print Culture and the Making of Dutch Brazil|url=https://books.google.al/books?id=4K0nDQAAQBAJpg=PA14|year=2017|publisher=University of Pennsylvania Press|chapter=I. Anticipation|language=en|isbn=978-0-8122-4866-1|location=Filadelfia|pages=14–43}} * {{cite book|last=Heijer|first=Henk J. den|url=https://books.google.al/books?id=C9S4AAAAIAAJ|title=De geschiedenis van de GWC|year=1994|publisher=Walburg|language=nl|isbn=978-906011912-9}} * {{cite book|last=Heijer|first=Henk den|chapter=4. The Dutch West India Company, 1621–1791|editor1=Johannes Postma|url=https://books.google.al/books?id=XvH7EAAAQBAJ&lpg=PR1&pg=PA77|editor2=Victor Enthoven|title=Riches From Atlantic Commerce: Dutch Transatlantic Trade and Shipping, 1585-1817|year=2021|publisher=Brill|language=en|isbn=978-90-04-47477-2|location=Leiden|pages=77–112}} * {{cite book|author=Henk den Heijer|chapter=6. The West African Trade of the Dutch West Indian Company 1674-1740|year=2021|url=https://books.google.al/books?id=XvH7EAAAQBJ|title=Riches from Atlantic Commerce: Dutch Transatlantic Trade and Shipping, 1585-1817|editor1=Johannes Postma|editor2=Victor Enthoven|publisher=Brill|language=en|isbn=978-90-04-47477-2|location=Leiden|pages=139–69}} * {{cite book|last=Hoboken|first=W. J. Van|title=Britain and the Netherlands: Papers delivered to the Oxford-Netherlands Historical Conference|url=https://books.google.al/books?id=-CkJAQAAIAAJ|chapter=The Dutch West India Company: the political background of its rise and decline|editor1=John Selwyn Bromley|editor2=Ernst Heinrich Kossmann|year=1960|volume=1|publisher=Chatto & Windus|language=en|location=Oksford|isbn=978-090247122-1|pages=41–61}} * {{cite book|author=Jonathan Irvine Israel|title=The Dutch Republic and the Hispanic World, 1606-1661|url=https://books.google.al/books?id=HaXrAAAAMAAJ|year=1982|publisher=Clarendon Press|language=en|location=Oksford|isbn=978-019826534-4}} * {{cite book|author=John Franklin Jameson|title=Willem Usselinx, Founder of the Dutch and Swedish West India Companies|url=https://books.google.al/books?id=CCAFAAAAYAAJ|year=1887|publisher=G. P. Putnam’s Sons|language=en|location=[[Nju Jork]]}} * {{cite book|author=Roel Janssen|title=Gokkers en graaiers: finaciële schandalen van de VOC tot de Zuidas|url=https://books.google.al/books?id=d7I7zwEACAAJ|language=nl|year=2022|publisher=Follow the Money|isbn=978-908319605-3}} * {{cite book|author=Frederick Robertson Jones|title=The Colonization of the Middle States and Maryland|year=1904|url=https://archive.org/details/historyofnortham0004unse/page/3|chapter=1: Early Dutch Settlements on the Hudson, 1613-1647|publisher=George Barrie & Sons|language=en|pages=3-37}} * {{cite book|author=P. W. Klein|chapter=5–6. De overzeese handel van Elias Trip, in Het Bijzonder op Afrika en Rusland; Elias Trip en de Oostindische Compagnie|year=1999|url=https://books.google.al/books?id=qieTBNXC5HgC&lpg=PP1&pg=PA137|publisher=Taylor & Francis|language=nl|title=De Trippen in de 17e eeuw: Een studie over het ondernemersgedrag op de hollandse stapelmarkt|isbn=978-0-415-19079-4|pages=137-182}} * {{cite book|last=Klooster|first=Wim|title=The Dutch Moment: War, Trade, and Settlement in the Seventeenth-Century Atlantic World|url=https://books.google.al/books?id=Q6O_vAEACAAJ|publisher=Cornell University Press|year=2016|language=en|isbn=978-150173586-8}} * {{cite journal|last=Law|first=Robin|title=The Slave Trade in Seventeenth Century Allada: A Revision|journal=African Economic History|year=1994|volume=22|issue=22|jstor=3601668|doi=10.2307/3601668|language=en|url=https://www.jstor.org/stable/3601668|access-date=27 gusht 2022|url-access=subscription|pages=76–77}} * {{cite book|author=Gerard Leenders|author2=Kees Slager|date=12 prill 1998|others=Kiki Amsberg dhe Aad Bos|url=https://www.vpro.nl/speel~POMS_VPRO_362547~kooplieden-kapers-en-kolonisten-11-de-ondergang-het-spoor-terug~.html|title=De Geschiedenis van de West - Indische Compagnie (1621-1791)|chapter=Het Spoor Terug: Kooplieden, kapers en kolonisten 11: De ondergang|publisher=VPRO/Eigen Wijs|language=nl}} * {{cite book|last=Meuwese|first=Marcus P.|publisher=UMI Dissertation Services, University of Notre Dame|year=2007|url=https://books.google.al/books?id=rKhLyQEACAAJ|title=For the Peace and Well-Being of the Country: Intercultural Mediators and Dutch-Indian Relations in New Netherland and Dutch Brazil, 1600–1664|language=en}} * {{cite book|last=Nederlof|first=Marjo|title=Eerlijckman - 1680-1713: in dienst van het Staatse leger en de West-Indische Compagnie|url=https://books.google.al/books?id=3dnZNAAACAAJ|year=2008|publisher=De Curaçaosche Courant|language=nl|location=Curaçao|isbn=978-999040820-1}} * {{cite journal|author1=Jacob de Petersen|title=Hoog Mogende Heeren|author2=J. F. Berewout|date=11 qershor 1776|url=https://books.google.com/books?id=ENSTPs5kvycC&pg=RA9-PA1|journal=Notulen Van de Edel Mogende Heeren Staten van Zeelandt, dAnno 1776|publisher=Provincie Zeeland|language=nl|pages=1-4}} * {{cite book|last=Pijning|first=Ernst|chapter=7. Idealism and Power: The Dutch West India Company in the Brazil trade (1630-1654)|url=https://books.google.al/books?id=PgdYwvIayvMC&lpg=PP1&pg=PA207|editor1=Allan I. Macinnes|editor2=Arthur H. Williamson|title=Shaping the Stuart World, 1603-1714: The Atlantic Connection|year=2006|publisher=Brill|language=en|location=Leiden|isbn=978-90-04-14711-9|pages=207–32}} * {{cite journal|last1=Postma|first1=Johannes|title=The dimension of the Dutch slave trade from Western Africa|journal=The Journal of African History|volume=13|issue=2|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-african-history/article/dimension-of-the-dutch-slave-trade-from-western-africa1/5B2D3FB7D18EB6DEF7767C6220B9C849|date=prill 1972|doi=10.1017/S0021853700011440|language=en|issn=1469-5138|pages=237–248|url-access=subscription}} * {{cite journal|last=Postma|first=Johannes|journal=Economisch-en sociaal-historisch jaarboek|year=1973|volume=36|url=https://books.google.al/books?id=H9JHAAAAYAAJ|title=West-African Exports and the Dutch West India Company, 1675–1731|publisher=Marcus Nijhoff|others=Nederlandsch Economisch-Historisch Archief|language=en, nl|pages=54-74}} * {{cite journal|last=Rink|first=Oliver A.|title=Private Interest and Godly Gain: The West India Company and the Dutch Reformed Church in New Netherland, 1624-1664|url=https://books.google.al/books?id=mScXfhrnO00C|year=1994|journal=New York History|volume=75|issue=3|editor=Alexander Clarence Flick|publisher=New York State Historical Association|language=en|pages=245-264}} * {{cite book|last=Rutten|first=Alphons M. G.|title=Dutch transatlantic medicine trade in the eighteenth century under the cover of the West India Company|url=https://books.google.al/books?id=rpZqAAAAMAAJ|year=2000|publisher=Erasmus Pub.|language=en|isbn=978-90-5235148-3}} * {{cite journal|last1=Ryder|first1=Alan Frederick Charles|journal=Journal of the Historical Society of Nigeria|volume=3|issue=2|url=https://www.jstor.org/stable/41971157|title=Dutch Trade on the Nigerian Coast During the Seventeenth Century|year=1965|language=en|issn=0018-2540|pages=195–210}} * {{cite book|last=Schmidt|first=Benjamin|title=Innocence Abroad: The Dutch Imagination and the New World, 1570-1670|url=https://books.google.al/books?id=U-OshMIPD48C|year=2001|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|ISBN=978-0-521-80408-0}} * {{cite journal|author=F. Svensli|title=Evil Disposed Netherlanders: The Dutch West India Company’s Opposition to Danish Activity on the Gold Coast, 1657–1662|journal=Itinerario|volume=42|issue=3|doi=10.1017/S0165115318000578|year=2018|language=en|pages=326-350}} * {{cite book|last=Visscher|first=Nic Johan|editor=Georg Michael Asher|publisher=Frederik Muller|year=1867|url=https://books.google.al/books?id=WYVWAAAAcAAJ|title=A Bibliographical and Historical Essay on the Dutch Books and Pamphlets Relating to New-Netherland, and to the Dutch West-India Company and to Its Possessions in Brazil, Angola Etc., as Also on the Maps, Charts, Etc. of New-Netherland|language=en|location=Amsterdam}} * {{cite book|last=Weslager|first=Clinton Alfred|url=https://books.google.al/books?id=y08rEAAAQBAJ|others=Arthur Ray Dunlap|title=Dutch explorers, traders and settlers in the Delaware Valley, 1609-1664|year=2016|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|orig-year=1961|isbn=978-151280862-9}} * {{cite book|last=Zandvliet|first=Kees|title=Mapping for money: maps, plans, and topographic paintings and their role in Dutch Overseas Expansion during the 16th and 17th Centuries|url=https://books.google.al/books?id=dzA7AQAAIAAJ|year=1998|publisher=Batavian Lion International|language=en|location=Amsterdam|isbn=978-90-6707550-3}} {{refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Kategoria:West-Indische Compagnie|Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore}} * [http://www.colonialvoyage.com/ Dutch Portuguese Colonial History] Dutch Portuguese Colonial History: history of the Portuguese and the Dutch in Ceylon, India, Malacca, Bengal, Formosa, Africa, Brazil. Language Heritage, lists of remains, maps. * [http://www.s4ulanguages.com/wic.html Facsimile of 15 GWC books] Relating about the events in Brazil in the 17th century (PT & NL) * [http://geneaknowhow.net/in/schepen/overig-schepen/halve-maan-replica.html GWC ship halve maan] The GWC ship the Halve Maan. * [http://avalon.law.yale.edu/17th_century/westind.asp Charter of the Dutch West India Company] Text of the Charter of the Dutch West India Company: 1621 * [https://web.archive.org/web/20070926223653/http://www.atlasgeo.net/fotw/flags/nl-indch.html Netherlands West India Company GWC] * [http://www.atlasofmutualheritage.nl/en/ Atlas of Mutual Heritage] – online atlas of VOC and GWC settlements [[Kategoria:Kompani holandeze]] [[Kategoria:Perandoria Koloniale Hollandeze]] [[Kategoria:Kompani të shuara]] [[Kategoria:Kolonizimi Holandez i Afrikës]] [[Kategoria:Kolonizimi Holandez i Amerikës]] [[Kategoria:Kolonizimi evropian në Afrikë]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Gjeografi historike]] [[Kategoria:Gjeografi detare]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Histori ekonomike]] [[Kategoria:Historia e tregtisë ndërkombëtare]] [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] [[Kategoria:Dekolonizim]] [[Kategoria:Historia e Holandës]] [[Kategoria:Historia e Evropës]] [[Kategoria:Lindje 1621]] [[Kategoria:Vdekje 1792]] q09sc399gev0m6jfaxza7fmqaex6va6 0 381770 2978439 2971625 2026-05-07T21:11:09Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Luftë ekonomike]] te [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978439 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore}} [[File:DutchEmpire15.png|thumb|422px|[[Perandoria Koloniale Holandeze|Kolonitë Holandeze]] (me të gjelbër të hapur, VOC-u, ndërsa me të gjelbër të errët, WIC-u), kurse pikat tregtare me portokalli]] Kjo është një listë e '''ngulimeve dhe pikave tregtare të [[Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore|Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore]]''' (aktive midis viteve [[1621]]–[[1791]]), duke përfshirë hollësi kronologjike të zotërimeve të mara nga [[Holanda|shteti holandez]] në vitin [[1621]] dhe për periudhën pas vitit [[1791]], kur Qeveria holandeze mori përsëri përgjegjësinë e zotërimeve. Lista renditet në rend gjeografik nga veriu në jug përgjatë brigjeve [[Afrika Perëndimore|afrikano-perëndimore]] dhe nga veriu në jug përgjatë [[Amerika|Amerikës]]. ==[[Afrika Perëndimore]]== {{See also|Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore}} ===[[Mauritania]]=== * Arguini<ref>{{cite journal|last1=Van Welie|first1=Rik|title=Slave Trading and Slavery in the Dutch Colonial Empire: A Global Comparison|journal=NWIG: New West Indian Guide / Nieuwe West-Indische Gids|year=2008|volume=82|issue=1–2|jstor=43390702|url=https://www.jstor.org/stable/43390702|language=en, nl|access-date=11 dhjetor 2022|page=58}}</ref> ([[1633]]–[[1678]] / [[1724]]–[[1728]]) * Portendick<ref>{{cite book|last1=Ogot|first1=Bethwell|title=General history of Africa, abridged edition|volume=5: Africa from the sixteenth to the eighteenth century|year=1999|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000134396|publisher=[[UNESCO]]|language=en|isbn=0520067002|access-date=11 dhjetor 2022|page=140}}</ref> ===[[Senegali]]=== {{See also|Senegambia}} * Portudal * Rufisque * Joal [[File:Negroland and Guinea, with the European settlements explaining what belongs to England, Holland, Denmark &c. (5960808885).jpg|thumb|354px|Hartë e Afrikës Perëndimore, Guinesë, Bregut të Artë, Bregut të Skllevërve dhe Beninit, viti 1732]] * Gorée ([[gjuha holandeze|holandisht]]: {{lang|nl|Goeree}}, ishull ([[1617]]–[[1663]] / 24 tetorr [[1664]] – [[1677]])) ===[[Siera Leone]]=== * Ishulli Taso ([[1664]]; shkatërruar nga admirali De Ruyter) ===[[Liberia]]=== * Kejp Maunt ===[[Gana]]=== {{Further|Bregu i Artë Holandez}} [[1611]]–[[1872]] * Kepi Apollonia (Benyin): Fortesa Apollonia (16...-[[1768]] / [[1868]]–[[1872]]) nga [[Zotërimet Angleze të Përtejdetit|Anglia]]. * Abacqua (Duma ose Egvira): Fortesa Ruychaver (korrik/gusht [[1654]] – [[1659]]) * Grykëderdhja e Ankobras: Fortesa Elize Kartago ([[1650]]) * Aksimi: Fortesa Santo Antonio (shkurt [[1642]] – [[1664]] / [[1665]] – [[1872]]) * Pokesu ose Qyteza Princes ([[gjuha holandeze|gërmëzimi i vjetër holandez]] {{lang|nl|Poquesoe}}): Fortesa Hollandia (më parë fortesa Gross Friedrichsburg) [[1725]] fortesë – [[1814]]/[[1815]] e braktisur/[[1687]] – [[1698]]/[[1711]] – [[1712]]/[[1732]] – [[1804]] e braktisur * Dikskov: Fortesa Metalen Kruis ([[1868]]–[[1872]]) * Butri: Fortesa Batenstein ([[1656]]-[[1665]] / 166..–[[1872]]) * Takoradi: Fortesa Vitsen * Skondi Britanik: [[1782]]–[[1785]]; [[1868]]–[[1872]]. * Sekondi Holandez: Fortesa Oranzh, [[1640]] ose [[1670]]/[[1675|75]]–[[1872]]. * Shama: Fortesa Saint Sebastiaan [[1637]]-[[1664]] / [[1664]]–[[1872]] * Komenda Britanike: Fortesa Komenda ([[1868]]–[[1872]]) * Komenda Holandeze: Fortesa Vredenburgh ([[1688]] fortesë – [[1782]] / [[1785]]–[[1872]]) *[[Kështjella Sao Jorge da Mina|Elmina]]: [[Kështjella Sao Jorge da Mina]], Fortesa Coenraadsburg në kodrën Sao Jago, Redoubt De Veer ([[1810]]/[[1811]]), Redoubt Naglas ([[1828]]), Redoubt Java ([[1828]]), Redoubt Schomarus ([[1828]]), Redoubt Batenstein ([[1828]]). (28/29 gusht [[1637]] – 6 prill [[1872]]) * Kështjella e Bregut të Kepit, Cabo Corço ose Oguaa (emri [[gjuha suedeze|suedisht]]: {{lang|sv|Carolusborg}} ose {{lang|sv|Carlsborg}}) (16 prill [[1659]] - maj [[1659]]/ 22 prill [[1663]] - 3 maj [[1664]]. Kong (Lartësia Kong): - [[1659]] e braktisur / [[1661]] fortesa daneze shkatërrohet nga [[holandezët]]) * Moree: Fortesa Nasau ([[1624]]) ([[1598]] ose [[1611]] / 12 – [[1664]]/[[1665]] – [[1782]]/[[1785]] – [[1867]] nëpërmjet traktatit te [[Zotërimet Angleze të Përtejdetit|Anglia]]) * Kormantin: Fortesa Amsterdam ([[1665]]–[[1721]] / [[1785]]–[[1867]] nëpërmjet traktatit te [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]]) * Anomabu: ([[1640]]–[[1652]]) * Egja: ([[1647]]– ? / [[1663]]–[[1664]]) * Apami: Fortesa Leydsaemheyt ose Lijdzaamheid ([[1697]]/[[1698]] – [[1782]]/ [[1785]]–[[1868]]) [[File:Slavenkustwic.jpg|thumb|345px|Zotërimet e Wic-ut në [[Bregu Holandez i Skllevërve|Bregun e Skllevërve]]]] * Senja Beraku: Fortesa Goede Hoop, ([[1667]] ose [[1705]]/[[1706|06]] – [[1782]]/[[1785]] – [[1867]]/[[1868|68]]) * Asher Taun ([[Akra]]): Fortesa Crèvecœur ([[1649]]–[[1782]]/ [[1786]]–[[1868]]) * Kpone: ([[1697]] - prill [[1700]] / [[1706]]– ?) * Keta: Fortesa Singelenburgh (? – [[1737]]) * Kumase: ([[1837]]–[[1842]] / [[1848]]–[[1853]] / [[1859]]–[[1869]]) ===[[Togo]]=== * Petit Popo ose thjeshtë Popo / (Anecho ose Aneho) ([[1731]]–[[1760]]) ===[[Benini]]=== {{See also|Bregu Holandez i Skllevërve}} * Popo i Madh ([[1680]]– ?) * Ouidah (vitet [[1670]] ose [[1687]] / [[1702]]-[[1724]] ose [[1726]]) * Jaquim ose Jakri (Godomey) Fortesa Zelandia ([[1726]]–[[1734]]) * Ofra ([[1675]]–[[1691]]) * Apa ([[1732]]–[[1736]]) * Savi * Allada ose Ardra ===[[Nigeria]]=== *[[Benin|Qyteti i Beninit]] ([[1705]]–[[1736]]) * Badagri ([[1737]]–[[1748]]) * Epe ([[1732]]–[[1755]]) [[File:Loango-Angolakust.jpg|thumb|Zotërimet e Wic-ut në [[Loango-Angola Holandeze|Luango-Angola]]]] ==Afrika Perëndimore Qendrore== ===[[Guinea Ekuatoriale]]=== * Anoboni: [[1641]]–164?/ [[1665]]–16.. (marë nga [[Perandoria Portugeze|Portugalia]]) ===[[Sao Tome dhe Principe|São Tomé]]=== * 18 tetor [[1599]] – 20 tetor [[1599]] / 3 tetor [[1641]] – 16 tetor [[1641]], tashmë [[Sao Tome dhe Principe]] ===[[Lumi Kongo|Kongoja]]=== *[[Republika e Kongos|Loangoja]] (Boari) ([[1648]]/ –[[1686]]/ [[1721]]–[[1726]]) * Ngojoja ose G'oja ===[[Angola]]=== 26 gusht [[1641]]– 21/24 gusht [[1648]]. * São Paulo de Luanda ([[Luanda]]): Fortesa Aardenburgh (26 gusht [[1641]] – 21/24 gusht [[1648]]) marë nga [[Armadat Portugeze të Indisë|Portugalia]]. * São Filipe de Benguela (Benguela): (shtator [[1641]] – [[1648]]) marë nga [[Portugalia]]. * Pinda ose Mpinda (Sonjo): -në grykëderdhjen e [[Lumi Kongo|Lumit Kongo]] ([[1648]]) marë nga [[Armadat Portugeze të Indisë|Portugalia]]. * Ishulli Ensandeira: (në grykëderdhjen e lumit Kvanza) Fortesa Mols ([[1645]]/[[1646|46]]–[[1648]]) marë nga [[Perandoria Portugeze|Portugalia]]. * Malemba (Kabinda) [[File:1664AmeriqueNord.jpg|thumb|354px|[[Kolonizimi Holandez i Amerikës|Holanda e Re]], me portokalli në vitin [[1664]]]] ==[[Amerika]]== {{Further|Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore|Kolonizimi Holandez i Amerikës}} ===[[Amerika Veriore]]=== [[Kolonizimi Holandez i Amerikës|Ngulimet e Kolonisë së Holandës së Re]],<ref>{{cite web|title=A Brief Outline of the History of New Netherland|website=The Coins of Colonial and Early America|url=https://coins.nd.edu/colcoin/colcoinintros/nnhistory.html|publisher=University of Notre Dame, Department of Special Collections|language=en|access-date=18 dhjetor 2022|archive-date=9 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109145754/https://coins.nd.edu/colcoin/colcoinintros/nnhistory.html|url-status=dead}}</ref> tanimë pjesë e [[shtetet Federale të Amerikës|shteteve]] të [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|ShBA-së]]: * [[Nju Jork]] * [[Kënektikëti|Konektikat]] * [[Pensilvania]] * [[Nju Xhersi]] * [[Virxhinia]] [[File:Political Evolution of Central America and the Caribbean 1700 and on.gif|thumb|358px|Evoluimi politik i Amerikës Qendrore dhe Karaibeve nga v. [[1700]] e tëhu]] ===[[Karaibet]]=== {{Further|Karaibet Holandeze}} * Sint Maarten * [[Curaçao]] * Sint Eustatius * Saba * Bonejr * Ishulli Aves * Las Aves * [[Trinidadi dhe Tobago|Tobago]] * [[Ishujt e Virgjër të Shteteve të Bashkuara|Sent Krua]] * [[Haiti|Tortuga]] * [[Aruba]] * [[Anguilla]] * [[Ishujt e Virgjër Britanikë|Tortola]] * [[Ishujt e Virgjër Britanikë|Jost van Dyke]] * [[Ishujt e Virgjër Britanikë|Virxhin Gorda]] * [[Guadalupa|Marie Galante]] (maj [[1676]]) * [[Grenada]] ([[1675]]) [[File:Nederlands-Brazillië-es.svg|thumb|345px|Harta e shtrirjes maksimale holandeze në Brazil]] ===[[Amerika Jugore]]=== {{See also|Antilet Holandeze|Inditë Perëndimore Holandeze}} ====[[Brazili]]==== {{See also|Brazili Holandez|Historia e Brazilit}} * [[Rajoni Verilindor i Brazilit|Maranhão]] * [[Rajoni Verilindor i Brazilit|Ceará]] * [[Rio Grande do Norte]] * [[Rajoni Verilindor i Brazilit|Paraíba]] * [[Pernambuco|Itamaracá]] * [[Pernambuco]] * [[Alagoas]] * [[Pernambuco|Fernando de Noronha]] * [[Bahia]] ====[[Guajana]]==== {{Further|Historia e Guajanës|Kolonizimi Holandez i Guajanës}} * [[Berbice (koloni)]] * [[Demerara (koloni)]] * [[Essequibo (koloni)]] ====[[Guajana Franceze]]==== * [[Qarku Cayenne|Cayenne]] * Approuague * Oyapoque ====[[Surinami]]==== * [[Paramaribo]] * Sommelsdijk * Jodensavanne ==Shiko edhe== * [[Perandoria Koloniale Holandeze]] * [[Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore]] * [[Historia e Holandës]] * [[Kolonizimi Holandez i Amerikës]] * [[Antilet Holandeze]] * [[Brazili Holandez]] * [[Inditë Perëndimore Holandeze]] * [[Kolonizimi Holandez i Guajanës]] * [[Karaibet Holandeze]] * [[Surinami]] * [[Kolonia Holandeze e Kepit]] * [[Bregu i Artë Holandez]] * [[Bregu Holandez i Skllevërve]] * [[Senegambia]] * [[Loango-Angola Holandeze]] * [[Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore]] * [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore]] * [[Inditë Lindore Holandeze]] * [[India Hollandeze]] * [[Bengali Hollandez]] * [[Hollanda e Re (Australi)]] * [[Arkitektura Koloniale Holandeze]] == Referime == {{Reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [http://www.colonialvoyage.com/ Dutch Portuguese Colonial History] Dutch Portuguese Colonial History: history of the Portuguese and the Dutch in Ceylon, India, Malacca, Bengal, Formosa, Africa, Brazil. Language Heritage, lists of remains, maps. * [http://www.s4ulanguages.com/wic.html Facsimile of 15 GWC books] Relating about the events in Brazil in the 17th century (PT & NL) * [http://geneaknowhow.net/in/schepen/overig-schepen/halve-maan-replica.html GWC ship halve maan] The GWC ship the Halve Maan. * [http://avalon.law.yale.edu/17th_century/westind.asp Charter of the Dutch West India Company] Text of the Charter of the Dutch West India Company: 1621 * [https://web.archive.org/web/20070926223653/http://www.atlasgeo.net/fotw/flags/nl-indch.html Netherlands West India Company GWC] * [http://www.atlasofmutualheritage.nl/en/ Atlas of Mutual Heritage] – online atlas of VOC and GWC settlements [[Kategoria:Kompani holandeze]] [[Kategoria:Perandoria Koloniale Hollandeze]] [[Kategoria:Kompani të shuara]] [[Kategoria:Kolonizimi Holandez i Afrikës]] [[Kategoria:Kolonizimi Holandez i Amerikës]] [[Kategoria:Kolonizimi evropian në Afrikë]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Gjeografi historike]] [[Kategoria:Gjeografi detare]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Histori ekonomike]] [[Kategoria:Historia e tregtisë ndërkombëtare]] [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] [[Kategoria:Dekolonizim]] [[Kategoria:Historia e Evropës]] [[Kategoria:Lindje 1621]] [[Kategoria:Vdekje 1792]] bsc1rusa1slfcsehv5jyjut96pzweph 0 381773 2978435 2971627 2026-05-07T21:11:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Luftë ekonomike]] te [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978435 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore}} [[File:DutchEmpire15.png|thumb|422px|[[Perandoria Koloniale Holandeze|Kolonitë Holandeze]] (me të gjelbër të hapur, VOC-u, ndërsa me të gjelbër të errët, WIC-u), kurse pikat tregtare me portokalli]] Në vijim jepen ish ngulimet dhe pikat tregtare të zotëruara nga [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore]], të paraqitura në renditje nga perëndimi në lindje: ==[[Afrika]]== ===Shën Helena=== * [[Shën Elena|Shën Helena]] ===[[Mauritiusi]]=== [[Historia e Shteteve - Mauritiusi|Mauritiusi]] ([[1638]]-[[1658]]/[[1664]]-[[1710]]) [[File:Dutch Cape Colony.png|thumb|358px|Zgjerimi territorial holandez i Kolonisë së Kepit]] ===[[Afrika Jugore]]=== * [[Kepi i Shpresës së Mirë]] ([[Kolonia Holandeze e Kepit]]): [[1652]]-[[1806]]. ===[[Madagaskari]]=== * Gjiri Antongil: [[1641]]/[[1642|42]] pikë tregtare – [[1646]]/[[1647|47]]. ===[[Mozambiku]]=== Janar [[1721]] - 23 dhjetor [[1730]]. * Gjiri Delagoa: Fortesa Lydsaamheid (Janar [[1721]] - 23 dhjetor [[1730]].) [[File:VOC-Middenoosten.jpg|thumb|358px|Zotërimet e VOC-ut në Lindjen e Mesme]] ==[[Lindja e Mesme]]== ===[[Jemeni]]=== * Al Mukha (Moka) ([[1620]]-16.../[[1697]]-[[1757]]) * Adeni ([[1614]]-[[1620]]) ===[[Irani|Persia]] ([[Irani]])=== * [[Isfahani|Esfahani]] ([[1623]]-[[1747]]). * Bandar-e Abbas (i Gamronit) ([[1623]]-[[1766]]) * Khargu, Fortesa Mosselstein ([[1750]]-[[1766]]) * Bandar-e Kong ([[1665]]-[[1753]]) ==[[Azia Jugore]]== {{Further|India Hollandeze|Bengali Hollandez}} ===[[Bangladeshi]]=== * [[Dhaka]] * [[Ngulimi hollandez në Raxhshahi]] ===[[India Koloniale|India]]=== [[File:Dutch India (Diachronic).png|thumb|369px|Harta diakronike e Indisë Holandeze me ndarjet e saj]] ====Konkani (pjesa veriore e brigjeve perëndimore të Indisë)==== * Surati ([[1616]]-[[1795]]) * [[Agra]] ([[1621]]-[[1720]]) * Burhanpuri * Kanpuri ([[1650]]-[[1685]]) * Ahmadabadi ([[1617]]-[[1744]]) * Bharuçi (i Broças, Braç) * Vengurla ([[1637]]-[[1685]]) * Kundapura ([[1667]]–rr. v. [[1682]]) ====Malabari (pjesa jugore e brigjeve perëndimore të Indisë)==== * Kodrat Veeramala, Çeruvathur (rr. v. [[1701]]–?) * Kananore ([[1663]]-[[1790]]) (marrë nga [[India Portugeze|Portugalia]]) * Ponani (rr. v. [[1663]]) * Kranganore ose Kranganor (Kodungallori) ([[1662]]) (marrë nga [[India Portugeze|Portugalia]]) * Koçini i Çimës (Pallppurami, Ernakulam) ([[1661]]) (marrë nga[[India Portugeze|Portugalia]]) * Koçini, Koçini i Baisos ose Santa Kruzi ([[1663]]) (marrë nga [[India Portugeze|Portugalia]]) * Purakadi (rr. v. [[1680]]-[[1750]]) * Kajamkulami (rr. v. [[1645]]) * Kuiloni (Kollami i tanishëm) ([[1661]]) (marrë nga [[India Portugeze|Portugalia]]) ====Koromandeli (bregdeti lindor i Indisë)==== * [[Hajderabadi|Golkonda]] ([[1662]]–rr. v. [[1733]]) [[File:Dutch Ceylon.jpg|thumb|Cejloni Holandez]] * Bimilipatnami ([[1687]]-[[1795]]/[[1818]]-[[1825]]) nga [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]]; tashmë i quajtur Bhimunipatnam. * Xhagernaikpoerami ([[1734]]-[[1795]]/ [[1818]]-[[1825]]) nga [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]]; tashmë i quajtur Kakinada. * Daatzerami ([[1633]]-[[1730]]); tani i quajtur Drakshavarama. * Nagelvanze ([[1669]]-[[1687]]); tashmë e quajtur Nagulavança. * Palikoli ([[1613]]-[[1781]]/[[1785]]-[[1795]]/[[1818]]-[[1825]]) nga [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]]; tashmë i quajtur Palakol, Palakollu, ose Palakole. * Masulipatnami ([[1605]]-[[1756]]) * Petapoeli ([[1606]]-[[1668]]); tashmë i quajtur Nizampatnam. * Paliakata ([[1610]]-[[1781]]/[[1785]]-[[1795]]/[[1805]]-[[1825]]) nga [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]]; tashmë e quajtur Pulikat. * Sadrasi ([[1654]]-[[1757]]/[[1785]]-[[1795]]), i pushtuar nga [[Sundimi i Kompanisë Britanike të Indisë Lindore|Britania]] në vitin [[1818]]. * Tierepopelieri ([[1608]]-[[1625]]); tashmë i quajtur Thirupapulijur, ose Tirupapulijur. * Tegenapatnami, Kudalur ([[1608]]-[[1758]]); tashmë i quajtur Kudalore. * Porto Novo ([[1608]]-[[1825]] [1 qershor]) nga [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]]; tashmë i quajtur Parangipetai. * Negapatnami ([[1658]]-[[1781]]) nga [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]]. * Tutikorini ose Tutukorimi ([[1658]]); tashmë i quajtur Thuthukudi. * Travankore ===[[Sri Lanka]]=== * Cejloni Holandez [[File:VOCBirma.jpg|thumb|345px|Ish zotërimet holandeze në Birmani]] ==[[Azia Juglindore]] == ===[[Birmania|Burma]]=== * Sirianghu ose Siriami ([[1634]]-[[1679]]); tashmë i quajtur Thanljin. * Ava ([[1634]]-[[1679]]) * Pegu ([[1634]]-?), akoma në përdorim në vitin [[1677]]. * Prome ([[1634]]-[[1655]]) ===Arakani=== * Mrohaungu ([[1610]]-[[1665]]) ===Martaban=== * Martaban ([[1660]]-?), zgjati vetëm pak vjet; tashmë e quajtur Motama. ===[[Tailanda]] (Siami)=== * Ajuthaja, zona kryesore, [[1613]]-[[1767]]. * Patani, shtëpi tregtare, [[1602]]-[[1623]]. [[File:Dutch East Indies Expansion.png|thumb|381px|Ekspansioni territorial i VOC-ut në [[Inditë Lindore Holandeze]]]] * Sangora ([[Songkhla]]), shtëpi tregtare, [[1607]]-[[1623]]. * Ligor (Ligur, tashmë Nakhon Si Thammarat), shtëpi tregtare, rr. v. [[1640]]-[[1756]]. ===[[Vietnami]] (Tonkini)=== *[[Hanoi|Thǎng Long]], (empor; [[1636]] – [[1699]]) * Hội An (empor; [[1636]] – [[1641]]) ===[[Malajzia]]=== * Malaka ([[1641]]-[[1824]]) ===[[Inditë Lindore Holandeze]] ([[Indonezia]])=== * [[Xhakarta|Batavia]] [[File:Dutch and Spanish Taiwan.png|thumb|312px|Tajvani holandez dhe spanjoll në v. 1624-1662]] ==[[Azia Lindore]]== ===[[Tajvani]]=== * Anping (Fortesa Zeelandia) * Tainan (Fortesa Provincia) * Vang-an, Penghu, Ishujt Peskadores (Fortesa Vlisingen; [[1620]]-[[1624]]) * Kelung (Fortesa Noord-Holland, Fortesa Viktoria) * Tamsui (Fortesa Antonio) ===[[Japonia]]=== * [[Kyūshū|Hirado]] ([[1609]]-[[1641]]) * [[Nagasaki|Deshima]] ([[1641]]-[[1853]]) ==[[Oqeania]] 1606-1788== [[File:Karte Expedition Willem Jansz 1605-1606.png|thumb|left|389px|Harta e eksplorimeve të Willem Janszoon 1605-1606, zbuluesi zyrtar i Australisë dhe Guinesë së Re]] '''''[[Hollanda e Re (Australi)|Hollanda e Re]]''''' ({{lang|nl|Het Niew Holland}} ose {{lang|nl|Nieuw-Holland}}) është emri historik evropian për kontinentin e [[Australia|Australisë]], i vizituar për herë të parë nga evropianët në vitin [[1606]], nga lundërtari holandez Willem Janszoon në bordin e anijes ''Duyfken''. Emri u përdor për herë të parë për [[Australia|Australinë]] në vitin [[1644]] nga eksploratori [[holandezët|holandez]] [[Abel Tasman]] dhe për një kohë do të përdorej nga shumica e hartave evropiane për të shquarën "''Toka Jugore''" or {{lang|la|Terra Australis}} edhe pasi vija e saj bregdetare më në fund ishte eksploruar. Hollanda e Re nuk u kolonizua kurrë nga [[Perandoria Koloniale Holandeze|Hollanda]] dhe emri Hollanda e Re iu referua për herë të parë [[Australia|Australisë]] në vitin [[1644]], në në vitin [[1606]], kur u zbulua. [[File:Duyfken Replica Under Sail.jpg|thumb|379px|Riprodhim i anijes ''Duyfken'' në v. 1999, me të cilën Willem Janszoon u bë evropiani i parë që vizitioi Australinë në v. 1606]] Kontinenti i [[Antarktiku]]t, më vonë i emërtuar në vitet [[1890]], ishte akoma gjerësisht në formë spekullative; ai rimori emërtimin e mëparshëm latin të Australisë {{lang|la|Terra Australis}} (ndonjëherë me prapashtesën {{lang|la|Non Cognita}}, d.m.th. ''e panjohur''). Ekzistenca e tij është spekulluar në disa harta që nga [[shekulli XV]], nën teorinë e "''baraspeshimi i gjysmë-rruzujve''". [[Kapiteni i anijes|Kapiteni]] [[Xhejms Kuk]], gjatë Udhëtimit të tij të parë eksplorues, e pretendoi pjesën lindore të [[Australia|kontinentit Australian]] për [[Mbretëria e Britanisë së Madhe|Kurorën Britanike]] në vitin [[1770]], duke e emërtuar atë [[Uellsi i Ri Jugor]]. Ngulimi [[Perandoria Britanike|britanik]] i [[Sidnej]]it si një koloni në vitin [[1788]] e nxiti [[Mbretëria e Britanisë së Madhe|Britaninë]] që ta pretendonte formalisht bregun lindor të [[Uellsi i Ri Jugor|Uellsit të Ri Jugor]], duke çuar në një kërkim për një emërtim të përgjithshëm. Hollanda e Re nuk u kolonizua kurrë nga [[holandezët]], [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|forcat koloniale të të cilëve]] dhe popullsia jo-vramendëse kishte një parapëlqim për kolonizimin e [[Kolonia Holandeze e Kepit|Koloninë e Kepit]], [[Kolonizimi Holandez i Guajanës|Guajanën Holandeze]], [[Inditë Lindore Holandeze]], [[Sri Lanka|Cejlonin Holandez]] dhe [[Inditë Perëndimore Holandeze|Inditë Perëndimore]]. Hollanda e Re vijoi të përdorej gjysmë-zyrtarisht dhe në përdorimin popullor si emërtimi i të gjithë masës tokësore, të paktën deri në mesin e viteve [[1850]]. [[File:Tasmanroutes.PNG|thumb|left|354px|Hartë e udhëtimeve të [[Abel Tasman]]]] Emërtimi ''Hollanda e Re'' u përdor për herë të parë për brigjet perëndimore dhe veriore të [[Australia|Australisë]] në vitin [[1644]] nga eksploratori [[holandezët|holandez]] [[Abel Tasman]], i mirënjohur për zbulimit e [[Tasmania|Tazmanisë]] (të quajtur nga ai ''Toka e Van Diemenit''). [[Kapiteni i anijes|Kapiteni]] [[anglezët|anglez]] William Dampier e përdori emërtimin në udhëpërshkrimin e dy udhëtimeve të tij: së pari të mbërritur më 5 janar [[1688]] dhe duke qëndruar deri më 12 mars;<ref>{{cite book|author=John Henry Macartney Abbott|url=https://books.google.al/books?id=jFg5GwAACAAJ|title=The Story of William Dampier|year=1911|publisher=Angus & Robertson|language=en|location=Sidnej|pages=55-62}}</ref> udhëtimi i tij i dytë eksplorues në rajon u krye në vitin [[1699]].<ref>{{cite book|last=Dampier|first=William|title=A Voyage to New Holland: The English Voyage of Discovery to the South Seas in 1699|url=https://books.google.al/books?id=BT8EAQAAIAAJ|editor=James Spencer|year=1981|publisher=Alan Sutton|language=en|location=Gluçester|ISBN=978-0-904387-75-9}}</ref> Përveç dhënies së emrit të saj vendit, as [[Holanda]], as [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore]] pati pretendime për ndonjë territor në [[Australia|Australi]] si të vetin. Megjithëse shumë ekspedita holandeze e vizituan brigjet e saj gjatë 200 vjetëve pas udhëtimit të parë të Willem Janszoon-it në vitin [[1606]], nuk pati përpjekje afatgjata për të themelimin e një ngulimi të përhershëm. Shumica e eksploratorëve të kësaj periudhe konkludonin se mungesa e dukshme e ujit dhe tokës pjellore e bënte rajonin të papërshtatshëm për tu kolonizuar. Më 22 gusht [[1770]], pasi lundroi drejtë veriut të brigjeve të [[Australia|Australisë]], eksploratori anglez, [[Xhejms Kuk]] e pretendoi ''bregun lindor të Hollandës së Re'' si [[Perandoria Britanike|territor britanik]]. Fillimisht [[Xhejms Kuk|Kuku]] e emërtoi territorin si Uellsi i Ri, por pastaj e riemërtoi [[Uellsi i Ri Jugor]].<ref>{{cite book|author=James Cook|url=http://ebooks.adelaide.edu.au/c/cook/james/c77j/complete.html|title=Captain Cook’s Journal during his first voyage round the World made in H.M. Bark “Endeavour” 1768-71|chapter-url=http://ebooks.adelaide.edu.au/c/cook/james/c77j/preface.html|chapter=Preface|publisher=The University of Adelaide|year=1893|editor1=W. J. L. Wharton|editor2=R. N.|editor3=F. R. S.|language=en|url-status=dead|archive-date=6 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406134813/https://ebooks.adelaide.edu.au/c/cook/james/c77j/complete.html}}</ref> ==Shiko edhe== * [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore]] * [[Inditë Lindore Holandeze]] * [[India Hollandeze]] * [[Bengali Hollandez]] * [[Indonezia]] * [[Arkitektura Koloniale e Indonezisë]] * [[Perandoria Koloniale Holandeze]] * [[Historia e Holandës]] * [[Arkitektura Koloniale Holandeze]] * [[Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore]] * [[Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore]] * [[Kolonizimi Holandez i Amerikës]] * [[Brazili Holandez]] * [[Antilet Holandeze]] * [[Inditë Perëndimore Holandeze]] * [[Karaibet Holandeze]] * [[Kolonia Holandeze e Kepit]] * [[Bregu i Artë Holandez]] * [[Senegambia]] * [[Loango-Angola Holandeze]] == Referime == {{Reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DAS/voyages VOC voyages] – online database of voyages of VOC ships * [http://www.atlasofmutualheritage.nl/en/ Atlas of Mutual Heritage] – online atlas of VOC and GWC settlements * {{in lang|nl|cap=yew}} [http://vocopvarenden.nationaalarchief.nl/default.aspx Database of VOC crew members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322115642/http://vocopvarenden.nationaalarchief.nl/default.aspx |date=22 mars 2016}} * [http://www.vochistory.org.au/ VOC Historical Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727065844/http://www.vochistory.org.au/ |date=27 korrik 2020 }} * [http://vocwarfare.net VOC Warfare] * [https://sejarah-nusantara.anri.go.id/foreword/ VOC archive from the Indonesian national archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727065854/https://sejarah-nusantara.anri.go.id/foreword/ |date=27 korrik 2020}} [[Kategoria:Kompani holandeze]] [[Kategoria:Perandoria Koloniale Hollandeze]] [[Kategoria:Kompani të shuara]] [[Kategoria:Kolonizimi Holandez i Afrikës]] [[Kategoria:Kolonizimi evropian në Afrikë]] [[Kategoria:Kolonializmi Hollandez në Azi]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Gjeografi historike]] [[Kategoria:Gjeografi detare]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Histori ekonomike]] [[Kategoria:Historia e tregtisë ndërkombëtare]] [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] [[Kategoria:Dekolonizim]] [[Kategoria:Historia e Holandës]] [[Kategoria:Historia e Evropës]] [[Kategoria:Lindje 1602]] [[Kategoria:Vdekje 1800]] hs6dyrrbo9sz6pkztnrqkgoxd3t8r47 14 381801 2978497 2811949 2026-05-07T21:29:03Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Madhësi elektromagnetike]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978497 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Elektromagnetizëm]] [[Kategoria:Njësi matëse]] [[Kategoria:Teknologji e matjes elektrike]] [[Kategoria:Madhësi elektromagnetike]] juugf4d7suluas0gc3l1odrya1la4j6 14 381825 2978361 2812013 2026-05-07T20:57:51Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta ajrore]] te [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978361 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] [[Kategoria:Bombardim]] [[Kategoria:Aviacioni sipas misionit]] p16pmrr4nbrauhd9jjh07f1cr8libek 0 382857 2978437 2971737 2026-05-07T21:11:07Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Luftë ekonomike]] te [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978437 wikitext text/x-wiki {{Short description|Kompani tregtare holandeze në vitet 1602–1799}} {{Infobox company | name = Kompania e Bashkuar e Indisë Lindore<ref group="Shpjegimi">përkthimi i emrit holandez {{lang|nl|Vereenigde Oostindische Compagnie}} ësshtë ''Kompania e Bashkuar e Indisë Lindore''. Nuk duhet ngatërruar me [[Inditë Lindore Holandeze]] dhe [[India Hollandeze|Indinë Holandeze]] që ishin koloni të saj. Gjithashtu nuk duhet ngatërruar me [[Sundimi i Kompanisë Britanike të Indisë Lindore|Kompaninë Britanike të Indisë Lindore]]. Shiko [[Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore]].