Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk 0 2713 3004132 2870969 2026-07-02T06:18:34Z HyBoxwood 186226 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 3004132 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |image_flag=Flag of the People's Republic of China.svg |conventional_long_name='''Republika Popullore e Kinës'''<br />'''中华人民共和国''' |capital=[[Pekin]] |government_type=Republikë Popullore një partiake [[marksiste-leniniste]] |image_coat=File:中華人民共和國國徽.svg |currency=[[Juan Renminbi]] (¥) |currency_code=(CNY) |time_zone=(UTC+8) |Gini_year=2019 |Gini=38.2 |HDI=0.768 |HDI_year=2021 |image_map=File:CHN orthographic.svg |map_caption=Kina dhe territorët e pretenduara |official_languages=[[Gjuha kineze]] |leader_title1=Presidenti |leader_name1=[[Xi Xhinping]] |leader_title2=Kryeministër |leader_name2=[[Li Qiang]] |GDP_nominal=19.374 trilion USD |GDP_PPP_per_capita=23,382 USD |anthem={{vunblist|"Marshi i Vullnetarëve"|{{lang|zh-hans|义勇军进行曲}}}} <br /> [[File:March of the Volunteers instrumental.ogg]] |population_estimate=1,339,724,852 |iso3166code=CN |cctld=.cn |GDP_PPP=33,015 trilion USD |GDP_PPP_year=2023 |GDP_PPP_rank=1 |GDP_nominal_year=2023 |GDP_nominal_per_capita_rank=64 |GDP_nominal_rank=2 |GDP_nominal_per_capita=13,721 USD |GDP_PPP_per_capita_rank=73 |legislature=[[Asambleja Popullore Kombëtare]] }} '''Republika Popullore e Kinës''', më thjeshtë '''Kina''' ([[Gjuha kineze|kinezçe]]: 中华人民共和国), është shtet që ndodhet në pjesën lindore të kontinentit të [[Azia|Azisë]], në bregun perendimor të [[Oqeani Paqësor|Oqeanit Paqësor]]. Me sipërfaqe e tokësore rreth 9 milionë e 600 mijë kilometra katërore. Kina është vendi më i madh në Azi dhe vendi i tretë i madh në botë, duke u rradhitur pas Rusisë dhe Kanadasë. Territori i Kinës fillon nga veriu në mes të lumit Heilungjan në veri të lumit Mohë (në paralelin 53 gradë e 30 ‘) vazhdon në jug deri në Zëmansha në skajin e arqipelakut Nansha(4 gradë e paralelit verior), duke kaluar 49 gradë me një distancë prej 5500 kilometrash. Nga lindja fillon nga kryqezimin e lumit Heilungjan me lumin Usuri (në 135 gradë 05’ të milidianit lindor) e vazhdon në perendim deri në rafshnatën Pamis (73 gradë e 40’ të milidianit lindor), duke kaluar më se 60 gradë me një gjatësi rreth 5.000 kilometrash. Gjatësia e përgjithshme e vijes kufitare është 22 mijë e 800 kilometra. Në lindje ka kufi me Korenë, në veri me Mongolinë, në verilindje me Rusinë, në veriperendim me Kazakistanin, Kiskistanin, Tagjikistanin, në perendim dhe në jugperendim ka kufi me [[Afganistani]]n, [[Pakistani]]n, [[India|Indin]]ë, [[Nepali]]n, [[Butani]], kurse në jug me [[Birmania|Birmanin]]ë, [[Laosi]]n dhe [[Vietnami]]n. Pertej detit lindor dhe juglidor ndodhen Republika e Koresë, [[Japonia]], [[Filipinet]], [[Brunei]], [[Malajzia]] dhe [[Indonezia]]. == Historia == : '''''Artikulli kryesor: [[Historia e Shteteve - {{PAGENAME}}|Historia e Kinës]]''''' Kina, me një histori të gjatë dhe të pasur, është një nga civilizimet më të vjetra në botë. Ajo ka një trashëgimi të shquar kulturore, shkencore dhe politike që daton që nga lashtësia e hershme. Historia e Kinës është shënuar nga ndryshime të mëdha politike, mbretëri të ndryshme, dinasti, periudha të reja historike dhe zhvillime të shumta sociale dhe ekonomike. Në shekullin IV p.e.s., Kina ka qenë shtëpia e një numri të madh të mbretërive dhe kulturave të hershme, si [[Dinastia Zhou|Zhou]], [[Dinastia Shang|Shang]], dhe [[Dinastia Çin|Çin]]. Periudha e [[Dinastia Han|Dinastisë Han]], e cila zgjati nga shekulli III p.e.s. deri në shekullin III e.s., ishte një periudhë e rëndësishme e zhvillimit të Kinës antike. Ajo ishte një kohë e prosperitetit, zhvillimit të tregtisë dhe shkencës, dhe një periudhë e përhapjes së kulturës kineze në rajon. Pas Dinastisë Han, Kina u bë pre e konflikteve të brendshme dhe pushtimeve të huaja. Periudha e Tre Kinse, ku tre mbretërira u përplasën për kontrollin e vendit, e ndoqi periudha e Enës së Bardhë, e cila karakterizohej nga ndarja e Kinës në dy shtete të mëdha rivalë. Në shekullin VII, Dinastia Tang u shfaq si një fuqi e rëndësishme në botë. Kina u konsolidua dhe u zgjerua nën këtë dinasti, duke u bërë një fuqi e madhe ekonomike, kulturore dhe politike. Pas Dinastisë Tang, Kina u përball me periudhën e njohur si "Dinastitë e Pesë", e cila ishte një kohë e trazirave dhe shkatërrimeve. Ndërkohë, dinastia e fundit, Dinastia Qing, u përball me ndikimet e fuqive të huaja dhe humbjen e pavarësisë së Kinas. Në fillim të shekullit XX, Kina pësoi ndryshime të mëdha politike dhe sociale. Kina luftoi [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]] dhe kishte një rol të rëndësishëm në rezistencën kundër forcave [[Perandoria e Japonisë|japoneze]]. Lufta fillimisht shpërtheu në Kinë më 1937, kur Japonia pushtoi pjesën veriore të vendit. Kina u përball me një luftë të gjatë dhe të dhimbshme, ku forcat kineze dhe komuniste bashkëpunuan për të luftuar kundër pushtuesve japonezë. Në fund të Luftës së Dytë Botërore, Kina fitoi, por pas konfliktit, vendi u përball me një tjetër sfidë të madhe, [[Lufta Civile Kineze|Luftën Civile Kineze]]. Pas Luftës së Dytë Botërore, Kina përballej me një konflikt të brendshëm midis Forcave Revolucionare të Komunistëve Kinezë, të udhëhequr nga Mao Ce Dun, dhe Forcave Nacionaliste të Kuomitangut, të udhëhequr nga Chiang Kai-shek. Konflikti zgjati për disa vite dhe u shoqërua me luftëra të ashpra dhe përplasje politike. Në vitin 1949, Komunistët Kinezë fituan Luftën Civile dhe shpallën themelimin e Republikës Popullore të Kinës, me Mao Ce Dun si udhëheqës. Pas ardhjes në pushtet të [[Mao Ce Duni|Mao Ce Dun]]-it, Kina kaloi nën një regjim komunist dhe përjetoi ndryshime të mëdha politike dhe sociale. Regjimi i Mao-s zhvilloi një politikë ekonomike dhe sociale të quajtur "Revolucion Kulturor", e cila synonte të shkatërronte strukturat tradicionale dhe të krijojë një shoqëri socialiste. Megjithatë, kjo periudhë u shoqërua me shumë sfida dhe tragjedi, përfshirë "Lëvizjen e Madhe përpara" dhe "Revolucionin Kulturor", që shkaktuan dëmtime të mëdha në ekonomi dhe shoqëri. Pas vdekjes së [[Mao Ce Duni|Mao Ce Dun]]-it në vitin 1976, në pushtet erdhi [[Deng Xiaoping]], i cili kreu një ndryshim të rëndësishëm në politikën dhe ekonominë kineze. Deng Xiaoping ndërmori reforma të hapjes ekonomike dhe liberalizimit gradual të tregut. Këto reforma zhvendosën Kinezinë nga një sistem socialist drejt një modeli të përzjerë kapitalist-socialist, duke hapur rrugën për rritjen ekonomike të shpejtë dhe investime të huaja. Reformat e tregut të Deng Xiaoping dhanë hov ekonomisë kineze, duke lejuar rritjen e tregut të lirë dhe krijimin e zona ekonomike të veçanta. Kina u bë një destinacion i atraktiv për investimet e huaja dhe mori përfitime nga rritja e tregut global. Pas viteve 1980, Kina shënoi rritje ekonomike të shpejtë, duke u ngritur si një fuqi ekonomike botërore dhe konkurrent kryesor në tregtinë ndërkombëtare. Sot, Kina është një fuqi ekonomike e rëndësishme në botë dhe një aktor global i rëndësishëm në politikën ndërkombëtare. Në vitet e fundit, Kina ka investuar në zhvillimin e teknologjisë, infrastrukturës dhe industrive të reja, duke thelluar rolin e saj në ekonomi dhe rrjetin global. Gjithashtu, Kina vazhdon të mbajë një vend të rëndësishëm në politikën botërore dhe është një forcë e rëndësishme në shpërndarjen e fuqisë globale. == Politika == : '''''Artikulli kryesor: [[Sistemi shtetëror - {{PAGENAME}}|Sistemi shtetëror]]''''' Republika Popullore e Kinës, së bashku me [[Vietnami]]n, [[Koreja e Veriut|Korenë e Veriut]], [[Laosi]]n, dhe [[Kuba|Kubën]], është një nga pesë shtetet e mbetura zyrtare [[Komunizmi|komuniste]] në botë. Qeveria kineze është përshkruar si komuniste dhe socialiste, por edhe si autoritare, me kufizime të rënda në shumë fusha, sidomos në internet, shtyp, lirinë e grumbullimit, të drejtës së riprodhimit dhe lirisë së fesë. Sistemi aktual i saj politik / ekonomik është quajtur nga krerët e saj si "socializmi me karakteristika kineze". [[Asambleja Popullore Kombëtare]] (organ më i lartë shtetëror) është një assamble "kukull". Presidenti aktual i Kinës është Xi Jinping, i cili është edhe Sekretar i Përgjithshëm i Partisë Komuniste të Kinës, dhe Kryeministri i saj është [[Li Keqiang]], i cili është gjithashtu një anëtar i lartë i Komitetit të Përhershëm Byrosë Politike të Partisë Komuniste të Kinës. === Partia Komuniste i Kines === '''''Artikulli kryesor: [[Partia Komuniste e Kinës]]''''' [[Skeda:18th National Congress of the Communist Party of China.jpg|parapamje|199x199px|Kongresi Kombëtar i 18-të i Partisë Komuniste të Kinës]] Sipas statutit të PKK-së, organi më i lartë i PKK-së është [[Kongresi Kombëtar i Partisë Komuniste e Kinë]]<nowiki/>s që mbahet çdo pesë vjet. Kongresi Kombëtar zgjedh Komitetin Qendror, i cili më pas zgjedh Politburo-n e partisë, Komitetin Shtetëror të Politburos dhe sekretarin e përgjithshëm (udhëheqës i partisë), ekipin e lartë udhëheqës të vendit. Sekretari i përgjithshëm ka pushtetin dhe autoritetin e fundit mbi shtetin dhe qeverinë dhe shërben si udhëheqës i pashkallëzuar i vendit. Sekretari i përgjithshëm aktual është [[Xi Xhinping]], i cili mori detyrën më 15 nëntor 2012. Në nivelin lokal, sekretari i komitetit të PKK-së për një nënndarje ka rëndësi mbi nivelin e qeverisjes lokale; sekretari i komitetit të PKK-së për një ndarje provinciale ka rëndësi mbi guvernatorin ndërsa sekretari i komitetit të PKK-së për një qytet ka rëndësi mbi kryebashkiakinë. PKK-ja drejtohet zyrtarisht nga "[[Socializmi me karakteristika kineze]]", i cili është [[marksizmi]] i adaptuar në rrethanat kineze. === Konfliktet Territorialë === [[Skeda:China administrative.png|parapamje|194x194px|Harta që paraqet mosmarrëveshjet territoriale midis PRC-së dhe shteteve fqinje]] Qeveria Popullore e Kinës (PRC) ka pretenduar territorët qeverisur nga Republika e Kinës (ROC), një entitet politik i ndarë sot i njohur zakonisht si Tajvani, si pjesë të territorit të saj. Ajo e konsideron ishullin e Tajvanit si provincën e saj Tajvani, Kinmen dhe Matsu si pjesë të provincës Fujian dhe ishujt që ROC-i kontrollon në Detin e Kinës Jugore si pjesë të provincave Hainan dhe Guangdong. Këto pretendime janë kontroversiale për shkak të marrëdhënieve komplekse të Kuajtasit, me PRC-në që trajton principin e një Kine si një nga parimet më të rëndësishme diplomatike në marrëdhëniet me vendet e tjera. Kina ka zgjidhur kufijtë e saj tokësorë me 12 nga 14 vendet fqinje, duke arritur kompromise substanciale në shumicën prej tyre. Kina aktualisht ka një kufi toke i çështësuar me [[India|Indinë]] dhe [[Butani|Butanin]]. Gjithashtu, Kina është përfshirë në mosmarrëveshje detare me shumë vende mbi pronësinë e disa ishujve të vegjël në Detin e Kinës Lindore dhe Jugore, siç janë Socotra Rock, ishujt Senkaku dhe të gjithë ishujt e Detit të Kinës Jugore, së bashku me mosmarrëveshjet e ZEE mbi [[Detin e Kinës Lindore]]. === Çështjet socio-politike dhe të drejtat e njeriut === Kritika ndaj Kinës ka qenë e ndjeshme dhe ka përfshirë një sërë çështjesh të ndryshme. Një nga kritikat kryesore është mungesa e lirive të njeriut në vend. Kina është kritikuar për shkelje të të drejtave të njeriut, përfshirë lirinë e fjalës, lirinë e organizatave politike, dhe lirinë e religjionit. Organizatat e të drejtave të njeriut raportojnë për përndjekje politike, censurë mediatike dhe kufizime të lirive individuale në vend. Gjithashtu, ka pasur kritika të shumta ndaj trajtimit të pakicave etnike dhe fetare në Kinë. Kina është akuzuar për represion dhe diskriminim ndaj minoriteteve, siç janë Tibetianët, [[Ujgurët]] dhe Mongolët. Kritikat kanë përfshirë keqtrajtimin, përndjekjen dhe kufizimet e lirisë kulturore dhe religjioze të këtyre grupimeve. Ndër të tjera, kritika ka ndikuar në opinionin ndërkombëtar dhe ka sjellë në vëmendje sfidat dhe shqetësimet në lidhje me të drejtat e njeriut dhe liritë themelore në Kinë. == Njësitë administrative == : '''''Artikulli kryesor: [[Njësit administrative - {{PAGENAME}}|Njësit administrative]]''''' Republika Popullore e Kinës ka kontroll administrativ mbi 22 provinca, dhe e konsideron Tajvanin të jetë provinca e 23-të e saj, edhe pse Tajvani drejtohet aktualisht nga Republika e Kinës, e cila konteston kërkesën RP të Kinës. Kina ka gjithashtu pesë rajone autonome, secili me një grup minoritar të caktuar, katër bashki dhe dy Rajone Speciale Administrative (RSA), të cilat gëzojnë një shkallë të autonomisë politike. Njëzetë e dy provincat, pesë rajonet autonome dhe katër bashkitë përbëjnë "Kinën kontinentale", një term që zakonisht përjashton RSA-në e [[Hong Kongu]]t dhe [[Makao]]s. {{Harta e ndarjeve administrative të Kinës}} {{Ndarjet administrative të Kinës}} === Demografia === : '''''Artikulli kryesor: [[Demografia e Kinës]]''''' Kina është një vend me popullsi të hershme. Të parët që u vendosën në Kinë ishin fiset nomade. Së pari u vendosën nëpër luginat e lumenjve, e më vonë u shpërndanë edhe në viset tjera të Kinës. Kinezët qyshë herët arritën një shkallë të lartë kulturore dhe ekonomike. Shumë më herët së evropianët kanë njohur : busullën, gjilpërën magnetike, barutin, porcelanin, letrën shtypin etj. Ata ndërtuan shumë tempuj, godina etj. Njëri ndër më të njohura është Muri kinez, i ndërtuar në shekullin e III para erës së re. po ashtu ajo qe e mbaroi murin kinez ishte dinastia Cin. Për te mbaruar murin kinez u nevojiten 2 milion njerëz ku 1 milion kishin vdekur. Muri kinez ishte afër 3500 km i gjate i larte 10 metra dhe i gjere 8 metra. == Gjeografia == : '''''Artikulli kryesor: [[Gjeografia e Shteteve - {{PAGENAME}}|Gjeografia]]''''' '''Sipërfaqja''' e përgjithshme e Kinës është 9.596.960 km², prej së cilës 270.550 km² janë të mbuluara me ujë. Shtrihet rreth koordinatave gjeografike 35° 00' V, 105° 00' L. Kina është një vijë bregdetare të gjatë 14.500 km. Vija e përgjithshme kufitare tokësore e saj është 22.117km. Kina në pjesën veriore kufizohet me [[Mongolia|Mongolin]] (4.677 km) dhe [[Rusia|Rusin]] në veri lindje (3.605km) deri në lindje kur fillon kufiri i gjatë 1.416 km me [[Koreja e Veriut|Korenë Veriore]], pastaj vije bregdeti deri te kufiri në jug me [[Vietnami|Vietnamin]] (Vietnam 1.281 km) që vazhdon me [[Laosi|Laosin]] (423 km), [[Birmania|Birmaninë]] (2.185 km), në jug-perëndim me Butanin (470 km), [[Nepali|Nepalin]] (1.236 km) e Indin (3.380 km) duke kaluar në perëndim me [[Pakistani|Pakistanin]] (523 km), [[Afganistani]] (76 km), Kirgistanin (858 km) e [[Kazakistani|Kazakistanin]] (1.533 km) në fund të së cilit fillon kufiri veri perëndimor me Rusin (40 km). Ajo del ne Oq. Paqësor në lindje ndërsa në anën tjetër hyn thelle në Azinë Qendrore. '''Klima'''. Për shkak të sipërfaqes së madhe edhe nuk është i mundshëm përshkrimi me pak fjalë i lloj-llojshmërisë të motit që sundon në pjesë të ndryshme. Ne perëndim dhe veri klima është kontinentale,ne jug klima musonike. Pllaja e Kines veriore ka klime musonike ku dimri musonik eshte i thate, i gjate dhe i veshtire. Kina Qendrore dhe ajo Jugore kane dimer me te shkurter e me pak te ashper sepse mbrohen nga vargje malore me drejtim lindje-perendim, si dhe shtrihen prane ujerave te ngrohta te Detit të Kines se Jugut. '''Relievi''' në pjesën më të madhe malorë, me rrafshnalta. Në perëndim dominojnë shkretëtirat ndërsa pjesa tjetër janë hapësira të rrafshëta me pellgje që përmbyllen me bjeshkë në lindje. Pika më e lartë ndodhet në lartësinë mbidetare 8.850 në ''Mont Everest''. Ndërsa pika më e ulët -154 m n.n. e detit në vendin e quajtur ''Turpan Pendi'' Si '''pasuri natyrore''' më të përhapura, thuhet se janë qymyri, xehja e hekurit, derivatet e naftës, gazi natyrorë, [[Mërkuri (element)|merkuri]] [Hg], [[Kallaj|kallaji]] [Sn], [[tungsteni]] [W], [[stibiumi]] [Sb], [[mangani]] [Mn], molibdeni [Mo], [[vadiumi]] [V], magnetitet [Fe₃O₄], [[alumini]] [Al], [[Plumbi (element kimik)|plumbi]] [Pb], [[zinku]] [Zn], [[Urani (element kimik)|urani]] [U], si dhe prurjen më të madhe të ujit në botë. Për '''sipërfaqe të punueshme''' të tokës, në vitin 2005 thuhej që të ishte 14,86 % të së përgjithshmes, ndërsa të mbledhura gjithnjë vetëm 1,27 %, të përvetësuara dhe të ujitura 545.960 km². == Ekonomia == : '''''Artikulli kryesor: [[Ekonomia e Shteteve - {{PAGENAME}}|Ekonomia]]''''' Kina ka ekonominë e dytë më të madhe në botë sipas GDP nominale dhe ekonominë më të madhe sipas fuqisë blerëse (PPP). Sipas të dhënave të vitit 2022, Kina llogaritet të përfaqësojë rreth 18% të ekonomisë globale sipas GDP nominale. Kina është një nga ekonomitë më të shpejta në rritje në botë, me një rritje ekonomike që ka qenë pothuajse konsistentisht mbi 6 për qind që nga fillimi i reformave ekonomike në vitin 1978. Sipas Bankës Botërore, GDP i Kinës u rrit nga 150 miliardë dollarë në vitin 1978 në 17.96 trilionë dollarë në vitin 2022. Nga 500 kompanitë më të mëdha në botë, 145 janë me seli në Kinë. Kina ka qenë një nga fuqitë ekonomike kryesore në historinë e [[Azisë Lindore]]. Vendit i ka qenë një nga ekonomitë më të mëdha në botë për shumicën e dy mijëvjeçarëve të kaluar, gjatë të cilëve ka parë cikle të prosperitetit dhe rënies. Që nga fillimi i reformave ekonomike në vitin 1978, Kina ka zhvilluar një ekonomi të diversifikuar dhe është një nga aktorët më të rëndësishëm në tregtinë ndërkombëtare. Sektorët kryesorë të fuqisë konkurruese përfshijnë prodhimin, tregtinë me pakicë, minierat, çelikun, tekstilet, makinat, prodhimin e energjisë, energjinë e gjelbër, bankat, elektronikën, telekomunikacionin, pasuritë, e-tregtinë dhe turizmin. Kina ka tre nga dhjetë bursat më të mëdha në botë - Shanghai, Hong Kong dhe Shenzhen - që së bashku kanë një kapitalizim të tregut mbi 15.9 trilionë dollarë, deri në tetor 2020. Kina ka katër qendra financiare më konkurruese në botë ([[Shangai]], [[Hong Kong]], [[Pekini]] dhe [[Shenzhen]]), më shumë se çdo vend tjetër në Indeksin Global të Qendrave Financiare për vitin 2020. Sipas raportit të Oxford Economics, deri në vitin 2035, katër qytete kineze (Shanghai, Pekini, Guangzhou dhe Shenzhen) pritet të jenë në mesin e dhjetë qyteteve më të mëdha në botë sipas GDP nominale. [[Skeda:Graph of Major Developing Economies by Real GDP per capita at PPP 1990-2013.png|parapamje|414x414px|Kina dhe ekonomitë e tjera zhvillimore të mëdha sipas GDP në per qepër blerës 1990-2013. Rritja ekonomike e shpejtë e Kinës është shumë e dukshme]] Kina e periudhës moderne është shpesh e përshkruar si një shembull i kapitalizmit shtetëror ose kapitalizmit shtet-partiak. Në vitin 1992, [[Xhiang Zemin]] e përshkroi vendin si një ekonomi tregu socialist. Të tjerë kanë përshkruar atë si një formë të marxizmit-leninizmit të adaptuar për të ekzistuar së bashku me kapitalizmin global. Shteti dominon në sektorët strategjikë "themelore" si prodhimi i energjisë dhe industrive të rënda, por sektori privat është zgjeruar në mënyrë të jashtëzakonshme, me rreth 30 milionë biznese private të regjistruara në vitin 2008. Sipas statistikave zyrtare, kompanitë e pronësisë private përbëjnë mbi 60% të GDP-s së Kinës. Kina ka qenë prodhuesi i parë industrial në botë që nga viti 2010, pasi mposhti [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]]-në, e cila kishte qenë e parë për 100 vitet e kaluara. Kina ka qenë gjithashtu e dyta në vendin e dytë në prodhimin e teknologjisë së lartë që nga viti 2012, sipas Fondacionit Kombëtar të Shkencës në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]]. Kina është tregu i dytë më i madh i shitjes me pakicë në botë, pas Shteteve të Bashkuara. Kina udhëheq botën në e-tregti, duke llogaritur mbi 37% të pjesës së tregut global në vitin 2021. Kina është lideri botëror në konsumin dhe prodhimin e makinave elektrike, duke prodhuar dhe blerë gjysmën e të gjitha makinave elektrike me plug-in (BEV dhe PHEV) në botë deri në vitin 2022. Kina është gjithashtu prodhuesi kryesor i baterive për makinat elektrike si dhe disa lëndë të parë të rëndësishme për bateritë. Për shumë kohë, Kina ka vërtetuar vazhdimisht burimet jo-renovueshme të energjisë si qymyri, por adaptimi i saj ndaj energjisë së rinovueshme është rritur në mënyrë të konsiderueshme në vitet e fundit, me pjesën e saj që rritet nga 26.3 për qind në vitin 2016 në 31.9 për qind në vitin 2022. == Kultura == Që nga kohët e lashta, kultura kineze është ndikuar shumë nga konfucianizmi dhe filozofi konservatore. Për pjesën më të epokës dinastike të vendit, mundësitë për avancimin social mund të ofrohet nga performancë të lartë në provimet perandorake prestigjioze, të cilat kanë origjinën e tyre në [[Dinastia Han|Dinastisë Han]]. Theksi letrare e provimeve ndikuar në perceptimin e përgjithshëm të përpunimit kulturor në Kinë, të tilla si besimi se kaligrafi, poezia dhe piktura ishin forma më të larta të artit sesa vallëzim ose dramë. Kultura kineze ka theksuar prej kohësh një sens të historisë të thellë dhe një perspektivë kryesisht të brendshëm në kërkim kombëtar. Provimet dhe një kulturë e meritës mbeten të vlerësuar në masë të madhe në Kinë sot.{{cn}} Udhëheqësit e para të Republikës Popullore të Kinës kanë lindur në mënyrë tradicionale perandorake, por ishin të ndikuar nga Lëvizja Katërt maj dhe idealet reformiste. Ata kërkuan për të ndryshuar disa aspekte tradicionale të kulturës kineze, të tilla si qëndrimit rural të tokës, seksizmin, dhe sistemi konfuciane e arsimit, duke ruajtur të tjerët, të tilla si struktura familjare dhe kulturën e bindjes ndaj shtetit. Disa vëzhgues e shohin periudhën pas themelimit të PRC në vitin 1949, si një vazhdimësi e historisë tradicionale kineze dinastike, ndërsa të tjerë pretendojnë se sundimi i Partisë Komuniste ka dëmtuar themelet e kulturës kineze, sidomos me anë të lëvizjeve politike, si [[Revolucioni Kulturor Kinez|Revolucionit Kulturor]] të viteve 1960 , ku u shkatërruan shumë aspekte të kulturës tradicionale, duke qenë të denoncuar si "regresive dhe të dëmshme" ose "gjurmët e feudalizmit". Shumë aspekte të rëndësishme të moralit tradicionale kineze dhe kulturës, të tilla si [[Konfucianizmi]], artit, letërsisë, dhe kryerjen e arteve si Opera Pekinit, ishin ndryshuar në përputhje me politikat qeveritare dhe propagandën në atë kohë. Qasja në mediat e huaja mbetet shumë e kufizuar.{{cn}} Sot, qeveria kineze ka pranuar elemente të shumta të kulturës tradicionale kineze si pjesë integrale e shoqërisë kineze. Me rritjen e nacionalizmit kinez dhe në fund të Revolucionit Kulturor, format e ndryshme të tradicionale kineze artit, letërsisë, muzikës, filmit, modës dhe arkitekturës kanë parë një ringjallje të fuqishme, dhe popullore dhe të ndryshme të artit në veçanti kanë interesi shkaktoi kombëtare dhe madje edhe në mbarë botën. Kina është tashmë e tretë më të vizituara vend në botë, me 55.7 milionë vizitorë përbrenda ndërkombëtare në vitin 2010. Ajo gjithashtu përjeton një vëllim të madh të turizmit të brendshëm; rreth 740 milionë kinezë udhëtuan pushuesit brenda vendit në tetor 2012 vetëm.{{cn}} ==Ushtria == [[Skeda:J-20 at Airshow China 2016.jpg|parapamje|264x264px|Chengdu J-20, avion luftëtarë i gjeneratës së pestë]] '''''Artikulli kryesor:''''' '''[[Ushtria Çlirimtare Popullore]]''' [[Ushtria Çlirimtare Popullore|Ushtria e Çlirimtare Popullore]] (UÇP) konsiderohet një nga ushtritë më të fuqishme në botë dhe është modernizuar shpejt gjatë dekadave të fundit. Ajo përbëhet nga Forcat e Tokës (UÇFT), Detarët (UÇDET), Forca Ajrore (UÇFA), Forcat Raketore (UÇFR) dhe Forca e Mbështetjes Strategjike (UÇMS). Me afërsisht 2.2 milionë personel aktiv, ajo është ushtria më e madhe në botë. UÇP mban depozitën e tretë më të madhe bërthamore në botë dhe detarin e dytë më të madh në tonazh. Buxheti zyrtar ushtarak i Kinës për vitin 2022 arriti në shifrën prej 230 miliardë dollarësh amerikanë (1.45 trilionë juanë), i dyti më i madhi në botë, megjithëse sipas vlerësimeve të SIPRI, shpenzimi real i saj në atë vit ishte 292 miliardë dollarë amerikanë. Sipas SIPRI, shpenzimi ushtarak i saj nga viti 2012 deri në 2021 arriti në mesatarisht 215 miliardë dollarë në vit ose 1.7 për qind të GDP-s, pas vetëm Shteteve të Bashkuara me 734 miliardë dollarë në vit ose 3.6 për qind të GDP-s. UÇP udhëhiqet nga Komisioni Qendror Ushtarak (KQU) i partisë dhe shtetit; megjithëse zyrtarisht dy organizata të ndara, dy KQU-të kanë anëtarësi identike, përveç në periudhat e kalimit të udhëheqësisë dhe funksionojnë efektivisht si një organizatë. Kryetari i KQU është komandanti në krye të UÇP-së, me zyrtarin që gjithashtu zakonisht është sekretari i përgjithshëm i Partisë Komuniste Kineze, duke i bërë ata udhëheqësin kryesor të Kinës. == Shih edhe këtë == * [[Republika e Kinës]] * [https://web.archive.org/web/20060830142254/http://al.chinabroadcast.cn/index.htm Radio Kina] në gjuhën [[Gjuha Shqipe|Shqipe]] * [[Tajvani]] {{VendeAzise}} == Lidhje të jashtme == {{Commonskat||{{PAGENAME}}}} [[Kategoria:Kinë|*]] [[Kategoria:Vende]] [[Kategoria:Shtete ateiste]] [[Kategoria:Vend me një parti]] [[Kategoria:Kombe BRICS]] [[Kategoria:Anëtarë të Organizatës për Bashkëpunim të Shangait]] tu1zqtwveqc8kmtkffr10k1szdggb8i 0 2884 3004041 3001647 2026-07-01T23:36:59Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004041 wikitext text/x-wiki {{Leter Tabela Fillim}} {{Letër portreti|boja="#F0C030"|Dhori Qiriazi}} <!--{{Leter figura|Dhimitër Xhuvani.JPG}}--> {{Leter emri| Dhori Dhimitër}} {{Leter mbiemri| Qiriazi}} {{Leter ditëlindje|1933 }} {{Leter vendlindje| Lëngëzë, Kolonjë}} {{Leter ditëvdekje|19 tetor 2009}} {{Leter vendvdekje|Tiranë}} {{Leter kombësia| shqiptare}} <!--{{Leter shtetësie| }}--> {{Leter profesioni| shkrimtar, përkthyes}} <!--{{Leter shënim|*}}--> {{Leter mirnjohje|Mësues i Popullit - Shqipëri, Anëtar i përjetshëm i Irvine Burns Club, Skoci}} {{Leter Tabela Fund}} '''Dhori Qiriazi''' ([[Lëngëz|Lëngëza]], [[3 janar]] [[1933]] - Tiranë, [[2 tetor]] [[2009]]) ka qenë poet lirik, shkrimtar, përkthyes dhe studiues shqiptar. == Biografia == U lind në Lëngëzë të Kolonjës në vitin 1933, i biri i Dhimitër Qiriazit. Ka mbaruar studimet në Fakultetin e Historisë dhe Filologjisë në Tiranë në vitin 1958 për gjuhë-letërsi dhe histori. Ka punuar si mësues në qytetin e Ersekës dhe në fshatrat e Kolonjës deri në vitin 1988, kur doli në pension. Mban titullin "Mësues i Popullit". Dhori Qiriazi është një nga zërat e veçantë dhe poetët lirikë më brilantë në letërsinë shqipe e viteve 60. Filloi të botojë që në vitin 1953. Gjithashtu, është shquar si përkthyes ku ka sjellë në shqip me cilësi të lartë poetë botërorë. Nga viti 2003, për përkthimin e shkëlqyer të poezive të Robert Bërnsit, është antar i përjetshëm i Klubit "Bërns" (Irvine Burns Club) në qytetin Irvine në Skoci. Ka botuar një sërë librash studimorë ku do të veçonim "Memorjen" e Gjon Muzakës dhe monografinë "Krishterimi në Shqipëri", e para monografi e këtij lloji në Shqipëri. Ka mbledhur në një libër, për herë të parë, këngët e krahinës së Kolonjës dhe të Leskovikut, botuar nën titullin "Flakët e vatrës". Vdiq në Tiranë më 2 tetor 2009. == Tituj të veprave == * ''Kur zemra rreh së pari'' ([[1958]]) <ref name=GjSh>[[Gjovalin shkurtaj]] dhe [[Enver Hysa]] : [[Gjuha Shqipe për të huajt dhe shqiptarët jashtë atdheut]]</ref> * ''Balada intime'' ([[1963]]) <ref name=GjSh /> * ''Poema e ushtarit'' ([[1968]]) <ref name=GjSh /> * ''Pishat me kristale'' ([[1971]]) <ref name=GjSh /> * ''Poezia shqipe'' ([[1974]]) <ref name=GjSh /> * ''Poezi (botuar në Prishtinë)'' ([[1976]]) * ''Vitet'' ([[1982]]) * ''Blerta'' ([[1981]]) * Nekrasov, "Kush rron i lumtur në Rusi" (1982) * ''Guri i kripës'' ([[1984]]) <ref name=GjSh /> * ''Kukuli dhe shigjeta'' ([[1986]]) <ref name=GjSh /> * ''Libri i këngëve - Petrarka (përkthim)'' ([[1995]]) * ''Memorje - Gjon Muzaka (përkthim dhe pajisje me shënime)'' [[1996]]) * ''Gjauri, I burgosuri i Shilonit - Bajron (përkthim) '' [[1996]]) * ''Lirika Antike Greke, Antologji (përkthim)'' ([[1997]]) * ''Dhimitër Kamarda, studim'' ([[1997]]) * ''Poezi - Robert Bërns (përkthim)'' ([[1998]]) * ''Kujtime mbi Tolstoin (përkthim)'' ([[1998]]) * ''Kufoma e gjallë - L. Tolstoi (Dramë) (përkthim)'' ([[1998]]) * ''Krishterimi në Shqipëri'' ([[2000]]) * ''Baladat intime'' ([[2001]]) * ''Sheshi i Shatrivanit - S. Kuazimodo (përkthim)'' ([[2001]]) * ''Letra nga Shqipëria - Xh.K.Hobhauz (përkthim)'' ([[2001]]) * ''Nga shpirti i shkrimtarëve dhe artistëve - F.Niçe (përkthim)''([[2001]]) * ''Stinët njerëzore - Xh. Kits (përkthim)'' ([[2001]]) * ''Flakët e vatrës'' ([[2002]]) * ''Kaligrame lirike (ese)'' ([[2002]]) * ''Zemër gruaje, tregime (përkthim)'' ([[2002]]) * ''Krishtërimi në Shqipëri (ribotim)'' ([[2005]]) * ''Lirikat e borës - poezi'' (2007) * ''Xhorxh Bajron, Nusja e Abidos (përkthim)'' (2007) * ''XH. Rumiu "Mas'navi Manavi" - poezi (përkthim)'' (2007) * ''Vajza e pashait,'' - tregime (19 shtator 2009) * ''A. S. Pushkin "Poezi, Poemë, Drama në vargje"'' - përkthim (12.11.2009) * ''Dikur në vjeshtë'' - poezi, Tirana Times, 2014 == Referime == <references /> {{DEFAULTSORT:Qiriazi, Dhor}} [[Kategoria:Poetë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë të realizmit socialist]] [[Kategoria:Mësues i Popullit]] [[Kategoria:Lindje 1933]] [[Kategoria:Vdekje 2009]] [[Kategoria:Njerëz nga Kolonja]] [[Kategoria:Përkthyes prej anglishtes në shqip]] [[Kategoria:Përkthyes prej italishtes në shqip]] [[Kategoria:Përkthyes prej rusishtes në shqip]] e0xswy83a9t45l41nq7jb1t0bxnk1ku 0 7942 3004150 3001590 2026-07-02T08:39:53Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004150 wikitext text/x-wiki {{AVF|2008}} == [[Box office]] == : ''Freskimi i fundit: [[6 qershor]] [[2009]]'' {| {{Prettytable}} |- bgcolor="#dae3e7" align="center" | rowspan="2" | # | rowspan="2" | <font-size=100%> '''Titulli''' | rowspan="2" | <font-size=100%> '''Studio''' | colspan="4" align="center" | <font-size=100%> '''Fitimi''' |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" | '''Në të gjithë botën (Dollar $) <ref>http://boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2008&p=.htm</ref>''' | ShBA/Kanadaja | Britania e Madhe | Australia |- | 1 | ''[[The Dark Knight (film)|The Dark Knight]]'' | [[Warner Bros.]] | '''$1,001,921,825''' | $533,345,358 | $89,066,002 | $39,880,001 |- | 2 | ''[[Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull]]'' | [[Paramount Pictures|Paramount]] | '''$786,636,033''' | $317,101,119 | $79,283,312 | $27,981,873 |- | 3 | ''[[Kung Fu Panda]]'' | [[DreamWorks Animation|DreamWorks]] | '''$631,908,951''' | $215,434,591 | $39,405,501 | $24,764,811 |- | 4 | ''[[Hancock (film)|Hancock]]'' | [[Columbia Pictures|Columbia]] | '''$624,386,746''' | $227,946,274 | $49,170,891 | $19,636,856 |- | 5 | ''[[Mamma Mia! (film)|Mamma Mia!]]'' | [[Universal Studios|Universal]] | '''$602,609,487''' | $144,130,063 | $132,342,643 | $29,287,466 |- | 6 | ''[[Madagascar: Escape 2 Africa]]'' | DreamWorks | '''$602,308,178''' | $180,010,950 | $34,437,038 | $15,093,421 |- | 7 | ''[[Iron Man (film)|Iron Man]]'' | Paramount | '''$582,030,528''' | $318,412,101 | $33,822,889 | $18,880,106 |- | 8 | ''[[Quantum of Solace]]'' | [[Metro-Goldwyn-Mayer|MGM]] / Columbia | '''$575,952,505''' | $168,368,427 | $80,805,643 | $20,645,336 |- | 9 | ''[[WALL-E]]'' | [[Pixar]] | '''$534,767,889''' | $223,808,164 | $41,215,600 | $14,165,390 |- | 10 | ''[[The Chronicles of Narnia: Prince Caspian]]'' | [[Walden Media]] | '''$419,651,413''' | $141,621,490 | $21,581,030 | $13,181,570 |} == Filma == {| {{Tabela}} |- ! Filmi !! [[Premiera|Data e lëshimit]] !! [[Filmstudio|Studio]] !! [[Regjia]] !! [[Aktor]]ët |- |[[Captain America]] || || [[Paramount Pictures]] || |- |[[Harry Potter and the Half-Blood Prince]] || || [[Warner Bros.]] || || [[Daniel Radcliffe]] |- |[[Madagascar 2]] || || [[Dreamworks]] || || [[Ben Stiller]] |- |[[Toy Story 3]] || || [[Disney]] || || [[Tom Hanks]] |} == Çmime == === [[Academy Award]] === {{kryesor|Academy Award i 80-të}} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.imdb.com/Sections/Years/2008 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060718181057/http://www.imdb.com/Sections/Years/2008/ |date=18 korrik 2006 }} në [[Internet Movie Database]] * [http://www.boxofficemojo.com/schedule/?view=bydate&release=theatrical&yr=2008&p=.htm 2008] në [[Box Office Mojo]] {{Vite në film}} [[Kategoria:Vite në film]] [[Kategoria:Filma 2008| ]] [[Kategoria:2008|Film]] nn6o5r0p6gl8cz3i3expn19t5m7tqu1 0 13054 3004047 2817411 2026-07-01T23:51:00Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004047 wikitext text/x-wiki [[Skeda:SS Skanderbeg volunteer sleeve patch.png|thumb|Emblema e regjimentit]] '''SS "''Skanderbeg''"''' ─ emri i plotë zyrtar: 21. Waffen-Gebirgs Division der SS Skanderbeg (Albanische Nr.1) - ishte një regjiment i trupave elitë [[SS]] i përbërë nga shqiptarë. Në qershor të vitit 1944, Divizioni Skënderbej kreu manovra fushore në shkallë të gjerë në Malin e Zi lindor. Në Andrijevica, masakroi më shumë se 400 civilë serbë. Divizioni, së bashku me Divizionin e 7-të SS "Prinz Eugen", masakroi 428 civilë serbë në fshatin Velika pranë Plavës. U krijua në periudhën mars-prill-maj 1944 si pasojë e një veprimtarie të shumtë si me divizione tjera të trupave SS, ashtu dhe të dhjetëra çetave vullnetarësh ustashë, çetnikë, ballistë të cilët qendronin të armatosur duke llogaritur ç'do të ndodhte me të mbaruar lufta. Datë zyrtare të formimit të tij nuk ka, sepse, siç dëshmohet nga burimet zyrtare, rekrutimi dhe dezertimet mbetën proces i hapur, për shkak të dezertimeve, deri në nëntor 1944, kur divizioni u shpërnda<ref>"''Dokumente të institucioneve gjermane për historinë shqiptare''", Prishtinë 1998, f. 284. Shih M. Shatri, "''Kosova në Luftën e Dytë Botërore''", Prishtinë 1997, f.195.</ref>. Për herë të parë ky divizion mori detyrë veprimi më 7 maj 1944, të siguronte "''rendin dhe qetësinë e brendshme në Kosovë''". Propozimi për themelimin e divizionit u bë nga krerët e "[[Lidhja e Dytë e Prizrenit|Lidhjes së Dytë të Prizrenit]]" dhe personalisht nga [[Bedri Pejani]]. Në mënyrë të beftë, kur nisi të dukej se luftës po i vinte fundi, për shkak të situatës së ndërlikuar në Kosovë, në ish-Jugosllavi dhe më gjerë në Ballkan, ai renditet skajshmërisht djathtas, duke marrë përsipër mobilizimin e rinisë së Kosovës në formacionin e ushtrisë së ''Reich''-ut, trupat elitë SS. Me inkurajimin e [[Rexhep bej Mitrovica|R. Mitrovicës]] gjatë kohës kur qe kryeministër, Pejani merr përgjegjësinë e krijimit të Lidhjes së Dytë të Prizrenit dhe pastaj me ndërmjetësimin me autoritetet naziste për marrjen e vendimit për krijimin e Divizionit SS Skanderbeg, i njohur terminologjikisht si Divizioni i 21-të Waffen (malor)<ref>"''Vjetari''" XXIV, Arkivi i Kosovës, Prishtinë 1988, f. 262 e vijim</ref>. Ky Divizion komandohej nga SS-''Brigadeführer Josef Fitzhum'' (prill 1944); e më vonë prej SS-''Brigadeführer [[August Schmidthuber]]'' (maj-nëntor 1944), i cili plotësohej nga ndihmësi i vet SS-''Obersturmbannführer [[Alfred Graf]]''. U shpërnda në nëntor 1944, kurse shtabi dhe trupat gjermane të tij iu bashkëngjitën Divizionit "Prinz Eugen" (i njohur ndryshe si ''Divizioni VII malor''), nga i cili pat ardhur komandanti ''August Schmidthuber''. Krerët e Lidhjes së Dytë të Prizrenit nuk e patën të lehtë t'ua mbushnin mendjen sutoriteteve naziste për të marrë vendimin e themelimit të Divizionit SS "''Skanderbeg''". [[Führer]]-i vetë s'kishte fare bindje, Himmler dushonte akoma më shumë, [[Hermann Neubacher]] nuk shpreh kurrfarë entuziazmi, por, më në fund, vendimi u mor. Divizioni do të mbante emrin e heroit kombëtar të shqiptarëve, "''Skanderbeg''", sipas shqiptimit perëndimor; do të kishte uniformën dhe shenjat e veta të përveçme dhe do të shënjohej si formacion alpin. Ai do të armatosej, vishej e ushqehej nga të njëjtat burime si gjithë ushtria naziste, si dhe do të stërvitej e komandohej nga oficerë nazistë gjermanë. Sikurse ishte në stilin e propagandës naziste, ''Reich''ut iu premtua se divizioni do të mund të mobilizonte 120 mijë deri në 150 mijë vullnetarë. Por vetë autoritetet naziste nuk e besonin këtë fantazi. Në një telegram të datës 5 maj 1944 të [[Hermann Neubacher|H. Neubacher]]-it drejtuar konsullatës së përgjithshme në [[Tirana|Tiranë]]<ref>"''Dokumente të institucioneve gjermane për historinë shqiptare''", Prishtinë 1998, f. 233. Shih M. Shatri, "''Kosova në Luftën e Dytë Botërore''", Prishtinë 1997, f. 195.</ref>, Bedri Pejani, premtues i kësaj shkalle rreshtimi, cilësohet si "''njeri jonormal''". Këto shifra ishin demografikisht të pamundura. Gjatë më pak se nëntë muajve veprimtari të këtij divizioni, që prej fillimit të rekrutimit, deri në shpërndarjen tërësore (nëntor 1944), u paraqitën 11389 veta, nga të cilët më shumë se gjysma nuk u pranuan nhërbim, për shkak të mosplotësimit të kushteve të gjendjes shëndetësore. Rekrutimi vazhdoi për një kohë të gjatë. Në shtator '44 divizioni kishte 6491 vullnetarë<ref>"''Raport sumar (përmbledhës) për formimin dhe gjendjen në Divizionin Waffen 21 SS Skanderbeg''", tepër sekret, nr. 175/44, 2.X.1944, botuar në "''Dokumente të institucioneve gjermane për historinë 1941-1944''", përgatitë nga dr. H. Bajrami, Prishtinë 1998, f. 262. Shih dhe: Noel Malcolm, "Kosovo - a Short History", London 1998, p. 309.</ref>. Një pjesë e tyre ishin vullnetarë në kuptimin e plotë të mëhershëm të fjalës, domethënë, pasi kishin marrë armatimin dhe pajimet, qendronin në shtëpi, në pritje të komandës për të marrë pjesë në ndonjë veprim ushtarak përreth. Vetë komanda naziste njofton dezertime të përditshme. Njëmijë vullnetarë shqiptarë dezertuan qysh në ditën e parë të thirrjes nën armë, duke u larguar nga kishin ardhur sapo morën armatimet. Neubacher përshkruan në kujtimet e veta: :"''... këta nuk njohin kurrfarë disipline, janë regjistruar sa për të marrë armën, për të cilën kanë një adhurim të veçantë, dhe pastaj ia mbathnin për në shtëpitë e tyre; madje dhe këpucët e pajimet i hedhin shkurreve, sepse janë mësuar të ecin me opinga''"<ref>Ibidem, f.260-261.</ref>. Deri në fund të shtatorit '44 statistikisht kishin dezertuar 3425 vullnetarë shqiptarë dhe kishin mbetur vetëm 3994 rekrutë të gatshëm, edhe këta jo të gjithë nën armë<ref>Ibidem, f.267: "''Deri më 1 tetor 1944 kanë dezertuar 3425 shqiptarë pjesëtarë të forcave SS gjermane.''</ref> Neubacher vërente se qëllimi i shqiptarëve nismëtarë për themelimin e këtij divizioni është "''për të mposhtur serbët e malazezët''" (telegram i datës 5 maj 1944)<ref>"''Dokumente të institucioneve gjermane për historinë shqiptare 1941-1944''", Prishtinë 1998, f.233-234.</ref>. Nën komandën naziste kanë vepruar kundër shqiptarëve dhe, në një rast të vetëm, kundër malazesve, gjatë operacionit "''Draufgenger''" (korrik-gusht 1944)<ref>"''Raport i Divizionit të 21-të SS malor "Skanderbeg: prej 1 gushtit të v. '44 (drejtuar) Komparmatës së 21-të malore për veprimet dhe rezultatet e operacionit "Draufgenger" në territorin Andrijevice-Berane-Morinë''", tepër skret, nënshkruar nga komandanti i Divizionit August Schmidthaber, botuar në "''Vjetari''", 1988, XXIV, f. 193-218. Dokumenti mban indeksimin protokollar nr. 79/44, datë 1.8.1944. Shih për më gjerë edhe dokumentin dr. 219 botuar shqip në "''Dokumente të institucioneve gjermane për historinë 1941-1944''", përgatitë nga dr. H. Bajrami, Prishtinë 1998, f. 259.</ref>. Themeluesi i divizionit është i besueshëm kur thotë se e nxiti krijimin e këtij divizioni që shqiptarët të armatoseshin dhe të mos i zinte rasti i keq, fundi i [[Lufta e Dytë Botërore|luftës]], një fund që mund të vinte me të papritura të mëdha, me duart lart<ref>"''Bedri Pejani, në cilësi të kryetarit të [[Lidhja e Dytë e Prizrenit|Lidhjes së Dytë Nacionale të Prizrenit]], i ka dërguar shkresë Führer-it, në të cilën, mes të tjerash, lutet të bëhet e muindur armatosja e 150 mijë vullnetarëve, përmes të cilëve ai synon të mposhtë serbët e malazezët''" - telegram i Neubacher (rezervat) nr. 864, datë 5 maj 1944; botuar shqip në "''Dokumente të institucioneve gjermane për historinë shqiptare 1941-1944''", Prishtinë 1998, f. 233-234.</ref>. Rreshtimet e ndërlikuara në frontin e luftës në ish-Jugosllavi parathoshin se mund të niste një konflikt ndëretnik pas lufte. Vërtetohen plotësisht pohimet e tij se, në të vërtetë, aq vullnetarë sa u rreshtuan në Divizionin SS "Skanderbeg", nuk ndryshuan gjë në raportet e rreshtimit të shqiptarëve të Kosovës, sepse numri i arritur i vullnetarëve nuk i kalonte 4 mijë shqiptarët e kthyer prej kampeve naziste të punës e përqendrimit, ku gjendeshin ndërkaq për shkaqe të ndryshme, dhe pjesëmarrja në këtë divizion u jepej si një mundësi e vetme për të dalë në liri, plus rreth 2 mijë të tjerë, që kishin qenë të mobilizuar më parë në Divizionin "''Handžar''" në Bosnjë<ref>Bedri Pejani, diskutim para gjyqit të popullit më 15.02.1946 në Prizren, botuar në "''Vjetari''" XXIV, f. 249-261, Prishtinë 1988: "''Do të shkëputen nga divizia SS e Bosnjes e do të kthehen në Kosmet 2500 ushtarë që ishin rekrutue në prefekturën e Mitrovicës më 1942; do të kthehen në Kosmet ma se 4000 shqiptarë që gjenden nepër llogoret e Gjermanisë si robër lufte''", f. 275</ref>. Në telegramin e datës 10 maj 1944 drejtuar Reisführer-it SS në Berlin nga komanda naziste lokale thuhet se "''robërit shqiptarë të luftës arritën''" dhe se "''një pjesë e madhe e tyre është e gatshme të inkuadrohet në Divizionin "Skanderbeg''"<ref>"''Arritën robërit shqiptarë të luftës. Pritja solemne pati efekt të mirë. Një pjesë e madhe e tyre është e gatshme të inkuadrohet në divizionin "Skanderbeg''" - telegram i komandantit Fitzhuum datë 10 maj 1944, botuar shqip në: "''Dokumente të institucioneve gjermane për historinë shqiptare 1941-1944''", Prishtinë 1998, f. 234.</ref>. Kthimi i shqiptarëve të internuar e burgosur në Gjermani për këtë qëllim qe kërkuar tri javë më parë, me letrën e datës 15 prill 1944, në të cilënn, duke iu referuar marrëveshjes për krijimin e Divizionit SS "''Skanderbeg''", kërkohet që të përfshihen në këtë kategori edhe shqiptarët që gjenden në Dachau<ref>"''Zëvendësministri i punëve të jashtme Frashëri ka paraqitur kohë më parë dëshirën e qeverisë së tij që shtetasit civilë shqiptarë që janë internuar në kampet gjermane të përqendrimit, si për shembull në Dachau, të transferohen në Shqipëri''" - letërkëmbim i ministrisë së punëve të jashtme të Reich-ut të 3-të drejtuar Gestapo-s dhe shërbimeve tjera të sigurimit, 15 prill 1944, botuar shqip në "''Dokumente të institucioneve gjermane për historinë shqiptare 1941-1944''", Prishtinë 1998, f. 224.</ref>. Pjesa tjetër, mbi shifrën 6 mijë, thjesht mori armën dhe u kthye në shtëpi. Në të vërtetë, marrëveshja për themelimin e Divizionit SS "''Skanderbeg''", ndërsa jepte garanci agjitative për një mobilizim të përgjithshëm, me rregullat që vendosi e pengonte një gjë të tillë: familja shqiptare që kishte më pak se tre djem nuk kishte detyrim të jepte vullnetarë për luftë; familja shqiptare që kishte më shumë se tre djem, por një pjesëtar i saj gjendej në shërbim civil a ushtarak në administratën e vendit, gjithashtu përjashtohej nga detyrimi për mobilizim<ref>Bedri Pejani, diskutim para gjyqit të popullit më 15.02.1946 në Prizren, botuar në "''Vjetari''" XXIV, Prishtinë 1998: "''Çdo shtëpi shqiptare që nuk i ka tre meshkuj të afë për luftë përjashtohet nga shërbimi''", f. 276.</ref>. Fakti që në marrëveshje qe parashikuar se mund të thirreshin për rekrutim vetëm brezat 18-24 vjeç provon se premtimi për një armatë naziste dhjetëra e qindramijëshe në Kosovë ishte matematikisht një mashtrim demagogjik. Madje statistikisht mund të thuhet që, nëse në afro 6300 rekrutë të pranuar në këtë divizion, në përbërje të tij mobilizuan mbi 4 mijë shqiptarë të kthyer prej kampeve të punës dhe përqendrimit në Gjermani dhe mbi 2 mijë të tjerë u zhvendosën prej një divizioni bosnjak, vullnetarë s'ka. Në statutin e Divizionit SS "''Skanderbeg''" ishte ndaluar rreptësisht zotimi i forcave të tij ushtarake jashtë hapësirës së Shqipërisë së kohës së luftës, atje ku nuk kishte shqiptarë<ref>"''Raport i Divizionit të 21-të SS malor "Skanderbeg" prej 1 gushtit të vitit 1944 (drejtuar) Komparmatës së 21-të malore për veprimet dhe rezultatet e operacionit "Draufgenger në territorin Andrijevice-Berane-Morinë''", tepër sekret, nënshkruar nga komandanti i Divizionit August Schmidthaber, botuar në "''Vjetari''", 1988, XXIV, f.219-234.</ref>. == Burime == <references /> == Lidhje të jashtme == * [http://kosova.albemigrant.com/?p=17318 Myftiu palestinez]{{Lidhje e thyer}} [[Kategoria:Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore]] 6jjqrk5qqf8p80hd3z6er12t7ypzohv 0 13102 3004073 3003302 2026-07-02T00:53:18Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004073 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Johnny Depp (July 2009) 2 cropped.jpg | caption = Në Paris gjat premierës të ''[[Public Enemies (2009 film)|Public Enemies]]'' në korrik, 2009 | birth_date = {{Birth date and age|9|6|1963|df=y}} | birth_place = [[Owensboro, Kentucky|Owensboro]], Kentucky, SHBA | birth_name = John Christopher Depp II | spouse = {{ubl|{{marriage|Lori Allison|1983|1985|reason=divorcuar}}|{{marriage|[[Amber Heard]]|2015|2017|reason=divorcuar}}}} | partner = [[Sherilyn Fenn]] (1985–1988)<br>[[Winona Ryder]] (1989–1993)<br>[[Kate Moss]] (1994–1998)<br>[[Vanessa Paradis]] (1998–2012) | children = Lily-Rose Melody Depp (born 1999)<br>John Christopher "Jack" Depp III (lindi 2002)<ref name="children&BBC">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1938099.stm|title=Baby boy for Depp and Paradis|publisher=BBC News|date=18 shtator 2002|accessdate=21 nëntor 2008|language=en}}</ref> | years_active = 1984–present | occupation = Aktor, skenarist, drejtor, producent, muzikiant | signature = Johnny Depp's signature.svg | awards = [[Lista e çmimeve dhe nominimeve të marra nga Johnny Depp|Lista e plotë]] | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{hlist|[[Alternative rock]]|[[hard rock]]}} | instrument = {{hlist|Kitarë|Vokalë}} | label = {{hlist|[[Republic Records|Republic]]|[[Capitol Records|Capitol]]}} | current_member_of = {{hlist|[[Hollywood Vampires (band)|Hollywood Vampires]]}} | past_member_of = {{hlist|[[Rock City Angels]]|[[P (band)|P]]}} }} }} '''John Christopher''' "'''Johnny'''" '''Depp II''' (lindi më 9 qershor, 1963) është një [[aktor]] dhe [[muzikant]] [[amerikan]]. Ai është marrës i [[Lista e çmimeve dhe nominimeve të marra nga Johnny Depp|shumë vlerësimeve]], duke përfshirë një [[Golden Globe Award]] dhe një [[Screen Actors Guild Award]], dhe është nominuar për tre [[Academy Awards]] dhe dy [[British Academy Film Awards|BAFTA]]. Depp bëri debutimin e tij në filmin artistik në filmin horror ''[[A Nightmare on Elm Street]]'' (1984) dhe u shfaq në ''[[Platoon (film)|Platoon]]'' (1986), përpara se të bëhej i njohur si një idhull adoleshent në serialin televiziv ''[[21 Jump Street]]'' (1987–1990). Në vitet 1990, Depp luajti kryesisht në filma të pavarur me regjisorë autorë, shpesh duke luajtur personazhe eksentrikë. Këto përfshinin ''[[Cry-Baby]]'' (1990), ''[[What's Eating Gilbert Grape]]'' (1993), ''[[Benny and Joon]]'' (1993), ''[[Dead Man]]'' (1995), ''[[Donnie Brasco (film)|Donnie Brasco]]'' (1997), dhe ''[[Fear and Loathing in Las Vegas (film)|Fear and Loathing in Las Vegas]]'' (1998). Depp gjithashtu filloi bashkëpunimin e tij të gjatë me regjisorin [[Tim Burton]], duke portretizuar rolin kryesor në filmat ''[[Edward Scissorhands]]'' (1990), ''[[Ed Wood (film)|Ed Wood]]'' (1994), and ''[[Sleepy Hollow (film)|Sleepy Hollow]]'' (1999). Në vitet 2000, Depp u bë një nga yjet e filmit më të suksesshëm komercialisht duke luajtur rolin e kapitenit [[Jack Sparrow]] në serinë e filmave të [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney]] ''[[Pirates of the Caribbean (filmseri)|Pirates of the Caribbean]]'' (2003–2017). Ai gjithashtu mori vlerësime për ''[[Chocolat (film 2000)|Chocolat]]'' (2000), ''[[Finding Neverland (film)|Finding Neverland]]'' (2004) dhe ''[[Public Enemies (film 2009)|Public Enemies]]'' (2009), dhe vazhdoi bashkëpunimin e tij të suksesshëm komercial me Burton me filmat ''[[Charlie and the Chocolate Factory (film)|Charlie and the Chocolate Factory]]'' (2005), ''[[Corpse Bride]]'' (2005), ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 film)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' (2007), dhe ''[[Alice in Wonderland (film 2010)|Alice in Wonderland]]'' (2010). Në vitin 2012, Depp ishte një nga yjet më të mëdhenj të filmit në botë,<ref name="Labrecque">{{cite magazine|last=Labrecque|first=Jeff|date=8 qershor 2012|title=Tom Cruise, Johnny Depp, and the state of the modern Movie Star|url=https://ew.com/article/2012/06/08/johnny-depp-will-smith-movie-star-2012/|magazine=Entertainment Weekly|language=en|access-date=11 dhjetor 2019|archive-date=31 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150331005013/https://ew.com/article/2012/06/08/johnny-depp-will-smith-movie-star-2012/|url-status=live}}</ref><ref name="NBC4 Washington">{{cite web|title=Johnny Depp May Now Be The Biggest Movie Star Of All Time|url=http://www.nbcwashington.com/blogs/popcornbiz/Johnny-Depp-May-Now-Be-The-Biggest-Movie-Star-Of-All-Time-94928899.html|work=NBC4 Washington|language=en|access-date=27 korrik 2014|archive-date=22 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522111117/https://www.nbcwashington.com/blogs/popcornbiz/Johnny-Depp-May-Now-Be-The-Biggest-Movie-Star-Of-All-Time-94928899.html|url-status=live}}</ref> dhe u rendit nga ''[[Guinness World Records]]'' si aktori më i paguar në botë, me fitime prej 75 milionë dollarësh në vit.<ref name="Guinness">{{cite web|last=Erenza|first=Jen|title=Justin Bieber, Miranda Cosgrove, & Lady Gaga Are Welcomed Into 2012 Guinness World Records|url=http://ryanseacrest.com/2011/09/14/justin-bieber-miranda-cosgrove-lady-gaga-are-welcomed-into-2012-guinness-world-records/|publisher=RyanSeacrest.com|language=en|access-date=16 shtator 2011|date=14 shtator 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110925171516/http://ryanseacrest.com/2011/09/14/justin-bieber-miranda-cosgrove-lady-gaga-are-welcomed-into-2012-guinness-world-records/|archive-date=25 shtator 2011}}</ref> Gjatë viteve 2010, Depp filloi të prodhonte filma përmes kompanisë së tij [[Infinitum Nihil]]. Ai gjithashtu mori vlerësime për ''[[Black Mass (film)|Black Mass]]'' (2015) dhe formoi supergrupin rock [[Hollywood Vampires (band)|Hollywood Vampires]] me [[Alice Cooper]] and [[Joe Perry (muzikant)|Joe Perry]], përpara se të luante si [[Gellert Grindelwald]] në filmat e [[Wizarding World]], ''[[Fantastic Beasts and Where to Find Them (film)|Fantastic Beasts and Where to Find Them]]'' (2016) dhe ''[[Fantastic Beasts: The Crimes of Grindelwald]]'' (2018). Ndërmjet viteve 1998 dhe 2012, Depp ishte në një lidhje me këngëtaren franceze [[Vanessa Paradis]], me të cilën pati dy fëmijë, përfshirë aktoren [[Lily-Rose Depp]]. Nga viti 2015 deri në vitin 2017, Depp ishte i martuar me aktoren [[Amber Heard]]. Divorci i tyre tërhoqi vëmendjen e mediave, pasi të dy pretendonin se kishin keqtrajtuar njëri-tjetrin. Në vitin 2018, Depp [[Johnny Depp kundër The Sun|paditi]] pa sukses botuesit e tabloidit britanik ''[[The Sun (Mbretëria e Bashkuar)|The Sun]]'' për [[Ligji anglez për shpifje|shpifje sipas ligjit anglez]]; një gjykatës vendosi që ''Sun'' duke e përshkruar atë si një "rrahëse gruaje" ishte "thelbësisht e vërtetë". Depp më vonë paditi me sukses Heard në [[Johnny Depp kundër Amber Heard|një gjyq të vitit 2022 në Virxhinia]], kur juria vendosi se pretendimet e Heard për dhunë seksuale dhe abuzim në familje ishin të rreme dhe kishin shpifur Depp [[Ligji amerikan për shpifje|sipas ligjit amerikan]].<ref name="CNverdict">{{cite news|last1=Hennessy|first1=Joan|title=Jurors mostly side with Depp in defamation case against Heard|url=https://www.courthousenews.com/jurors-mostly-side-with-depp-in-defamation-case-against-heard/|work=[[Courthouse News]]|language=en|date=1 qershor 2022|access-date=2 qershor 2022}}</ref><ref name="APverdict">{{cite news|last1=Rico|first1=R.J.|title=Explainer: Each count the Depp-Heard jurors considered|url=https://apnews.com/article/amber-heard-johnny-depp-entertainment-lawsuits-078f566e5a2486240bf776792b12e93d|work=Associated Press|language=en|date=1 qershor 2022|access-date=2 qershor 2022}}</ref> ==Jeta e hershme== Depp ka lindur në [[Owensboro, Kentucky]],<ref>{{cite magazine|title=Monitor|url=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2013-06-14_1263/page/40|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=14 qershor 2013|language=en|issue=1263|page=40}}</ref><ref name="peoplebio">{{cite web|url=http://www.people.com/people/johnny_depp/biography|title=Celebrity Central: Johnny Depp|work=[[People (revistë)|People]]|language=en|access-date=19 qershor 2012|archive-date=8 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120608042454/http://www.people.com/people/johnny_depp/biography|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Barraclough|first=Leo|date=6 korrik 2020|title=7 Things You Need to Know About Johnny Depp's U.K. Trial|url=https://variety.com/2020/film/global/johnny-depp-sun-trial-amber-heard-1234698986/|website=[[Variety (revistë)|Variety]]|language=en|access-date=20 maj 2021|quote=...over the case brought by John Christopher Depp II against Rupert Murdoch's News Group Newspapers...|archive-date=20 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520085129/https://variety.com/2020/film/global/johnny-depp-sun-trial-amber-heard-1234698986/|url-status=live}}</ref> më i riu nga katër fëmijët e kamerieres Betty Sue Depp (mbiemri i vajzërisë Wells; më vonë Palmer)<ref>{{cite web|first=Philiana|last=Ng|url=http://www.etonline.com/news/189599_johnny_depp_mother_betty_sue_palmer_dead/|title=Johnny Depp's Mother Dies After Long Illness|website=Etonline.com|date=25 maj 2016|access-date=3 mars 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318044632/http://www.etonline.com/news/189599_johnny_depp_mother_betty_sue_palmer_dead/|archive-date=18 mars 2017|url-status=live}}</ref> dhe [[Inxhinieria e ndërtimit|inxhinierit civil]] John Christopher Depp.{{sfn|Blitz|Krasniewicz|2007|p=1}}<ref>[https://books.google.com/books?id=pLBnAAAAMAAJ&q=%22BETTY+SUE%22+%22WELLS%22+%22DEPP%22 The Genealogist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626204824/https://books.google.com/books?id=pLBnAAAAMAAJ&q=%22BETTY+SUE%22+%22WELLS%22+%22DEPP%22 |date=June 26, 2019 }}, "Richard T. Oren Depp (1879–1912); m. Effie America Palmore. 9th gen. Oren Larimore Depp; m. Violet Grinstead. 10th gen. John Christopher Depp; m. Betty Sue Wells. 11th gen John Christopher Depp II (Johnny Depp), b. 9 June 1963, Owensboro. See Warder Harrison, "Screen Star, Johnny Depp, Has Many Relatives in Ky.", Kentucky Explorer (Jackson, Ky), July–August 1997, 38–39. 247 Barren Co."</ref> Familja e Depp u zhvendos shpesh gjatë fëmijërisë së tij, duke u vendosur përfundimisht në [[Miramar, Florida]], më 1970.<ref name="tca">Stated on ''[[Inside the Actors Studio]]'', 2002</ref> Prindërit e tij u divorcuan më 1978 kur ai ishte 15,,<ref name="tca" /><ref name="people1999">{{cite journal|title=Keeping His Head|first=Kyle|last=Smith|journal=[[People (revistë)|People]]|date=13 dhjetor 1999|language=en|url=https://people.com/archive/keeping-his-head-vol-52-no-23/|access-date=11 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20120622035739/http://www.people.com/people/article/0,,20130037,00.html|archive-date=22 qershor 2012}}</ref> dhe nëna e tij më vonë u martua me Robert Palmer, të cilin Depp e ka quajtur "një frymëzim".<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5635464/Johnny-Depp-interview-for-Public-Enemies.html|title=Johnny Depp interview for Public Enemies|last=Hiscock|first=John|date=25 qershor 2009|work=The Daily Telegraph|location=UK|access-date=23 maj 2011|archive-date=29 janar 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120129143611/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/5635464/Johnny-Depp-interview-for-Public-Enemies.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2016/02/15/johnny-depps-grammy-song-toast-his-late-stepfather/80424092/|title=Johnny Depp's Grammy song is a toast to his late stepfather|last=Alexander|first=Bryan|date=16 shkurt 2016|access-date=8 gusht 2019|work=USA TODAY|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807223243/https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2016/02/15/johnny-depps-grammy-song-toast-his-late-stepfather/80424092/|archive-date=7 gusht 2019|url-status=live}}</ref> Nëna e Depp i dha atij një kitarë kur ai ishte 12 vjeç dhe ai filloi të luante në grupe të ndryshme.<ref name="tca" /> Ai e la [[Miramar High School]] në 16 vjeç më 1979 për t'u bërë muzikant rock. Ai u përpoq të kthehej në shkollë dy javë më vonë, por drejtori i tha të ndiqte ëndrrën e tij për të qenë muzikant.<ref name="tca" /> Në vitin 1980, Depp filloi të luante në një grup të quajtur The Kids. Pas suksesit modest lokal në Florida, grupi u zhvendos në Los Anxhelos në ndjekje të një marrëveshjeje rekord, duke ndryshuar emrin e tij në Six Gun Method. Përveç grupit, Depp ka punuar në një sërë punësh të çuditshme, si për shembull në telemarketing. Në dhjetor 1983, Depp u martua me artisten e grimit Lori Anne Allison,<ref name="peoplebio" /> motrën e basistit dhe këngëtares së grupit të tij. The Kids u ndanë përpara se të nënshkruanin një marrëveshje rekord në 1984, dhe Depp filloi të bashkëpunonte me grupin [[Rock City Angels]].<ref name="sleaze">{{cite web|title=Sleaze Roxx|work=ROCK CITY ANGELS|url=http://www.sleazeroxx.com/bands/rockcityangels/rockcityangels.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20060508015710/http://www.sleazeroxx.com/bands/rockcityangels/rockcityangels.shtml|language=en|access-date=3 korrik 2006|archive-date=8 maj 2006}}</ref> Ai shkroi këngën e tyre "Mary", e cila u shfaq në albumin e tyre debutues të [[Geffen Records]] ''Young Man's Blues''.<ref>{{cite web|title=Rock City Angels – Mary|url=https://www.youtube.com/watch?v=YJ8uQTVx3iw|publisher=YouTube|language=en|access-date=13 gusht 2013|archive-date=7 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407091108/https://www.youtube.com/watch?v=YJ8uQTVx3iw|url-status=live}}</ref> Depp dhe Allison u divorcuan në vitin 1985.<ref name="peoplebio"/> Depp është me prejardhje kryesisht angleze, me disa prejardhje franceze, gjermane dhe irlandeze.<ref>{{cite book|title=Johnny Depp: A Modern Rebel|last=Robb|first=Brian J.|publisher=Plexus Publishing|year=2006|language=en|isbn=978-0-85965-385-5|url-access=registration|url=https://archive.org/details/johnnydeppmodern0000robb}}</ref> Mbiemri i tij vjen nga një emigrant francez [[Huguenot]], Pierre Dieppe, i cili u vendos në [[Virxhinia]] rreth vitit 1700. Ai është gjithashtu një pasardhës i [[Elizabeth Key Grinstead]], një nga gratë e para me prejardhje [[Amerikanët afrikanë|afrikano-amerikane]] në [[Trembëdhjetë Kolonitë|kolonitë e Amerikës së Veriut që paditi për lirinë e saj dhe fitoi.<ref>{{cite web|first=Ann|last=Oldenberg|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2013/06/26/depp-hammer-roots-justice-freedom-fighters/2458909/|title='Lone Ranger' stars have roots in historic figures|website=USAToday.com|date=26 qershor 2013|access-date=27 qershor 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627113816/https://www.usatoday.com/story/life/people/2013/06/26/depp-hammer-roots-justice-freedom-fighters/2458909/|archive-date=27 qershor 2013|url-status=live}}</ref> Në intervistat në vitin 2002 dhe 2011, Depp pohoi se kishte prejardhje indiane amerikane, duke thënë: "Unë mendoj se kam një amerikan vendas diku më poshtë. Stërgjyshja ime ishte pak a shumë vendase. Ajo u rrit [[çeroke]] ose ndoshta [[Muscogee|Creek Indian]]. Ka kuptim përsa i përket ardhjes nga Kentucky, i cili është i mbushur me Cherokee dhe Creek Indian".<ref name="EW">{{Cite magazine|url=https://ew.com/article/2011/05/08/johnny-depp-tonto-lone-ranger/|title=Johnny Depp on 'The Lone Ranger'|last=Breznican|first=Anthony|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=8 maj 2011|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708131555/http://www.ew.com/article/2011/05/08/johnny-depp-tonto-lone-ranger|access-date=8 gusht 2011|archive-date=8 korrik 2015|url-status=live}}</ref> Pretendimet e Depp u vunë nën shqyrtim kur ''[[Indian Country Today]]'' shkroi se Depp nuk kishte pyetur kurrë për trashëgiminë e tij ose nuk ishte njohur si anëtar i [[Kombi Çeroke|Kombit Çeroke]].<ref name="exploiting" /> Kjo çoi në kritika ndaj Depp nga komuniteti vendas amerikan, pasi Depp nuk ka prejardhje të dokumentuar vendase,<ref name="exploiting">{{cite web|title=Disney Exploiting Confusion About Whether Depp Has Indian Blood|url=http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2013/06/17/disney-exploiting-confusion-about-whether-depp-has-indian-blood-149941|date=17 qershor 2013|access-date=13 gusht 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130705002853/http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2013/06/17/disney-exploiting-confusion-about-whether-depp-has-indian-blood-149941|archive-date=5 korrik 2013}}</ref> dhe udhëheqësit e komunitetit vendas e konsiderojnë atë "një jo-indian"<ref name="exploiting" /><ref name="AIFT">{{cite web|title=Sonny Skyhawk on Johnny Depp, Disney, Indian Stereotypes and White Film Indians|url=http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2013/06/11/sonny-skyhawk-johnny-depp-disney-indian-stereotypes-and-white-film-indians-149841|last=Toensing|first=Gale Courney|date=11 qershor 2013|access-date=3 maj 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130715084025/http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2013/06/11/sonny-skyhawk-johnny-depp-disney-indian-stereotypes-and-white-film-indians-149841|archive-date=15 korrik 2013|quote=Yet [Disney] has the gall and audacity to knowingly cast a non-Native person in the role of an established Native character. ... American Indians in Film and Television's argument is not so much with Johnny Depp, a charlatan at his best, as it is with the machinations of Disney proper. The controversy that will haunt this endeavor and ultimately cause its demise at the box office is the behind-the-scenes concerted effort and forced manipulation by Disney to attempt to sell Johnny Depp as an American Indian. American Indians, as assimilated and mainstream as they may be today, remain adamantly resistant to anyone who falsely claims to be one of theirs.}}</ref> dhe një [[pretendian]].<ref name="Mouallem">{{cite news|author=Mouallem, Omar|author-link=Omar Mouallem|url=https://www.theringer.com/movies/2019/5/22/18634743/aladdin-middle-eastern-muslim-representation-hollywood|title='Billionaires, Bombers, and Bellydancers': How the First Arab American Movie Star Foretold a Century of Muslim Misrepresentation|work=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=22 maj 2019|access-date=17 korrik 2021|language=en|quote=Though not a 'pretendian' to the degree of Iron Eyes Cody, the Sicilian American impostor of 'Keep America Beautiful' fame, or Johnny Depp for that matter, Lackteen appropriated Native American culture.|archive-date=17 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717233225/https://www.theringer.com/movies/2019/5/22/18634743/aladdin-middle-eastern-muslim-representation-hollywood|url-status=live}}</ref><ref name="APTN-2">{{cite news|author=Murray, John|url=https://www.aptnnews.ca/investigates/cowboys-and-pretendians/|title=APTN Investigates: Cowboys and Pretendians|work=[[Aboriginal Peoples Television Network]]|date=20 prill 2018|access-date=8 korrik 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007175631/https://www.aptnnews.ca/investigates/cowboys-and-pretendians/|archive-date=7 tetor 2021|url-status=live}}</ref><ref name="Jago">Jago, Robert (February 1, 2021). [https://nationalpost.com/opinion/robert-jago-criminalizing-pretendians-is-not-the-answer-we-need-to-give-first-nations-control-over-grants "Robert Jago: Criminalizing 'Pretendians' Is Not the Answer; We Need to Give First Nations Control over Grants."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231108215536/https://nationalpost.com/opinion/robert-jago-criminalizing-pretendians-is-not-the-answer-we-need-to-give-first-nations-control-over-grants|date=November 8, 2023}} ''[[National Post]]''. Retrieved June 19, 2023.</ref> Zgjedhja e Depp për të portretizuar Tonton, një personazh vendas amerikan, në ''[[The Lone Ranger (film 2013)|The Lone Ranger]]'' u kritikua,<ref name="exploiting" /><ref name="AIFT" /> së bashku me zgjedhjen e tij për të emëruar grupin e tij rock "Tonto's Giant Nuts".<ref name="ICTnuts">{{cite web|title=Is 'Tonto's Giant Nuts' a Good Name for Johnny Depp's Band?|url=http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2013/05/22/tontos-giant-nuts-good-name-johnny-depps-band-149470|work=[[Indian Country Today Media Network]]|date=22 maj 2013|access-date=25 maj 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524200540/http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2013/05/22/tontos-giant-nuts-good-name-johnny-depps-band-149470|archive-date=24 maj 2013}}</ref><ref name="ICTybarra">{{cite web|last=ICTMN Staff|url=http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2013/06/12/video-tito-ybarra-greets-indian-country-phat-johnny-depp-149865|title=Tito Ybarra Greets Indian Country as 'Phat Johnny Depp'|work=[[Indian Country Today Media Network]]|date=12 qershor 2013|access-date=4 shkurt 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725211948/http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2013/06/12/video-tito-ybarra-greets-indian-country-phat-johnny-depp-149865|archive-date=25 korrik 2014}}</ref><ref name="Keene1">{{cite web|last=Keene|first=Adrienne|url=http://nativeappropriations.com/2012/12/native-video-round-up-johnny-depp-identity-and-poetry.html|title=Native Video Round-Up: Johnny Depp, Identity, and Poetry|work=Native Appropriations|date=3 dhjetor 2012|access-date=4 shkurt 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222155500/http://nativeappropriations.com/2012/12/native-video-round-up-johnny-depp-identity-and-poetry.html|archive-date=22 shkurt 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Bogado1">{{cite web|last=Bogado|first=Aura|url=http://colorlines.com/archives/2013/11/five_things_to_celebrate_about_indian_country.html|title=Five Things to Celebrate About Indian Country (Humor)|work=[[ColorLines]]|date=25 nëntor 2013|access-date=4 shkurt 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131191716/http://colorlines.com/archives/2013/11/five_things_to_celebrate_about_indian_country.html|archive-date=31 janar 2014|url-status=live}}</ref> Gjatë promovimit për ''The Lone Ranger'', Depp u adoptua zyrtarisht si një djalë nderi nga [[LaDonna Harris]], një anëtare e [[Comanche|Kombit Comanche]], duke e bërë atë një anëtar nderi të familjes së saj, por jo një anëtar i ndonjë fisi.<ref name="8Tribes">{{cite web|last=Moore|first=Nohemi M.|date=15 maj 2022|title=Johnny Depp's History of Racism and Broken Promises to Native Americans|url=https://eighttribes.org/johnny-depps-history-of-racism-and-broken-promises-to-native-americans/|access-date=21 qershor 2022|website=Eight Tribes|archive-date=6 dhjetor 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206205551/https://eighttribes.org/johnny-depps-history-of-racism-and-broken-promises-to-native-americans/|quote=While promoting The Lone Ranger, Depp was made an honorary son by LaDonna Harris, a member of the Comanche Nation. Although now an honorary member of his family, he is not a member of any tribe.}}</ref><ref name="Eonline">{{cite web|last=Gornstein|first=Leslie|date=23 maj 2012|title=Why Can Johnny Depp Play Tonto, but Ashton Kutcher and Sacha Baron Cohen Get Slammed?|url=https://www.eonline.com/amp/news/318280/why-can-johnny-depp-play-tonto-but-ashton-kutcher-and-sacha-baron-cohen-get-slammed|access-date=21 qershor 2022|website=E! Online|archive-date=21 qershor 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621134133/https://www.eonline.com/amp/news/318280/why-can-johnny-depp-play-tonto-but-ashton-kutcher-and-sacha-baron-cohen-get-slammed|url-status=live}}</ref> Emri Comanche i Depp i dhënë në adoptim ishte "Mah Woo May", që do të thotë zhvendosës i formës.<ref>{{cite web|date=23 maj 2012|title=Johnny Depp made honorary member of Comanche nation|url=http://www.theguardian.com/film/2012/may/23/johnny-depp-member-comanche-nation|access-date=8 qershor 2022|website=The Guardian|language=en|archive-date=23 prill 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423070611/https://www.theguardian.com/film/2012/may/23/johnny-depp-member-comanche-nation|url-status=live}}</ref> Përgjigja kritike ndaj pretendimeve të tij nga komuniteti vendas u rrit pas kësaj, duke përfshirë portretizimet satirike të Depp nga komedianët vendas.<ref name="ICTybarra" /><ref name="Keene1" /><ref name="Bogado1" /> Një reklamë që shfaq imazhet e Depp dhe vendasve amerikanë, nga [[Dior]] për aromën "Sauvage", u tërhoq në 2019 pasi u akuzua për [[Përvetësimi kulturor|përvetësim kulturor]] dhe [[Racizmi|racizëm]].<ref name="GuardianSauvage">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/fashion/2019/aug/30/diors-fragrance-ad-draws-criticism-for-featuring-native-american-tropes|title=Dior perfume ad featuring Johnny Depp criticized over Native American tropes – Video for 'Sauvage' fragrance has been called 'deeply offensive and racist' and the fashion brand has removed it from social media|last=Singh|first=Maanvi|date=30 gusht 2019|work=The Guardian|access-date=31 gusht 2019|archive-date=30 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830235648/https://www.theguardian.com/fashion/2019/aug/30/diors-fragrance-ad-draws-criticism-for-featuring-native-american-tropes|url-status=live}}</ref><ref name="Dior1">{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/indigenous/dior-sauvage-johnny-depp-campaign-1.5266287|title=Dior pulls ad for Sauvage perfume amid criticism over Indigenous imagery|work=CBC News|access-date=31 gusht 2019|archive-date=31 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831012134/https://www.cbc.ca/news/indigenous/dior-sauvage-johnny-depp-campaign-1.5266287|url-status=live}}</ref><ref name="Dior2">{{Cite news|url=https://worldofwonder.net/dior-is-accused-of-racism-and-cultural-appropriation-over-new-native-american-themed-sauvage-ad/|title=Dior Is Accused of Racism and Cultural Appropriation Over New Native American-Themed Sauvage Ad|work=The WOW Report|access-date=31 gusht 2019|archive-date=31 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831181300/https://worldofwonder.net/dior-is-accused-of-racism-and-cultural-appropriation-over-new-native-american-themed-sauvage-ad/|url-status=live}}</ref><ref name="Dior3">{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/dior-deletes-johnny-depp-sauvage-ad-backlash-native-american-depiction-1235733|title=Dior Deletes Johnny Depp Sauvage Ad Amidst Backlash for Native American Depiction|work=Hollywood Reporter|access-date=31 gusht 2019|archive-date=31 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831022144/https://www.hollywoodreporter.com/news/dior-deletes-johnny-depp-sauvage-ad-backlash-native-american-depiction-1235733|url-status=live}}</ref><ref name="8Tribes"/> ==Karriera== ===1984–1989: Rolet e hershme të ''21 Jump Street''=== Depp u transferua në Los Anxhelos me grupin e tij kur ishte 20 vjeç. Pas ndarjes së grupit, gruaja e atëhershme e Depp, Lori Ann Allison e prezantoi atë me aktorin [[Nicolas Cage]].<ref name="tca" /> Pasi u bënë shokë të pijes, Kejxhi e këshilloi të ndiqte aktrimin.{{sfn|Blitz|Krasniewicz|2007|pp=16–17}} Depp kishte qenë i interesuar për aktrimin që kur lexoi një biografi të [[James Dean]] dhe shikonte ''[[Rebel Without a Cause]]''.<ref>{{cite web|title=Hooked on Dean, says Johnny Depp|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2005/09_september/26/depp.shtml|website=bbc.co.uk|language=en|access-date=22 qershor 2021|archive-date=3 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603073420/https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2005/9_september/26/depp.shtml|url-status=live}}</ref> Cage e ndihmoi Depp të merrte një audicion me [[Wes Craven]] për ''[[A Nightmare on Elm Street]]''; Depp, i cili nuk kishte përvojë aktrimi, tha se ai "përfundoi duke aktruar rastësisht".{{sfn|Blitz|Krasniewicz|2007|p=17}}<ref name="Testimony">{{cite news|title=Johnny Depp reveals the legendary thespian who encouraged him to pursue acting|url=https://www.marca.com/en/lifestyle/celebrities/2022/04/20/62607073ca4741c46e8b45d3.html|access-date=1 maj 2022|work=[[Marca (newspaper)|Marca]]|date=20 prill 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517190126/https://www.marca.com/en/lifestyle/celebrities/2022/04/20/62607073ca4741c46e8b45d3.html|archive-date=17 maj 2022|url-status=live}}</ref> Falë pjesërisht për të kapur syrin e vajzës së Craven,{{sfn|Blitz|Krasniewicz|2007|p=17}} Depp mori rolin e të dashurit të personazhit kryesor, një nga viktimat e [[Freddy Krueger]].<ref name="tca" /> Megjithëse Depp tha se "nuk kishte ndonjë dëshirë për t'u bërë aktor", ai vazhdoi të luante në filma,<ref name="Testimony" /> duke bërë mjaftueshëm për të mbuluar disa fatura që karriera e tij muzikore i la të papaguara.{{sfn|Blitz|Krasniewicz|2007|p=17}} Pas një roli kryesor në komedinë e vitit 1985 ''[[Private Resort]]'', Depp u hodh në rolin kryesor të dramës së patinazhit të vitit 1986 ''[[Thrashin' (film)|Thrashin']]'' nga regjisori i filmit, por producenti i tij e shkeli vendimin.