</ref> | logo = Flag of the Dutch East India Company.svg | logo_size = 100 | logo_caption = Flamuri i kompanisë ([[1630]]) | image = File:17th century plaque to Dutch East India Company (VOC), Hoorn.jpg | image_size = 354 | image_caption = Pllakatë e [[shekulli XVII|shek. XVII]] e kompanisë VOC, [[Hoorn]] | native_name = {{lang|nl|Vereenigde Oostindische Compagnie}},<br>{{lang|nl|Generale Vereenichde Geoctrooieerde Compagnie}},</br>{{lang|nl|Vereenigde Nederlandsche Geoctroyeerde Oostindische Compagnie}} | native_name_lang = nl | type = Sipërmarrje pjesërisht e zotëruar nga shteti | fate = Shpërbërë dhe shtetëzuar si [[Inditë Lindore Holandeze]] | predecessor = {{collapsible list|bullets=y|title={{nobold|{{lang|nl|Voorcompagnieën}}{{\}}kompanitë pararendëse (1594–1602)<ref group="Shpjegimi">E ashtuquajtura {{lang|nl|voorcompagnieën}} (ose kompanitë pararendëse) përfshijnë: {{lang|nl|italic=no|Compagnie van Verre}} (Amsterdam, [[1594]]–[[1598]]), {{lang|nl|italic=no|Nieuwe Compagnie}}, {{lang|nl|italic=no|Eerste Verenigde Compagnie op Oost-Indië}} (Amsterdam, [[1598]]–[[1601]]), {{lang|nl|italic=no|Oude Oost-Indische Compagnie}} (Amsterdam, [[1598]]–[[1601]]), {{lang|nl|italic=no|Verenigde Amsterdamse Compagnie}}, {{lang|nl|italic=no|Nieuwe of Tweede Compagnie}}, {{lang|nl|italic=no|Brabantsche Compagnie}}, {{lang|nl|italic=no|Nieuwe Brabantsche Compagnie}}, {{lang|nl|italic=no|Magelhaensche Compagnie{{\}}Rotterdamse Compagnie}}, {{lang|nl|italic=no|Middelburgse Compagnie}}, {{lang|nl|italic=no|Veerse Compagnie}} (Zeland, [[1597]]), {{lang|nl|italic=no|Verenigde Zeeuwse Compagnie}} (Middelburg & Veere, [[1600]]), {{lang|nl|italic=no|Compagnie van De Moucheron}} (Zeland, [[1600]]), dhe {{lang|nl|italic=no|Delftse Vennootschap}}. Niels Steensgaard vëren se {{lang|nl|voorcompagnieën}} nuk ishin inkorporuar, por drejtoheshin nga një numër {{lang|nl|bewindhebbers}}, të cilët u bashkuan si partnerë në një kompani të thjeshtë, d.m.th. tregtuan me llogari të përbashkët''.</ref><ref>{{cite book|last=Steensgaard|first=Niels|url=https://archive.org/details/asiantraderevolu0000stee|year=1974|title=The Asian Trade Revolution of the Seventeenth Century|publisher=University of Chicago Press|language=en|url-access=registration|isbn=0-226-77139-3}}</ref>}} |{{lang|nl|italic=no|Compagnie van Verre}}|{{lang|nl|italic=no|Brabantsche Compagnie}}|{{lang|nl|italic=no|Compagnie van De Moucheron}}|{{lang|nl|italic=no|Veerse Compagnie}}}} | foundation = {{start date and age|df=y|1602|03|20}},<ref>{{cite web|title=The Dutch East India Company (VOC)|url=http://entoen.nu/voc/en|publisher=Canon van Nederland|language=en|url-status=dead|archive-date=1 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101201212719/http://entoen.nu/voc/en}}</ref> nga një konsolidimi i drejtuar nga qeveria e {{lang|nl|voorcompagnieën}}/kompanive para-rendëse | defunct = {{end date|df=y|1799|12|31}} | founder = Johan van Oldenbarnevelt dhe Shtetet e Përgjithshme | location_city = {{plainlist| * [[Amsterdami]], [[Republika Holandeze]] (selia globale) * [[Xhakarta|Batavia]], [[Inditë Lindore Holandeze]] (selia e dytë ose qendra administrative përtejdetare)}} | area_served = {{hlist|[[Azia Jugore]]|[[Azia Juglindore]]|[[Azia Lindore]]|[[Oqeania]]|[[Afrika Jugore]]}} | key_people = {{plainlist| * {{lang|nl|Heren XVII}}{{\}}Zotërinjtë Shtatëmbëdhjetë<ref group="Shpjegimi">si bordi i drejtorëve</ref> ([[Republika Holandeze]], [[1602]]–[[1799]]) * Guvernatorët e përgjithshëm të [[Inditë Lindore Holandeze|Indive Lindore Holandeze]]<ref group="Shpjegimi">si drejtuesit ekzekutivë ''[[de fakto|de facto]]''</ref> ([[Xhakarta|Batavia]], [[1610]]–[[1800]])}} | industry = Proto-konglomerat | products = [[erëzat]], [[mëndafshi]], [[porcelani]], [[metalet]], bagëtitë, [[çaji]], [[gruri]], [[orizi]], [[soja]], [[kallam sheqeri]], [[vera (pije alkoolike)|vera]], [[kafeja]], [[skllavëria|skllevërit]] }} '''Kompania Holandeze e Indisë Lindore'' (e quajtur shkurt ''VOC'') u shfaq në vitin [[1602]], kur qeveria i dha liçensën për të tregtuar me [[Azia|Azinë]], kryesisht me [[Perandoria Mogule|Indinë Mogule]]. Ajo kishte shumë herë të para në botë—korporata e parë shumë-kombëshe, kompania e parë që nxori aksione dhe megakorporata e parë, duke zotëruar pushtet gati qeverisës, duke përfshirë aftësinë për të shpallur luftë, negociuar traktate, prerjen e monedhave dhe themelimin e ngulimeve koloniale.<ref>{{Cite book|author=Glenn Joseph Ames|url=https://books.google.al/books?id=s1ecPQAACAAJ|title=The Globe Encompassed: The Age of European Discovery, 1500–1700|year=2008|publisher=Pearson Perntice Hall|language=en|isbn=978-013193388-0|pages=102–103}}</ref> [[File:Michiel Jansz van Mierevelt (atelier) - Johan van Oldenbarnevelt.jpg|parapamje|majtas|Ideatori i Kompanisë VOC, Johan van Oldenbarnevelt, shtetar i [[Republika Holandeze|Republikës Holandeze]]]] [[Sundimi i Kompanisë Britanike të Indisë Lindore|Anglia]] dhe [[Mbretëria e Francës|Franca]] shpejtë e kopjuan modelin e saj, por nuk mund të krahasoheshin me rekordet e saj. Midis viteve [[1602]] dhe [[1796]] [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|VOC-u]] dërgoi pothuajse një milionë evropianë për të punuar në tregtinë aziatike mbi 4,785 anije. Ajo ktheu mbi 2.5&nbsp;milionë tonë mallra tregtare aziatike. [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|VOC-u]] merte fitime të stërmëdha nga [[monopoli]] i saj i [[erëzat|erëzave]] përgjatë shumicës së [[shekulli XVII|shekullit të XVII]]. Ajo ishte aktive kryesisht në [[Inditë Lindore Holandeze]], tani [[Indonezia]], ku baza e saj ishte [[Xhakarta|Batavia]] (tanimë [[Xhakarta]]), që mbeti një korporatë e rëndësishme tregtare, duke panguar një divident vjetor prej 18% për pothuajse 200 vjetë; pjesët e kolonizuara të [[Tajvani]]t midis viteve [[1624]]–[[1662]] dhe [[1664]]–[[1667]] si dhe kishte të vetëmen pikë tregtare perëndimore në [[Japonia|Japoni]], [[Nagasaki|Dexhimën]]. Gjatë periudhës së proto-[[industrializimi]]t, [[Perandoria Koloniale Holandeze|perandoria]] merrte 50% të [[tekstili|tekstileve]] dhe 80% të importeve të [[mëndafshi]]t nga [[Perandoria Mogule|India Mogule]], kryesisht nga rajoni i saj më i zhvilluar, i njohur si [[Historia e Bengalit#Periudha Mogule (1574–1717)|Bengal Subah]].<ref name="tong">{{Cite book|last=Junie T. Tong|url=https://books.google.com/books?id=_UQGDAAAQBAJ&pg=PA151|title=Finance and Society in 21st Century China: Chinese Culture Versus Western Markets|publisher=CRC Press|year=2016|language=en|isbn=978-1-317-13522-7|page=151}}</ref><ref name="esposito">{{Cite book|editor=John L. Esposito|year=2004|volume=1: Abba - Hist.|url=https://books.google.com/books?id=KZcohRpc4OsC&pg=PT190|title=The Islamic World: Past and Present|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|isbn=978-0-19-516520-3|page=174}}</ref><ref>{{cite book|author=J. N. Nanda|year=2005|title=Bengal: The Unique State|url=https://books.google.al/books?id=HsV3cYAvGEEC|publisher=Concept Publishing Company|language=en|isbn=978-81-8069-149-2|location=Nju Delhi|page=10|quote=Bengali [...] ishte i pasur në prodhimet dhe eksportet e [[gruri]]t, [[kripa|kripës]], [[fruti|fruta]], [[pija e distiluar|likuore]] dhe [[vera (pije alkoolike)|verëra]], metale të çmuara dhe stoli përkrahë prodhimeve të tij të avlëmendit në [[mëndafshi|mëndafsh]] dhe [[pambuku|pambuk]]. [[Evropa]] i referohej [[Bengali]]t si vendi më i pasur për të tregtuar.}}</ref><ref name="Prakash">{{cite book|author=Om Prakash|year=2006|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/CX3447600139/WHIC?u=seat24826&xid=6b597320|chapter=Empire, Mughal|title=History of World Trade Since 1450|editor=John J. McCusker|volume=1|publisher=Macmillan Reference USA|language=en|series=World History in Context|pages=237–240}}</ref> [[File:De Lannoy Surrender.JPG|parapamje|majtas|345px|Eustachius De Lannoy i VOC-ut dorëzohet te maharaxha Marthanda Varma i mbretërisë indiane të Travankores pas Betejës së Kolaçelit (paraqitje e Pallatit Padmanabhapuram)]] Nga [[shekulli XVII]], [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|Kompania VOC]] themeloi bazën e tyre në pjesët e Cejlonit ([[Sri Lanka]] moderne). Më pas, ata themeluan [[porti|porte]] në [[India Hollandeze|Malabarin e pushtuar]] nga [[holandezët]], duke krijuar [[India Hollandeze|ngulimet dhe pikat tregtare holandeze në Indi]]. Megjithatë, zgjerimi i tyre në [[India Koloniale|Indi]] u ndalua, pas mundjes së tyre në Betejën e Kolaçelit nga Mbretëria e Travankores, gjatë Luftës Travankore-Holandeze. [[Holandezët]] nuk e morën veten kurrë nga disfata dhe nuk përbënë më një kërcënim të madh për [[India Koloniale|Indinë]].<ref>{{Cite book|last=Koshy|first=M. O.|title=The Dutch Poëer in Kerala (1729–1758)|year=1989|url=https://books.google.al/books?id=ro8SLhyAc9AC&lpg=PP1&pg=PA61|chapter=4. The Confrontation at Colachel|publisher=Mittal Publications|language=en|location=Nju Delhi|isbn=978-81-7099-136-6|page=61}}</ref><ref>{{cite journal|title=9th Madras Regiment|url=http://mod.nic.in/samachar/april15-04/body.html|journal=Sainik Samachar: The journal of India’s Armed Forces|volume=51|issue=7|date=prill 2004|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416184423/http://mod.nic.in/samachar/april15-04/body.html|url-status=dead|archive-date=16 prill 2009}}</ref> Në vazhdim, [[shekulli XVIII]] pa [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|Kompaninë VOC]] të rënduar nga korrupsioni dhe në vitin [[1800]] ajo do të falimentonte. Zotërimet e saj u morën nga qeveria dhe u kthyen në [[Inditë Lindore Holandeze]]. [[File:Andries Beeckman - The Castle of Batavia.jpg|parapamje|379px|Batavia holandeze, e ndërtuar në atë që tani është [[Xhakarta]], nga Andries Beeckman, rr. v. [[1656]]]] ===Origjina=== Përpara [[Lufta Tetëdhjetë Vjeçare|Revoltës Holandeze]], i cila filloi në vitet [[1566]] / [[1568]], qyteti flamand i [[Antwerp|Antverpenit]] kishte luajtur një rol të rëndësishëm si një qendër shpërndarjeje në [[Evropa Veriore|Evropën Veriore]]. Pas vitit [[1591]], [[portugezët]] përdorën një sindikatë ndërkombëtare të familjeve gjermane Fugger dhe Welser, ashtu si dhe firmat spanjolle dhe italiane, të cilat operonin nga [[Hamburgu]], si porte veriore për të shpërndarë mallrat e tyre, duke i shkëputur, në këtë mënyrë, tregtarët holandezë nga [[tregtia]]. Në të njëjtën kohë, sistemi tregtar portugez ishte i paaftë për ta rritur furnizimin që të kënaqte kërkesën në rritje, në veçanti kërkesën për piper. Kërkesa për [[erëzat|erëza]] ishte relativilisht jo-elastike; kështu, çdo ulje në furnizimin e piperit shkaktonte një rritje të fortë të çmimeve. Në vitin [[1580]], [[Perandoria Portugeze|Kurora Portugeze]] u bashkua në një [[bashkimi personal|bashkim personal]] me [[Perandoria Spanjolle|Kurorën Spanjolle]] (i njohur si Bashkimi Iberik), me të cilin [[Republika Holandeze]] ishte në luftë. [[Perandoria Portugeze]] në këtë mënyrë u bë një target i përshtatshëm për inkursionet ushtarake holandeze. Këto faktorë i motivuan tregtarët holandezë të hynin vetë në tregtinë ndërkombëtare të [[erëzat|erëzave]]. Për më tepër, një numër tregtarësh dhe eksploratorësh holandezë, si Jan Huyghen van Linschoten dhe Cornelis de Houtman, u nisën të merrnin njohur i të dorës së parë të rrugëve tregtare ''sekrete'' portugeze dhe që praktikisht ishin tashmë në vend, duke ofruar kështu mundësi të mëtejshme për të tregtuar për [[holandezët]] për të hyrë në tregti.<ref name="Vries Woude383">{{cite book|author1=Jan De Vries|author2=Ad van der Woude|url=https://archive.org/details/firstmodernecono0000derv|title=The First Modern Economy: Success, Failure, and Perseverance of the Dutch Economy, 1500–1815|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1997|language=en|isbn=0-521-57061-1|page=383}}</ref> [[File:De terugkomst in Amsterdam van de tweede expeditie naar Oost-Indië, Hendrik Cornelisz Vroom, 1599, Rijksmuseum SK-A-2858.jpg|parapamje|majtas|432px|Kthimi i Ekspeditës së dytë aziatike të Jacob van Neck në v. 1599, pikt. e Cornelis Vroom]] Në këtë mënyrë filloi faza për ekspeditat holandeze drejtë [[Indonezia|Ishujve Indonezianë]], duke filluar me James Lancaster në vitin [[1591]], Cornelis de Houtman në vitin [[1595]] dhe prapë në vitin [[1598]], Jacob Corneliszoon van Neck në vitin [[1598]], Lancaster-i prapë në vitin [[1601]], mes të tjerëve. Gjatë ekspeditës eksploratore me katër anije të drejtuar nga Frederick de Houtman në vitin [[1595]] drejtë [[Banten]]it, porti kryesor i piperit të [[Xhava|Xhavës Perëndimore]], ekuipazhi u përplas si me [[Armadat Portugeze të Indisë|portugezët]] ashtu dhe me xhavanezët vendas. Ekspedita e Houtman-it pastaj lundroi në lindje përgjatë bregut verior të [[Xhava|Xhavës]], duke humbur dymbëdhjetë anëtarë ekuipazhi nga një sulm xhavanez në Sidayu dhe duke vrarë një prijës vendor në Madura. Gjysma e ekuipazhit humbi para se ekspedita të kthehej vitin tjetër në [[Holanda|Holandë]], por me mjaft [[erëzat|erëza]] për të patur një fitim të konsiderueshëm.<ref name="Ricklefs27">{{cite book|author=M. C. Ricklefs|title=A History of Modern Indonesia Since c. 1300|url=https://archive.org/details/historyofmoderni0000rick_i0z4|year=1993|publisher=MacMillan|language=en|location=Londër|isbn=0-333-57689-6|page=27}}</ref> Në vitin [[1598]], një numër në rritje flotash u dërguan nga grupe konkuruese tregtarësh nga përreth [[Republika Holandeze|Provincave Holandeze]]. Disa prej tyre humbën, por shumica qenë të suksesshme, me disa udhëtime që prodhuan fitime të larta. Në vitin [[1598]], një flotë prej tetë anijesh nën drejtimin e Jacob van Neck, kishte qenë flota e parë holandeze që arriti ''Ishujt e Ezëzave'' të Malukut (të njohura edhe si Moluket), duke i shmangur ndërmjetësit xhavanezë. Anijet u kthyen në [[Evropa|Europë]] në vitet [[1599]] dhe [[1600]] dhe ekspedita arriti fitime prej 400 %.<ref name="Ricklefs27"/> Në vitin [[1600]], [[holandezët]] i bashkuan forcat me hituezët myslimanë në Ishullin e Ambonit në një aleancë anti-[[Armadat Portugeze të Indisë|Portugeze]], si shkëmbim për të cilën, holandezëve iu dha e drejta të blimin përjashtimisht erëza nga Hitu. Kontrolli holandez i Ambonit u arrit kur [[India Portugeze|portugezët]] dorëzuan fortesën e tyre në Ambon ndaj aleancës Holandezo-Hitueze. Në vitin [[1613]], [[holandezët]] i dëbuan [[portugezët]] nga fortesa e tyre e Solorit, por një sulm pasues [[Armadat Portugeze të Indisë|portugez]], çoi në një ndryshim të dytë të duarëve; Duke pasuar këtë ripushtim të dytë, [[holandezët]] e pushtuan prapë Solorin në vitin [[1636]].<ref name="25Ricklefs28">{{cite book|author=M. C. Ricklefs|url=https://archive.org/details/historyofmoderni0000rick_i0z4|year=1993|title=A History of Modern Indonesia Since c. 1300|publisher=MacMillan|language=en|location=Londër|isbn=0-333-57689-6|pages=25-28}}</ref> [[File:De handelsloge van de VOC in Hougly in Bengalen Rijksmuseum SK-A-4282.jpeg|parapamje|396px|Qendra tregtare e [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|VOC-ut]] në Hugli-Çuçura, [[Bengali Hollandez|Bengal]]; pikt. e Hendrik van Schuylenburgh, [[1665]]]] Përparimi holandez u ndal në Solorin Lindor, në ishullin e Timorit, nga një grup i fuqishëm autonom i portugezëve euro-aziatik të quajtur topasë. Ata qëndruan në kontroll të tregtisë së drurit të sandalit dhe qëndresa e tyre do të zgjaste përgjatë shekujve [[shekulli XVII|të XVII]] dhe [[shekulli XVIII|të XVIII]], duke bërë që Timori Portugez të qëndronte [[India Portugeze|nën kontrollin portugez]].<ref>{{cite book|last=de Matos|first=Artur Teodoro|url=https://books.google.al/books?id=6cE3AQAAIAAJ|year=1974|title=Timor Portugues, 1515–1769: Contribuição pra a sua história|publisher=Instituto Histórico Infante Dom Henrique|language=pt|location=Lisbonë}}</ref><ref>{{Cite book|last=G. Roever|first=Arend de|url=https://books.google.al/books?id=MHseAAAACAAJ|year=2002|title=De jacht op sandelhout: De VOC en de tweedeling van Timor in de zeventiende eeuw|location=Zutfen|publisher=Walburg Pers|language=nl|isbn=978-905730233-6}}</ref> ==Emri, logoja dhe flamuri i kompanisë== Në [[gjuha holandeze|holandisht]], emri i kompanisë ishte {{lang|nl|Vereenigde Nederlandsche Geoctroyeerde Oostindische Compagnie}} (i shkuruar në VOC), që përkthehet ''Kompania e bashkuar holandeze, e liçensuar e Indisë Lindore'' (''Kompania e Bashkuar e Indisë Lindore'').<ref>{{cite book|last1=Ferguson|first1=Niall|publisher=Penguin Books|url=https://books.google.al/books?id=t6eMEAAAQBAJ|year=2009|title=The Ascent of Money: A Financial History of the World|language=en|location=Londër|isbn=978-014311617-2|page=129}}</ref> Logoja monogramike e kompanisë përbëhej nga një 'V' e madhe kapitale me një 'O' në krahun e majtë dhe një 'C' në atë të djathtë, me gjasa logoja e parë korporative e njohur globalisht.<ref name="TimothyBrook">{{cite book|author=Timothy Brook|year=2009|url=https://books.google.al/books?id=RQgjb3kvDLEC|title=Vermeer's Hat: The Seventeenth Century and the Dawn of the Global World|publisher=Profile Books|language=en|location=Londër|ISBN=978-1-84668-120-2}}</ref> [[File:Dutch East India Company (VOC) in Galle, Sri Lanka (20662886651).jpg|parapamje|majtas|379px|Emblema e VOC-ut në Fortesën e Galles, [[Sri Lanka]]]] Ajo shfaqet në sende të ndryshme të korporatës, siç ishin topat dhe monedhat. Shkronja e parë e dhomës vendore që zhvillonte operancionin vendosej në krye të saj. Përshtatshmëria e monogramit, fleksibiliteti, qartësia, thjeshtësia, simetria, pakohësia dhe simbolizmi konsiderohen karakteristika të shquara të logos së dizenjuar profesionalisht të VOC-ut. Këto elemente siguruan suksesin e saj, në një kohë kur koncepti i identiteti korporativ ishte virtualisht i panjohur.<ref name="TimothyBrook" /><ref>{{cite web|author=Charles Zuber|title=VOC: The logo that lasted|url=http://designonline.org.au/the-logo-that-lasted/|language=en|publisher=Designonline.org.au|archive-date=27 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027060659/http://designonline.org.au/the-logo-that-lasted/}}</ref> një tregtar vere australian e ka përdorur [[logoja|logon]] e VOC-ut që nga fundi i [[shekulli XX|shekullit të XX]], duke e rirregjistruar emrin e kompanisë për këtë qëllim.<ref>{{cite news|author=Tim Treadgold|date=13 mars 2006|title=Cross-Breeding|url=https://www.forbes.com/global/2006/0313/062.html|work=Forbes|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130604205147/http://www.forbes.com/global/2006/0313/062.html|url-status=live|archive-date=4 qershor 2013}}</ref> Përreth botës, VOC-u është i njohur gjerësisht si ''Kompania Holandeze e Indisë Lindore''. Emërtimi ''Kompania Holandeze e Indisë Lindore'' është përdorur për ta dalluar nga [[Sundimi i Kompanisë Britanike të Indisë Lindore|Kompania Britanike e Indisë Lindore]] ({{lang|en|[British] East India Company (EIC)}}) dhe kompanitë e tjera të Indisë Lindore (si Kompania Daneze, Franceze, Portugeze dhe [[Kompania Suedeze e Indisë Lindore|Suezeze e Indisë Lindore]]). Emërtimet alternative të kompanisë që janë përdorur përfshijnë ''Kompania Holandeze e Indive Lindore'', ''Kompania e Bashkuar e Indisë Lindore'', ''Kompania e Janit'', ose ''Jan Compagnie''.<ref>{{cite web|title=The Dutch East India Company|language=en|url=http://european-heritage.org/netherlands/alkmaar/dutch-east-india-company|work=european-heritage.org|publisher=European Heritage Project|archive-date=6 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906121307/http://european-heritage.org/netherlands/alkmaar/dutch-east-india-company}}</ref><ref>{{cite web|author=Thomas Crump|url=https://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/the-dutch-east-indies-company-the-first-100-years|title=The Dutch East Indies Company – The First 100 Years|date=1 mars 2006|publisher=Gresham College|work=gresham.ac.uk|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126215044/http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/the-dutch-east-indies-company-the-first-100-years|url-status=live|archive-date=26 janar 2019}}</ref> <gallery mode=packed caption="Galeri simbolesh të kompanisë" heights=174> File:VOC.svg|Logoja e zakonshme e kompanisë File:VOC gold.svg|Logoja e artë e kompanisë File:Münze Niederländische Ostindien Companie.jpg|Monedhë e kompanisë File:Flag of the Dutch East India Company.svg|Flamuri i kompanisë File:Flag of the Dutch East India Company (Prinsenvlag).svg|Flamuri i kompanisë me ngjyrat e flamurit princëror File:Ster van de VOC onderscheiding van de Soesoehoenan van Soerakarta.gif|Ylli me logon e kompanisë në Malezi File:VOC-Amsterdam.svg|Logoja e Dhomës së Amsterdamit të VOC-ut File:Flag of the Dutch East India Company (Amsterdam Chamber).svg|Flamuri i Dhomës së Amsterdamit të VOC-ut File:Flag of the Dutch East India Company (Amsterdam Chamber - dubbele Statenvlag).svg|Variant i flamurit të Dhomës së Amsterdamit të VOC-ut File:Flag of the Dutch East India Company (Rotterdam Chamber).svg|Flamuri i Dhomës së Roterdamit të VOC-ut File:Flag of the Dutch East India Company (Zeeland Chamber).svg|Flamuri i Dhomës Zelandeze të VOC-ut File:Flag of the Dutch East India Company (Delft Chamber).svg|Flamuri i Dhomës së Delftit të VOC-ut File:Flag of the Dutch East India Company (Enkhuizen Chamber).svg|Flamuri i Dhomës së Enkhuizenit të VOC-ut File:Flag of the Dutch East India Company (Hoorn Chamber).svg|Flamuri i Dhomës së Hornit të VOC-ut </gallery> ==Struktura organizative== Ndërsa VOC-u operonte kryesisht në atë që më vonë do të bëheshin [[Inditë Lindore Holandeze]] (përgjithësisht [[Indonezia]] modern), kompania kishte edhe operacione të rëndësishme gjetiu. Ajo punësonte njerëz nga kontinente dhe prejardhje të ndryshme në të njëjtin funskion dhe mjedis pune. Megjithëse ishte një kompani holandeze, punonjësit e saj përfshinin jo vetëm njerëz nga [[Holanda]], por gjithashtu shumë nga [[Gjermania]] dhe vende të tjera. Përkrahë forcës së ndryshme punëtore evropiane veri-perëndimore të rekrutuar nga VOC-u në [[Republika Holandeze|Republikën Holandeze]], VOC-u përdori gjerësisht tregun aziatik të krahut të punës. [[File:AMH-5460-NA Uniform for VOC soldiers.jpg|parapamje|358px|Uniforma të ndryshme ushtarësh të VOC-ut, rr. v. [[1783]]]] Si rrjedhojë, personeli i zyrave të ndryshme të VOC-ut në [[Azia|Azi]] përbëhej nga punojës evropianë dhe aziatikë. Punëtorët aziatikë ose euro-aziatik mund të punësoheshin si detarë, ushtarë, shkrues, [[marangozi|marangozë]], artizanë, ose si punëtorë të thjeshtë të pa kualifikuar.<ref>{{cite book|author=Matthias van Rossum|editor1=Clare Anderson|editor2=Niklas Frykma|url=https://books.google.al/books?id=-F1kAgAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA109|title=Mutiny and Maritime Radicalism in the Age of Revolution: A Global Survey|chapter="Amok!": Mutinies and Slaves on Dutch East Indiamen in the 1780s|year=2013|editor3=Lex Heerma van Voss|editor4=Marcus Rediker|publisher=Interantional Review of Social History|volume=21 special|language=en|isbn=978-110768932-9|pages=109-130}}</ref> Në kulmin e ekzistencës së tij, VOC-u kishte 25,000 punonjës që punonin në [[Azia|Azi]] dhe 11,000 që ishin në rrugëtim.<ref name="Vries Woude462>{{cite book|author1=Jan De Vries|author2=Ad van der Woude|year=1997|url=https://archive.org/details/firstmodernecono0000devr|title=The First Modern Economy: Success, Failure, and Perseverance of the Dutch Economy, 1500-1815|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|isbn=0-521-57061-1|page=462}}</ref> Gjithashtu, ndërsa shumica e aksionerëve të tij ishin holandezë, rreth një e katërta e aksionerëve fillestarë ishin ''zuid-nederlanderë'' (banorë nga një zonë që përfshinte [[Belgjika|Belgjikën]] dhe [[Luksemburgu]]n modern), si dhe kishte një duzinë gjermanë.<ref>{{cite book|last=Howard|first=Michael C.|title=Transnationalism and Society: An Introduction|url=https://books.google.al/books?id=UGRnjgEACAAJ|publisher=McFarland Inc.|year=2011|language=en|isbn=978-078646454-8|page=121}}</ref> VOC-u kishte dy lloje aksionerësh: ''participanten'', të cilët mund të shiheshin si anëtarë jo menaxhues, dhe 76 ''bewindhebbers'' (më vonë të reduktuar në 60), që vepronin si drejtora menaxhues. Ky ishte formatimi i zakontë për [[shoqëria aksionare|kompanitë aksionere]] holandeze në atë kohë. Risia në rastin e VOC-ut ishte se përgjegjësia jo vetëm e ''participanten'', por gjithashtu edhe ''bewindhebbers'' ishte e kufizuar në pagimin e kapitalit (zakonisht, ''bewindhebbers'' kishin përgjegjësi të pakufizuar). VOC-u, në këtë mënyrë ishte një shoqëri me përgjegjësi të kufizuar. Gjithashtu, kapitali do të ishte ''permanent'' gjatë gjithë jetës së kompanisë. Si pasojë, investitorët që dëshironin të likuidonin interesin e tyre ''in interim'', mund ta bënin këtë vetëm duke shitur aksionet e tyre te të tjerë në Bursën e Amsterdamit.<ref name="384Vries Woude385">{{cite book|author1=Jan de Vries|publisher=[[Cambridge University Press]]|author2=Ad van der Woude|url=https://archive.org/details/firstmodernecono0000devr|year=1997|title=The First Modern Economy: Success, Failure, and Perseverance of the Dutch Economy, 1500-1815|language=en|isbn=0-521-57061-1|pages=384-385}}</ref> ''Konfuzioni i konfuzioneve'', një dialog i [[judejtë sefardikë|judeut sefardik]] Joseph de la Vega, analizon veprimet e këtij shkëmbimi aksionesh. VOC-u përbëhej nga gjashtë dhoma ({{lang|nl|kamers}}) në qytetet porte: [[Amsterdami]], [[Delft]]i, [[Roterdami]], [[Enkhuizen]]i, [[Middelburg]]-u dhe [[Hoorn]]-i. Delegatët e këtyre dhomave cilësoheshin si {{lang|nl|Heeren XVII}} (Zotërinjtë Shtatëmbëdhjetë). Ata përzgjidheshin nga klasa ''bewindhebber'' e aksionerëve.<ref name="384Vries Woude385"/> [[File:VOC duit.jpg|parapamje|upright=0.7|Dy anët e një duiti, një monedhë e prerë në v. [[1735]] nga VOC-u]] Nga ''Heeren XVII'', tetë delegatë ishin nga Dhoma e Amsterdamit (një më shumë se gjysma e delegatëve), katër nga Dhoma e Zelandës dhe një nga secila dhomë më e vogël, ndërsa shtatëmbëdhjetë selitë alternoheshin nga Dhoma e Middelburg-Zelandës ose me rotacion mes pesë dhomave të vogla. [[Amsterdami]] kishte, në këtë mënyrë, zë vendimtar në kompani. Zelandasit në veçanti në fillim ishin të pakënaqur rreth këtij organizimi. Frika nuk ishte e pabazë, pasi në praktikë kjo nënkuptonte se [[Amsterdami]] vendoste se çfarë ndodhte. Gjashtë dhomat ngritën kapitalin e startapit të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore: {| class="wikitable" !Dhoma !!Kapitali (gulden) |- |Amsterdami || align=center|3,679,915 |- |Midëlburgu || align=center|1,300,405 |- |Enkhuizeni || align=center|540,000 |- |Delfti || align=center|469,400 |- |Horni || align=center|266,868 |- |Roterdami || align=center|173,000 |- !Totali: !! 6,424,588 |} Ngritja e kapitalit në [[Roterdami|Roterdam]] nuk shkoi aq mbarë. Një pjesë e konsiderueshme erdhi nga banorët e [[Dordrecht]]it. Megjithëse ajo nuk grumbulloi dot aq shumë kapital sa [[Amsterdami]] ose [[Middelburg]]-[[Zeeland (provincë)|Zelandë]], [[Enkhuizen]]i kishte grumbullimin më të madh në kapitalin aksionar të VOC-ut. Nën 358 aksionerët e parë, kishte shumë sipërmarrës të vegjël, të cilët guxuan të merrnin riskun. Investimi minimal në VOC ishte 3,000 gulden ose florinë, gjë që e vlerësoi kapitalin e kompanisë brenda mundësive të shumë tregtarëve.<ref>{{Cite book|author=Glenn Joseph Ames|publisher=Pearson Perntice Hall|url=https://books.google.al/books?id=s1ecPQAACAAJ|title=The Globe Encompassed: The Age of European Discovery, 1500–1700|year=2008|language=en|isbn=978-013193388-0|page=103}}</ref> Midis aksionerëve të hershëm të VOC-ut, emigrantët luajtën një rol të rëndësishëm. Mes 1,143 ofertuesit, ishin 39 [[Gjermanët|gjermanë]] dhe jo më pak sesa 301 nga [[Holanda Spanjolle]] (pak a shumë [[Belgjika]] dhe [[Luksemburgu]] i tanishëm, atëherë nën [[Perandoria Spanjolle|sundimin Habsburg]]), nga të cilët Isaac le Maire ishte nënshkruesi më i madh me ƒ85,000 florinë. Kapitalizimi total i VOC-ut atëherë ishte dhjetë herë më i madh se ai i konkurentes së tij britanike. ''Heeren XVII'' (Zotërinjtë Shtatëmbëdhjetë) takoheshin në mënyrë alternative gjashtë vjetë në [[Amsterdami|Amsterdam]] dhe dy vjetë në [[Middelburg]]-[[Zeeland (provincë)|Zelandë]]. Ata përcaktonin politikën e përgjithshme të VOC-ut dhe ndanin detyrat mes dhomave. Dhomat zhvillonin të gjitha punët e nevojshme, ndërtonin anijet dhe depot e tyre si dhe tregtonin mallrat. ''Heeren XVII'' i dërgonte drejtuesit e anijeve me udhëzime të gjera mbi rrugën për të lundruar, erërat mbizotëruese, rrymat, cektinat dhe vendet emblematike. VOC-u gjithashtu prodhonte edhe [[Hartografia Nautike|hartat e veta nautike]]. Në kontekstin e Luftës Holandeze–Portugeze, kompania e vendosi selinë e saj në Batavia, [[Xhava]] (tani [[Xhakarta]], [[Indonezia|Indonezi]]). Gjithashtu u vendosën edhe pararoja të tjera koloniale në [[Inditë Lindore Holandeze|Inditë Lindore]], si në [[Ishujt Maluku]], të cilët përfshinin [[Ishujt Banda]], ku VOC-u e mbajti me forcë [[monopoli]]n mbi arrat moskat dhe lëvoret. Metodat e përdorura për të mbajtur [[monopoli]]n përfshinin [[zhvatja|kërcënimet]] dhe shtypjen e dhunshme të popullsisë vendase, duke përfshirë vrasjen në masë.<ref>{{cite book|last=Hanna|first=Willard Anderson|title=Indonesian Banda: Colonialism and its Aftermath in the Nutmeg Islands|url=https://books.google.al/books?id=OrFwAAAAMAAJ|publisher=Institute for the Study of Human Issues|year=1978|language=en|location=Bandanaira|isbn=978-091598091-8}}</ref> Për më tepër, përfaqësuesit e VOC-ut ndonjëherë përdornin taktikën e djegies së pemëve të erëzave për ti detyruar banorët vendas të kultivonin të mbjella të tjera, duke e ndërprerë artificialisht kështu furnizimin e erëzave si arra moskate dhe karafilave indonezianë.<ref>{{Cite book|author=Glenn Joseph Ames|publisher=Pearson Perntice Hall|url=https://books.google.al/books?id=s1ecPQAACAAJ|title=The Globe Encompassed: The Age of European Discovery, 1500–1700|year=2008|language=en|isbn=978-013193388-0|page=111}}</ref> ==Aktivizmi i aksionerëve dhe problemet e qeverisjes== Sipërmarrësit holandezë të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]], veçanërisht investitorët e VOC-ut, me gjasa ishin investitorët e parë të rregjistruar në histori që konsideronin seriozisht problemet e qeverisjes korporative.<ref>{{cite book|last=Frentrop|first=Paul|year=2003|language=en|url=https://books.google.al/books?id=LrOhQAAACAAJ|title=A History of Corporate Governance, 1602–2002|publisher=Deminor|location=Bruksel|ISBN=978-90-9017067-1}}</ref><ref>{{cite book|last=Lukomnik|first=Jon|chapter=22. Thoughts on the Origins and Development of the Modern Corporate Governance Movement and Shareholder Activism|url=https://books.google.al/books?id=9FOzCgAAQBAJ&lpg=PA450&&pg=PA450|title=The Handbook of Board Governance: A Comprehensive Guide for Public, Private and Not-for-Profit Board Members|editor=Richard Leblanc|year=2016|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|language=en|isbn=978-1-118-89560-3|pages=450–460}}</ref> Isaac Le Maire, i cili është i njohur si shitësi i parë në zbulim i rregjistruar, ishte gjithashtu një aksioner i rëndësishëm i VOC-ut. Në vitin [[1609]], ai u ankua për qeverisjen e dobët korporative të VOC-ut. Më 24 janar [[1609]], Le Maire bëri një peticion kudër VOC-ut, duke shënuar shprehjet e parë të rregjistruar të aktivizmit aksionar. Në atë që është diskutimi i parë i rregjistruar i qeverisjes korporative, Le Maire akuzonte formalisht se bordi i drejtorave të VOC-ut (Heeren XVII) kërkonin të ''mbanin paratë e të tjerëve për më gjatë, ose ti përdornin ato ndryshe nga dëshirat e tyre'' dhe bëri peticion për likuidimin e VOC-ut në përputhje me praktikat standarde të biznesit.<ref>{{cite book|author1=Oscar Gelderblom|author2=Abe De Jong|url=https://books.google.al/books?id=hCpaCwAAQBAJ&pg=PA29|author3=Joost Jonker|year=2011|chapter=An ADmiralty for Asia: Bussines Organisation and the Evolution of Corporate Gevernance in the Dutch Republic, 1590–1640|editor=Jonathan G.S. Koppell|title=Origins of Shareholder Advocacy|publisher=Palgrave Macmillan|language=en|isbn=978-1-349-29072-7|doi=10.1057/9780230116665_2|location=Nju Jork|pages=29-60}}</ref><ref>{{cite book|author1=Randall Morck|author2=Bernard Yeung|editor-last=Mueller|editor-first=Dennis C.|url=https://books.google.al/books?id=UDP-vr-JzIYC&lpg=PP1&pg=PA328|chapter=12. Agency Problems and the Fate of Capitalism|title=The Oxford Handbook of Capitalism|year=2012|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|location=Nju Jork|isbn=978-0-19-539117-6|page=328-370}}</ref><ref>{{cite web|last=McRitchie|first=James|url=http://corpgov.net/2011/10/unfi-goes-virtual-only-shareowners-should-protest/|date=6 tetor 2011|title=Will UNFI Go Virtual-Only Again? Not if Shareowners Just Say No|url-status=live|publisher=CorpGov.net|language=en|archive-date=25 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625000439/http://www.corpgov.net/2011/10/unfi-goes-virtual-only-shareowners-should-protest/}}</ref> Fillimisht aksioneri i individual më i madh në VOC dhe një ''bewindhebber'' që merrte pjesë në bordin e guvernatorëve, Le Maire në dukje përpiqej të shmangte fitimet e firmës nga vetes së tij duke ndërmarrë 14 ekspedita nën përgjegjësinë e tij në vend të kompanisë. Meqë aksionet e tij të shumta nuk ishin shoqëruar nga një fuqi më e madhe vendim-marrëse, Le Maire shpejt u anashkalua nga guvernatorët e tjerë në vitin [[1605]] me akuzat e përvetësimit të paligjshëm dhe u detyrua të nënshkruante një marrëveshje për të mos përplasur me VOC-un. Duke e mbajtur kapitalin në kompani, duke pasuar këtë incident, në vitin [[1609]], Le Maire do të bëhej autor i asaj që kremtohet si ''shprehja e parë e rregjistruar e avokatisë së aksionerit në një kompani tregtare publike''.<ref>{{cite book|last=Frentrop|first=Paul|year=2009|chapter=The First Known Shareholder Activist: The Colorful Life and Times of Isaac le Maire (1559–1624)|url=https://books.google.al/books?id=2XWwkQEACAAJ|editor1=Paul Frentrop|editor2=Joost Jonker|editor3=Stephen Davis|title=Shareholder Rights at 400: Commemorating Isaac Le Maire and the First Recorded Expression of Investor Advocacy|publisher=Algemene Pension Groep|translator=Joos Jonker|language=en|location=Hagë|pages=11–26}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Hansmann|first1=Henry|last2=Pargendler|first2=Mariana|url=https://books.google.al/books?id=Hqp1AgAAQBAJ&lpg=PA1&pg=PT117|title=The Evolution of Shareholder Voting Rights: Separation of Ownership and Consumption|issn=0044-0094|journal=Yale Law Journal|volume=123|issue=4|language=en|date=janar 2014|pages=948–1013}}</ref> Në vitin [[1622]], ndodhi revolta e parë e rregjistruar aksionere në histori mes investitorëve të VOC-ut, që u ankuan se librat e llogarive të kompanisë ishin ''lyer me bekon'' kështu që ata mund të ''hahen nga qentë''. Investorët kërkuan një {{lang|nl|reeckeninge}}, një audit të përshtatshëm finaciar.<ref>{{cite news|author=Jacob Soll|newspaper=[[The New York Times]]|date=27 prill 2014|url=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2014/04/27/no-accounting-skills-no-moral-reckoning/|title=No Accounting Skills? No Moral Reckoning|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206023102/https://opinionator.blogs.nytimes.com/2014/04/27/no-accounting-skills-no-moral-reckoning/|url-status=live|archive-date=6 shkurt 2017}}</ref> Fushata e vitit [[1622]] nga aksionerët e VOC-ut është një dëshmi e themelimit të përgjegjësisë shoqërore të korporatës, ku aksionerët zhvilluan protesta duke shpërndarë pamflete dhe duke u ankuar rreth vetë-pasurimit të menaxhmentit dhe fshehtësisë.<ref>{{cite book|author=Johan Matthijs De Jongh|url=https://books.google.al/books?id=hCpaCwAAQBAJ|year=2011|chapter=3. Shareholder Activism Avant la Lettre: The "Complaining Participants" in the Dutch East India Company, 1622–1625|editor=Jonathan G.S. Koppell|title=Origins of Shareholder Advocacy|publisher=Palgrave Macmillan|doi=10.1057/9780230116665_3|isbn=978-1-349-29072-7|language=en|location=Nju Jork|pages=61-88}}</ref> ==India Holandeze== {{Excerpt|India Hollandeze|subsections=yes|hat=no}} ===Historia=== {{Excerpt|India Hollandeze|section=Historia|hat=no}} ===Bengali Holandez=== {{Excerpt|Bengali Hollandez|hat=no}} ====Historia==== {{Excerpt|Bengali Hollandez|section=Historia|hat=no}} ==Inditë Lindore== {{Excerpt|Inditë Lindore Holandeze|hat=no}} ==Vendet kryesore tregtare, ngulimet dhe kolonitë== {{See also|Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore|Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore}} {{Excerpt|Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore|hat=no}} ===Afrika=== {{Excerpt|Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore|section=[[Afrika]]|subsections=yes|hat=no}} ===Lindja e Mesme=== {{Excerpt|Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore|section=[[Lindja e Mesme]]|subsections=yes|hat=no}} ===Azia Jugore=== {{Excerpt|Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore|section=[[Azia Jugore]]|subsections=yes|hat=no}} ===Azia Juglindore=== {{Excerpt|Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore|section=[[Azia Juglindore]]|subsections=yes|hat=no}} ===Azia Lindore=== {{Excerpt|Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore|section=[[Azia Lindore]]|subsections=yes|hat=no}} ===Oqeania=== {{Excerpt|Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore|section=[[Oqeania]] 1606-1788|subsections=yes|hat=no}} ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=12em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[India Hollandeze]] * [[Bengali Hollandez]] * [[Inditë Lindore Holandeze]] * [[Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore]] * [[Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore]] * [[Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore]] * [[Ekonomia e Holandës]] * [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë]] * [[Armadat Portugeze të Indisë]] * [[India Portugeze]] * [[India Koloniale]] * [[Sundimi i Kompanisë Britanike të Indisë Lindore]] * [[India Franceze]] * [[India Daneze]] * [[Kompania Suedeze e Indisë Lindore]] * [[Kompania e Ostendit]] * [[Kompania Mbretërore Prusiane e Azisë]] * [[Kompanitë Austriake të Azisë]] * [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze]] * [[Lufta Tetëdhjetë Vjeçare]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Armada Spanjolle]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Perandoria Spanjolle]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Holanda gjatë Periudhës Romake]] * [[Parahistoria e Holandës]] * [[Epoka e Artë Holandeze]] * [[Lufta Tridhjetëvjeçare]] * [[Arkitektura Koloniale Holandeze]] * [[Hollanda e Re (Australi)]] * [[Abel Tasman]] * [[Kolonia Holandeze e Kepit]] * [[Loango-Angola Holandeze]] * [[Bregu i Artë Holandez]] * [[Senegambia]] * [[Bregu Holandez i Skllevërve]] * [[Kolonizimi Holandez i Amerikës]] * [[Brazili Holandez]] * [[Kolonizimi Holandez i Guajanës]] * [[Inditë Perëndimore Holandeze]] * [[Karaibet Holandeze]] * [[Antilet Holandeze]] * [[Holanda Austriake]] * [[Hapsburgët]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Republika Batave]] * [[Holanda Napoleonike]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Historia e Holandës (1900-Tani)]] {{Div col end}} == Referime == ===Shpjegime=== {{reflist|group=Shpjegimi}} === Referime === {{Reflist|2}} === Bibliografia === {{Refbegin|2}} * {{Cite book|author=Glenn Joseph Ames|publisher=Pearson Perntice Hall|year=2008|url=https://books.google.al/books?id=s1ecPQAACAAJ|title=The Globe Encompassed: The Age of European Discovery, 1500–1700|language=en|isbn=978-013193388-0}} * {{cite book|author=Timothy Brook|year=2009|publisher=Profile Books|language=en|url=https://books.google.al/books?id=RQgjb3kvDLEC|title=Vermeer's Hat: The Seventeenth Century and the Dawn of the Global World|location=Londër|ISBN=978-1-84668-120-2}} * {{cite book|last1=Chaudhuri|first1=Kirti N.|last2=Israel|first2=Jonathan Irvine|year=1991|language=en|url=https://archive.org/details/anglodutchmoment0000unse|title=The Anglo-Dutch Moment: Essays on the Glorious Revolution and Its World Impact|editor-last=Israel|editor-first=Jonathan Irvine|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-39075-3|url-access=registration}} * {{cite encyclopedia|author=Omar Prakash Chouhan|editor=John J. McCusker|volume=1|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/CX3447600139/WHIC?u=seat24826&xid=6b597320|title=Mughal Empire|encyclopedia=History of World Trade Since 1450|access-date=3 gusht 2017|year=2006|publisher=Macmillan Reference USA|language=en|isbn=0-02-866070-6}} * {{cite book|author=Kalikinkar Datta|title=The Dutch in Bengal and Bihar, 1740-1825 A.D.|url=https://books.google.com/books?id=p4wdAAAAMAAJ|year=1948|publisher=University of Patna|language=en}} * {{Cite book|editor=John L. Esposito|title=The Islamic World: Past and Present|url=https://books.google.com/books?id=KZcohRpc4OsC|year=2004|volume=1: Abba - Hist.|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|isbn=978-0-19-516520-3}} * {{cite book|last1=Ferguson|first1=Niall|title=The Ascent of Money: A Financial History of the World|url=https://books.google.al/books?id=t6eMEAAAQBAJ|year=2009|publisher=Penguin Books|language=en|location=Londër|isbn=978-014311617-2}} * {{cite book|last=Frentrop|first=Paul|title=A History of Corporate Governance, 1602–2002|url=https://books.google.al/books?id=LrOhQAAACAAJ|year=2003|publisher=Deminor|language=en|location=Bruksel|ISBN=978-90-9017067-1}} * {{cite book|last=Frentrop|first=Paul|chapter=The First Known Shareholder Activist: The Colorful Life and Times of Isaac le Maire (1559–1624)|year=2009|translator=Joos Jonker|url=https://books.google.al/books?id=2XWwkQEACAAJ|editor1=Paul Frentrop|editor2=Joost Jonker|editor3=Stephen Davis|title=Shareholder Rights at 400: Commemorating Isaac Le Maire and the First Recorded Expression of Investor Advocacy|publisher=Algemene Pension Groep|language=en|location=Hagë|pages=11–26}} * {{cite book|author1=Oscar Gelderblom|author2=Abe De Jong|author3=Joost Jonker|url=https://books.google.al/books?id=hCpaCwAAQBAJ&pg=PA29|year=2011|chapter=An ADmiralty for Asia: Bussines Organisation and the Evolution of Corporate Gevernance in the Dutch Republic, 1590–1640|editor=Jonathan G.S. Koppell|title=Origins of Shareholder Advocacy|publisher=Palgrave Macmillan|language=en|isbn=978-1-349-29072-7|doi=10.1057/9780230116665_2|location=Nju Jork|pages=29-60}} * {{cite book|last=Hanna|first=Willard Anderson|title=Indonesian Banda: Colonialism and its Aftermath in the Nutmeg Islands|publisher=Institute for the Study of Human Issues|url=https://books.google.al/books?id=OrFwAAAAMAAJ|year=1978|language=en|location=Bandanaira|isbn=978-091598091-8}} * {{cite journal|last1=Hansmann|first1=Henry|last2=Pargendler|first2=Mariana|issn=0044-0094|url=https://books.google.al/books?id=Hqp1AgAAQBAJ&lpg=PA1&pg=PT117|title=The Evolution of Shareholder Voting Rights: Separation of Ownership and Consumption|journal=Yale Law Journal|volume=123|issue=4|language=en|date=janar 2014|pages=948–1013}} * {{cite book|last=Howard|first=Michael C.|title=Transnationalism and Society: An Introduction|url=https://books.google.al/books?id=UGRnjgEACAAJ|publisher=McFarland Inc.|year=2011|language=en|isbn=978-078646454-8|page=121}} * {{cite web|author=Dick De Jong|title=Nearly Fifteen Years VOC Service in Bengal: Jan Albert Sichterman|url=https://dutchindianheritage.net/wp-content/uploads/2019/02/nearly-15-years-in-bengal.pdf|date=14 mars 2014|access-date=22 shtator 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122151658/https://dutchindianheritage.net/wp-content/uploads/2019/02/nearly-15-years-in-bengal.pdf|url-status=dead|archive-date=22 nëntor 2022}} * {{cite book|author=Johan Matthijs De Jongh|title=Origins of Shareholder Advocacy|url=https://books.google.al/books?id=hCpaCwAAQBAJ|chapter=3. Shareholder Activism Avant la Lettre: The "Complaining Participants" in the Dutch East India Company, 1622–1625|editor=Jonathan G.S. Koppell|year=2011|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-349-29072-7|doi=10.1057/9780230116665_3|language=en|location=Nju Jork|pages=61-88}} * {{Cite book|last=Koshy|first=M. O.|title=The Dutch Power in Kerala (1729–1758)|year=1989|url=https://books.google.al/books?id=ro8SLhyAc9AC&lpg=PP1&pg=PA57|chapter=4. The Confrontation at Colachel|publisher=Mittal Publications|language=en|location=Nju Delhi|isbn=978-81-7099-136-6|pages=57-78}} * {{cite book|author=Frank Lequin|year=1982|title=Het personeel van de Verenigde Oost-Indische Compagnie in Azie in de achttiende eeuw, meer in het bijzonder in de vestiging Bengalen|url=https://www.worldcat.org/oclc/013375077|trans-title=Stafi Kompanisë Hollandeze të Indisë Lindore në Azi në shek. e XVIII, veçanërisht në Bengal|publisher=Thesis (Ph. D.), University of Leiden|language=nl|ISBN=978-909000094-7|OCLC=13375077}} * {{cite book|last=Lukomnik|first=Jon|editor=Richard Leblanc|year=2016|language=en|url=https://books.google.al/books?id=9FOzCgAAQBAJ&lpg=PA450&&pg=PA450|chapter=22. Thoughts on the Origins and Development of the Modern Corporate Governance Movement and Shareholder Activism|title=The Handbook of Board Governance: A Comprehensive Guide for Public, Private and Not-for-Profit Board Members|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|isbn=978-1-118-89560-3|pages=450–460}} * {{cite book|last=de Matos|first=Artur Teodoro|title=Timor Portugues, 1515–1769: Contribuição pra a sua história|url=https://books.google.al/books?id=6cE3AQAAIAAJ|year=1974|publisher=Instituto Histórico Infante Dom Henrique|language=pt|location=Lisbonë}} * {{cite web|last=McRitchie|first=James|url=http://corpgov.net/2011/10/unfi-goes-virtual-only-shareowners-should-protest/|date=6 tetor 2011|title=Will UNFI Go Virtual-Only Again? Not if Shareowners Just Say No|url-status=live|publisher=CorpGov.net|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625000439/http://www.corpgov.net/2011/10/unfi-goes-virtual-only-shareowners-should-protest/|archive-date=25 qershor 2016}} * {{cite book|author1=Randall Morck|author2=Bernard Yeung|editor=Dennis C. Mueller|url=https://books.google.al/books?id=UDP-vr-JzIYC&lpg=PP1&pg=PA328|chapter=12. Agency Problems and the Fate of Capitalism|title=The Oxford Handbook of Capitalism|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2012|language=en|location=Nju Jork|isbn=978-0-19-539117-6|page=328-370}} * {{cite book|author=J. N. Nanda|year=2005|title=Bengal: The Unique State|language=en|url=https://books.google.al/books?id=HsV3cYAvGEEC|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-149-2|location=Nju Delhi}} * {{cite book|author=Om Prakash|year=2006|title=History of World Trade Since 1450|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/CX3447600139/WHIC?u=seat24826&xid=6b597320|chapter=Empire, Mughal|editor=John J. McCusker|volume=1|publisher=Macmillan Reference USA|language=en|series=World History in Context|pages=237–240}} * {{cite book|last=Ricklefs|first=M. C.|title=A History of Modern Indonesia Since c. 1300|url=https://archive.org/details/historyofmoderni0000rick_i0z4|publisher=MacMillan|year=1993|language=en|url-access=registration|location=Londër|isbn=0-333-57689-6}} * {{Cite book|last=G. Roever|first=Arend de|publisher=Walburg Pers|year=2002|url=https://books.google.al/books?id=MHseAAAACAAJ|title=De jacht op sandelhout: De VOC en de tweedeling van Timor in de zeventiende eeuw|location=Zutfen|language=nl|isbn=978-905730233-6}} * {{cite book|author=Matthias van Rossum|editor1=Clare Anderson|year=2013|url=https://books.google.al/books?id=-F1kAgAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA109|title=Mutiny and Maritime Radicalism in the Age of Revolution: A Global Survey|chapter=“Amok!”: Mutinies and Slaves on Dutch East Indiamen in the 1780s|editor2=Niklas Frykma|editor3=Lex Heerma van Voss|editor4=Marcus Rediker|publisher=Interantional Review of Social History|volume=21 special|language=en|isbn=978-110768932-9|pages=109-130}} * {{cite journal|title=9th Madras Regiment|issue=7|url=http://mod.nic.in/samachar/april15-04/body.html|journal=Sainik Samachar: The journal of India’s Armed Forces|volume=51|date=prill 2004|language=en|url-status=dead|archive-date=16 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416184423/http://mod.nic.in/samachar/april15-04/body.html}} * {{cite book|last=Steensgaard|first=Niels|title=The Asian Trade Revolution of the Seventeenth Century|url=https://archive.org/details/asiantraderevolu0000stee|publisher=University of Chicago Press|year=1974|language=en|url-access=registration|isbn=0-226-77139-3}} * {{Cite book|last=Junie T. Tong|year=2016|publisher=CRC Press|language=en|url=https://books.google.com/books?id=_UQGDAAAQBAJ|title=Finance and Society in 21st Century China: Chinese Culture Versus Western Markets|isbn=978-1-317-13522-7}} * {{cite book|last1=De Vries|first1=Jan|last2=Van der Woude|first2=Ad|year=1997|url=https://archive.org/details/firstmodernecono0000devr|title=The First Modern Economy: Success, Failure, and Perseverance of the Dutch Economy, 1500–1815|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|isbn=0-521-57061-1|url-access=registration}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Kategoria:Dutch East India Company|Kompania Holandeze e Indisë Lindore}} {{Wikisource|Octrooi van de VOC}} * {{cite web|title=VOC voyages|website=Online database of voyages of VOC ships|url=http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DAS/voyages|language=en}} * {{cite web|title=Atlas of Mutual Heritage|website=Online atlas of VOC and GWC settlements|url=https://www.atlasofmutualheritage.nl/en/|language=en, nl}} * {{cite web|work=vocopvarenden.nationaalarchief.nl|title=Databejsi i anëtarëve të ekuipazhit të VOC|url=http://vocopvarenden.nationaalarchief.nl/default.aspx|language=nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322115642/http://vocopvarenden.nationaalarchief.nl/default.aspx|archive-date=22 mars 2016}} * {{cite web|title=VOC Warfare|work=vocwarfare.net|language=en|url=http://vocwarfare.net}} * {{cite web|title=VOC archive from the Indonesian national archives|language=en|url=https://sejarah-nusantara.anri.go.id/foreword/|work=sejarah-nusantara.anri.go.id|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727065854/https://sejarah-nusantara.anri.go.id/foreword/|archive-date=27 korrik 2020}} [[Kategoria:Kompani holandeze]] [[Kategoria:Perandoria Koloniale Hollandeze]] [[Kategoria:Kompani të shuara]] [[Kategoria:Kolonizimi Holandez i Afrikës]] [[Kategoria:Kolonializmi Hollandez në Azi]] [[Kategoria:Kolonizimi evropian në Afrikë]] [[Kategoria:Shekulli XVII në Evropë]] [[Kategoria:Shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Shekulli XVII në Azi]] [[Kategoria:Shekulli XVIII në Azi]] [[Kategoria:Shekulli XVII në Afrikë]] [[Kategoria:Shekulli XVIII në Afrikë]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Gjeografi historike]] [[Kategoria:Gjeografi detare]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Histori ekonomike]] [[Kategoria:Historia e tregtisë ndërkombëtare]] [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] [[Kategoria:Themelime shekulli XVII]] [[Kategoria:Korporata]] [[Kategoria:Kompani shumëkombëshe]] [[Kategoria:Dekolonizim]] [[Kategoria:Historia e Holandës]] [[Kategoria:Historia e Evropës]] [[Kategoria:Themelime 1602]] [[Kategoria:Shpërbërje 1800]] [[Kategoria:Periudha e hershme moderne]] hf959bfkthxqebucd7mh33d7v26czuh 1 383374 2978532 2821726 2026-05-08T04:21:40Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Linja e Autobusit në Tiranë]] 2978532 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Linja e Autobusit në Tiranë]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2037456 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120423111139/http://www.ferlut.com/unaza.html për lidhjen http://www.ferlut.com/unaza.html. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 24 shtator 2019 01:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja e Autobusit në Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2378887 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080216081403/http://www.tirana.gov.al/common/images/Harta_3.pdf për lidhjen http://www.tirana.gov.al/common/images/Harta_3.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211108131437/http://www.shktq.org/ për lidhjen http://www.shktq.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 dhjetor 2021 08:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja e Autobusit në Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2485865 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080216081403/http://www.tirana.gov.al/common/images/Harta_3.pdf për lidhjen http://www.tirana.gov.al/common/images/Harta_3.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 tetor 2022 02:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja e Autobusit në Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2489240 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211108131437/http://www.shktq.org/ për lidhjen http://www.shktq.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 tetor 2022 15:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja e Autobusit në Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2818486 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211228053034/http://tiranabuses.com/ për lidhjen http://www.tiranabuses.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211228053034/http://tiranabuses.com/ për lidhjen http://www.tiranabuses.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 korrik 2025 17:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja e Autobusit në Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2968757 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130521014848/http://www.matinic.us/albania/furgon.php për lidhjen http://www.matinic.us/albania/furgon.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130521014848/http://www.matinic.us/albania/furgon.php për lidhjen http://www.matinic.us/albania/furgon.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 01:27 (CEST) 9rxt6gkh1pa1r4ezy1qdc3xr83583m4 1 383635 2978536 2823074 2026-05-08T04:22:58Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Jason Rothenberg]] 2978536 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jason Rothenberg]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2170189 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140321015018/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/03/20/wednesday-final-ratings-survivor-adjusted-up-no-adjustment-for-the-100/246391/ për lidhjen http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/03/20/wednesday-final-ratings-survivor-adjusted-up-no-adjustment-for-the-100/246391/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150930192610/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/23/wednesday-final-ratings-the-middle-the-goldbergs-modern-family-black-ish-adjusted-down-final-world-series-numbers/318375/ për lidhjen http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/03/20/the-100-premiere-is-the-cws-most-watched-show-in-the-time-period-since-2010/246477/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140508223837/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/08/beauty-and-the-beast-renewed-by-the-cw/261847/ për lidhjen http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/08/beauty-and-the-beast-renewed-by-the-cw/261847/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2020 12:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jason Rothenberg]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2378141 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160616153922/http://zap2it.com/2009/05/dawn-ostroff-says-gossip-girl-spin-off-could-still-get-a-spot-on-the-cw-schedule/ për lidhjen http://zap2it.com/2009/05/dawn-ostroff-says-gossip-girl-spin-off-could-still-get-a-spot-on-the-cw-schedule/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160616153726/http://zap2it.com/2009/05/the-body-politic/ për lidhjen http://zap2it.com/2009/05/the-body-politic/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2021 13:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jason Rothenberg]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2698434 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201024182052/https://ew.com/article/2009/08/04/press-tour-diary-the-cw-executive-session/ për lidhjen https://www.ew.com/article/2009/08/04/press-tour-diary-the-cw-executive-session. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 shtator 2024 14:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jason Rothenberg]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2819541 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200919003427/https://ew.com/article/2013/05/09/cw-sci-fi-shows/ për lidhjen https://www.ew.com/article/2013/05/09/cw-sci-fi-shows. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 korrik 2025 16:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jason Rothenberg]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2967065 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160511113600/http://www.ew.com/recap/the-100-season-3-premiere për lidhjen https://www.ew.com/recap/the-100-season-3-premiere. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160513104800/http://www.ew.com/article/2016/03/11/flash-vampire-diaries-supernatural-arrow-legends-100-cw-renewals për lidhjen https://www.ew.com/article/2016/03/11/flash-vampire-diaries-supernatural-arrow-legends-100-cw-renewals. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2026 10:44 (CEST) qrpytb4v2vo1cx8ohemesl2skeqyc3l 14 383867 2978378 2820642 2026-05-07T21:06:44Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978378 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Kryengritje]] [[Kategoria:Doktrina ushtarake]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] gq03o0llfvm34h1ny5hxw3hg4rgy7se 0 384719 2978397 2971910 2026-05-07T21:06:48Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978397 wikitext text/x-wiki [[Skeda:My Tho, Vietnam. A Viet Cong base camp being. In the foreground is Private First Class Raymond Rumpa, St Paul, Minnesota - NARA - 530621 edit.jpg|parapamje|Një kamp bazë i Viet Kongëve duke u djegur gjatë Luftës së Vietnamit. Një avion privat amerikan i klasit të parë (PFC) qëndron në pritje.]] '''Lufta asimetrike''' është një lloj [[Lufta|lufte]] midis palëve ndërluftuese, fuqia ushtarake relative, [[Strategjia ushtarake|strategjia]] ose taktikat e të cilave ndryshojnë ndjeshëm. Ky lloj lufte shpesh, por jo domosdoshmërisht, përfshin [[Kryengritja|kryengritës]], [[Lista e grupeve të caktuara terroriste|grupe terroriste]] ose [[Milicia|milicitë]] e [[Lëvizja e rezistencës|rezistencës]] që veprojnë brenda territorit të kontrolluar kryesisht nga forca superiore.<ref>{{Cite journal|last=Luyt|first=Brendan|date=2015-05-11|title=Debating reliable sources: writing the history of the Vietnam War on Wikipedia|url=https://doi.org/10.1108/JD-11-2013-0147|journal=Journal of Documentation|volume=71|issue=3|pages=440–455|doi=10.1108/JD-11-2013-0147|issn=0022-0418}}</ref><ref>{{Cite web|title=CONTENTdm|url=https://cgsc.contentdm.oclc.org/digital/collection/p4013coll3/id/430/rec/1|access-date=2025-08-17|website=cgsc.contentdm.oclc.org}}</ref><ref>{{Cite news|title=Asymmetry Is Strategy, Strategy Is Asymmetry|language=en-US|work=National Defense University Press|url=https://ndupress.ndu.edu/Media/News/News-Article-View/Article/577565/asymmetry-is-strategy-strategy-is-asymmetry/|access-date=2025-08-17|archive-date=5 gusht 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805020128/https://ndupress.ndu.edu/Media/News/News-Article-View/Article/577565/asymmetry-is-strategy-strategy-is-asymmetry/|url-status=dead}}</ref> Lufta asimetrike mund të përshkruajë gjithashtu një konflikt në të cilin burimet e palëve ndërluftuese janë të pabarabarta dhe, si pasojë, të dy mund të përpiqen të shfrytëzojnë dobësitë relative të njëri-tjetrit. Luftime të tilla shpesh përfshijnë luftë jokonvencionale, me palën më të dobët që përpiqet të përdorë strategjinë për të kompensuar mangësitë në sasinë ose cilësinë e forcave dhe pajisjeve të tyre. Strategji të tilla nuk mund të jenë domosdoshmërisht të militarizuara. Kjo është në kontrast me luftën simetrike, ku dy fuqi kanë fuqi ushtarake të krahasueshme, burime dhe mbështeten në taktika të ngjashme. Lufta asimetrike është një formë e luftës së parregullt - konflikte në të cilat luftëtarët armik nuk janë forca të rregullta ushtarake të shteteve-kombe. Termi përdoret shpesh për të përshkruar atë që quhet edhe luftë guerile, kryengritje, kundërkryengritje, rebelim, terrorizëm dhe kundërterrorizëm. == Shiko edhe == * [[Lufta guerile]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Strategji ushtarake]] [[Kategoria:Shkencë ushtarake]] [[Kategoria:Doktrina ushtarake]] [[Kategoria:Asimetri]] a4wyqhvjx9l6wsqlx0ewv251i8a49vw 0 384722 2978405 2971911 2026-05-07T21:06:50Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978405 wikitext text/x-wiki Një '''luftë e pashpallur''' është një [[Lufta|konflikt ushtarak]] midis dy ose më shumë kombeve pa lëshuar një [[Deklarata e luftës|deklaratë zyrtare lufte]] nga asnjëra palë. Termi ndonjëherë përdoret për të përfshirë çdo mosmarrëveshje ose konflikt të zhvilluar pa një deklaratë zyrtare. Që nga veprimi policor i Kombeve të Bashkuara në Luftën Koreane,<ref>{{Cite web|title=Page not found {{!}} Teaching American History|url=https://teachingamericanhistory.org/library/index.asp?document=594|access-date=2025-08-17|website=Teaching American History|language=en-US}}</ref> disa qeveri kanë ndjekur masa disiplinore dhe kanë kufizuar luftën duke i karakterizuar ato si diçka tjetër, siç është një veprim ushtarak ose përgjigje e armatosur. Sipas të drejtës ndërkombëtare zakonore, nuk është e nevojshme të shpallet luftë - thjesht fillimi i armiqësive është i mjaftueshëm për të bërë të qarta qëllimet luftarake.<ref>{{Cite book|url=https://casebook.icrc.org/a_to_z/glossary/declaration-war?afd_azwaf_tok=eyJraWQiOiJCMERCQzkzNTgwRTlCM0FCNzJBRUMyRDQ4RjU0MDYwRkI5Rjc2ODIzMEE5OUJDOEEyQUE0MUEwMkE0RjIzNTUzIiwiYWxnIjoiUlMyNTYifQ.eyJhdWQiOiJjYXNlYm9vay5pY3JjLm9yZyIsImV4cCI6MTc1NTQ3MTUwNywiaWF0IjoxNzU1NDcxNDk3LCJpc3MiOiJ0aWVyMS04NmQ2Y2Y2ZmZiLXRqbGhyIiwic3ViIjoiODQuMjIuMzguMTIwIiwiZGF0YSI6eyJ0eXBlIjoiaXNzdWVkIiwicmVmIjoiMjAyNTA4MTdUMjI1ODE3Wi0xODZkNmNmNmZmYnRqbGhyaEMxUFJHbW1rczAwMDAwMDA1MzAwMDAwMDAwMDNjY3oiLCJiIjoieWhnV2UzUTBRRXlDS21ZS0ZPQjRwZ09NZWh1VUhqRWpYTzJsNFJoMHAyZyIsImgiOiItN3lYNWhGM2tOc2lrVmJTbS1ySXR1UVB5ZWsydXlRRG12Umh0aDcyY1FBIn19.BFiMdn0rZAE9Ra7wlMoKt1Uju-jVTDzGgXdpDaj2bIQa_LUCpmfgKm2OhwtNrYBfeGbxUAuivf1a8dwYAbhvYEDojcDxzFWFfIQ8dxYpFL7_sAw4gGAsYnst0n6hjYZf5y5YY0Jsopy5AwMRyyuiZoVBkiILP5vMy3TZHpqDjWpfLz7XQb7ILjBS_0wW_B176RP94BnpflSbVquCccEJ00UsrKbLW7BPWmG_xLKeuP6V4__kehFZhg3DZpC1T4wTfPW_ENkSf7iGnMtpx9Vyfp4wDl1QJIWq18PZKWAaIVWMorwBcUBvNId1KUMI1MEPhG2QW885uJYiXW7TRBRiMg.WF3obl2IDtqgvMFRqVdYkD5s}}</ref> == Shtetet e Bashkuara == Ligji i Shteteve të Bashkuara nuk kërkon ndonjë format specifik për mënyrën se si do të strukturohet ose dorëzohet një deklaratë zyrtare lufte. Kushtetuta e Shteteve të Bashkuara thotë: "Kongresi do të ketë Fuqinë […] Për të shpallur Luftën, për të dhënë Letra të Shënimit dhe Hakmarrjes, dhe për të nxjerrë Rregulla në lidhje me Kapjet në Tokë dhe Ujë".<ref>{{Cite web|date=2024-04-23|title=U.S. Constitution – Article 1 Section 8 – The U.S. Constitution Online – USConstitution.net - U.S. Constitution.net|url=https://www.usconstitution.net/xconst_a1sec8-html/|access-date=2025-08-17|language=en-US|archive-date=16 gusht 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250816194444/https://www.usconstitution.net/xconst_A1Sec8-html/|url-status=dead}}</ref> Që nga shtatori 2024, Kongresi i Shteteve të Bashkuara ka shpallur zyrtarisht luftë 11 herë dhe nuk e ka bërë këtë që nga viti 1942; 6 prej këtyre ishin deklarata të Luftës së Dytë Botërore. Shtetet e Bashkuara nuk shpallën luftë gjatë përfshirjes së tyre në Vietnam, megjithëse Rezoluta e Gjirit të Tonkinit autorizoi përshkallëzimin dhe përdorimin e forcës ushtarake në Luftën e Vietnamit pa një deklaratë zyrtare lufte. Në të paktën 125 raste, një president amerikan ka përdorur forca ushtarake pa autorizim nga Kongresi. Një nga rastet më të rëndësishme ishte Lufta Koreane, ku Shtetet e Bashkuara udhëhoqën një forcë paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara për të ndaluar pushtimin e Koresë së Veriut kundër Koresë së Jugut. Konflikti rezultoi në mbi 142,000 viktima amerikane (rreth 40,000 vdekje dhe mbi 100,000 plagosje).<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1570&context=facpubs|access-date=2025-08-17|website=scholarship.law.berkeley.edu|archive-date=26 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426071815/https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1570&context=facpubs|url-status=dead}}</ref> == Rusia == Nuk është lëshuar asnjë deklaratë zyrtare lufte në Luftën Ruso-Ukrainase që është në vazhdim. Kur presidenti rus, Vladimir Putin, nisi pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës në vitin 2022, ai përdori frazën eufemiste 'operacion ushtarak special'.<ref>{{Cite web|last=Frost|first=Catherine|last2=Pullen|first2=Rebekah K.|date=2022-03-03|title=Putin’s Ukraine invasion: Do declarations of war still exist?|url=http://theconversation.com/putins-ukraine-invasion-do-declarations-of-war-still-exist-177880|access-date=2025-08-17|website=The Conversation|language=en-US}}</ref> == Shembuj të tjerë == Lufta e Ishujve Falkland midis Argjentinës dhe Mbretërisë së Bashkuar (prill-qershor 1982) nuk u shpall kurrë zyrtarisht si luftë.<ref>{{Cite web|title=A Short History of the Falklands Conflict|url=https://www.iwm.org.uk/history/a-short-history-of-the-falklands-conflict|access-date=2025-08-17|website=Imperial War Museums|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] 78s6iib9ter9ufh3h22icwydhad4e0i 14 385885 2978486 2830137 2026-05-07T21:19:01Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta kibernetike]] te [[Kategoria:Taktika lufte kibernetike]] pa lënë një ridrejtim 2830137 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Hapësira kibernetike]] [[Kategoria:Beteja dhe konflikte pa viktima]] [[Kategoria:Koha e Informacionit]] n5h5mnodgxa59637110lw2205oidwq7 14 385889 2978488 2830147 2026-05-07T21:19:10Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta kibernetike]] te [[Kategoria:Taktika lufte kibernetike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978488 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Siguria në internet]] [[Kategoria:Taktika lufte kibernetike]] [[Kategoria:Sulme kibernetike]] 6as8mxcq6o3k330hi68cgppa6naqk2y 14 385890 2978489 2830149 2026-05-07T21:19:10Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta kibernetike]] te [[Kategoria:Taktika lufte kibernetike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978489 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Siguria në internet]] [[Kategoria:Sulme sipas metodës]] [[Kategoria:Taktika lufte kibernetike]] [[Kategoria:Krim kibernetik]] 4wradqhhpzaj7lwjkjgcjs4d1wlyqjb 0 386471 2978453 2972127 2026-05-07T21:12:14Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta elektronike]] te [[Kategoria:Taktika lufte elektronike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978453 wikitext text/x-wiki '''Bllokimi i sinjaleve GNSS''', përfshirë '''bllokimin e GPS''', është një akt i mbingarkesës së marrësve të sistemeve satelitore globale të navigimit, të quajtura shkurtimisht si GNSS, me sinjale të fuqishme radioje që mbysin sinjalet e dërguara nga konstelacione satelitore si [[Sistemi i Pozicionimit Global|GPS]], GLONASS, BeiDou ose Galileo. Kjo mbingarjesë e qëllimshme, ose jo, ndikon në aftësitë e marrësit për të llogaritur me saktësi pozicionin ose kohën e saktë.<ref name="pni">{{Cite web|date=20 gusht 2024|title=Solutions to the Military GPS Jamming and Spoofing Problem|url=https://www.pnisensor.com/is-gps-jamming-and-spoofing-a-real-problem-yes/|access-date=28 dhjetor 2024|publisher=PNI Sensor|language=En}}</ref> Një bllokim i tillë mund të prishë funksionimin e pajisjeve të ndryshme që varen nga [[Sistemi i Pozicionimit Global|GPS]], si për shembull sistemet e navigimit të automjeteve apo ajror e deri te [[Bujqësia e saktë|bujqësia precize]] apo [[Rrjeti celular|rrjetet e telefonisë celulare]].<ref name="pni" /> Në aviacionin civil, bllokimi i GPS mund të ndërpresë transmetimin ADS-B. Bllokimi i GPS-it është një lloj i veçantë i ndërhyrjes GNSS . Sipas rregullave [[Bashkimi Ndërkombëtar i Telekomunikacionit|Bashkimit Ndërkombëtar të Telekomunikacionit]] (ITU), vendet janë të detyruara të eliminojnë ndërhyrjet e dëmshme përmes bllokimit të GPS-it dhe falsifikimit të GPS-it, por ITU-së i mungojnë masa efektive zbatuese.<ref name="eleven">{{Cite web|last=Ingo Baumann, Erik Pellander|title=GNSS Jamming and Spoofing under National and International Law|url=https://www.elevenjournals.com/tijdschrift/iisl/2020/4%20Application%20of%20Space%20Law%20to%20Cyber%20Activities/IISL_2020_063_004_004.pdf|access-date=28 dhjetor 2024|publisher=Eleven international publishing|language=En}}</ref> Korniza ligjore e [[Organizata Ndërkombëtare e Aviacionit Civil|ICAO-s]] nga ana tjetër kërkon që vendet të zbatojnë parandalimin dhe zbutjen e duhur të bllokimit dhe falsifikimit të GPS-it.<ref name="eleven" /> Sipas Konventës së Montrealit të ICAO-s, vendet duhet ta bëjnë të dënueshme bllokimin dhe falsifikimin e GPS-it.<ref name="eleven" /> Në Shtetet e Bashkuara, operimi, tregtimi ose shitja e çdo pajisjeje bllokuese GPS është e ndaluar nga ligji federal.<ref>{{Cite web|title=Information About GPS Jamming|url=https://www.gps.gov/spectrum/jamming/|access-date=28 dhjetor 2024|publisher=GPS.gov|language=En|archive-date=27 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241227141209/https://www.gps.gov/spectrum/jamming/|url-status=dead}}</ref> == Shkaqet == Ndërprerja e sinjaleve të GPS-it mund të ndodhë për arsye natyrore ose teknike. Fenomene si stuhitë diellore apo dështimet e pajisjeve mund të shkaktojnë humbje të përkohshme të sinjalit, të cilat zakonisht janë të parashikuara dhe nuk paraqesin rrezik serioz për aviacionin civil komercial. Megjithatë, përveç këtyre rasteve të rralla, sinjalet mund të bllokohen edhe nga burime të jashtme që transmetojnë valë radio në të njëjtat frekuenca me satelitët GPS, duke i mbingarkuar dhe shuar sinjalet e tyre të ligjshme.<ref name=":0">{{Cite web|last=Express|first=Gazeta|date=2025-09-04|title=Rusia po synon shkaktimin e hutimit dhe frikës - Si funksionon bllokimi i sinjaleve të GPS-it?|url=https://www.gazetaexpress.com/rusia-po-synon-shkaktimin-e-hutimit-dhe-frikes-si-funksionon-bllokimi-i-sinjaleve-te-gps-it/|access-date=2025-09-12|website=Gazeta Express|language=sq}}</ref> == Ndërprerja e qëllimshme == Ndërprerja e qëllimshme ndodh kur përdoren pajisje të posaçme për të transmetuar sinjale më të forta se ato të satelitëve, duke i pamundësuar pranuesit marrjen e koordinatave të sakta. Përveç bllokimit, ekziston edhe manipulimi i sinjaleve, i njohur si spoofing, që funksionon duke krijuar sinjale të rreme për të treguar vendndodhje të pasakta. Pajisje të tilla mund të jenë të lira dhe të thjeshta për t’u përdorur, por zakonisht kanë efekt vetëm në distanca të shkurtra, ndërsa sistemet ushtarake kanë fuqi më të madhe. Pavarësisht kësaj, ndërprerja e qëllimshme është e paligjshme në shumicën e vendeve dhe relativisht e lehtë për t’u zbuluar, çka e bën përdorimin e saj një rrezik për autorët.<ref name=":0" /> == Ngjarje == Bllokimi i GPS mund të përdoret nga vende të ndryshme në rastet kur kryhen stërvitje ushtarake, por sipas rekomandimeve të IATA-s, ata duhet të njohin ndikimin e dëmshëm të një bllokimi të tillë në aviacionin civil dhe të kenë kujdes maksimal. Në aviacionin civil, Eurocontrol u jep rëndësi dy pikave kryesore gjeografike të bllokimit të GPS: së pari, nga hapësira ajrore e Turqisë Lindore në Irak, Iran, Armeni (që shtrihet deri në kufirin Armeni-Azerbajxhan); së dyti, nga hapësira ajrore e Qipros Jugore drejt Egjiptit, Libanit dhe Izraelit.<ref><nowiki>https://www.eurocontrol.int/sites/default/files/2021-03/eurocontrol-sf-gnss-iata.pdf</nowiki></ref> Pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia, Rusia përdori bllokimin e GPS për të mbështetur aktivitetin e saj ushtarak dhe në një përpjekje për të ngacmuar apo frikësuar vendet e NATO-s përmes bllokimit të GPS dhe sinjaleve të navigimit. Në dhjetor 2022 dhe janar 2023, bllokimi i GPS u vu re në Poloninë veriore, Suedinë jugore, Finlandën juglindore, Estoni dhe Letoni.<ref>{{Cite web|last=Goward|first=Dana|date=2024-01-31|title=As Baltics see spike in GPS jamming, NATO must respond|url=https://breakingdefense.com/2024/01/as-baltics-see-spike-in-gps-jamming-nato-must-respond/|access-date=2025-09-12|website=Breaking Defense|language=en-US}}</ref> Në prill 2023, Rusia, për të kundërshtuar sulmet e dronëve ukrainas, vendosi bllokim e GPS në 15 nga rajonet e saj, duke përfshirë dhe rajonet që rrethojnë Moskën. == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte elektronike]] [[Kategoria:Navigim satelitor]] [[Kategoria:Rreziqe të teknologjisë]] o7l9fs2xsk52noge8v4ncg2uwtbzcjt 0 386595 2978296 2834801 2026-05-07T14:44:04Z Leutrim.P 113691 Objektivi i ridrejtimit u ndryshua nga [[Shqipëria etnike]] te [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] 2978296 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] 2eesct9bvoolr702k8zt4lr99e4vvsa 0 386596 2978297 2834802 2026-05-07T14:44:07Z Leutrim.P 113691 Objektivi i ridrejtimit u ndryshua nga [[Shqipëria etnike]] te [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] 2978297 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] 2eesct9bvoolr702k8zt4lr99e4vvsa 0 390766 2978455 2972621 2026-05-07T21:12:15Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta elektronike]] te [[Kategoria:Taktika lufte elektronike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978455 wikitext text/x-wiki Një '''puls elektromagnetik''' ('''EMP'''), i referuar edhe si një '''shqetësim elektromagnetik kalimtar''', është një shpërthim i shkurtër i energjisë [[Elektromagnetizmi|elektromagnetike]]. Origjina e një EMP mund të jetë natyrale ose artificiale, dhe mund të ndodhë si një [[Fusha elektromagnetike|fushë elektromagnetike]], si një [[Fusha elektrike|fushë elektrike]], si një [[Fusha magnetike|fushë magnetike]] ose si një [[Rryma elektrike|rrymë elektrike]] e përçuar. Ndërhyrja elektromagnetike e shkaktuar nga një EMP mund të ndërpresë komunikimet dhe të dëmtojë pajisjet elektronike. Një EMP si goditja e një rrufeje mund të dëmtojë fizikisht objekte të tilla si ndërtesat dhe avionët. Menaxhimi i efekteve të EMP është një degë e inxhinierisë së përputhshmërisë elektromagnetike (EMC). Dëmi i parë i regjistruar nga një puls elektromagnetik erdhi me stuhinë diellore të gushtit 1859, ose Ngjarja Carrington.