<ref name="Adam Tyner">{{cite web|url=https://www.dvdtalk.com/reviews/7178/thrashin/#supplements|title=Thrashin'|access-date=29 shtator 2008|first=Adam|last=Tyner|date=5 gusht 1993|language=en|quote=something that (the) cast found so astonishing that they apparently called Depp's girlfriend in the middle of the commentary to find out if it is actually true.|archive-date=6 qershor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606105624/http://www.dvdtalk.com/reviews/7178/thrashin/#supplements|url-status=live}}</ref> Në vend të kësaj, Depp u shfaq në një rol të vogël dytësor si një person që fliste vietnamisht në dramën e [[Oliver Stone]] të [[Lufta e Vietnamit|Luftës së Vietnamit]] të vitit 1986, ''[[Platoon (film)|Platoon]]''. Ai u bë një idhull adoleshent gjatë fundit të viteve 1980, kur luajti si një oficer policie i fshehtë në një operacion të shkollës së mesme në serialin televiziv [[Fox Broadcasting Company|Fox]] ''[[21 Jump Street]]'', i cili u shfaq premierë në vitin 1987.<ref name="tca" /> Ai e pranoi këtë rol për të punuar me aktorin [[Frederic Forrest]], i cili e frymëzoi atë. Pavarësisht suksesit të tij, Depp ndjeu se seriali "e detyroi [atë] në rolin e produktit".<ref name="reuters">{{cite news|agency=Reuters|title=It's a pirates life for Johnny Depp|url=http://www.sify.com/movies/it-s-a-pirates-life-for-johnny-depp-news-hollywood-kkfvj7chfdisi.html|website=[[Sify]]|date=4 korrik 2006|access-date=23 mars 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324000855/http://www.sify.com/movies/it-s-a-pirates-life-for-johnny-depp-news-hollywood-kkfvj7chfdisi.html|archive-date=24 mars 2017}}</ref> ===1990–2002: Filma të pavarur dhe bashkëpunime të hershme me Tim Burton=== I zhgënjyer nga përvojat e tij si një idhull adoleshent në ''21 Jump Street'', Depp filloi të merrte role që i dukej më interesante, sesa ato që ai mendonte se do të kishin sukses në arkë.<ref name="reuters" /><ref name="moviesonline" /> Filmi i tij i parë në vitin 1990 ishte ''[[Cry-Baby]]'' i [[John Waters]], një komedi muzikore e vendosur në vitet 1950. Edhe pse nuk ishte një sukses në arkë pas publikimit të tij, me kalimin e viteve ajo ka fituar statusin klasik të kultit.<ref>{{cite web|url=https://www.denverpost.com/2010/09/16/cry-baby-depp-makes-the-girls-swoon/|title="Cry-Baby" Depp makes the girls swoon|work=[[The Denver Post]]|first=Michael|last=Booth|date=16 shtator 2010|access-date=26 qershor 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627062323/https://www.denverpost.com/2010/09/16/cry-baby-depp-makes-the-girls-swoon/|archive-date=27 qershor 2018|url-status=live}}</ref> Gjithashtu në vitin 1990, Depp luajti personazhin e titullit në filmin romantik fantazi të [[Tim Burton]] ''[[Edward Scissorhands]]'' përballë [[Dianne Wiest]] and [[Winona Ryder]]. Filmi ishte një sukses komercial dhe kritik me një bruto të brendshme prej 53 milionë dollarësh.<ref>[https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/58487 ''Edward Scissorhands''] at the [[American Film Institute Catalog]]</ref> Në përgatitje për rolin, Depp shikoi shumë filma të [[Charlie Chaplin]] për të studiuar se si të krijonte simpati pa dialog.<ref>{{cite magazine|title=Tim Burton's latest film|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=14 dhjetor 1990|language=en|url=https://ew.com/article/1990/12/14/tim-burtons-latest-film/|access-date=25 mars 2021|archive-date=27 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227183210/https://ew.com/article/1990/12/14/tim-burtons-latest-film/|url-status=live}}</ref> [[Peter Travers]] i ''[[Rolling Stone (magazine)|Rolling Stone]]'' vlerësoi performancën e Depp, duke shkruar se ai "shpreh me mjeshtëri dëshirën e zjarrtë në Edward të butë; është një performancë e mrekullueshme",<ref>{{cite web|title=Edward Scissorhands|url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/edward-scissorhands-19901214|newspaper=[[Rolling Stone (magazine)|Rolling Stone]]|date=14 dhjetor 1990|access-date=9 mars 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516020611/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/edward-scissorhands-19901214|archive-date=16 maj 2012|url-status=live}}</ref> ndërsa Rita Kempley nga ''[[The Washington Post]]'' shkroi se ai "sjell elokuencën e epokës së heshtur në këtë pjesë me pak fjalë, duke e thënë të gjitha me sytë e zinj të ndezur dhe kujdesin drithërues me të cilin mban duart e filmit horror”.<ref>{{cite web|title='Edward Scissorhands'|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/edwardscissorhandspg13kempley_a0a0bf.htm|newspaper=[[The Washington Post]]|date=14 dhjetor 1990|access-date=9 mars 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008151527/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/edwardscissorhandspg13kempley_a0a0bf.htm|archive-date=8 tetor 2017|url-status=live}}</ref> Depp fitoi nominimin e tij të parë për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë – Muzikal ose Komedi|Golden Globe]] për filmin. Për shkak të këtij roli, një lloj [[artropodi]] i zhdukur me kthetra të spikatura u emërua pas Depp si ''[[Kootenichela deppi]]'' (''chela'' është latinisht për kthetrat ose gërshërët). [[Skeda:Johnny Depp Cannes nineties.jpg|parapamje|djathtas|Johnny Depp në [[Festivali i Filmit në Kanë|Festivalin e Filmit në Kanë]] 1992]] Depp nuk pati asnjë film në dy vitet e ardhshme, përveç një filmi të shkurtër në ''[[Freddy's Dead: The Final Nightmare]]'' (1991), pjesa e gjashtë në ekskluzivitetin ''[[A Nightmare on Elm Street (franchise)|A Nightmare on Elm Street]]''. Ai u shfaq në tre filma në vitin 1993. Në komedinë romantike ''[[Benny and Joon]]'', ai luajti një adhurues të çuditshëm dhe analfabet të filmit pa zë, i cili miqësohet me një grua të sëmurë mendërisht dhe vëllain e saj; u bë një [[sleeper hit]]. [[Janet Maslin]] nga ''[[The New York Times]]'' shkroi se Depp "mund të mos duket aspak si [[Buster Keaton]], por ka raste kur ai me të vërtetë duket se bëhet Fytyra e Madhe e Gurit, duke sjellë në jetë sjelljet e Keaton në mënyrë të ëmbël dhe magjike".<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/04/16/movies/review-film-he-s-his-sister-s-keeper-and-what-a-job-that-is.html|title=He's His Sister's Keeper, and What a Job That Is|work=[[The New York Times]]|author-link=Janet Maslin|first=Janet|last=Maslin|date=16 prill 1993|access-date=29 shtator 2011|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526091905/http://www.nytimes.com/1993/04/16/movies/review-film-he-s-his-sister-s-keeper-and-what-a-job-that-is.html|archive-date=26 maj 2015|url-status=live}}</ref> Depp mori një nominim të dytë për Golden Globe për performancën. Filmi i tij i dytë i vitit 1993 ishte ''[[What's Eating Gilbert Grape]]'' i [[Lasse Hallström]], një dramë për një familje jofunksionale me [[Leonardo DiCaprio]] dhe [[Juliette Lewis]]. Nuk performoi mirë komercialisht, por mori njoftime pozitive nga kritikët.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=gilbertgrape.htm|title=What's Eating Gilbert Grape (1993)|publisher=Box Office Mojo|access-date=30 dhjetor 2008|archive-date=2 shtator 2009|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090902053547/http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=gilbertgrape.htm|url-status=live}}</ref> Megjithëse shumica e komenteve u fokusuan në DiCaprio, i cili u nominua për një Academy Award për performancën e tij, Todd McCarthy i ''[[Variety (revistë)|Variety]]'' shkroi se "Depp arrin të komandojë ekranin qendror me një karakterizim shumë të këndshëm dhe tërheqës".<ref>{{cite web|url=https://www.variety.com/review/VE1117902133.html?categoryid=31&cs=1|title=What's Eating Gilbert Grape Review|last=McCarthy|first=Todd|date=6 dhjetor 1993|work=Variety|access-date=30 dhjetor 2008|archive-date=18 qershor 2008|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080618164434/http://www.variety.com/review/VE1117902133.html?categoryid=31&cs=1|url-status=live}}</ref> Publikimi i fundit i Depp në vitin 1993 ishte komedi-drama surrealiste e [[Emir Kusturica]], ''[[Arizona Dream]]'', e cila u prit me kritika pozitive dhe fitoi [[Ariu i Argjendtë|Ariun e Argjendtë]] në Festivalin e Filmit në Berlin. Në vitin 1994, Depp u ribashkua me Burton, duke luajtur rolin kryesor në ''[[Ed Wood (film)|Ed Wood]]'', një film biografik për një nga regjisorët më të paaftë të filmit në histori. Depp më vonë tha se ai ishte në depresion për filmat dhe krijimin e filmave në atë kohë, por se "brenda 10 minutash nga dëgjimi për projektin, unë u përkushtova".<ref name="Arnold, Gary">{{cite news|last=Arnold|first=Gary|title=Depp sees promise in cult filmmaker Ed Wood's story|work=The Washington Times|date=2 tetor 1994|language=en}}</ref> Ai zbuloi se roli i dha atij një "shans për t'u zgjatur dhe për t'u argëtuar" dhe se puna me [[Martin Landau]], i cili luante [[Bela Lugos]], "ripërtëri dashurinë time për aktrimin".<ref name="Arnold, Gary" /> Megjithëse nuk i ktheu kostot e prodhimit, ''Ed Wood'' mori një pritje pozitive nga kritikët, me Maslin që shkroi se Depp "e kishte dëshmuar veten si një aktor i madh i njohur dhe i çertifikuar" dhe "kapi të gjithë optimizmin e mundshëm që e mbajti Ed Wood të vazhdonte, falë një aftësie jashtëzakonisht qesharake për të parë rreshtimin e argjendtë të çdo reje”.<ref>{{cite news|first=Janet|last=Maslin|author-link=Janet Maslin|title=Film Festival Review; Ode to a Director Who Dared to Be Dreadful|newspaper=[[The New York Times]]|date=23 shtator 1994|language=en}}</ref> Depp u nominua për herë të tretë për Golden Globe për Aktorin më të Mirë Muzikor ose Komedi për interpretimin e tij. Vitin tjetër, Depp luajti në tre filma. Ai luajti përballë [[Marlon Brando]] në hitin e boksit ''[[Don Juan DeMarco]]'', si një njeri që beson se është [[Don Juan]], i dashuri më i madh në botë. Ai luajti në ''[[Dead Man]]'' të [[Jim Jarmusch]], një film [[Perëndimor (zhanër)|Perëndimor]] tërësisht bardh e zi; nuk ishte një sukses komercial dhe kishte kritika të përziera. Dhe në dështimin financiar dhe kritik, ''[[Nick of Time (film)|Nick of Time]]'', Depp luajti një kontabilist të cilit i thuhet të vrasë një politikan për të shpëtuar vajzën e tij të rrëmbyer. Në vitin 1997, Depp dhe [[Al Pacino]] luajtën në dramën kriminale ''[[Donnie Brasco (film)|Donnie Brasco]]'', me regji të [[Mike Newell (regjisor)|Mike Newell]]. Depp luajti [[Joseph D. Pistone]], një agjent i fshehtë i FBI-së i cili merr emrin Donnie Brasco për të depërtuar në mafian në New York City. Për t'u përgatitur, Depp kaloi kohë me Pistone, në kujtimet e të cilit u bazua filmi. ''Donnie Brasco'' ishte një sukses komercial dhe kritik, dhe konsiderohet si një nga performancat më të mira të Depp.<ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2012/06/the-essentials-the-5-best-johnny-depp-performances-109702/|title=The Essentials: The 5 Best Johnny Depp Performances|last=Lyttelton|first=Oliver|date=9 qershor 2012|work=IndieWire|access-date=12 dhjetor 2020|archive-date=3 dhjetor 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203044708/https://www.indiewire.com/2012/06/the-essentials-the-5-best-johnny-depp-performances-109702/|url-status=live}}</ref> Gjithashtu në vitin 1997, Depp debutoi si regjisor dhe skenarist me ''[[The Brave (film)|The Brave]]''. Ai luajti në të si një burrë i varfër vendas amerikan, i cili pranon një propozim nga një burrë i pasur, i luajtur nga Marlon Brando, për t'u shfaqur në një film "snuff" në këmbim të parave për familjen e tij. Ai u shfaq premierë në [[Festivali i Filmit në Kanë 1997|Festivalin e Filmit në Kanë të vitit 1997]] me komente përgjithësisht negative.<ref>{{cite web|title=The Brave (1997)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/10001126-brave|website=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=9 mars 2021|archive-date=7 tetor 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007052936/https://www.rottentomatoes.com/m/10001126-brave|url-status=live}}</ref> Për shkak të rishikimeve, Depp nuk e publikoi ''The Brave'' në SHBA.<ref name="filmink">{{cite web|last=Free|first=Erin|title=Movies You Might Not Have Seen: The Brave (1997)|url=https://www.filmink.com.au/movies-you-might-not-have-seen-the-brave-1997/|website=filmink.com.au|date=27 maj 2016|access-date=6 shkurt 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207072300/https://www.filmink.com.au/movies-you-might-not-have-seen-the-brave-1997/|archive-date=7 shkurt 2019|url-status=live}}</ref><ref name="latimes">{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-19-ca-60345-story.html|title=The Sad, Strange Journey of Johnny Depp's 'The Brave'|work=[[Los Angeles Times]]|date=19 maj 1997|access-date=6 shkurt 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012025124/http://articles.latimes.com/1997-05-19/entertainment/ca-60345_1_johnny-depp|archive-date=12 tetor 2018|url-status=live}}</ref> Depp ishte një fans dhe mik i autorit [[Hunter S. Thompson]] dhe luajti alter egon e tij [[Raoul Duke]] në filmin ''[[Fear and Loathing in Las Vegas (film)|Fear and Loathing in Las Vegas]]'' (1998), përshtatje filmike e [[Terry Gilliam]] i romanit pseudobiografik të Thompson [[Fear and Loathing in Las Vegas|me të njëjtin emër]]. Ishte një dështim në arkë<ref>{{cite news|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=fearandloathinginlasvegas.htm|title=''Fear and Loathing in Las Vegas''|work=Box Office Mojo|access-date=24 janar 2008|archive-date=1 tetor 2007|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001044030/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=fearandloathinginlasvegas.htm|url-status=live}}</ref> dhe kritikët e polarizuar.<ref>[https://www.rottentomatoes.com/m/fear_and_loathing_in_las_vegas Fear and Loathing in Las Vegas] në [[Rotten Tomatoes]]</ref> Më vonë atë vit, Depp bëri një paraqitje të shkurtër në ''[[L.A. Without a Map]]'' të [[Mika Kaurismäki]]. Depp u shfaq në tre filma në vitin 1999. I pari ishte thrilleri fantastiko-shkencor ''[[The Astronaut's Wife]]'', me bashkë-protagonisten [[Charlize Theron]], i cili nuk ishte një sukses komercial apo kritik. E dyta, ''[[The Ninth Gate]]'' e [[Roman Polanski]], ku Depp luajti si një shitës librash të vjetër që ngatërrohet në një mister. Ishte mesatarisht më i suksesshëm me audiencën, por mori vlerësime të ndryshme. E treta ishte [[Sleepy Hollow (film)|përshtatja]] e Burton i ''[[The Legend of Sleepy Hollow]]'', ku Depp luajti [[Ichabod Crane]] përballë [[Christina Ricci]] dhe [[Christopher Walken]]. Për performancën e tij, Depp mori frymëzim nga [[Angela Lansbury]], [[Roddy McDowall]] dhe [[Basil Rathbone]], duke thënë se ai "gjithmonë e ka menduar Ichabod si një person shumë delikat, të brishtë, i cili ishte ndoshta paksa shumë në kontakt me anën e tij femërore, si një vajzë e vogël e frikësuar".{{sfn|Burton|Salisbury|2006|pp=177–178}}<ref>{{cite magazine|title=Johnny Depp on playing Ichabod Crane in ''Sleepy Hollow''|magazine=Entertainment Weekly|date=maj 2007|url=https://www.ew.com/ew/gallery/0,,20039648,00.html#20056052|access-date=25 dhjetor 2007|archive-date=4 korrik 2009|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090704025641/http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20039648,00.html#20056052|url-status=live}}</ref> Depp luajti në dramën britaniko-franceze ''[[The Man Who Cried]]'' (2000), me regji të [[Sally Potter]] dhe ku luajti atë si një kalorës rom përballë Christina Ricci, [[Cate Blanchett]], dhe [[John Turturro]]. Nuk ishte një sukses kritik. Depp kishte gjithashtu një rol dytësor në filmin e vlerësuar nga kritikët ''[[Before Night Falls]]'' të [[Julian Schnabel]]. Filmi i tij i fundit i vitit 2000 ishte ''[[Chocolat (film 2000)|Chocolat]]'' i suksesshëm nga ana kritike dhe komerciale i Hallström, në të cilin ai luajti një rom dhe dashurinë e personazhit kryesor, [[Juliette Binoche]]. Rolet e radhës të Depp ishin të bazuara në persona historikë. Në ''[[Blow (film)|Blow]]'' (2001), ai luajti si kontrabandistin e kokainës [[George Jung]], i cili ishte pjesë e [[Medellín Cartel]] në vitet 1980. Filmi pati performancë të dobët në arkë<ref>{{cite web|url=http://www.the-numbers.com/movie/Blow#tab=summary|title=''Blow'' (2001)|work=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|publisher=Nash Information Services|access-date=26 korrik 2016|archive-date=16 gusht 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816125352/http://www.the-numbers.com/movie/Blow#tab=summary|url-status=live}}</ref> dhe mori komente të përziera.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/blow/|title=''Blow'' (2001)|work=[[Rotten Tomatoes]]|date=6 prill 2001|publisher=[[Fandango Media|Fandango]]|access-date=26 korrik 2016|archive-date=30 tetor 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030213246/http://www.rottentomatoes.com/m/blow/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/blow|title=''Blow'' Reviews|website=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS Interactive]]|access-date=27 qershor 2016|archive-date=30 qershor 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630024816/http://www.metacritic.com/movie/blow|url-status=live}}</ref> Në përshtatjen e librit komik ''[[From Hell (film 2001)|From Hell]]'' (2001), Depp portretizoi inspektorin [[Frederick Abberline]], i cili hetoi vrasjet e [[Jack the Ripper]] në Londrën e viteve 1880. Filmi gjithashtu mori komente të përziera<ref>{{cite web|title=From Hell Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/from-hell?ftag=MCD-06-10aaa1c|website=[[Metacritic]]|access-date=7 shtator 2020|archive-date=20 maj 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520080255/https://www.metacritic.com/movie/from-hell?ftag=MCD-06-10aaa1c|url-status=live}}</ref> por ishte një sukses i moderuar komercial.<ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=fromhell.htm|title=From Hell (2010)|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=27 gusht 2019|archive-date=5 tetor 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005112015/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=fromhell.htm|url-status=live}}</ref> ===2003–2011: Piratët e Karaibeve dhe suksesi i vazhdueshëm=== [[Skeda:Johnny Depp as Captain Jack Sparrow in Queensland, Australia.jpg|parapamje|upright|Depp me kostum si [[Jack Sparrow|Kapiten Jack Sparrow]]. Ai është fotografuar këtu në xhirimet e ''[[Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales]]'' më 2015.]] Në vitin 2003, Depp luajti në filmin aventuresk të [[Walt Disney Pictures]] ''[[Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl]]'', i cili ishte një sukses i madh në arkë.<ref name="moviesonline">{{cite web|work=MoviesOnline|title=Interview: Johnny Depp|url=http://www.moviesonline.ca/movienews_9211.html|access-date=3 korrik 2006|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20060705061408/http://www.moviesonline.ca/movienews_9211.html|archive-date=5 korrik 2006}}</ref> Ai fitoi një vlerësim të gjerë për performancën e tij komike si pirat [[Jack Sparrow|Kapiten Jack Sparrow]], dhe mori [[Academy Award për Aktorin më të Mirë|Academy Award]], nominimet Golden Globe dhe BAFTA dhe fitoi një [[Screen Actors Guild Award për Performancën e Jashtëzakonshme nga një Aktor Mashkull në një Rol Kryesor|Screen Actor's Guild Award për Aktorin më të Mirë]] si dhe [[MTV Movie Award për Aktorin më të Mirë në një Film|MTV Movie Award]]. Depp ka thënë se Sparrow është "padyshim një pjesë e madhe e imja",<ref name="abc">{{cite web|publisher=ABC|title=Johnny Depp Finds Himself, And Success, As Captain Jack Sparrow|language=en|url=http://abclocal.go.com/wjrt/story?section=news/entertainment&id=4319945|access-date=29 qershor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20090224104422/http://abclocal.go.com/wjrt/story?section=news%2Fentertainment&id=4319945|archive-date=24 shkurt 2009}}</ref> dhe se ai modeloi personazhin sipas kitaristit të [[The Rolling Stones]], [[Keith Richards]]<ref name="torontostar">{{cite news|last=Howell|first=Peter|work=[[Toronto Star]]|title=Depp thoughts; Reluctant superstar Johnny Depp returns in a Pirates of the Caribbean sequel, but vows success won't stop him from making movies his way|url=https://www.proquest.com/docview/439003907|page=C.01|date=23 qershor 2006|access-date=23 mars 2017|language=en|url-access=subscription|archive-date=24 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324084340/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/doc/439003907.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jun+23%2C+2006&author=Howell%2C+Peter&pub=Toronto+Star&edition=&startpage=C.01&desc=Depp+thoughts%3B+Reluctant+superstar+Johnny+Depp+returns+in+a+Pirates+of+the+Caribbean+sequel%2C+but+vows+success+won%27t+stop+him+from+making+movies+his+way%2C+writes+Peter+Howell|url-status=live}}</ref> dhe qelbësit vizatimor [[Pepé Le Pew]].<ref name="Newsweek 26 June 2006">{{cite web|title=A Pirate's Life|url=http://www.newsweek.com/pirates-life-111141|last=Smith|first=Sean|date=26 qershor 2006|work=[[Newsweek]]|access-date=26 prill 2015|archive-date=10 janar 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110083047/http://www.newsweek.com/pirates-life-111141|url-status=live}}</ref> Drejtuesit e studios në fillim kishin qenë ambivalent në lidhje me portretizimin e Depp,<ref>{{cite news|last=Derschowitz|first=Jessica|url=https://www.cbsnews.com/news/johnny-depp-disney-hated-my-jack-sparrow/|title=Johnny Depp: Disney Hated My Jack Sparrow|work=CBS News|date=30 nëntor 2010|access-date=6 mars 2011|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110315192210/http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20024110-10391698.html|archive-date=15 mars 2011|url-status=live}}</ref> por personazhi u bë i njohur me audiencën.<ref name="moviesonline" /> Në filmin e tij tjetër në vitin 2003, filmin aksion të [[Robert Rodriguez]], ''[[Once Upon a Time in Mexico]]'', Depp luajti një agjent të korruptuar të [[CIA]]-s. Një sukses i moderuar në arkë,<ref>{{cite web|title=Once Upon a Time in Mexico|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=onceuponatimeinmexico.htm|work=[[Box Office Mojo]]|access-date=22 gusht 2013|archive-date=12 shtator 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130912043352/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=onceuponatimeinmexico.htm|url-status=live}}</ref> filmi mori vlerësime mesatare në të mira, me performancën e Depp në veçanti.<ref>{{cite web|title=Once upon a Time in Mexico (2003)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/once_upon_a_time_in_mexico/|work=[[Rotten Tomatoes]]|date=12 shtator 2003|access-date=29 janar 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114151851/https://www.rottentomatoes.com/m/once_upon_a_time_in_mexico|archive-date=14 nëntor 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Once Upon a Time in Mexico|url=http://www.metacritic.com/movie/once-upon-a-time-in-mexico|work=[[Metacritic]]|access-date=19 qershor 2015|archive-date=16 korrik 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716193002/http://www.metacritic.com/movie/once-upon-a-time-in-mexico|url-status=live}}</ref> ==Interesat e tjera== {{...}} ==Jeta personale== {{...}} ==Filmografia== {{Shiko gjithashtu|Filmografia e Johnny Depp|Lista e çmimeve dhe nominimeve të marra nga Johnny Depp}} ==Diskografia== {| class="wikitable" |- ! Viti ! Kënga ! Artisti/ja ! Albumi ! Kreditët |- | 1994 | "That Woman's Got Me Drinking" | [[Shane MacGowan and The Popes]] | ''[[The Snake (Shane MacGowan album)|The Snake]]'' | Kitarë |- | rowspan="2" | 1995 | All tracks | [[P (band)|P]] | ''[[P (album)|P]]'' | Kitarë, bass |- | "[[Cigarettes & Alcohol|Fade Away]]" | rowspan="2" | [[Oasis (band)|Oasis]] | ''[[The Help Album]]'' | rowspan="2" | Kitarë |- | 1997 | "Fade In-Out" | ''[[Be Here Now (album)|Be Here Now]]'' |- | 1999 | "Hollywood Affair" | [[Iggy Pop]] | "Corruption" (B-side) | Featured performer |- | rowspan="6" | 2000 | "St. Germain" | rowspan="3" | [[Vanessa Paradis]] | rowspan="3" | ''[[Bliss (album e Vanessa Paradis)|Bliss]]'' | rowspan="2" | Bashkë-shkrues |- | "Bliss" |- | "Firmaman" | Guitar |- | "Minor Swing" | rowspan="3" | [[Rachel Portman]] | rowspan="3" | ''[[Chocolat (film 2000)|Chocolat (Original Motion Picture Soundtrack)]]'' | rowspan="3" | Kitarë |- | "They're Red Hot" |- | "Caravan" |- | 2003 | "Sand's Theme" | Various artists | ''[[Once Upon a Time in Mexico|Once Upon A Time In Mexico (Original Motion Picture Soundtrack)]]'' | Kantautor |- | rowspan="9" | 2007 | "No Place Like London" | rowspan="9" | Various artists | rowspan="9" | ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street: The Motion Picture Soundtrack]]'' | rowspan="9" | Interpretues |- | "My Friends" |- | "Pirelli's Miracle Elixir" |- | "Pretty Women" |- | "Epiphany" |- | "A Little Priest" |- | "Johanna (Reprise)" |- | "By the Sea" |- | "Final Scene" |- | 2008 | "Too Close to the Sun" | [[Glenn Tilbrook|Glenn Tilbrook and The Fluffers]] | ''Pandemonium Ensues'' | Kitarë |- | rowspan="2" | 2010 | "[[I Put a Spell on You]]" | [[Shane MacGowan]] dhe Friends | — | Kitarë |- | "Unloveable" | [[Babybird]] | ''[[Ex-Maniac]]'' | Kitarë |- | rowspan="4" | 2011 | "Kemp in the Village" | rowspan="2" | [[Christopher Young]] | rowspan="2" | ''[[The Rum Diary (film)|The Rum Diary (Original Motion Picture Soundtrack)]]'' | Interpretues, bashkë-shkrues |- | "The Mermaid Song" <small>(instrumental)</small> | Piano |- | "Ballade de Melody Nelson" | Lulu Gainsbourg | ''From Gainsbourg to Lulu'' | Bashkëdrejton vokal, kitarë, bas, bateri |- | "The Jesus Stag Night Club" | [[Babybird]] | ''[[The Pleasures of Self Destruction]]'' | Kitar |- | rowspan="5" | 2012 | "Freedom Fighter" | [[Aerosmith]] | ''[[Music from Another Dimension!]]'' | Vokale në sfond |- | "You're So Vain" | [[Marilyn Manson (band)|Marilyn Manson]] | ''[[Born Villain]]'' | Kitarë, bateri, prodhim |- | "Street Runners" | Jup & Rob Jackson | ''Collective Bargaining'' | Featured performer |- | "Little Lion Man" | rowspan="2" | Various artists | rowspan="2" | ''[[West of Memphis|West of Memphis: Voices of Justice]]'' | rowspan="2" | Interpretues |- | "Damien Echols Death Row Letter Year 16" |- | rowspan="5" | 2013 | "The Mermaid" | Various artists | ''[[Son of Rogues Gallery: Pirate Ballads, Sea Songs & Chanteys]]'' | Kitarë, bateri |- | "The Brooklyn Shuffle" | [[Steve Hunter]] | ''[[The Manhattan Blues Project]]'' | Kitarë |- | "New Year" | [[Vanessa Paradis]] | ''Love Songs'' | Bashkë-shkrues |- | "Poor Paddy on the Railway" | rowspan="2" | Various artists | rowspan="2" | ''[[The Lone Ranger (soundtrack)|The Lone Ranger: Wanted (Music Inspired by the Film)]]'' | Kitarë |- | "Sweet Betsy from Pike" | Arrangement |- | rowspan="2" | 2014 | "Kansas City" | [[The New Basement Tapes]] | ''[[Lost on the River: The New Basement Tapes]]'' | Kitarë |- | "Hello, Little Girl" | Various artists | ''[[Into the Woods (soundtrack)|Into the Woods (Original Motion Picture Soundtrack)]]'' | Interpretues |- | rowspan="2" | 2015 | All tracks | [[Hollywood Vampires (band)|Hollywood Vampires]] | ''[[Hollywood Vampires (Hollywood Vampires album)|Hollywood Vampires]]'' | Kitarë, tastierë, vokale mbështetëse, bashkë-shkrues, dizajn tingulli |- | "21+" | [[Butch Walker]] | ''[[Afraid of Ghosts]]'' | Kitarë |- | 2019 | All tracks | [[Hollywood Vampires (band)|Hollywood Vampires]] | ''[[Rise (Hollywood Vampires album)|Rise]]'' | Kitarë, tastierë, vokale mbështetëse, bashkë-shkrues, dizajn tingulli |- | 2022 | All tracks | [[Jeff Beck]] & Johnny Depp | ''[[18 (Jeff Beck and Johnny Depp album)|18]]'' | Vokale, kitarë akustike, kitarë ritmike, bas, bateri, vokale mbështetëse, bashkë-shkrimtar |} == Referime == ===Citate=== {{reflist|colwidth=30em}} === Referime === * {{cite book|last1=Blitz|first1=Michael|last2=Krasniewicz|first2=Louise|year=2007|title=Johnny Depp: A Biography|location=Westport, Connecticut|publisher=Greenwood Press|language=en|isbn=978-0-313-34300-1|url=https://books.google.com/books?id=cxAxufxMH0QC&pg=PA4|access-date=18 tetor 2020|archive-date=20 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520080255/https://books.google.com/books?id=cxAxufxMH0QC&pg=PA4|url-status=live}} * {{cite book|last1=Burton|first1=Tim|last2=Salisbury|first2=Mark|year=2006|title=Burton on Burton|edition=Second Revised|location=London|publisher=Faber and Faber|language=en|isbn=978-0-571-22926-0|url=https://books.google.com/books?id=-GY9R1c_kKgC&pg=PP1|access-date=18 tetor 2020|archive-date=20 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520080341/https://books.google.com/books?id=-GY9R1c_kKgC&pg=PP1|url-status=live}} * {{cite book|last1=Everett|first1=Anna|editor1-last=Everett|editor1-first=Anna|chapter=Johnny Depp and Keanu Reeves|title=Pretty People: Movie Stars of the 1990s|year=2012|publisher=Rutgers University Press|language=en|isbn=978-0-8135-5244-6}} * {{cite book|last1=Lennard|first1=Dominic|editor1-last=Pomerance|editor1-first=Murray|chapter=Wonder Boys – Matt Damon, Johnny Depp and Robert Downey Jr.|title=Shining in Shadows: Movie Stars of the 2000s|year=2012|publisher=Rutgers University Press|language=en}} ==Lidhjet e jashtme== * [https://www.imdb.com/name/nm0000136/ Johnny Depp] në [[IMDb]] * [https://www.rottentomatoes.com/celebrity/johnny_depp Johnny Depp] në [[Rotten Tomatoes]] * [https://www.instagram.com/johnnydepp/ Johnny Depp] në [[Instagram]] * [https://www.facebook.com/JohnnyDepp Johnny Depp] në [[Facebook]] [[Kategoria:Lindje 1963]] [[Kategoria:Njerëz qě jetojně]] [[Kategoria:Aktorë amerikanë]] [[Kategoria:Dubluesë amerikanë]] [[Kategoria:Amerikanë me prejardhje angleze]] [[Kategoria:Amerikanë me prejardhje franceze]] [[Kategoria:Amerikanë me prejardhje gjermane]] [[Kategoria:Amerikanë me prejardhje irlandeze]] [[Kategoria:Njerëz amerikanë që vetë-identifikohen si me prejardhje vendase amerikane]] 4ymw1oo0rlgak2ta8jhp1fxixwnl3iv 0 16889 3004158 3001878 2026-07-02T09:01:27Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004158 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Raffael}} {{Infobox artist | name = Rafaelo | image = File:Raffaello Sanzio.jpg | caption = {{lower|0.15em|Portreti i supozuar i Rafaelos<ref>Jones and Penny, {{p.|171}}. The portrait of Raphael is probably "a later adaptation of the one likeness which all agree on": that in ''[[The School of Athens]]'', vouched for by [[Giorgio Vasari|Vasari]].</ref>}} | birth_name = Raffaello Santi (ose Sanzio) | birth_date = Mars 28 ose Prill 6, 1483 | birth_place = [[Urbino]], [[Duka i Urbinos]] | death_date = Prill 6, 1520 (mosha 37) | death_place = [[Rome]], [[Shtetet Papale]] | resting_place = The [[Pantheon, Rome|Pantheon]], [[Romë]] | field = {{hlist |[[Piktura|Pikturë]] |[[Arkitektura|Arkitekturë]]}} | movement = [[Rilindja e Lartë]] | works =[[Lista e pikturave nga Rafaelo|''Lista'']] }} '''Raffaello Sanzio da Urbino''' ([[italisht]]: [raffaˈɛllo ˈsantsjo da urˈbiːno]; [[28 mars]] ose [[6 prill]] [[1483]] – [[6 prill]] [[1520]]),<ref>Jones and Penny, {{pp.|1}} and 246. He died on his 37th birthday; according to different sources, his birth and death both occurred on [[Good Friday]]. The matter has been much discussed, as both cannot be true.</ref> i njohur si '''Rafaelo''', ishte një [[Piktori|piktor]] [[italia]]n dhe [[Arkitekti|arkitekt]] i [[Rilindja|Rilindjes]] së Lartë. Puna e tij admirohet për qartësinë e saj të formës, lehtësinë e përbërjes dhe arritjen vizuale të idealit Neoplatonik të madhështisë njerëzore.<ref>Mbi Neoplatonizmin, shiko [https://books.google.co.uk/books?id=SC7Id_HAa7IC&pg=PA104 Chapter 4, "The Real and the Imaginary"], Kleinbub, Christian K., ''Vision and the Visionary in Raphael'', 2011, Penn State Press, {{ISBN|0271037040}}, 9780271037042</ref> Së bashku me [[Mikelanxhelo]]n dhe [[Leonardo da Vinçi]]n, ai formon trininë tradicionale të mjeshtrave të mëdhenj të asaj periudhe.<ref>Shiko, p.sh. {{cite book|first1=Hugh|last1=Honour|first2=John|last2=Fleming|title=A World History of Art|url=https://archive.org/details/worldhistoryofar0000hono_w1p9|year=1982|publisher=Macmillan Reference Books|location=London|isbn=9780333235836|oclc=8828368|page=[https://archive.org/details/worldhistoryofar0000hono_w1p9/page/n362 357]}}</ref> Rafaelo ishte jashtëzakonisht produktiv, duke zhvilluar një punëtori jashtëzakonisht të madhe dhe, megjithë vdekjen e tij në moshën 37 vjeç, duke lënë një trup të madh pune. Shumë prej veprave të tij gjenden në [[Pallati Apostolik|Pallatin e Vatikanit]], ku freskot e [[Dhomat e Rafaelos|dhomave të Rafaelos]] ishin puna qendrore dhe më e madhja e karrierës së tij. Puna më e njohur është ''[[Shkolla e Athinës]]'' tek [[Dhomat e Rafaelos#Stanza della Segnatura|Stanza della Segnatura]] në Vatikan. Pas viteve të fillimit të tij në [[Romë]], shumica e punës së tij u ekzekutua nga punëtoria e tij nga vizatimet e tij, me humbje të konsiderueshme të cilësisë. Ai ishte jashtëzakonisht me ndikim në jetën e tij, megjithëse jashtë Romës, puna e tij ishte e njohur kryesisht nga shtypshkronja e tij bashkëpunuese. Pas vdekjes së tij, ndikimi i rivalit të tij të madh Mikelanxhelo ishte më i përhapur deri në shekujt XVIII dhe XIX, kur cilësitë më të qeta dhe harmonike të Rafaelos u vlerësuan përsëri si modelet më të larta. Karriera e tij bie natyrshëm në tre faza dhe tre stile, të përshkruara së pari nga Giorgio Vasari: vitet e tij të hershme në [[Umbria]], pastaj një periudhë prej rreth katër vjetësh (1504–1508) duke thithur traditat artistike të [[Firence]]s, e ndjekur nga dymbëdhjetë vite të ndezur dhe triumfues në Romë, duke punuar për dy Papë dhe bashkëpunëtorët e tyre të ngushtë.<ref>Vasari, pp. 208, 230 and passim.</ref> == Biografia == === Rinia (1484-1504) === ==== Origjina (1484-1493) ==== [[File:Sanzio 01 Raphael.jpg|thumb|left|autoportret i Raffaellos (majtas) ne nje cep te Shkolles se Athines]] Raffaello-ja lindi në Urbino në «vitin 1483, në të premten e shenjtë,<ref>Që në 1483 përputhej me ditën e 28 marsit</ref> në tre të natës, nga Giovanni Santi, piktor jo pak i shkëlqyer, por duke qen njeri me intelekt të lart dhe i prirur në drejtimin e fëmijve në atë rrugë të mbarë, që për fatin e tij të keq, nuk ishte shfaqur në rininë e tij»<ref name="V">Giorgio Vasari, ''Le vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori'', ''Vita di Raffaello da Urbino'', Firenze 1568.</ref>. Rrëfimi i Vasarit konsideron se Raffaello-ja lindi më [[28 Mars|28 mars]] (të premten e shenjtë). Megjithatë ekziston një tjetër version sipas të cilit dita e lindjes së mjeshtrit urbinas duhet të jetë [[6 prill]]i, dhe kjo e bazuar në letrën e Marcantonio Michiel-it drejtuar Antonio Marsilio-s (e konfirmuar nga epitafi i njohur, për një kohë i konsideruar i Pietro Bembo-s ndërsa sot i atribuar poetit Antonio Tebaldeo) që nënvizon se data e ditës dhe orës së vdekjes së Raffaello-s, përputheshin dukshëm me atë të [[Krishti]]-it - ora 3 e [[6 prill]]it, e premte para Pashkëve – përputhen saktësisht me datën e lindjes së tij. Natyrisht, gjithë kjo ka shijen e legjendës dhe nëse do të konsiderohej mjaftueshmërisht e sigurtë dita e vdekjes së tij, nuk mund të jetë kështu për atë të lindjes së tij. Raffaello-ja (i portretizuar që fëmijë nga i ati në Cappella Tiranni në Cagli) qe biri i parë dhe i vetëm i Giovanni Santi-t dhe Maria di Battista di Nicola Ciarla-s. Mbiemri "Sanzio" në fakt nuk është veçse një nga zgjedhimet e mundshme nga italishtja e "Santi", e rrjedhur nga latinishtja "Sancti" me të cilin zakonisht Raffaello-ja, pasi të rritej, do të firmoste veprat e tij. E ëma i vdes herët, më [[7 tetor]] [[1491]]<ref name="F10">Franzese, cit., fq. 10.</ref>. I ati u rimartua pak më vonë me njëfarë Berardina di Piero di Parte, nga e cila i lindi e bija Elisabetta. Me dy gratë familja e të atit pati zënka për motive financiare<ref name="F12"/>. [[File:Raffaello Madonna col Bambino 1498.jpg|thumb|''Madonna me Femijën'' (1498), Casa Santi, Urbino]] Në formimin e Raffaello-s qe përcaktues fakti i që lindi dhe u rrit në Urbino, që në atë periudhë ishte qendër artistike me rëndësi primare që rrezatonte në Itali dhe në [[Evropa|Europë]] idealet e [[Rilindja|rilindjes]]. Këtu Raffaello-ja, duke pasur akses nëpërmjet të atit në sallat e Palazzo Ducale, pati mundësi të studionte veprat e Piero della Francesca, Luciano Laurana, Francesco di Giorgio Martini, Pedro Berruguete, Giusto di Gand, Antonio del Pollaiolo, Melozzo da Forlì dhe të tjerë<ref name="F10"/>. Raffaello-ja, me gjasa, mësimet e para të vizatimit dhe pikturës i mori nga i ati<ref name="V"/>, që të paktën nga vitet tetëdhjetë të [[Shekulli XV|kuatroçentos]] ishte në krye të një punishteje (botege) në lulëzim, e angazhuar në krijimin e veprave për aristokracinë vendore dhe për familjen dukale, si seria e muzave për tempietto-n e pallatit, si dhe për pregatitjen e spektakleve teatror<ref name="F10"/>. Giovanni Santi për më tepër kishte njohje të drejtpërdrejtë dhe të përditësuar të pikturës bashkëkohëse jo vetëm italiane, siç tregon ''Chronaca rimata'' e tij, e shkruar me rastin e martesës së Guidobaldo-s me Elisabetta Gonzaga-n<ref name="F10"/>. Në punishten e të atit, i riu Raffaello mësoi nocionet bazë të teknikave artistike, mes të cilave me gjasa edhe teknikën e afreskut: një nga veprat e para të atribuara atij në fakt është ''Madonna e Casa Santi-t'', pikturë delikate muri në shtëpinë familjare<ref name="F12">Franzese, cit., fq. 12.