<ref>{{Cite web|title=Access Restricted|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/9097706/Electromagnetic-pulses-in-history.html|access-date=2025-11-10|website=www.telegraph.co.uk}}</ref> Për luftën moderne, armët që japin një EMP me energji të lartë janë të dizajnuara për të ndërprerë pajisjet e komunikimit, kompjuterët e nevojshëm për të operuar avionët luftarakë modernë, ose edhe për të nxjerrë jashtë funksionit të gjithë rrjetin elektrik të një vendi të synuar.<ref>{{Cite journal|last=Weiss|first=Matthew|last2=Weiss|first2=Martin|date=2019-05-29|title=An assessment of threats to the American power grid|url=https://doi.org/10.1186/s13705-019-0199-y|journal=Energy, Sustainability and Society|volume=9|issue=1|pages=18|doi=10.1186/s13705-019-0199-y|issn=2192-0567}}</ref> == Shiko edhe == * [[Elektromagnetizmi]] == Referime == [[Kategoria:Pajtueshmëri elektromagnetike]] [[Kategoria:Rrezatim elektromagnetik]] [[Kategoria:Taktika lufte elektronike]] [[Kategoria:Armë energjetike]] [[Kategoria:Armë bërthamore]] [[Kategoria:Rrymë e pulsuar]] [[Kategoria:Lufta bërthamore]] 5ubtn05sq5u7u17020od5dncot1xbo7 2978482 2978455 2026-05-07T21:13:20Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978482 wikitext text/x-wiki Një '''puls elektromagnetik''' ('''EMP'''), i referuar edhe si një '''shqetësim elektromagnetik kalimtar''', është një shpërthim i shkurtër i energjisë [[Elektromagnetizmi|elektromagnetike]]. Origjina e një EMP mund të jetë natyrale ose artificiale, dhe mund të ndodhë si një [[Fusha elektromagnetike|fushë elektromagnetike]], si një [[Fusha elektrike|fushë elektrike]], si një [[Fusha magnetike|fushë magnetike]] ose si një [[Rryma elektrike|rrymë elektrike]] e përçuar. Ndërhyrja elektromagnetike e shkaktuar nga një EMP mund të ndërpresë komunikimet dhe të dëmtojë pajisjet elektronike. Një EMP si goditja e një rrufeje mund të dëmtojë fizikisht objekte të tilla si ndërtesat dhe avionët. Menaxhimi i efekteve të EMP është një degë e inxhinierisë së përputhshmërisë elektromagnetike (EMC). Dëmi i parë i regjistruar nga një puls elektromagnetik erdhi me stuhinë diellore të gushtit 1859, ose Ngjarja Carrington.<ref>{{Cite web|title=Access Restricted|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/9097706/Electromagnetic-pulses-in-history.html|access-date=2025-11-10|website=www.telegraph.co.uk}}</ref> Për luftën moderne, armët që japin një EMP me energji të lartë janë të dizajnuara për të ndërprerë pajisjet e komunikimit, kompjuterët e nevojshëm për të operuar avionët luftarakë modernë, ose edhe për të nxjerrë jashtë funksionit të gjithë rrjetin elektrik të një vendi të synuar.<ref>{{Cite journal|last=Weiss|first=Matthew|last2=Weiss|first2=Martin|date=2019-05-29|title=An assessment of threats to the American power grid|url=https://doi.org/10.1186/s13705-019-0199-y|journal=Energy, Sustainability and Society|volume=9|issue=1|pages=18|doi=10.1186/s13705-019-0199-y|issn=2192-0567}}</ref> == Shiko edhe == * [[Elektromagnetizmi]] == Referime == [[Kategoria:Pajtueshmëri elektromagnetike]] [[Kategoria:Rrezatim elektromagnetik]] [[Kategoria:Taktika lufte elektronike]] [[Kategoria:Armë energjetike]] [[Kategoria:Armë bërthamore]] [[Kategoria:Rrymë e pulsuar]] [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] im1p6pctw99ogicf6re1dpwvei92k5c 0 390789 2978365 2972624 2026-05-07T20:57:52Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta ajrore]] te [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978365 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Paris Air Show 2007-06-24 n25.jpg|parapamje|Municion endacak i gjeneratës së parë IAI Harpy për role SEAD.]] Një '''municion lëvizës''', i njohur edhe si '''dron vetëvrasës''', '''dron kamikaz'''<ref>{{Cite news|date=2016-04-05|title=Israeli-made kamikaze drone spotted in Nagorno-Karabakh conflict|language=en-US|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2016/04/05/israeli-made-kamikaze-drone-spotted-in-nagorno-karabakh-conflict/|access-date=2025-11-11|issn=0190-8286}}</ref> ose '''dron shpërthyes''',<ref>{{Cite web|date=2023-01-02|title=Kyiv pummelled by Putin’s exploding drones, Vitali Klitschko says|url=https://www.independent.co.uk/news/putin-kyiv-drone-strike-klitschko-b2254555.html|access-date=2025-11-11|website=The Independent|language=en}}</ref> është një [[armë]] me një [[Koka luftarake|kokë luftarake]] që zakonisht është projektuar për të lëvizur derisa të përcaktohet një objektiv, pastaj të përplaset me të. Ato mundësojnë sulme kundër objektivave të fshehur që dalin për periudha të shkurtra pa vendosur platforma me vlerë të lartë pranë zonës së synuar. Ndryshe nga shumë lloje të tjera municionesh, sulmet e tyre mund të ndryshohen në mes të misionit ose të ndërpriten. Municionet e lëvizshme janë zakonisht platforma ajrore, por përfshijnë disa automjete autonome nëndetëse me karakteristika të ngjashme. Armët e lëvizshme u shfaqën në vitet 1980 për [[Shtypja e mbrojtjes ajrore të armikut|shtypjen e rolit të mbrojtjes ajrore të armikut]] (SEAD) dhe u vendosën për SEAD nga disa forca ushtarake në vitet 1990. Në vitet 2000, ato u zhvilluan për role shtesë, nga sulmet me rreze të gjatë dhe mbështetja me zjarr deri te sistemet taktike me rreze të shkurtër që futen në një çantë shpine. == Shiko edhe == * [[Automjeti ajror luftarak pa pilot]] == Referime == [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] [[Kategoria:Municione lëvizëse]] [[Kategoria:Teknologji ushtarake]] [[Kategoria:Pajisje ushtarake ajrore]] [[Kategoria:Zhvillim i armëve]] nibxo4bs7011twzrsg7xpgpctdyojjs 1 391061 2978514 2904949 2026-05-08T04:16:35Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Izet Mexhiti]] 2978514 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Izet Mexhiti]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2004189 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090426072604/http://izeti.org/Biografia/5.html për lidhjen http://izeti.org/Biografia/5.html. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 10:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Izet Mexhiti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2729129 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240807214130/https://unt.edu.mk/sq/fakulteti-ekonomik/ për lidhjen https://unt.edu.mk/sq/fakulteti-ekonomik/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 dhjetor 2024 19:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Izet Mexhiti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2777170 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241208014420/https://www.izet.org/en/rreth-meje për lidhjen https://www.izet.org/en/rreth-meje. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 mars 2025 06:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Izet Mexhiti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2801210 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241203193407/https://www.arsenijovkov.edu.mk/ për lidhjen https://www.arsenijovkov.edu.mk/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 maj 2025 22:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Izet Mexhiti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2871756 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241204054150/https://www.moepp.gov.mk/sq për lidhjen https://www.moepp.gov.mk/sq. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 nëntor 2025 16:04 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Izet Mexhiti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2899367 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240807214131/https://www.zeflushmarku.edu.mk/ për lidhjen https://www.zeflushmarku.edu.mk/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241203210228/https://zeflushmarku.edu.mk/ për lidhjen https://zeflushmarku.edu.mk/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 shkurt 2026 19:54 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Izet Mexhiti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2966993 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240807214130/https://cair.gov.mk/ për lidhjen https://cair.gov.mk/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304130810/http://www.cair.gov.mk/index.php?id=207 për lidhjen http://www.cair.gov.mk/index.php?id=207. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2026 10:10 (CEST) kbusfk6si8dv2hmci4s2s55e89skt3y 0 391235 2978483 2972674 2026-05-07T21:13:20Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978483 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Defendants in the dock at nuremberg trials.jpg|parapamje|Pamje e të pandehurve në bankën e të akuzuarve në gjyqin e kriminelëve të luftës në Gjykatën Ndërkombëtare Ushtarake në Nuremberg, Bavari.]] '''Pasojat e Luftës së Dytë Botërore''' panë ngritjen e dy superfuqive globale, [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara]] (SHBA) dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]] (BRSS). Pasojat e [[Luftës së Dytë Botërore]] u përcaktuan gjithashtu nga kërcënimi në rritje i [[Lufta bërthamore|luftës bërthamore]], krijimi dhe zbatimi i [[Kombeve të Bashkuara]] si një organizatë ndërqeveritare dhe dekolonizimi i [[Azisë]], [[Oqeanisë]], [[Amerika Jugore|Amerikës së Jugut]] dhe [[Afrikës]] nga fuqitë evropiane dhe të [[Azia Lindore|Azisë Lindore]], më së shumti nga [[Mbretëria e Bashkuar]], [[Franca]] dhe [[Japonia]].<ref>{{Cite web|title=The End of World War II 1945|url=https://www.nationalww2museum.org/war/topics/end-world-war-ii-1945|access-date=2025-11-15|website=The National WWII Museum {{!}} New Orleans|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Consequences of World War Two - World War Two - 3rd level History Revision|url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z3vq96f/revision/4|access-date=2025-11-15|website=BBC Bitesize|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editors|first=HISTORY com|date=2009-10-29|title=World War II: Summary, Combatants & Facts|url=https://www.history.com/articles/world-war-ii-history|access-date=2025-11-15|website=HISTORY|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=MacMillan|first=Margaret|date=2009-09-11|title=Rebuilding the world after the second world war|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2009/sep/11/second-world-war-rebuilding|access-date=2025-11-15|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-11-15|title=World War II {{!}} Facts, Summary, History, Dates, Combatants, & Causes {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/event/World-War-II|access-date=2025-11-15|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=World War II: How a Global Conflict Changed the World|url=https://nmmv.org/wp-content/uploads/2025/09/MWP-Summary-of-WWII.pdf|language=sq}}</ref> Dikur aleatë gjatë Luftës së Dytë Botërore, SHBA-të dhe BRSS u bënë konkurrentë në skenën botërore dhe u angazhuan në Luftën e Ftohtë, të quajtur kështu sepse nuk rezultoi kurrë në një luftë totale të hapur dhe të deklaruar midis dy fuqive. Në vend të kësaj, ajo u karakterizua nga spiunazhi, përmbysja politike dhe luftërat me ndërmjetës. Evropa Perëndimore u rindërtua përmes Planit Amerikan Marshall, ndërsa Evropa Qendrore dhe Lindore ra nën sferën e ndikimit sovjetik dhe përfundimisht pas një "Perde të Hekurt". Evropa u nda në një Bllok Perëndimor të udhëhequr nga SHBA-të dhe një Bllok Lindor të udhëhequr nga Sovjetikët. Në nivel ndërkombëtar, aleancat me dy blloqet ndryshuan gradualisht, me disa vende që përpiqeshin të qëndronin jashtë Luftës së Ftohtë përmes Lëvizjes së të Paangazhuarve. Lufta e Ftohtë pa gjithashtu një garë armësh bërthamore midis dy superfuqive, dhe një pjesë e arsyes pse Lufta e Ftohtë nuk u bë kurrë një luftë "e nxehtë" ishte se Bashkimi Sovjetik dhe Shtetet e Bashkuara kishin mjete parandaluese bërthamore kundër njëri-tjetrit, duke çuar në një përballje të sigurt shkatërrimi të ndërsjellë. Si pasojë e luftës, Aleatët krijuan Kombet e Bashkuara, një organizatë për bashkëpunim ndërkombëtar dhe diplomaci, e ngjashme me Lidhjen e Kombeve. Anëtarët e Kombeve të Bashkuara ranë dakord të ndalonin luftërat e agresionit në një përpjekje për të shmangur një luftë të tretë botërore. Fuqitë e mëdha të shkatërruara të Evropës Perëndimore formuan Komunitetin Evropian të Qymyrit dhe Çelikut, i cili më vonë evoluoi në Komunitetin Ekonomik Evropian dhe përfundimisht në Bashkimin Evropian aktual. Kjo përpjekje filloi kryesisht si një përpjekje për të shmangur një luftë tjetër midis Gjermanisë dhe Francës përmes bashkëpunimit dhe integrimit ekonomik, dhe një tregu të përbashkët për burime të rëndësishme natyrore. Fundi i luftës hapi rrugën për dekolonizim, pasi pavarësia iu dha Indisë dhe Pakistanit (nga Mbretëria e Bashkuar), Vietnamit, Laosit, Kamboxhias, Indisë Franceze dhe Vanuatut (nga Franca), Indonezisë (nga Holanda), Filipineve (nga SHBA-ja) dhe disa kombeve arabe nga mandate specifike të dhëna shteteve evropiane nga Lidhja e Kombeve e shfuqizuar. Shteti i Izraelit u krijua gjithashtu pas shpërbërjes së Palestinës së Mandatuar të sunduar nga Britania dhe Luftës së Palestinës në vitin 1948. Kombet në Afrikën Sub-Sahariane arritën pavarësinë në vitet 1950 deri në 1970. Pas Luftës së Dytë Botërore panë rritjen e ndikimit komunist në Azinë Lindore dhe Juglindore. Republika Popullore e Kinës u themelua pasi Partia Komuniste Kineze doli fitimtare nga Lufta Civile Kineze në vitin 1949, dhe Lufta e Parë e Indokinës u zhvillua midis qeverisë së Viet Minh dhe Francës pas tërheqjes japoneze. Lufta Koreane çoi në ndarjen e Gadishullit Korean midis Veriut komunist dhe Jugut të lidhur me Perëndimin. == Shiko edhe == * [[Lufta e Dytë Botërore]] == Referime == [[Kategoria:Pasojat e Luftës së Dytë Botërore]] [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] [[Kategoria:Pasoja të luftërave]] 9t9vvqx9jgif4lccvpwslu7lpwqcnj2 1 392141 2978555 2878588 2026-05-08T05:25:09Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2978555 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Policia e Afrikës së Jugut]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2878587 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190521032329/https://www.saps.gov.za/contacts/ për lidhjen https://www.saps.gov.za/contacts/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 dhjetor 2025 00:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Policia e Afrikës së Jugut]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978554 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180612163642/https://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa për lidhjen http://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2026 07:25 (CEST) pdfeyl5qb6s1v8q7vpo1m6zfhz3m4il 14 393403 2978457 2886484 2026-05-07T21:12:45Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta detare]] te [[Kategoria:Taktika lufte detare]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978457 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Aviacion ushtarak]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] 1kdnztmwfyhi60a75fj1fhc4xynxkwy 0 393410 2978484 2973083 2026-05-07T21:13:21Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978484 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Nuclear Missile Silo (7332367192).jpg|parapamje|Raketa ICBM Titan II në Muzeun e Raketave Titan në Arizona.]] '''Shkatërrimi i garantuar reciprok''' është një [[Doktrina ushtarake|doktrinë]] e [[Strategjia ushtarake|strategjisë ushtarake]] dhe politikës së [[Siguria kombëtare|sigurisë kombëtare]] që pohon se një përdorim në shkallë të plotë i [[Arma bërthamore|armëve bërthamore]] nga një sulmues ndaj një mbrojtësi të armatosur me armë bërthamore me aftësi të goditjes së dytë do të rezultonte në asgjësimin e plotë si të sulmuesit ashtu edhe të mbrojtësit.<ref>{{Cite web|title=Nuclear Files: Key Issues: Nuclear Weapons: History: Cold War: Strategy: Mutual Assured Destruction|url=http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm|access-date=2026-01-03|website=www.nuclearfiles.org|archive-date=3 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103001128/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-weapons/history/cold-war/strategy/strategy-mutual-assured-destruction.htm|url-status=dead}}</ref> Ajo bazohet në teorinë e frenimit racional, e cila pohon se kërcënimi i përdorimit të armëve të forta kundër armikut parandalon përdorimin e të njëjtave armë nga armiku. Strategjia është një formë e ekuilibrit Nash në të cilën, pasi të jetë i armatosur, asnjëra palë nuk ka ndonjë nxitje për të filluar një konflikt ose për t'u çarmatosur. Rezultati mund të jetë një paqe bërthamore, në të cilën prania e armëve bërthamore zvogëlon rrezikun e përshkallëzimit të krizës, pasi palët do të kërkojnë të shmangin situatat që mund të çojnë në përdorimin e armëve bërthamore. Prandaj, mbështetësit e teorisë së paqes bërthamore besojnë se përhapja e kontrolluar bërthamore mund të jetë e dobishme për stabilitetin global. Kritikët argumentojnë se përhapja bërthamore rrit mundësinë e luftës bërthamore përmes përdorimit të qëllimshëm ose të paqëllimshëm të armëve bërthamore, si dhe mundësinë e rënies së materialit bërthamor në duart e aktorëve të dhunshëm jo-shtetërorë. Termi "shkatërrim i siguruar reciprokisht", i shkurtuar zakonisht si "MAD", u shpik nga Donald Brennan, një strateg që punonte në Institutin Hudson të Herman Kahn në vitin 1962. Brennan e konceptoi akronimin në mënyrë cinike, duke shkruar fjalën angleze "mad" për të argumentuar se mbajtja e armëve të afta për të shkatërruar shoqërinë ishte irracionale.<ref>{{Cite web|url=https://www.jstor.org/stable/3183553|language=sq}}</ref> == Shiko edhe == * [[Lufta bërthamore]] * [[Arma bërthamore]] == Referime == [[Kategoria:Politika të Luftës së Ftohtë]] [[Kategoria:Strategji bërthamore]] [[Kategoria:Armë bërthamore]] [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] [[Kategoria:Shprehje angleze]] [[Kategoria:Doktrina ushtarake]] 1q7y4v2vnqncwlkeozexv4qcgx375qm 14 393411 2978477 2886515 2026-05-07T21:13:19Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta bërthamore]] te [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978477 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte bërthamore]] [[Kategoria:Strategji ushtarake]] gxmqmx1b2s27c53cepk86iir3tv2hn6 14 393422 2978429 2886542 2026-05-07T21:07:20Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Lufta amfibe]]; added [[Category:Taktika lufte amfibe]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978429 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Luftanije]] [[Kategoria:Taktika lufte amfibe]] 5r246zk2yhfz2vmrwcv8792jhychyob 14 393423 2978380 2886545 2026-05-07T21:06:45Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978380 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 2978428 2978380 2026-05-07T21:07:08Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta amfibe]] te [[Kategoria:Taktika lufte amfibe]] pa lënë një ridrejtim 2978380 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] rojgaozrvsk3libficvv1yed0c18yln 0 395420 2978320 2975569 2026-05-07T15:08:44Z Leutrim.P 113691 2978320 wikitext text/x-wiki '''Ferid Berisha''' (i njohur edhe si "Komandant Shkupi") është veteran i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] dhe ish-drejtues i njësisë së atëhershme të njohur si “Tigrat e Zi”. Ai mori pjesë në [[Luftën e Kosovës]] (1998–1999) kundër [[Forcat e Armatosura të Serbisë dhe Malit të Zi|forcave serbe]] dhe më vonë është angazhuar në aktivitete përkujtimore dhe veprimtari publike në diasporë.<ref>{{Cite web|last=Telegrafi|first=Nga|title=Ferid Berisha i njohur si Komandant Shkupi, hap fondacion për veteranët e UÇK-së - Telegrafi|url=https://telegrafi.com/ferid-berisha-njohur-si-komandant-shkupi-hap-fondacion-ne-shba-per-veteranet-e-uck-se/|access-date=2026-02-14|website=telegrafi.com|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-03-08|title=Tigrat e zi- ishin tmerri i ushtrisë serbe .Ferid Berisha(Komandant Shkupi) – rrëfen momente të lavdishme si pjesëtar i kësaj njësie elitare|url=https://www.faktiditor.ch/tigrat-e-zi-ishin-tmerri-i-ushtrise-serbe-ferid-berishakomandant-shkupi-rrefen-momente-te-lavdishme-si-pjesetar-i-kesaj-njesie-elitare/|access-date=2026-02-14|website=Fakti Ditor|language=en-US}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Jeta dhe veprimtaria == Feridi ishte 31 vjeç kur u kthye nga Holanda në Kosovë, pas Sulmit në Prekaz në mars 1998. Këto zhvillime konsiderohen si moment kyç në përshkallëzimin e konfliktit në Kosovë. Berisha kishte drejtuar “Tigrat e Zi”, të përshkruar si njësi elite gjatë periudhës së luftës. == Pjesëmarrja në veprimtari ndërkombëtare == Në vitet e pasluftës, Berisha ka marrë pjesë në aktivitete përkujtimore dhe tubime në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Ai ka qenë pjesëmarrës në National Prayer Breakfast (Mëngjesin Kombëtar të Lutjeve), ku është paraqitur i veshur me uniformën e veteranit të UÇK-së. Në një deklaratë publike, ai ka theksuar se është ndier i prekur nga mirënjohja e pjesëmarrësve, të cilët e kanë falënderuar për shërbimin e tij ushtarak. Po ashtu, ai ka marrë pjesë në ngritjen e flamurit kombëtar shqiptar në Detroit, si dhe në festimet e përvjetorit të Pavarësisë së Kosovës në City Hall New York, duke i cilësuar këto si përjetime simbolike për diasporën shqiptare. == Shiko edhe == * [[Lufta e Kosovës]] == Burime == [[Kategoria:Ushtarakë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ahbpzpbpzv30zx0mvrtegd2jxsaz9km 0 398179 2978426 2973676 2026-05-07T21:06:56Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978426 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cyprian War.jpg|parapamje|Rrënojat e Sheshit Napoleon të Varshavës pas Luftës së Dytë Botërore.]] '''Lufta totale''' është një lloj [[Lufta|lufte]] që mobilizon tërësinë e burimeve kombëtare për të mbështetur [[Industria e armëve|përpjekjet e luftës]] (veçanërisht përmes prodhimit të luftës), duke zbehur vijën ndarëse midis aktiviteteve ushtarake dhe civile dhe duke legjitimuar sulmet ndaj objektivave civile si pjesë e një lufte pa kufizime për sa i përket luftëtarëve, territorit ose objektivave të përfshirë. Termi është përcaktuar si "Një luftë që është e pakufizuar në aspektin e armëve të përdorura, territorit ose luftëtarëve të përfshirë, ose objektivave të ndjekura, veçanërisht një luftë në të cilën ligjet e luftës shpërfillen".<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803105038425|language=sq}}</ref> Në mesin e shekullit të 19-të, studiuesit identifikuan atë që më vonë u njoh si luftë totale si një klasë e veçantë lufte. Në një luftë totale, diferencimi midis luftëtarëve dhe jo-luftëtarëve zvogëlohet për shkak të aftësisë së palëve kundërshtare për të konsideruar pothuajse çdo njeri, përfshirë jo-luftëtarët, si burime që përdoren në përpjekjet e luftës. == Shiko edhe == * [[Mbrojtja totale]] * [[Strategjia ushtarake]] == Referime == [[Kategoria:Luftëra sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Doktrina ushtarake]] [[Kategoria:Luftë ekonomike]] [[Kategoria:Ekonomi ushtarake]] [[Kategoria:Shkencë ushtarake]] 7ww6mvzfo55jzha0h9nx8sywh8tqsg6 2978441 2978426 2026-05-07T21:11:09Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Luftë ekonomike]] te [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978441 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cyprian War.jpg|parapamje|Rrënojat e Sheshit Napoleon të Varshavës pas Luftës së Dytë Botërore.]] '''Lufta totale''' është një lloj [[Lufta|lufte]] që mobilizon tërësinë e burimeve kombëtare për të mbështetur [[Industria e armëve|përpjekjet e luftës]] (veçanërisht përmes prodhimit të luftës), duke zbehur vijën ndarëse midis aktiviteteve ushtarake dhe civile dhe duke legjitimuar sulmet ndaj objektivave civile si pjesë e një lufte pa kufizime për sa i përket luftëtarëve, territorit ose objektivave të përfshirë. Termi është përcaktuar si "Një luftë që është e pakufizuar në aspektin e armëve të përdorura, territorit ose luftëtarëve të përfshirë, ose objektivave të ndjekura, veçanërisht një luftë në të cilën ligjet e luftës shpërfillen".<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803105038425|language=sq}}</ref> Në mesin e shekullit të 19-të, studiuesit identifikuan atë që më vonë u njoh si luftë totale si një klasë e veçantë lufte. Në një luftë totale, diferencimi midis luftëtarëve dhe jo-luftëtarëve zvogëlohet për shkak të aftësisë së palëve kundërshtare për të konsideruar pothuajse çdo njeri, përfshirë jo-luftëtarët, si burime që përdoren në përpjekjet e luftës. == Shiko edhe == * [[Mbrojtja totale]] * [[Strategjia ushtarake]] == Referime == [[Kategoria:Luftëra sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] [[Kategoria:Doktrina ushtarake]] [[Kategoria:Taktika lufte ekonomike]] [[Kategoria:Ekonomi ushtarake]] [[Kategoria:Shkencë ushtarake]] 2jcv5jncqfyr20g80i9vxwzdskw6xnm 1 398376 2978551 2969371 2026-05-08T04:25:58Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit/Arkivi 1]] 2978551 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} bahzz0bykuqod613oexoyq74yduop01 1 398596 2978553 2974224 2026-05-08T04:26:18Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Ermal Beqiri/Arkivi 1]] 2978553 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ermal Beqiri/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Neutraliteti dhe balanca në përdorimin e burimeve == Duke ndjekur diskutimet e zhvilluara, dëshiroj të paraqes qëndrimin tim lidhur me këtë rast. Është e nevojshme të ritheksohet se standardet e Wikipedia-s për Biografitë e Personave të Gjallë kërkojnë një qasje të rreptë ndaj verifikueshmërisë, neutralitetit dhe përdorimit të burimeve të pavarura e të balancuara. Në këtë kuadër, çdo devijim nga këto parime, veçanërisht kur përmbajtja mbështetet në burime të pjesshme ose të njëanshme, rrezikon të cenojë integritetin enciklopedik të artikullit dhe të krijojë një paraqitje të paplotë të subjektit. Një artikull në Wikipedia për biografi të një personi të gjallë BLP duhet të mbështetet në mënyrë strikte në burime të besueshme, të verifikueshme dhe të pavarura, të cilat ofrojnë të dhëna faktike biografike, dhe jo interpretime selektive apo narrativa mediatike të pjesshme. Parimi i neutralitetit dhe verifikueshmërisë kërkon që përmbajtja të reflektojë një pasqyrë të balancuar të jetës dhe karrierës së subjektit, pa theksim të njëanshëm të elementeve negative apo të papërfaqësuara në kontekstin e tyre të plotë. Në këtë rast, qasja e ndjekur në artikull ngre shqetësime serioze mbi mënyrën e përzgjedhjes dhe interpretimit të burimeve, pasi duket se theksi është vendosur në materiale mediatike të pjesshme, pa një balancim të mjaftueshëm me të dhëna institucionale ose burime primare të verifikueshme. Një qasje e tillë bie ndesh me standardet e Wikipedias për neutralitet dhe përfaqësim të drejtë të informacionit. Për më tepër, përdorimi i burimeve të profilit profesional dhe dokumentimeve zyrtare të karrierës, si dhe i të dhënave institucionale të lidhura me aktivitetin e subjektit, është thelbësor për ndërtimin e një artikulli të saktë dhe të verifikueshëm. Përjashtimi ose nënvlerësimi i këtyre burimeve krijon një tablo të pjesshme dhe potencialisht të shtrembëruar të subjektit. Në të njëjtën linjë, ekzistojnë burime të tjera mediatike dhe raportime relevante të cilat nuk janë marrë fare në konsideratë, gjë që ngre shqetësime mbi mungesën e përfaqësimit të plotë të burimeve dhe krijon përshtypjen e një trajtimi të njëanshëm të informacionit. Një përzgjedhje e tillë selektive e burimeve cenon parimin e neutralitetit dhe balancës. Duke u nisur nga një kërkim i shkurtër, por i mjaftueshëm për të garantuar saktësinë dhe neutralitetin e përmbajtjes, kam mundur të siguroj fakte konkrete biografike të verifikuara nga vetë profili profesional i individit dhe nga burime zyrtare të lidhura me aktivitetin e tij (website të Kompanive), madje dhe nga media ku ka patur rrëfime nga personi në fjalë. '''Më poshtë mund të gjeni disa referenca, të cilat mund të verifikohet lehtësisht nga administratorët e artikullit që janë në përputhje me standardet e përgjithshme të Wikipedia-s për neutralitetin e përmbajtjes:''' '''REFERENCA''' 1.     <nowiki>https://al.linkedin.com/in/ss-ermal-beqiri</nowiki> 2.     Soft&Solution website <nowiki>https://softsolution.al/</nowiki> 3.     https://fakti-news.com/ermal-beqiri-figure-e-rendesishme-e-sipermarrjes-teknologjike-ne-shqiperi/ 4.     <nowiki>https://lexolajmet.com/ermal-beqiri-dhe-sipermarrja-teknologjike-ne-shqiperi/</nowiki> 5.     https://biznesmenet.com/2022/09/30/ermal-beqiri-nje-aktor-i-shquar-i-sillicon-valley-t-shqiptar/ 6.     https://monitor.al/prioritet-mbetet-investimi-te-burimet-njerezore-permes-akademise-2/<nowiki/>” [[Përdoruesi:EchoOfSources|EchoOfSources]] ([[Përdoruesi diskutim:EchoOfSources|diskutimet]]) 17 prill 2026 15:47 (CEST) :Në rast se të ka ikur nga vëmendja. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 21 prill 2026 09:08 (CEST) :Po rikthehem shkurtimisht mbi sugjerimet që kam bërë më sipër për përmirësimin e këtij artikulli. Referenca janë të besueshme dhe mendoj se mund të ndihmojnë në rritjen e cilësisë dhe saktësisë së përmbajtjes. :Nëse mund t’i hidhni një sy dhe jam i gatshëm nëse do mund t'ju ndihmoja në përmirësime apo në rishikimin e të gjithë artikullit. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] @[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] [[Përdoruesi:EchoOfSources|EchoOfSources]] ([[Përdoruesi diskutim:EchoOfSources|diskutimet]]) 27 prill 2026 10:22 (CEST) == Kërkesë për koment: Neutraliteti i Artikullit "Ermal Beqiri" == Po hap një Kërkesë për Koment (RfC) për të diskutuar çështjet e neutralitetit dhe ekuilibrit në këtë artikull. Disa seksione duket se theksojnë mbulimin negativ në mënyrë disproporcionale krahasuar me kontributet e personit në fjalë, bazuar në burimet dytësore të disponueshme. Pyetja për komunitetin është: A duhet të ristrukturohet artikulli për të pasqyruar më mirë një përfaqësim të ekuilibruar si të arritjeve ashtu edhe të polemikave, kjo në përputhje me politikën NPOV të Wikipedia-s? {{rfc|content}} [[Përdoruesi:StructuralMind|StructuralMind]] ([[Përdoruesi diskutim:StructuralMind|diskutimet]]) 27 prill 2026 16:37 (CEST) 5cpbf6th2t98n1yc0qr159co416eclc 1 399285 2978552 2973631 2026-05-08T04:26:08Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Ermal Beqiri]] 2978552 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Burime të tjera, në rast se do duhen == Disa burime të tjera mbi Ermal Beqirin and co (ndjesë nëse mund të ketë ndonjë përsëritje me ato që ishin tek artikulli i grisur dhe drafti): * '''''Reporter.al''''' - 23 dhjetor 2025 - ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe rivalin e Meçes në biznes, '''Ermal Beqirin''' për organizimin e pengmarrjes së tij me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' https://www.reporter.al/2025/12/23/manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/ * '''''Reporter.al''''' - 24 dhjetor 2025 - https://www.reporter.al/2025/12/24/dosja-e-spak-fitimet-marramendese-te-kontraktoreve-te-akshi/ Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Agasit dhe Ermal Beqirit, një biznesmen tjetër fitues i prokurimeve të AKSHI-t, kompania e të cilit SOFT & SOLUTION, pati afro 18 milionë euro të ardhura dhe pothuajse 11 milionë euro fitime në vitin 2024. * '''''Reporter.al''''' - 17 shkurt 2026 - https://www.reporter.al/2026/02/17/rama-shfrytezon-prezantimin-e-kreut-te-ri-te-akshi-per-te-sulmuar-drejtesine/ ''"Ndërkohë, Ergys Agasi dhe '''Ermal Beqiri,''' të cilët akuzohet se drejtonin grupin dhe se u përfshinë në pengmarrje e afera të tjera korruptive, '''janë shpallur në kërkim.'''"'' * '''''Reporter.al''''' https://www.reporter.al/2026/02/16/precedent-i-rrezikshem-drafti-per-tenderat-e-akshi-pritet-me-kritika-ne-kuvend/ Përmendet: Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Ergys Agasit, '''Ermal Beqirit''' dhe disa personave të tjerë. * '''''Albanian Daily News (anglisht)''''' - 16 dhjetor 2025 - https://albaniandailynews.com/news/special-prosecution-conducts-raids-on-businesses-linked-to-money-laundering-case * '''''Fatoje.al''''' - 23 dhjetor 2025 - https://faktoje.al/dosja-e-akshi-4-kompani-ne-9-muaj-siguruan-tendera-ne-vleren-57-milione-euro/ thotë: ''“Nga hetimet e kryera rezulton se shtetasit Ergys Agasi, '''Ermal Beqiri,''' Mirlinda Karçanaj, Hava Delibashi, Erion Ismaili, Andis Papa, Gëzim Hoxha, si dhe persona të tjerë, në bashkëpunim me njëri-tjetrin në formën e grupit të strukturuar kriminal, kanë organizuar dhe implementuar një skemë për paracaktimin e fituesve në proçedurat e prokurimit, të kryera në Agjencinë Kombëtare të Shoqërise së lnformacionit (AKSHl), me qëllim përfitimin e paligjshëm të fondeve publike që rrjedhin nga pagesat, lidhur me kontratat publike të prokuruara”, thuhet në dosjen e Prokurorisë Speciale SPAK, të cilën Faktoje.al e disponon'' * I njëtin lajm risillet edhe nga '''''Telegrafi.com''''' - 27 dhjetor 2025 - https://telegrafi.com/en/Akshi%27s-dossier%3A-4-companies-in-9-months-secured-tenders-worth-57-million-euros/ * '''''BalkanWeb / Gazeta Shqiptare''''' - 23 dhjetor 2025 - https://www.balkanweb.com/pagesa-fiktive-per-cibuke-e-cokollata-birn-manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/#gsc.tab=0 thotë: ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe '''rivalin e Meçes në biznes''', '''Ermal Beqirin për organizimin e pengmarrjes së tij''' me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' * BalkanWeb / Gazeta Shqiptare - 14 janar 2026 '''''Do fitonin qindra milionë euro nga buxheti pa paguar asnjë taksë, aktorët e AKSHI-t pas Durana Tech Park. Nga Ermal Beqiri te Ergys Agasi, pronarë të njëjtë me kompani të reja''''' https://www.balkanweb.com/zbardhet-skema-do-fitonin-qindra-milione-euro-nga-buxheti-pa-paguar-asnje-takse-aktoret-e-akshi-t-pas-durana-tech-park-nga-ermal-beqiri-te-ergys-agasi-pronare-te-njejte-me-kompani-te-reja/#gsc.tab=0 '''''Disa burime mbi Ermal Beqirin nga Gazeta Panorama.''''' Shumë prej këtyre janë prej dhjetorit të 2025 kur dolën publikisht akuzat. Por siç shihet nga [https://www.panorama.com.al/biznesmeni-ermal-beqiri-ne-spak-i-denoncuar-si-perfitues-i-shume-tenderave-ne-aksh/ ky lajm Beqiri ishte thirrur në SPAK disa muaj më para]. Me bold kam vënë pjesën ku përmendet Ermal Beqiri. * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/lajm-i-fundit-spak-leshon-urdher-arrest-per-drejtoreshen-e-akshi-t-mirlinda-kercanaj-dhe-biznesmenin-ermal-beqiri/ thotë: "''Konkretisht për drejtoreshën e AKSHI-, Mirlinda Karçanaj, GJKKO ka caktuar masën e sigurisë “arrest shtëpie”, ndërsa '''për biznesmenin Ermal Beqiri është caktuar masa “arrest me burg”.''' Masë arresti është lëshuar edhe për Ergys Agasin.''" * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/skandali-dhe-abuzimet-ne-akshi-ergys-agasi-dhe-ermal-beqiri-kishin-ne-dore-transaksionet-brenda-dhe-jashte-vendit-gazetarja-lala-posedonin-te-dhenat-me-dosjet-hetimore-ndikonin-n/ thotë: "'''''Ndaj Ergys Agasit dhe Ermal Beqirajt rëndojnë akuzat''' e konkurrencës së paligjshme nëpërmjet dhunës, grupit të strukturuar kriminal, heqje paligjshme e lirisë, kryerje e veprave penale në kuadër të grupit të strukturuar kriminal, pastrim parash por edhe akuza të tjera."'' * Gazeta Panorama - 26 dhjetor 2025 https://www.panorama.com.al/ermal-beqiri-bleu-nje-jaht-luksoz-e-regjistroi-ne-emer-te-punonjeses-se-softsolutions-dosja-e-akshi-t-kush-eshte-xhenila-tamizi-qe-bente-trajnime-ea-solution/ thotë: ''"Nga dosja e Prokurorisë së Posaçme Anti korrupsion (SPAK) për Agjencinë Kombëtare të Shërbimit të Informacionit (AKSHI) rezulton se biznesmenit '''Ermal Beqiri''' ka blerë një jaht luksoz Predator 50 Skyfall në emër të Xhenila Tamizit." ..."Nga aktet kjo shtetase rezulton të jetë e punësuar në shoqërinë “Soft & Solutions” sh.p.k., madje në emër të saj rezulton edhe sendi i blerë nga Ermal Beqiri, mjeti lundrues Predator 50 Skyfall (jaht)."'' * Gazeta Panorama - 26 shkurt ''2026 -'' https://www.panorama.com.al/hetimet-per-dosjen-e-akshi-t-spak-therret-xhenila-tamizi-biznesmeni-ermal-beqiri-bleu-ne-emer-te-saj-nje-jaht-luksoz-kush-eshte-e-reja-punonjese-e-softsolutions/ thotë: "''SPAK ka thirrur për të dhënë deklarime shtetasen '''Xhenila Tamizi''', e identifikuar si vartëse e '''biznesmenit në arrati Ermal Beqiri.''' Mësohet se Tamizi pritet të japë sqarime mbi disa transaksione dhe pasuri të dyshuara që lidhen me Beqirin."'' [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 4 prill 2026 14:43 (CEST) ::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] sa per keto burimet shtese, po te them se nuk kane ndonje vlere. Per te vene ne dukje shquarsine mund te permenden, por per te shkruar artikullin nuk jane shume te dobishme... ::E para, pavaresisht punes kembengulese me mbledhjen e ketyre fakteve, ki parasysh se nuk po shkruan per nje gazete, por per nje enciklopedi online. Nese sipas gazetarise nevojitet qe shkrimi te shkruahet me nje gjuhe sa me veprore dhe ngjarje dhe veprime, ne nje enciklopedi shkruhet me ritem me te qete, dhe jo ka veprore. ::E dyta nuk duhet te vihen ne plan te pare skandalet dhe veprimet e tij, por ajo qe ai eshte. Psh. te karriera futesh direkt qe eshte perfshire ne skandale dhe nuk e sqaron mire rolin si sipermarres dhe pjesemarrjen e tij ne administrata te ndryshme si drejtor IT-je ne universitet, pedagog apo keshilltar politik. ::Pasi i thua keto gjera, pra ate qe ai ka qene, mund te ceket se ka pasur akuza, por shkurtimisht. Ne fund te fundit nuk eshte denuar nga nje gjykate dhe nuk mund te thuhet se eshte perfshire ne nje skandal apo tjeter. Meret gazetaria me keto. Nga ana tjeter, nuk mundet edhe per ditelindjen te citosh burime qe e akuzojne per skandale te ndryshme, po te shkruhej nje artikull me asnjanesi vertet te patemete. ::Enciklopedia nuk mund ta lidh nje person ne nje skandal kur me sqarimin perfundimtar te fakteve del psh se ai nuk eshte i perfshire. Edhe pse ti ne kete rast ke burime qe e permendin si te perfshire, madje nje gazete e quan troc hajdut, si mendon ti, ai duhet te mbetet i lidhur me skandalet, pavaresisht fakteve dhe vendimeve gjyqsore. Flas ne teori, se edhe une nuk besoj ne pafajesine e tij. Por si parim nuk mund te shkruaj nje enciklopedi per skandalet ne vazhdimesi... ::Me thene te drejten edhe pse ti mund te kesh konflik interesi, me shume konfliktin e interesit mund ta kene ata qe te kundershtojne. Psh. di qe nje persona te ndryshem ne WP shqip jane te lidhur me IT dhe nuk eshte fare cudi qe ndonje te jete i angazhuar nga drejtues institucionesh. Por tashme mendoj se nuk mund ta shkruash dot artikullin per EB nese nuk ta pranojne shumica e admineve. Madje nese arrihet pa pranimin e Leutrim.P, besoj se do ta kesh te veshtire. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 01:50 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Flladimi|Flladimi]] '''nuk kam asgjë kundër që faqja mbi të të zgjerohet edhe me kontributet e tij në fushën e IT, apo kontribute të tjera'''. Aman, mendoj se është më se legjitime që ne, atje ku kemi burime sekondare të besueshme, të raportojmë në mënyrë konçize ato dhe vetëm ato që thonë burimet sekondare, sepse ky është person publik që ka fituar dhjetra nëmos qindra miliona euro nga buxheti i shtetit Shqiptar. Po deshe mund të të jap shembuj nga Wikipedia anglisht që kjo gjë mund të bëhet dhe lejohet të bëhet (Psh unë kam krijuar një [[:en:Ermal_Beqiri|faqe mbi E.Beqiri në Wikin anglez]], dhe asnjë nuk e ka sfiduar informacionin e botuar atje.. Po ashtu asnjë nuk e ka sfiduar artikullin mbi [[Ergys Agasi|Ergys Agasin]], i akuzuar si bashkëpunëtor i Beqirit... Agasi para ca muajsh u përmend edhe nga një gazetar investigativ italian në një intervistë me kryeministrin tonë Ramën. Pra Agasi të paktën ka reputacion edhe në itali.). Pra thjesht raportimi që ai është nën hetim dhe përse është nën hetim. Për më tepër personi në fjalë siç mund ta lexosh ka qenë edhe një nga ekspertët që tha (po parafrazoj) se videoja që tregonte korrupsionin e I.Metës para shumë vitesh ishte e manipuluar, kur ekspertë ndërkombëtarë e kishin nxjerrë autentike. Pra siç e kupton, nuk është rastësi që ky person është i përfshirë në dy skandale. Një tjetër ësthë ai i Durana Tech Park, edhe ai nën hetim nga SPAK sepse dyshohet se është ngritur formalisht sa për të mos deklaruar taksat. Unë nuk kam ngritur asnjë akuzë ndaj tij, ne thjeshtë po paraqesim burime dytësore të besueshme që raportojnë akuzat që Prokuroria e posaçme ka ngritur për skandalet më të fundit, për akuzat e përfshirjes së tij në rrëmbimin e një biznesmeni tjetër dhe shumë të tjera. Sa për konfliktin e interesit. Nuk di si ta them ndryshe: por qofsha i mallkuar 100 breza nëse unë e njoh personalisht Beqirin, jam ndonjë konkurrent i tij, ose nëse kam ndonjë interes monetar nga pasyqrimi i hetimeve të SPAK këtu. Unë jam një qytetar i thjeshtë që kam kontribuar edhe më parë në Wikipedia (psh kjo llogari është krijuar në 2016), kryesisht në Wikipedian anglisht. Nga ana tjetër fakti që ai është i fushës së IT, siç e the edhe vetë, e bën probabilitetin që ndonjë nga editorët tanë këtu vërtetë të ketë njohje ose të jetë ose ketë patur shkëmbime profesionale apo monetare si nënpunës i tij. Unë vetë '''nuk''' jam i fushës së IT. Të falenderoj për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 6 prill 2026 10:40 (CEST) ::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Nuk me ke kuptuar mire! Thash se duhet te shkurtohet duke i permendur vetem siperfaqesisht skandalet qe akuzohet. WP nuk eshte gazete, as sajt lajmesh. Fakti qe ke mundur te shkruash ne anglisht, nuk do te thote se ashtu duhet. Bota as qe e njeh, realitetin shqiptar se pari. Dhe arsyet ti kam shpjeguar pse nuk mund te jete i gjere. Kur thash qe ne wikipedia ka shume IT, nuk nenkuptova tyj. Ne fakt e kisha per nje dyshimin tim... Nga ana tjeter kuptoje se une nuk kam ndonje gje ne dore... sa per votimin qe eshte hapur se kuptoj mbi cilen ceshtje dhe baze eshte bere. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 22:49 (CEST) :::::Ke në dorë të këmbngulësh që fshirja në atë mënyrë është e gabuar, që artikulli nuk mund të pengohet së krijuari, dhe se për të fshirë një artikull duhet të votohet dhe diskutohet paraprakisht dhe të ofrohen argumente sipas politikave të wikipedisë. Sikundër ke në dorë të tërheqësh vëmendjen e editorëve të tjerë rredh veprimeve abuzive të Leutrim.P në rolin e administratorit. Të flm për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 7 prill 2026 14:06 (CEST) ::::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Jam perpjekur ta bej, por pikerisht per nderhyrjen time te ajo ankesa jote per stalking, me bllokoi 1 muaj zoteria e tij, Leutrim.P. Dhe nuk kam nerva te merem me me te dhe shefin e tij, qe me kane penguar dhe luftuar shume here. Megjithate ti ke bere gabim qe e ke rikrijuar pa mare pelqimin e admineve. Nese nuk do te ishte rikrijuar mund te nderhyja me shume me argumentin e censures... pasi artikulli nuk u korrigjua por u fshi fare pa argumente te pranueshme... Ki parasysh se personi ne fjale duke dashur te me terheq ne diskutime te tjera, pas acarimit tim te meparshem, ka futur te pakten nje artikull te shkruar nga une (qe eshte mbi 100 kb) ne listen e artikujve per tu grisur. Edhe pse mund te gjendet ne disa wp analoge dhe ska te beje me aktualitetin... vetem si provokim ... [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 8 prill 2026 00:03 (CEST) == Stampa == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], stampa po shfaq 2 mosha. Po të njoftoj se me [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P atë votim] sapo e hapët ''Kutinë e Pandorës'' për krijim të artikujve linçues publikë ndaj kujtdo që ia merr mendja përdoruesit se meriton ndëshkim publik, Wikipedia mori hovin të kalojë në sistem gjyqësor e jo më enciklopedik. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 22:38 (CEST) :Për sa i përket moshës, është llogaritje e bazume mbi burimin që e ceka (thotë ''"Emri i Ermal Beqirit u bë i njohur për publikun në vitin 2021. Në atë kohë, inxhinjeri elektronik 30-vjeçar",'' që e bën të lindur afro 1991 ose 1992) meqë ditën e saktë të lindjes s'e dimë. :Për sa i përket kutisë së Pandorës, unë i shqyrtova burimet mbi të cilët po bazohet artikulli; burimet janë faktuale dhe janë krejt në rregull për nga parimet gazetareske. Artikulli n'sytë e mi nuk po konstaton kurrgja që burimet nuk po e thonë (pra [[WP:HV|nuk po bën hulumtim vetjak]]). Nëse kjo po përbën linçim, je t'u argumentu që ky nuk ka marrë pjesë në krim të organizuar dhe se kjo nuk është temë e vlefshme për një faqe në Wikipedia (t'a kujtoj që vet ti, Leutrimi, e ke kriju faqen [[Korrupsioni në Kosovë]]). :Nuk është ma ndryshe sesa me folë për [[Rezart Taçi]]n apo [[Enver Sekiraqa|Enver Sekiraqën]] (të dy persona që janë marrë me krim të organizuar). Si redaktorë nuk jemi t'u ba kurrfarë gjykimi mbi personin. Gjykimi po konstatohet nëpër burime, dhe po vendoset prej organit anti-korrupsion të Shqipërisë. Na s'jemi t'u linçu, dhe është një dallim shumë i rëndësishëm që duhet me e ba këtu. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 23:51 (CEST) ::S’ka rëndësi mënyra si vendose ta lësh datën por nuk është praktikë e zakonshme të vendosen dy data lindjeje. Mund të shkruash njërën, e nëse është gabim, mund të redaktohet më vonë. Shqyrto, por kur të vendosësh precedent për diçka, bëhu gati për një numër infinit kërkesash në të ardhmen, me argumentin e rastit të parë. Nuk po flas konkretisht, por në parim. ::Kah kam me e ditë unë a ka marrë pjesë apo jo? As mediat s’e dinë; veç transmetojnë të dhëna që u transmetohen nga të tjerët. Madje personalisht as që më intereson a ekziston apo jo ky artikull, ose a i ka 1000 faqe, sepse s’ka çka më pengon mu, sa më shumë artikuj, më mirë (pra, e kam thënë si njoftim, jo si argumentim stoik). Për mua, as ky artikull, as ai [[Ergys Agasi|tjetri]] nuk kanë ndonjë rëndësi të veçantë; thjesht po i procesoj si qindra rastet e tjera që i di edhe ti, në të cilat kemi punu muajt e fundit. Mua veç më intereson precedenti, rregulloret dhe burimet - a e shprehin apo jo. Nuk jam gjyqtar moral; nëse ka kryer krim të organizuar, le ta mbajë burgun 100 vite, ligji për atë punë ekziston, kur ka [[Padrejtësia|padrejtësi]] duhet me pasë edhe [[Drejtësia|drejtësi]].. ::Temë madje shumë e vlefshme, me rëndësi kritike, por kur mënyra e qasjes, e shkrimit dhe e artikulimit bëhet me agresion, kjo t’i rrëzon argumentet direkt; jo që s’mund të ekzistojë, por në atë formë - jo, se jo. ::Unë e kam kriju sepse, siç e di, mundohem të shkruaj për çështje me rëndësi shoqërore dhe të ngjashme, ose herë pas here edhe për tema të parëndësishme publikisht, por që nxisin mendimin kritik te lexuesi, për të ngacmuar intelektin dhe për ta futur trurin në funksion. Shpesh janë edhe tema shkencore, e jo rrallëherë shkruaj edhe për gjëra të thjeshta, për të pasuruar temat për lexuesin kur diçka mungon. Por korrupsioni në Kosovë është një temë më abstrakte dhe jo bash biografi, apo jo? ::Unë, duke e ditur që ke aftësi në një nivel të mirë, besoj se e kupton tashmë se mënyra e trajtimit të çështjes nga ana ime s’ka fare të bëjë me rastin konkret, por me mënyrën si po shkruhet dhe qasjen negative. ::Kohë më parë këtë përmbajtje e pata fshirë, sepse ka nevojë të rishkruhet, ngaqë e pata parë me të njëjtin sy siç po e shoh këtë rast (dhe se wikipedia nuk duhet të kalojë në propagandë) [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Enver_Sekiraqa&diff=2851184&oldid=2799490 1]. ::Hapa rrugë që të vendosësh ti dhe për këtë rast [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskutim%3AErgys_Agasi&diff=2939850&oldid=2939622 1] ::Najher s'ka rëndësi çka thuhet, por mënyra se si thuhet. Si pikë referimi, nëse gjen kohë të sugjeroj ti lexosh këta artikuj (ose versionin anglisht të tyre); [[Konotacioni]], [[Konteksti]], [[Qëllimi]], [[Qëndrimi]]. -- @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 07:57 (CEST) :::Për më tepër përmes votës ti respektove mendimin ndryshe të tij, kurse ai nuk po respektonte mendimin ndryshe të të tjerëve [https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:GLOBALIST_LIBERTARIAN#Info 1]. Me gjithë fjalët e mençura që u thanë [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P këtu], ai nuk reflektoi e ende në thelb thoshte, ''Po, Po, mirë, por listën që solla zbatojeni, opinioni juaj nuk ka rëndësi''. Nëse kjo s'quhet agjendë, se di si do quhej ndryshe. Në anën tënde nuk pashë gabim diçka, thjesht po mundohem të vë në pah atë që ndodhi me këto që thashë. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 09:04 (CEST) == Biografi e personit të gjallë – përmbajtje e pa verifikuar / denigruese == Po hap nje diskutim ne formen e raportimit ne lidhje me permbajtjen e ketij artikulli, pasi problemi kryesor ketu nuk eshte thjesht nje detaj i izoluar si mosha, por menyra se si jane ndertuar te dhenat biografike ne teresi. Rasti i moshes eshte shembulli me i qarte: eshte bere nje llogaritje mbi nje formulim mediatik "30-vjeçar ne vitin 2021" dhe prej aty eshte nxjerre nje vit i supozuar lindjeje. Kjo nuk perben informacion te deklaruar nga burimi, por nje perfundim te nxjerre, qe bie ndesh me parimin e verifikueshmerise dhe me ndalimin e “original research”. E njejta qasje duket se eshte ndjekur edhe ne pjese te tjera te artikullit, ku informacionet jane ndertuar mbi burime mediatike qe japin pershkrime ose narrative, dhe jo te dhena biografike te sakta dhe te konfirmuara drejtperdrejt. Keto burime mund te jene te vlefshme per kontekst lajmi, por nuk jane te mjaftueshme per te mbeshtetur fakte personale ne nje biografi. Si rezultat, artikulli ne disa pjese nuk funksionon si permbledhje neutrale enciklopedike, por me shume si nje perpunim i interpretimit te lajmeve, gje qe krijon pasaktesi dhe rrezik per keqinformim. Ne kete kontekst, nuk behet fjale per te “permiresuar” burimet apo per te shtuar referenca te tjera mbi te njejten logjike, por per te rishikuar qasjen ne themel. Te dhenat biografike qe jane te deduktuara ose te pambeshtetura drejtperdrejt duhet te hiqen, ne perputhje me politikat per biografite e personave te gjalle. Sipas politikes se Wikipedia-s per biografite e personave te gjalle (BLP), permbajtja e pambeshtetur ose e diskutueshme duhet te hiqet menjehere nese nuk mbeshtetet nga burime te besueshme dhe cilesore. Ne kete kontekst, burime te besueshme per te dhena biografike jane ato qe i deklarojne faktet drejtperdrejt, si p.sh. institucione shteterore, regjistra publike ose dokumente zyrtare. Burimet mediatike qe japin pershkrime te pergjithshme ose formulime kontekstuale nuk mund te perdoren per te nxjerre perfundime mbi te dhena personale, pasi kjo do te perbente interpretim dhe jo informacion te konfirmuar. Perndryshe, krijohet precedent qe lejon vendosjen e te dhenave personale mbi hamendesime apo interpretime, gje qe bie ndesh me standardet baze te Wikipedia-s. {{ping|Klein_Muçi}} duke qene se ke marre pjese edhe me pare ne diskutime/vleresime lidhur me kete ceshtje, do ishte me vlere nje mendim edhe ketu. {{BLP unsourced}} {{Disputed}} [[Përdoruesi:StructuralMind|StructuralMind]] ([[Përdoruesi diskutim:StructuralMind|diskutimet]]) 13 prill 2026 10:55 (CEST) :Përshëndetje, @[[Përdoruesi:StructuralMind|StructuralMind]]. 1. Rikthimi i këtij artikulli me parë të grisur disa herë është bërë pas diskutimit të gjerë dhe votimit [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P këtu]. 2. Përmbajtja lejohet të përpunohet/redaktohet tutje dhe nuk është e kufizuar në asnjë formë përveq nëse bie ndesh me rregulloret dhe praktikat e Wikipedias Shqip. Etiketime si njoftim pasi ishi pjesë e debatit për rastin; @[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 prill 2026 00:35 (CEST) :Fillimisht mirësevjen në Wikipedia! Nëse je i mendimit që artikulli po bën hulumtim vetjak, të ftoj që ta hartosh sipas mënyrës siç të duket më e përshtatshme, pra [[WP:Bëhu i guximshëm|të bëhesh i guximshëm]]. Wikipedia ndërtohet mbi shpinën e burimeve dytësore, ku mbështetemi mbi to që ta bëjnë përfundimin e fakteve. Interpretimin nuk e bëjmë ne; ne e përmbledhim në mënyrë sa më të paanshme dhe sa më enciklopedike që lexuesit të mund t'i lexojnë edhe referimet për më shumë info. Interesi ynë është tek [[WP:V|vërtetueshmëria]], dhe nëse pohimet vijnë nga kronikat e lajmeve (ose dokumentet zyrtare, hulumtimet apo çkado gjetkë) atëherë i pasqyrojmë nëse mund ta vërtetojmë që janë [[Wikipedia:Burime të besueshme|burime të besueshme]]. Pas një krehje gjerë e gjatë të burimeve, jam i mendimit që janë të paanshme, mirëpo nëse s'pajtohesh, lirisht redaktoje. :(Poashtu, nuk e di për ty, ama nuk mendoj që matematika e thjeshtë është shumë deduktim kur bëhet fjala për ditëlindjen. Jam duke i shkuar sipas parimit që enwiki përdor tek [[:en:WP:CALC]], pasi nuk ka ndonjë informatë që thotë ndryshe. Momentalisht nuk është diçka e tillë e shkruar për sqwiki.) [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 15 prill 2026 03:16 (CEST) ::Në lidhje me pjesën “pasi nuk ka ndonjë informatë që thotë ndryshe”, mendoj se kjo tashmë nuk qëndron, duke qenë se më poshtë janë sjellë burime të referuara që japin një informacion më të saktë dhe të drejtpërdrejtë për ditëlindjen '''dhe jo vetëm'''. Në këto kushte, përdorimi i deduktimit bëhet i panevojshëm, pasi kemi të bëjmë me të dhëna të verifikueshme që e zëvendësojnë atë. ::Duke ndjekur të njëjtin parim të verifikueshmërisë që përmend edhe enwiki, mendoj se duhet t’i japen përparësi burimeve të cituara qartë, në vend të llogaritjeve apo inferencave, sidomos kur këto të fundit bien ndesh me informacionin e referuar. [[Përdoruesi:StructuralMind|StructuralMind]] ([[Përdoruesi diskutim:StructuralMind|diskutimet]]) 23 prill 2026 08:55 (CEST) quqsvq4cl9gmuvt4eqkuv3w0npmm3mr 1 399396 2978540 2969354 2026-05-08T04:23:47Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Koronavirusi]] 2978540 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Koronavirusi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2252193 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200510143149/https://www.who.int/csr/don/25-october-2015-mers-korea/en/ për lidhjen http://www.who.int/csr/don/25-october-2015-mers-korea/en/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 shtator 2021 03:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Koronavirusi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2263400 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200324010733/http://www.emro.who.int/emhj-volume-19-2013/volume-19-supplement-1-coronavirus/volume-19-supplement-1-coronavirus.htm për lidhjen http://www.emro.who.int/emhj-volume-19-2013/volume-19-supplement-1-coronavirus/volume-19-supplement-1-coronavirus.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 20:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Koronavirusi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2440058 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://www.sciencemag.org/news/2020/01/wuhan-seafood-market-may-not-be-source-novel-virus-spreading-globally. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://www.popsci.com/story/health/wuhan-coronavirus-china-wet-market-wild-animal/. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://www.popsci.com/story/health/wuhan-coronavirus-china-wet-market-wild-animal/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 prill 2022 10:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Koronavirusi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2715139 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.today/20130415045936/http://talk.ictvonline.org/files/ictv_documents/m/msl/1231/download.aspx për lidhjen http://talk.ictvonline.org/files/ictv_documents/m/msl/1231/download.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 nëntor 2024 10:48 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Koronavirusi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2968281 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200125011050/https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/2019-novel-coronavirus-infection.html për lidhjen https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/2019-novel-coronavirus-infection.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2026 21:29 (CEST) j0g8u1k78dsaszovh3hx0fx6g04ghh4 1 399399 2978548 2969360 2026-05-08T04:25:26Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lista e shqiptarëve në Serbi]] 2978548 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shqiptarëve në Serbi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2783534 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190301135854/https://www.infovranjske.rs/info/fudbalski-transferi-faton-d%C5%BEemailji-pre%C5%A1ao-iz-velikog-trnovca-u-nema%C4%8Dki-majnc për lidhjen https://www.infovranjske.rs/info/fudbalski-transferi-faton-d%C5%BEemailji-pre%C5%A1ao-iz-velikog-trnovca-u-nema%C4%8Dki-majnc. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 prill 2025 02:28 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shqiptarëve në Serbi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2788138 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230218162425/https://www.fm1today.ch/sport/fcsg/fcsg-verpflichtet-struebi-und-fazliji-135495820 për lidhjen https://www.fm1today.ch/sport/fcsg/fcsg-verpflichtet-struebi-und-fazliji-135495820. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 prill 2025 11:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shqiptarëve në Serbi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2877788 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190830191044/https://www.worldfootball.net/team_performance/albanien-frauen-team/frauen-wm-quali-europa-2017-2018/ për lidhjen https://www.worldfootball.net/team_performance/albanien-frauen-team/frauen-wm-quali-europa-2017-2018/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 dhjetor 2025 20:03 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shqiptarëve në Serbi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2918763 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://bujanovac.rs/mp_staff/shaip-kamberi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 prill 2026 07:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e shqiptarëve në Serbi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2968863 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.titulli.com/futbollisti-preshevar-atdhe-nuhiu-shpreson-t%C3%AB-debutoj%C3%AB-me-kosov%C3%ABn. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 02:41 (CEST) b569e35vxhwum3y1mu2z14lc7y2u4jm 1 399402 2978550 2969369 2026-05-08T04:25:48Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] 2978550 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2918765 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.slotkapel-egmond.nl/Slotkapel-Egmond/nl-NL/historie/jan+iii+eerste+graaf+van+egmond+1438+1516.aspx. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.slotkapel-egmond.nl/Slotkapel-Egmond/nl-NL/historie/jan+iv+tweede+graaf+van+egmond+1499+1528.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 prill 2026 08:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 9 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2968878 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ për lidhjen https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 03:05 (CEST) bnd9ie18zlp4t9lqkh3b6vmfa0tp3x3 1 399466 2978520 2971098 2026-05-08T04:17:56Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lumi i Cemit]] 2978520 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lumi i Cemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2737183 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210511015738/http://sgph.geo.uni.lodz.pl/uploads/files/t7/12-Axhemi.pdf për lidhjen http://sgph.geo.uni.lodz.pl/uploads/files/t7/12-Axhemi.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191231165659/http://www.cemiriver.drupal.bildhosting.com/sites/cemiriver.me/files/field/publikacije/1.scientific_journal_albanian.pdf për lidhjen http://www.cemiriver.drupal.bildhosting.com/sites/cemiriver.me/files/field/publikacije/1.scientific_journal_albanian.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200104002757/http://www.greenhome.co.me/fajlovi/greenhome/attach_fajlovi/lat/glavne-stranice/2015/12/pdf/Studija_zastite_za_spomenik_prirode_Kanjon_Cijevne.pdf për lidhjen http://www.greenhome.co.me/fajlovi/greenhome/attach_fajlovi/lat/glavne-stranice/2015/12/pdf/Studija_zastite_za_spomenik_prirode_Kanjon_Cijevne.pdf. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.academia.edu/38161924. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 janar 2025 03:44 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lumi i Cemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2804869 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://issuu.com/regionalnivodovod/docs/waters_of_montenegro_-_volume_4. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2025 12:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lumi i Cemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2819821 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201013044916/http://www.dgt.uns.ac.rs/pannonica/papers/volume11_03.pdf për lidhjen http://www.dgt.uns.ac.rs/pannonica/papers/volume11_03.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 korrik 2025 09:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lumi i Cemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2969092 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200605054736/http://www.monstat.org/eng/page.php?id=395&pageid=57 për lidhjen https://www.monstat.org/eng/page.php?id=395&pageid=57. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 04:49 (CEST) 8dqk0naga9d1p1dx16cdlqqr4aeh5l0 14 399600 2978487 2974460 2026-05-07T21:19:10Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta kibernetike]] te [[Kategoria:Taktika lufte kibernetike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978487 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Parandalim i krimit]] [[Kategoria:Taktika lufte kibernetike]] [[Kategoria:Siguri kombëtare]] [[Kategoria:Siguri publike]] [[Kategoria:Siguri]] [[Kategoria:Mbikëqyrje]] [[Kategoria:Inxhinieri e sistemeve]] npvov0yttckae2s6v9cfxr74nv28l0d 0 399897 2978306 2976411 2026-05-07T14:55:15Z Leutrim.P 113691 2978306 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Departments in advertising agencies.jpg|parapamje|Shembull i një skeme organizative hibride funksionale.]] Një '''grafik organizativ''', i quajtur edhe '''organigram''', '''organogram''' ose '''strukturë e ndarjes organizative''' (OBS), është një [[diagram]] që tregon strukturën e një [[Organizata|organizate]] dhe marrëdhëniet dhe renditjet relative të pjesëve dhe pozicioneve/punëve të saj. Termi përdoret edhe për diagrama të ngjashme, për shembull ato që tregojnë elementët e ndryshëm të një fushe të dijes ose të një grupi gjuhësh. == Përmbledhje == Grafiku organizativ është një diagram që tregon grafikisht marrëdhënien e një zyrtari me një tjetër, ose të tjerëve, të një kompanie. Përdoret gjithashtu për të treguar marrëdhënien e një departamenti me një tjetër, ose të tjerëve, ose të një funksioni të një organizate me një tjetër, ose të tjerëve. Ky grafik është i vlefshëm në atë që mundëson vizualizimin e një organizate të plotë, me anë të pamjes që paraqet.<ref name=":0">{{Cite book |last=Haskell |first=Allan Cecil [from old catalog |url=http://archive.org/details/graphicchartsin00breagoog |title=Graphic charts in business; how to make and use them |last2=Breaznell |first2=Joseph G. |date=1922 |publisher=New York, Codex book company, inc. |others=University of California}}</ref> Grafiku organizativ i një kompanie zakonisht ilustron marrëdhëniet midis njerëzve brenda një organizate. Marrëdhënie të tilla mund të përfshijnë menaxherët me nënpunësit, drejtorët me drejtorët menaxhues, drejtorin ekzekutiv me departamente të ndryshme, e kështu me radhë. Kur një grafik organizativ rritet shumë, ai mund të ndahet në grafikë më të vegjël për departamente të veçanta brenda organizatës. Llojet e ndryshme të grafikëve organizativë përfshijnë: * Hierarkik * Matricë * E sheshtë (e njohur edhe si Horizontale) Nuk ka formë të pranuar për krijimin e grafikëve organizativë përveç vendosjes së zyrtarit kryesor, departamentit ose funksionit të parë, ose në krye të fletës, dhe të tjerëve poshtë, sipas renditjes së tyre. Titujt e zyrtarëve dhe ndonjëherë emrat e tyre janë të mbyllur në kuti ose rrathë. Vijat në përgjithësi vizatohen nga një kuti ose rreth në tjetrin për të treguar marrëdhënien e një zyrtari ose departamenti me të tjerët.<ref name=":0" /> == Historia == Inxhinieri skocezo-amerikan Daniel McCallum (1815–1878) njihet si krijuesi i grafikëve të parë organizativë të biznesit amerikan rreth vitit 1854. Ky grafik u vizatua nga George Holt Henshaw. Termi "grafik organizativ" hyri në përdorim në fillim të shekullit të njëzetë. Në vitin 1914, Brinton deklaroi se "grafikët organizativë nuk përdoren aq gjerësisht sa duhet. Meqenëse grafikët organizativë janë një shembull i shkëlqyer i ndarjes së një totali në përbërësit e tij, këtu jepen një numër shembujsh me shpresën se paraqitja e grafikëve organizativë në një formë të përshtatshme do të çojë në përdorimin e tyre më të gjerë". Në ato vite, inxhinierët industrialë promovuan përdorimin e grafikëve organizativë. Në vitet 1920, një studim zbuloi se grafikët organizativë nuk ishin ende të zakonshëm midis bizneseve të zakonshme, por ato po fillonin të gjenin rrugën e tyre në ndërmarrjet administrative dhe të biznesit.<ref>{{Cite book |last=Alexander Hamilton Institute (U.S.) |url=https://catalog.hathitrust.org/Record/102843948 |title=Organization charts.. |date=1923 |publisher=Alexander Hamilton institute |series=Modern business report ;no. 102 |location=New York, NY}}</ref> Termi "organigramë" e ka origjinën në vitet 1960. == Shiko edhe == * [[Diagrami]] == Burime == [[Kategoria:Diagrame]] [[Kategoria:Menaxhim i burimeve njerëzore]] [[Kategoria:Strukturë organizative]] bodyg6afy7kfm4q9aa2q2vd9no9ox1u 0 400064 2978223 2977326 2026-05-07T12:36:35Z Birdie 19592 2978223 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Apremont |native name=Aprmunt |commune status=Komunë |image=Vue du bourg d’Apremont (vue 2, Éduarel, 22 août 2016).jpg |caption= |image coat of arms=Blason ville fr Apremont (Vendée).svg |arrondissement=[[Qarku La Roche-sur-Yon|La Roche-sur-Yon]] |canton=[[Kantoni Challans|Challans]] |coordinates={{Coord|46.7508333333|-1.73972222222|display=title}} |INSEE=85006 |postal code=85220 |mayor=Gaëlle Champion |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Vie et Boulogne |elevation m=50 |elevation min m=2 |elevation max m=58 |area km2=30,15 |population=2108 |population date=Janar 2023 |population demonym= Apremontais |website= [https://www.apremont85.fr apremont85.fr]}} '''Apremont''' ([[Gjuha Poitevin-Saintongeais|Poitevin-Saintongeais]]: ''Aprmunt'') është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Apremont bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vendée]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Tokat e Luarës]]. Komuna ka një popullsi prej 2108 banorë dhe sipërfaqe 30,15 km², me një dendësi prej 70 banor/km². ==Popullsia== {{Historical populations | source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8643952?geo=COM-85006#tableau-POPREF_G1 Population municipale entre 1968 et 2023], INSEE</ref> | percentages = pagr | align = none |1793 |800 |1861 |1232 |1911 |1618 |1962 |1211 |1968 |1146 |1975 |1109 |1982 |1131 |1990 |1152 |1999 |1119 |2007 |1374 |2012 |1695 |2017 |1814 |2022 |2028 |2023 |2108 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-85006 INSEE] {{commonscat|Apremont (Vendée)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vendée|Apremont]] 1d4ib63v8b169bs5igfic9t5inl4sd3 4 400164 2978224 2978033 2026-05-07T12:39:02Z Arianit 106 permiresime 2978224 wikitext text/x-wiki Këto janë disa gabime të shpeshta teknike që shfaqen gjatë përkthimit përmes veglës së përkthimit (Content Translation) dhe si të rregullohen ato. ===Hapësirat te numri i referimit ose shenja e pikësimit=== [[File:Gabim me Content Translation me hapësirat në fund 01.png|thumb]] Nuk duhet të ketë hapësirë para pikës së pikësimit ose numrit të referimit. Thjeshtë vendoseni kursorin aty dhe fshijeni hapësirën. ===Parametri i gjuhës=== [[File:Mungon ose është both parametri language=.png|thumb]] Te lista e referimeve shfaqet gabimi: ''Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)''. Te referimi përkatës (nëse nuk ekziston) e shton fushën ''Language'' dhe pastaj kodin e gjuhës përkatëse, zakonisht "en" për anglisht, "de" për gjermanisht, "sq" për shqip etj. Shikojeni titullin e referimit për ta identifikuar gjuhën shpejtë, ose klikoni në lidhjen e burimit. ===Stampat që mungojnë=== Gabimet që shfaqen me të kuqe ''Stampa:...''. Me shumë gjasë stampa nuk është e përkthyer në Wikipedian shqip prandaj duhet të fshihet nga përkthimi. ===Gabimet në Infobox=== Disa elemente në infobox nuk përkthehen. Hyni në infobox dhe rregulloni ato. [[File:Gabim citimi Etiketë e pavlefshme.png|thumb]] ===Gabim citimi: Etiketë e pavlefshme=== Duhet ta fshini këtë referim dhe kopjoni te artikulli një me të njëjtin emër nga lista. ===Mungon skeda=== [[File:Gabim - Mungon skeda.png|180px|thumb]] Në tekst shfaqet emri i skedës por pa foto në këtë formë:"Skeda:..." Skeda nuk ekziston në Commons për shkak të të drejtave autoriale. Wikipedia në gjuhën burimore (ndoshta anglisht) ka rregulla të tjera nga Commons. Duhet ta fshini këtë tekst bashkë me shpjegimin e fotos që mungon. boda937q8mwkjpxvadq6tzw6kf7u2bb 0 400182 2978220 2026-05-07T12:06:18Z Birdie 19592 Faqe e re: {{kthjellim}} '''Bagé''' është një emër vendi që mund t'i referohet këtyre vendbanimeve: * [[Bagé,Rio Grande do Sul|Bagé]], * [[Bâgé-Dommartin]], * [[Bâgé-la-Ville]], * [[Bâgé-le-Châtel]], * [[Saint-André-de-Bâgé]]. 2978220 wikitext text/x-wiki {{kthjellim}} '''Bagé''' është një emër vendi që mund t'i referohet këtyre vendbanimeve: * [[Bagé,Rio Grande do Sul|Bagé]], * [[Bâgé-Dommartin]], * [[Bâgé-la-Ville]], * [[Bâgé-le-Châtel]], * [[Saint-André-de-Bâgé]]. 7r2yiug7wmyvr1i6t8xp404wcoh9ny4 0 400183 2978222 2026-05-07T12:31:17Z Birdie 19592 Faqe e re: {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin |native name=Domartin |commune status=Komunë |image=Paroisse-dommartin-.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Montdidier|Montdidier]] |canton=[[Kantoni Ailly-sur-Noye|Ailly-sur-Noye]] |coordinates={{Coord|49.8013888889|2.39194444444|display=title}} |INSEE=80246 |postal code=80440 |mayor=Martine Chanoine |term=2026-2032 |intercommunality=Communauté de communes Avre Luce Noye |elevation m= |elevati... 2978222 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin |native name=Domartin |commune status=Komunë |image=Paroisse-dommartin-.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Montdidier|Montdidier]] |canton=[[Kantoni Ailly-sur-Noye|Ailly-sur-Noye]] |coordinates={{Coord|49.8013888889|2.39194444444|display=title}} |INSEE=80246 |postal code=80440 |mayor=Martine Chanoine |term=2026-2032 |intercommunality=Communauté de communes Avre Luce Noye |elevation m= |elevation min m=32 |elevation max m=115 |area km2=6,55 |population=346 |population date=Janar 2023 |population demonym= |website= [https://www.mairie-dommartin.fr mairie-dommartin.fr] }} '''Dommartin''' ([[Gjuha pikarde|Picard]]: ''Domartin'') është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Somme]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Epërmet e Francës]]. Komuna ka një popullsi prej 346 banorë dhe sipërfaqe 6,55 km², me një dendësi prej 53 banor/km². ==Popullsia== ==Population== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/4515315?geo=COM-80246#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |276 |1861 |383 |1911 |252 |1962 |255 |1968 |281 |1975 |280 |1982 |352 |1990 |380 |1999 |387 |2005 |390 |2010 |352 |2015 |350 |2020 |346 |2023 |346 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-80246 INSEE] {{commonscat|Dommartin (Somme)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Somme|Dommartin]] ozqndk73t31pxie6rji3nvmj1mdy2x1 0 400187 2978237 2026-05-07T13:54:15Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Bashkimi kombëtar]] te [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] 2978237 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] 2eesct9bvoolr702k8zt4lr99e4vvsa 0 400189 2978244 2026-05-07T14:12:12Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Unioni politik]] 2978244 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Unioni politik]] qw0vvo7uws1bjj93pxbzsmztlnyla8g 0 400190 2978245 2026-05-07T14:12:13Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Unioni politik]] 2978245 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Unioni politik]] qw0vvo7uws1bjj93pxbzsmztlnyla8g 0 400191 2978246 2026-05-07T14:37:23Z Leutrim.P 113691 E perkthyer nga; https://en.wikipedia.org/wiki/Unification_of_Albania_and_Kosovo 2978246 wikitext text/x-wiki Bashkimi i [[Shqipërisë]] dhe [[Kosovës]] është pjesë e procesit të [[Bashkimi kombëtar shqiptar|Bashkimit kombëtar shqiptar]], i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ka qenë me të njëjtin qëllim.<ref>{{Cite web |last=Arbresh.info |date=2018-03-05 |title=Betimi i ushtarëve të UÇK-së |url=https://www.arbresh.info/lajmet/betimi-i-ushtareve-te-uck-se/ |access-date=2026-05-07 |website=Arbresh.info |language=en-US}}</ref> Ideja e bashkimit të [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Kosova|Kosovës]] është hedhur edhe para dhe pas [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës|shpalljes së pavarësisë së Kosovës]] në vitin 2008.<ref>{{Cite book |last=Wolchik |first=Sharon L. |url=https://books.google.com/books?id=BjVNJ1REkoEC&pg=PA390 |title=Central and East European Politics: From Communism to Democracy |last2=Curry |first2=Jane Leftwich |date=2011 |publisher=Bloomsbury Publishing PLC |isbn=978-0-7425-6734-4 |language=en}}</ref> Kjo ide është lidhur me konceptin e [[Shqipëria etnike|Shqipërisë]] [[Shqipëria etnike|etnike]]. Sipas vlerësimit të vitit 2021, afërsisht 97% e popullsisë së Kosovës janë [[Shqiptarët e Kosovës|shqiptarë]] etnikë.