</ref>. [[File:Raffaello Sanzio - Sacra Famiglia con Rafael, Tobia e San Girolamo, o Vergine del pesce.jpg|thumb|left|Familja e Shenjtë me Rafaelin, Tobian dhe Shen Jeronimin, ose Virgjëresha e peshkut]] Më [[1 gusht]]in e [[1494]], kur Raffaello ishte njëmbëdhjetë vjeç, i vdes edhe i ati. Kjo datë ka ridimensionuar në disa studime kontributin e punishtes atërore në formimin e artistit; është po ashtu e shumëprovuar se si në pak vite, në adoleshencë të plotë, artisti arriti me shpejtësi një maturi artistike që nuk mund të përjashtoi një nisje shumë të hershme të aktivitetit artistik<ref name="www.electaweb.it">{{Cite web|title=www.electaweb.it|website=raffaello e urbino|url=http://www.electaweb.it/mostre/scheda/raffaello-e-urbino-urbino-palazzo-reale/it|access-date=21 shkurt 2016|archive-date=23 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923235225/http://www.electaweb.it/mostre/scheda/raffaello-e-urbino-urbino-palazzo-reale/it|url-status=dead}}</ref>. Nuk dihet se nëpërmjet cilave rrugë piktori i ri arriti të bëhej pjesë e punishtes së Perugino-s: në fakt nuk duket i besueshëm rrëfimi i Vasarit, sipas të cilit Raffaello-ja kishte qenë nxënës i Perugino-s që para vdekjes së të atit dhe madje edhe para vdekjes së së ëmës<ref>Për Vasarin, Pietro Perugino, «pranë vogëlushit, jo pa lotët e të ëmës, që e donte ëmbëlsisht, e çoi në Perugia»</ref>. Me gjasa, më shumë se për një formim të mirëfilltë artistik në Perugia, djaloshi pati mundësinë të frekuentonte me raste punishten e Perugino-s, duke shkuar herë te punishtja e të atit dhe herë te ajo, të paktën deri në vdekjen e prindit: në atë vit Raffaello trashëgoi aktivitetin, së bashku me disa bashkëpunëtorë mes të cilëve mbi të gjitha Evangelista da Pian di Meleto<ref name="F12"/> (artist gati i panjohur nga studimet historiko-artistike) dhe Timoteo Viti nga Urbino, me kohë aktiv edhe në [[Bolonja|Bolonjë]] ku ishte në kontakt të drejtpërdrejtë me Francesco Francia<ref name="S323">Santi, cit., fq. 323.</ref>. ==== Formimi artistik te Perugino-ja (1494-1498) ==== [[File:Rafael - ressureicaocristo01.jpg|thumb|''Ringjallja e Krishtit'' (1501), Museu de Arte, San Paolo]] Gjurmët e para të pranisë së Raffaello-s pranë Perugino-s janë të lidhura me disa punime të punishtes së tij midis [[1497]]-ës dhe shekullit të ri. Në veçanti, mendohet si një ndërhyrje e Raffaello-s në tablonë ''Natività della Madonna'' në predella-n e ''Pala di Fano'' ([[1497]]) dhe në disa afreskë të Collegio del Cambio në [[Peruxhia|Perugia]] ([[1498]]), mbi të gjitha ku masat e ngjyrës marrin gati një vlerë plastike dhe spikat mënyra e konturimit të pjesëve në dritë dhe atyre në hije, me një trashje të përgjithshme të kontureve. Megjithëse dora e tij është akoma e vështirë të dallohet, në Perugia Raffaello-ja do të shikonte për herë të parë groteskët, të pikturuara në tavanin e Collegio-s, që në vazhdim hynë në repertorin e tij ikonografik<ref name="F13">Franzese, cit., fq. 13.</ref>. Megjithatë, duket se vepra e tij e parë që mund ti atribuohet me siguri është ''Madonna e Casa Santi-t'', e afreskuar në dhomën në të cilën besohet se lindi, në shtëpinë Santi në Urbino, e datuar në [[1498]] (dhe që deri pak vite më parë konsiderohej si vepër e të atit, që te personazhet paraqiste vetë Raffaello-n dhe gruan e parë, Maria Ciarla). ==== Città di Castello (1499-1504) ==== [[File:Crocifissione gavari.jpg|thumb|left|''Crocifissione Gavari'' (1503-1504), [[Londra|Londër]], National Gallery]] Në [[1499]] Raffaello-ja, gjashtëmbëdhjetë vjeçar, u trasferua me ndihmat e punishtes së të atit në Città di Castello, ku mori porosinë e parë të pavarur: ''stendardo della Santissima Trinità'' për një vëllazëri vendore që donte të ofronte një vepër kushtimore në shenjë falenderimi për mbarimin e një epidemie pikërisht atë vit. Vepra, megjithëse akoma e lidhur me jehonën e Perugino-s dhe Luca Signorelli-t, paraqet edhe një freski inovative të thellë, që i garantonte një myshteri vendore, duke munguar në qytet piktorë të shquar pas largimit të Signorelli-t pikërisht në [[1499]], në kubenë e Orvieto-s<ref name="F13"/>. Më [[10 dhjetor]] [[1500]] në fakt Raffaello dhe Evangelista da Pian di Meleto morën nga murgeshat e kishës së Sant'Agostino-s (Città di Castello) një detyrë të re, që është e para e dokumentuar e karrierës së artistit, ''Pala del beato Nicola da Tolentino'', e mbarua më [[13 shtator]] [[1501]] dhe sot e shpërndarë në shumë muzeume pasi u nda në vazhdim të një [[tërmeti]] në [[1789]]. Në kontratë është interesante të vërehet si Raffaello-ja, pak më shumë se fillestar, përmendet si ''magister Rafael Johannis Santis de Urbino'', para bashkëpunëtorit të moshuar, duke dëshmuar zyrtarisht se si që shtatëmbëdhjetë vjeç, konsiderohej një piktor autonom ndaj formimit profesional të mbaruar<ref name="F14">Franzese, cit., fq. 14.</ref>. Në Città di Castello artisti la të paktën dy vepra të tjera të rëndësishme, ''Crocifissione Gavari'' dhe ''Sposalizio della Vergine''. Në të parën, të datuar në [[1502]]-[[1503]], vërehet përthithja e plotë e stilit të Perugino-s (një "Crucifisso, të cilin, nëse nuk do ishte emri i tij i shkruar, asnjë nuk do ta besonte si vepër të Raffaello-s, por si të Pietro-s", shkroi Vasari), edhe nëse vërehen gjithësesi, zhvillimet e para drejt një stili të tijin, me një ndërveprim më të mirë midis figurave dhe peizazhit dhe me një paraqitje të veçantë optike në këmbët e [[Krishti]]t që dëshmojnë njohjen e plotë të studimeve urbinase, ku optika dhe perspektiva ishin lëndë të zakonshme studimi që nga kohët e Piero della Francesca<ref name="DVC158">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 158.</ref>. ==== Perugia dhe qendra të tjera (1499-1504) ==== [[File:Madonna and Child Enthroned with Saints.jpg|thumb|''Pala Colonna'']] Ndërkohë, fama e Raffaello-s po niste të zgjerohej në gjithë [[Umbria]]-n, duke e bërë një nga piktorët më të kërkuar dhe më aktivë në rajon. Vetëm në [[Peruxhia|Perugia]], mes viteve [[1501]] dhe [[1505]], iu porositën plot tre pale d'altare: ''Pala Colonna'', për kishën e murgeshave të manastirit të Sant'Antonio-s, ''Pala degli Oddi'', për kishën e San Francesco-s në Prato dhe një ''Assunzione della Vergine'' për klarisat(ndjekëse të urdhërit të themeluar nga santa Chiara) e Monteluce-s të pa mbaruar ndonjëherë, e pikturuar më pas nga Berto di Giovanni<ref name="F15">Franzese, cit., fq. 15.</ref>. Bëhet fjalë për vepra me natyrë peruxhineske, me një fokusim gradual drejt elementeve stilistikë më personal. Te ''Resurrezione di Cristo'' në San Paolo të [[Brazili]]t, Roberto Longhi lexoi ndikime nga Pinturicchio-ja - në peizazhin, në detajet e dekorimit të sarkofagut dhe në veshjet e çmuara të personazheve – të lidhura me një fazë të datuar në vitet [[1501]]-[[1502]]. Të të njëjtës periudhë mund të konsiderohen disa ''Madonna me Fëmijën'' që, megjithëse akoma të lidhura me shembullin e Perugino-s, i paprijnë raportit intensiv dhe delikat mes nënës dhe të birit të kryeveprave më të rëndësishme pasuese të lidhura me këtë temë<ref name="ReferenceA">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 159.</ref>. Ndërmjet tyre spikatin ''Madonna Solly'', ''Madonna Diotallevi'', ''Madonna me Fëmijën mes shenjtëve Jeronim dhe Françesk]]''<ref name="F13"/>. Afër [[1503]]-it artisti do të ndërmerte një sërë udhëtimesh të shkurtra që do ta çonin në kontaktet e para të rëndësishme me realitetet artistike. Veç qyteteve umbre dhe vendlindjes, Urbino, vizitoi gati me siguri [[Firenca|Firencen]], [[Roma|Romën]] (ku asistoi në shenjtërimin e [[Papa Juli II|Giulio-s së II]]) dhe Sienë. Bëhej fjalë për udhëtime të shkurtra, mbase disa javëshe, që nuk mund të konsiderohen qendrime të mirëfillta<ref name="F15"/>. Në [[Firenca|Firence]] pa me gjasa veprat e para të [[Leonardo da Vinçi]]t, në [[Roma|Romë]] hyri në kontakt me kulturën figurative klasike (e lexueshme në diptikun ''Tre Grazie'' dhe ''Ëndrra e kalorësit'' (Il Sogno del cavaliere)<ref name="DVC158"/>), në Sienë ndihmoi mikun Pinturicchio, më i madh se ai dhe në rënie të plotë, të përgatiste kartonat për afresket e Libreria Piccolomini, nga e cila kanë mbetur dy ekzemplarë të shkëlqyer në Uffizi, me hijshmëri dhe elegancë të paarritshme në krahasim me rezultatin final<ref name="F15"/>. ==== Në Sienë ==== [[File:Raffaello - Spozalizio - Web Gallery of Art.jpg|thumb|''Sposalizio della Vergine'' ([[1504]]), Pinakoteka e Brera-s, Milano|321x321px]] Në Sienë u ftua nga Pinturicchio, me të cilin lidhi një miqësi të ngushtë. Piktori më i vjetër e ftoi Raffaello-n të bashkëpunonte për afresket e Libreria Piccolomini, duke formuar kartona që të rinonin stilin e tij tashmë në një fazë rënie, siç shihet në afresket e mëparshme të Cappella Baglioni në Spello<ref name="F15"/>. Nuk është e qartë sa nga këto kompozime u vizatuan nga Raffaello-ja, por gati me siguri duhet të jetë nga dora e Santit kartoni me ''Nisja e Enea Silvio Piccolomini-t për në Bazel'' sot në Gabinetto dei Disegni e delle Stampe të [[Firenca|Firences]]<ref name="F15"/>. Raffaello-ja do të duhet ta ketë braktisur shpejt ndërmarrjen, pasi, siç tregon Vasari, mori vesh, nëpërmjet disa piktorëve vendas, për lëvdimet e jashtëzakonshme rreth kartonit të ''Sant'Anna-s'' të [[Leonardo da Vinçi|Leonardos]], të ekspozuar në bazilikën e Santissima Annunziata-s në Firence, si dhe vizatimin ''Battaglia di Anghiari'', përsëri të Leonardos, dhe për kartonin e ''Battaglia di Cascina'' të [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelos]], që e kuriozuan në atë pikë piktorin e ri sa ta bënin të nisej menjëherë për në qytetin mbi [[Arno]]<ref name="F15"/>. ==== ''Sposalizio della Vergine'' (1504) ==== Vepra që përmbylli fazën rinore, duke shënuar një shkëputje të madhe me mjeshtrin Perugino, është ''Sposalizio della Vergine'', e datuar në [[1504]] dhe e konservuar në kishëzën Albizzini të kishës së San Francesco-s të Città di Castello. Vepra frymëzohet nga një Sposalizio della Vergine analoge që Perugino-ja po pikturonte po në ata vite për Katedralen e Perugia-s, por krahasimi ndërmjet dy veprave ngre diferenca të thella. Raffaello-ja në fakt kopjoi tempullin madhështor në sfond, por e lehtësoi duke e larguar nga figurat dhe e bëri qendrën e gjithë kompozimit, që duket se rrotullohet rreth ndërtesës elegante me plan qendror. Edhe figurat janë më të lirshme dhe natyrale, me një vendosje në hapësirë që shmang një rreshtim të ngurtë në planin e parë, por i vendos në një gjysmërreth, duke i ekuilibruar nëpërmjet përdorimit të formave të lugëta dhe të mysëta të vetë tempullit<ref name="ReferenceA"/>. Në qendër të tablosë vendoset një grup personash të ndarë në dy radhë, duke patur si qendër priftin, që celebronte martesën midis virgjëreshës Maria dhe Shën Jozefit. Grupi i grave (mbrapa Marias) dhe grupi i burrave (mbrapa Jozefit) formojnë dy gjysmërrethe të hapur përkatësisht në drejtim të tempullit dhe në drejtim të spektatorit. === Periudha fiorentinase (1504-1508) === [[File:Madonna del cardellino dopo il restauro.jpg|thumb|left|''Madonna e gardelinës'' (rreth 1506)]] Raffaello-ja gjendej në Sienë, te Pinturicchio-ja, kur i mbërriti lajmi i risive të jashtëzakonshme të [[Leonardo da Vinçi|Leonardos]] dhe [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo-s]] të angazhuar përkatësisht në afresket e ''Battaglia di Anghiari'' dhe ''Battaglia di Cascina''. I paduruar për tu venë menjëherë në udhëtim, pregatiti një letër prezantimi nga Giovanna Feltria, motra e dukës së Urbino-s dhe gruaja e dukës së Senigallia-s dhe "prefekt" i [[Roma|Romës]]. Në letër, të datuar më [[1 tetor]] [[1504]] dhe adresuar gonfalonierit të përjetshëm Pier Soderini, rekomandonte të birin e ri të Giovanni Santi-t «i cili duke pasur intelekt të madh në ushtrimin e tij, kërkon të qendroi disa kohë në Firence për të mësuar. [...Prandaj] ia rekomandoi Zotërisë Suaj»<ref name="DVC190">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 190.</ref>. Me gjasa letra donte të siguronte ndonjë porosi zyrtare për piktorin e ri, por gonfalonieri ishte ngusht ekonomikisht nga shpenzimet e fundit për blerjen e Davidit të Michelangelo-s' dhe projektet madhështore për Sallën e Gran Consiglio. Megjithatë nuk kaloi shumë kohë dhe artisti arriti të siguronte porosi nga disa qytetarë të shquar kryesisht rezidentë në Oltrarno, Si Lorenzo Nasi, për të cilin pikturoi ''Madonna-n e gardelinës'', kunatin e tij Domenico Canigiani (për të cilin bëri ''Sacra Famiglia Canigiani-n''), ''Madonna-n e Kohëve'' dhe bashkëshortët Agnolo dhe Maddalena Doni<ref>Gloria Fossi, ''Uffizi'', Giunti, Firenze 2004, fq. 366. ISBN 88-09-03675-1</ref>. Në klimën artistike fiorentine, më të flaktë se kurr, Raffaello-ja vendosi mardhënie miqësie me disa artistë të tjerë mes të cilëve Aristotile da Sangallo<ref>Ose Bastiano da Sangallo, i mbiquajtur Aristotile për të folurën e tij ''me rëndësi, ngadalë dhe me maksima''</ref>, Ridolfo del Ghirlandaio, Fra' Bartolomeo, arkitekti Baccio d'Agnolo, Antonio da Sangallo i Riu, Andrea Sansovino, Francesco Granacci. Vasari shkroi se «në qytet shumë i nderuar dhe veçanërisht nga Taddeo Taddei, i cili e donte gjithmonë në shtëpinë dhe tavolinën e tij, si ata që i deshën gjithmonë njerëzit e virtytshëm»<ref name="vasari">G. Vasari, ''Vita di Raffaello''</ref>. Për të, Raffaello-ja pikturoi, në 1506, ''Madonna-n e Pratos'' së Vjenës – që Vasari e gjykonte si akoma të mënyrës së Perugino-s dhe, ndoshta vitin tjetër, ''Madonna Bridgewater'' e [[Londra|Londrës]], «shumë më e mirë», sepse ndërkohë Raffaello-ja «duke studiuar mësoi»<ref name="vasari" />. Në [[Firenca|Firence]] Raffaello qendroi për katër vite, edhe pse duke bërë udhëtime dhe qendrime të shkurtra në vende të tjera dhe pa i shkëputur kontaktet me [[Umbria]]-n, ku vazhdoi të dërgonte pala d'altare për porositë e shumta që vazhdonin ti dërgoheshin. Qendrimi fiorentin qe me rëndësi themelore në formimin e Raffaello-s, duke i lejuar të thellohej në studimin e modeleve [[Shekulli XV|kuatroçenteske]] (Masaccio, [[Donatello]],...) si dhe arritjet e fundit të [[Leonardo da Vinçi|Leonardos]] dhe [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo-s]]. Nga i pari mësoi parimin kompozues për të krijuar grupe figurash të strukturuara plastikisht në hapësirë, ndërkohë që mbikqyri aluzionet komplekse dhe implikimet simbolike, duke zëvendësuar edhe të "papërcaktuarën" psikologjike me ndjesi më spontane dhe të natyrshme. Ndërsa nga Michelangelo-ja mësoi dritëhijen plastike, pasurinë kromatike dhe sensin dinamik të figurave<ref name="DVC191">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 191.</ref>. Punimet e tij në [[Firenca|Firence]] ishin të destinuara vetëm për porositës privat, gjithmonë e më shumë të pushtuar nga arti i tij; krijoi tablo të shumta me format të mesëm dhe të vogël për përkushtimin privat, mbi të gjitha Madona dhe Familje të Shenjta si dhe disa portrete intensive. Në këto vepra varionte vazhdimisht temën, duke kërkuar grupime dhe sjellje gjithmonë të reja, me një vëmendje të veçantë te natyrshmëria, harmonia, ngjyra e pasur dhe intensive dhe shpesh peizazhi i kthiellët me prejardhje nga rilindja umbre<ref name="DVC190"/>. ==== Porosi nga Umbria ==== [[File:PalaOddiRaffaello.jpg|thumb|''Pala degli Oddi''|368x368px]] Në fillim të qendrimit fiorentin ishin mbi të gjitha porositë që vazhdonin të vinin nga Urbino-ja dhe nga Umbria që e mbanin të zënë artistin, që herë pas here zhvendosej përkohësisht në ato zona. Në [[1503]] kishte marr nga murgeshat e manastirit të Sant'Antonio-s në [[Peruxhia|Perugia]], detyrën për një pala d'altare, ''Pala Colonna'', që pati një përpunim të gjatë, të dukshme në diferencat e stilit midis lunetta-s akoma umbre dhe grupit fiorentin të tablosë qendrore<ref name="F17">Franzese, cit., fq. 17.</ref>. Një tjetër porosi e marr nga Perugia, në [[1504]], kishte të bënte me një ''Madonna me Fëmijën dhe shenjtët Gjon Pagëzori dhe Nikola'' (''Pala Ansidei'') për tu vendosur në një kishëzë të kishës së San Fiorenzo-s në Perugia, që u përfundua, sipas asaj që duket se lexohet në pikturë, në [[1505]]. Në veprën akoma me frymëzim umbre, Raffaello-ja sjell një thjeshtëzim thelbësor të impiantit arkitektonik, duke i dhënë të tërës një monumentalitet më efikas dhe rigoroz, me shije leonardeske. Në këtë vepër, megjithë temën tradicionale, befason zotërimi i mjetit piktorik, tashmë potësisht i maturuar, me figurat që marrin konsistencë në funksion të ndryshimit të dritës<ref name="F17"/>. Përsëri në [[1505]] firmosi në Perugia afreskun ''Trinia dhe shenjtë'' në kishën e manastirit të San Severo-s, që vite më vonë Perugino-ja e përfundoi në fashën e poshtme. Në këtë punim format tashmë më madhështore dhe të fuqishme, me një monumentalitet të palëvizshëm që përkujton shembullin e Fra' Bartolomeo-s dhe që paraprin ''Disputa del Sacramento''<ref name="F18">Franzese, cit., fq. 18.</ref>. ==== Porosi nga le Marche ==== Në [[1505]]-[[1506]] Raffaello duhet të jetë gjendur shkurtimisht në Urbino, ku u prit në oborrin e Guidobaldo da Montefeltro: fama e arritur në qytetin e tij të lindjes dëshmohet nga një lavdërim në ''Oborrtarin'' e Baldassarre Castiglione-s dhe nga një sërë portretesh, midis të cilëve ai i Guidobaldo da Montefeltro-s, i Elisabetta Gonzaga-s, bashkëshortes së tij dhe të trashëgimtarit të dukatit, Guidobaldo della Rovere (giovane con la mela). Për dukën për më tepër pikturoi një Madonna të madhe (Madonna d'Orleans) dhe tre tablo me subjekt të ngjashëm, ''Shën Mikeli dhe dragoi'', ''Shën Gjergji dhe dragoi'' sot në [[Parisi|Paris]] dhe ''Shën Gjergji dhe dragoi'' i Washington-it. Ky i fundit u pikturua për tiu dhuruar Henrikut të VII të [[Anglia|Anglisë]] si falenderim për caktimin e ''Order of Garter''<ref>Urdhëri suprem kalorsiak i Anglisë, i krijuar nga Eduardi i III rreth vitit 1347. Aty, veç mbretit, mjeshtër i madh i urdhërit, bënin pjesë dhe 24 kalorës. Simboli i të cilit është një llastik çorapeje blu e errët me shirita të artë, që mbahet poshtë gjurit të këmbës së majtë</ref>: ku është i dukshëm llastiku i çorapes në pulpën e kalorësit. ==== Seria e Madonna-ve ==== [[File:Belvedere madonna.jpg|thumb|''Madonna del Belvedere''|318x318px]] Është e famshme seria e Madonna-ve me Fëmijën që në [[Firenca|Firence]] arrin maja të reja. Për familje fiorentine të borgjezisë së mesme-lartë Raffaello pikturoi disa kryevepra absolute, si disa grupe Madonna-sh me Fëmijën dhe shën Gjonin: ''Kopështarja e bukur'', ''Madonna e gardelinës'' dhe ''Madonna del Belvedere''. Në këto vepra figura e Virgjëreshës ngrihet monumentale përpara peizazhit, duke e mbizotëruar me hijeshi dhe elegancë, ndërsa u drejton gjeste të përzemërta fëmijëve, në struktura kompozitive piramidale me efikasitet të lartë. Gjeste familjare hasen edhe në vepra si ''Madonna d'Orleans'', si dhe gjeste gudulisëse, ose spontanë si te ''Grande Madonna Cowper'' (Jezusi zgjat një dorë drejt gjirit mëmësor), ose edhe vështrime intensive si te ''Madonna Bridgewater''<ref name="F19">Franzese, cit., fq. 19.</ref>. Këto figura tregojnë edhe përvetësimin e modeleve të ndryshme ikonografike fiorentine, që duhet ta frymëzonin pozitivisht myshterinë. Nga [[Donatello]] për shembull mori spunto për ''Madonna Tempi'', me fytyrën e nënës dhe të birit të afruara ëmbëlsisht, ndërsa ''Tondo Taddei'' përkujton pozicionin e Fëmijës te ''Piccola Madonna Cowper'' ose te ''Madonna Bridgewater''<ref name="DVC191"/>. Kompozimet bëhen pak nga pak më komplekse dhe të artikuluara, por pa thyer ndjesinë e harmonisë idilike që, së bashku me zotërimin e përkryer të mjeteve piktorike, e bëjnë çdo vepër një kryevepër të mirëfilltë. Te ''Sacra Famiglia Canigiani'', të datuar afërsisht në [[1507]], kështu gati në fund të qëndrimit fiorentin, shprehjet dhe gjestet ndërthuren me larmi të befasishme, që arrin të bëj sublim dhe poetik monumente të mar nga përditshmëria<ref name="F19"/>. ==== Portretet ==== Periudhës fiorentine i përkasin në fund disa portrete në të cilët është i dukshëm ndikimi i [[Leonardo da Vinçi|Leonardos]]: ''Donna gravida'', ''portreti i Agnolo Doni-t'' dhe ''Portreti i Maddalena Strozzi-t'', ''Dama col liocorno'' dhe ''La Muta''. Për shembull në Portretin e Maddalena Strozzi-t është i dukshëm vendosja në mes të figurës të peizazhit, me duart e njëra mbi tjetrën, të mar nga ''[[Mona Liza|Gioconda]]'', por me rezultate gati të kundërta, ku mbizotëron përshkrimi i kontureve fizike, të veshjes, të stolive dhe ndriçimi i peizazhit, larg nga bota e komplikuar e kuptimeve simbolike dhe aluduese të Leonardos<ref name="DVC191"/>. Në këto vepra Raffaello-ja tregoi aftësinë për të hetuar me vëmendje psikën, duke kapur të dhënat introspektive të të portretizuarve, së bashku me një përshkrim të apasionuar të detajeve me zanafillë flamande, të përvetësuara me gjasë nga punishtja e atërore<ref name="F18"/>. [[File:Raffaello, pala baglioni, deposizione.jpg|thumb|left|''Deposizione Borghese'', pjesa qendrore e ''Pala Baglioni-t''|310x310px]] ==== Pala Baglioni ==== Vepra themelore e kësaj faze është ''Pala Baglioni'' ([[1507]]), e porositur nga Atalanta Baglioni, në përkujtim të ndodhive të përgjakshme të kishin sjellë vdekjen e të birit, Grifonetto-s dhe e destinuar për një altar në kishën e San Francesco-s në Prato të Perugia-s, edhe pse e pikturuar tërësisht në [[Firenca|Firence]]. Studimet e shumta të mbijetuara mbi veprën tregojnë një kalim ikonografik gradual për pala-n qendrore, nga një ''Vajtim'', të frymëzuar nga Vajtim mbi Krishtin e vdekur të Perugino-s në kishën e Santa Chiara-s në Firence, te një ''Deposizione Borghese'' më dramatik<ref name="F20">Franzese, cit., fq. 20.</ref>. Në këtë vepër Raffaello-ja shkriu ndjesinë tragjike të vdekjes me vrullin jetësor të trazimit, me një kompozim skajshmërisht monumental, dramatik dhe dinamik, por të balancuar me kujdes, ku vërehen tashmë qartë shtysa mikelanxholeske, në kërkimin plastik dhe koloristik, dhe të antikitetit, në veçanti nga paraqitja e ''Vdekja e Melagro-s'' që artisti kish mundur të shikonte me gjasë gjatë një udhëtimi formues në [[Roma|Romë]] në [[1506]]<ref name="DVC192">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 192.</ref>. ==== La Madonna del Baldacchino ==== [[File:Madonna del Baldacchino.jpg|thumb|''Madonna del Baldacchino''|326x326px]] Vepra përmbyllëse e periudhës fiorentine, e [[1507]]-[[1508]], mund të konsiderohet ''Madonna del Baldacchino'', e lënë pa mbaruar nga thirrja e befasishme në [[Roma|Romë]], nga [[Papa Juli II|Giulio-ja i II]]. Bëhet fjalë për një pala d'altare e madhe, porosia e parë e këtij lloji e mar në Firence, me një ''sacra conversazione'' të organizuar rreth qendrës së fronit të Virgjëreshës, me një sfond arkitektonik madhështor por të prerë në skaje, në mënyrë që të zmadhonte monumentalitetin. Çdo staticitet duket i zhdukur nga lëvizja intensive rrethore e gjesteve dhe vështrimeve, i shumëfishuar te engjëjt në fluturim të përvijuar saktësisht. Sant'Agostino-ja për shembull, zgjat një krah drejt të majtës duke ftuar spektatorin të përshkruaj me shikim hapësirën gjysmërrethore të nikes, duke i lidhur pesonazhet një nga një, karakteristikë që shpejt do të gjendej edhe te afresket e ''Stanze vaticane''<ref name="F20"/>. Kjo vepër qe model i pashmangshëm i dhjetëvjeçarit pasues, për artistë si Andrea del Sarto dhe Fra' Bartolomeo<ref name="DVC192"/>. === Periudha romane (1509-1520) === Afër fundit të vitit [[1508]] për Raffaello-n erdhi thirrja në [[Roma|Romë]] që do të ndryshonte jetën e tij. Në atë periudhë në fakt [[Papa Juli II|Giulio-ja i II]] kishte vënë në lëvizje një vepër të jashtëzakonshme urbanistike dhe artistike rinovuese të qytetit në përgjithësi dhe të Vatikanit në veçanti, duke afruar artistët më të mirë të kohës, mes të cilëve [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo-n]] dhe Donato Bramante-n. Qe pikërisht Bramantja, sipas dëshmisë së Vasarit, që i sygjeroi papës emrin e bashkëqytetarit Raffaello, por nuk përjashtohet që te thirrja të kishin një rol vendimtar edhe Della Rovere-t, të afërm të papës, në veçanti Francesco Maria Della Rovere, i biri i Giovanna Feltria-s që e kishte rekomanduar artistin në [[Firenca|Firence]]<ref name="F21">Franzese, cit., fq. 21.</ref>. Në këtë mënyrë Santi, që sapo i kish mbushur njëzet e pesë vjeç, u trasferua në Romë, duke lënë të pa-mbaruara disa punime në [[Firenca|Firence]]<ref name="F20"/>. ==== La Stanza della Segnatura ==== [[File:"The School of Athens" by Raffaello Sanzio da Urbino.jpg|thumb|''Shkolla e Athinës'', Stanza della Segnatura|460x460px]] Këtu, përkrah një skuadre piktorësh të ardhur nga e gjithë [[Italia]] (Sodoma, Bramantino, Baldassarre Peruzzi, Lorenzo Lotto dhe të tjerë) për dekorimin e apartamenteve të reja papnore, të nisura pak më parë, të dhomave të quajtura Stanze di Raffaello. Provat e tij në kubenë e të parës, më vonë e quajtur Stanza della Segnatura, i pëlqyen aq shumë papës sa vendosi që, që nga viti [[1509]], ti besonte dekorimin e tërë apartamentit, duke sakrifikuar sa qe bërë, si tani, ashtu edhe në [[Shekulli XV|kuatroçento]] (mes të cilave edhe afresket e Piero della Francesca)<ref name="F22">Franzese, cit., fq. 22.</ref>. Në faqet murore Raffaello-ja dekoroi katër lunetta, të frymëzuara nga katër fakultetet (aftësitë) e universitetit mesjetar, apo teologjia, filozofia, poezia dhe jurisprudenca, gjë që ka bërë të mendohet se dhoma fillimisht qe destinuar si [[Biblioteka|bibliotekë]] ose studio<ref name="F23">Franzese, cit., fq. 23.</ref>. Vepra të famshme janë ''Disputa del Sacramento'', ''[[Shkolla e Athinës]]'' ose ''Parnasi''. Te to shpalosi një vizion skenografik dhe të ekuilibruar, ku masat e figurave vendosen me gjeste të natyrshme në një simetri solemne dhe të përllogaritur, përfaqësuese të një monumentaliteti dhe hijshmërie që më pas do të përkufizohej si "klasike"<ref name="F24">Franzese, cit., fq. 24.</ref>. ==== Stanza e Eliodorit ==== [[Skeda:Incontro di leone magno e attila 01.jpg|left|thumb|446x446px|''Takimi i Leonit te madh me Atilen'', Stanza e Eliodorit]] Në [[1511]], ndërsa punimet në Stanza della Segnatura po mbaronin, papa kthehej nga një luftë shkatërrimtare me francezët, që i kushtoi humbjen e [[Bolonja|Bolonjës]] dhe i druhej pranisë së ushtrive të huaja në [[Italia|Itali]], si dhe shpërdorimit të burimeve financiare. Programi dekorativ i dhomës (stanza) pasardhëse, i destinuar për në sallën e Udiencave, më vonë të quajtur të Eliodorit, nga emri i afreskut, iu përmbajt situatës së veçantë politike: në fakt u vendos të realizoheshin skena të lidhura me tejkalimin e vështirësive të [[Kisha Katolike|Kishës]], falë ndërhyrjes hyjnore<ref name="F24"/>. Që në afreskun e parë, ''Përzënia e Eliodorit nga Tempulli'', tregohet një zhvillim radikal stilistik, me adoptimin e një stili të ri dramatik, i përbërë nga veprime fort të trazuara, pauza dhe asimetri, të pamenduara në afresket më të fundit të dhomës së mëparshme. Nga e majta e afreskut paraqitet papa i patrazuar, sikur të ishte para një shfaqjeje teatrore<ref name="F25">Franzese, cit., fq. 25.</ref>. Te ''Messa di Bolsena'' kthehen ritmet e qeta, edhe pse thellësia e arkitekturës dhe efektet e ndriçimit krijojnë një dramacitet inovativ; ngjyra u pasurua me njolla më të dendura dhe më korpoze, të derivuara ndoshta nga shembulli i piktorëve venecian, aktiv në oborrin papal<ref name="F25"/>. Përsëri te ''Takimi i Leonit të Madh me Atilën'' shfaqen asimetritë dhe veprimet, ndërsa te ''Çlirimi i shën Pjetrit'' arrihet kulmi i studimit të dritës, me një skenë nokturne të gjallëruar nga shkëlqimi hënor dhe nga shfaqja ëngjëllore që çliron papën e parë nga robëria<ref name="F25"/>. Në fillim të [[1513]] Giulio-ja i II vdiq dhe pasuesi i tij, [[Papa Leoni X|Leoni i X]], ia konfirmoi të tëra detyrat Raffaello-s, duke i besuar shpejt edhe të reja<ref name="F25"/>. ==== Për Agostino Chigi-n ==== [[File:Raphael's Triumph of Galatea 03.jpg|thumb|''Triumfi i Galateas'', detaj|333x333px]] Ndërsa fama e Raffaello-s po përhapej, porositës të rinj dëshironin të përfitonin nga shërbimet e tij, por vetëm më influentët në oborrin papnor mund të arrinin ta hiqnin nga punimet në Vatikan. Midis tyre spikati me siguri Agostino Chigi, bankier shumë i pasur me origjinë sieneze, që kishte ndërtuar në ato vite të parën dhe të shumë imituarën vilë urbane nga Baldassarre Peruzzi, që më vonë do të quhej villa Farnesina<ref name="F26">Franzese, cit., fq. 256.</ref>. Raffaello-ja u thirr për të punuar disa herë, para se afresku i ''Triumfit të Galateas'' ([[1511]]), me jehonë të jashtëzakonshme klasike, më pas te Loggia di Psiche ([[1518]]-[[1519]]) dhe në fund te dhoma me ''Storie di Alessandro'', vepër e pa-mbaruar e krijuar më pas nga Sodoma<ref name="F26"/>. Në këtë periudhë, Raffaello njohu një vajzë të thjeshtë, bijën e një furrxhiu të Trastevere-s, që quhej Margherita Luti, dhe me të cilën u dashurua marrëzisht. Duket se<ref>Burimi është Vasari.</ref> për të takuar artistin me "Fornarina-n" e tij, Chigi nuk hezitoi ta strehonte në vilën e tij, në mënyrë që të evitonte humbjen e kohës për mbarimin e punimeve<ref name="F26"/>. Për më tepër, për Chigi-n Raffaello kreu afreskun e ''Sibila dhe engjëj'' ([[1514]]) në Kishën e Santa Maria della Pace në Romë dhe mbi të gjitha projekti ambicioz i Cappella Chigi në Bazilikën e Santa Maria del Popolo, ku artisti u mor edhe me projektimin arkitektonik, kartonat për mozaikët e kupolës dhe, me gjasë, vizatimet për skulpturat, të zbatuara nga Lorenzetto dhe të kompletuara, vite më vonë, nga Gianlorenzo Bernini<ref name="F26"/>. ==== Portretet ==== [[File:Pope Julius II.jpg|thumb|''Portret i Giulio-s së II''|left|318x318px]] Përkrah afreskut, një tjetër nga teknikë themelore e atyre viteve është ajo e lidhur me portretet, ku solli risi të shumta mbi temën. Që te ''Portreti i kardinalit'' sot në Prado ([[1510]]-[[1511]]), përdorimi i një këndvështrimi të ulur dhe përvijimi i lehtë i shpatullave dhe të kokës futi një shkëputje aristokratike të konfirmuar nga paraqitja e padepërtueshme e personazhit<ref name="DVC207">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 207.</ref>. ''Portreti i Baldassarre Castiglione-s'' ([[1514]]-[[1515]]), falë afërsisë së rrallë shpirtërore të portretizuesit dhe të portretizuarit, arrin të mishëroi atë ideal përsosmërie estetike dhe të brendshëm të oborrtarisë të shprehur në traktatin e shquar të ''Oborrtarit'' (Il Cortegiano). Në ''Portretin e Fedra Inghirami-t'' ([[1514]]-[[1516]]) edhe një difekt fizik si strabizmi fisnikërohet nga përsosmëria formale e veprës. Por qe mbi të gjitha me ''Portretin e Giulio-s së II'' që i bëri risitë më të dukshme, me një këndvështrim diagonal dhe lehtësisht më të lart, të studiuar sikur spektatori gjendej në këmbë pranë papës. Sjellja prej mendimtari melankolik, tregues i situatës politike të kohës ([[1512]]-a), fut një element psikologjik deri atëherë të huaj në portretizimet zyrtare. Në praktikë spektatori duket sikur gjendet në takim me papën, pa asnjë pengesë fizike apo psikologjike<ref name="DVC207"/>. Një vendosje e ngjashme u paraqit edhe te ''Portreti i Leonit të X me kardinalët Giulio de' Medici dhe Luigi de' Rossi'' ([[1518]]-[[1519]], në Uffizi), ku papa, përsëri me një perspektivë të bazuar në linja diagonale, paraqitet ndërsa e ka pushuar leximin e një kodiku në miniaturë, gjendet në takim me dy kardinalët kushërinj, me një ndërthurje shikimesh dhe gjestesh që e shpalos hapësirën në thellësi, duke iu përmbajtur një harmonie të skajshme. Virtuozismi i jashtëzakonshëm në krijimin e detajeve, si kryerja lëndësore e pelerinës, zilka e skalitur apo reflektimi i dhomës në gungën e karrikes, ndihmojnë për të krijuar atë imazh shkëlqimi shumë të dashur nga papa<ref name="DVC209">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 209.</ref>. Në të njëjtët vite ([[1518]]-[[1519]]) bën pjesë edhe i famshmi portret gruaje i njohur si ''La Fornarina'', vepër me sensualitet të ëmbël dhe të menjëhershëm të bashkuar me gjallërinë e ndriçimit, në të cilën artisti portretizoi gjysëm nudo të dashurën dhe muzën e tij Margherita Luti (ose Luzi).<ref>Një detaj interesant i gruas së Raffaello-s, i paraqitur nga Vasari dhe nga historian të tjerë, është se - pas vdekjes së Mjeshtrit - Margherita u tërhoq në manastirin roman të Sant’Apollonia-s, ku ndenji deri në vdekje në shenjë të dashurisë së madhe që e kishte lidhur me piktorin.</ref> ==== Rinovimi i pala d'altare ==== [[File:Raphael St Cecilia.jpg|thumb|''Ekstaza e shën Sesilias''|384x384px]] Motivi tjetër thelbësor i këtij sezoni është ai i lidhur me trasformimin rrënjësor të vënë në jetë mbi temën e ''pala d'altare'', të përfaqësuar nga një përfshirje gjithmonë e më të thellë të publikut. Që te ''Madonna di Foligno'' ([[1511]]-[[1512]]) skema tradicionale e ikonës tejkalohet nga referimet e vashdueshme mes pjesës së sipërme dhe të poshtëme, me një orkestrim kromatik që i jep unitet të tërës, duke përfshirë peizazhin vibrant në sfond, të lidhur me një ndodhi të mrekullueshme që ishte në zanafillë të porosisë<ref name="DVC207"/>. Por hapi vendimtar u krye me ''Madonna Sistina-n'' ([[1513]]-[[1514]]), ku një tendë e mënjanuar dhe një parmak shërbejnë si kornizë për një shfaqje tokësore të Marias, të zbathur dhe pa aureolë, por të paraqitur mbinatyrore nga zona e ndriçuar që e rrethon. Rreth saj dy shenjtë vështrojnë dhe tregojnë jashtë pala-s, sikur duan të fusin besimtarët e Maria-s, drejt të cilëve ajo duket se shfaqet mrekullisht e palëvizur por e shtytur nga një erë që i lëkund veshjen. Edhe dy egjëjt e menduar, të mbështetur poshtë, kanë detyrën të vënë në lidhje sferën tokësore dhe reale me atë qiellore dhe të pikturuar<ref name="DVC208">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 208.</ref>. Pika e arritjes është pala me ''Ekstazën e shën Sesilias'' ([[1514]]), e tëra e luajtur mbi një prani të paprekshme hyjnore, të brendësuar nga gjendja ekstazike e shenjtores që heq dorë nga muzika tokësore, e paraqitur në natyrën e qetë të jashtëzakonshme me instrumente të vjetra muzikore në këmbët e saj, në favor të muzikës së përjetshme dhe qiellore të shfaqjes së korit të engjëjve lart<ref name="DVC208"/>. Përkujtuese e kësaj vepre, të paktën në fizionominë e Virgjëreshës, konsiderohet "Madonna e dashurisë Hyjnore" ([[1516]]), subjekt i ideuar dhe zbatuar, siç është konsideruar së fundi, nga vetë Raffaello-ja (dhe për të cilën ekziston një kopje e Gian Francesco Penni-t në Kishën e Familjes së Shenjtë të Cinisello Balsamo-s) ==== Tablotë ==== Megjithë angazhimet vazhdoi prodhimi i tablove të destinuara për përdorimin privat. Për shembull tema e Madonna me Fëmijën arrin kulmin sublim të përsosmërisë gjeometrike dhe harmonizimit spontan dhe të natyrshëm të ndjesive te ''Madonna della Seggiola'' ([[1513]]-[[1514]] afërsisht). Figura emblematike si ''La Velata'' (rreth [[1516]]) dhe ''La Fornarina'' (me gjasa e dashura e artistit) tregojnë një cilësi piktorike të pakrahasueshme dhe një virtuozizëm që nuk e vë kurr në plan të dytë përshkrimin e gjallë të protagonisteve. ==== Punishtja ==== [[File:Giovanni da Udine Venus, Ceres and Juno 01.jpg|thumb|''Tre perëndeshat'' te Loggia di Psiche, atribuar Giovanni da Udine-s me vizatimin e Raffaello-s|326x326px]] Për ti bërë ball popullaritetit të tij në rritje dhe numrit të madh pasues të punimeve të kërkuara, Raffaello-ja ngriti një punishte të madhe, të strukturuar si një ndërmarrje e mirëfilltë e aftë ti dedikohej detyrave gjithmonë e më kërkuese dhe në kohën më të shkurtër të mundshme, duke garantuar megjithatë një nivel të lartë cilësor. Mori kështu për formimin artistik jo vetëm djaloshë dhe artistë të rinj, por edhe mjeshtra tashmë të afirmuar dhe me talent<ref name="F142">Franzese, cit., fq. 142.