<ref>{{Cite web |title=Kosovo - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/#people-and-society |access-date=2026-05-07 |website=www.cia.gov |language=en}}</ref> Anketat tregojnë norma vazhdimisht të larta miratimi me kalimin e kohës, me shumicën në Shqipëri dhe Kosovë që favorizojnë bashkimin, duke përfshirë të dhënat e fundit nga viti 2024 që tregojnë mbështetje dërrmuese në Shqipëri dhe një shumicë të qartë në Kosovë. Pavarësisht këtij sentimenti publik, të dy qeveritë mbështesin ekzistencën e dy shteteve të pavarura dhe i japin përparësi integrimit evroatlantik. Shqipëria vazhdon të luajë një rol kyç si aleati kryesor i Kosovës, duke ofruar mbështetje thelbësore politike dhe diplomatike për konsolidimin e saj ndërkombëtar. [[Skeda:Albania-Kosovo.png|parapamje|[[Shqipëria]] (e kuqe) dhe [[Kosova]] (portokalli) në [[Evropa Juglindore|Evropën Juglindore]].]] == Historia == Perspektiva e bashkimit të Kosovës me Shqipërinë daton që nga Konferenca e Bujanit, e mbajtur midis delegatëve të partive komuniste të cilat drejtuan lëvizjet çlirimtare kombëtare shqiptare dhe jugosllave gjatë Luftës së Dytë Botërore. Bazuar në idealin e vetëvendosjes, Jugosllavia do t'ia lëshonte Kosovën Shqipërisë pas luftës sipas një rezolute të miratuar në konferencë; megjithatë, kjo rezolutë nuk u materializua. Republika Republikane e Shqipërisë dhe Republika Republikane Republikane e Jugosllavisë mbajtën marrëdhënie të ngushta në periudhën menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, gjatë së cilës Jugosllavia e joshi Shqipërinë me një ofertë për t'ia lëshuar Rajonin Autonom të Kosovës dhe Metohisë Shqipërisë në këmbim të integrimit të Shqipërisë në një Federatë të ardhshme Ballkanike. Megjithatë, ndarja Tito-Stalin e vitit 1948 i ndërpreu këto ide, duke çuar në tensione midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë.<ref>{{Cite web |title=Albania - Albanian-Yugoslav Tensions |url=https://countrystudies.us/albania/36.htm |access-date=2026-05-07 |website=countrystudies.us}}</ref> Gjatë protestave të vitit 1981 në Kosovë për autonomi më të madhe, Jugosllavia kishte frikë nga thirrjet për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë. Megjithatë, shqiptarët nuk ishin të një mendjeje. Në fillim të viteve 1990, politikanët shqiptarë ofruan deklarata kontradiktore mbi mundësinë. Aktivisti politik Ukshin Hoti, themelues i Partisë së Bashkimit Kombëtar Shqiptar, i cili u zhduk në paraburgimin e policisë serbe në vitin 1999, ishte një mbështetës i flaktë i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë. Në vitin 2001, Arben Imami, një politikan nga Partia Demokratike e Shqipërisë, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i partisë, por kjo deklaratë u kritikua brenda partisë së tij. Plani i Ahtisaarit e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës me miratimin e një identiteti shumëetnik "kosovar" në vend të "shqiptar". Megjithatë, sondazhet e Gallup nga viti 2007 zbuluan se 73% e shqiptarëve të Kosovës besonin se, në një botë ideale, shqiptarët do të jetonin të bashkuar në një vend. E njëjta mbështetje u pa në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve ishin dakord. Megjithatë, mbështetja për bashkimin ra pasi Kosova shpalli pavarësinë - mbështetja për bashkimin në Kosovë ra në 54% në vitin 2008, dhe një sondazh i mëvonshëm nga Instituti Shqiptar për Studime Ndërkombëtare nga viti 2010 tregoi se 37% e shqiptarëve të anketuar e konsideronin bashkimin e Shqipërisë me Kosovën as pozitiv dhe as negativ, ndërsa 35% e shihnin atë si negativ dhe vetëm 9% e konsideronin atë një zhvillim pozitiv. Në vitin 2017, disa politikanë kryesorë shqiptarë, si Ben Blushi, dolën në mbështetje të bashkimit. Në Kosovë, partia politike Vetëvendosje mbështet bashkimin. Përpjekjet për bashkim politik midis Shqipërisë dhe Kosovës mund të rezultojnë në konflikt diplomatik me Serbinë, e cila e konsideron Kosovën si territorin e saj de jure. Në maj 2019, Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi sugjeroi një referendum për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë, nëse procesi i ngadaltë i integrimit me Bashkimin Evropian nuk përshpejtohej. Disa, megjithatë, e panë këtë thjesht si një përpjekje të Thaçit për të "mbajtur veten në qendër të vëmendjes", pa ndonjë qëllim të vërtetë për të bashkuar dy vendet. Më herët, në vitin 2011, Ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Edmond Haxhinasto, e quajti perspektivën e bashkimit kombëtar të Shqipërisë dhe Kosovës "të dëmshme", duke argumentuar se "integrimi i shqiptarëve do të arrihet përmes integrimit në Bashkimin Evropian, kur i gjithë rajoni ynë dhe të gjitha shtetet ku jetojnë shqiptarët të jenë anëtarë të BE-së"; udhëheqësit politikë të Kosovës ishin dakord. Në shtator 2025, Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, përjashtoi një bashkim territorial të Kosovës dhe Shqipërisë, duke deklaruar se "bashkimi kombëtar do të thotë vetëm anëtarësim në Bashkimin Evropian, çdo gjë tjetër është një përrallë". Ai shtoi: "Ne jetojmë në shekullin e 21-të dhe nuk mund të mendojmë në shekullin e 21-të me formula nga shekulli i 20-të, e lëre më shekulli i 19-të ose më herët".<ref>{{Cite web |title=Kryeministri Rama: Kosova e ka të pamundur të përparojë në BE pa zgjeruar miqësitë ndërkombëtare - Shqiptarja.com |url=https://shqiptarja.com/lajm/kryeministri-rama-kosova-e-ka-te-pamundur-te-perparoje-ne-be-pa-zgjeruar-miqesite-nderkombetare |access-date=2026-05-07 |website=shqiptarja.com |language=sq}}</ref> == Opinioni publik == Para shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, mbështetja për bashkimin e Shqipërisë dhe Kosovës ishte e ulët. Sipas një sondazhi të vitit 2005, vetëm 10% e kosovarëve mbështetën një bashkim të Shqipërisë dhe Kosovës në atë kohë. Në vitin 2007, The Economist arriti në përfundimin se "shqiptarët e rinj në Kosovë kanë zhvilluar një identitet të tyren kosovar", dhe se në politikën shqiptare, një bashkim i mundshëm me Kosovën nuk shihej si një çështje e rëndësishme dhe një anëtarësim i mundshëm në BE ishte një shqetësim shumë më i rëndësishëm për shqiptarët. U vu re gjithashtu mungesa e integrimit ekonomik midis Kosovës dhe Shqipërisë - Shqipëria nuk renditej midis 10 importuesve kryesorë të Kosovës. Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, një sondazh i Balkan Insight në vitin 2010 tregoi se vetëm 29.2% e shqiptarëve të anketuar të Kosovës mbështetën një realizim të kufizuar të Shqipërisë së Madhe në formën e një bashkimi midis Shqipërisë dhe Kosovës.<ref>{{Cite web |last=Likmeta |first=Besar |date=2010-11-17 |title=Poll Reveals Support for ‘Greater Albania’ |url=https://balkaninsight.com/2010/11/17/survey-greater-albania-remains-popular/bi/all-balkan-countries/ |access-date=2026-05-07 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> Pavarësisht sondazheve që mbështesin bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, qëllimi i politikanëve shqiptarë ka qenë hyrja në NATO dhe Bashkimin Evropian, në vend të bashkimit kombëtar. Disa shqiptarë të krishterë katolikë dhe ortodoksë kanë frikë se çdo bashkim i mundshëm i zonave të Ballkanit që sjell një numër të konsiderueshëm myslimanësh në shtetin e ri mund të çojë në një "myslimanizim" në rritje të Shqipërisë.<ref>{{Cite book |last=Lesser |first=Ian O. |url=https://books.google.com/books?id=4SNB8yXsTioC&q=Albania+Islam+geopolitics&pg=PA51#v=snippet&q=Albania%20Islam%20geopolitics&f=false |title=Greece's New Geopolitics |last2=Larrabee |first2=F. Stephen |last3=Zanini |first3=Michele |last4=Vlachos |first4=Katia |date=2001-11-05 |publisher=Rand Corporation |isbn=978-0-8330-3233-1 |language=en}}</ref> Sipas një sondazhi të vitit 2019 nga Open Society Foundations që mbuloi 2,504 të anketuar në të dy vendet, 54% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit midis Shqipërisë dhe Kosovës, krahasuar me 63% të të anketuarve në Shqipëri. I njëjti sondazh zbuloi se 64% e shqiptarëve të Kosovës dhe 75% e shqiptarëve në Shqipëri ishin në favor të mbajtjes së një referendumi. Ata që kundërshtojnë bashkimin besojnë se Kosova dhe Shqipëria do të funksiononin më mirë si vende të ndara dhe se Kosova dhe Shqipëria kanë një kulturë dhe traditë të ndryshme. Kur u pyetën nëse do të ishin të gatshëm të paguanin një taksë për bashkim, 43.5% e të anketuarve në Kosovë u pajtuan, krahasuar me 29.5% në Shqipëri. Megjithatë, shumica e të anketuarve besojnë se bashkimi i Kosovës dhe Shqipërisë dhe pranimi në BE janë reciprokisht përjashtues, me vetëm 29.6% të të anketuarve në Kosovë dhe 46.5% të të anketuarve në Shqipëri që besojnë se këto dy procese nuk bien ndesh me njëri-tjetrin. Në këtë drejtim, 66.4% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës dhe 84.7% e të anketuarve shqiptarë besojnë se vendi i tyre duhet të kërkojë pranimin në Bashkimin Evropian dhe jo bashkimin kombëtar. Një artikull i vitit 2020 nga Tirana Times ngriti disa çështje që lidhen me bashkimin e mundshëm të dy vendeve. Rreth 42% e të anketuarve në Kosovë dhe 37% në Shqipëri e konsideruan pranimin në BE dhe bashkimin e dy vendeve si procese kontradiktore. Në Shqipëri, 76% e të anketuarve besonin se zhvillimi i marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Kosovës do t'u sillte dobi të dyja palëve në mënyrë të barabartë, ndërsa 59% e të anketuarve kosovarë e besonin këtë. Lidhur me bashkimin midis Shqipërisë dhe Kosovës, 63% e të anketuarve shqiptarë dhe 54% e atyre që u përgjigjën nga Kosova shprehën mbështetjen e tyre për të, por kur u pyetën nëse do ta mbështesnin ende bashkimin edhe nëse do të kërkonte një taksë, mbështetja ra në 29% në Shqipëri dhe 44% në Kosovë. Tirana Times argumenton se mbështetja relativisht më e ulët për bashkimin në Kosovë tregon "rritje të rrjedhës së të menduarit dhe identitetit të përqendruar në Kosovë gjatë dekadës së parë të shtetësisë së saj". Sipas gazetës, "sondazhi tregon qartë se, përveç pjesës së Kosovës që ishte më shumë e integruar me Jugosllavinë, tani klasa e mesme e pasluftës e Kosovës po e gjen gjithashtu më të lehtë të identifikohet me shtetin e ri të Kosovës sesa me identitetin e saj të vjetër, të lidhur me shqiptarët".<ref>{{Cite web |last=Times |first=Tirana |date=2020-01-14 |title=Kosovo-Albania future: the many ‘but-s’ that follow the idea of unification - Tirana Times |url=https://www.tiranatimes.com/kosovo-albania-relations-the-many-but-s-that-follow-the-idea-of-unification/ |access-date=2026-05-07 |language=en-US}}</ref> Një sondazh i Euronews Albania Barometer në vitin 2021 tregoi se 79.2% e shqiptarëve në Shqipëri mbështesnin bashkimin me Kosovën. Në një sondazh të shtatorit 2021 nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS) dhe Fondi Kombëtar për Demokraci, 55% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref>{{Cite web |title= |url=https://qkss.org/images/uploads/files/Barometer_2021_Kosovo_4_Eng_%282%29.pdf |language=sq}}</ref> Sipas një ankete të dhjetorit 2022 nga UBO Consulting nga Prishtina, 60% e qytetarëve të Kosovës ishin pro bashkimit.<ref>{{Cite web |title=Survey: 60% of Kosovo citizens want unification with Albania - Kosovo Online |url=https://www.kosovo-online.com/en/news/society/survey-60-kosovo-citizens-want-unification-albania-15-12-2022 |access-date=2026-05-07 |website=www.kosovo-online.com |language=en}}</ref> == Krahasim == {| class="wikitable" ! Nënndarje ! Sipërfaqja km² ! Popullsia<ref>{{cite web |title=Population on 1 January |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en |access-date=12 July 2023 |website=ec.europa.eu |publisher=Eurostat}}</ref> ! PBB (nominale)<ref name="europa1">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tec00001/default/table?lang=en |title=Gross domestic product at market prices (Current prices and per capita) |publisher=Eurostat}}</ref> |- | {{flag|Albania}} || 28,748 || 2,765,468<ref name="Albania population 2025">[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/] Albania population 2025</ref>|| €25.000 miliardë<ref name="Albania">[https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ALB] Albania gdp 2025</ref> |- | | {{flag|Kosovo}} || 10,887 || 1,577,000<ref name="Kosovo population 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo population 2025</ref>|| €10.350 miliardë<ref name="Kosovo gdp 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo gdp 2025</ref> |- | '''Gjithsej''' || '''39,635''' || '''4,342,468'''||'''€35.350 miliardë''' |} == Shih edhe == * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] == Burime == om8qtqehu4vwzq5pfdl4avbcy9r9907 2978247 2978246 2026-05-07T14:42:10Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Shqipëri etnike]]; +[[Kategoria:Historia e Shqipërisë]]; +[[Kategoria:Historia e Kosovës]]; +[[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978247 wikitext text/x-wiki Bashkimi i [[Shqipërisë]] dhe [[Kosovës]] është pjesë e procesit të [[Bashkimi kombëtar shqiptar|Bashkimit kombëtar shqiptar]], i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ka qenë me të njëjtin qëllim.<ref>{{Cite web |last=Arbresh.info |date=2018-03-05 |title=Betimi i ushtarëve të UÇK-së |url=https://www.arbresh.info/lajmet/betimi-i-ushtareve-te-uck-se/ |access-date=2026-05-07 |website=Arbresh.info |language=en-US}}</ref> Ideja e bashkimit të [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Kosova|Kosovës]] është hedhur edhe para dhe pas [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës|shpalljes së pavarësisë së Kosovës]] në vitin 2008.<ref>{{Cite book |last=Wolchik |first=Sharon L. |url=https://books.google.com/books?id=BjVNJ1REkoEC&pg=PA390 |title=Central and East European Politics: From Communism to Democracy |last2=Curry |first2=Jane Leftwich |date=2011 |publisher=Bloomsbury Publishing PLC |isbn=978-0-7425-6734-4 |language=en}}</ref> Kjo ide është lidhur me konceptin e [[Shqipëria etnike|Shqipërisë]] [[Shqipëria etnike|etnike]]. Sipas vlerësimit të vitit 2021, afërsisht 97% e popullsisë së Kosovës janë [[Shqiptarët e Kosovës|shqiptarë]] etnikë.<ref>{{Cite web |title=Kosovo - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/#people-and-society |access-date=2026-05-07 |website=www.cia.gov |language=en}}</ref> Anketat tregojnë norma vazhdimisht të larta miratimi me kalimin e kohës, me shumicën në Shqipëri dhe Kosovë që favorizojnë bashkimin, duke përfshirë të dhënat e fundit nga viti 2024 që tregojnë mbështetje dërrmuese në Shqipëri dhe një shumicë të qartë në Kosovë. Pavarësisht këtij sentimenti publik, të dy qeveritë mbështesin ekzistencën e dy shteteve të pavarura dhe i japin përparësi integrimit evroatlantik. Shqipëria vazhdon të luajë një rol kyç si aleati kryesor i Kosovës, duke ofruar mbështetje thelbësore politike dhe diplomatike për konsolidimin e saj ndërkombëtar. [[Skeda:Albania-Kosovo.png|parapamje|[[Shqipëria]] (e kuqe) dhe [[Kosova]] (portokalli) në [[Evropa Juglindore|Evropën Juglindore]].]] == Historia == Perspektiva e bashkimit të Kosovës me Shqipërinë daton që nga Konferenca e Bujanit, e mbajtur midis delegatëve të partive komuniste të cilat drejtuan lëvizjet çlirimtare kombëtare shqiptare dhe jugosllave gjatë Luftës së Dytë Botërore. Bazuar në idealin e vetëvendosjes, Jugosllavia do t'ia lëshonte Kosovën Shqipërisë pas luftës sipas një rezolute të miratuar në konferencë; megjithatë, kjo rezolutë nuk u materializua. Republika Republikane e Shqipërisë dhe Republika Republikane Republikane e Jugosllavisë mbajtën marrëdhënie të ngushta në periudhën menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, gjatë së cilës Jugosllavia e joshi Shqipërinë me një ofertë për t'ia lëshuar Rajonin Autonom të Kosovës dhe Metohisë Shqipërisë në këmbim të integrimit të Shqipërisë në një Federatë të ardhshme Ballkanike. Megjithatë, ndarja Tito-Stalin e vitit 1948 i ndërpreu këto ide, duke çuar në tensione midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë.<ref>{{Cite web |title=Albania - Albanian-Yugoslav Tensions |url=https://countrystudies.us/albania/36.htm |access-date=2026-05-07 |website=countrystudies.us}}</ref> Gjatë protestave të vitit 1981 në Kosovë për autonomi më të madhe, Jugosllavia kishte frikë nga thirrjet për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë. Megjithatë, shqiptarët nuk ishin të një mendjeje. Në fillim të viteve 1990, politikanët shqiptarë ofruan deklarata kontradiktore mbi mundësinë. Aktivisti politik Ukshin Hoti, themelues i Partisë së Bashkimit Kombëtar Shqiptar, i cili u zhduk në paraburgimin e policisë serbe në vitin 1999, ishte një mbështetës i flaktë i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë. Në vitin 2001, Arben Imami, një politikan nga Partia Demokratike e Shqipërisë, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i partisë, por kjo deklaratë u kritikua brenda partisë së tij. Plani i Ahtisaarit e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës me miratimin e një identiteti shumëetnik "kosovar" në vend të "shqiptar". Megjithatë, sondazhet e Gallup nga viti 2007 zbuluan se 73% e shqiptarëve të Kosovës besonin se, në një botë ideale, shqiptarët do të jetonin të bashkuar në një vend. E njëjta mbështetje u pa në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve ishin dakord. Megjithatë, mbështetja për bashkimin ra pasi Kosova shpalli pavarësinë - mbështetja për bashkimin në Kosovë ra në 54% në vitin 2008, dhe një sondazh i mëvonshëm nga Instituti Shqiptar për Studime Ndërkombëtare nga viti 2010 tregoi se 37% e shqiptarëve të anketuar e konsideronin bashkimin e Shqipërisë me Kosovën as pozitiv dhe as negativ, ndërsa 35% e shihnin atë si negativ dhe vetëm 9% e konsideronin atë një zhvillim pozitiv. Në vitin 2017, disa politikanë kryesorë shqiptarë, si Ben Blushi, dolën në mbështetje të bashkimit. Në Kosovë, partia politike Vetëvendosje mbështet bashkimin. Përpjekjet për bashkim politik midis Shqipërisë dhe Kosovës mund të rezultojnë në konflikt diplomatik me Serbinë, e cila e konsideron Kosovën si territorin e saj de jure. Në maj 2019, Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi sugjeroi një referendum për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë, nëse procesi i ngadaltë i integrimit me Bashkimin Evropian nuk përshpejtohej. Disa, megjithatë, e panë këtë thjesht si një përpjekje të Thaçit për të "mbajtur veten në qendër të vëmendjes", pa ndonjë qëllim të vërtetë për të bashkuar dy vendet. Më herët, në vitin 2011, Ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Edmond Haxhinasto, e quajti perspektivën e bashkimit kombëtar të Shqipërisë dhe Kosovës "të dëmshme", duke argumentuar se "integrimi i shqiptarëve do të arrihet përmes integrimit në Bashkimin Evropian, kur i gjithë rajoni ynë dhe të gjitha shtetet ku jetojnë shqiptarët të jenë anëtarë të BE-së"; udhëheqësit politikë të Kosovës ishin dakord. Në shtator 2025, Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, përjashtoi një bashkim territorial të Kosovës dhe Shqipërisë, duke deklaruar se "bashkimi kombëtar do të thotë vetëm anëtarësim në Bashkimin Evropian, çdo gjë tjetër është një përrallë". Ai shtoi: "Ne jetojmë në shekullin e 21-të dhe nuk mund të mendojmë në shekullin e 21-të me formula nga shekulli i 20-të, e lëre më shekulli i 19-të ose më herët".<ref>{{Cite web |title=Kryeministri Rama: Kosova e ka të pamundur të përparojë në BE pa zgjeruar miqësitë ndërkombëtare - Shqiptarja.com |url=https://shqiptarja.com/lajm/kryeministri-rama-kosova-e-ka-te-pamundur-te-perparoje-ne-be-pa-zgjeruar-miqesite-nderkombetare |access-date=2026-05-07 |website=shqiptarja.com |language=sq}}</ref> == Opinioni publik == Para shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, mbështetja për bashkimin e Shqipërisë dhe Kosovës ishte e ulët. Sipas një sondazhi të vitit 2005, vetëm 10% e kosovarëve mbështetën një bashkim të Shqipërisë dhe Kosovës në atë kohë. Në vitin 2007, The Economist arriti në përfundimin se "shqiptarët e rinj në Kosovë kanë zhvilluar një identitet të tyren kosovar", dhe se në politikën shqiptare, një bashkim i mundshëm me Kosovën nuk shihej si një çështje e rëndësishme dhe një anëtarësim i mundshëm në BE ishte një shqetësim shumë më i rëndësishëm për shqiptarët. U vu re gjithashtu mungesa e integrimit ekonomik midis Kosovës dhe Shqipërisë - Shqipëria nuk renditej midis 10 importuesve kryesorë të Kosovës. Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, një sondazh i Balkan Insight në vitin 2010 tregoi se vetëm 29.2% e shqiptarëve të anketuar të Kosovës mbështetën një realizim të kufizuar të Shqipërisë së Madhe në formën e një bashkimi midis Shqipërisë dhe Kosovës.<ref>{{Cite web |last=Likmeta |first=Besar |date=2010-11-17 |title=Poll Reveals Support for ‘Greater Albania’ |url=https://balkaninsight.com/2010/11/17/survey-greater-albania-remains-popular/bi/all-balkan-countries/ |access-date=2026-05-07 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> Pavarësisht sondazheve që mbështesin bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, qëllimi i politikanëve shqiptarë ka qenë hyrja në NATO dhe Bashkimin Evropian, në vend të bashkimit kombëtar. Disa shqiptarë të krishterë katolikë dhe ortodoksë kanë frikë se çdo bashkim i mundshëm i zonave të Ballkanit që sjell një numër të konsiderueshëm myslimanësh në shtetin e ri mund të çojë në një "myslimanizim" në rritje të Shqipërisë.<ref>{{Cite book |last=Lesser |first=Ian O. |url=https://books.google.com/books?id=4SNB8yXsTioC&q=Albania+Islam+geopolitics&pg=PA51#v=snippet&q=Albania%20Islam%20geopolitics&f=false |title=Greece's New Geopolitics |last2=Larrabee |first2=F. Stephen |last3=Zanini |first3=Michele |last4=Vlachos |first4=Katia |date=2001-11-05 |publisher=Rand Corporation |isbn=978-0-8330-3233-1 |language=en}}</ref> Sipas një sondazhi të vitit 2019 nga Open Society Foundations që mbuloi 2,504 të anketuar në të dy vendet, 54% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit midis Shqipërisë dhe Kosovës, krahasuar me 63% të të anketuarve në Shqipëri. I njëjti sondazh zbuloi se 64% e shqiptarëve të Kosovës dhe 75% e shqiptarëve në Shqipëri ishin në favor të mbajtjes së një referendumi. Ata që kundërshtojnë bashkimin besojnë se Kosova dhe Shqipëria do të funksiononin më mirë si vende të ndara dhe se Kosova dhe Shqipëria kanë një kulturë dhe traditë të ndryshme. Kur u pyetën nëse do të ishin të gatshëm të paguanin një taksë për bashkim, 43.5% e të anketuarve në Kosovë u pajtuan, krahasuar me 29.5% në Shqipëri. Megjithatë, shumica e të anketuarve besojnë se bashkimi i Kosovës dhe Shqipërisë dhe pranimi në BE janë reciprokisht përjashtues, me vetëm 29.6% të të anketuarve në Kosovë dhe 46.5% të të anketuarve në Shqipëri që besojnë se këto dy procese nuk bien ndesh me njëri-tjetrin. Në këtë drejtim, 66.4% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës dhe 84.7% e të anketuarve shqiptarë besojnë se vendi i tyre duhet të kërkojë pranimin në Bashkimin Evropian dhe jo bashkimin kombëtar. Një artikull i vitit 2020 nga Tirana Times ngriti disa çështje që lidhen me bashkimin e mundshëm të dy vendeve. Rreth 42% e të anketuarve në Kosovë dhe 37% në Shqipëri e konsideruan pranimin në BE dhe bashkimin e dy vendeve si procese kontradiktore. Në Shqipëri, 76% e të anketuarve besonin se zhvillimi i marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Kosovës do t'u sillte dobi të dyja palëve në mënyrë të barabartë, ndërsa 59% e të anketuarve kosovarë e besonin këtë. Lidhur me bashkimin midis Shqipërisë dhe Kosovës, 63% e të anketuarve shqiptarë dhe 54% e atyre që u përgjigjën nga Kosova shprehën mbështetjen e tyre për të, por kur u pyetën nëse do ta mbështesnin ende bashkimin edhe nëse do të kërkonte një taksë, mbështetja ra në 29% në Shqipëri dhe 44% në Kosovë. Tirana Times argumenton se mbështetja relativisht më e ulët për bashkimin në Kosovë tregon "rritje të rrjedhës së të menduarit dhe identitetit të përqendruar në Kosovë gjatë dekadës së parë të shtetësisë së saj". Sipas gazetës, "sondazhi tregon qartë se, përveç pjesës së Kosovës që ishte më shumë e integruar me Jugosllavinë, tani klasa e mesme e pasluftës e Kosovës po e gjen gjithashtu më të lehtë të identifikohet me shtetin e ri të Kosovës sesa me identitetin e saj të vjetër, të lidhur me shqiptarët".<ref>{{Cite web |last=Times |first=Tirana |date=2020-01-14 |title=Kosovo-Albania future: the many ‘but-s’ that follow the idea of unification - Tirana Times |url=https://www.tiranatimes.com/kosovo-albania-relations-the-many-but-s-that-follow-the-idea-of-unification/ |access-date=2026-05-07 |language=en-US}}</ref> Një sondazh i Euronews Albania Barometer në vitin 2021 tregoi se 79.2% e shqiptarëve në Shqipëri mbështesnin bashkimin me Kosovën. Në një sondazh të shtatorit 2021 nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS) dhe Fondi Kombëtar për Demokraci, 55% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref>{{Cite web |title= |url=https://qkss.org/images/uploads/files/Barometer_2021_Kosovo_4_Eng_%282%29.pdf |language=sq}}</ref> Sipas një ankete të dhjetorit 2022 nga UBO Consulting nga Prishtina, 60% e qytetarëve të Kosovës ishin pro bashkimit.<ref>{{Cite web |title=Survey: 60% of Kosovo citizens want unification with Albania - Kosovo Online |url=https://www.kosovo-online.com/en/news/society/survey-60-kosovo-citizens-want-unification-albania-15-12-2022 |access-date=2026-05-07 |website=www.kosovo-online.com |language=en}}</ref> == Krahasim == {| class="wikitable" ! Nënndarje ! Sipërfaqja km² ! Popullsia<ref>{{cite web |title=Population on 1 January |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en |access-date=12 July 2023 |website=ec.europa.eu |publisher=Eurostat}}</ref> ! PBB (nominale)<ref name="europa1">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tec00001/default/table?lang=en |title=Gross domestic product at market prices (Current prices and per capita) |publisher=Eurostat}}</ref> |- | {{flag|Albania}} || 28,748 || 2,765,468<ref name="Albania population 2025">[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/] Albania population 2025</ref>|| €25.000 miliardë<ref name="Albania">[https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ALB] Albania gdp 2025</ref> |- | | {{flag|Kosovo}} || 10,887 || 1,577,000<ref name="Kosovo population 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo population 2025</ref>|| €10.350 miliardë<ref name="Kosovo gdp 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo gdp 2025</ref> |- | '''Gjithsej''' || '''39,635''' || '''4,342,468'''||'''€35.350 miliardë''' |} == Shih edhe == * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] == Burime == [[Kategoria:Shqipëri etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] 1zi32udjkn7snwlyslrkww7k92sexa7 2978255 2978247 2026-05-07T14:42:58Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Shqipëri etnike]] te [[Kategoria:Shqipëria etnike]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978255 wikitext text/x-wiki Bashkimi i [[Shqipërisë]] dhe [[Kosovës]] është pjesë e procesit të [[Bashkimi kombëtar shqiptar|Bashkimit kombëtar shqiptar]], i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ka qenë me të njëjtin qëllim.<ref>{{Cite web |last=Arbresh.info |date=2018-03-05 |title=Betimi i ushtarëve të UÇK-së |url=https://www.arbresh.info/lajmet/betimi-i-ushtareve-te-uck-se/ |access-date=2026-05-07 |website=Arbresh.info |language=en-US}}</ref> Ideja e bashkimit të [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Kosova|Kosovës]] është hedhur edhe para dhe pas [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës|shpalljes së pavarësisë së Kosovës]] në vitin 2008.<ref>{{Cite book |last=Wolchik |first=Sharon L. |url=https://books.google.com/books?id=BjVNJ1REkoEC&pg=PA390 |title=Central and East European Politics: From Communism to Democracy |last2=Curry |first2=Jane Leftwich |date=2011 |publisher=Bloomsbury Publishing PLC |isbn=978-0-7425-6734-4 |language=en}}</ref> Kjo ide është lidhur me konceptin e [[Shqipëria etnike|Shqipërisë]] [[Shqipëria etnike|etnike]]. Sipas vlerësimit të vitit 2021, afërsisht 97% e popullsisë së Kosovës janë [[Shqiptarët e Kosovës|shqiptarë]] etnikë.<ref>{{Cite web |title=Kosovo - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/#people-and-society |access-date=2026-05-07 |website=www.cia.gov |language=en}}</ref> Anketat tregojnë norma vazhdimisht të larta miratimi me kalimin e kohës, me shumicën në Shqipëri dhe Kosovë që favorizojnë bashkimin, duke përfshirë të dhënat e fundit nga viti 2024 që tregojnë mbështetje dërrmuese në Shqipëri dhe një shumicë të qartë në Kosovë. Pavarësisht këtij sentimenti publik, të dy qeveritë mbështesin ekzistencën e dy shteteve të pavarura dhe i japin përparësi integrimit evroatlantik. Shqipëria vazhdon të luajë një rol kyç si aleati kryesor i Kosovës, duke ofruar mbështetje thelbësore politike dhe diplomatike për konsolidimin e saj ndërkombëtar. [[Skeda:Albania-Kosovo.png|parapamje|[[Shqipëria]] (e kuqe) dhe [[Kosova]] (portokalli) në [[Evropa Juglindore|Evropën Juglindore]].]] == Historia == Perspektiva e bashkimit të Kosovës me Shqipërinë daton që nga Konferenca e Bujanit, e mbajtur midis delegatëve të partive komuniste të cilat drejtuan lëvizjet çlirimtare kombëtare shqiptare dhe jugosllave gjatë Luftës së Dytë Botërore. Bazuar në idealin e vetëvendosjes, Jugosllavia do t'ia lëshonte Kosovën Shqipërisë pas luftës sipas një rezolute të miratuar në konferencë; megjithatë, kjo rezolutë nuk u materializua. Republika Republikane e Shqipërisë dhe Republika Republikane Republikane e Jugosllavisë mbajtën marrëdhënie të ngushta në periudhën menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, gjatë së cilës Jugosllavia e joshi Shqipërinë me një ofertë për t'ia lëshuar Rajonin Autonom të Kosovës dhe Metohisë Shqipërisë në këmbim të integrimit të Shqipërisë në një Federatë të ardhshme Ballkanike. Megjithatë, ndarja Tito-Stalin e vitit 1948 i ndërpreu këto ide, duke çuar në tensione midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë.<ref>{{Cite web |title=Albania - Albanian-Yugoslav Tensions |url=https://countrystudies.us/albania/36.htm |access-date=2026-05-07 |website=countrystudies.us}}</ref> Gjatë protestave të vitit 1981 në Kosovë për autonomi më të madhe, Jugosllavia kishte frikë nga thirrjet për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë. Megjithatë, shqiptarët nuk ishin të një mendjeje. Në fillim të viteve 1990, politikanët shqiptarë ofruan deklarata kontradiktore mbi mundësinë. Aktivisti politik Ukshin Hoti, themelues i Partisë së Bashkimit Kombëtar Shqiptar, i cili u zhduk në paraburgimin e policisë serbe në vitin 1999, ishte një mbështetës i flaktë i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë. Në vitin 2001, Arben Imami, një politikan nga Partia Demokratike e Shqipërisë, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i partisë, por kjo deklaratë u kritikua brenda partisë së tij. Plani i Ahtisaarit e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës me miratimin e një identiteti shumëetnik "kosovar" në vend të "shqiptar". Megjithatë, sondazhet e Gallup nga viti 2007 zbuluan se 73% e shqiptarëve të Kosovës besonin se, në një botë ideale, shqiptarët do të jetonin të bashkuar në një vend. E njëjta mbështetje u pa në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve ishin dakord. Megjithatë, mbështetja për bashkimin ra pasi Kosova shpalli pavarësinë - mbështetja për bashkimin në Kosovë ra në 54% në vitin 2008, dhe një sondazh i mëvonshëm nga Instituti Shqiptar për Studime Ndërkombëtare nga viti 2010 tregoi se 37% e shqiptarëve të anketuar e konsideronin bashkimin e Shqipërisë me Kosovën as pozitiv dhe as negativ, ndërsa 35% e shihnin atë si negativ dhe vetëm 9% e konsideronin atë një zhvillim pozitiv. Në vitin 2017, disa politikanë kryesorë shqiptarë, si Ben Blushi, dolën në mbështetje të bashkimit. Në Kosovë, partia politike Vetëvendosje mbështet bashkimin. Përpjekjet për bashkim politik midis Shqipërisë dhe Kosovës mund të rezultojnë në konflikt diplomatik me Serbinë, e cila e konsideron Kosovën si territorin e saj de jure. Në maj 2019, Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi sugjeroi një referendum për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë, nëse procesi i ngadaltë i integrimit me Bashkimin Evropian nuk përshpejtohej. Disa, megjithatë, e panë këtë thjesht si një përpjekje të Thaçit për të "mbajtur veten në qendër të vëmendjes", pa ndonjë qëllim të vërtetë për të bashkuar dy vendet. Më herët, në vitin 2011, Ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Edmond Haxhinasto, e quajti perspektivën e bashkimit kombëtar të Shqipërisë dhe Kosovës "të dëmshme", duke argumentuar se "integrimi i shqiptarëve do të arrihet përmes integrimit në Bashkimin Evropian, kur i gjithë rajoni ynë dhe të gjitha shtetet ku jetojnë shqiptarët të jenë anëtarë të BE-së"; udhëheqësit politikë të Kosovës ishin dakord. Në shtator 2025, Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, përjashtoi një bashkim territorial të Kosovës dhe Shqipërisë, duke deklaruar se "bashkimi kombëtar do të thotë vetëm anëtarësim në Bashkimin Evropian, çdo gjë tjetër është një përrallë". Ai shtoi: "Ne jetojmë në shekullin e 21-të dhe nuk mund të mendojmë në shekullin e 21-të me formula nga shekulli i 20-të, e lëre më shekulli i 19-të ose më herët".<ref>{{Cite web |title=Kryeministri Rama: Kosova e ka të pamundur të përparojë në BE pa zgjeruar miqësitë ndërkombëtare - Shqiptarja.com |url=https://shqiptarja.com/lajm/kryeministri-rama-kosova-e-ka-te-pamundur-te-perparoje-ne-be-pa-zgjeruar-miqesite-nderkombetare |access-date=2026-05-07 |website=shqiptarja.com |language=sq}}</ref> == Opinioni publik == Para shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, mbështetja për bashkimin e Shqipërisë dhe Kosovës ishte e ulët. Sipas një sondazhi të vitit 2005, vetëm 10% e kosovarëve mbështetën një bashkim të Shqipërisë dhe Kosovës në atë kohë. Në vitin 2007, The Economist arriti në përfundimin se "shqiptarët e rinj në Kosovë kanë zhvilluar një identitet të tyren kosovar", dhe se në politikën shqiptare, një bashkim i mundshëm me Kosovën nuk shihej si një çështje e rëndësishme dhe një anëtarësim i mundshëm në BE ishte një shqetësim shumë më i rëndësishëm për shqiptarët. U vu re gjithashtu mungesa e integrimit ekonomik midis Kosovës dhe Shqipërisë - Shqipëria nuk renditej midis 10 importuesve kryesorë të Kosovës. Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, një sondazh i Balkan Insight në vitin 2010 tregoi se vetëm 29.2% e shqiptarëve të anketuar të Kosovës mbështetën një realizim të kufizuar të Shqipërisë së Madhe në formën e një bashkimi midis Shqipërisë dhe Kosovës.<ref>{{Cite web |last=Likmeta |first=Besar |date=2010-11-17 |title=Poll Reveals Support for ‘Greater Albania’ |url=https://balkaninsight.com/2010/11/17/survey-greater-albania-remains-popular/bi/all-balkan-countries/ |access-date=2026-05-07 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> Pavarësisht sondazheve që mbështesin bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, qëllimi i politikanëve shqiptarë ka qenë hyrja në NATO dhe Bashkimin Evropian, në vend të bashkimit kombëtar. Disa shqiptarë të krishterë katolikë dhe ortodoksë kanë frikë se çdo bashkim i mundshëm i zonave të Ballkanit që sjell një numër të konsiderueshëm myslimanësh në shtetin e ri mund të çojë në një "myslimanizim" në rritje të Shqipërisë.<ref>{{Cite book |last=Lesser |first=Ian O. |url=https://books.google.com/books?id=4SNB8yXsTioC&q=Albania+Islam+geopolitics&pg=PA51#v=snippet&q=Albania%20Islam%20geopolitics&f=false |title=Greece's New Geopolitics |last2=Larrabee |first2=F. Stephen |last3=Zanini |first3=Michele |last4=Vlachos |first4=Katia |date=2001-11-05 |publisher=Rand Corporation |isbn=978-0-8330-3233-1 |language=en}}</ref> Sipas një sondazhi të vitit 2019 nga Open Society Foundations që mbuloi 2,504 të anketuar në të dy vendet, 54% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit midis Shqipërisë dhe Kosovës, krahasuar me 63% të të anketuarve në Shqipëri. I njëjti sondazh zbuloi se 64% e shqiptarëve të Kosovës dhe 75% e shqiptarëve në Shqipëri ishin në favor të mbajtjes së një referendumi. Ata që kundërshtojnë bashkimin besojnë se Kosova dhe Shqipëria do të funksiononin më mirë si vende të ndara dhe se Kosova dhe Shqipëria kanë një kulturë dhe traditë të ndryshme. Kur u pyetën nëse do të ishin të gatshëm të paguanin një taksë për bashkim, 43.5% e të anketuarve në Kosovë u pajtuan, krahasuar me 29.5% në Shqipëri. Megjithatë, shumica e të anketuarve besojnë se bashkimi i Kosovës dhe Shqipërisë dhe pranimi në BE janë reciprokisht përjashtues, me vetëm 29.6% të të anketuarve në Kosovë dhe 46.5% të të anketuarve në Shqipëri që besojnë se këto dy procese nuk bien ndesh me njëri-tjetrin. Në këtë drejtim, 66.4% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës dhe 84.7% e të anketuarve shqiptarë besojnë se vendi i tyre duhet të kërkojë pranimin në Bashkimin Evropian dhe jo bashkimin kombëtar. Një artikull i vitit 2020 nga Tirana Times ngriti disa çështje që lidhen me bashkimin e mundshëm të dy vendeve. Rreth 42% e të anketuarve në Kosovë dhe 37% në Shqipëri e konsideruan pranimin në BE dhe bashkimin e dy vendeve si procese kontradiktore. Në Shqipëri, 76% e të anketuarve besonin se zhvillimi i marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Kosovës do t'u sillte dobi të dyja palëve në mënyrë të barabartë, ndërsa 59% e të anketuarve kosovarë e besonin këtë. Lidhur me bashkimin midis Shqipërisë dhe Kosovës, 63% e të anketuarve shqiptarë dhe 54% e atyre që u përgjigjën nga Kosova shprehën mbështetjen e tyre për të, por kur u pyetën nëse do ta mbështesnin ende bashkimin edhe nëse do të kërkonte një taksë, mbështetja ra në 29% në Shqipëri dhe 44% në Kosovë. Tirana Times argumenton se mbështetja relativisht më e ulët për bashkimin në Kosovë tregon "rritje të rrjedhës së të menduarit dhe identitetit të përqendruar në Kosovë gjatë dekadës së parë të shtetësisë së saj". Sipas gazetës, "sondazhi tregon qartë se, përveç pjesës së Kosovës që ishte më shumë e integruar me Jugosllavinë, tani klasa e mesme e pasluftës e Kosovës po e gjen gjithashtu më të lehtë të identifikohet me shtetin e ri të Kosovës sesa me identitetin e saj të vjetër, të lidhur me shqiptarët".