</ref>. Afërsisht tridhjetëvjeçar, Raffaello-ja ishte titullari i punishtes më aktive të pikturës në [[Roma|Romë]], me një grup ndihmësish që fillimisht i dedikoheshin thelbësisht punimeve pregatitëse dhe përfundonin piktura dhe afreske<ref name="F26"/>. Me kalimin e kohës, në vitet e përparuara të periudhës romane, gati tërësia e punimeve të Raffaello-s pati një kontribut gjithmonë e më të madh të punishtes në hedhjen e pikturave, ndërkohë që pregatitja e vizatimeve dhe kartonëve mbetej prerogativë vetëm e mjeshtrit. Integrimi midis figurave të ndryshme ishte i tillë që rezultonte e vështirë të dalloje atësinë e veprave dhe vizatimeve, sa më shumë që artistë të ndryshëm të shkollës së tij qenë ngarkuar individualisht me kompletimin e veprave të ndryshme piktorike dhe arkitektonike të lëna pa-mbaruara. Sistemi i punës së punishtes, për një periudhë e strehuar në vetë shtëpinë e Raffaello-s (Palazzo Caprini), ishte strukturuar me efikasitet dhe formoi një gjeneratë të tërë artistësh<ref name="F26"/>. Atelieja e tij qe, për disa aspekte e kundërt me atë të [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo-s]], që parapëlqente të punonte vetëm me ndihmat modeste të pashmangshme (pregatitja e ngjyrave, të shtresave paraprake të afreskeve, etj.) duke mbajtur një drejtim absolut mbi veprën fundore<ref name="F142"/>. Ndërsa Raffaello-ja, me kalimin e viteve, delegonte, në të kundërt, gjithmonë e më shpesh pjesë të rëndësishme të punës te asistentët e tij, që patën kështu mundësinë një rritje profesionale të rëndësishme. Është shembull Giovanni da Udine, që i paguar si dekorues profesional i specializuar në groteske, u bë krijues me vlerë i natyrave të qeta me origjinalitet dhe elegancë, duke paraprirë skenat e [[Shekulli XVII|seiçenteske]]. Nxënës besnik dhe bindur qenë Tommaso Vincidor, Vincenzo Tamagni ose Guillaume de Marcillat, ndërsa i shtonin punishtes një bagazh njohurish polivalente, që nga arkitektura deri te skulptura, personalitete si Lorenzo Lotti<ref name="F142"/>. Giovan Francesco Penni qe një “factotum” i mirëfilltë i punishtes, i aftë të imitonte modelet e mjeshtrit përsosmërisht, aq sa është e vështirë të dallosh prodhimin e tij më të mirë grafik nga ai i Raffaello-s; por kreativiteti i tij i dobët e la një figurë të dorës së dytë pas zhdukjes së mjeshtrit.<ref name="F142"/> Nxënësi më i njohur dhe më i aftë për të patur një karrierë të mirë artistike të pavarur qe Giulio Romano, që pas vdekjes së mjeshtrit u trasferua në Mantovë duke u bërë një nga interpretuesit më të mirë të manierizmit italian. Një tjetër nxënës i afirmuar qe Perin del Vaga, fiorentinas me stil elegant dhe vizatim të theksuar, që pas plaçkitjes së Romës ([[1527]]) u trasferua në Genova ku pati rolin themelor në përhapjen vendore të gjuhës rafaeleske<ref name="F142"/>. [[File:Incendio di borgo 01.jpg|thumb|''Afresku me Djegien e qytetit''|left|391x391px]] Artistë të tjerë që patën më pas një karrierë të pavarur të sukseshme qenë Polidoro da Caravaggio, Alonso Berruguete dhe Pedro Machuca<ref name="F142"/>. Raffaello-ja bashkëpunoi edhe me inçizorë të shumtë, si Marcantonio Raimondi, Agostino Veneziano, Marco Dente dhe Ugo da Carpi të cilëve u besoi realizimin e inçizioneve të mara nga pikturat ose vizatimet e tij, duke siguruar një përhapje të madhe të veprës së vetë figurative. ==== Stanza e Djegies së qytetit ==== Te Stanze di Raffaello [[Papa Leoni X|Leoni i X]] nuk bëri tjetër veçse i konfirmoi Raffaello-s detyrën që kishte nga paraardhësi i tij. Stanza e tretë, më pas e quajtur Stanza e Djegies së qytetit, u përqendrua në lartësimin e papës në detyrë nëpërmjet figurave të paraardhësve homonim, si [[Papa Leoni III|Leoni i III]] dhe [[Papa Leoni IV|Leoni i IV]]. Lunetta më e famshme, si dhe e vetmja me ndërhyrjen e drejtpërdrejtë të mjeshtrit, është ajo e ''Diegies së qytetit'' ([[1514]]) ku fillon të bëhet i dukshëm huazimi nga dinamizmi vorbullues i afreskeve të [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo-s]], por të riinterpretuara me disa ndikime, deri në gjenerimin e një ''klasicizmi'' të ri, skenografik dhe monumental, por të pajisur me hijshmëri dhe harmoni<ref name="DVC210">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 2010.</ref>. ==== Aracët për Sistina-n ==== [[File:V&A - Raphael, St Paul Preaching in Athens (1515).jpg|thumb|''Predikimi i shën Palit'', pikture për araco|320x320px]] Angazhimet që shpërqëndruan Santin nga ekzekutimi material i afreskeve në Stanza-n e tretë qenë kryesisht emërimi si mbikqyrës i bazilikës së Vatikanit pas vdekjes së Bramante-s ([[11 prill]] [[1514]]) dhe ajo për aracët<ref>arazzo është një lloj tapicerie dekoruese që varej në faqet e murit. E përbërë nga një thurje e bërë me dorë me fije leshi, mëndafshi të ngjyrosur, ndonjëherë edhe të praruara apo prej argjendi, duke krijuar motive dhe vizatime përgjithësisht me figura, që zënë gjithë shtrirjen e tij përveç frizës</ref> e Cappella Sistina-s. Leoni i X në fakt dëshironte ta lidhte emrin e tij edhe me sipërmarrjen prestigjoze të Cappella Sistina-s, duke dekoruar fashën e fundit të mbetur të lirë, regjistri më i ulët ku gjenden perdet e pavërteta duke thurur një sërë aracësh për tu varur me rastin e liturgjive më solemne<ref name="DVC210"/>. Njoftimi i parë për porosinë është i [[15 qershor]]it [[1515]]<ref name="D83">De Vecchi, cit., fq. 83.</ref>. Raffaello-ja, duke u gjetur në përballje direkte me mjeshtrat e mëdhenj të [[Shekulli XV|kuatroçentos]] dhe mbi të gjitha me Michelangelo-n dhe kubenë rrezatuese të Cappella Sistina-s, duhet të përditësonte stilin e tij, duke u përshtatur edhe me vështirësitë teknike të sipërmarrjes që parashihte hedhjen e kartonave të përmbysur në raport me rezultatin final, kufizimi i gamës kromatike në krahasim me ngjyrat e disponueshme të pëlhurave si dhe heqja dorë nga detajet tepër të vegjël, duke preferuar kampitura ngjyre<ref name="DVC210"/>. Në shtatë në dhjetë kartona të ruajtur sot në Victoria and Albert Museum të [[Londra|Londrës]] vërehet se si Santi diti të tejkalonte gjithë ato vështirësi, duke thjeshtëzuar përcaktimin e planeve në thellësi dhe duke shpalosur me më shumë forcë veprimin falë një kundërvënie të qartë midis grupeve të figurave dhe figurave të izoluara dhe duke iu drejtuar gjesteve elokuente, me lexueshmëri të menjëhershme, përfaqësuese e një stili "tragjik" dhe ekzemplar<ref name="DVC210"/>. ==== Porosi të shmangura ==== Megjithë shpejtësinë dhe efikasitetin e punishtes, ndihmën e madhe të asistentëve dhe organizimin e shkëlqyer të punës, fama e Raffaello-s shkonte tashmë tej mundësive reale për të plotësuar kërkesat dhe shumë porosi, edhe të rëndësishme, do të duhej të shtyheshin vazhdimisht apo të shmangeshin. Klarisat e Monteluce di Perugia-s do të duhej të prisnin njëzet vjet para se të mernin ''Pala degli Oddi-n'' me ''Kurorëzimin e Virgjëreshës'' të porositur afërsisht në [[1501]]-[[1503]] dhe të pikturuar vetëm pas vdekjes së artistit nga Giulio Romano me vizatime që i përkisnin rinisë së mjeshtrit. Kardinali Gregorio Cortesi provoi në [[1516]] ti kërkonte afreske për refettorio-n e konventit të San Polidoro-s në [[Modena]]<ref name="D84"/>, ndërsa vitin pasues Lorenzo duka i Urbino-s, nip i papës, donte që artisti ti vizantonte portretin për tu shtypur në monedhat e dukatit<ref name="D84"/>. [[File:Dome interior - Chigi Chapel - Santa Maria del Popolo - Rome 2015.jpg|thumb|left|Kupola e cappella Chigi-t|340x340px]] Isabella d'Este nuk arriti kurr të merte një "kuadërth" nga dora e Raffaello-s për studion e saj<ref name="D84"/>, nuk arriti as vëllai i saj Alfonso d'Este për ''camerini d'alabastro'': megjithë derdhjen e llogarive dhe këmbënguljen e vazhdueshme të ambasadorëve ferrarezë në oborrin papnor (për të cilët Raffaello-ja arriti deri edhe të shtirej si i zënë, vetëm të mos i priste), në fund ''Triumfi i Bakut'' do të pikturohej nga [[Ticiani|Ticianua]]<ref name="D83" />. Por ndërkohë markezi kishte marr kartona dhe vizatime të shumta të Raffaello-s për mos të humbur dashamirësinë<ref name="D84"/>. ==== Raffaello arkitekt ==== Kur Raffaello-ja vendosi të pranonte detyrën e mbikqyrësit të punimeve në bazilikën e Vatikanit, kantieri më i rëndësishëm roman, ai tashmë kishte mbi shpatulla disa eksperienca në këtë fushë. Të njëjtat arkitektura të pikturuara, si sfond për vepra të shumta , tregojnë një bagazh njohurish që shkonin tej formimit të zakonshëm artistik të një piktori<ref name="DVC211">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 211.</ref>. Që me Agostino Chigi-n ishte kujdesur për stallat e villa Farnesina (të shkatërruara, mbetet akoma bazamenti në rrugën e Lungara-s) dhe Cappella Chigi në Bazilikën e Santa Maria del Popolo. Për më tepër, kishte marr pjesë në ndërtimin e kishës së vogël të Sant'Eligio degli Orefici. Në këto vepra vërehet përdorimi i motiveve të derivuara nga shembulli i Bramante-s dhe i Giuliano da Sangallo-s, të lidhura nga sygjestionimi i antikes, përfaqësuese të një origjinaliteti të madh<ref name="DVC211"/>. Cappella Chigi për shembull, riprodhon më të vogël planin qendror të katër kullave këndore të Shën Pjetrit në Vatikan, por të përditësuara sipas modeleve antike si Panteoni i Romës dhe qëllimisht të dekoruar me më larmi dhe gjallëri, me lidhje harmonike te strukturat arkitektonike<ref name="DVC211"/>. Në [[nëntori|nëntor]] [[1515]] duhej të merrte pjesë në [[Firenca|Firence]] në garën për façatën e San Lorenzo-s, të fituar pastaj nga Michelangelo-ja<ref name="D84"/>. Historiografia artistike i ka lënë pas dore për një kohë të gjatë prurjet dhe ndikimin e Raffaello-s arkitekt, duke e rizbuluar vetëm pas ekspozitës së vitit [[1984]]<ref>Franzese, cit., fq. 143.</ref>. ==== Bazilika e Shën Pjetrit ==== [[File:SaintPierreRaphael.JPG|thumb|Projekt i Raffaello-s për Shën Pjetrin]] Kështu Raffaello-ja iu dedikua kantierit të Shën Pjetrit me entuziazëm, por edhe me njëfarë droje, siç lexohet nga letërkëmbimi i atyre viteve, për përmasat e punimeve të tija që donin të barazonin përsosmërinë e antikëve. Jo rastësisht mori një përkthim nga Fabio Calvo të ''De architectura'' e Vitruvit, e mbetur pa botuar, për të mundur të studionte drejtpërdrejt traktatin dhe për ta përdorur në studimin sistematik të monumenteve romane<ref>Përkthimi, një nga të parët të njohur, për të cilin ekzistojnë dy dorëshkrime, sjell thënien në vazhdim: "...përkthyer nga latinishtja në gjuhën vulgare nga Messere Fabio Calvo ravenas, në Romë në shtëpinë e Raphaello-s së Giovan de Sancte nga Urbino...": vd. F. Di Todaro, ''Vitruvio, Raffaello, Piero della Francesca'', në Annali di Architettura n. 14, 2002.</ref>. Megjithëse punimet përparonin me ngadalësi ([[Papa Leoni X|Leoni i X]] në fakt ishte më pak i interesuar se paraardhësi i tij për ndërtimin e ri). I tiji qe kontributi themelor për rikthimin e trupit gjatësor të bazilikës, për ta bashkuar me kroçerën e nisur nga Bramante<ref name="DVC211"/>. Në projektim Raffaello-ja përdori një sistem të ri, atë të projektimit drejtkëndor (thoshte: arkitekti nuk ka nevojë të dijë të vizatoi si një piktor, por të ketë vizatime që i lejojnë ta shohi ndërtesën ashtu siç është), duke braktisur konfigurimin prospektik të Bramante-s. Nga një plan i atribuar Raffaello-s dallohet një navatë me pesë ndarje, me navata anësore, që që vendoset përpara një hapësire me kupolë bramanteske; shtyllat që paraqesin parasta të dyfishta qoftë drejt navatës kryesore qoftë drejt navatave anësore; shfaqet façata e përbërë nga një portik i gjerë me dy kate. Themelet e kullave duken të pamjaftueshme; për këtë arsye u vendos të vendoseshin faqet e murit (ato më të ngarkuarat) më afër kullave të kupolës. Rendi gjigand i kroçerës vazhdonte te shtyllat e transetit dhe kollonat mes shtyllave formonin një rend minor. Raffaello-ja nuk kishte asnjë qëllim të modifikonte kupolën e Bramante-s: pamja e jashtme e kishës do të dominohej nga sistemi i trabeacionit alla antik, dmth. të përbërë nga mbështetje vertikale dhe arkitrarë horizontal pa përdorimin e harqeve. Qoftë në korridore qoftë në façata, kollona të lira ose gjysëmkollona të mbështetura në mur duke mbajtur trabeacionin e rendit dorik. Antonio da Sangallo i Riu, pasues i Raffaello-s ([[1520]]), i shfaqi difektet e Raffaello-s në një memorial të famshëm. ==== Pallate ==== [[File:Palazzo Branconio dell Aquila 17th century (middle size) (16927488).jpg|thumb|left|Pallati Branconio dell'Aquila, në Romë|226x226px]] Raffaello-ja projektoi (sipas Giorgio Vasarit) pallatin Branconio dell'Aquila për kryenoterin apostolik Giovanbattista Branconio dell'Aquila, e shembur më pas në [[Shekulli XVII|gjashtëqintën]] për ti hapur vend kolonadës së Bernini-t përpara Shën Pjetrit. Façata kishte pesë ndarje, të frymëzuara nga Palazzo Caprini i Bramante-s, por dallohej nga modeli i mjeshtrit. Kati përdhes për shembull do të jepej me qera punishteve dhe nuk kishte bugnato, por i artikuluar nga një rend toskanik që kornizonte arkada të verbëra. Në katin e sipërm braktisi rendet klasike, duke thyer kështu traditën nga Palazzo Rucellai, dhe u tejkalua edhe nga dallimi i qartë tradicional mes elementeve mbajtës dhe pjesëve mbushëse. Pallate të tjerë gati me siguri të projektuar nga Raffaello-ja, me ndihmën e punishtes së tij, që përfshinte Giulio Romano-n, janë Palazzo Jacopo da Brescia dhe Palazzo Alberini. Palazzo Vidoni Caffarelli, megjithëse i qe atribuar për shumë kohë Raffaello-s, nuk u projektua personalisht nga mjeshtri, por me siguri nga një nxënës i tij, me gjasa Lorenzo Lotti, dhe pasqyron megjithatë një model dhe një stil të referueshëm vetëm Raffaello-s por edhe Bramante-s. Raffaello i është atribuar edhe sipas asaj që tregon Vasari, projekti i Palazzo Pandolfini në Firence, i nisur në [[1516]], por ku punimet i mbikqyri Giovanfrancesco da Sangallo dhe pastaj Bastiano da Sangallo, i quajtur Aristotile. Nuk është e qartë nëse pallati, çuditërisht vetëm me dy kate në vend të tre kateve të zakonshëm, u përfundua apo jo. ==== Villa Madama ==== [[File:Il giardino di Villa Madama.jpg|thumb|Kopeshti i Villa Madama me Lozhen e Raffaello-a pas restaturimit te Piacentini-t|333x333px]] Një tjetër projekt, i destinuar për të gjetur rezonancë të madhe dhe zhvillime për gjithë çinkueçenton, qe ai pa-mbaruar i Villa Madama-s në faqen e Monte Mario-s, i nisur në [[1518]] me porosinë e Leonit të X dhe të kardinalit Giulio de' Medici. Paraqitja rilindase e vilës u përpunua në dritën e mësimeve të antikitetit, me forma imponuese dhe një vëmendje të veçantë te integrimi midis ndërtesës dhe mjedisit rrethues. Përreth oborrit qendror rrethor duhej të niste një seri aksesh viziv, në një vazhdimësi llozhash, sollonesh, mjedise shërbimi dhe lokalesh termale, deri te kopështi në faqen e molit, me hipodrom, teatër, stalla për dyqint kuajt, fontana dhe shatërvane<ref name="DVC211"/>. Dekorimi është përllogaritur në mënyrë delikate, duke shkrirë afreske dhe stukime të frymëzuara ng ''Domus Aurea'' dhe nga mbetje të tjera arkeologjike të zbuluara në atë epokë<ref name="F29">Franzese, cit., fq. 29.</ref>. Vepra u pezullua në kohën e Klementit të VII dhe u dëmtua gjatë plaçkitjes së Romës (1527). Te Villa Madama gjendet i njëjti ngulim mbi pamjet e brendshme, si te Cappella Chigi dhe e njëjta braktisje e një sistemi struktural që zotëronte tërësinë e objektit, si te palazzo Branconio dell'Aquila. Asnjë ndërtesë paraardhëse nuk kishte riprodhuar kaq saktësisht funksionin dhe format e modeleve antike romane: Struktura dhe zbukurimi shkrihen së bashku. ==== Studimi i antikitetit ==== [[File:Giovanni da Udine Detalle de las decoraciones de la Loggeta del Cardenal Bibbiena.jpg|thumb|Groteskë në Llozhën e kardinal Bibbiena-s|left|321x321px]] Nën pontifikatin e [[Papa Leoni X|Leonit të X]], Raffaello-ja mori edhe detyra për mbrojtjen dhe regjistrimin e mermereve antike, që e çuan në realizimin e një studimi të kujdesshëm të mbetjeve, për shembull duke ekzaminuar strukturat dhe elementet arkitektonike të Panteonit si asnjë deri atëherë<ref>Frommel, Ray, Tafuri (nën kujdesin e), ''Raffalello architetto'', 1984</ref>. Projekti më përfshirës dhe ambicioz në këtë sektor qe ai i drejtimit të një plani të Romës perandorake, që kërkonte ndërmarrjen e një proçedimi sistematik të rëndësishëm dhe paraqitjeje drejtkëndore. Ndihma iu afrua nga një instrument i pajisur me busullë, i përshkruar në një letër për papën, që u përpilua bashkë me Baldassarre Castiglione-n dhe në të cilën gjendet edhe një shprehje e apasionuar admirimi për kulturën klasike. Vullneti për tu matur me të mund të anashkalohej nga nevoja për të ruajtur mbetjet, duke u ankuar për shkatërrimet, jo aq ato të barbarëve, por ato të shkaktuara nga pakujdesi dhe sipërfaqësia e pontifikëve të mëparshëm, duke arritur në humbjen e imazhit dhe kujtimit të Romës antike<ref name="DVC212">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 212.</ref>. Tema e krahasimit me antikët u bë qendrore në veprat e viteve të fundit të Santit, qoftë si përjetim i miteve, qoftë në arritjen e përsosmërisë së humbur formale. Në vepra si Loggia di Psiche ose groteskët e Stufetta e kardinal Bibbiena-s ose te Loggetta e kardinal Bibbiena-s përpunohet një sistem dekorimi alla antik, i evokuar nga stuket dhe afresket sipas stilit të ''Domus Aurea'' (të zbuluar pak vite më parë), deri te rimarrja e teknikave si enkausti apo piktura e plotësuar me prekje të lehta dhe thelbësore, të gjallëruara nga ndriçimi<ref name="DVC213">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 213.</ref>. ==== Llozhat ==== [[File:Transfiguration Raphael.jpg|thumb|''La Trasfigurazione'', vepra e fundit e Raffaello-s.|404x404px]] Llozhat që dekorojnë façatën e Palazzo Niccolino-s në Vatikan, të nisura nga Bramantja, u vazhduan nga Raffaello-ja, qoftë në zbatim qoft në dekorim. Santi e pasuroi artikulimin e faqeve murore dhe i mbuloi ndarjet me kube si pavjon, që i lejuan punishtes së tij të zotëronte plane më të mëdha për dekorimin piktorik. Ky i fundit, i nisur në [[1518]], soditi punën e një turme asistentësh dhe përfshinte rreth gjashtëdhjetë tregime nga Besëlidhja e Vjetër dhe ajo e Re, sa u konsiderua "Bibla e Raffaello-s"<ref name="DVC213"/>. ==== La Trasfigurazione ==== Në [[1516]] kardinali Giulio de' Medici vendosi një lloj gare midis dy piktorëve më aktiv në Romë, Raffaello-s dhe Sebastiano del Piombo-s (përkrahësi i të cilit ishte [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo-ja]]), të cilëve iu kërkua nga një pala d’altare secilit për tu vendosur në katedralen e Narbona-s, selia e tij peshkopale. Raffaello-ja punoi shumë ngadalë për veprën, sa që në vdekjen e tij ishte akoma e pa-përfunduar dhe me siguri vuri dorë Giulio Romano-ja në pjesën e poshtme, edhe pse nuk dihet se në çfarë mase. Vepra e tij kishte të bënte me ''Trasfigurazione-n'' e Krishtit, që ishte shkrirë për herë të parë me episodin ungjillor të ''“shërimit të të pushtuarit''<ref name="DVC217"/>. Vepër dinamike dhe inovative, me një përdorim rrezatues të dritës, që tregon dy zona rrethore të mbivendosura, të lidhura nga referime dhe gjeste të shumëfishta. Forca drammatike çlirohet nga kontrasti midis kompozimit simetrik të pjesës së sipërme dhe gjestet e ankthshme dhe stonimet e pjesës së poshtme, por duke u drejtuar në aksin vertikal deri te teofania hyjnore, që zgjidh të gjitha dramat<ref name="DVC217">De Vecchi-Cerchiari, cit., fq. 217.</ref>. ==== Vdekja ==== [[File:Raphael's grave, Pantheon 2010.jpg|thumb|Varri i Raffaello-s në Panteonin e Romës|left|333x333px]] Raffaello-ja vdiq më [[6 prill]] [[1520]], vetëm 37 vjeç, në ditën e të Premtes së Shenjtë. Sipas Vasari-t vdekja e arriti pas dymbëdhjetë ditëve i sëmurë, të nisura me një e ethe të "vazhdueshme dhe akute", sipas biografit të shkaktuar nga "teprime dashurore", dhe kotësisht të kuruar me marrje të vazhdueshme gjaku. Një nga dëshmitarët e dhimbjes së shkaktuar nga vdekja e artistit ishte Marcantonio Michiel, që në disa letra përshkroi hidhërimin "e të gjithëve dhe të papës" dhe dhimbja e letrarëve për përmbushjen e munguar të "përshkrimit dhe pikturës së Romës antike duke bërë gjëra shumë të bukura". Për më tepër mungoi nënvizimi i shenjave të jashtëzakonshme që u vërtetuan si në vdekjen e Krishtit: një plasaritje tundi palazzo vaticano, ndoshta nga efekti i një tërmeti të vogël dhe qiejt u trazuan<ref name="D84">De Vecchi, cit., fq. 84.</ref>. Pandolfo Pico della Mirandola i shkroi Isabella d'Este-së se papa, nga frika "e stanzzave të tija iku të qendronte te ato që kishte bërë papa Inoçenti"<ref name="F138"/>. Bëhet fjalë për një ''leit motiv'' të bashkëkohësve të Santit, në apogjeun e suksesit të tij, e konsideronin aq "hyjnor" sa ta krahasonin me një rimishërim të Krishtit: që si ai kishte vdekur të premten e shenjtë dhe për një kohë të gjatë u shtrembërua data e lindjes së tij për ta përputhur me një tjetër të premte të shenjtë. E njëjta pamje me mjekërr dhe flokët e gjatë të lëshuar të ndarë në mes, të dukshëm për shembull te ''Autoritratto con un amico'', nga afër të kujtojnë pamjen e Krishtit, siç shkroi Pietro Paolo Lomazzo: fisnikëria dhe bukuria e Raffaello-s "ngjan me atë që gjithë piktorët e shkëlqyer paraqisnin si Zoti Ynë". Korit të lëvdatave iu bashkua dhe Vasari, që e kujtoi "me natyrë të pajisur me gjithë atë modesti dhe mirësi që zokonisht shihet në ngjyrë që më shumë se të tjerët kanë një lloj humaniteti të natyrës së butë që i shtohet një zbukurim shumë i bukur i një dashamirësie të hijshme"<ref name="F138">Franzese, cit., fq. 138.</ref>. Në dhomën ku ai vdiq ishte varur, disa ditë para vdekjes, ''Trasfigurazione'' dhe vizioni i asaj kryevepre gjeneroi akoma më shumë keqardhje për humbjen e tij. Vasari rreth kësaj shkroi: «Vepër e cila, duke parë trupin e vdekur dhe atë të gjallë, e bënte shpirtin të mbytej në dhimbje dhe çdokënd që këtu shikonte»<ref>Cit. te De Vecchi-Cerchiari, fq. 217.</ref>. Zhdukja e tij u përcoll nga tërë radhët e oborrit papnor dh trupi i tij u varros në Panteon, sikur ai vetë ta kishte kërkuar. Antonio Tebàldi, 1463-1537, një poet mik me Raffaello-n, krijoi për të këtë epitaf: "Këtu prehet ai Raffaello, nga i cili, gjallë, Nëna Natyrë druhej se mund ta tejkalonte dhe kur vdiq, [u druajt] se mos vdiste [me të]. (ILLE HIC EST RAPHAEL TIMUIT QUO SOSPITE VINCI RERUM MAGNA PARENS ET MORIENTE MORI) == Raffaello dhe bashkëkohësit == [[File:Raffaello, studio della leda e il cigno di leonardo.jpg|thumb|Raffaello, studim i ''Leda col cigno'' të Leonardo-s|384x384px]] === Raffaello dhe Leonardo === Leonardo-ja ishte atëherë mbi tridhjetë vjeçar kur Raffaello-ja lindi, por fama e tij si piktor inovativ dhe i aftë për rezultate të jashtëzakonshme ishte akoma e gjallë kur Santi vendosi të vendosej në Firence, për të admiruar, mes të tjerave, ''Betejën e Anghiari-t''. Ndikimi i Leonardo-s, në mënyrën e tij të lidhjes së figurave në kompozime harmonike të karakterizuara nga skema gjeometrike si dhe të sfumato-s së tij qe një nga përbërësit themelor të gjuhës rafaeleske, edhe pse u përpunua me rezultate tërësisht të ndryshme. Vepra si ''Madonna del Belvedere'' tregojnë një kompozim piramidal të derivuar nga Leonardo-ja, por është tërësisht munguese ndjesia e misterit dhe ngarkesa shqetësuese e aluzioneve dhe sygjestionimeve të piktorit nga Vinci, të zëvendësuara nga ndjenjë familjariteti të qetë dhe spontan<ref name="F139140">Franzese, cit., fq. 139-140.</ref>. Me siguri shembulli i Leonardo-s nxiti te i riu vullnetin për të tejkaluar kopjimet shterpë të modeleve të repertorit (siç ishte zakon të bënte Perugino-ja), në favor të një përpunimi të vazhdueshëm dhe studimi organik të gjithë figurave dhe peizazhit, shpesh të dalluar nga i vërteti, për të favorizuar një paraqitje më natyrale dhe të besueshme. Vetë Vasari dëshmon si të riut Raffaello "duke i pëlqyer maniera e Leonardo-s më shumë se gjithëçka e parë ndonjëherë, u vu ta studionte", duke u shkëputur gjithësesi pak nga pak, drejt një stili plotësisht të tijin<ref name="F139140"/>. Mbetet shembulli i një kopjeje të ''Leda col cigno'' leonardeske nga dora e Santit. Leonardo-ja qe në Romë në [[1514]]-[[1516]] dhe këtu pati me siguri mënyrë për tu vënë në kontakt me Raffaello-n, piktorin më të madh të oborrit papnor. Nuk ka të dhëna për kontakte të drejtpërdrejta midis të dyve, as për porosi piktorike për Leonardo-n në atë periudhë, por vepra të Raffaello-s nga ato të viteve të fundit që tregojnë një interes të rinovuar për artin e Leonardo-s, edhe atë të parë ndoshta një dekadë më parë. Për shembull te ''La Perla'' skema rimer atë të ''Vergine delle Rocce'', ndërsa te ''Trasfigurazione'' disa figura rimarrin drejtpërdrejt ato të Leonardo-s te ''Adorazione dei Magi''. === Raffaello dhe Michelangelo === [[File:Raffaello, profeta isaia.jpg|thumb|''Profeta Isaia'', referim ndaj ''I Veggenti'' te Michelangelo|left|432x432px]] Raffaello i ri qe tërhequr shumë nga risitë e po aq të riut, Michelangelo (mes të dyve kishte rreth tetë vite diferencë), duke arritur të trasferohej në Firence pikërisht për të admiruar, mes të tjerëve, kartonin e tij për ''Betejën e Cascina-s''. Sapo mbërriti, Santi mundi të studionte me vëmendje Davidin monumental prej mermeri të piazza della Signoria, nga i cili nxori disa vizatime të veçanta. Disa Madonna të periudhës fiorentine rezultojnë të ndikuara nga skulpturat e Buonarroti-t, si ''Tondo Pitti'' ose ''Tondo Taddei'' dhe, gjë mjaft e çuditshme, ''Madonna di Bruges'', që nuk doli nga punishtja e artistit veç se për tu dërguar në sekret të plotë në Flandër. Ndoshta nëpërmjet ndërmjetësimit të mjeshtrit të tij Perugino, Raffaello-ja kishte arritur të hynte ku shumë fiorentinas nuk mundnin<ref>Për veprën ishte humbur kujtesa në Toskanë, aq sa as Vasari nuk e përmend.</ref><ref>Franzese, cit., fq. 139.</ref>. Admirimi për Michelangelo-n u trasformua në një përplasje të mirëfilltë artistike në kohën e qendrimit në Romë. Me gjasa nuk qe ata dy që u grupuan vullnetarisht kundër, por klima tej mase konkuruese e oborrit të papës, i tejnxehur me gjasa nga Bramantja, që kërkonte ta çonte ujin në mullirin e tij duke çvlerësuar fiorentinin Michelangelo dhe duke promuovuar nga ana tjetër bashkëqytetarin e tij, Raffaello. Burimet papnore, sado të mëdha, nuk ishin megjithatë të pafundme dhe Bramantja, angazhoi në sipërmarrjen e vështirë të rindërtimit të Shën Pjetrit e vuri në plan të dytë projektin e varrit të Giulio-s së II, duke nisur çështjen e "tragjedisë së varrimit", që do ta mundonte për dyzet vjet. Në fakt, në një letër të vonë Michelangelo-ja shkroi: «Gjithë mosmarrveshjet që lindën mes papa Julio-s dhe mua, qe zilia e Bramante-s dhe e Raffaello-s nga Urbino [...] dhe kishte arsye të mirë Raffaello-ja, që atë kishte në art, e kishte nga mua»<ref name="F142"/>. Bramantja, duke gjykuar nga letrat dhe dëshmitë, kërkoi shpesh ta vendoste Michelangelo-n në dritë të keqe, ndoshta i shqetësuar nga talenti i tij i jashtëzakonshëm dhe nga interesi që ngjallte te papa, duke gjetur te Raffaello-ja, sidoqoftë një aleat. Për shembull për shkak të praktikës së pakët të Buonarroti-t në teknikën e afreskut tentoi që kubeja e Cappella Sistina-s ti besohej Santit. Rivaliteti midis dy piktorëve solli shpejt në lindjen e grupimeve të mirëfillta, me mbështetës të njërit apo tjetrit, të cilëve ju shtua Sebastiano del Piombo, i marr nën mbrojtje nga Buonarroti. Megjithë tonet e ashpra të diskutimit, Raffaello-ja tregoi se ishte i interesuar për risitë e Michelangelo-s në afresket e kubesë së Cappella Sistina-s; përveç përfshirjes së tij në një portret të ''Shkollës së Athinës'', në vepra pasuese vërehen referime elokuente të Michelangelo-s, si te ''Profeta Isaia'', i lavdëruar nga vetë Buonarroti, ose te ''Incendio di Borgo'', ku trupat muskuloz në lëvizje të rrëmujshme çojnë drejtpërdrejtë te shembulli i tij. Një monument i ri përballjeje lindi kur Giulio de' Medici vendosi ti besonte dy pala d’altare të mëdha Sebastiano del Piombo-s dhe Raffaello-s. Leonardo Sellaio i shkroi Buonarroti-t: «Tani më duket se Raffaello-ja do ta bëj rrëmujë botën që ai [Sebastiano-ja] mos ta bëj, për mos tu krahasuar» ([[19 janar]] [[1517]]). Michelangelo-ja vizatoi me dorën e tij figurat kryesore të pala-s së Sebastiano-s (''La Resurrezione di Lazzaro'') dhe dy artistët në fjalë e vonuan dorëzimin e veprës për mos tiu shfaqur rivalit. Më në fund Raffaello-ja vdiq, duke lënë të famshmin ''Trasfigurazione'', të përfunduar nga nxënësit e tij. Përfundimisht Raffaello-ja arriti që të përvetësonte më të mirën e asaj që kishte rrotull, qoftë kromatizmi i pasur i një veneciani, ëmbëlsia e Leonardo-s apo dinamizmi i Michelangelo-s. Duke admiruar dhe imituar në kohë të ndryshme, pa ndjekur kurr skajshmërisht poetikën e të tjerëve por duke e përshtatur me natyrën e tij, Raffaello-ja u paraqit si figurë e ndërmjetme, shembull për të ardhmen dhe personazhi i tretë në triadën ideale të gjenive të mëdhenj të Rilindjes<ref>Franzese, cit., fq. 140.</ref>. == Raffaello-ja dhe inçizioni == [[File:Galatea (engraving).jpg|thumb|''Triumfi i Galateas'' i Marcantonio Raimondi-t|312x312px]] Raffaello-ja pati një admirim të sinqertë dhe të thellë për artin e inçizionit dhe janë dokumentuar disa vepra të Albrecht Dürer që ai mbante të ekspozuara në punishten e tij. Ai arriti të dërgonte një dishepull të tijin, Baviero de' Carrocci, për tu vënë në kontakt me Marcantonio Raimondi-n, inçizor bolonjez aktiv në Romë, nxënës i Francia-s dhe i ndikuar nga Dürer-i. Atij i besoi detyrën e riprodhimit në seri të një sasie të madhe pikturash dhe vizatimesh të Santit, duke favorizuar një përhapje të jashtëzakonshme<ref name="F147">Franzese, cit., fq. 147.</ref>. Vasari rrëfeu se si Raffaello-ja qe jo vetëm i ndërgjegjshëm por në një farë sensi promotor i këtij aktiviteti fitimprurës të Raimondit, duke e shtyrë të shiste riprodhime në stampa me çmime të arritshme, për një gamë shumë të gjerë, përkundrejt rrethit të ngushtë të porositësve të aftë që siguronin veprat e urbinasit. Ky treg pati një sukses të pamat, në Itali dhe jashtë saj, duke arritur përfaqësoi një nga mjetet kryesore të përhapjes së Manierës moderne në [[Evropa|Evropë]], duke i bërë të njohura ikonografitë dhe skemat kompozitive mbi të cilat u formuan gjenerata të tëra artistësh<ref name="F147"/>. == Ndikimi == Raffaello-ja qe një nga piktorët më ndikues në historinë e artit perëndimor. Rimarja nga ai i temave mikelanxholeske, të ndërmjetësuara nga vizioni i tij solemn dhe i qetë, qe një nga ''input-et'' thelbësore të manierizmit. Nxënësit e punishtes së tij patën shpesh karriera të pavarura në shumë oborre italiane dhe europiane, që përhapën kudo manierën dhe arritjet e tij. Pa veprat monumentale të fazës romane është i pamendueshëm "klasicizmi" i shekullit pasues, në të njëjtën kohë elegant dhe madhështor, i Karraçëve, Guido Reni-t, Caravaggio-s, Rubens-it dhe Velázquez-it. Model i pashmangshëm edhe në fazën e akademive të shtatëqintës dhe tetëqintës, u bë burim frymëzimi për mjeshtra shumë të ndryshëm si Jean-Auguste-Dominique Ingres dhe [[Eugène Delacroix|Delacroix]], që, nga ai morën shtysa të ndryshme. Përgjatë shekullit të XIX vepra e tij frymëzoi lëvizje të rëndësishme, si ajo e Nazareni dhe ajo e Pre-rafaelitëve, këto të fundit të interesuara për estetikën e tij rinore, të lidhur me një rievokim arkadik katërqintës dhe fillimit të pesëqintës italiane, pikërisht para "Raffaello-s klasicist"<ref>Franzese, cit., pag. 149.</ref>. [[Skeda:Raffaello Sanzio - Ritratto di Bindo Altoviti.jpg|thumb|357x357px|Portreti i Bindo Altovitit]] == Veprat == === Piktura === ==== Veprat rinore ==== * ''Madonna di Casa Santi'', rreth 1498, afresk, 97x67 cm, Urbino, Casa Santi. * ''Stendardo della Santissima Trinità'', rreth 1499, tablo në vaj, Città di Castello, Pinacoteca comunale. ** ''Trinità con i santi Rocco e Sebastiano'', 166x94 cm ** ''Creazione di Eva'', 166x94 cm * ''Pala del beato Nicola da Tolentino'', 1500-1501, tablo në vaj. ** ''Angelo'', trasportuar në telajo, 31x27 cm, Brescia, Pinacoteca Tosio-Martinengo. ** ''Angelo'', 58x36 cm, Paris, Muzeu i Louvre-t ** ''Eterno tra cherubini e testa di Madonna'', 112x115 cm, Napoli, Museo nazionale di Capodimonte. ** ''Nicola da Tolentino resuscita due colombe'', 29,2x54 cm, Detroit Institute of Arts. ** ''Nicola da Tolentino soccorre un fanciullo che annega'', 26,7x51,8&nbsp;cm, Detroit Institute of Arts. ** ''Nicola da Tolentino e gli impiccati'', Pisa, Museo nazionale di palazzo Reale. * ''Madonna Solly'', rreth 1500-1504, tablo në vaj, 52x38 cm, Berlin, Gemäldegalerie. *''Madonna col Bambino tra i santi Girolamo e Francesco'', rreth 1500-1504, tablo në vaj, 34x29 cm, Berlin, Gemäldegalerie. * ''San Sebastiano'', rreth 1501-1502, tablo në vaj, 43x34 cm, Bergamo, Accademia Carrara. * ''Resurrezione di Cristo'', rreth 1501-1502, tablo në vaj, 52x44 cm, San Paolo, Museo d'Arte di San Paolo. * ''Crocifissione Mond'' ose ''Crocifissione Gavari'', 1502-1503, tablo në vaj, 279x166 cm, Londër, National Gallery. ** ''San Girolamo resuscita tre morti'', 23x41 cm, Lisbona, Museu Nacional de Arte Antiga. ** ''Miracolo di san Girolamo'', 23x41 cm, Raleigh, North Carolina Museum of Art. * ''Pala degli Oddi'', 1502-1503, telajo në vaj, 267x163 cm, Romë, Pinacoteca Vaticana.[[File:Raphael Madonna dell Granduca.jpg|thumb|''Madonna del Granduca'', Galleria Palatina|left|357x357px]] ** ''Annunciazione'' ** ''Adorazione dei Magi'' ** ''Presentazione di Gesù al tempio'' * ''Madonna di Pasadena'', rreth 1503, tablo në vaj, 55x40 cm, Pasadena, Norton Simon Museum of Art. * ''Sogno del cavaliere'', rreth 1503-1504, tablo në vaj, 17x17 cm, Londër, National Gallery. * ''Tre Grazie'', rreth 1503-1504, tablo në vaj, 17x17 cm, Chantilly, Musée Condé. * ''Ritratto virile'', rreth 1503-1504, tablo në vaj, 45x31 cm, Romë, Galleria Borghese. * ''Ritratto virile del Liechtenstein'', 1503-1504, tablo në vaj, 47x37 cm, Vjenë, Liechtenstein Museum. * ''Pala Colonna'', 1503-1505, tablo në vaj. ** ''Eterno fra due angeli'', 73x168 cm, Neë York, Metropolitan Museum of Art. ** ''Madonna col Bambino in trono e cinque santi'', 169x169,5&nbsp;cm, New York, Metropolitan Museum of Art. ** ''San Francesco d'Assisi'', 24x16 cm, Dulwich, Dulwich Picture Gallery. ** ''Sant'Antonio da Padova'', 24x16 cm, Dulwich, Dulwich Picture Gallery. ** ''Orazione nell'orto'', 24x28 cm, New York, Metropolitan Museum of Art. **''Pietà'', 24x28 cm, Boston, Isabella Stewart Gardner Museum. ** ''Andata al Calvario'', 23x85 cm, Londër, National Gallery. * ''Ritratto di giovane'', rreth 1504, tablo në vaj, 54x39 cm, Budapest, Muzeu i arteve të bukura. * ''Ritratto del Perugino'' (atribuim i pasigurt), rreth 1504, telajo në vaj, 59x46 cm, Firenze, Galleria degli Uffizi. * ''Sposalizio della Vergine'', 1504, tablo në vaj, 170x118 cm, Milano, Pinacoteca di Brera. ==== Periudha fiorentine ==== [[File:Raffael stcatherina.jpg|thumb|''Santa Caterina d'Alessandria'', National Gallery, Londër|321x321px]] * ''Madonna Diotallevi'', rreth 1504, tablo në vaj, 69x50 cm, Berlin, Gemäldegalerie. * ''Madonna Connestabile'', rreth 1504, telajo në vaj, diametri 17,9&nbsp;cm, Shën Pjetërburg, Muzeu i Ermitage-it. * ''Madonna del Granduca'', 1504, tablo në vaj, 84x55 cm, Firenze, Galleria Palatina. * ''Piccola Madonna Cowper'', rreth 1504-1505, tablo në vaj, 58x43 cm, Washington, National Gallery of Art. * ''Madonna Terranuova'', rreth 1504-1505, tablo në vaj, diam. 87&nbsp;cm, Berlin, Gemäldegalerie. * ''Ritratto di Elisabetta Gonzaga'', rreth 1504-1505, tablo në vaj, 52,9x37,3&nbsp;cm, Firenze, Uffizi. * ''Ritratto di Emilia Pia da Montefeltro'', rreth 1504-1505, tablo në vaj, 42,5x28,5&nbsp;cm, Baltimore Museum of Art. * ''Pala Ansidei'', 1505, tablo në vaj, 274x152 cm, Londër, National Gallery. ** ''Predica del Battista'', rreth 1505, tablo në vaj, 26x53,3&nbsp;cm, Londër, National Gallery. * ''Ritratto di giovane con la mela'' (''Ritratto di Francesco Maria Della Rovere''), rreth 1505, tablo në vaj, 47x35 cm, Firenze, Uffizi. * ''San Michele e il drago'', rreth 1505, tablo në vaj, 31x27 cm, Paris, Louvre. * ''San Giorgio e il drago'', rreth 1505, tablo në vaj, 31x27 cm, Paris, Louvre. * ''San Giorgio e il drago'', rreth 1505-1506, tablo në vaj, 28,5x21,5&nbsp;cm, Washington, National Gallery of Art.[[File:Ritratto di agnolo doni.jpg|thumb|''Ritratto di Agnolo Doni'', Galleria Palatina|326x326px|left]] * ''Dama col liocorno'', 1505-1506, tablo në vaj, 65x51 cm, Romë, Galleria Borghese. * ''La Gravida'', 1505-1506, tablo në vaj, 66x52 cm, Firenze, Galleria Palatina. * ''Cristo benedicente'', 1506, tablo në vaj, 31,7x25,3&nbsp;cm, Brescia, Pinacoteca Tosio Martinengo. * ''Autoritratto'', 1506, tablo në vaj, 47,5x33 cm, Firenze, Uffizi. * ''Ritratto di Agnolo Doni'', 1506, tablo në vaj, 63x45 cm, Firenze, Galleria Palatina. * ''Ritratto di Maddalena Strozzi'', 1506, tablo në vaj, 63x45 cm, Firenze, Galleria Palatina. * ''Ritratto di Guidobaldo da Montefeltro'', 1506, tablo në vaj, 69x52 cm, Firenze, Uffizi. * ''Madonna d'Orleans'', 1506, tablo në vaj, 29x21 cm, Chantilly, Musée Condé. * ''Sacra Famiglia con san Giuseppe imberbe'', 1506, tablo në vaj, 74x57 cm, Shën Pjetërburg, Muzeu i Ermitage-it. * ''Sacra Famiglia con palma'', 1506, tablo në vaj, diametri 101,4&nbsp;cm, Edinburg, National Gallery of Scotland. * ''Madonna del Belvedere'' (ose ''Madonna del Prato''), 1506, tablo në vaj, 113x88 cm, Vjenë, Kunsthistorisches Museum. * ''Madonna dei Garofani'', rreth 1506-1507, tablo në vaj, 27,9x22,4&nbsp;cm, Londër, National Gallery. * ''Madonna Northbrook'', 1507, tablo në vaj, 66x37 cm, Worcester (Massachusetts), Worcester Art Museum. * ''Madonna del Cardellino'', 1507, tablo në vaj, 107x77 cm, Firenze, Uffizi. * ''Belle Jardinière'', 1507, tablo në vaj, 122x80 cm, Paris, Louvre. * ''Pala Baglioni'', 1507, tablo në vaj. ** ''Deposizione Borghese'', 184x176 cm, Romë, Galleria Borghese.[[File:Messa di bolsena 01.jpg|thumb|''Mesha e Bolsena-s''|394x394px]] ** ''Fede'', 16x44 cm, Romë, Pinacoteca vaticana. ** ''Carità'', 16x44 cm, Romë, Pinacoteca vaticana. ** ''Speranza'', 16x44 cm, Romë, Pinacoteca vaticana. ** Frizë me ''Putti e grifi'', tablo në tempër, katër fragmente nga 21x37, 21x55, 21x54,8 e 21x36,5&nbsp;cm, Perugia, Galleria Nazionale dell'Umbria. * ''Sacra Famiglia con l'agnello'', 1507, tablo në vaj, 29x21 cm, Madrid, Museo del Prado. * ''Sacra Famiglia Canigiani'', 1507, tablo në vaj, 131x107 cm, Mynih, Alte Pinakothek * ''Madonna Bridgewater'', 1507, tablo në vaj, 81x56 cm, Edinburg, National Gallery of Scotland. * ''La Muta'', 1507, tablo në vaj, 64x48 cm, Urbino, Galleria Nazionale delle Marche. * ''Ritratto di giovane'', 1507, olio su tavola, 37x40,5&nbsp;cm, Hampton Court. * ''Madonna Colonna'', rreth 1507, tablo në vaj, 77,5x56,5&nbsp;cm, Berlin, Gemäldegalerie. * ''Madonna del Baldaçhino'', 1507-1508, telajo në vaj, 276x224 cm, Firenze, Galleria Palatina. * ''Cappella di San Severo'', 1507-1508, afresk, baza 389&nbsp;cm, Perugia, Kisha e San Severo. * ''Madonna Esterhazy'', 1508, tablo në vaj, 29x21,5&nbsp;cm, Budapest, Muzeu i arteve të bukura. * ''Grande Madonna Cowper'', 1508, tablo në vaj, 68x46 cm, Washington, National Gallery of Art. * ''Madonna Tempi'', 1508, tablo në vaj, 75x51 cm, Mynih, Alte Pinakothek. * ''Santa Caterina d'Alessandria'', 1508, tablo në vaj, 71x53 cm, Londër, National Gallery. ==== Periudha romane ==== [[File:Raffael, Sixtinska madonnan.jpg|thumb|''Madonna Sistina''|357x357px]] * ''Stanza della Segnatura'', 1508-1511, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani. ** Volta, 1508. *** ''Primo moto'', 120x105 cm. *** ''Giudizio di Salomone'', 120x105 cm *** ''Adamo ed Eva'', 120x105 cm *** ''Apollo e Marsia'', 120x105 cm *** ''Teologia'', diam. 180&nbsp;cm *** ''Giustizia'', diam. 180&nbsp;cm *** ''Filosofia'', diam. 180&nbsp;cm *** ''Poesia'', diametri 180&nbsp;cm ** ''Disputa del Sacramento'', 1509, baza 770&nbsp;cm ** ''Scuola di Atene'', 1509-1511, baza 770&nbsp;cm ** ''Parnaso'', 1510-1511, baza 670&nbsp;cm ** ''Virtù e la Legge'', 1511, baza 660&nbsp;cm * ''Madonna della Torre'', rreth 1509, telajo në vaj, 76,5x63 cm, Londër, National Gallery. * ''Ritratto del cardinale Alessandro Farnese'', rreth 1509-1511, telajo në vaj, 132x88 cm, Napoli, Museo di Capodimonte. * ''Madonna Aldobrandini'', 1510, tablo në vaj, 38x33 cm, Londër, National Gallery.[[File:MadonnaDiFoligno.jpg|thumb|''Madonna di Foligno''|left|361x361px]] * ''Ritratto di cardinale'', rreth 1510-1511, tablo në vaj, 79x61 cm, Madrid, Museo del Prado. * ''Madonna del Diadema blu'', rreth 1510-1511, olio su tavola, 68x44 cm, [[Parigi]], Muzeu i Louvre-t. * ''Madonna d'Alba'', 1511, telajo në vaj, diametri 98&nbsp;cm, Washington, National Gallery of Art. * ''Trionfo di Galatea'', 1511, affresco, 295x225 cm, Romë, Villa Farnesina. * ''Profeta Isaia'', 1511-1512, afresk, 250x155 cm, Romë, kisha e Sant'Agostino-s. * ''Stanza di Eliodoro'', 1511-1514, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani. ** Volta, 1511. *** ''Roveto ardente'', baza 390&nbsp;cm *** ''Scala di Giacobbe'', baza 340&nbsp;cm *** ''Apparizione di Dio a Noè'', baza 390&nbsp;cm *** ''Sacrificio di Isacco'', baza 340&nbsp;cm ** ''Cacciata di Eliodoro dal tempio'', 1511-1512, baza 750&nbsp;cm ** ''Messa di Bolsena'', 1512, baza 660&nbsp;cm ** ''Liberazione di san Pietro'', 1513-1514, baza 660&nbsp;cm ** ''Incontro di Attila e Leone Magno'', 1514, baza 750&nbsp;cm * ''Ritratto di Giulio II'', 1511, tablo në vaj, 108,7x81 cm, Londër, National Gallery. * ''Madonna del Velo'', 1511-1512, tablo në vaj, 120x90 cm, Chantilly, Museo Condé. * ''Madonna di Foligno'', 1511-1512, telajo në vaj, 320x194 cm, në Vatikan, Pinacoteca Vaticana. * ''Ritratto di Giulio II'' (e atribuar), 1512, telajo në vaj, 107x80 cm, Firenze, Uffizi.[[File:Raffael 040.jpg|thumb|''Portreti i Leonit X me Giulio de' Medici dhe Luigi de' Rossi''|333x333px]] * ''Madonna dei Candelabri'', rreth 1513-1514, telajo në vaj, diametri 65&nbsp;cm, Baltimore, Walters Art Gallery. * ''Madonna Sistina'', rreth 1513-1514, tablo në vaj, 265x196 cm, Dresden, Gemäldegalerie. * ''Madonna dell'Impannata'', 1513-1514, telajo në vaj, 158x125 cm, Firenze, Galleria Palatina. * ''Sibille e angeli'', 1514, cikël afreskesh, Romë, kisha e Santa Maria della Pace. * ''Estasi di santa Cecilia'', rreth 1514, telajo në vaj, 239x149 cm, Bolonjë, Pinacoteca nazionale. * ''Madonna della Seggiola'', 1514, tablo në vaj, diametri 71&nbsp;cm, Firenze, Galleria Palatina. * ''Madonna della Tenda'', 1514, tablo në vaj, 65,8x51,2&nbsp;cm, Mynih, Alte Pinakothek. * ''Madonna del Pesce'', rreht 1514, telajo në vaj, 215x158 cm, Madrid, Museo del Prado. * ''Ritratto di Fedra Inghirami'', rreth 1514, tablo në vaj, 90x60 cm, Boston, Isabella Steëart Gardner Museum. * ''Ritratto di Fedra Inghirami'', rreth 1515-1516, tablo në vaj, 90x62 cm, Firenze, Galleria Palatina. * ''Ritratto di Baldassarre Castiglione'', rreth 1514-1515, telajo në vaj, 82x67 cm, Paris, Muzeu i Louvre-t. * ''Stanza dell'Incendio di Borgo'', 1514-1517, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani. ** ''Incendio di Borgo'', 1514, baza 670&nbsp;cm ** ''Battaglia di Ostia'', 1514-1515, baza 770&nbsp;cm ** ''Incoronazione di Carlo Magno'', 1516-1517, baza 770&nbsp;cm **[[File:Loge du 2ème étage du palais apostolique du Vatican.jpg|thumb|Loggia e Raffaello-s|left|432x432px]]''Giustificazione di Leone III'', 1517, baza 670&nbsp;cm * Arazzi di Raffaello, 1515-1516, kartona për arace, në Vatikan, Pinacoteca Vaticana (arace) dhe Londër, Victoria and Albert Museum (një pjesë e kartonave). ** ''Pesca miracolosa'', 360x400 cm ** ''Consegna della chiavi'', 345x535 cm ** ''Punizione di Elima'', 385x445 cm ** ''Sacrificio di Listra'', 350x540 cm ** ''Guarigione dello storpio'', 390x520 cm ** ''Predica di san Paolo'', 390x440 cm ** ''Morte di Anania'', 385x400 cm ** ''Lapidazione di santo Stefano'' (karton i humbur). ** ''Conversione di Saulo'' (karton i humbur). ** ''San Paolo in carcere'' (karton i humbur). * ''Ritratto di Bindo Altoviti'', rreth 1515, tablo në vaj, 59,7x43,8&nbsp;cm, Washington, National Gallery of Art. * ''Dio Padre benedicente tra due angeli'' (atelieja), rreth 1515-1520, afresk i shkëputur, 140x283 cm, Paris, Louvre. * ''La Velata'', rreth 1516, tablo në vaj, 85x64 cm, Firenze, Galleria Palatina. * ''Ritratto del cardinal Bibbiena'', rreth 1516, olio su tela, 86x65 cm, Firenze, Galleria Palatina. *[[File:Raphael Madonna della seggiola.jpg|thumb|La ''Madonna della Seggiola''|290x290px]]''Ritratto di Andrea Navagero e Agostino Beazzano'', 1516, telajo në vaj, 76x107 cm, Romë, Galleria Doria Pamphili. * Kartona për mozaikët e cappella Chigi-t në Bazilikën e Santa Maria del Popolo, 1516. * afreske të Stufetta del cardinal Bibbiena, 1516, Romë, Palazzo Apostolico. * ''Ritratto di giovane uomo'', 1516-1517, tablo në vaj, 72x56 cm, në Krakov, Museo Czartoryski (i humbur gjatë Luftës së II Botërore) * ''San Giovannino nel deserto'', rreth 1516-1517, telajo në vaj, 135x142 cm, Paris, Louvre. * ''Madonna del Passeggio'', rreth 1516-1518, tablo në vaj, 88x62 cm, Edinburg, National Gallery of Scotland. * ''Loggia di Psiche'', 1517, cikël afreskesh, Romë, Villa Farnesina. * ''I Apostoli'', rreth 1517, afreske të Palazzo Apostolico në Vatikan, të shkatërruara. * ''Spasimo di Sicilia'', 1517, olio su tela, 318x229 cm, Madrid, Museo del Prado. * ''La Visitazione'', rreth 1517, telajo në vaj, 200x145 cm, Madrid, Museo del Prado. * ''Visione di Ezechiele'', 1518, tablo në vaj, 40x30 cm, Firenze, Galleria Palatina. * ''San Michele sconfigge Satana'', 1518, tablo në vaj, 268x160 cm, Paris, Muzeu i Louvre-t. * ''Sacra Famiglia di Francesco I'', 1518, telajo në vaj, 207x140 cm, Paris, Muzeu i Louvre-t. * ''Sacra Famiglia sotto la quercia'', 1518, tablo në vaj, 144x110 cm, Madrid, Museo del Prado. * ''La Perla'', rreth 1518, tablo në vaj, 144x155 cm, Madrid, Museo del Prado. * ''Ritratto di Dona Isabel de Requesens'', rreth 1518, tablo në vaj, 120x95 cm, Paris, Louvre. * ''Santa Margherita'' (me Giulio Romano-n), 1518, tablo në vaj, 178x122 cm, Paris, Muzeu i Louvre-t. * ''Santa Margherita'', 1518, tablo në vaj, 192x122 cm, Vjenë, Kunsthistorisches Museum. * ''Madonna della Rosa'', 1518, tablo në vaj, 103x84 cm, Madrid, Museo del Prado. * ''Ritratto di Lorenzo de' Medici duca di Urbino'' (i atribuar), rreth 1518, koleksion privat, Christie's, 2007. * ''Madonna del Divino amore'', 1518 circa, olio su tavola, 152x125 cm, Napoli, Museo di Capodimonte. * ''Autoritratto con un amico'', 1518, olio su tela, 99x83 cm, Paris, Louvre. * ''San Giovannino'', 1518-1519, tablo në vaj, 165x147 cm, Firenze, Galleria degli Uffizi. * ''Piccola Sacra Famiglia'' (me Giulio Romano-n), 1518-1519, tablo në vaj, 38x32 cm, Paris, Louvre. * ''Ritratto di giovane donna'', 1518-1519, tablo në vaj, 74x50 cm, Strasburg, Musée des Beaux-Arts. * ''Ritratto di Leone X con i cardinali Giulio de' Medici e Luigi de' Rossi'', 1518-1519, tablo në vaj, 154x118 cm, Firenze, Uffizi. * ''La Fornarina'', 1518-1519, tablo në vaj, 85x60 cm, Romë, Galleria nazionale d'arte antica e Palazzo Barberini-t. *[[Skeda:Bowyer Bible Volume 1 Print Print 5. Fame Crowning Raphael. Chaperon.png|thumb|314x314px|''Fama kurorëzon bustin e Raffaello-s'', Robert Bowyer, shekulli i XVIII]]''Loggia di Raffaello'', 1518-1519, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani. * ''Prima Loggia'', 1518-1519, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani, të humbur. * ''Perla di Modena'', 1518-1520 circa, tablo në vaj, 35x30 cm, Modenë, Galleria Estense. * ''Loggetta del cardinal Bibbiena'', 1519, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani. * ''La Trasfigurazione'', 1518-1520, tablo në vaj, 405x278 cm, në Vatikan, Pinacoteca Vaticana. ==== Vepra postume të shkollës ==== Që në vitet e fundit të jetës Raffaello-ja qe më shumë një sipërmarrës punimesh për punishten e tij sesa një piktor në kuptimin e ngushtë; prodhonte zakonisht vizatime dhe kartona për vepra që kryheshin nga asistentët e tij. Për këtë idetë e tija vazhduan të zbatoheshin edhe pas vdekjes së tij. * ''Sala di Costantino'', 1520-1524, cikël afreskesh, në Vatikan, Musei Vaticani. ** ''Visione della croce'' ** ''Battaglia di Costantino contro Massenzio'' ** ''Battesimo di Costantino'' ** ''Donazione di Roma'' * ''Incoronazione di Monteluce'', 1524-1525, tablo në vaj, 354x230 cm, Romë, Pinacoteca vaticana. === Arkitektura === * Kisha e Sant'Eligio degli Orefici, nga 1509, në Romë (façiata është ribërë në gjashtëqintën) * Cappella Chigi, që nga 1513-1514, bazilika e Santa Maria del Popolo, Romë * Palazzo Pandolfini (atribuim), rreth 1513-1514, Firence * Basilica di San Pietro in Vaticano, nga 1514 në 1520, në Vatikan * Loggia di Raffaello, 1514-1519, Palazzo Apostolico, në Vatikan * Palazzo Jacopo da Brescia (i shkatërruar), 1515-1519, në Romë * Palazzo Alberini, 1515-1519, Romë * Stallat e Villa Farnesina (të shkatërruara), rreth 1516, Romë[[Skeda:Lire 500000 (Raffaello Sanzio).JPG|thumb|268x268px|Kartemonedha 500.000 lireteshe ne nderim të Raffaello-s]] * Villa Madama, që nga 1518, Romë * Palazzo Branconio dell'Aquila (i shkatërruar), rreth 1519, në Romë == Nderime == Raffaello Santit i është dedikuar asteroidi ''9957 Raffaellosanti''. Që nga viti [[1997]], Raffaello Santi u portretizua mbi kartëmondhën prej 500.000 liretash italiane, deri sa u fut euro. Për më tepër Raffaello Santit i është dedikuar avioni Alitalia Airbus A330-202, i regjistruar EI-EJG. http://www.planespotters.net/Production_List/Airbus/A330/1123,EI-EJG-Alitalia.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150827034140/http://www.planespotters.net/Production_List/Airbus/A330/1123,EI-EJG-Alitalia.php |date=27 gusht 2015 }} == Raffaello-ja në kinema == Në 1943 Enrico Guazzoni realizoi filmin ''La Fornarina'' ku artisti u interpretua nga piktori Walter Lazzaro. == Referime == <references /> == Bibliografia == * Eugène Müntz, ''Raphael. Sa vie, son oeuvre et son temps'', Paris, Hachette, 1886 * Adolfo Venturi, ''Raffaello'', Roma, E. Calzone, 1920 * Pierluigi De Vecchi, ''Raffaello'', Rizzoli, Milano 1975. * A. Pagnani, ''Storia di Sassoferrato'', Fabriano 1975 * Pierluigi De Vecchi, ''Raffaello: la pittura'', Firenze 1981 * J. Beck, ''Raffaello'', Milano 1982 * Konrad Oberhuber, ''Raffaello'', Milano 1982 * John Pope-Hennessy, ''Raffaello'', Torino 1983 * Maria Grazia Ciardi Duprè; Paolo Dal Poggetto (a cura di), ''Urbino e le Marche prima e dopo Raffaello'', Firenze, Salani, 1983 * Manfredo Tafuri, Christoph Luitpold Frommel, Stefano Ray, ''Raffaello architetto'', Milano, Electa, 1984 * Enzo Gualazzi, ''Vita di Raffaello da Urbino'', MIlano, Rusconi, 1984 * A. Zuccari, ''Raffaello e le dimore del Rinascimento'', Firenze 1986 * Nicole Dacos Crifò, ''Le Logge di Raffaello'', Roma 1986 * Marcello Fagiolo; Maria Luisa Madonna (a cura di), ''Raffaello e l'Europa''. Atti del IV Corso Internazionale di Alta Cultura dell'Accademia Nazionale dei Lincei, Roma, Istituto poligrafico e zecca dello stato, 1990. * V. Labella, ''Una stagione di giganti. Michelangelo, Leonardo, Raffaello'', Cinisello Balsamo 1991 * AA.VV., ''Raffaello'', Milano 1994 * Wolfgang Lotz, ''Architettura in Italia 1500-1600'', a cura di D. Howard, Milano, Rizzoli 1995. * Pasquale Sabbatino, ''Raffaello Sanzio e Baldassare Castiglione'', in ''La bellezza di Elena. L'imitazione nella letteratura e nelle arti figurative del Rinascimento'', Firenze, Olschki, 1997, pp.&nbsp;35–40, ISBN 88-222-4503-2 * Pierluigi De Vecchi ed Elda Cerchiari, I tempi dell'arte, volume 2, Bompiani, Milano 1999. ISBN 88-451-7212-0 * Jürg Meyer zur Capellen, ''Raphael - A Critical Catalogue of his Paintings'', Landshut, Arcos Verlag, 2001-2008 * Bruno Santi, ''Raffaello'', in ''I protagonisti dell'arte italiana'', Scala Group, Firenze 2001. ISBN 88-8117-091-4 * Sylvie Béguin e Cristiana Garofalo, ''Raffaello. Catalogo completo dei dipinti''. Saggio introduttivo: Sylvie Béguin, catalogo delle opere: Cristiana Garofalo, Octavo Ed., Santarcangelo di Romagna 2002 * John Shearman, ''Raphael in Early Modern Sources 1483–1602'', New Haven/ London, Yale University Press, 2003 * V. Farinella, ''Raffaello'', Milano, 5 Continents 2004 * Bette Talvacchia, ''Raffaello'', Londra, Phaidon, 2007 ISBN 978-0-7148-9875-9 * John Shearman, ''Studi su Raffaello'', a cura di B. Agosti e V. Romani, Milano, Electa 2007 * Nicole Dacos Crifò, ''Le logge di Raffaello. L'antico, la Bibbia, la bottega, la fortuna'', Milano, Jaca Book-LEV-Musei Vaticani 2008 * Paolo Franzese, ''Raffaello'', Mondadori Arte, Milano 2008. ISBN 978-88-370-6437-2 * D.Savelli, ''Raffaello e la devozione lauretana'', Toscana Oggi, Settembre 2009 * Lorenza Mochi Onori, ''Raffaello e Urbino. La formazione giovanile e i rapporti con la città natale'', Milano, Electa, 2009 ISBN 978-88-370-6812-7 * Tom Henry; Paul Joannides (dir.), ''Raphaël. Les dernières années'', Musée du Louvre (11.10.2012-14.01.2013), Paris, Hazan, 2012 ISBN 978-88-89854-50-1 == Shiko edhe == * [[Rilindja]] * [[Arkitektura]] * [[Piktura]] * [[Piktura e rilindjes|Piktura e Rilindjes]] * [[Arti i rilindjes|Arti i Rilindjes]] * [[Historia e arteve]] == Lidhje të jashtme == * {{cite web|url=http://www.arteantica.eu/opera-omnia/sanzio_raffaello_santi_raffaello-00013138.html|title=Opera Omnia di Raffaello Sanzio|access-date=21 shkurt 2016|archive-date=13 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213141540/http://www.arteantica.eu/opera-omnia/sanzio_raffaello_santi_raffaello-00013138.html|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.villafarnesina.it/|title=Afresket e Raffaello Santit në Romë, në Villa Farnesina}} * {{cite web|url=http://raffaello.diecigrandimostre.com/|title=Site i ekspozitës Raffello nga Firence në Romë në Galleria Borghese në Romë|access-date=21 shkurt 2016|archive-date=20 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120073321/http://raffaello.diecigrandimostre.com/|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://fe.fondazionezeri.unibo.it/catalogo/ricerca.jsp?apply=true&componi_OA=AND&mod_AUTN_OA=esatto&AUTN_OA=Sanzio+Raffaello&pagina=&decorator=layout&tipo_ricerca=avanzata&ordine_OA=data&percorso_ricerca=OA&galleria=true|title=Vepra të Raffaello-s në katalogun online të Fondacionit Federico Zeri}} * {{cite web|url=http://www.ilsussidiario.net/articolo.aspx?articolo=8922|title=Intervistë e Marco Ciatti-t, drejtor i restaurimeve të Madonna del Cardellino|access-date=21 shkurt 2016|archive-date=6 shkurt 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206000748/http://www.ilsussidiario.net/articolo.aspx?articolo=8922|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.italica.rai.it/scheda.php?monografia=rinascimento&scheda=rinascimento_testimoni_rinascita_testo24|title=Letër për Leonin e X|access-date=21 shkurt 2016|archive-date=8 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608022346/http://www.italica.rai.it/scheda.php?monografia=rinascimento&scheda=rinascimento_testimoni_rinascita_testo24|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://archive.org/details/istoriadellavita00quatuoft|title=(Antoine-Chrysostome)Quatremère de Quincy; Longhena, Francesco ''Istoria della vita e delle opere di Raffaello Sanzio da Urbino'' (1829)}} * {{cite web|url=http://archive.org/stream/raffaellodurbin00guasgoog#page/n12/mode/2up|title=Johann David Passavant, ''Raffaello d'Urbino e il padre suo, Giovanni Santi'' (1839, ed.it. 1889)}} * {{cite web|url=http://www.adamoli.org/free/raffaello-sanzio|title=Jeta dhe vepra mbi Raffaello Santin}} * {{cite web|url=http://www.classicistranieri.com/liberliber/Raffaello%20Sanzio/|title=Gjithë shkrimet e Raffaello Santit|access-date=21 shkurt 2016|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010351/http://www.classicistranieri.com/liberliber/Raffaello%20Sanzio/|url-status=dead}} {{commonsart|Raffaello Sanzio|Raffaello}} {{commonskat|Raffaello Sanzio|Raffaello}} [[Kategoria:Piktorë italianë]] [[Kategoria:Rilindje]] [[Kategoria:Lindje 1483]] [[Kategoria:Vdekje 1520]] [[Kategoria:Arkitektë italianë]] [[Kategoria:Arti Perëndimor]] [[Kategoria:Arte]] [[Kategoria:Rilindas italianë]] ph3f8g31kg5cy4md9nugssryhzsqdnx 0 17365 3004137 3003759 2026-07-02T08:13:37Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004137 wikitext text/x-wiki '''[[Betimi]] i [[Hipokrati]]t''' është një lloj [[ligji]] [[morali|moral]] i [[njeriu]]t me [[profesioni]]n [[mjeku|mjek]] që kryhet përpara se të fillojë këtë profesion. '''Përmbajtja e betimit''' Në çastin kur po hyj në radhët e anëtarëve të profesionit mjekësor premtoj solemnisht se jetën time do ta vë në shërbim të humanitetit. Ndaj mësuesve do ta ruaj mirënjohjen dhe respektin e duhur. Profesionin tim do ta ushtroj me ndërgjegje e me dinjitet. Shëndeti i pacientit tim do të jetë brenga ime më e madhe. Do t’i respektoj e do t’i ruaj fshehtësitë e atij që do të më rrëfehet. Do ta ruaj me të gjitha forcat e mia nderin e traditës fisnike të profesionit të mjekësisë. Kolegët e mi do t’i konsideroj si vëllezër të mi. Në ushtrimin e profesionit ndaj të sëmurit tek unë nuk do të ndikojë përkatësia e besimit, e nacionalitetit, e racës, e politikës, apo përkatësia klasore. Që nga fillimi do ta ruaj jetën e njeriut në mënyrë absolute. As në kushtet e kërcënimit nuk do të lejoj të keqpërdoren njohuritë e mia mjekësore që do të ishin në kundërshtim me ligjet e humanitetit. Këtë premtim po e jap në mënyrë solemne e të lirë, duke u mbështetur në nderin tim personal. == Shih edhe == * [[Betimi Sokratik]] [[Kategoria:Mjekësi]] [[Kategoria:Betime]] oxw7jz2ugl6g81yw9sxlynj0xlm0pd8 0 21139 3004170 3003211 2026-07-02T09:21:16Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004170 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[Pejgamberët në Islam|Profet islam]] | name = Muhammed | native_name = {{lang|ar|مُحَمَّد}} | image = Calligraphic representation of Muhammad's name.jpg | caption = Paraqitja kaligrafike e emrit të Muhammedit | birth_date = Rreth 53 [[Viti hixhri|para hixhretit]] (570 e.r.) | birth_place = [[Meka]], [[Hixhazi|Hixhaz]], [[Gadishulli Arabik|Arabia]] | death_date = 8 qershor 632 (61-62 vjet) | death_place = [[Medina]], Hixhaz, Arabia | resting_place = [[Kubeja e Gjelbër]] në [[Xhamia e Profetit|Xhaminë e Profetit]], Medina, Arabia Saudite | resting_place_coordinates = {{coord|24|28|03|N|39|36|41|E|type:landmark_scale:5000_region:SA|display=inline|name=Green Dome}} | other_names = {{unbulleted list|style=line-height:1.3em; |''Ebu el-Kasim'' ([[Kunje|nofka]]) |''Rasūl Allāh'' (i Dërguari i Allahut) |''(shih [[Emrat dhe titujt e Muhammedit]])''}} | years_active = {{longitem | style = white-space:nowrap; |583–609&nbsp;e.r. si tregtar<br />610–632&nbsp;e.r. si udhëheqës fetar}} | notable_works = [[Kushtetuta e Medinës]] | successor = ''Shih'' [[Pasardhja e Muhammedit]] | opponents = [[Kurejsh]] | spouse = ''Shih'' [[Gratë e Muhamedit]] | children = ''Shih'' [[Fëmijët e Muhamedit]] | parents = [[Abdullah bin Abdylmutalib]] (babai)<br />[[Emine bint Vehb]] (nëna) | relatives = [[Pema e familjes së Muhamedit]], [[Ehl el-Bejt]]{{nbsp|2}}("Familja e Shtëpisë") | signature = [[Skeda:Muhammad Seal.svg|40px]] <br />[[Vula e Muhammedit]] }} '''Muhamedi'''<ref group="n">Emri i plotë: '''Ebu el-Kasim Muhammed ibn Abd Allah ibn Abd el-Muttalib ibn Hashim''' ({{lang-ar|ابو القاسم محمد ابن عبد الله ابن عبد المطلب ابن هاشم}}, që do të thotë: Babai i Kasëmit, Muhammedi, i biri i Abdullahut, i biri i Abdylmutalibit, i biri i Hashimit)</ref> ([[Gjuha arabe|Arabisht]]: ''Abū al-Qāsim Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Muṭṭalib ibn Hāshim'', në [[Gjuha shqipe|Shqip]]: '''Muhameti''') është [[Pejgamberët në Islam|i dërguari]] i fundit [[Allah|i Zotit]] sipas [[Islami|fesë islame]], njëkohësisht dhe figura qëndrore e asaj feje dhe sipas jomyslimanëve themeluesi i saj. Ka lindur rreth vitit 570 në [[Meka|Mekë]], ndërsa vdiq më 8 Qershor 632 në [[Medina|Medinë]]. Njihet si pejgamberi i fundit nga myslimanët, të cilët besojnë se [[Allahu]] e dërgoi për të rikthyer [[Islami]]n, fe monoteiste e cila sipas myslimanëve është ndjekur edhe nga [[Ademi]], [[Ibrahimi]], [[Musai]], [[Isai]] dhe [[Pejgamberët në Islam|pejgamberët]] e tjerë. Muhamedi bashkoi [[Gadishulli Arabik|Arabinë]] në një shtet të njësuar mysliman dhe siguroi që mësimet e tija, veprat e tija, dhe [[Kurani]], të jenë themelet e besimit fetar islam. == Burimet historike == : „''Mbi asnjë themelues tjetër oriental feje nuk na kanë arritur në këtë masë kaq të madhe të dhëna biografike sa për Muhamedin. Jo pak prej tyre duhet të përkojnë në thelbin e tyre, në tendencën e tyre, me ndodhitë e vërteta ose t'u afrohen shumë atyre.''“ :-R. Sellheim<ref>R. Sellheim: ''Muhammeds erstes Offenbarungserlebnis.'' (Përvoja e parë e Muhammedit me zbulesën hyjnore). Në: ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam'' 10 (1987). f. 3.</ref> Por megjithatë nuk ka pothuajse fare burime të pavarura të kohës mbi jetën dhe veprat e Muhamedit; edhe [[kurani]] është mbledhur dhe fiksuar me shkrim vetëm rreth njëzetë vjet pas vdekjes së tij. Pothuaj çdo gjë që njoftohet për jetën e Muhamedit rrjedh nga burime të njëanshme, të cilat atij ose i thurin lavde si shpallës i të vërtetës hyjnore, ose (si psh. në [[Apologjetika|apologjetikën]] kristiane) e hedhin atë poshtë si „mashtrues“. Ky artikull mbështetet kryesisht në njohuritë e [[Islamologjia|islamologjisë]]. === Kurani === Për studimin e biografisë së Muhametit si themelues feje dhe figurë historike e shekullit të 7-të, [[islamologjia]] e trajton kuranin gjithmonë si burim themelor. : „''Në këtë kontekst, dmth. në lidhje me historinë e Muhametit dhe kohën e tij, do ta trajtojmë kuranin si burim të parë historik duke e parë si detyrën tonë për ta bërë atë të flasë me ndihmën e një interpretimi të hollësishëm. Për këtë Muhameti nuk është thjesht një përçues i të vërtetës hyjnore. Ai bëhet vetë aktiv, i ngarkuar me dobësi njerëzore që e bëjnë atë në sytë tanë më simpatik ngaqë shohim në të vetveten, dhe njëkohësisht i pajisur me dhunti të një madhështie njerëzore që na imponon adhurim dhe respekt.''“<ref>Rudi Paret: ''Der Koran als Geschichtsquelle''. (Kurani si burim historik). Në: ''Der Islam'', (Feja islame), vol. 37 (1961), f. 26. Ose edhe në: Rudi Paret: ''Der Koran''; Wege der Forschung (Kurani; shtigjet e kërkimit) 326; Darmstadt 1975; f. 140</ref> Sipas trashëgimisë islamike, kurani është fiksuar me shkrim nga disa nga ndjekësit e tij që në fillim (duke filluar afërsisht prej vitit 610), fillimisht si përmledhje fletësh të shkëputura (arabisht صحف , صحيفة = ṣaḥifa, shumës ṣuḥuf), kryesisht në pergament të prodhuar nga lëkurë kafshësh (arabisht رقّ = rakk ose rikk). Këto përmbledhje u quajtën maṣaḥif (nga njëjësi muṣḥaf, arabisht مصاحف , مصحف = maṣaḥif, muṣḥaf). Burimi më me rëndësi i veprimtarisë së Muhametit si [[Profeti|profet]] është kështu kurani. Muhameti vetë përmendet katër herë në tekstin e zbulesës për raste të ndryshme: : „''Kurse Muhameti është vetëm një i dërguar. Para tij ka pasur të dërguar'' (të tjerë të ndryshëm).“ (3:144) : „''Muhameti nuk është i ati'' (i ndonjërit) ''prej jush por ai është i dërguari i Zotit dhe vula e provetëve'' (dmth. vërtetuesi i profetëve të mëparshëm ose profeti i fundit)“. (33:40) Të dy këto vargje janë një dëshmi direkte historike autentike për vetëkuptimin e Muhametit si profet që vazhdon dhe përfundon mesazhin e profetëve të mëparshëm të „njerëzve me libra“. : „''Por atyre që besojnë dhe bëjnë çka është e drejtë dhe që besojnë në atë që i është dërguar Muhametit'' (si zbulesë) ''– e vërteta'' (që vjen) ''nga Zoti juaj –, atyre ia shlyen Zoti veprat e këqia dhe e shpie gjithëshka për ta në rregull.''“ (47:2) : „''Muhameti është i dërguari i Zotit. Dhe ata që janë me të'' (besimtarë) ''janë të ashpër kundra mosbesuesve'' (të pafeve), ''kurse mes njëri-tjetrit janë me ndjesë.''“ (48:29) Siç e tregojnë këto dy vargje, Muhameti e shihte veten si prurës i një mesazhi shëlbimi (''shpëtimi'') që do ta dallonte atë dhe ndjekësit e tij nga të ashtuquajturit „e pafetë“ (''kuffār'', ≈ qafirët). === Ekzegjeza e kuranit (''tafsīr-i'') === Për shumë pasazhe të kuranit jep [[Ekzegjeza e kuranit|ekzegjeza]] (''shpjegimi, komentimi'') e kuranit, (''tafsīr''-i ose ''tefsir''-i), hollësira që janë me rëndësi për trajtimin e Muhametit si figurë historike dhe si themelues i fesë sipas kuptimit islamik. Ekzegjetët e kuranit kanë mbledhur të dhënat mbi arsyet historike të zbulesës (arabisht أسباب النزول = asbab an-nuzul) së vargjeve të caktuara, sipas burimeve më të vjetra të historiografisë islamike, duke i komentuar ato në veçanti. Kështu u zhvillua një degë e pavarur e ekzegjezës së kuranit që iu përkushtohej vetëm atyre vargjeve kuranike, zbulesa e të cilave lidhej me ngjarje të caktuara nga jeta e Muhametit.<ref>Për rëndësinë e kësaj dege të ekzegjezës së kuranit shih: Michael Lecker: ''Muslims, Jews & Pagans''. Studies on Early Islamic Medina. (''Myslimanët, çifutët dhe paganët. Studime mbi Medinën islamike të hershme).'' Brill, 1995. f. 91–92</ref> Orientalisti gjerman Theodor Nöldeke thekson rëndësinë e kësaj kategorie letrare brenda ekzegjezës së kuranit kështu:<ref>Theodor Nöldeke: Geschichte des Qorāns. (''Historia e kuranit'') Leipzig 1909. Vol. 2, f. 182</ref> : „''Këto vepra të quajtura me emrin "asbāb an-nuzūl" ndryshojnë nga komentet'' (ekzegjeza) ''në atë se ato përmbajnë vetëm materiale që i referohen zbulesës. Por pasi ato, si nga ana e historisë fetare ashtu edhe të asaj letrare përbëjnë pjesën më të rëndësishme të ekzegjezës, të zhveshura nga shtojcat e bezdisshme, janë të lehta për t'i rrokur me sy, kuptohet lehtë se sa e madhe është vlera e tyre për shkencën.''“ Shfrytëzimi konseguent i materialeve të fillimit të shekullit të 8-të, ku vargjet e kuranit lidhen dhe interpretohen me anë të ngjarjeve historike të kohës së profetit, çon në rezultate të tjera në paraqitjen e aktiviteteve politike të Muhametit dhe të kronologjisë së tyre. Komenteve, deri atëherë të marra pak në konsideratë, të [[Muḥammad ibn as-Sāʾib al-Kalbī]]-t († 763)<ref>Fuat Sezgin (1967), f. 34–35</ref> marrin në këtë kuadër një rëndësi të veçantë.<ref>Marco Schöller: ''Sīra und Tafsīr: Muḥammad al-Kalbī on the Jews of Medina''. Në: Motzki, Harald: ''The Biography of Muḥammad: The issue of the Sources.'' Leiden: Brill, 2000. f. 18-44</ref> === Sira === [[Sira]] e [[Ibn Ishaku|Muhammad ibn Ishak-ut]], e përpunuar dhe e pajisur me plotësime dhe shpjegime nga [[Ibn Hishami]] që disponojmë ne sot, është një burim tjetër i trashëgimisë profane (''jofetare''). Për shumë nga njoftimet e tij autori u referohet burimeve më të vjetra që duhen datuar nga fillimi i shekullit të parë islamik (shekulli i 7-të pas Kr.). Historiografë të mëvonshëm, si [[Muhammed ibn Xherir Taberi|el-Taberi]] në historinë e tij analiste të botës, përfshijnë në veprat e tyre të dhëna nga koha e hershme që nuk i përmban „biografia profetike“. Të fillimit të shekullit të parë islamik janë disa njoftime të [['Urva ibn ez-Zubejr ibn el-'Avvam-i]]t (vdekur më 712) që, të shkruara në formë letrash të drejtuara [[Hilafeti|kalifit]] [[Emevitët|omajjad]] [[Abdylmelik|ʿAbd el-Melik ibn Marvān-it]], përmbajnë hollësira të rëndësishme historike mbi kohën e hershme të [[Profetia|profetisë]]. Këto njoftime janë ruajtur në historinë botërore të lartpërmendur të el-Tabari-t të trashëguar nëpërmjet të birit të 'Urvas, Hisham-it. Sipas nivelit të sotëm të njohurive shkencore autenticiteti (''origjinaliteti'') i këtyre njoftimeve nuk vihet në dyshim.<ref>R.G. Khoury: ''Les sources islamiques de la „Sira“ avant Ibn Hishām (m.213/834) et leur valeur hitorique.'' Në: La vie du Prophète Mahomet. Colloque de Strasbourg (Octobbre 1980) Presses Universitaires de France 1983. f. 7–29, numëron burimet më të vjetra letrare të sira-s.</ref> === Fushatat ushtarake (magazi) === Përveç biografisë profetike, merret edhe një kategori tjetër historiografike me jetën dhe veprimtarinë e themeluesit të këtij besimi, e ashtuquajtura letërsia e „[[magazi]]-t“, në të cilën në kuptimin më të ngushtë trajtohen kronologjikisht fushatat ushtarake të Muhametit deri në vdekjen e tij që përkojnë pa përjashtim vetëm me periudhën [[medina]]se të veprimtarisë së tij. Vepra më me rëndësi e këtij lloji është e [[el-Vakidi]]-t, i cili ka qenë aktiv deri më 823 në [[Bagdad]]. Veprat e plota të tij në origjinal gjenden të botuara që më 1966. Por në kuptimin më të gjerë, edhe kjo kategori përfshin të gjithë veprimtarinë e Muhametit; edhe vepra e lartpërmendur e Ibn Ishak-ut përcaktohet në literaturë me termat „maghazi dhe siyar-i“ (i profetit). Një vepër tjetër e rëndësishme e kësaj kategorie por që njihet vetëm në mënyrë fragmentare dhe nëpërmjet citimeve në vepra të mëvonshme historike, është e [[Mūsā b.ʿUkba]] (vdekur më 758) nga Medina. === „Librat e klasave“ === Kategorinë e katërt historiografike paraqesin të ashtuquajturit „librat e klasave“ („''kutub al-ṭabaqāt''“); ato nuk janë shkruar në mënyrë [[Analistika|analiste]] por sipas kohës së konvertimit të personit („[[Sahabët|sahaba]]“) në fenë islame. Hyrja e këtyre veprave i kushtohet jetës dhe veprimtarisë së Muhametit. Vepra më e njohur e këtij lloji është e nxënësit të të lartpërmendurit el-Vakidi, [[Muhammed ibn Sa'd-i|Muhamed ibn Sa'd-i]]t nga [[Basra]] që ka vdekur më 845 në [[Bagdad]]. I ashtuquajturi „libri i klasave“ të Ibn Saʿd-it është më i rëndësishmi për kërkimet në kohën e hershme profetike islamike dhe të sundimit të [[kalifi]]t të parë. == Jetëshkrimi e Muhametit == === Vitet e hershme; koha paraprofetike (571–609) === Muhameti lindi në qytetin e [[Mekka|Mekkës]] si pjesëtar i degës së varfëruar të [[Hashimitët|hashemitëve]] nga fisi mbizotërues me rëndësi i [[kuraish-itët|kuraish-itëve]] pas vdekjes së të atit të tij [[Abdullahu (i ati i Muhametit)|Abdullahut]]. Data e lindjes nuk dihet; datimi i lindjes së Muhametit në të ashtuquajturin [[Viti i Elefantit|vitin e elefantit]] është shumë i përhapur në botën islamike sot. Fakte të rëndësishme historike flasin kundra një datimi të tillë. Fushata e [[Abraha]]-s është bërë ndoshta më 552–554.<ref>Lawrence I. Conrad: ''Abraha and Muhammad.'' Some observations apropos of chronology and literary topoi in the early Arabic historical tradition. Në: Bulletin of the School of Oriental and African Studies (BSOAS), 50 (1987), f. 225–240; M. J. Kister: ''The Campaign of Ḥulubān''. Në: Le Museon 78 (1965), f. 425-436; Ella Landau-Tessaron: ''Sayf Ibn ʿUmar in Medieval and Modern Scholarship''. Në: Der Islam 67 (1990), f. 12</ref> Në moshën gjashtë vjeçare Muhametit i vdiq e ëma, [[Amine bint Vehb|Āmina]]. Më pas ai jetoi tek gjyshi i tij, [[Abdylmutalib|Abd el-Muttalib-i]], pas vdekjes së të cilit e morri nën mbrojtje xhaxhai i tij [[Ebu Talib ibn Abdylmutalib|Ebu Talib-i]] (vëllai më i ri i të atit të tij) dhe kushërinjtë e tij (ndër të cilët [[Ali ibn Abi Talib-i]], i cili u bë më vonë kalif). E ëma Āmina vdiq si pagane. Në përmbledhjet më të vjetra të [[Hadithi|hadith-eve]]<ref>Shih edhe: adh-Dhahabi: ''Siyar aʿlām an-nubalāʾ'', (Bejrut 1983), vol. 17, f. 42</ref> shkruhet disa herë për vajtjen e Muhametit pranë varrit të nënës së tij, ku ai thuhet t'i jetë lutur Zotit për faljen e Āmina. Kjo thuhet (sipas [[Tefsiri|ekzegjezës së kuranit]]) të ketë qenë shkas për zbulesën e sures 9, vargu 113: : „''Profetit dhe atyre që besojnë nuk u lejohet t'i luten'' (Zotit) ''për të falur paganët, edhe sikur ata të jenë të afërmit'' (e tyre), ''pasi atyre t'u jetë bërë e qartë'' (përfundimisht), ''se do të jenë të burgosur'' (për shkak të mosbesimit të tyre kokëfortë) ''në zjarrin e ferrit.”'' Në vitet e rinisë Muhameti ka punuar si bari dhensh, më vonë ai pretendohet të ketë marrë pjesë në dy udhëtime karvanesh tregtare për në veri, në [[Siria|Siri]]). Gjatë një udhëtimi tregtar në veri (sipas një legjende në një biografi mbi të, të fillimit të shekullit të 8-të) thuhet të jetë takuar me murgun e krishter [[Bahīrā]]-n, i cili pretendonte të kishte parë vulën e profetisë ndërmjet shpatullave të Muhametit, në të cilën ai pa shenja që gjendeshin gjoja edhe në shkrimet e çifutëve dhe të krishterëve. Referimi tek udhëtimet e tij tregtare, të cilat [[historiografia islamike]] nuk i përcakton qartë, shërben me sa duket si „kornizë“ për takimin e tij misterioz me Bahira-n, i cili përmendet si në trashëgiminë siriano-kristiane të shekullit të 9-të<ref>Sidney H, Griffith: ''The Prophet Muḥammad: his scripture and his message according to the christian apologies in Arabic and Syriac from the first Abbasid century.'' Në: Uri Rubin: The Life of Muḥammad. Ashgate Variorum 1998. f. 354-355; 380-384</ref> ashtu edhe në „legjendat profetike“ (''qiṣaṣ al-anbiyāʾ'') islamike. Sipas trashëgimisë islamike, Muhameti, ''përpara'' përvojës me zbulesën ndiqte traditën fetare të popullit të tij, e cila më vonë (sipas këndvështrimit islamik) u quajt si koha e [[Xhahilije|xhāhilijja-s]]. Ibn el-Kalbi († rreth 819),<ref>Fuat Sezgin (1967), f. 268-271</ref> hartuesi i [[Perënditë e vjetra arabe#„Libri i idhujve“ i Ibn al-Kalbi-t|„librit të idhujve“]], citon Muhametin gjatë përshkrimit të idhullit (''perëndisë pagane'') [[el-uzza]] me këto fjalë: „''Unë i kam flijuar el-ʿuzzā-s një dele nënë të bardhë kur ndiqja fenë e popullit tim''.“<ref>M. J. Kister: „''A bag of meat''“ : A study of an early Ḥadīth. Në: Bulletin of the School of Oriental and African Studies (BSOAS), 33 (1970), f. 275; Julius Wellhausen: ''Reste arabischen Heidentums''. (Mbetje të paganizmit arab). Berlin 1887. f. 30</ref> Edhe në biografinë e profetit janë trashëguar rrëfime që lënë të kuptojnë se Muhameti ka ushtruar zakonet paraislamike gjatë kohës së tij paraprofetike. Në [[sira]]-n, biografinë profetike të [[Ibn Ishak-u|Muhammad ibn Ishak-ut]], përshkruhet një takim i Muhametit me [[Hanīf-i|Zaid ibn ʿAmr-in]], të njohur në atë kohë. Muhameti thuhet, sipas tregimit, t'i ketë ofruar Zaidit mish nga „''therorët'' (që u kemi flijuar) ''idhujve tanë''“ por që konsumimin e të cilëve Zaidi e refuzoi si të papranueshëm. Nga kjo ditë trashëgimia e lë Muhametin të flasë, „''nuk u kam flijuar më therorë idhujve, deri kur Zoti më shquajti me mesazhin'' (zbulesën) ''e tij''.“<ref>Alfred Guillaume: ''New light on the life of Muhammad.'' Manchester University Press 1960. Journal of Semitic Studies. Monograph No. 1. f. 27-28 si përkthim në anglisht të biografisë profetike të Ibn Ishāk-ut të përpunuar nga Yūnus ibn Bukairin. Botim i Muḥammad Ḥamīdullāh (Konya 1981), f. 98</ref> Ky episod është rrëfyer shpesh nga brezat e mëvonshëm, nga [[Imam Buhariu|el-Buhari]] deri në kohën e [[edh-Dhehebi]]-t.