<ref>{{Cite web |last=Times |first=Tirana |date=2020-01-14 |title=Kosovo-Albania future: the many ‘but-s’ that follow the idea of unification - Tirana Times |url=https://www.tiranatimes.com/kosovo-albania-relations-the-many-but-s-that-follow-the-idea-of-unification/ |access-date=2026-05-07 |language=en-US}}</ref> Një sondazh i Euronews Albania Barometer në vitin 2021 tregoi se 79.2% e shqiptarëve në Shqipëri mbështesnin bashkimin me Kosovën. Në një sondazh të shtatorit 2021 nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS) dhe Fondi Kombëtar për Demokraci, 55% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref>{{Cite web |title= |url=https://qkss.org/images/uploads/files/Barometer_2021_Kosovo_4_Eng_%282%29.pdf |language=sq}}</ref> Sipas një ankete të dhjetorit 2022 nga UBO Consulting nga Prishtina, 60% e qytetarëve të Kosovës ishin pro bashkimit.<ref>{{Cite web |title=Survey: 60% of Kosovo citizens want unification with Albania - Kosovo Online |url=https://www.kosovo-online.com/en/news/society/survey-60-kosovo-citizens-want-unification-albania-15-12-2022 |access-date=2026-05-07 |website=www.kosovo-online.com |language=en}}</ref> == Krahasim == {| class="wikitable" ! Nënndarje ! Sipërfaqja km² ! Popullsia<ref>{{cite web |title=Population on 1 January |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en |access-date=12 July 2023 |website=ec.europa.eu |publisher=Eurostat}}</ref> ! PBB (nominale)<ref name="europa1">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tec00001/default/table?lang=en |title=Gross domestic product at market prices (Current prices and per capita) |publisher=Eurostat}}</ref> |- | {{flag|Albania}} || 28,748 || 2,765,468<ref name="Albania population 2025">[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/] Albania population 2025</ref>|| €25.000 miliardë<ref name="Albania">[https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ALB] Albania gdp 2025</ref> |- | | {{flag|Kosovo}} || 10,887 || 1,577,000<ref name="Kosovo population 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo population 2025</ref>|| €10.350 miliardë<ref name="Kosovo gdp 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo gdp 2025</ref> |- | '''Gjithsej''' || '''39,635''' || '''4,342,468'''||'''€35.350 miliardë''' |} == Shih edhe == * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] == Burime == [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] hzfimwa8p5w02c37cekyigl9uf7tsic 2978317 2978255 2026-05-07T15:01:41Z Leutrim.P 113691 /* Burime */ 2978317 wikitext text/x-wiki Bashkimi i [[Shqipërisë]] dhe [[Kosovës]] është pjesë e procesit të [[Bashkimi kombëtar shqiptar|Bashkimit kombëtar shqiptar]], i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ka qenë me të njëjtin qëllim.<ref>{{Cite web |last=Arbresh.info |date=2018-03-05 |title=Betimi i ushtarëve të UÇK-së |url=https://www.arbresh.info/lajmet/betimi-i-ushtareve-te-uck-se/ |access-date=2026-05-07 |website=Arbresh.info |language=en-US}}</ref> Ideja e bashkimit të [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Kosova|Kosovës]] është hedhur edhe para dhe pas [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës|shpalljes së pavarësisë së Kosovës]] në vitin 2008.<ref>{{Cite book |last=Wolchik |first=Sharon L. |url=https://books.google.com/books?id=BjVNJ1REkoEC&pg=PA390 |title=Central and East European Politics: From Communism to Democracy |last2=Curry |first2=Jane Leftwich |date=2011 |publisher=Bloomsbury Publishing PLC |isbn=978-0-7425-6734-4 |language=en}}</ref> Kjo ide është lidhur me konceptin e [[Shqipëria etnike|Shqipërisë]] [[Shqipëria etnike|etnike]]. Sipas vlerësimit të vitit 2021, afërsisht 97% e popullsisë së Kosovës janë [[Shqiptarët e Kosovës|shqiptarë]] etnikë.<ref>{{Cite web |title=Kosovo - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/#people-and-society |access-date=2026-05-07 |website=www.cia.gov |language=en}}</ref> Anketat tregojnë norma vazhdimisht të larta miratimi me kalimin e kohës, me shumicën në Shqipëri dhe Kosovë që favorizojnë bashkimin, duke përfshirë të dhënat e fundit nga viti 2024 që tregojnë mbështetje dërrmuese në Shqipëri dhe një shumicë të qartë në Kosovë. Pavarësisht këtij sentimenti publik, të dy qeveritë mbështesin ekzistencën e dy shteteve të pavarura dhe i japin përparësi integrimit evroatlantik. Shqipëria vazhdon të luajë një rol kyç si aleati kryesor i Kosovës, duke ofruar mbështetje thelbësore politike dhe diplomatike për konsolidimin e saj ndërkombëtar. [[Skeda:Albania-Kosovo.png|parapamje|[[Shqipëria]] (e kuqe) dhe [[Kosova]] (portokalli) në [[Evropa Juglindore|Evropën Juglindore]].]] == Historia == Perspektiva e bashkimit të Kosovës me Shqipërinë daton që nga Konferenca e Bujanit, e mbajtur midis delegatëve të partive komuniste të cilat drejtuan lëvizjet çlirimtare kombëtare shqiptare dhe jugosllave gjatë Luftës së Dytë Botërore. Bazuar në idealin e vetëvendosjes, Jugosllavia do t'ia lëshonte Kosovën Shqipërisë pas luftës sipas një rezolute të miratuar në konferencë; megjithatë, kjo rezolutë nuk u materializua. Republika Republikane e Shqipërisë dhe Republika Republikane Republikane e Jugosllavisë mbajtën marrëdhënie të ngushta në periudhën menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, gjatë së cilës Jugosllavia e joshi Shqipërinë me një ofertë për t'ia lëshuar Rajonin Autonom të Kosovës dhe Metohisë Shqipërisë në këmbim të integrimit të Shqipërisë në një Federatë të ardhshme Ballkanike. Megjithatë, ndarja Tito-Stalin e vitit 1948 i ndërpreu këto ide, duke çuar në tensione midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë.<ref>{{Cite web |title=Albania - Albanian-Yugoslav Tensions |url=https://countrystudies.us/albania/36.htm |access-date=2026-05-07 |website=countrystudies.us}}</ref> Gjatë protestave të vitit 1981 në Kosovë për autonomi më të madhe, Jugosllavia kishte frikë nga thirrjet për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë. Megjithatë, shqiptarët nuk ishin të një mendjeje. Në fillim të viteve 1990, politikanët shqiptarë ofruan deklarata kontradiktore mbi mundësinë. Aktivisti politik Ukshin Hoti, themelues i Partisë së Bashkimit Kombëtar Shqiptar, i cili u zhduk në paraburgimin e policisë serbe në vitin 1999, ishte një mbështetës i flaktë i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë. Në vitin 2001, Arben Imami, një politikan nga Partia Demokratike e Shqipërisë, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i partisë, por kjo deklaratë u kritikua brenda partisë së tij. Plani i Ahtisaarit e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës me miratimin e një identiteti shumëetnik "kosovar" në vend të "shqiptar". Megjithatë, sondazhet e Gallup nga viti 2007 zbuluan se 73% e shqiptarëve të Kosovës besonin se, në një botë ideale, shqiptarët do të jetonin të bashkuar në një vend. E njëjta mbështetje u pa në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve ishin dakord. Megjithatë, mbështetja për bashkimin ra pasi Kosova shpalli pavarësinë - mbështetja për bashkimin në Kosovë ra në 54% në vitin 2008, dhe një sondazh i mëvonshëm nga Instituti Shqiptar për Studime Ndërkombëtare nga viti 2010 tregoi se 37% e shqiptarëve të anketuar e konsideronin bashkimin e Shqipërisë me Kosovën as pozitiv dhe as negativ, ndërsa 35% e shihnin atë si negativ dhe vetëm 9% e konsideronin atë një zhvillim pozitiv. Në vitin 2017, disa politikanë kryesorë shqiptarë, si Ben Blushi, dolën në mbështetje të bashkimit. Në Kosovë, partia politike Vetëvendosje mbështet bashkimin. Përpjekjet për bashkim politik midis Shqipërisë dhe Kosovës mund të rezultojnë në konflikt diplomatik me Serbinë, e cila e konsideron Kosovën si territorin e saj de jure. Në maj 2019, Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi sugjeroi një referendum për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë, nëse procesi i ngadaltë i integrimit me Bashkimin Evropian nuk përshpejtohej. Disa, megjithatë, e panë këtë thjesht si një përpjekje të Thaçit për të "mbajtur veten në qendër të vëmendjes", pa ndonjë qëllim të vërtetë për të bashkuar dy vendet. Më herët, në vitin 2011, Ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Edmond Haxhinasto, e quajti perspektivën e bashkimit kombëtar të Shqipërisë dhe Kosovës "të dëmshme", duke argumentuar se "integrimi i shqiptarëve do të arrihet përmes integrimit në Bashkimin Evropian, kur i gjithë rajoni ynë dhe të gjitha shtetet ku jetojnë shqiptarët të jenë anëtarë të BE-së"; udhëheqësit politikë të Kosovës ishin dakord. Në shtator 2025, Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, përjashtoi një bashkim territorial të Kosovës dhe Shqipërisë, duke deklaruar se "bashkimi kombëtar do të thotë vetëm anëtarësim në Bashkimin Evropian, çdo gjë tjetër është një përrallë". Ai shtoi: "Ne jetojmë në shekullin e 21-të dhe nuk mund të mendojmë në shekullin e 21-të me formula nga shekulli i 20-të, e lëre më shekulli i 19-të ose më herët".<ref>{{Cite web |title=Kryeministri Rama: Kosova e ka të pamundur të përparojë në BE pa zgjeruar miqësitë ndërkombëtare - Shqiptarja.com |url=https://shqiptarja.com/lajm/kryeministri-rama-kosova-e-ka-te-pamundur-te-perparoje-ne-be-pa-zgjeruar-miqesite-nderkombetare |access-date=2026-05-07 |website=shqiptarja.com |language=sq}}</ref> == Opinioni publik == Para shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, mbështetja për bashkimin e Shqipërisë dhe Kosovës ishte e ulët. Sipas një sondazhi të vitit 2005, vetëm 10% e kosovarëve mbështetën një bashkim të Shqipërisë dhe Kosovës në atë kohë. Në vitin 2007, The Economist arriti në përfundimin se "shqiptarët e rinj në Kosovë kanë zhvilluar një identitet të tyren kosovar", dhe se në politikën shqiptare, një bashkim i mundshëm me Kosovën nuk shihej si një çështje e rëndësishme dhe një anëtarësim i mundshëm në BE ishte një shqetësim shumë më i rëndësishëm për shqiptarët. U vu re gjithashtu mungesa e integrimit ekonomik midis Kosovës dhe Shqipërisë - Shqipëria nuk renditej midis 10 importuesve kryesorë të Kosovës. Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, një sondazh i Balkan Insight në vitin 2010 tregoi se vetëm 29.2% e shqiptarëve të anketuar të Kosovës mbështetën një realizim të kufizuar të Shqipërisë së Madhe në formën e një bashkimi midis Shqipërisë dhe Kosovës.<ref>{{Cite web |last=Likmeta |first=Besar |date=2010-11-17 |title=Poll Reveals Support for ‘Greater Albania’ |url=https://balkaninsight.com/2010/11/17/survey-greater-albania-remains-popular/bi/all-balkan-countries/ |access-date=2026-05-07 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> Pavarësisht sondazheve që mbështesin bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, qëllimi i politikanëve shqiptarë ka qenë hyrja në NATO dhe Bashkimin Evropian, në vend të bashkimit kombëtar. Disa shqiptarë të krishterë katolikë dhe ortodoksë kanë frikë se çdo bashkim i mundshëm i zonave të Ballkanit që sjell një numër të konsiderueshëm myslimanësh në shtetin e ri mund të çojë në një "myslimanizim" në rritje të Shqipërisë.<ref>{{Cite book |last=Lesser |first=Ian O. |url=https://books.google.com/books?id=4SNB8yXsTioC&q=Albania+Islam+geopolitics&pg=PA51#v=snippet&q=Albania%20Islam%20geopolitics&f=false |title=Greece's New Geopolitics |last2=Larrabee |first2=F. Stephen |last3=Zanini |first3=Michele |last4=Vlachos |first4=Katia |date=2001-11-05 |publisher=Rand Corporation |isbn=978-0-8330-3233-1 |language=en}}</ref> Sipas një sondazhi të vitit 2019 nga Open Society Foundations që mbuloi 2,504 të anketuar në të dy vendet, 54% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit midis Shqipërisë dhe Kosovës, krahasuar me 63% të të anketuarve në Shqipëri. I njëjti sondazh zbuloi se 64% e shqiptarëve të Kosovës dhe 75% e shqiptarëve në Shqipëri ishin në favor të mbajtjes së një referendumi. Ata që kundërshtojnë bashkimin besojnë se Kosova dhe Shqipëria do të funksiononin më mirë si vende të ndara dhe se Kosova dhe Shqipëria kanë një kulturë dhe traditë të ndryshme. Kur u pyetën nëse do të ishin të gatshëm të paguanin një taksë për bashkim, 43.5% e të anketuarve në Kosovë u pajtuan, krahasuar me 29.5% në Shqipëri. Megjithatë, shumica e të anketuarve besojnë se bashkimi i Kosovës dhe Shqipërisë dhe pranimi në BE janë reciprokisht përjashtues, me vetëm 29.6% të të anketuarve në Kosovë dhe 46.5% të të anketuarve në Shqipëri që besojnë se këto dy procese nuk bien ndesh me njëri-tjetrin. Në këtë drejtim, 66.4% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës dhe 84.7% e të anketuarve shqiptarë besojnë se vendi i tyre duhet të kërkojë pranimin në Bashkimin Evropian dhe jo bashkimin kombëtar. Një artikull i vitit 2020 nga Tirana Times ngriti disa çështje që lidhen me bashkimin e mundshëm të dy vendeve. Rreth 42% e të anketuarve në Kosovë dhe 37% në Shqipëri e konsideruan pranimin në BE dhe bashkimin e dy vendeve si procese kontradiktore. Në Shqipëri, 76% e të anketuarve besonin se zhvillimi i marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Kosovës do t'u sillte dobi të dyja palëve në mënyrë të barabartë, ndërsa 59% e të anketuarve kosovarë e besonin këtë. Lidhur me bashkimin midis Shqipërisë dhe Kosovës, 63% e të anketuarve shqiptarë dhe 54% e atyre që u përgjigjën nga Kosova shprehën mbështetjen e tyre për të, por kur u pyetën nëse do ta mbështesnin ende bashkimin edhe nëse do të kërkonte një taksë, mbështetja ra në 29% në Shqipëri dhe 44% në Kosovë. Tirana Times argumenton se mbështetja relativisht më e ulët për bashkimin në Kosovë tregon "rritje të rrjedhës së të menduarit dhe identitetit të përqendruar në Kosovë gjatë dekadës së parë të shtetësisë së saj". Sipas gazetës, "sondazhi tregon qartë se, përveç pjesës së Kosovës që ishte më shumë e integruar me Jugosllavinë, tani klasa e mesme e pasluftës e Kosovës po e gjen gjithashtu më të lehtë të identifikohet me shtetin e ri të Kosovës sesa me identitetin e saj të vjetër, të lidhur me shqiptarët".<ref>{{Cite web |last=Times |first=Tirana |date=2020-01-14 |title=Kosovo-Albania future: the many ‘but-s’ that follow the idea of unification - Tirana Times |url=https://www.tiranatimes.com/kosovo-albania-relations-the-many-but-s-that-follow-the-idea-of-unification/ |access-date=2026-05-07 |language=en-US}}</ref> Një sondazh i Euronews Albania Barometer në vitin 2021 tregoi se 79.2% e shqiptarëve në Shqipëri mbështesnin bashkimin me Kosovën. Në një sondazh të shtatorit 2021 nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS) dhe Fondi Kombëtar për Demokraci, 55% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref>{{Cite web |title= |url=https://qkss.org/images/uploads/files/Barometer_2021_Kosovo_4_Eng_%282%29.pdf |language=sq}}</ref> Sipas një ankete të dhjetorit 2022 nga UBO Consulting nga Prishtina, 60% e qytetarëve të Kosovës ishin pro bashkimit.<ref>{{Cite web |title=Survey: 60% of Kosovo citizens want unification with Albania - Kosovo Online |url=https://www.kosovo-online.com/en/news/society/survey-60-kosovo-citizens-want-unification-albania-15-12-2022 |access-date=2026-05-07 |website=www.kosovo-online.com |language=en}}</ref> == Krahasim == {| class="wikitable" ! Nënndarje ! Sipërfaqja km² ! Popullsia<ref>{{cite web |title=Population on 1 January |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en |access-date=12 July 2023 |website=ec.europa.eu |publisher=Eurostat}}</ref> ! PBB (nominale)<ref name="europa1">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tec00001/default/table?lang=en |title=Gross domestic product at market prices (Current prices and per capita) |publisher=Eurostat}}</ref> |- | {{flag|Albania}} || 28,748 || 2,765,468<ref name="Albania population 2025">[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/] Albania population 2025</ref>|| €25.000 miliardë<ref name="Albania">[https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ALB] Albania gdp 2025</ref> |- | | {{flag|Kosovo}} || 10,887 || 1,577,000<ref name="Kosovo population 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo population 2025</ref>|| €10.350 miliardë<ref name="Kosovo gdp 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo gdp 2025</ref> |- | '''Gjithsej''' || '''39,635''' || '''4,342,468'''||'''€35.350 miliardë''' |} == Shih edhe == * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] == Burime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] 2cdcsbl1f7dr4fai5umfp6yh7lxrasy 2978329 2978317 2026-05-07T18:07:08Z Leutrim.P 113691 2978329 wikitext text/x-wiki Bashkimi i [[Shqipërisë]] dhe [[Kosovës]] është pjesë e procesit të [[Bashkimi kombëtar shqiptar|Bashkimit kombëtar shqiptar]], i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ka qenë me të njëjtin qëllim.<ref>{{Cite web |last=Arbresh.info |date=2018-03-05 |title=Betimi i ushtarëve të UÇK-së |url=https://www.arbresh.info/lajmet/betimi-i-ushtareve-te-uck-se/ |access-date=2026-05-07 |website=Arbresh.info |language=en-US}}</ref> Ideja e bashkimit të [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Kosova|Kosovës]] është hedhur edhe para dhe pas [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës|shpalljes së pavarësisë së Kosovës]] në vitin 2008.<ref>{{Cite book |last=Wolchik |first=Sharon L. |url=https://books.google.com/books?id=BjVNJ1REkoEC&pg=PA390 |title=Central and East European Politics: From Communism to Democracy |last2=Curry |first2=Jane Leftwich |date=2011 |publisher=Bloomsbury Publishing PLC |isbn=978-0-7425-6734-4 |language=en}}</ref> Kjo ide ndërlidhet me konceptin e [[Shqipëria etnike|Shqipërisë]] [[Shqipëria etnike|etnike]]. Sipas vlerësimit të vitit 2021, afërsisht 97% e popullsisë së Kosovës janë [[Shqiptarët e Kosovës|shqiptarë]] etnikë.<ref>{{Cite web |title=Kosovo - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/#people-and-society |access-date=2026-05-07 |website=www.cia.gov |language=en}}</ref> Anketat tregojnë norma vazhdimisht të larta miratimi me kalimin e kohës, me shumicën në Shqipëri dhe Kosovë që favorizojnë bashkimin, duke përfshirë të dhënat e fundit nga viti 2024 që tregojnë mbështetje dërrmuese në Shqipëri dhe një shumicë të qartë në Kosovë. Pavarësisht këtij sentimenti publik, të dy qeveritë mbështesin ekzistencën e dy shteteve të pavarura dhe i japin përparësi integrimit evroatlantik. Shqipëria vazhdon të luajë një rol kyç si aleati kryesor i Kosovës, duke ofruar mbështetje thelbësore politike dhe diplomatike për konsolidimin e saj ndërkombëtar. [[Skeda:Albania-Kosovo.png|parapamje|[[Shqipëria]] (e kuqe) dhe [[Kosova]] (portokalli) në [[Evropa Juglindore|Evropën Juglindore]].]] == Historia == Perspektiva e bashkimit të Kosovës me Shqipërinë daton që nga Konferenca e Bujanit, e mbajtur midis delegatëve të partive komuniste të cilat drejtuan lëvizjet çlirimtare kombëtare shqiptare dhe jugosllave gjatë Luftës së Dytë Botërore. Bazuar në idealin e vetëvendosjes, Jugosllavia do t'ia lëshonte Kosovën Shqipërisë pas luftës sipas një rezolute të miratuar në konferencë; megjithatë, kjo rezolutë nuk u materializua. Republika Republikane e Shqipërisë dhe Republika Republikane Republikane e Jugosllavisë mbajtën marrëdhënie të ngushta në periudhën menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, gjatë së cilës Jugosllavia e joshi Shqipërinë me një ofertë për t'ia lëshuar Rajonin Autonom të Kosovës dhe Metohisë Shqipërisë në këmbim të integrimit të Shqipërisë në një Federatë të ardhshme Ballkanike. Megjithatë, ndarja Tito-Stalin e vitit 1948 i ndërpreu këto ide, duke çuar në tensione midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë.<ref>{{Cite web |title=Albania - Albanian-Yugoslav Tensions |url=https://countrystudies.us/albania/36.htm |access-date=2026-05-07 |website=countrystudies.us}}</ref> Gjatë protestave të vitit 1981 në Kosovë për autonomi më të madhe, Jugosllavia kishte frikë nga thirrjet për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë. Megjithatë, shqiptarët nuk ishin të një mendjeje. Në fillim të viteve 1990, politikanët shqiptarë ofruan deklarata kontradiktore mbi mundësinë. Aktivisti politik Ukshin Hoti, themelues i Partisë së Bashkimit Kombëtar Shqiptar, i cili u zhduk në paraburgimin e policisë serbe në vitin 1999, ishte një mbështetës i flaktë i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë. Në vitin 2001, Arben Imami, një politikan nga Partia Demokratike e Shqipërisë, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i partisë, por kjo deklaratë u kritikua brenda partisë së tij. Plani i Ahtisaarit e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës me miratimin e një identiteti shumëetnik "kosovar" në vend të "shqiptar". Megjithatë, sondazhet e Gallup nga viti 2007 zbuluan se 73% e shqiptarëve të Kosovës besonin se, në një botë ideale, shqiptarët do të jetonin të bashkuar në një vend. E njëjta mbështetje u pa në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve ishin dakord. Megjithatë, mbështetja për bashkimin ra pasi Kosova shpalli pavarësinë - mbështetja për bashkimin në Kosovë ra në 54% në vitin 2008, dhe një sondazh i mëvonshëm nga Instituti Shqiptar për Studime Ndërkombëtare nga viti 2010 tregoi se 37% e shqiptarëve të anketuar e konsideronin bashkimin e Shqipërisë me Kosovën as pozitiv dhe as negativ, ndërsa 35% e shihnin atë si negativ dhe vetëm 9% e konsideronin atë një zhvillim pozitiv. Në vitin 2017, disa politikanë kryesorë shqiptarë, si Ben Blushi, dolën në mbështetje të bashkimit. Në Kosovë, partia politike Vetëvendosje mbështet bashkimin. Përpjekjet për bashkim politik midis Shqipërisë dhe Kosovës mund të rezultojnë në konflikt diplomatik me Serbinë, e cila e konsideron Kosovën si territorin e saj de jure. Në maj 2019, Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi sugjeroi një referendum për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë, nëse procesi i ngadaltë i integrimit me Bashkimin Evropian nuk përshpejtohej. Disa, megjithatë, e panë këtë thjesht si një përpjekje të Thaçit për të "mbajtur veten në qendër të vëmendjes", pa ndonjë qëllim të vërtetë për të bashkuar dy vendet. Më herët, në vitin 2011, Ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Edmond Haxhinasto, e quajti perspektivën e bashkimit kombëtar të Shqipërisë dhe Kosovës "të dëmshme", duke argumentuar se "integrimi i shqiptarëve do të arrihet përmes integrimit në Bashkimin Evropian, kur i gjithë rajoni ynë dhe të gjitha shtetet ku jetojnë shqiptarët të jenë anëtarë të BE-së"; udhëheqësit politikë të Kosovës ishin dakord. Në shtator 2025, Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, përjashtoi një bashkim territorial të Kosovës dhe Shqipërisë, duke deklaruar se "bashkimi kombëtar do të thotë vetëm anëtarësim në Bashkimin Evropian, çdo gjë tjetër është një përrallë". Ai shtoi: "Ne jetojmë në shekullin e 21-të dhe nuk mund të mendojmë në shekullin e 21-të me formula nga shekulli i 20-të, e lëre më shekulli i 19-të ose më herët".<ref>{{Cite web |title=Kryeministri Rama: Kosova e ka të pamundur të përparojë në BE pa zgjeruar miqësitë ndërkombëtare - Shqiptarja.com |url=https://shqiptarja.com/lajm/kryeministri-rama-kosova-e-ka-te-pamundur-te-perparoje-ne-be-pa-zgjeruar-miqesite-nderkombetare |access-date=2026-05-07 |website=shqiptarja.com |language=sq}}</ref> == Opinioni publik == Para shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, mbështetja për bashkimin e Shqipërisë dhe Kosovës ishte e ulët. Sipas një sondazhi të vitit 2005, vetëm 10% e kosovarëve mbështetën një bashkim të Shqipërisë dhe Kosovës në atë kohë. Në vitin 2007, The Economist arriti në përfundimin se "shqiptarët e rinj në Kosovë kanë zhvilluar një identitet të tyren kosovar", dhe se në politikën shqiptare, një bashkim i mundshëm me Kosovën nuk shihej si një çështje e rëndësishme dhe një anëtarësim i mundshëm në BE ishte një shqetësim shumë më i rëndësishëm për shqiptarët. U vu re gjithashtu mungesa e integrimit ekonomik midis Kosovës dhe Shqipërisë - Shqipëria nuk renditej midis 10 importuesve kryesorë të Kosovës. Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, një sondazh i Balkan Insight në vitin 2010 tregoi se vetëm 29.2% e shqiptarëve të anketuar të Kosovës mbështetën një realizim të kufizuar të Shqipërisë së Madhe në formën e një bashkimi midis Shqipërisë dhe Kosovës.<ref>{{Cite web |last=Likmeta |first=Besar |date=2010-11-17 |title=Poll Reveals Support for ‘Greater Albania’ |url=https://balkaninsight.com/2010/11/17/survey-greater-albania-remains-popular/bi/all-balkan-countries/ |access-date=2026-05-07 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> Pavarësisht sondazheve që mbështesin bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, qëllimi i politikanëve shqiptarë ka qenë hyrja në NATO dhe Bashkimin Evropian, në vend të bashkimit kombëtar. Disa shqiptarë të krishterë katolikë dhe ortodoksë kanë frikë se çdo bashkim i mundshëm i zonave të Ballkanit që sjell një numër të konsiderueshëm myslimanësh në shtetin e ri mund të çojë në një "myslimanizim" në rritje të Shqipërisë.<ref>{{Cite book |last=Lesser |first=Ian O. |url=https://books.google.com/books?id=4SNB8yXsTioC&q=Albania+Islam+geopolitics&pg=PA51#v=snippet&q=Albania%20Islam%20geopolitics&f=false |title=Greece's New Geopolitics |last2=Larrabee |first2=F. Stephen |last3=Zanini |first3=Michele |last4=Vlachos |first4=Katia |date=2001-11-05 |publisher=Rand Corporation |isbn=978-0-8330-3233-1 |language=en}}</ref> Sipas një sondazhi të vitit 2019 nga Open Society Foundations që mbuloi 2,504 të anketuar në të dy vendet, 54% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit midis Shqipërisë dhe Kosovës, krahasuar me 63% të të anketuarve në Shqipëri. I njëjti sondazh zbuloi se 64% e shqiptarëve të Kosovës dhe 75% e shqiptarëve në Shqipëri ishin në favor të mbajtjes së një referendumi. Ata që kundërshtojnë bashkimin besojnë se Kosova dhe Shqipëria do të funksiononin më mirë si vende të ndara dhe se Kosova dhe Shqipëria kanë një kulturë dhe traditë të ndryshme. Kur u pyetën nëse do të ishin të gatshëm të paguanin një taksë për bashkim, 43.5% e të anketuarve në Kosovë u pajtuan, krahasuar me 29.5% në Shqipëri. Megjithatë, shumica e të anketuarve besojnë se bashkimi i Kosovës dhe Shqipërisë dhe pranimi në BE janë reciprokisht përjashtues, me vetëm 29.6% të të anketuarve në Kosovë dhe 46.5% të të anketuarve në Shqipëri që besojnë se këto dy procese nuk bien ndesh me njëri-tjetrin. Në këtë drejtim, 66.4% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës dhe 84.7% e të anketuarve shqiptarë besojnë se vendi i tyre duhet të kërkojë pranimin në Bashkimin Evropian dhe jo bashkimin kombëtar. Një artikull i vitit 2020 nga Tirana Times ngriti disa çështje që lidhen me bashkimin e mundshëm të dy vendeve. Rreth 42% e të anketuarve në Kosovë dhe 37% në Shqipëri e konsideruan pranimin në BE dhe bashkimin e dy vendeve si procese kontradiktore. Në Shqipëri, 76% e të anketuarve besonin se zhvillimi i marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Kosovës do t'u sillte dobi të dyja palëve në mënyrë të barabartë, ndërsa 59% e të anketuarve kosovarë e besonin këtë. Lidhur me bashkimin midis Shqipërisë dhe Kosovës, 63% e të anketuarve shqiptarë dhe 54% e atyre që u përgjigjën nga Kosova shprehën mbështetjen e tyre për të, por kur u pyetën nëse do ta mbështesnin ende bashkimin edhe nëse do të kërkonte një taksë, mbështetja ra në 29% në Shqipëri dhe 44% në Kosovë. Tirana Times argumenton se mbështetja relativisht më e ulët për bashkimin në Kosovë tregon "rritje të rrjedhës së të menduarit dhe identitetit të përqendruar në Kosovë gjatë dekadës së parë të shtetësisë së saj". Sipas gazetës, "sondazhi tregon qartë se, përveç pjesës së Kosovës që ishte më shumë e integruar me Jugosllavinë, tani klasa e mesme e pasluftës e Kosovës po e gjen gjithashtu më të lehtë të identifikohet me shtetin e ri të Kosovës sesa me identitetin e saj të vjetër, të lidhur me shqiptarët".<ref>{{Cite web |last=Times |first=Tirana |date=2020-01-14 |title=Kosovo-Albania future: the many ‘but-s’ that follow the idea of unification - Tirana Times |url=https://www.tiranatimes.com/kosovo-albania-relations-the-many-but-s-that-follow-the-idea-of-unification/ |access-date=2026-05-07 |language=en-US}}</ref> Një sondazh i Euronews Albania Barometer në vitin 2021 tregoi se 79.2% e shqiptarëve në Shqipëri mbështesnin bashkimin me Kosovën. Në një sondazh të shtatorit 2021 nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS) dhe Fondi Kombëtar për Demokraci, 55% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref>{{Cite web |title= |url=https://qkss.org/images/uploads/files/Barometer_2021_Kosovo_4_Eng_%282%29.pdf |language=sq}}</ref> Sipas një ankete të dhjetorit 2022 nga UBO Consulting nga Prishtina, 60% e qytetarëve të Kosovës ishin pro bashkimit.<ref>{{Cite web |title=Survey: 60% of Kosovo citizens want unification with Albania - Kosovo Online |url=https://www.kosovo-online.com/en/news/society/survey-60-kosovo-citizens-want-unification-albania-15-12-2022 |access-date=2026-05-07 |website=www.kosovo-online.com |language=en}}</ref> == Krahasim == {| class="wikitable" ! Nënndarje ! Sipërfaqja km² ! Popullsia<ref>{{cite web |title=Population on 1 January |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en |access-date=12 July 2023 |website=ec.europa.eu |publisher=Eurostat}}</ref> ! PBB (nominale)<ref name="europa1">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tec00001/default/table?lang=en |title=Gross domestic product at market prices (Current prices and per capita) |publisher=Eurostat}}</ref> |- | {{flag|Albania}} || 28,748 || 2,765,468<ref name="Albania population 2025">[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/] Albania population 2025</ref>|| €25.000 miliardë<ref name="Albania">[https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ALB] Albania gdp 2025</ref> |- | | {{flag|Kosovo}} || 10,887 || 1,577,000<ref name="Kosovo population 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo population 2025</ref>|| €10.350 miliardë<ref name="Kosovo gdp 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo gdp 2025</ref> |- | '''Gjithsej''' || '''39,635''' || '''4,342,468'''||'''€35.350 miliardë''' |} == Shih edhe == * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] == Burime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] rsxzzf84chhavzqwdyzjocyjtzkwwvs 2978330 2978329 2026-05-07T18:08:25Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Bashkimi kombëtar shqiptar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978330 wikitext text/x-wiki Bashkimi i [[Shqipërisë]] dhe [[Kosovës]] është pjesë e procesit të [[Bashkimi kombëtar shqiptar|Bashkimit kombëtar shqiptar]], i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ka qenë me të njëjtin qëllim.<ref>{{Cite web |last=Arbresh.info |date=2018-03-05 |title=Betimi i ushtarëve të UÇK-së |url=https://www.arbresh.info/lajmet/betimi-i-ushtareve-te-uck-se/ |access-date=2026-05-07 |website=Arbresh.info |language=en-US}}</ref> Ideja e bashkimit të [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Kosova|Kosovës]] është hedhur edhe para dhe pas [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës|shpalljes së pavarësisë së Kosovës]] në vitin 2008.<ref>{{Cite book |last=Wolchik |first=Sharon L. |url=https://books.google.com/books?id=BjVNJ1REkoEC&pg=PA390 |title=Central and East European Politics: From Communism to Democracy |last2=Curry |first2=Jane Leftwich |date=2011 |publisher=Bloomsbury Publishing PLC |isbn=978-0-7425-6734-4 |language=en}}</ref> Kjo ide ndërlidhet me konceptin e [[Shqipëria etnike|Shqipërisë]] [[Shqipëria etnike|etnike]]. Sipas vlerësimit të vitit 2021, afërsisht 97% e popullsisë së Kosovës janë [[Shqiptarët e Kosovës|shqiptarë]] etnikë.<ref>{{Cite web |title=Kosovo - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/#people-and-society |access-date=2026-05-07 |website=www.cia.gov |language=en}}</ref> Anketat tregojnë norma vazhdimisht të larta miratimi me kalimin e kohës, me shumicën në Shqipëri dhe Kosovë që favorizojnë bashkimin, duke përfshirë të dhënat e fundit nga viti 2024 që tregojnë mbështetje dërrmuese në Shqipëri dhe një shumicë të qartë në Kosovë. Pavarësisht këtij sentimenti publik, të dy qeveritë mbështesin ekzistencën e dy shteteve të pavarura dhe i japin përparësi integrimit evroatlantik. Shqipëria vazhdon të luajë një rol kyç si aleati kryesor i Kosovës, duke ofruar mbështetje thelbësore politike dhe diplomatike për konsolidimin e saj ndërkombëtar. [[Skeda:Albania-Kosovo.png|parapamje|[[Shqipëria]] (e kuqe) dhe [[Kosova]] (portokalli) në [[Evropa Juglindore|Evropën Juglindore]].]] == Historia == Perspektiva e bashkimit të Kosovës me Shqipërinë daton që nga Konferenca e Bujanit, e mbajtur midis delegatëve të partive komuniste të cilat drejtuan lëvizjet çlirimtare kombëtare shqiptare dhe jugosllave gjatë Luftës së Dytë Botërore. Bazuar në idealin e vetëvendosjes, Jugosllavia do t'ia lëshonte Kosovën Shqipërisë pas luftës sipas një rezolute të miratuar në konferencë; megjithatë, kjo rezolutë nuk u materializua. Republika Republikane e Shqipërisë dhe Republika Republikane Republikane e Jugosllavisë mbajtën marrëdhënie të ngushta në periudhën menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, gjatë së cilës Jugosllavia e joshi Shqipërinë me një ofertë për t'ia lëshuar Rajonin Autonom të Kosovës dhe Metohisë Shqipërisë në këmbim të integrimit të Shqipërisë në një Federatë të ardhshme Ballkanike. Megjithatë, ndarja Tito-Stalin e vitit 1948 i ndërpreu këto ide, duke çuar në tensione midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë.<ref>{{Cite web |title=Albania - Albanian-Yugoslav Tensions |url=https://countrystudies.us/albania/36.htm |access-date=2026-05-07 |website=countrystudies.us}}</ref> Gjatë protestave të vitit 1981 në Kosovë për autonomi më të madhe, Jugosllavia kishte frikë nga thirrjet për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë. Megjithatë, shqiptarët nuk ishin të një mendjeje. Në fillim të viteve 1990, politikanët shqiptarë ofruan deklarata kontradiktore mbi mundësinë. Aktivisti politik Ukshin Hoti, themelues i Partisë së Bashkimit Kombëtar Shqiptar, i cili u zhduk në paraburgimin e policisë serbe në vitin 1999, ishte një mbështetës i flaktë i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë. Në vitin 2001, Arben Imami, një politikan nga Partia Demokratike e Shqipërisë, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i partisë, por kjo deklaratë u kritikua brenda partisë së tij. Plani i Ahtisaarit e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës me miratimin e një identiteti shumëetnik "kosovar" në vend të "shqiptar". Megjithatë, sondazhet e Gallup nga viti 2007 zbuluan se 73% e shqiptarëve të Kosovës besonin se, në një botë ideale, shqiptarët do të jetonin të bashkuar në një vend. E njëjta mbështetje u pa në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve ishin dakord. Megjithatë, mbështetja për bashkimin ra pasi Kosova shpalli pavarësinë - mbështetja për bashkimin në Kosovë ra në 54% në vitin 2008, dhe një sondazh i mëvonshëm nga Instituti Shqiptar për Studime Ndërkombëtare nga viti 2010 tregoi se 37% e shqiptarëve të anketuar e konsideronin bashkimin e Shqipërisë me Kosovën as pozitiv dhe as negativ, ndërsa 35% e shihnin atë si negativ dhe vetëm 9% e konsideronin atë një zhvillim pozitiv. Në vitin 2017, disa politikanë kryesorë shqiptarë, si Ben Blushi, dolën në mbështetje të bashkimit. Në Kosovë, partia politike Vetëvendosje mbështet bashkimin. Përpjekjet për bashkim politik midis Shqipërisë dhe Kosovës mund të rezultojnë në konflikt diplomatik me Serbinë, e cila e konsideron Kosovën si territorin e saj de jure. Në maj 2019, Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi sugjeroi një referendum për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë, nëse procesi i ngadaltë i integrimit me Bashkimin Evropian nuk përshpejtohej. Disa, megjithatë, e panë këtë thjesht si një përpjekje të Thaçit për të "mbajtur veten në qendër të vëmendjes", pa ndonjë qëllim të vërtetë për të bashkuar dy vendet. Më herët, në vitin 2011, Ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Edmond Haxhinasto, e quajti perspektivën e bashkimit kombëtar të Shqipërisë dhe Kosovës "të dëmshme", duke argumentuar se "integrimi i shqiptarëve do të arrihet përmes integrimit në Bashkimin Evropian, kur i gjithë rajoni ynë dhe të gjitha shtetet ku jetojnë shqiptarët të jenë anëtarë të BE-së"; udhëheqësit politikë të Kosovës ishin dakord. Në shtator 2025, Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, përjashtoi një bashkim territorial të Kosovës dhe Shqipërisë, duke deklaruar se "bashkimi kombëtar do të thotë vetëm anëtarësim në Bashkimin Evropian, çdo gjë tjetër është një përrallë". Ai shtoi: "Ne jetojmë në shekullin e 21-të dhe nuk mund të mendojmë në shekullin e 21-të me formula nga shekulli i 20-të, e lëre më shekulli i 19-të ose më herët".<ref>{{Cite web |title=Kryeministri Rama: Kosova e ka të pamundur të përparojë në BE pa zgjeruar miqësitë ndërkombëtare - Shqiptarja.com |url=https://shqiptarja.com/lajm/kryeministri-rama-kosova-e-ka-te-pamundur-te-perparoje-ne-be-pa-zgjeruar-miqesite-nderkombetare |access-date=2026-05-07 |website=shqiptarja.com |language=sq}}</ref> == Opinioni publik == Para shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, mbështetja për bashkimin e Shqipërisë dhe Kosovës ishte e ulët. Sipas një sondazhi të vitit 2005, vetëm 10% e kosovarëve mbështetën një bashkim të Shqipërisë dhe Kosovës në atë kohë. Në vitin 2007, The Economist arriti në përfundimin se "shqiptarët e rinj në Kosovë kanë zhvilluar një identitet të tyren kosovar", dhe se në politikën shqiptare, një bashkim i mundshëm me Kosovën nuk shihej si një çështje e rëndësishme dhe një anëtarësim i mundshëm në BE ishte një shqetësim shumë më i rëndësishëm për shqiptarët. U vu re gjithashtu mungesa e integrimit ekonomik midis Kosovës dhe Shqipërisë - Shqipëria nuk renditej midis 10 importuesve kryesorë të Kosovës. Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, një sondazh i Balkan Insight në vitin 2010 tregoi se vetëm 29.2% e shqiptarëve të anketuar të Kosovës mbështetën një realizim të kufizuar të Shqipërisë së Madhe në formën e një bashkimi midis Shqipërisë dhe Kosovës.<ref>{{Cite web |last=Likmeta |first=Besar |date=2010-11-17 |title=Poll Reveals Support for ‘Greater Albania’ |url=https://balkaninsight.com/2010/11/17/survey-greater-albania-remains-popular/bi/all-balkan-countries/ |access-date=2026-05-07 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> Pavarësisht sondazheve që mbështesin bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, qëllimi i politikanëve shqiptarë ka qenë hyrja në NATO dhe Bashkimin Evropian, në vend të bashkimit kombëtar. Disa shqiptarë të krishterë katolikë dhe ortodoksë kanë frikë se çdo bashkim i mundshëm i zonave të Ballkanit që sjell një numër të konsiderueshëm myslimanësh në shtetin e ri mund të çojë në një "myslimanizim" në rritje të Shqipërisë.<ref>{{Cite book |last=Lesser |first=Ian O. |url=https://books.google.com/books?id=4SNB8yXsTioC&q=Albania+Islam+geopolitics&pg=PA51#v=snippet&q=Albania%20Islam%20geopolitics&f=false |title=Greece's New Geopolitics |last2=Larrabee |first2=F. Stephen |last3=Zanini |first3=Michele |last4=Vlachos |first4=Katia |date=2001-11-05 |publisher=Rand Corporation |isbn=978-0-8330-3233-1 |language=en}}</ref> Sipas një sondazhi të vitit 2019 nga Open Society Foundations që mbuloi 2,504 të anketuar në të dy vendet, 54% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit midis Shqipërisë dhe Kosovës, krahasuar me 63% të të anketuarve në Shqipëri. I njëjti sondazh zbuloi se 64% e shqiptarëve të Kosovës dhe 75% e shqiptarëve në Shqipëri ishin në favor të mbajtjes së një referendumi. Ata që kundërshtojnë bashkimin besojnë se Kosova dhe Shqipëria do të funksiononin më mirë si vende të ndara dhe se Kosova dhe Shqipëria kanë një kulturë dhe traditë të ndryshme. Kur u pyetën nëse do të ishin të gatshëm të paguanin një taksë për bashkim, 43.5% e të anketuarve në Kosovë u pajtuan, krahasuar me 29.5% në Shqipëri. Megjithatë, shumica e të anketuarve besojnë se bashkimi i Kosovës dhe Shqipërisë dhe pranimi në BE janë reciprokisht përjashtues, me vetëm 29.6% të të anketuarve në Kosovë dhe 46.5% të të anketuarve në Shqipëri që besojnë se këto dy procese nuk bien ndesh me njëri-tjetrin. Në këtë drejtim, 66.4% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës dhe 84.7% e të anketuarve shqiptarë besojnë se vendi i tyre duhet të kërkojë pranimin në Bashkimin Evropian dhe jo bashkimin kombëtar. Një artikull i vitit 2020 nga Tirana Times ngriti disa çështje që lidhen me bashkimin e mundshëm të dy vendeve. Rreth 42% e të anketuarve në Kosovë dhe 37% në Shqipëri e konsideruan pranimin në BE dhe bashkimin e dy vendeve si procese kontradiktore. Në Shqipëri, 76% e të anketuarve besonin se zhvillimi i marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Kosovës do t'u sillte dobi të dyja palëve në mënyrë të barabartë, ndërsa 59% e të anketuarve kosovarë e besonin këtë. Lidhur me bashkimin midis Shqipërisë dhe Kosovës, 63% e të anketuarve shqiptarë dhe 54% e atyre që u përgjigjën nga Kosova shprehën mbështetjen e tyre për të, por kur u pyetën nëse do ta mbështesnin ende bashkimin edhe nëse do të kërkonte një taksë, mbështetja ra në 29% në Shqipëri dhe 44% në Kosovë. Tirana Times argumenton se mbështetja relativisht më e ulët për bashkimin në Kosovë tregon "rritje të rrjedhës së të menduarit dhe identitetit të përqendruar në Kosovë gjatë dekadës së parë të shtetësisë së saj". Sipas gazetës, "sondazhi tregon qartë se, përveç pjesës së Kosovës që ishte më shumë e integruar me Jugosllavinë, tani klasa e mesme e pasluftës e Kosovës po e gjen gjithashtu më të lehtë të identifikohet me shtetin e ri të Kosovës sesa me identitetin e saj të vjetër, të lidhur me shqiptarët".<ref>{{Cite web |last=Times |first=Tirana |date=2020-01-14 |title=Kosovo-Albania future: the many ‘but-s’ that follow the idea of unification - Tirana Times |url=https://www.tiranatimes.com/kosovo-albania-relations-the-many-but-s-that-follow-the-idea-of-unification/ |access-date=2026-05-07 |language=en-US}}</ref> Një sondazh i Euronews Albania Barometer në vitin 2021 tregoi se 79.2% e shqiptarëve në Shqipëri mbështesnin bashkimin me Kosovën. Në një sondazh të shtatorit 2021 nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS) dhe Fondi Kombëtar për Demokraci, 55% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref>{{Cite web |title= |url=https://qkss.org/images/uploads/files/Barometer_2021_Kosovo_4_Eng_%282%29.pdf |language=sq}}</ref> Sipas një ankete të dhjetorit 2022 nga UBO Consulting nga Prishtina, 60% e qytetarëve të Kosovës ishin pro bashkimit.<ref>{{Cite web |title=Survey: 60% of Kosovo citizens want unification with Albania - Kosovo Online |url=https://www.kosovo-online.com/en/news/society/survey-60-kosovo-citizens-want-unification-albania-15-12-2022 |access-date=2026-05-07 |website=www.kosovo-online.com |language=en}}</ref> == Krahasim == {| class="wikitable" ! Nënndarje ! Sipërfaqja km² ! Popullsia<ref>{{cite web |title=Population on 1 January |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en |access-date=12 July 2023 |website=ec.europa.eu |publisher=Eurostat}}</ref> ! PBB (nominale)<ref name="europa1">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tec00001/default/table?lang=en |title=Gross domestic product at market prices (Current prices and per capita) |publisher=Eurostat}}</ref> |- | {{flag|Albania}} || 28,748 || 2,765,468<ref name="Albania population 2025">[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/] Albania population 2025</ref>|| €25.000 miliardë<ref name="Albania">[https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ALB] Albania gdp 2025</ref> |- | | {{flag|Kosovo}} || 10,887 || 1,577,000<ref name="Kosovo population 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo population 2025</ref>|| €10.350 miliardë<ref name="Kosovo gdp 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo gdp 2025</ref> |- | '''Gjithsej''' || '''39,635''' || '''4,342,468'''||'''€35.350 miliardë''' |} == Shih edhe == * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] == Burime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Bashkimi kombëtar shqiptar]] 3twvj9yfjrmcfv2b1ikvhfkgxl2zoaz 0 400192 2978298 2026-05-07T14:45:56Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Shqipëria etnike]] 2978298 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Shqipëria etnike]] natypz2c9likubz94onxu2k9zomwhgv 0 400193 2978299 2026-05-07T14:45:58Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Shqipëria etnike]] 2978299 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Shqipëria etnike]] natypz2c9likubz94onxu2k9zomwhgv 0 400194 2978302 2026-05-07T14:49:06Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] 2978302 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës]] hrszouwtm3uyvid25kkehg6a4fq8z2y 0 400195 2978305 2026-05-07T14:54:59Z ~2026-27764-67 187145 Krijova permbajtje, referenca e burimit eshte e marre nga burime ne facebook te faqa aktoret shqiptar. 2978305 wikitext text/x-wiki Sadush Ylli pseudonimi i aktorit Sadik Lusha lindi mē 28 janar 1961 nē Durres me origjine nga Korça.Fillimet e para datojnē nē moshēn 13 vjeçare ku ai ka interpretuar nē konkursin e parē pēr pioner nē RTSH nē vitin 1974. Nē vitin 1975 ka interpretuar me nje rol kryesor në dramēn “Bijtë e partizanēve” tē Miho Gjinit me rregji tē Prokop Mimēs.Nē atē periudhē kjo dramē u kthye nē telefilmin e parë televiziv pēr fēmijē nē RTSH.Sadush Ylli është dalluar dhe si regjizor duke vēnē nē skenē disa pjesē .Si aktor ēshtē aktivizuar nga viti 1973-2011.Nē teater ai ka shkēlqyer si aktor profesionist nē Teatrin Popullor nē rolet: E fratit te “Romeo e Xhuljeta” ,rrobaqepsi te “zbutja e kryeneçes”,vellai te drama “Neser ēshtē vonē”, Fahriu te komedia e Ruzhdi Pulahës “I harruari”,Gazi te drama “Nata me hënē”.Nē kinematografi ka realizuar karaktere tē spikatura si te:”Qortimet e vjeshtēs nē rolin e Dikut,Guri i besēs,Ariana ,Mao cedun,Letra ere,Yjet e tē ardhmes,Amaneti.Sadush Ylli ka spikatur si artist nēpērmjet monologut tē brendshēm duke zbërthyer gjithē shqetsimet dhe mendimet e personazhit .Vihet re individualiteti që e karakterizon nē role nē unitet mendimi dhe roli.Ka luajtur shumē karaktere tē ndryshme dhe gjithmonē na ka surprizuar me talentin e tij ,ku bie nē sy bota emocionale e tij dhe zhvillimi i karaktereve që janē kaq jetēsor dhe tē natyrshëm.Publiku njohu te Sadushi njē nivel tē lartē aktrimi ,njē brendi force dhe pasioni ,njē plastikē dhe realizim tē fjalēs ku spikat dukshēm njē reflektim dhe impuls magjie për artin dramatik.Aktori Sadush Ylli ka vēnē nē skenē tre premiera duke qēnē dhe as/regjizor .Ka drejtuar emisionin “Udhētim nēpēr Shqipēri”me Agim Pepēn nē radio Tirana…po kētu ka shkruajtur dy radio drama.Duke folur pēr kētē aktor klass shpalosim gjithē rolet dhe karakteret e tij qē vinē kaq natyrshēm nē kēto beteja ndiesore futur nēn lëkurēn e personazhit. d550bn6amovanuvmvw1drs52f2caqcj 0 400196 2978307 2026-05-07T14:55:46Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Grafiku organizativ]] 2978307 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Grafiku organizativ]] rv9ghhbse0vjmgua7cxzjlgz95hfroc 0 400197 2978308 2026-05-07T14:55:48Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Grafiku organizativ]] 2978308 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Grafiku organizativ]] rv9ghhbse0vjmgua7cxzjlgz95hfroc 0 400198 2978309 2026-05-07T14:55:49Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Grafiku organizativ]] 2978309 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Grafiku organizativ]] rv9ghhbse0vjmgua7cxzjlgz95hfroc 0 400199 2978310 2026-05-07T14:55:50Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Grafiku organizativ]] 2978310 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Grafiku organizativ]] rv9ghhbse0vjmgua7cxzjlgz95hfroc 0 400200 2978311 2026-05-07T14:56:41Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Shpërngulja e detyruar]] 2978311 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Shpërngulja e detyruar]] not6qdmnbns8fpeg0ru0pbnp58l7rtf 0 400201 2978312 2026-05-07T14:56:42Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Shpërngulja e detyruar]] 2978312 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Shpërngulja e detyruar]] not6qdmnbns8fpeg0ru0pbnp58l7rtf 0 400202 2978313 2026-05-07T14:56:44Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Shpërngulja e detyruar]] 2978313 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Shpërngulja e detyruar]] not6qdmnbns8fpeg0ru0pbnp58l7rtf 0 400203 2978314 2026-05-07T14:56:45Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Shpërngulja e detyruar]] 2978314 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Shpërngulja e detyruar]] not6qdmnbns8fpeg0ru0pbnp58l7rtf 0 400204 2978315 2026-05-07T14:56:47Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Shpërngulja e detyruar]] 2978315 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Shpërngulja e detyruar]] not6qdmnbns8fpeg0ru0pbnp58l7rtf 0 400205 2978321 2026-05-07T15:15:13Z Birdie 19592 Faqe e re: {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-le-Coq |commune status=Komunë |image=Dommartin-le-Coq, Sainte-Thuise, chapelle Ste-Théodosie.jpg |caption=Kapelë Sainte-Théodosie |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Troyes|Troyes]] |canton=[[Kantoni Arcis-sur-Aube|Arcis-sur-Aube]] |coordinates={{Coord|48.5014|4.3578|display=title}} |INSEE=10127 |postal code=10240 |mayor=Patrick Brodard |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes d'Arcis, Mailly, Ramerupt |elev... 2978321 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-le-Coq |commune status=Komunë |image=Dommartin-le-Coq, Sainte-Thuise, chapelle Ste-Théodosie.jpg |caption=Kapelë Sainte-Théodosie |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Troyes|Troyes]] |canton=[[Kantoni Arcis-sur-Aube|Arcis-sur-Aube]] |coordinates={{Coord|48.5014|4.3578|display=title}} |INSEE=10127 |postal code=10240 |mayor=Patrick Brodard |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes d'Arcis, Mailly, Ramerupt |elevation m=103 |elevation min m=98 |elevation max m=162 |area km2=6,34 |population=49 |population date=Janar 2023 |population demonym= Martinais |website= }} '''Dommartin-le-Coq''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-le-Coq bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Aube]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 49 banorë dhe sipërfaqe 6,34 km², me një dendësi prej 7 banor/km². ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |140 |1861 |174 |1911 |122 |1962 |102 |1968 |88 |1975 |71 |1982 |65 |1990 |71 |1999 |60 |2008 |65 |2013 |67 |2018 |59 |2023 |49 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-10127 INSEE] {{commonscat|Dommartin-le-Coq}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Aube|Dommartin-le-Coq]] m32zzh8kge0cseqwd4u2n0giszz94d9 0 400206 2978323 2026-05-07T15:42:07Z Birdie 19592 Faqe e re: {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-le-Franc |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin-le-Franc (01).jpg |caption= |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Saint-Dizier|Saint-Dizier]] |canton=[[Kantoni Wassy|Wassy]] |coordinates={{Coord|48.4283333333|4.96166666667|display=title}} |INSEE=54171 |postal code=54110 |mayor=Luc Brossier |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté d'agglomération Saint-Dizier, Der et Blaise |elevation m=225 |elevation min m=16... 2978323 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-le-Franc |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin-le-Franc (01).jpg |caption= |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Saint-Dizier|Saint-Dizier]] |canton=[[Kantoni Wassy|Wassy]] |coordinates={{Coord|48.4283333333|4.96166666667|display=title}} |INSEE=54171 |postal code=54110 |mayor=Luc Brossier |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté d'agglomération Saint-Dizier, Der et Blaise |elevation m=225 |elevation min m=166 |elevation max m=279 |area km2=10,03 |population=243 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin-le-Franc''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-le-Franc bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Haute-Marne]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 243 banorë dhe sipërfaqe 4,17 km², me një dendësi prej 24 banor/km². ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |400 |1861 |564 |1911 |425 |1962 |327 |1968 |319 |1975 |333 |1982 |312 |1990 |273 |1999 |258 |2005 |228 |2010 |218 |2015 |242 |2020 |241 |2023 |243 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-52171 INSEE] {{commonscat|Dommartin-le-Franc}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Haute-Marne|Dommartin-le-Franc]] hpfkilmghmcylfjo5awzt1sxr7ibjrt 2978324 2978323 2026-05-07T15:45:52Z Birdie 19592 2978324 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-le-Franc |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin-le-Franc (01).jpg |caption= |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Saint-Dizier|Saint-Dizier]] |canton=[[Kantoni Wassy|Wassy]] |coordinates={{Coord|48.4283333333|4.96166666667|display=title}} |INSEE=54171 |postal code=54110 |mayor=Luc Brossier |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté d'agglomération Saint-Dizier, Der et Blaise |elevation m=188 |elevation min m=166 |elevation max m=279 |area km2=10,03 |population=243 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin-le-Franc''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-le-Franc bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Haute-Marne]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 243 banorë dhe sipërfaqe 4,17 km², me një dendësi prej 24 banor/km². ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |400 |1861 |564 |1911 |425 |1962 |327 |1968 |319 |1975 |333 |1982 |312 |1990 |273 |1999 |258 |2005 |228 |2010 |218 |2015 |242 |2020 |241 |2023 |243 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-52171 INSEE] {{commonscat|Dommartin-le-Franc}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Haute-Marne|Dommartin-le-Franc]] eq0zz26ofoyz8i8hnuvs9xbrj3vx5ui 2978325 2978324 2026-05-07T16:28:10Z Birdie 19592 2978325 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-le-Franc |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin-le-Franc (01).jpg |caption= |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Saint-Dizier|Saint-Dizier]] |canton=[[Kantoni Wassy|Wassy]] |coordinates={{Coord|48.4283333333|4.96166666667|display=title}} |INSEE=52171 |postal code=52110 |mayor=Luc Brossier |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté d'agglomération Saint-Dizier, Der et Blaise |elevation m=188 |elevation min m=166 |elevation max m=279 |area km2=10,03 |population=243 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin-le-Franc''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-le-Franc bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Haute-Marne]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 243 banorë dhe sipërfaqe 4,17 km², me një dendësi prej 24 banor/km². ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |400 |1861 |564 |1911 |425 |1962 |327 |1968 |319 |1975 |333 |1982 |312 |1990 |273 |1999 |258 |2005 |228 |2010 |218 |2015 |242 |2020 |241 |2023 |243 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-52171 INSEE] {{commonscat|Dommartin-le-Franc}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Haute-Marne|Dommartin-le-Franc]] 3cuhwgjabeevfc897n842n2dppf0nrw 0 400207 2978326 2026-05-07T16:34:11Z Birdie 19592 Faqe e re: {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-le-Saint-Père |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin-le-Saint-Père, mairie, église.jpg |caption=Bashkia dhe kisha Saint-Martin |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Saint-Dizier|Saint-Dizier]] |canton=[[Kantoni Joinville|Joinville]] |coordinates={{Coord|48.395|4.9225|display=title}} |INSEE=52172 |postal code=52110 |mayor=Osmane Leseur |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Bassin de Joinvil... 2978326 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-le-Saint-Père |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin-le-Saint-Père, mairie, église.jpg |caption=Bashkia dhe kisha Saint-Martin |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Saint-Dizier|Saint-Dizier]] |canton=[[Kantoni Joinville|Joinville]] |coordinates={{Coord|48.395|4.9225|display=title}} |INSEE=52172 |postal code=52110 |mayor=Osmane Leseur |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Bassin de Joinville en Champagne |elevation m=203 |elevation min m=172 |elevation max m=274 |area km2=14,88 |population=265 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin-le-Saint-Père''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-le-Saint-Père bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Haute-Marne]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 265 banorë dhe sipërfaqe 14,88 km², me një dendësi prej 18 banor/km². ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |626 |1861 |722 |1911 |475 |1962 |473 |1968 |427 |1975 |381 |1982 |337 |1990 |298 |1999 |275 |2008 |281 |2013 |276 |2018 |277 |2023 |265 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-52171 INSEE] {{commonscat|Dommartin-le-Saint-Père}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Haute-Marne|Dommartin-le-Saint-Pere]] bbbquwue09enmdootum5plun4m82g1y 1 400208 2978327 2026-05-07T17:55:32Z Leutrim.P 113691 /* Artikulli i Bashkimit kombëtar */ pjesë e re 2978327 wikitext text/x-wiki == Artikulli i Bashkimit kombëtar == @[[Përdoruesi:BashkimiKombetar|BashkimiKombetar]], besoj se ky artikull përfshinë atë që po mundoheshe të krijoje, mund ta zgjerosh tutje duke shtuar përmbajtje shtesë nëse dëshiron. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 maj 2026 19:55 (CEST) iab7gu33uqqkc0i1wtytckcu83h20jz 14 400209 2978332 2026-05-07T18:08:54Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2978332 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2978333 2978332 2026-05-07T18:09:04Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Çështja shqiptare]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978333 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Çështja shqiptare]] ahh8cqz90nurgizaghrq0otyzgdgy0l 0 400210 2978334 2026-05-07T18:22:40Z Leutrim.P 113691 Artikull i ri biografik 2978334 wikitext text/x-wiki '''Jusuf Azemi''' është [[shqiptar i Kosovës]], aktualisht kryetar i [[Sindikata e Punëtorëve të Sektorit Privat|Sindikatës së Punëtorëve të Sektorit Privat]] në [[Kosova|Kosovë]].<ref>{{Cite web |last=frike |first=Pa |date=2026-05-01 |title=1 Maji, punëtorët protestë në Prishtinë: “Jemi lodhë, Parlament, Qeveri, të kujt jeni?” |url=https://pafrike.al/1-maji-punetoret-proteste-ne-prishtine-jemi-lodhe-parlament-qeveri-te-kujt-jeni/ |access-date=2026-05-07 |website=Pafrike.al |language=sq}}</ref> == Jeta == == Karriera == == Shih edhe == *[[Sindikata e Punëtorëve të Sektorit Privat]] == Burime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] ebw4ol4yco7ypjyo8hs5y6xjsoxp7vb 2978335 2978334 2026-05-07T18:48:19Z Leutrim.P 113691 2978335 wikitext text/x-wiki '''Jusuf Azemi''' është [[shqiptar i Kosovës]], aktualisht kryetar i [[Sindikata e Punëtorëve të Sektorit Privat|Sindikatës së Punëtorëve të Sektorit Privat]] në [[Kosova|Kosovë]].<ref>{{Cite web |last=frike |first=Pa |date=2026-05-01 |title=1 Maji, punëtorët protestë në Prishtinë: “Jemi lodhë, Parlament, Qeveri, të kujt jeni?” |url=https://pafrike.al/1-maji-punetoret-proteste-ne-prishtine-jemi-lodhe-parlament-qeveri-te-kujt-jeni/ |access-date=2026-05-07 |website=Pafrike.al |language=sq}}</ref> Figurë publike, i cili shpesh avokon për të drejtat e punëtorëve të sektorit privat dhe organizon protesta në mbrojtje të tyre. == Jeta == == Karriera == == Shih edhe == *[[Sindikata e Punëtorëve të Sektorit Privat]] == Burime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] 30m8ykflp9jrhc6cfdpgcie20xah3qw 14 400211 2978338 2026-05-07T19:39:50Z ~2026-27770-16 187151 Faqe e re: = Zija Saraçi = == Hyrje == Zija Saraçi është një nga figurat më të njohura të muzikës klasike shqiptare dhe një ndër flautistët më të respektuar shqiptarë. Ai ka dhënë kontribut të madh në zhvillimin e muzikës instrumentale, në edukimin muzikor dhe në pasurimin e kulturës shqiptare. Me talentin, përkushtimin dhe punën e tij shumëvjeçare, ai është bërë shembull për shumë artistë dhe nxënës të rinj që dëshirojnë të merren me muzikë. Muz... 2978338 wikitext text/x-wiki = Zija Saraçi = == Hyrje == Zija Saraçi është një nga figurat më të njohura të muzikës klasike shqiptare dhe një ndër flautistët më të respektuar shqiptarë. Ai ka dhënë kontribut të madh në zhvillimin e muzikës instrumentale, në edukimin muzikor dhe në pasurimin e kulturës shqiptare. Me talentin, përkushtimin dhe punën e tij shumëvjeçare, ai është bërë shembull për shumë artistë dhe nxënës të rinj që dëshirojnë të merren me muzikë. Muzika është një art shumë i rëndësishëm që shpreh emocionet, ndjenjat dhe kulturën e një populli. Përmes muzikës, njerëzit gjejnë qetësi, gëzim dhe frymëzim. Artistë si Zija Saraçi kanë ndihmuar që muzika klasike shqiptare të zhvillohet dhe të njihet më shumë nga publiku. Ai ka treguar se arti dhe muzika kërkojnë jo vetëm talent, por edhe shumë punë, ushtrime dhe përkushtim. == Fëmijëria dhe Dashuria për Muzikën == Që në fëmijëri, Zija Saraçi kishte interes të madh për muzikën. Ai dëgjonte me kujdes meloditë dhe instrumentet muzikore dhe tregonte talent të veçantë për artin. Familja dhe mësuesit e tij e kuptuan se ai kishte aftësi të mëdha dhe e mbështetën në rrugën e tij muzikore. Në shkollën e muzikës ai filloi të mësonte notat muzikore, ritmin dhe përdorimin e instrumenteve. Instrumenti që zgjodhi ishte flauti. Flauti është instrument frymor që ka tingull të butë, melodik dhe shumë të bukur. Ky instrument kërkon kontroll të frymëmarrjes, përqendrim dhe ushtrime të vazhdueshme. Zija Saraçi tregoi durim dhe vullnet të madh për të mësuar dhe për t’u përmirësuar çdo ditë. Ai ushtronte për shumë orë dhe mundohej të interpretonte meloditë sa më bukur. Me kalimin e kohës, aftësitë e tij u zhvilluan dhe ai filloi të njihej si një nxënës shumë i talentuar. == Studimet dhe Përgatitja Profesionale == Pasi përfundoi shkollimin bazë muzikor, Zija Saraçi vazhdoi studimet më të avancuara në muzikë. Ai mësoi më shumë për teorinë muzikore, interpretimin artistik dhe muzikën klasike botërore. Gjatë studimeve ai njohu shumë kompozitorë të famshëm si Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven dhe Johann Sebastian Bach. Ai studioi me përkushtim mënyrat e interpretimit të muzikës klasike dhe u bë gjithnjë e më profesionist në përdorimin e flautit. Përveç talentit natyror, ai punoi shumë për të arritur nivel të lartë artistik. Studimet e ndihmuan të kuptonte më thellë muzikën dhe rëndësinë e saj në kulturë dhe edukim. == Flauti si Instrument == Flauti është një nga instrumentet më të vjetra muzikore në botë. Ai përdoret në muzikën klasike, moderne dhe popullore. Tingulli i flautit është i lehtë, melodik dhe shumë harmonik. Ky instrument luan rol të rëndësishëm në orkestrat simfonike dhe në koncertet muzikore. Për të luajtur me flaut duhet frymëmarrje e kontrolluar dhe lëvizje të sakta të gishtave. Muzikanti duhet të ketë kujdes për ritmin, melodinë dhe harmoninë. Flauti mund të krijojë emocione të ndryshme, si qetësi, gëzim apo trishtim. Zija Saraçi ishte shumë i lidhur me këtë instrument dhe përmes tij shprehte emocionet dhe talentin e tij artistik. Interpretimet e tij vlerësoheshin për pastërtinë e tingullit dhe ndjenjën artistike që përcillte te publiku. == Karriera Artistike == Gjatë karrierës së tij, Zija Saraçi mori pjesë në shumë koncerte, festivale dhe aktivitete muzikore. Ai performoi në skena të ndryshme dhe bashkëpunoi me orkestrat shqiptare. Publiku e pëlqente shumë interpretimin e tij dhe mënyrën elegante të luajtjes së flautit. Në koncertet ku merrte pjesë, ai interpretonte vepra klasike dhe moderne. Muzika që luante sillte emocion dhe kënaqësi për dëgjuesit. Ai ishte i njohur për disiplinën dhe profesionalizmin në punën e tij. Përmes aktiviteteve artistike, ai ndihmoi që muzika klasike të bëhej më e njohur në Shqipëri dhe Kosovë. Ai tregoi se muzika instrumentale është pjesë shumë e rëndësishme e kulturës dhe artit. == Kontributi në Edukim == Një pjesë shumë e rëndësishme e jetës së Zija Saraçit ishte puna si profesor muzike. Ai edukoi shumë nxënës dhe u mësoi atyre teorinë muzikore dhe përdorimin e flautit. Ai kishte durim të madh me nxënësit dhe përpiqej t’i motivonte të ushtronin dhe të besonin në talentin e tyre. Shumë nxënës të tij u bënë muzikantë të njohur dhe vazhduan studimet muzikore. Ai ishte shembull i një mësuesi të përkushtuar që donte ta përhapte dashurinë për muzikën tek të rinjtë. Ai besonte se muzika ndihmon në zhvillimin e mendjes dhe emocioneve të njeriut. Përmes muzikës, fëmijët mësojnë disiplinën, durimin dhe kreativitetin. == Rëndësia e Muzikës në Shoqëri == Muzika ka rol shumë të rëndësishëm në jetën e njerëzve. Ajo përdoret në festa, aktivitete kulturore, filma dhe ceremoni të ndryshme. Muzika ndihmon njerëzit të shprehin ndjenjat dhe emocionet e tyre. Artistë si Zija Saraçi kontribuojnë në pasurimin e kulturës dhe edukimin artistik të shoqërisë. Ata ndihmojnë që brezat e rinj të mësojnë dhe të vlerësojnë artin muzikor. Në shumë vende të botës, muzika klasike konsiderohet pasuri kulturore. Edhe në kulturën shqiptare, muzika klasike dhe instrumentale ka rëndësi të madhe dhe vazhdon të zhvillohet falë artistëve dhe profesorëve të përkushtuar. == Ndikimi në Kulturën Shqiptare == Kontributi i Zija Saraçit ka ndikuar shumë në kulturën shqiptare. Ai ndihmoi në zhvillimin e muzikës klasike dhe në ngritjen e nivelit artistik të muzikantëve shqiptarë. Përmes koncerteve dhe punës së tij si profesor, ai la gjurmë të rëndësishme në historinë e muzikës shqiptare. Ai tregoi se arti është pjesë e rëndësishme e identitetit kombëtar. Muzikantët dhe artistët ndihmojnë në ruajtjen e traditës dhe kulturës së popullit. == Përfundim == Zija Saraçi është një nga figurat më të rëndësishme të muzikës shqiptare dhe një flautist shumë i talentuar. Ai ka kontribuar në muzikën klasike, në edukimin muzikor dhe në zhvillimin e kulturës shqiptare. Me talentin, punën dhe përkushtimin e tij, ai është bërë shembull për shumë të rinj që duan të merren me muzikë. Kontributi i tij do të kujtohet për shumë vite dhe do të mbetet pjesë e rëndësishme e historisë së muzikës shqiptare. Artistë si Zija Saraçi tregojnë se muzika është një art që bashkon njerëzit dhe sjell bukuri në jetën e tyre. 8 mfk6uq0sox5b4py7etxl0v6p6sa4grd 14 400212 2978343 2026-05-07T20:37:36Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2978343 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2978344 2978343 2026-05-07T20:38:25Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Pajisje ushtarake sipas llojit]]; +[[Kategoria:Lufta ajrore]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978344 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Pajisje ushtarake sipas llojit]] [[Kategoria:Lufta ajrore]] pduiamtd2x108vfarwl3vvdsxfrpcak 2978360 2978344 2026-05-07T20:57:51Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta ajrore]] te [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978360 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Pajisje ushtarake sipas llojit]] [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] 5w4mnaxbm0xyzpuwogwatpiaq3kr1ov 14 400213 2978346 2026-05-07T20:42:27Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2978346 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2978347 2978346 2026-05-07T20:43:10Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Lufta tokësore]]; +[[Kategoria:Lufta sipas llojit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978347 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lufta tokësore]] [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] qj19q785wvmkaw8c9mlnfhh81crj6hl 2978368 2978347 2026-05-07T20:58:37Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta malore]] te [[Kategoria:Taktika lufte malore]] pa lënë një ridrejtim 2978347 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lufta tokësore]] [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] qj19q785wvmkaw8c9mlnfhh81crj6hl 2978392 2978368 2026-05-07T21:06:47Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978392 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lufta tokësore]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] 607647hwpy669s155domha4166qkys9 2978443 2978392 2026-05-07T21:11:30Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta tokësore]] te [[Kategoria:Taktika lufte tokësore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978443 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte tokësore]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] t0zeq2altpobq3bhvy0gm0t8o3h2z31 14 400214 2978349 2026-05-07T20:43:51Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2978349 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2978350 2978349 2026-05-07T20:44:35Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Lufta tokësore]]; +[[Kategoria:Lufta sipas llojit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978350 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lufta tokësore]] [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] qj19q785wvmkaw8c9mlnfhh81crj6hl 2978370 2978350 2026-05-07T20:59:39Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta urbane]] te [[Kategoria:Taktika lufte urbane]] pa lënë një ridrejtim 2978350 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lufta tokësore]] [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] qj19q785wvmkaw8c9mlnfhh81crj6hl 2978394 2978370 2026-05-07T21:06:47Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta sipas llojit]] te [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978394 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lufta tokësore]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] 607647hwpy669s155domha4166qkys9 2978444 2978394 2026-05-07T21:11:30Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta tokësore]] te [[Kategoria:Taktika lufte tokësore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978444 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte tokësore]] [[Kategoria:Taktika lufte sipas llojit]] t0zeq2altpobq3bhvy0gm0t8o3h2z31 14 400215 2978351 2026-05-07T20:45:16Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2978351 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2978352 2978351 2026-05-07T20:46:16Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Lufta tokësore]]; +[[Kategoria:Lufta urbane]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978352 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lufta tokësore]] [[Kategoria:Lufta urbane]] fw989vwnannzci1pngz41sp4pe7g2h3 2978371 2978352 2026-05-07T20:59:46Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta urbane]] te [[Kategoria:Taktika lufte urbane]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978371 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lufta tokësore]] [[Kategoria:Taktika lufte urbane]] sh6l5z1l2qy1bhzlak3sfgojkrwhmfe 2978373 2978371 2026-05-07T21:01:45Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Lufta me snajper]] te [[Kategoria:Taktika lufte me snajper]] pa lënë një ridrejtim 2978371 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lufta tokësore]] [[Kategoria:Taktika lufte urbane]] sh6l5z1l2qy1bhzlak3sfgojkrwhmfe 2978445 2978373 2026-05-07T21:11:30Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Lufta tokësore]] te [[Kategoria:Taktika lufte tokësore]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2978445 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Taktika lufte tokësore]] [[Kategoria:Taktika lufte urbane]] klroanqr9zcgiigbz7g3dkn48wnba8m 14 400216 2978353 2026-05-07T20:54:24Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2978353 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2978354 2978353 2026-05-07T20:55:16Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Aviacion ushtarak]]; +[[Kategoria:Parashutizëm]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978354 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Aviacion ushtarak]] [[Kategoria:Parashutizëm]] 5js1z0b92btxa6niaz26znku7e97bfy 14 400217 2978355 2026-05-07T20:55:23Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2978355 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2978356 2978355 2026-05-07T20:56:14Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Sporte ajrore]]; +[[Kategoria:Parashuta]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978356 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Sporte ajrore]] [[Kategoria:Parashuta]] puv5rvde21yv0o7swi4qgegsnvursz5 14 400218 2978357 2026-05-07T20:56:19Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2978357 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2978358 2978357 2026-05-07T20:56:56Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Tërheqje (fizikë)]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978358 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tërheqje (fizikë)]] g9wggstlddnz1ozdrmu5xoo4wki134o 14 400219 2978491 2026-05-07T21:22:29Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2978491 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2978492 2978491 2026-05-07T21:23:03Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Avionë ushtarakë pa pilot]]; +[[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978492 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Avionë ushtarakë pa pilot]] [[Kategoria:Taktika lufte ajrore]] amacrbj07lxd5v7zybaz5t7dbd001jq 0 400220 2978493 2026-05-07T21:27:03Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Ligjet e Kirkofit]] 2978493 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Ligjet e Kirkofit]] s7q24026kxomsrgswsg6lb6b1y69ut7 14 400221 2978495 2026-05-07T21:28:16Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 2978495 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2978496 2978495 2026-05-07T21:28:46Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Madhësi fizike]]; +[[Kategoria:Elektromagnetizëm]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2978496 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Madhësi fizike]] [[Kategoria:Elektromagnetizëm]] f5c3jfncygn6vmea0dynhcwpsyphwvf 3 400222 2978564 2026-05-08T10:45:20Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2978564 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Jackhardyninetyone}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 8 maj 2026 12:45 (CEST) r3eyuoge2ame7ctrmu9hiwqbdyuuo5m 11 400223 2978565 2026-05-08T10:49:13Z Klein Muçi 52109 /* Fati i artikujve */ pjesë e re 2978565 wikitext text/x-wiki == Fati i artikujve == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], hidhini një sy lidhjeve te kjo stampa. Janë një seri artikujsh në lidhje me transportin e mallrave në Kosovë. Mendoni se duhen të qendrojnë? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 8 maj 2026 12:49 (CEST) 7o3gyc63mrh88kxxjadqdd2mjsl2o2v 14 400225 2978571 2026-05-08T11:36:55Z Mitrovica02 128863 Faqe e re: [[Kategoria:KF Besëlidhja Lezhë]] 2978571 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:KF Besëlidhja Lezhë]] 8aa7je7nb0n5pztpd1uk1jvcgqfdy9l