<ref>Shih përmbledhjen e ritregimeve të këtij episodi: M. J. Kister: „''A bag of meat''“op. cit....f. 267-275</ref> Rreth vitit 595 i ofroi atij punëdhënësja e atëhershme e tij, e veja e dyfishtë e tregtarëve dhe 15 vjet më e madhe në moshë, [[Hatixheja|Hadixha bint Huvailid]] (555?–619), nga familja e fisit të mirënjohur [[Kurejsh|kuraishit]] ʿAbd el-ʿUzzā që të martohej me të. Me ndihmën e saj Muhameti arriti të bëhej i pavarur nga ana financiare dhe të sigurohet nga ajo sociale, një kthesë kjo vendimtarë në jetën e tij. Kësaj kohe i referohet edhe një sure [[mekka]]nase e kuranit: : „''A nuk të ka zgjedhur'' (Zoti) ''si të urtë dhe'' (të) ''ka pranuar, të ka gjetur në rrugën e gabuar dhe të ka prirë në të drejtën, të ka gjetur të skamur e të ka bërë të pasur?''“ (93:6–7) Sipas ekzegjezës së kuranit këto vargje bëjnë pjesë në pasazhet e kuranit, ku Zoti i drejtohet Muhametit direkt. Ekzegjeza e sheh këtë përshkrim si pozitën shoqërore të Muhametit në Mekkë ''përpara'' zbulesave të para profetike.<ref>Shih edhe R. Paret: ''Der Koran. Kommentar und Konkordanz''. (Kurani. Komentim dhe konkordanca (''përkime'')). Kohlhammer, Stuttgart 1980. f. 513</ref> Hadixha ishte e para që besoi në mesazhin e Muhametit, prandaj [[historiografia islamike]] e konsideron atë si myslimanen e parë nga Mekka. Nga martesa me të, lindi e bija [[Fatime bint Muhammed|Fatima]], e cila ishte e vetmja nga fëmijët e tij që pati vetë trashëgimtarë.<ref>Në lidhje me fëmijët të dalë nga kjo martesë shih: Meir J.Kister: ''The Sons of Khadīja. Në: Jerusalem Studies in Arabic and Islam. 16 (1993). f.59–95''</ref> Prej saj e kanë prejardhjen të gjithë pasardhësit e Muhametit. Hadixha, [[Ali ibn Abi Talib-i]] dhe [[Ebu Beqiri|Ebu Bekri]], [[Hilafeti|kalifi]] i parë pas vdekjes së Muhametit, ishin sipas traditës islamike myslimanët e parë. === Periudha e profetisë në Mekkë === Burimi më me rëndësi për përvojën e parë të Muhametit me zbulesat hyjnore është biografia profetike ([[sira]]) e [[Ibn Ishak-u]]t, e cila, në trashëgiminë e shkruar të historiografisë islamike, paraqet disa variante ([[Interpolimi (letërsi)|interpolim]] dhe [[Parafraza (gjuhësi)|parafraza]]). Ato janë që prej një shekulli objekt studimesh nga ana e islamologjisë. Muhameti e kishte bërë zakon që çdo vit të kalonte një muaj në malin [[Hira (mal)|Hira]] në afërsi të Mekkës për të bërë atje [[Pendesa|pendesë]]. Reth vitit 610 atij i është shfaqur, siç e ka dëshmuar vetë, kryengjëlli [[Gabrieli|Gabriel]] ([[Gjuha arabe|arabisht]] جبريل „[[Xhibril-i|xhibril]]“). Rrëfimi i Ibn Ishak-ut e lë të flasë Muhametin si tregimtar i këtij episodi në ligjëratën e drejtë: : „''unë isha duke fjetur, kur'' (kryengjëlli Gabriel) ''erdhi tek unë me një shami të shkruar dhe tha: ‚thuaje!‘ Unë iu përgjigja: ‚nuk e them.‘ Aty ai më ngjeshi'' (shaminë) ''saqë m'u bë sikur po vdisja“. – Pas katër herësh urdhërimi, Muhameti pastaj pyeti: „ç'të them? – këtë e thashë nga frika se mos ai më mundonte prapë aq keq. Aty ai tha …”'' Këtu vijon sure 96, vargu 1–5: : „''Thuaj në emër të Zotit tënd që ka krijuar njeriun nga embrioni, thuaj,''<ref>Ekzegjeza islame ([[Taberiu|el-Tabari]], [[Imam el-Kurtubiu|el-Kurtubi]] dhe të tjerë) e interpreton këtë urdhërim të përsëritur me fjalët: „Thuaje emrin e Zotit tënd me anë të [[Basmala|basmala-së]]/tasmija-s, kur të flasësh.“ Teologu tunizian Tahir ben 'Ashur (vdekur më 1973) e shpjegon këtë: „Thënia e shprehjes së shkruar ose të mësuar përmendësh me basmala-në“</ref> …“ Ibn Ishak-u shkruan më tutje:<ref>R. Sellheim: ''Muhammeds erstes Offenbarungserlebnis.'' (Përvoja e parë e Muhametit me zbulesën hyjone). Në: ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam'' 10 (1987). f. 4–5</ref> : „''Dhe unë e thashë. Ai më lëshoi dhe u zhduk, kurse unë u zgjova nga gjumi dhe mu bë sikur më ishin shkruar'' (këto fjalë) ''në zemër.''“ Përvoja e parë me zbulesën hyjnore, siç e ka përcaktuar biografia profetike islamike, ka qenë pra një ëndër, në të cilën Muhametit iu kërkua të thotë <ref>Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorāns''. (Historia e kuranit) I. f. 82: „Kudo në kuran praktikohet më tepër mërmëritja ose përsëritja monotone e tekstit, ndërsa kuptimi 'lexim' i është shtuar këtyre vetëm ngadalë, pak nga pak. Prandaj është mirë që edhe nga ana jonë të mos largohemi nga kuptimi i foljes 'them', 'recitoj'.“</ref> një tekst, siç thuhet, të shkruar, ndërsa në variante të tjera të trashëguara një tekst të folur me gojë. Pesë vargjet e para të sures 96 paraqesin, siç pretendohet, zbulesat e para dhe në këtë mënyrë fillimet e profetisë së Muhametit.<ref>Për më hollësisht shih: Gregor Schoeler: ''Charakter und Authentie der muslimischen Überlieferung über das Leben Mohammeds'', (Karakteri dhe autenticiteti i trashëgimisë myslimane mbi biografinë e Muhametit), f. 59–118; U. Rubin: ''Iqra' bi-smi rabbika …! Some Notes on the Interpretation of ''surat al-'alaq'' (Vs. 1–5''). Në: ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam'' 16 (1993). f. 96–107</ref> Interpretime të tjera i shohin këto fillime tek sure 74, vargjet 1–7.<ref>Shih një përmbledhje të pikëpamjeve kundërshtuese në traditën e shkrime islamike tek Richard Bell: ''Mohammed's Call''; në: The Moslem World 24 (1934), f.13–19, ose tek Rudi Paret: ''Der Koran''; Darmstadt 1975; f. 86–92</ref> Muhameti ishte në këtë kohë afërsisht 40 vjeç. Në favor të këtij datimi është një pasazh në kuran vetë, ku thuhet: : „''Unë kam kaluar një jetë'' (të tërë) ''mes jush, përpara se të vinte ai'' (dmth. kurani'').''“ (10:16) nga mund të nxirret si përfundim se Muhameti ishte që përpara fillimit të zbulesës në moshë të përparuar; fjala ''ʿumran'' („një jetë të tërë“) përfshin sipas kuptimit tradicional, rreth dyzetë vjet. Në fillim, deri afërsisht më 614 (siç thuhet në rrëfimin e përmendur më lart të 'Urva-s drejtuar kalifit [[Abd al-Malik (Emevitët)|ʿAbd el-Melik ibn Marvān]]), përfaqësuesit me influencë të kuraish-itëve, nuk kishin kundërshtim për idetë e Muhametit, të cilat ai i përhapte si publikisht ashtu edhe fshehtas („sirran“). Vetëm kur ai filloi të luftonte [[Ikonolatria|ikonolatrinë]] (''adhurimin e ikonave, figurave të kultit [[Paganizmi|pagan]]'') dhe [[politeizmi]]n e të parëve, u krijua një opozitë e fortë kundra Muhametit dhe ndjekësve të tij. Kjo u shpreh në një sërë ndërhyrjesh me dhunë ndaj myslimanëve të parë në Mekkë si dhe ndaj Muhametit vetë. Shumë prej tyre, siç thuhet në këtë rrëfim të vjetër, u distancuan nga Muhameti dhe vetëm „pak“ prej tyre mbetën „të patundshëm“. Studimet mbi këtë periudhë të hershme profetie në Mekkë kanë treguar se ndjekësit e parë të Muhametit rridhnin nga shtresat e ulëta të shoqërisë së qytetit të Mekkës, të ashtuquajturit „mustaḍʿafūn“, pjesa sociale e varfër e popullsisë tregtare të Mekkës. Në ecurinë e mëtejshme të ngjarjeve, mekkanasit u munduan t'u heqin myslimanëve bazën e ekzistencës me anë të bojkotimit tregtar duke bërë në këtë mënyrë që shfaqjet publike të Muhametit të marrin fund. Ai u morr në mbrojte, sipas ligjeve fisnore arabe, në shtëpinë e [[Arkam ibn Abi Arkam-i]]t në Mekkë (rreth vitit 614) dhe urdhëroi (sipas përshkrimeve të historiografisë) një pjesë të ndjekësve të tij, të mërgojnë në [[Abisinia|Abisini]] (rreth vitit 615), në atë kohë qendër tregtare e mekkanasve. Historiografët i klasifikojnë myslimanët e parë të periudhës mekkanase sipas këtyre ngjarjeve: myslimanë që ishin bërë të tillë ''përpara'' hyrjes së Muhametit në shtëpinë e Arkam-it, myslimanë që u bënë ''gjatë'' qëndrimit të Muhametit atje dhe „mërgimtarët“ në Abisini.<ref>M. Muranyi: ''The First Muslims in Mekka: A Social Basis for a New Religion?'' Në: ''The Life of Muḥammad.'' Uri Rubin. Aldershot: Ashgate Variorum, 1998. (The Formation of the Classical Islamic World, vol. 4) prej f. 98.</ref> Arsyet sociale ose madje ekonomike për mërgimin e mekkanasve në Abisini nuk përshruhen ose përshkruhen me konture të paqarta si fakte të izoluara në burimet e hershme arabe. Periudha ndërmjet viteve 616–622 në Mekkë është pra historikisht e rekonstruueshme vetëm në konture, pasi rrëfimet kryesisht kundërthënëse të historiografëve më të vjetër janë vetëm pjesërisht të pajtueshme me kronologjinë e presupozuar (''hamedësuar'') nga ana e ekzegjezës kuranore (''tafsir-it'') të zbulesave në Mekkë. Përmbajtja e sureve të Mekkës lë të nxirret si përfundim se Muhameti e shihte veten si „paralajmërues“ (''naḏir'', arabisht نذير) i popullit të tij; se ai toleronte shumë gjëra të ''status quo''-së fetare në Mekkë dhe përpiqej të përhapte detyrime fetare të thjeshta dhe të kuptueshme: : „''Mua më thuhet vetëm që të jem'' (thjesht) ''një paralajmërues, jo më tepër.''“ (38:70) : „''të bekuar janë ata besimtarë që janë të përulur në falje; fjalëve'' (të zbrazëta) ''nuk u vënë veshin, e respektojnë'' (detyrimin) ''e taksës së lëmoshës dhe janë të përmbajtur me marrëdhëniet seksuale, përveç me gratë të tyre …''“ (23:1–6) Mekka, vendlindja e tij, ishte edhe për të e shenjtë dhe vendstrehim për këdo, sipas ligjeve fisnore: : „''a nuk e shohin ata se kemi bërë'' (në zonën e Mekkës) ''një qark të shenjtë që është i sigurtë, ndërsa njerëzit përreth saj rrëmbehen'' (me dhunë)?“ (29:67) Dalja e tij hapur kundra fesë politeiste në Mekkë megjithë njohjen e shenjtërores qëndore të [[Gadishulli arabik|gadishullit arabik]] ([[Qabeja|al-kaaba-s]]) (''Qabesë''), dështimi i përpjekjeve të tij për t'iu afruar banorëve të qytetit të [[Taifi|Ta'if-it]], shtypja e ndjekësve të tij në Mekkë dhe jo së fundi edhe vdekja e mbrojtësit të tij [[Ebu Talibi]]t dhe e gruas [[Hadixha bint Huvailid|Hadixha-s]] (rreth vitit 619) ishin arsyet e marrjes kontakt me banorët e [[Yathrib-i]]t si fazë përgatitore e „[[Hixhreti|hixhra]]-s“. Qytetarë me influencë të Yathrib-it, qytet i cili më vonë do të quhej „al-Madina“ (më saktë: „madīnat an-nabiy“, „''qyteti i profetit''“), i ofruan Muhametit dhe ndjekësve të tij, sipas ligjeve fisnore në atëhershme në fuqi, mbrojtje dhe siguri në qytetin e tyre duke e përcaktuar këtë në formë marrëveshjeje dikur rreth vitit 621–622. Në mënyrë retrospektive përshkruhet mërgimi për në Yathrib në disa vargje medinase të kuranit: : „''në qoftë se ju nuk e ndihmoni'' (profetin), (ai e ka të sigurtë ndihmën nga Zoti), (se) ''Zoti edhe'' (atëherë) ''e ka përkrahur, kur të pafetë e dëbuan atë vetë të dytë'' (nga Mekka). (Atëherë) ''kur ata ishin bashkë në shpellë dhe kur ai'' (dmth. Muhameti) ''i tha shokut: mos u mërzit, Zoti është me ne!''“ (9:40) Kjo është një aludim i qartë për hixhra-n (''mërgimin'') e Muhametit me shoqëruesin e tij [[Ebu Beqiri|Ebu Bekrin]]; Hollësitë mbi të i jep më vonë biografia e profetit. Aktiviteti i Muhametit në Mekkë dështoi jo vetëm përballë epërsisë së politeistëve por edhe për shkak të humbjes së bazës së mjaftueshme shoqërore në qarqet me influencë të qytetit. Mbërritja e tij në [[Kuba-ja|Kubā']], në afërsi të Yathrib-it, është datuar (më vonë) në rabi’-n e 12-të të vitit hënor të parë islamik, më 24 shtator 622. === Ngjitja në qiell dhe „udhëtimi“ për në Jeruzalem === Historiografia islamike e pasuron periudhën profetike mekkanase me ''dy ngjarje të rëndësishme'', të cilat do të karakterizonin aktivitetin e Muhametit në përgjithësi në të ardhmen: * [[Isra dhe miraçi|Ngjitja në qiell]] (al-miʿrāǧ) nga shenjtërorja e kaʿba-s (''Qabesë'') në ditën e 27-të të [[ramazani]]t, 18 muaj përpara shpërnguljes në Yathrib dhe * i ashtuquajturi [[Isra dhe miraxh-i#al-Isrāʾ|udhëtimi i natës]] (al-isrāʾ) për në Jeruzalem që pretendohet të ketë ndodhur 17 ditë përpara hixhra-s për në Yathrib. Historiografia nuk është e pasaktë vetëm në datimet por është e prirur të përmbledhë të dy këto ngjarje si ''një'' udhëtim i natës i Muhametit për në Jeruzalem. Pasi prej atje, prej [[Mali i tempullit|malit (''shkëmbit'') të tempullit]] në Jeruzalem, mbi të cilin më vonë u ngrit ''[[Kupola e Shkëmbit]]'' (kubbat aṣ-ṣaḫrāʾ), pretendohet të jetë ngjitur në qiell Muhameti. Më parë, sipas legjendës, ai drejtoi një falje me të gjithë profetët biblikë duke përfshirë këtu edhe Jezusin. Pas një takimi këshillues me Zotin, Muhameti thuhet se u kthye bashkë me kryengjëllin Gabriel në Mekkë. Jeruzalemi (''al-bait al-mukaddas''; ose ''al-bait al-makdis'') me [[Xhamia Aksa|xhaminë el-Aksa]] (al-mesxhid al-akṣa; shih suren 17, vargjet 1–2) zhvendoset që në këtë fazë të vonë të veprimtarisë së tij në Mekkë përpara mërgimit në Yathrib në qendër të krijimit të fesë së re monoteiste. Përveç nga historiografia, të dyja këto episode trajtohen edhe nga shkrimet tradicionale ([[Hadithi|hadith-i]]) dhe ekzegjeza e kuranit hollësisht dhe në mënyrë polemike për të harmonizuar (''përshtatur, përputhur'') mundësisht me njëra-tjetrën trashëgimitë e shumta në lidhje me suren 17, vargu 1 që prej shekullit të parë islamik. [[Taberiu|El-Taberi]] ka përmbledhur në komentimin e tij monumental të kuranit ([[Tefsir|tefsir-in]]) versionet kryesore të këtyre episodeve. Identifikimi i „shenjtërores së largët“ në suren 17, vargu 1, me Jeruzalemin, gjendet për herë të parë në ekzegjezën e hershme të kuranit, kur kalifi [[Hilafeti Emevi|omajjad]] [[Abdylmelik|ʿAbd el-Melik ibn Marvān]] tregoi interes për këtë vend të shenjtë si për të krishterët ashtu edhe për çifutët dhe filloi me ndërtimin e [[Kupola e Shkëmbit|Kupolës së Shkëmbit]]. Këtu duhet vënë re se nën mbishkrimet në Kupolën e Shkëmbit, të cilat përbëhen pa përjashtim nga citate nga kurani, ''nuk'' bën pjesë sure 17, vargu 1. Edhe vetë në xhaminë el-Aksa përmendet ky varg i kuranit në një mbishkrim jo më parë se të shekullit të 11-të.<ref>Shih: H. Busse: ''Jerusalem in the Story of Muhammad's Night Journey and Ascension.'' Në: ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam'' 14 (1991). f. 1–40, veçanërisht f. 36–37</ref> (Shih edhe: [[Isra dhe miraxh-i|Ngjitja në qiell e Muhametit]]) === Periudha e profetisë në Medinë === Yathrib-i, ose siç përdoret sot në arabisht, al-Madina, kishte në kohën e ndodhjes së hixhra-s strukturë të ndryshme shoqërore nga Mekka. Popullsia përbëhej nga fiset dhe nën-fiset rivalizuese me njëri-tjetrin të [[Aus-ët (fis)|aus-ëve]] dhe [[hasraxh-ët|hasraxh-ëve]]. Gjithashtu kishte edhe disa fise [[çifutët|çifute]], ndër të cilët [[banu n-nadir-ët]], [[banu kuraiza-t]] dhe [[kajnuka'-t]] ishin ata më me influencë. Përveç këtyre ky qytet kishte edhe banorë që ishin bërë myslimanë përpara hixhra-s. Ndjekësit medinas quheshin „ndihmuesit“/„përkrahësit“ (''[[al-ansar-ët|al-ansar]]''). Përveç këtyre ishin edhe ndjekësit mekkanas të Muhametit, „të mërguarit“ (''[[Muhaxhir-ët|muhaxhirun]]''). Ngulime të tjera çifute kishte në veri të Medinës afër [[Khaibar-i]]t. Detyra si dhe interesi fillestar i Muhametit ishte t'i bashkonte të gjitha fiset dhe nën-fiset e aus-ëve dhe hasraxh-ëve ashtu si dhe çifutët dhe të mërguarit nga Mekka, në një bashkësi të vetme (''[[Ummeti|umma]]''). Për këtë shërbente edhe e ashtuquajtura „marrëveshja e Medinës“, përmbajtja e të cilës është trashëguar në biografinë profetike të [[Ibn Ishak-u]]t dhe që autenticiteti i të cilës, me gjithë problemet e datimit, nuk vihet në dyshim nga islamologjia. Jo vetëm përfaqësuesve islamikë dhe çifutë të përmendur me emër u garantohen të drejtat e njëjta por edhe secila fe njihet si e tillë; çifutët përbëjnë kështu një ''[[Ymeti|umma]]'' (umet) bashkë me besimtarët (dmth. myslimanët): „Çifutët kanë fenë (dīn) e tyre dhe myslimanët fenë e tyre“. „Ansar-ët“ dhe „muhaxhir-ët“ gëzojnë barazi mes njëri-tjetrit. Muhameti përcakton qartë në këtë marrëveshje edhe pozitën e tij: ai është „i dërguari i Zotit“ dhe „profeti“ por e quan veten edhe thjesht me emrin e tij „Muhamet“ që në raste grindjesh thërritet si këshilltar. Këtu dallohen tiparet [[Teokratia|teokratike]] të ''umma-s'' së Medinës. Fiset dhe klanet e përmendura u garantojnë njëri-tjetrit mbrojtje; tokat përreth Yathrib-it janë për të gjitha palët e kontratës zonë e shenjtë. Të përjashtuar kategorikisht nga kjo marrëveshje janë politeistët („[[Mushrikët|al-mushrikūn]]“). Se si ishin hartuar në veçanti marrëveshjet me çifutët në Medinë dhe rreth saj, të përmendura në historiografinë islamike, nuk dihet saktësisht sot pasi kushtet përkatëse të marrëveshjes janë trashëguar në mënyrë shumë të ndryshme. Studiuesit veç supozojnë në thelb se ka pasur të tilla marrëveshje ose pakte mos-sulmimi mes Muhametit dhe popullsisë çifute në vend.<ref>Michael Lecker: ''Did Muḥammad conclude treaties with the Jewish tribes Naḍir, Qurayẓa and Qaynuqāʿ?'' Në: Israel Oriental Studies, Bd. 17 (1997), f. 29–36</ref> Në fillim qëllimi i Muhametit nuk ishte distancimi kategorik nga „fetë e shkrimeve“ („ahl al-kitāb“), pasi njohjen e feve të „të tjerëve“ të përcakuar në „marrëveshjen e Medinës“ të përmendur më lart, e gjejmë që në suren 109 („të pafetë“) të zbuluar në Mekkë: : „''O të pafe! Unë nuk adhuroj atë që adhuroni ju (…) Ju keni fenë tuaj, unë kam timen.''“ (109) E parë historikisht, kjo u adresohej në këtë kohë të profetisë, politeistëve, të cilët Muhameti kishte filluar t'i luftonte që në Mekkë. Në Medinë situata ishte në fillim krejt tjetër. Muhameti ishte i prirur të sanksiononte (≈''importonte'') disa gjëra nga ritualet e çifutëve, po ashtu siç arriti të integronte edhe ritet paraislamike në ceremonitë e [[pelegrinazhi]]t: : „''As-Safa dhe al-Marva janë simbolet e kultit të Zotit. Nëse dikush bën pelegrinazhin'' (e madh) ''për tek shtëpia'' (ka'ba) (Qabeja) ''ose vizitën'' (umra-n), ''nuk do të jetë mëkat për të, të kalojë edhe nga ata.''“ (2:158) Këtë pasazh ekzegjeza e kuranit (''[[tafsir-i]]'') e ka pak të vështirë ta komentojë pasi në këto dy vende qëndronin në kohën paraislamike dy perëndi, [[Isaf-i]] dhe [[Na'ila]], të cilat ishte zakoni që të vizitoheshin („tavaf“). Në Medinë u shtua edhe agjërimi gjatë festës së [[ashura]]-s së çifutëve, sipas kalendarit islamik më 10 të [[muharrem]]it; në këtë ditë bëhej agjërim, sipas zakonit çifut, nga perëndimi i diellit deri në perëndimin tjetër dhe jo si gjatë ramazanit, vetëm gjatë ditës. Nëse zhvendosja e të drejtuarit gjatë faljes (''[[kible]]'') për nga Jeruzalemi ka marrë si shembull çifutët, kjo nuk është e sigurtë pasi edhe të krishterët e kishës orientale (''lindore'') luten në këtë drejtim. == Aktivitetet ushtarake („ghazavât“-i) të Muhametit dhe ndjekësve të tij == Pas [[hixhra]]-s, (arratisjes nga Mekka në Yathrib-in e afërm që do të njihej më vonë si ''[[Medina]]''), Muhameti nuk ushtronte vetëm rolin e profetit por edhe atë të organizatorit shoqëror si dhe të udhëheqësit politik (dhe me kalimin e kohës të atij ushtarak). Gjatë muajve të parë pas hixhra-s, ai duket se e ka përmbajtur (''frenuar'') bashkësinë fillimisht të vogël myslimane (të përbërë nga të mërguarit nga Mekka, ''[[muhaxhir-ët]]'', dhe nga përkrahësit ([[Ensarët|ansar]]) nga dy fiset e [[Banu Kaila-t|kaila-ve]]) nga konfrontimi me [[kuraish-itët]].<ref>Rudi Paret: ''Mohammed und der Koran. Geschichte und Verkündung des arabischen Propheten''. (Muhameti dhe kurani. Historia dhe zbulesa e profetit arab). Kohlhammer, 2001. f. 129</ref> Kurani dëshmon për këtë me [[Vargjet e kuranit|vargun]] e mëposhtëm, ku duke vështruar në retrospektivë (''në të kaluarën''), në kohën e fillimeve të Muhametit dhe mërgimtarëve në Medinë, thuhet që myslimanëve u urdhërohet: : „'' ... hiqni duart'' (nga lufta'') ...''“ (4:77) Më vonë u shpall si zbulesë vargu që më vonë është cilësuar nga [[Tafsir-i|ekzegjeza e kuranit]] si leja e parë për luftë:<ref>Shih Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorans''. (Historia e kuranit). Leipzig, 1938. f. 214 dhe të dhënat aty mbi burimet historike</ref> : „''Atyre që luftojnë'' (kundra të pafeve) (sipas një interpretimi devijues; tekstualisht thuhet: ''atyre që luftohen''), ''u është dhënë leja'' (për luftë) ''sepse atyre u është bërë'' (më parë) ''padrejtësi. Zoti ka forcën për t'i ndihmuar.''“ (22:39) Ky varg si dhe të tjerë të ngjashëm me të që u shpallën si zbulesë në sfond të luftimeve kundra kuraish-itëve, dhe të cilët konsiderohen si vargjet e para që legjitimojnë luftën kundra mekkanasve ose që bëjnë thirrje për të, kishin të bënin më tepër me emigrantët, jo me përkrahësit. Këta të fundit ishin zotuar vetëm për t'i ardhur në ndihmë Muhametit në rast se ai do të sulmohej nga dikush.<ref>''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden. Vol. 7, f. 360 (''Muḥammad''): "The Helpers had pledged themselves to defend Muhammad only if he were attacked..."</ref> Lufta e vërtetë kundra Mekkës u parapri nga ndërhyrje më të vogla, ''plaçkitjet'' e karvanëve nga Mekka.<ref>Plaçkitjet vlenin në atë kohë mes arabëve si mundësi e zakonshme fitimi e fiseve më të vogla që deshin të pasuroheshin me pronën e fiseve më të mëdha. Shih për këtë ''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden. Vol. 2, f. 1055 (''Ghazw'')</ref> Nga [[Burimi (histori)|burimet]] historike, ndër të tjera disa vargje të kuranit<ref>Shih psh. prej vargut 8:72 dhe prej vargut 74 të të njëjës sure, ku bëhet dallim mes të mërguarve si, "''që besonin dhe mërguan dhe që me pasurinë dhe veten e vet janë angazhuar në rrugën e Zotit''", dhe përkrahësve, "''të cilët i kanë strehuar dhe ndihmuar'' (ata)".</ref>, del se në këto sulmime merrnin pjesë pa përjashtim vetëm emigrantët.<ref>W. Montgomery Watt: ''Islamic Conceptions of the Holy War''. Në: Ths P. Murphy: ''The Holy War''. Ohio State University Press, 1976. f. 142</ref> Konfrontimi i parë i madh mes myslimanëve dhe kuraish-itëve (ekspedita e parë ku morrën pjesë sipas disa burimeve edhe myslimanë nga Medina<ref>W. Montgomery Watt: ''Islamic Political Thought''. Edinburgh University Press, 1980. f. 15</ref> ishte [[beteja e Badr-it]] në vitin 624. Myslimanët që kishin për qëllim të sulmonin një karvan të kuraish-itëve që ishte duke u kthyer nga [[Siria]] u befasuan nga një kurth i forcave të Mekkës të prira nga [[Abu Sufjan-i]]. Megjithëse më të paktë në numër si dhe megjithë faktin se ata ishin armatosur për një sulm kundra një karvani dhe jo për një betejë, ata dolën fitimtarë nga kjo betejë. Për këtë në kuran thuhet: : „''Zoti ju ka ndihmuar të fitoni'' (në atë kohë) ''në Badr, kur'' (ju) ''ishit vetëm një hordhi e vogël e papërfillshme.''“ (3:123) Fitorja mbi mekkanasit në Badr pa dyshim e fuqizoi pozitën e Muhametit në Medinë; që në prill të të njëjtit vit vijoi dëbimi i [[banū kajnukāʾ]]-ve çifutë, të cilët jetonin si argjendarë dhe tregtarë në atë qytet, në fillim për në Vādī el-Kurā, në veri të Medinës, më vonë për në Siri. Në lidhje me humbjen e [[Beteja e Uhud-it|betejës së Uhud-it]] të vitit 625 kundra mekkanasve janë bërë zbulesa me vargje të gjata moralizuese; në suren 3, vargu 172 thuhet ndër të tjera: : „''Atyre që pasi pësuan disfatë, dëgjuan Zotin dhe profetin, u takon'' (në botën e përtejme), ''përderisa'' (në botën e këtejme) ''të kenë qenë të drejtë dhe të përshpirtshëm, një shpërblim i madh.''“ (3:172) [[Banū ʾl-naḍir]]-ët çifutë, pas bisedimeve të pasuksesshme me kreun e tyre [[Hujajj ibn Akhtab-i]]n, dhe pas një rrethimi të gjatë të ngulimit të tyre si dhe shkretimit të plantazheve të tyre të palmave nga trupat myslimane në gusht 625, u larguan përfundimisht nga rrethinat e Medinës me rreth gjashtëqind deve dhe u vendosën në fillim në oazin e [[Khaibar-i|Ḫaibar-i]]t nga ku ata më vonë, më 628, u dëbuan për në Siri. Në atë kohë Muhameti u martua me [[Safija|Ṣafijja]]-n, të bijën e Huxhaxh ibn Akhtab-it, e cila i ra atij si pre (''plaçkë lufte'') dhe u bë myslimane. E gjithë sure 59 (''al-hašr'', „mbledhja“) i kushtohet sipas ekzegjezës së kuranit, dëbimit të banu nadir-ëve:<ref>Shih Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorans''. Leipzig, 1938. f. 206 si dhe të dhënat e burimeve historike</ref> : „''Nëse Zoti atyre nuk do t'i kishte caktuar dëbimin, do t'i kishte ndëshkuar'' (në mënyrë tjetër) ''në këtë botë. Kurse në botën e përtejme i pret ndëshkimi i zjarrit të ferrit. Sepse kanë ngritur krye kundra Zotit dhe profetit të tij'' (?) (…) ''Nëse ju i keni rrëzuar ose jo palmat'' (në tokat e banu nadir-ëve), ''kjo ndodhi me lejen e Zotit. Ai ka dashur'' (në këtë mënyrë) ''t'i përdhoste keqbërësit.''“ (59:3–5) Rrethimi i pasuksesshëm i Medinës nga trupat e Mekkës të përforcuara nga fise të tjera në prill 627, që nga historiografia islamike quhet si „[[beteja e llogoreve]]“ (gazvat al-ḫandak), përfundoi jo vetëm me tërheqjen e mekkanasve por çoi edhe në asgjesimin e fisit çifut të [[banu kuraiza|banu kuraiza-ve]], i cili që në kohën paraislamike në juglindje të këtij qyteti merrej me bujqësi dhe (si banu nadir-ët) ishte më parë aleat me fisin arab të [[Banū Aus-ët|banū aus-ëve]].<ref>Michael Lecker: ''Muslims, Jews and Pagans. Studies on Early Islamic Medina''. Brill, 1995. f. 25 f.</ref> Sipas historiografisë islamike (si psh. [[Ibn Ishak-u]]t), shkaku për rrethimin e fortesës së banu kuraiza-ve nga trupat e Muhametit ishte shkelja e një kontrate me Muhametin (të cilën historiografët nuk e përshkruajnë më hollësisht).<ref>Meir J. Kister: ''The Massacre of the Banu Quraiza: A re-examination of a tradition.'' Në: Jerusalem Studies in Arabic and Islam 8 (1986). f. 61</ref> Nga [[islamologjia]] sot përmenden përveç shkaqeve politike dhe ekonomike para së gjithash aktivitetet tradhëtare ose paraqitja e rrezikut ushtarak (edhe pas dëbimit nga oazi) nga ana e banu kuraiza-ve dhe jo shkelja e marrëveshjes si shkak për ekzekutimin e tyre.<ref>Shih ndër të tjerë: W. Montgomery Watt: ''Muhammad. Prophet and Statesman''. Oxford University Press, 1961. f. 173; Rudi Paret: ''Mohammed und der Koran. Geschichte und Verkündung des arabischen Propheten''. Kohlhammer, 2001. f. 123; Maxime Rodinson: ''Muhammad: Prophet of Islam''. Tauris Parke Paperbacks, 2002. f. 214; ''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden. Vol. 5, f. 436: "The question of an agreement affects the moral judgement on Muhammads's treatment of Kurayza. During the Siege of Medina (...) Muhammad became anxious about their conduct and sent some of the leading Muslims to talk to them; the result was disquieting. Thoug Kurayza does not appear to have commited any overt hostile act, they had probably been involved in negotiations with the enemy." Irving Zeitlin (''The Historical Muhammad''. Polity Press, 2007. f. 13) flet për diferenca (''mosmarrëveshje'') fetare dhe ideologjike si arsye për grindjet e Muhametit me çifutët e Medinës, të cilat çuan së fundi në ekzekutimin e kuraiza-ve por duke theksuar para së gjithash arsyet politike dhe ekonomike.</ref> Intelektualët klerikë myslimanë anojnë nga mendimi se ky ekzekutim ka qenë i domosdoshëm për të siguruar jetën e bashkësisë së atëhershme islamike duke theksuar se fajin (e vërtetë ose të supozuar) e ka pasur Huxhaxh ibn Akhtab-i që i ka shtyrë kuraiza-t të tradhëtojnë dhe i cili duhet të vlejë kështu si përgjegjësi kryesor për këtë ekzekutim.<ref>Shih Meir J. Kister: ''The Massacre of the Banū Quraiza: A re-examination of a tradition''. Në: ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam'' 8 (1986). f. 63 dhe të dhënat aty të literaturës</ref> Banū aus-ët, tashmë përkrahës (anṣar) me influencë të Muhametit, i bënë atij thirrje që të kishte ndjesë për aleatët e tyre të kohës paraislamike. Banu kuraiza-t u dorëzuan pa kushte dhe dolën nga fortesat e tyre. Muhameti ia la në dorë fatin e banu kuraiza-ve kreut të fisit të banū aus-ëve [[Saʿd b. Muʿāḏ]]. Ky urdhëroi që të gjithë burrat të vriten, gratë dhe fëmijët të merren robër dhe të ndahen bashkë me pronën e tyre mes myslimanëve si plaçkë lufte. Gjatë rrethimit banu kuraiza-t kishin mbajtur qëndrim korrekt formal<ref>''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden. Vol. 5, f. 436</ref> duke u vënë në dispozicion myslimanëve gjatë punimeve të gërmimeve lopata për të hapur llogoret<ref>Meir J. Kister: The Massacre of the Banū Quraiza: A re-examination of a tradition. Në: Jerusalem Studies in Arabic and Islam 8 (1986). f. 86</ref> por i kishin furnizuar edhe agresorët me ushqime<ref>''Encyclopaedia Judaica''. 2nd Edition. Macmillan Reference USA, Detroit. Vol. 16, f. 776</ref> dhe kishin bërë edhe bisedime fshehurazi me ta.<ref>W. Montgomery Watt, Alford T. Welch: ''Der Islam: Mohammed und die Frühzeit, Islamisches Recht, Religiöses Leben''. Në: Christel Matthias Schröder: ''Die Religionen der Menschheit''. Kohlhammer, 1980. Vol. 25/1, f. 114</ref> Gjithashtu ata ishin përgatitur për t'i rënë në shpinë Muhametit dhe ndjekësve të tij.<ref>W. Montgomery Watt: ''Muhammad. Prophet and Statesman''. Oxford University Press, 1961. f. 171</ref> Kështu, zbulesa (''kurani'') i përmend këto ngjarje në formë rrëfimi dhe vetëm në mënyrë retrospektive duke iu referuar si „betejës së llogoreve“ ashtu edhe asgjesimit të banu kuraiza-ve: : „''Dhe Zoti i dërgoi mbrapsht të pafetë me'' (gjithë) ''mllefin e tyre, pa pasur ndonjë dobi'' (dmth. agresorët nga fushata e tyre). ''Dhe ai i ruajti besimtarët nga lufta. Zoti është i madh dhe i fuqishëm. Dhe ai bëri që ata prej atyre të shkrimeve'' (çifutët), ''që i kishin ndihmuar ata'' (dmth. të pafetë), ''të zbresin nga fortesat e tyre duke iu futur frikën, kështu që ju mundët një pjesë t'i vrisni dhe një pjesë t'i merrni robër. Dhe ai ju dha tokat e tyre, banesat dhe pronat si trashëgim, dhe tokë që nuk e kishit shkelur'' (deri atëherë). ''Zoti e ka fuqinë për gjithshka.''“ (33:25–27) Vargje të tjera të kuranit ekzegjeza e kuranit i sheh si shenjën e plotësimit të vullnetit të Zotit kundra armiqve çifutë (sidomos kundra banu kuraiza-ve) të bashkësisë së myslimanëve të Medinës: : „''Shumë nga ata të shkrimeve, pasi ju jeni bërë besimtarë, duan t'ju bëjnë ju përsëri të pafe sepse kanë vetë zili'' (…) ''por mos ua vini re dhe jini të durueshëm,'' (prisni) ''deri sa të vijë Zoti me gjykimin e tij! Ai e ka fuqinë për gjithshka.''“ (2:109) Shih edhe suren 5, vargun 41 dhe 52 dhe suren 8, vargun 58 përmbajtjen e të cilave ekzegjetët e lidhin me dëbimin e banū ʾl-naḍir-ëve ose me asgjesimin e banu kuraiza-ve. Muhameti morri si plaçkë lufte ndër të tjera edhe [[Rejhane bint Zejd|Raijḥana]]-n, duke e pranuar atë si [[Konkubinati|konkubinë]] (''grua pa kurorë''). Ajo thuhet sipas disa burimeve të ketë pranuar fenë islame. Asgjesimi i banu kuraiza-ve, i paraqitur për herë të parë në historiografinë e shekullit të dytë islamik, ka lënë gjurmët e tij edhe në jurisprudencën islamike, në shqyrtimin e trajtimit të robërve të luftës dhe të pasardhësve të tyre.<ref>shih [[banu kuraiza-t]] në lidhje me të drejtën ndërkombëtare islamike</ref> Me asgjesimin e banu kuraiza-ve u ekzekutuan edhe anëtarët e fisit me origjinë arabe të banu kilab ibn 'amir-ëve, aleatëve të banu kuraiza-ve. Njëra nga gratë e tyre, al-Nashāt-i (ose al-Shāt) bint Rifā'a, u martua me Muhametin por pak më vonë u mohua (''dëbua'') prej tij. Ndërkohë kur gratë dhe fëmijët e banu kuraiza-ve u lejuan të skllavërohen, nuk ka të dhëna për atë se edhe al-Nashat bint Rifa'a ishte skllave. Michael Lecker<ref>Michael Lecker është profesor i filologjisë arabe në ''Hebrew University'' në [[Jeruzalem]]. Shih: [http://micro5.mscc.huji.ac.il:81/JPP/homepage/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404194331/http://micro5.mscc.huji.ac.il:81/JPP/homepage/|date=4 prill 2010}}</ref> nxjerr si përfundim se gratë arabe që ishin marrë rob në fortesat e banu kuraiza-ve, ndoshta nuk janë skllavëruar; nga ana tjetër ka mundësi, thotë Lecker, që anëtarët e fisit të tyre t'i kenë çliruar ato me pagesë.<ref>M. Lecker: ''On Arabs of the Banū Kilāb executed together with the Jewish Banū Quraiẓa.'' Në: ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam'' 19 (1995). f. 69–70</ref> Nga studimet islamologjike sot është bërë përpjekja të relativizohet „mizoria e pazakontë ndaj kuraiza-ve në krahasim me fiset e tjera çifute“<ref>Sipas: A. J. Wensinck dhe J. H. Kramer: ''Handwörterbuch des Islam.'' Brill, Leiden 1941. f. 347a</ref>: W. Arafat e ka vënë në dyshim besueshmërinë e të dhënave të historiografisë së hershme islamike mbi këtë çështje duke pretenduar se janë ekzekutuar vetëm persona të veçantë që ishin bërë fajtorë për tradhëti ndaj Muhametit.<ref>W.N. Arafat: ''New Light on the Story of Banu Quraiza and the Jews of Medina''. Në: Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland. 1976. f 100–107. [http://www.jews-for-allah.org/jewish-mythson-islam/muhammad_900_jews_notkilled.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100707022437/http://www.jews-for-allah.org/jewish-mythson-islam/muhammad_900_jews_notkilled.htm|date=7 korrik 2010}}</ref> Kjo tezë e tij është hedhur poshtë nga Meir J. Kister në një paraqitje të detajuar të ngjarjeve sipas shkrimeve të [[maghazi]]-t dhe [[sira]]-s.<ref>Shih Meir J. Kister: ''The Massacre of the Banū Quraiẓa: A re-examination of a tradition.'' Në: ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam'' 8 (1986). f. 61–96</ref> Çifutët në Medinë dhe rrethinat e saj, sipas orientalistit gjerman Rudi Paret, nuk janë luftuar dhe më vonë dëbuar ose vrarë për shkak të besimit të tyre por sepse ata, brenda bashkësisë islamike të Medinës, përbënin një grup të mbyllur homogjen, i cili mund të bëhej në çdo kohë, por sidomos në rast kërcënimi armiqsh nga jashtë, rrezik për [[Ymet|bashkësinë]] e atëhershme islamike<ref>Rudi Paret: Mohammed und der Koran. Geschichte und Verkündung des arabischen Propheten. (''Muhameti dhe kurani. Historia e zbulesës së profetit arab'') Kohlhammer, 2001. f. 123 dhe 140</ref> dhe se gjatë çdo konflikti të armatosur me kuraish-itët kishin dalë si "''aleatë shumë të dyshimtë''".<ref>Rudi Paret: Mohammed und der Koran. Geschichte und Verkündung des arabischen Propheten. Kohlhammer, 2001. f. 125</ref> Paret-i thekson këtu se Muhameti nuk ka ndërhyrë kurrë kundër popullsisë çifute të Yathribit në përgjithësi por kundra fiseve të veçanta çifute.<ref>Rudi Paret: Mohammed und der Koran. Geschichte und Verkündung des arabischen Propheten. Kohlhammer, 2001. f. 123</ref> Banu kuraiza-t janë ekzekutuar, sipas William Montgomery Watt, pasi qëndrimi i tyre gjatë betejës së llogoreve u pa si tradhëti ndaj bashësisë së Medinës; Muhameti nuk ishte i gatshëm të toleronte një qëndrim të tillë dhe vendosi të mënjanonte këtë pikë të dobët.<ref>W. Montgomery Watt: Muhammad. Prophet and Statesman. Oxford University Press, 1961. f. 173</ref> Mbi strategjinë ushtarake të Muhametit, Paret gjykon si më poshtë:<ref>Rudi Paret: Mohammed und der Koran. Geschichte und Verkündung des arabischen Propheten. Kohlhammer, 2001. prej f. 123 .</ref> : „''Muhameti duhet matur me kriteret e kohës së tij. Pasi kuraiza-t iu dorëzuan atij pa kushte, ai sigurisht që kishte të drejtën, sipas zakoneve të kohës, të mos jepte falje. Sado e çuditshme dhe çnjerëzore që kjo të duket, në opinionin publik ai është bërë fajtor për faktin që ai ka urdhëruar të priten palmat e banū naḍir-ëve, ndërsa për atë që ka bërë që brenda një dite të vetme të kalojnë në tehun e thikës një gjysëm mijëshi çifutë, jo.''“ Kjo tezë e mbështetur nga disa studiues, sipas së cilës ky ekzekutim, duke marrë parasysh vendin dhe kohën, nuk paraqet ndonjë gjë të veçantë, është vënë në dyshim së fundi nga Michael Lecker.<ref>Michael Lecker: ''On Arabs of the Banu Kilab executed together with the Jewish Banu Qurayẓa''. Në: ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam'' 19 (1995). f. 66</ref> === El-Hudaibije dhe pushtimi i Mekkës === Në vitin e gjashtë pas mërgimit në Medinë u zhvilluan kontaktet e para të Muhametit me përfaqësuesit e kuraish-itëve nga Mekka; në mars 628 themeluesi i fesë bashkë me ndjekësit e tij bëri një udhëtim për në Mekkë për të kryer atje pelegrinazhin e vogël (''[[Umreja|'umra-n]]''), për të cilën mekkanasit arritën ta pengojnë duke rënë me të në ujdi për një marrëveshje me rëndësi në afërsi të kufirit me zonën e shenjtë të Mekkës, afër el-Hudaibijes. Kjo marrëveshje përmbante pesë pika të rëndësishme: * Armëpushim për dhjetë ose (sipas disa burimesh të tjera) dy vjet; * Siguri për myslimanët që do të donin të kryejnë në të ardhmen pelegrinazhin ose do të ndodheshin në udhëtime tregtare në jug; * Garanci për siguri nga ana e Muhametit për kuraish-itët gjatë udhëtimeve të tyre tregtare në veri; * Dorëzimi tek mekkanasit i atyre skllevërve myslimanë që do të arratiseshin pa lejen e të zotërve të tyre; * Heqja dorë nga pelegrinazhi në vitin e marrëveshjes e lidhur kjo me garancinë për t'u mbajtur në vitin e ardhshëm. Nëpërmjet kësaj kontrate kuraish-itët e Mekkës e njohën Muhametin si palë të barabartë bisedimesh por veç jo si profet.<ref>M. Muranyi: ''Die Auslieferungsklausel des Vertrages von al-Ḥudaibiya und ihre Folgen.'' (Neni i dorëzimit në marrëveshjen e al-Hudaibija-s). Në: ''Arabica'' 23 (1976), f. 276–277; Andreas Görke: ''The Historical Tradition about al-Hudaybiya''; në: Harald Motzki: ''The Biography of Muhammad'', f. 241; 246</ref> Ky dokument i ruajtur deri sot mban emrin e Muhametit si ''Muhamed b. ’Abdallah'' pa shprehje islamike shtesë. Por gatishmëria e Muhametit për t'i dorëzuar Mekkës të gjithë myslimanët nga Mekka të arratisur në Medinë shkaktoi trazira. (Shih për këtë: Çështja e [[Abu Basir-i]]t dhe e ndjekësve të tij pas marrëveshjes së el-Hudaibijes). Tërheqja e Muhamedit dhe anulimi i i 'umra-s ishte një shkak tjetër për pakënaqësinë në rradhët e ndjekësve të tij. E gjithë sure 48 (''al-fath'' = suksesi) trajton vetëm këto ngjarje historike. Vetëm se zbulesa flet këtu për një sukses ose fitore („fath“) të myslimanëve që shihet jo vetëm si sukses diplomatik por (sipas vështrimit retrospektiv të historiografisë islamike dhe ekzegjezës së kuranit) edhe si shenjë në drejtim të [[Fushata kundra Khaibar-it|pushtimit të oazit të Khaibar-it]] që pasoi më vonë, të dëbimit të banu el-nadirëve çifutë (maj-qershor 628) dhe të ndarjes së plaçkës së luftës mes myslimanëve të pakënaqur që prej el-Hudaibijes. Në fund të kësaj sure formulohet pozita e Muhametit më qartë se kurdo më parë: : „''Muhameti është i dërguari i Zotit. Dhe ata që janë me të'' (besimtarë), ''janë të ashpër me të pafetë por mes tyre me ndjesë.''“ (48:29) [[Skeda:Mohammed kaaba 1315.jpg|parapamje|Muhameti duke larë kaaba-n (''Qabenë'') dhe ia ndryshuar asaj kushtimin.<br />Kjo miniaturë e vitit 1315 gjendet në ''Jami' al-Tavarikh'' (''historia universale''), e shkruar nga [[Rashid ad-Din-i]] në [[Tabriz]], [[Irani|Persi]]. Ky ekzemplar i këtij dorëshkrimi nga ku është marrë kjo pamje ndodhet në bibliotekën e universitetit të [[Edinburgu]]t.]] Bazat për pushtimin e Mekkës dy vjet më vonë u vendosën që në el-Hudaibije. Çifutëve të pasur të Khaibar-it dhe aleatëve të tyre arabë, Muhameti u kishte lejuar në fakt të vazhdonin të kultivonin oazin e marrë tashmë në dorë nga myslimanët por duke u vënë me kusht që gjysmën e të korrave t'ua dorëzonin rreth 1600 myslimanëve, të cilët kishin marrë pjesë në fushatë. Pjesa e Muhametit ishte 1/5 e gjithë plaçkës. Por meqë kushtet e vendosura nga Muhameti, të cilat do të thonin de facto shfuqizimin politik dhe ekonomik të grupeve çifute në Khaibar dhe zonat rreth tij, nuk u përmbushën, çoi kjo në dëbimin përfundimisht të tyre nga rajoni. Dëbimi i të gjithë çifutëve nga [[Hixhaz-i]] (''Higaz'') do të bëhej më vonë detyra kryesore e kalifit të dytë [[Ymeri|Omerit]]. Pas pushtimit të Haibarit (maj 628) Muhameti me tashmë 2000 ndjekësit e tij bëri në mars 629 udhëtimin për në Mekkë për të kryer (siç ishte përcaktuar në marrëveshjen e el-Hudaibijaes) pelegrinazhin e vogël (''umra-n''). Mekkanasit ishin larguar për tre ditë nga qyteti për të evituar të papritura të mundshme në shenjtërore. Pasi disa pjesëtarë të familjeve me influencë kishin konvertuar në myslimanë, ndër ta dy talentët ushtarakë [[Halid ibn al-Valid-i]] dhe [[Amr ibn el-As|'Amr ibn el-'As-i]], të cilët do të dalloheshin gjatë fushatave pushtuese pas vdekjes së Muhametit (shih artikujt [[Luftërat e ridda-s]] dhe [[Ekspansioni islam]]), pushtimi i Mekkës ishte vetëm çështje kohe. Në janar 630 ushtria myslimane e organizuar mirë u drejtua për në Mekkë si pasojë e shkeljes së marrëveshjes së lartpërmendur nga ana e mekkanasve<ref>''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden. Vol. 6, f. 147 ("Makka"): "A breach of the terms of this treaty by Meccan allies led to a great Muslim expedition against Mecca with some 10,000 men. The town was surrendered almost without a blow, and all the Meccans, except a handful who were guilty of specific offences against Muhammad or some Muslim, were assured their lives and property would be safe if they behaved honourably."</ref>. Muhameti u siguroi të gjithë atyre amnisti që nuk kishin marrë pjesë në qëndresën e armatosur kështu që Mekka u morr nga myslimanët gati pa gjakderdhje; 28 mekkanas u vranë në luftim kurse të tjerët u arratisën. Muhameti qëndroi dy ose tre jave në Mekkë, lau shenjtëroren (''[[Qabeja|kaaba-n]]'', Qabenë) si dhe hoqi dhe shkatërroi të gjitha statujat e perëndive si nga kjo shenjtërore ashtu edhe nga shtëpitë private. Në rrethinat e qytetit ai shkatërroi shenjtëroret e perëndive [[el-manât]] dhe [[el-'uzza]] dhe u bëri thirrje fiseve beduine të pranojnë fenë islame. Fiset më të mëdha rreth Mekkës dhe [[Taif|al-Ta'if-it]] (''Thakif'' ose ''Havâzin'') u shfuqizuan në janar 630. Këta të fundit arritën të thyhen nga trupat myslimane vetëm me shumë zor në el-Hunain gjatë rrugës për në et-Ta'if, gjë për të cilën informon kurani vetë: : „''Zoti ju ka ndihmuar'' (që megjithatë) ''të fitoni në shumë,'' (ashtu si) ''edhe në ditën e Hunain-it, atëherë'' (kur) ''turma juaj'' (e madhe) ''ju pëlqeu'' (duke ju bërë të vetësigurtë). ''Por ajo nuk ju vleu aspak, dhe ju u frikësuat e u brengosët. Dhe i kthyet shpinën'' (armikut, morrët arratinë). ''Pastaj Zoti çoi nga lart sakina-n të dërguarit të tij dhe besimtarëve dhe dërgoi'' (lart nga qielli) ''trupa'' (për t'ju ndihmuar) ''që ju nuk i patë me sy dhe i ndëshkoi të pafetë. Ky është shpërblimi për ata që janë të pafe.''“ (9:25–26) Shkatërrimin e statujës së perëndeshës kryesore [[Al-Lat-i|al-lât-it]], në Ta'if, e morri përsipër një ish-armiku i Muhametit, [[Abu Sufjan-i|Abu Sufjân-i]], i cili, në prag të pushtimit të Mekkës bashkë me prijës të fiseve dhe klaneve të tjera, kishte konvertuar në fenë islame. Pas fitoreve ushtarake në jug pasuan fushata më pak të suksesshme në veri, deri afër kufirit jugor të [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]], në Tabuk, të cilat, si ekspedita plaçkitëse, përfunduan pa rezultat. Kjo fushatë e vitit 629 e kryesuar nga Muhameti kundra bizantinëve dhe para së gjithash kundra aleatëve të tyre arabë por që në të cilën shumica e medinasve dhe beduinët që kishin marrë fenë islame nuk morrën pjesë, ka precipituar në vargjet e cituara shpesh të sures 9 (''at-tauba'') si deklaratë lufte ndaj botës së jashtme jo-myslimane: : „''Luftoni kundra atyre që nuk besojnë tek Zoti dhe në ditën e gjyqit të mbramë që nuk ndalojnë çka ka ndaluar Zoti dhe profeti i tij dhe që nuk i takojnë fesë së vërtetë si ata të cilëve u është dërguar shkrimi,'' (luftojini ata) ''deri sa të paguajnë me dorën e vet tribut'' (haraç) ''pa bërë fjalë!''“ (9:29) Ky varg dhe të tjerë që pasojnë atë, në sfondin historik të ngjarjeve të vitit 629, bëjnë thirrje për të luftuar edhe të krishterët deri sa ata të detyrohen të paguajnë tribut <ref>Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorāns''. Vol. I. f. 223–224</ref>. Këto vargje quhen edhe āyāt al-xhizya, vargjet e [[xhizje]]-s,<ref>''al-mausu'a al-fiqhiyya'', Vol. 15, f. 153–155; Kuvajt 2002⁴</ref>, shqyrtimi dhe realizimi i të cilave do t'i rezervohej jurisprudencës islamike. Prezantimi i i Muhametit në veri pati si pasojë që disa zona të krishterësh ose çifutësh t'i nënshtrohen atij: princi i krishterë [[Juhannâ]] në [[Aila]] (ose Eilat, sot [[Akaba]], [[Jordania|Jordani]]), banorët në [[Adhruh-u]] si dhe çifutët në qytetin port [[Makna]]. [[Ibn Ishak-u]], hartuesi më i njohur i biografisë profetike të shekullit të dytë islamik, shkruan se Muhameti, gjatë rrugës së karvanëve nga Medina për në Tabuk, la të ndërtuara 18 xhami ku më parë nuk kishte vende për falje. Në këtë mënyrë u përcaktua (edhe de iure) i gjithë rajoni verior si zonë islamike dhe si pjesë përbërëse e ''[[Ymmeti|umma]]-s'' medinase. Për pushtimet pas Muhametit shih ''[[Ekspansioni islam|Ekspansionin islamik]]''. Shih edhe: [[Xhihadi]], [[Muxhahedin]] == Opozita në Medinë kundra Muhametit == Opozitë kundër Muhametit dhe ndjekësve të tij në Mekkë kishin formuar si çifutët e vendosur në Medinë dhe rreth saj ashtu edhe klane arabe me influencë si Banu Aus Allāh, të cilët, ndryshe nga anëtarët e tjerë të fisit, i bënë Muhametit për disa vite qëndresë.<ref>Moshe Gil: ''The Medinan opposition to the Prophet.'' Në: Jerusalem Studies in Arabic and Islam. Vol. 10 (1987), f. 65–96; 65–67</ref> Në fakt, nga studiuesit theksohet përhapja e shpejtë e fesë islame atje që përpara ardhjes së Muhametit në këtë qytet,<ref>Rudi Paret: ''Toleranz und Intoleranz im Islam''. (Toleranca dhe intoleranca në fenë islame). Në: Saeculum 21 (1970), f. 34: „Etwa die Hälfte der ortsansässigen Bevölkerung nahm innerhalb kurzer Zeit den Islam an, soweit sie sich nicht schon vor dem Eintreffen der mekkanischen Emigranten dazu entschlossen hatte. Es waren die sogenannten ''Anṣar'', die 'Helfer'“ („''Afër gjysma e popullsisë së atjeshme vendase morri brenda një kohe të shkurtër fenë islame, përderisa nuk e kishte bërë këtë përpara mbërritjes së emigrantëve nga Mekka. Këta ishin të ashtuquajturit ''anṣar'', 'përkrahësit''“)</ref> por pa injoruar edhe faktin se ka pasur edhe grupe me influencë në rradhët e medinasve, konvertimi i të cilëve në fenë islame ndodhi vite më vonë.<ref>Theodor Nöldeke: ''Das Leben Muhammed's'' (Biografia e Muhametit). Hannover 1863. f. 55–56: konstaton saktë se „edhe shumë kohë pas ardhjes së tij (Muhametit), një pjesë e medinasve i qëndroi besnik adhurimit të idhujve paganë (si psh. siç thuhet për një klan me rëndësi, (Aus-allāh), të cilët nën ndikimin e poetit Abū Kais qëndruan vite të tëra të distancuar nga feja islame“</ref> Përveç informacioneve përkatëse të shkrimeve të sira-s dhe maghazi-t, dëshmojnë edhe [[Gjenealogjia|gjenealogët]] e hershëm islamikë kontaktet e ngushta të Aus Allāh me fiset çifute të Banu 'n-Nadir-ëve dhe Banu Kainuka'-ve, të cilët, me qëndrimin e tyre kundërshtues ndaj fesë islame, duhet të kenë ushtruar ndikim të fortë. Ata nuk e kanë pranuar fenë islame deri më 626–627.<ref>Michael Lecker: ''Muslims, Jews & Pagans''. Studies on Early Islamic Medina. Brill, 1995. f. 19–49 si dhe 21–26 dhe 48–49</ref> Politika kundra fiseve çifute manifestohej në kërcënimin për shpronësim nga toka dhe pasuria gjë që është trashëguar si në historiografi ashtu edhe në përmbledhjet autentike të [[hadithi]]t të [[Imam Buhariu|el-Buhari-t]] dhe [[Imam Myslimi|Muslim ibn el-Haxhaxh-it]] dhe me të cilën më vonë arsyetohet nga ana ligjore në librat e kodeve të ligjeve. Tek el-Buhari thuhet në një rrëfim të Abu Huraira-s, [[Sahaba|shokut të profetit]]:<ref>''Kitab al-ikrah'', kapitulli i 2-të, ''al-mausu'a al-fiqhiyya''. Kuwait. vol. 3 (2005), f. 127–128 (ard al-'arab: tokat e arabëve).</ref> : ''Kur po rrinim në xhami erdhi i dërguari i Zotit tek ne dhe tha: ,Ejani'' (me mua të shkojmë) ''tek çifutët‘. Ne dolëm dhe morrëm rrugën deri sa arritëm tek shkollat'' (sinagogat) ''e tyre. Aty profeti u doli atyre përpara dhe u thirri: ,Çifutë! Pranojeni islamin dhe do t'i keni punët mirë.‘ Ata ia kthyen: ,Abu 'l-Kazim, ti ke prurë lajmin.‘ Ai iu përgjigj: ,Këtë dua edhe unë‘ dhe u thirri për herë të dytë, kurse çifutët u përgjigjën: ,Abu 'l-Kazim, ti ke prurë lajmin.‘ Dhe ai u thirri për herë të tretë duke thënë: ,Ta dini se toka i takon Zotit dhe profetit të tij dhe unë do t'ju dëboj'' (prej këtu). ''Kush prej jush ka pronë, ta shesë. Në rast se ai këtë nuk e bën, ta dini se toka i takon Zotit dhe profetit të tij.‘'' Këtu janë vendosur për herë të parë idetë kryesore për normat e mëvonshme ligjore, sipas të cilave (siç thuhet se ka thënë në shtrat Muhameti përpara se të vdiste) nuk duhet lejuar të ketë dy fe të ndryshme në Gadishullin Arabik. Ky parim është vënë më vonë në jetë nga kalifët e parë.<ref>Shih: Yohanan Friedmann: ''Tolerance and Coercion in Islam. Interfaith Relations in the Muslim Tradition'' (Toleranca dhe detyrimi në fenë islame. Marrëdhëniet ndërfetare në traditën myslimane). Cambridge University Press, 2003. f. 91-93 dhe të dhënat mbi burimet historike atje</ref> === E ashtuquajtura „shenjtërorja e mujshisë“ === Opozita në radhët e klanit gjithashtu medinas të 'Amr b. 'Aus, përmendet në suren 9, vargu 107–108 dhe në trashëgiminë përkatëse të ekzegjetëve. : ''Dhe përsa u përket atyre, të cilët kanë'' (bërë një shenjtërore të vetën), ''për të munduar'' (profetin?), ''dhe për t'iu dhënë pafesisë'' (mosbesimit) ''dhe për të nxitur armiqësimin mes besimtarëve dhe si bazë'' (?) ''për'' (disa) ''njerëz që më parë kanë luftuar Zotin dhe të dërguarin e tij dhe ata betohen sigurisht se e kanë bërë këtë me qëllim të mirë. Mos hyr kurrë aty'' (për t'u falur'')! Një shenjtërore që është ngritur që në ditën e parë mbi devotshmërinë ndaj Zotit, e meriton këtë më shumë …'' Formulimi i të gjithë kësaj sureje datohet nga ekzegjeza me vitin 630, ndërsa vargu i mësipërm është bërë pas kthimit të Muhametit nga ekspedita ushtarake në Tabuk kundra bizantinëve në kufirin sirian.<ref>Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorāns''. Vol. 1. f. 222–224</ref> Ky varg i kuranit nxjerr në pah rivalitetin ndërmjet dy xhamive në Medinë. Në njërën anë ishte [[xhamia]] ose shenjtërorja e profetit që ishte „''ngritur mbi devotshmërinë ndaj Zotit''“, dhe në anën tjetër xhamija ose shenjtërorja „''e mujshisë''“ (mundimit, torturës, ''masxhid ad-dirar'', arabisht مسجد الضرار = masgidu ʾḍ-ḍirār) që thuhet të jetë ngritur në një vend tjetër në Medinë, sipas rrëfimeve kundërthënëse<ref>Këto rrëfime janë analizuar nga Michael Lecker: ''Muslims, Jews & Pagans: Studies on Early Islamic Medina.'' (Myslimanë, çifutë dhe paganë: studime mbi Medinën islamike të hershme) Leiden, 1995. Kapitel 4, f. 74–100</ref> të Abu 'Amir-it, një [[hanif-i]] të njohur nga Medina dhe kundërshtar i Muhametit, me qëllim që falja të bëhej jo në xhaminë e [[Mesxhidi Kuba|Kubāʾ-s]] së profetit por në xhaminë e vet të përkushtuar klanit të 'Amr ibn 'Aus. Në ekzegjezën më të vjetër bëhet fjalë për një shenjtërore të 'skuthëve' (''hipokritëve'') (''munafikun''), për shkatërrimin e të cilës Muhameti thuhet të ketë urdhëruar kur u kthye nga ekspedita në Tabuk dhe pas zbulesës së vargjeve të mësipërme të kuranit.<ref>Moshe Gil: ''The Medinan opposition to the Prophet''. Në: Jerusalem Studies in Arabic and Islam 10 (1987) (''Opozita medinase ndaj profetit.''), f. 65–96</ref> == Pelegrinazhi i ndarjes dhe vdekja e Muhametit == Viti i nëntë pas „hixhra“-s (630–631) quhet në biografinë profetike të Muhametit „viti i delegacioneve arabe“ tek profeti në Medinë, të atyre që kishin marrë fenë islame. Nga fundi i janarit 632 Muhameti nisi pelegrinazhin (''haxhin'') e madh për në Mekkë, i cili do të hynte në histori si „pelegrinazhi i ndarjes“. Nga fillimi i marsit 632 ai mbërriti në Mekkë duke kryer atje me ndjekësit e tij pelegrinazhin, gjatë të cilit u përcaktuan të gjitha hollësitë e ceremonisë së pelegrinazhit dhe detyrimeve rituale duke përfshirë këtu edhe integrimin (''përfshirjen'') e riteve para-islamike. Siç thuhet në trashëgiminë islamike, sure 5, vargu 3 ka qenë pjesë e fjalës së famshme të Muhametit në malin [[Mali i Arafatit|ʿArafat]], një lloj testamenti për ndjekësit e tij: : ''Sot jua kam plotësuar fenë'' (kështu që aty s'mungon më asgjë) ''dhe e kam përkryer zemërgjerësinë time për ju, jam i kënaqur që keni si fe fenë islame'' (5:3) Me origjinë jo-kuranike por megjithatë të pajisura me një forcë të madhe shprehëse janë edhe fjalët e mëposhtme të këtij fjalimi, të cilat janë cituar në botën islamike deri në kohët moderne: : ''Po ju lë trashëgim diçka të pastër dhe të qartë; në qoftë se do t'i përmbaheni kësaj, nuk do të merrni kurrë rrugën e gabuar: librin e Zotit dhe [[Sunneti|sunna]]-n e profetit të tij. Njerëz, dëgjoni fjalët e mia dhe kuptojini ato! Ta dini se çdo mysliman është vëlla i myslimanit dhe se myslimanët janë vëllezër'' (mes njëri-tjetrit)... Pelegrinazhi i ndarjes, i quajtur edhe „pelegrinazhi islamik“, ishte pika e kulminuese e veprimtarisë së Muhametit. Pas kthimit të tij në Medinë ai nuk morri më vetë përsipër kryesimin e ekspeditave të armatosura kundra fiseve arabe në gadishull por ia ngarkoi këtë shokëve të tij (''[[sahaba-t]]''ëve). Sëmurja e shpejtë e tij çoi në vdekjen e papritur në shtëpinë e gruas së tij [[Aisheja|ʿA'ishe-s]] më 8 qershor 632 (''13. 3. 11 [[Kalendari hixhri|AH]]''). Lajmi i vdekjes shkaktoi në Medinë hutim të madh saqë kufoma e tij, siç shkruajnë shumë historiografë, mbeti pa përkujdesje një ditë të tërë deri sa ai pastaj u varros nën shtëpinë e ʿA'isha-s. Varri i tij (bashkë me atë të [[Ebu Beqiri|Ebu Bekrit]] dhe [[Ymeri|Omer ibn el-Hattabit]]) gjendet sot brenda „[[Xhamia e Pejgamberit|xhamisë së profetit]]“ (''al-masxhid al-nabavi''), xhamisë kryesore në Medinë. Se sa e papërfytyrueshme duhet të ketë qenë për besimtarët myslimanë vdekja e tij, e përshkruan [[Ibn Ishak-u|Ibn Isḥak-u]] në biografinë e tij të profetit në mënyrë shumë përshtypëse; kalifi i mëvonshëm [[Ymeri|ʿUmar ibn al-Ḫaṭṭab-i]] thuhet madje, sipas trashëgimisë islamike, fillimet e të cilës e kanë origjinën që në shekullin e parë islamik, se ka shfrytëzuar elemente nga historitë profetike çifute duke e vënë kështu në dyshim vdekjen e profetit: : ''Disa nga hipokritët'' (gënjeshtarët) '' pretendojnë se i dërguari i Zotit ka vdekur. I dërguari i Zotit nuk ka vdekur por ka shkuar tek Zoti i tij, si dikur [[Moisiu]] i biri i ʿImrān-it kur u largua për dyzetë ditë nga populli i vet por pastaj u kthye kur u fol se paskësh vdekur. Për Zotin! I dërguari i Zotit do të kthehet po ashtu siç është kthyer Moisiu e do t'u presë duart dhe këmbët e atyre që thonë se i dërguari i Zotit paska vdekur!'' [[Skeda:Medina Grab des Propheten.JPG|parapamje|Xhamia kryesore e Medinës me varrin e Muhametit. Gravurë, shekulli i 19-të.]] Sipas biografisë së profetit, Ebu Bekër, i cili do ta pasonte së shpejti si kalif Muhametin, njoftoi për lajmin e vdekjes me këto fjalë (sipas rrëfimit të Ibn Ishak-ut): : ''Njerëz! Kush e ka adhuruar Muhametin'' (unë i them): Muhameti ka vdekur. ''Kush e ka adhuruar Zotin e vetëm'' (unë i them): Zoti jeton dhe nuk vdes. Dhe aty ai recitoi këtë varg nga kurani: : ''Ndërsa Muhameti është vetëm një i dërguar. Para tij ka pasur të dërguar'' (të tjerë''). A do të ktheheni'' (vallë) ''mbrapsht në qoftë se ai do të vdiste'' (natyrshëm) ''ose do të vritej'' (në betejë'') ? Kush do të kthehet, nuk do të bëjë dëm'' (Zotit). ''Por Zoti do t'ua shpërblejë atyre që ia dinë'' (atij) ''për nder. (3:144'') == Lindja e ymetit (bashkësisë) islamike == Përkrah vetëkuptimit të tij të të qënit profet dhe i dërguar i Zotit, Muhameti u përpoq gjithashtu të bashkonte edhe fiset arabe rivalizuese mes tyre të ngulimeve më të afërta dhe t'i integronte ato (edhe me dhunë) në një bashkësi myslimanësh (umma - [[Ymeti]]) nën udhëheqjen e tij. Mirëpo, se sa i brishtë ishte ky konstrukt shteti i lënë prej tij, kjo u duk menjëherë pas vdekes së tij. Në të ashtuquajturin „kolonadën e banu sa'ida-s“ (arabisht سقيفة بني ساعدة = sakifat bani sa'ida = sakīfatu banī sāʿida) në Medinë luftuan kundër njëri-tjetrit për çështjen e pasuesit grupet rivale të ansar-ëve medinas (el-Aus dhe el-Khazraxh) të prirë nga Sa'd ibn 'Ubada, i emëruar prej tyre si pasues i Muhametit, si dhe të mërguarve mekkanas me përfaqësuesin e tyre [[Ymeri|Omer ibn el-Hattab]]. Ndarja e pushtetit ndërmjet mekkanasve (të mbizotëruar nga fisi i kuraish-itëve) dhe ansar-ëve medinas sipas rregullës: „një komandant nga ne dhe një nga ju“ (''minnā amīrun va-minkum amīrun''), dështoi për shkak të propozimit të Omer ibn el-Hattab-it i cili propozoi shokun e vjetër të Muhametit [[Ebu Beqiri|Ebu Bekrin]] si trashëgimtar (kalif).<ref>M. Muranyi: ''Ein neuer Bericht über die Wahl des ersten Kalifen Abū Bakr.'' (Një dëshmi tjetër mbi zgjedhjen e kalifit të parë Ebū Bekr). Në: Arabica 25 (1978), f. 233-260</ref> Për Ebu Bekrin kishte përparësi detyra e tij për të luftuar fiset kryengritëse arabe në kohën e ''[[Luftërat e ridda-s|ridda-s]]'' dhe për nënshtrimin e tyre brenda ymetit medinase të formuar nga Muhameti, e ashtuquajtura bashkësia e myslimanëve. == Familja e Muhametit == {{Artikulli kryesor|Familja e Muhamedit}} == Muhameti dhe zotëruesit e shkrimeve të shenjta == Fillimisht Muhameti i shihte me sy të mirë si çifutët ashtu edhe të krishterët duke pritur prej tyre se ata do t'i shkonin atij pas. Por shumë vargje të kuranit dëshmojnë se „zotëruesit e shkrimeve të shenjta“ (''ahl al-kitâb'') i hidhnin poshtë idetë e tij. Disa vargje të kuranit që quhen edhe „vargje provokuese“ (''âyât at-tahaddî'') përmbajnë vërejtje si nga ana e kundërshtarëve ashtu edhe e Muhametit. Akuza kryesore e themeluesit arab të fesë ishte se sipas tij çifutët dhe të krishterët i kishin shtrembëruar dhe ndryshuar shkrimet e tyre të shenjta, kështu që ai, Muhameti, ishte kumtuesi i të vetmës fe [[Monoteizmi|monoteiste]] të [[Abrahami]]t. Shih për këtë ''[[Tahrif-i]]n''. Sipas vetëkuptimit të tij Muhameti nuk ishte profeti i një feje „të re“ por reformuesi i monoteizmit abrahamit: : ''Ndërsa ata'' (dmth. ata të shkrimeve) ''thonë: „ju duhet të bëheni çifutë ose të krishterë që të jeni në rrugë të drejtë.“ Thuaj: Jo!'' (Për ne ekziston vetëm) ''feja e Abrahamit, e një [[hanifi]] – ai nuk ka qenë pagan!'' (2:135) : ''Abrahami nuk ka qenë as çifut as i krishterë. Ai ka qenë një hanif i bindur'' (i Zotit) ''dhe jo pagan.'' (3:67) Shprehja arabe (arabisht مسلما حنيفا = mysliman hanifan) ka dhënë në kohën e sotme shkas për interpretime kundërthënëse duke e përkthyer atë me „ai ishte mysliman dhe [[Hanifi|hanif]]“ (dmth. njeri në kërkim të Zotit). Kjo implikon (''përfshin'') veç edhe pretendimin se Abrahami ka qenë ''myslimani i parë'', një interpretim ky, të cilin ekzegjeza klasike ([[tafsir-i]]) nuk e vërteton. Vetë [[Qabeja|ka'ba]] (''Qabeja'') në qendër të shenjtërores mekkanase, e ka sipas Muhametit origjinën tek Ibrahimi/Abrahami dhe i biri i tij Isma'il-i/Ismaeli por vetëm se ajo është përdhosur që prej kohësh (në një kohë të paprovuar historikisht) nga monoteistët dhe [[Idhulli|idhujtarët]] (''paganët, politeistët''). Muhameti e shihte si detyrën e tij që të rikthente monoteizmin në gjendjen e tij të vjetër, origjinale dhe të pastër të Abrahamit. Margjinalizimi (''mënjanimi, kufizimi'') i bashkësive të feve të tjera, i të krishterëve dhe çifutëve, ishte program politiko-fetar. == Përshkrimi i Muhametit == === Kronikat e hershme kristiane === Burimi ndoshta më i vjetër ku përmendet Muhameti është kronika siriane e [[Tomë presbiteri]]t, i cili ka shkruar rreth vitit 640: : ''Më 4 shkurt 634 në mëngjes herët, u zhvillua një betejë mes bizantinëve dhe arabëve të Muhametit.'' Sipas kësaj del që Muhameti është përshkruar që nga bashkëkohësit e tij si prijës ushtarak. Në historinë anonime të [[Armenia|Armenisë]] që përfundon me fitoren e [[Mu'avija-s I.]] në luftën e parë civile (656–661) dhe që mendohet të jetë hartuar nga peshkopi [[Sebeos-i|Sebeos]], Muhameti citohet me këto fjalë (të drejtuara ndjekësve të tij):<ref>R.G. Hoyland, f. 278</ref> : ''Ju jeni bijtë e Abrahamit dhe Zoti do të realizojë përmes jush premtimin që ai i ka dhënë Abrahamit dhe pasardhësve të tij. Duaje Zotin e Abrahamit, shko dhe merri trojet në zotërim që Zoti i pat dhënë yt atë Abrahamit se askush nuk do të jetë në gjendje të të bëjë qëndresë ty në betejë sepse Zoti është me ty.'' Në „Chronica minora“ III., të „Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium“ Muhameti konceptohet gjithashtu si prijës ushtarak: : ''Në vitin 940 të Aleksandrit'' (dmth. 628–629) ''hynë [[Heraklios-i]] dhe bizantinët në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]]. Muhameti dhe [[arabët]] çanë nga jugu duke hynë në vend dhe nënshtruar atë.'' Edhe këtu del qartë se Muhameti këto fushata pushtimesh i ka organizuar dhe pjesërisht i ka kryesuar vetë. Që Muhameti e konsideronte veten si ripërtëritës i monoteizmit abrahamit, këtë e vërtetojnë edhe kronikat më të hershme kristiane të mesit të shekullit të 7-të. Ato përshkruajnë më tej se Muhameti ishte ai që „u prezantoi arabëve Zotin e Abrahamit“ (siç shkruan kronisti armen Sebeos) duke u dhënë atyre ligje të reja. [[Gjon bar Penkaje]], një murg në [[Mesopotamia|Mesopotaminë]] veriore, i cili ka shkruar, sipas të dhënave të veta, në „vitin e 67-të të sundimit të arabëve“ (dmth. 686–687): : ''Ata'' (arabët) ''e ruajnë aq fort traditën e Muhametit, saqë çdo njeri që i shpërfill ligjet e tij'' (të Muhametit) ''ata e ndëshkojnë me vdekje.'' Në [[Kronika e Zuknin-it|kronikën e Zuknin-it]], në „Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium“, thuhet në hyrje të përshkrimit të fesë islame: : ''Ngaqë ai'' (Muhameti) ''u ka përshkruar atyre'' (arabëve) ''të vetmin Zot dhe ata'' (arabët) ''nën udhëheqjen e tij i mposhtën bizantinët dhe ngaqë ai u ka dhënë atyre ligje sipas dëshirës së tyre, ata e quajnë atë ‚profet‘ (nbîyâ) dhe ‚të dërguar‘ (rasùlâ) të Zotit.''<ref>Shih: Robert C. Hoyland: ''The Earliest Christian Writings on Muhammad'': An Appraisal. (Shkrimet më të hershme kristiane mbi Muhametin). Në: Harald Motzki: The Biography of Muḥammad. The Issue of the Sources. (''Biografia e Muhametit. Çështja e burimeve historike'') Brill. Leiden 2000. f. 276-...</ref> === Në Evropë === ==== Në mesjetë ==== [[Skeda:Mohameddemons2.jpg|parapamje|[[Afresko]] [[Gotika|gotike]] (ose e [[Rilindja|renaissance]]-s) në [[Basilika San Petronio|basilikën e San Petronio-s]] në [[Bolonja|Bolonjë]] me Muhametin e torturuar në [[Ferri|ferr]].]] Qarqet intelektuale evropiane të mesjetës dispononin një sasi të konsiderueshme të dhënash konkrete mbi jetën e Muhametit. Të dhënat nga koha e sundimit të perandorit bizantin [[Heraklios-i|Heraklios]] bënin të mundur përcaktimin e datave biografike të sakta të tij. Pema [[Gjenealogjia|gjenealogjike]] [[miti]]ke e tij përcaktohej sipas linjës [[Hagari|Hagar]]-[[Ismaeli|Ismael]], gjë që përkonte me gjenealogjinë islamike. Në lidhje me ambientin rreth Muhametit si dhe me kushtet në përgjithësi në Gadishullin Arabik ishin të disponueshme këto të dhëna: mungesa e strukturave politike (''shtetit''), luftëra dhe plaçkitje shiheshin si karakteristike për formën e jetesës, forma të ndryshme të [[Adhurimi i idhujve|adhurimit]] të [[Idhulli|idhujve]] si forma të shprehjes fetare (dmth. vetitë thelbësore të jetës fisnore arabe), si dhe vendosja e grupeve kristiane dhe çifute në Arabi. Mbi jetën e Muhametit para aktivitetit të tij profetik dihej se Mekka ishte vendlindja e tij, se ai ishte rritur si jetim i adoptuar nga prindër të tjerë, se familja e tij nuk bënte pjesë ndër familjet më me rëndësi në Mekkë, se në Mekkë bëhej tregti dhe se, duke pasur lidhje me këtë, gruaja e tij e parë ishte [[Hadixha]], gjë që e kishte çuar atë të bënte udhëtime të largëta. Mesjeta evropiane kishte informacione edhe për kontaktet e tij me persona të pasionuar fetarë që ishin mundësuar gjatë këtyre udhëtimeve, kështu për shembull mbi takimin legjendar të tij me [[Bahira]]-n dhe kontaktet e tij me [[Hanif-i|hanif-ët]]. Këto kontakte shiheshin si baza e lidhjeve që kishte zbulesa kuranike me temat biblike. Emërimi i tij relativisht i vonë si profet gjithashtu dihej ashtu si dhe fakti se ai e kishte provuar këtë emërim pjesërisht si një presion të madh fizik dhe psikologjik dhe se ai e kishte perceptuar kryengjëllin Gabriel si sjellës të mesazheve hyjnore. Njohuritë se Muhameti e konsideronte veten si përçues ekskluziv (''i vetëm'') i mesazheve hyjnore ([[Latinishtja|latinisht]] ''missus, nuntius, legatus, apostolus''), si qenie thjesht njerëzore pa aftësi të mbinatyrshme, kjo përputhej gjithashtu me trashëgiminë islamike. Mbi karakterin e përgjithshëm të zbulesave fetare të tij dihej se përveç paralelizmave (''ngjashmërive'') me traditën e [[Dhjata e vjetër|dhjatës së vjetër]] dhe të [[Dhjata e re|re]], një rol qëndror luante [[monoteizmi]] (edhe në kontraditë antagoniste (''armiqësore'') me ambientin politeist), se në [[Gjyqi i mbramë|gjyqin e mbramë]] do të shpallej një gjykim dhe se rregullat hyjnore kishin të bënin edhe me botën e këtejme, kështu që në Evropën e krishterë kurani quhej shpesh si ''[[lex]]'' (lexo: ''leks'') (ligj). Pikënisjet e trashëgimisë për Muhametin që qarkullonin në mesjetën evropiane e kishin prejardhjen nga njëra anë nga [[Perandoria Bizantine|Bizanti]], nga ana tjetër nga të krishterët [[Mozarabët|mozarabë]] që jetonin nën sundimin islamik në Spanjë. Njohuritë e hollësishme të bizantinëve mbi Muhametin dhe islamin e hershëm depërtuan në perëndim përmes ndërmjetësimit të [[Anastasi III. (antipapa)|Anastasius Bibliothecarius-it]], (lexo: ''Anastásius Biblotekárius'') i cili kishte kopjuar ''chronographia''-n (lexo: ''kronográfia'') e kronistit bizantin [[Teofani|Theophanes]] (lexo: ''Theófanes''), i cili kishte nga ana e tij njohuri mbi fenë islame të hershme. Por burimi shumë më i rëndësishëm ishte Spanja. Që në shekullin e 9-të [[Eulogji i Kordovës]] në polemikën e tij kundra fesë islame ka shkruar hollësi biografike mbi jetën e Muhametit por që të cilat është e vështirë se mund të jenë bërë të njohura jashtë Spanjës jugore. Ndryshe nga ato, shumë të përhapura kanë qenë të dhënat e ''dialogi'' (dialogëve) të [[Pjetër Alfonsi]]t, një çifuti të konvertuar në të krishter. [[Pjetër venerabili|Petrus Venerabilis]] (lexo: ''Venerábilis''), i cili ka qenë [[abati]] i [[Cluny]] (lexo: ''Klyní''), [[Franca|Francë]], kishte urdhëruar përkthimin e përmbledhjes së Pjetër Alfonsit me qëllimin e hartimit të një vepre të hollësishme për hedhjen poshtë të fesë islame. Profecia biblike ndaj Hagar-ës ([[bibla]], [[zanafilla]], 16,12 dhe 21,13), të cilës i parathuhen pasardhës të shumtë por të egër dhe luftarakë, është përdorur që prej [[Izidori i Seviljes|Izidorit të Seviljes]] dhe [[Beda Venerabilis-i]]t në polemikën e tyre kundra Muhametit për një paraqitje negative të arabëve dhe [[Saraçenët|saraçenëve]]: si pasardhës i një populli primitiv, barbar që nuk njeh as ligj as shtet dhe përveç kësaj që praktikon një politeizëm të shfrenuar, nuk mund të jetë caktuar kurrësesi si profet. Analfabetizmi i tij që në traditën islamike është sjellë si argument i vlefshëm për origjinën hyjnore të zbulesës kuranike, i shërbente në perëndim, (ku ai njihej afërsisht që prej 1100-ës), argumentit të kundërt: si person me prejardhje familjare të thjeshtë, i rrethuar nga [[Idhull|idhujtarë]] dhe madje analfabet, Muhameti duhet të ketë qenë pre e lehtë mashtrimesh. Duke plotësuar këtë, ishin edhe versionet e rrëfimeve të ndryshme mbi marrëdhëniet e tij me persona fetarë të pasionuar, të cilët për shkak të naivitetit të tij si i paditur, i kanë shitur atij ide [[Herezia|heretike]] kristiane dhe hebreike për fe të vërtetë, një motiv ky që ishte përçuar në perëndim që prej [[Gjoni i Damaskut|Ioannes Damascenus]]-it. Teoria, sipas së cilës "Muhameti duhet të jetë gënjyer nga persona të dyshimtë", ka qenë mbizotëruese në qarqet intelektuale të mesjetës evropiane duke e parë kështu fenë islame si një herezi kristiane, ndërsa paraqitja e Muhametit si pjesë e një [[panteoni]] politeist islamik, ka qenë një temë që dilte vazhdimisht në përfytyrimin "popullor" mesjetar të Muhametit në Evropë. Në lidhje me këtë ngrihej edhe teza absurde se Muhameti ka qenë në të vërtetë një prift i krishterë ose madje [[kardinal]] që, për arsye ambicjeje [[Apostazia|ka braktisur]] kristianizmin dhe duke krijuar një [[sekti|sekt]] të ri, ka realizuar qëllimet e tij.<ref>përkthyer nga: Encyclopaedia of Islam, vol. VIII, f. 379-381</ref> Në letërsinë mesjetare Muhameti përmendet për herë të parë në [[Chansons de geste|epet kreshnike]] të vjetra franceze. Në eposin e [[Eposi i Rolandit|Rolandit]] (prej vargut 2590) ai përshkruhet si idhull, figurën e të cilit luftëtarët saraçenë e marrin me vete në betejë dhe pas disfatës (''humbjes'') e përdhosin. Edhe në [[Letërsia gjermane e mesjetës së mesme|letërsinë gjermane të mesjetës së mesme]], në epikën në vargje të [[Willehalm-i]]t të [[Wolfram von Eschenbach-u]]t si dhe në ''Rennewart'' të [[Ulrich von Türheim-i]]t, Muhameti përshkruhet si idhull. Në [[Letërsia mesjetare angleze|letërsinë mesjetare angleze]] Muhameti portretohet në tregimin e [[Piers Plowman-i]]t të [[William Langland-i]]t si kardinal renegat (''tradhëtar'') ndërsa në tregimin e ''Off Machomet the false prophete'' në ''Fall of Princes'' të [[John Lydgate-i]]t ai paraqitet si heretik dhe profet i rremë. ==== Në kohën e re ==== [[Skeda:La.Vie.de.Mahomet Christies.jpg|parapamje|200px|Ilustrim i marrë nga ''La vie de Mahomet'' (Jeta e Muhametit) nga M. Prideaux, botuar në vitin 1699. Muhamedi paraqitet këtu me një shpatë dhe një gjysmëhënë në dorë ndërsa i vë këmbën globit, një kryqi dhe [[Dhjetë urdhëresat|dhjetë urdhëresave]].]] Në fillim të kohës së re u vazhduan pa ndryshim vlerësimet negative teologjike si dhe përshkrimet fantastike të mesjetës. Në komentin e përkthimit të tij të ''Confutatio alcorani'' (Hedhja poshtë e kuranit) të fratit [[Domenikanët|domenikan]] Rikardit, [[Martin Luther]]-i e cilëson Muhametin si pjellë demoni (''djalli''), megjithëse përçmimi i tij për të nuk ishte aq sa për Papën, meqënëse Muhameti i luftonte hapur të krishterët nga jashtë. Një vlerësim më pak i njëanshëm shfaqet për herë të parë tek [[Humanizmi|humanistët]] francezë [[Guillaume Postel-i]] dhe [[Jean Bodin-i]], në ''Heptaplomeres''-in e tij. Një shekull më vonë kjo tendencë vazhdohet në ''Historia orientalis'' të orientalistit zvicerian [[Johann Heinrich Hottinger (i vjetri)|Johann Heinrich Hottinger]], megjithëse edhe ai vazhdon të përdorë shumë paragjykime kristiane. Pasi [[luftërat turke]] kishin marrë për [[Osmanllinjtë|osmanët]] që në shekullin e 17-të një kthesë me disfata të shumta dhe duke mos pasur më rrezik akut për fuqitë e mëdha evropiane, u shtua tek to gatishmëria për ta parë Muhamedin dhe fenë islame nga një këndvështrim tjetër. Në fillim ishte [[Gotfried Leibniz|Leibniz-i]] (lexo: ''Lájbnic'') i cili prezantoi në „Theodizee“-në e tij më 1710 një imazh pozitiv të profetit, pasi ky nuk ishte larguar nga „[[feja natyrore]]“. Historiani francez Henri de Boulainvilliers e ka përshkruar Muhametin në biografinë e tij ''La Vie de Mahomet'' (Jeta e Muhametit) që është botuar më 1730 postume në Londër, si ligjvënës dhe pushtues gjenial si dhe monark të drejtë dhe tolerant. Prej kësaj paraqitjeje është ndikuar edhe [[Voltaire]] (''Volteri''), i cili në ''Essai sur les moeurs'' (Ese mbi zakonet) dhe ''Dictionnaire philosophique'' të tij, e ka përshkruar Muhametin si pushtues, ligjvënës, sundimtar dhe prift të suksesshëm duke e paraqitur atë madje si mbrojtës të tolerancës. Me gjykimin pozitiv të Volterit ka qenë pjesërisht edhe historiani anglez [[Edward Gibbon-i]], megjithëse ky luhatet në gjykimin e tij ndërmjet dënimit dhe respektimit. Historiani [[Thomas Carlyle]] ka shkuar edhe më tutje duke i atestuar Muhametit në referatin e tij ''The hero as Prophet. Mahomed: Islam'' rreth vitit 1840, zemërgjerësi dhe modesti duke e parë martesën e tij me Hadixha-n si një argument kundra akuzës së sensualitetit (''epshit'') dhe të ambicjes si dhe duke përligjur përdorimin e armëve për mbrojtjen e fesë. [[Tragjedia]] e Volterit [[Profeti Muhamet|Le Fanatisme ou Mahomet le Prophète]] („Fanatizmi ose profeti Muhamet“) u hoq më 1742 nga plani pas tre shfaqjeve në Paris si pasojë e presionit nga ana e klerit, pasi censori kishtar [[Prosper Jolyot Crébillon|Crébillon]] si dhe pjesë të klerit katolik kishin kuptuar se me fanatizmin fetar dhe hipokrizinë mashtruese të paraqitura tek personazhi i Muhametit, bëhej në të vërtetë aludim për kishën kristiane. Plani i [[Goethe]]-s (''Gëtes'') i përshkruar në „Dichtung und Wahrheit“ (''Poezia dhe e vërteta'') „''për të vënë si dramë në skenë jetën e Muhametit, të cilin unë s'kam mundur ta shoh veçse si mashtrues, rrugën e të cilës e kam parë vetë në mënyrë aq reale, dhe që e cila çon jo në shpëtim por në rrënim,''“<ref>Goethe, Dichtung und Wahrheit, Dritter Teil, Vierzehntes Buch (''Poezia dhe e vërteta, Pjesa e tretë, kapitulli i 14-të'')</ref> nuk u realizua. <ref>Përkthim nga: Encyclopaedia of Islam, vol. VIII, f. 379-388</ref> == Hollësi të tjera interesante == [[Myslimani|Myslimanët]] e devotshëm (''besimtarë'') e kanë për detyrë që gjatë çdo përmendjeje direkte ose indirekte të emrit të Muhametit të shtojnë edhe ''[[taslija]]''-n që mund të përkthehet pak a shumë me [[Eulogjia islame|"Zoti e bekoftë dhe i dhëntë mirësi."]] == Shiko edhe == * [[Feja islame]] * [[Kurani]] * [[Historia e fesë islame]] * [[Kritika ndaj Muhamedit]] == Literaturë == === Literaturë sekondare === * [[Tor Andrae|Andrae, Tor]]. ''Mohammed: Sein Leben und sein Glaube.'' Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1932 (ND 2002, Lynx, Gauting), ISBN 3-936169-07-1. * [[Hartmut Bobzin|Bobzin, Hartmut]]. ''Mohammed.'' 2. Aufl. München: Beck, 2002, ISBN 3-406-44744-9. * Buhl, Frants. ''Das Leben Muhammeds.'' Übers. H. H. Schaeder. 3. Aufl. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1961. * Dermenghem, Emile. ''Mohammed.'' Reinbek: Rowohlt, 1960, ISBN 3-499-50047-7. * [[Hans Jansen|Jansen, Hans]]. ''Mohammed: Eine Biographie.'' München: Beck, 2008, ISBN 3-406-56858-0. * Khoury, Adel Th. ''Muhammad: Der Prophet und seine Botschaft.'' Freiburg: Herder, 2008, ISBN 978-3-451-29825-7. * [[Tilman Nagel|Nagel, Tilman]]. ''Allahs Liebling: Ursprung und Erscheinungsformen des Mohammedglaubens.'' München: Oldenbourg, 2008, ISBN 978-3-486-58535-3. * Nagel, Tilman. ''Mohammed: Leben und Legende.'' München: Oldenbourg, 2008, ISBN 978-3-486-58534-6. * [[Rudi Paret|Paret, Rudi]]. ''Mohammed und der Koran.'' 9. Aufl. Stuttgart: Kohlhammer, 2005, ISBN 3-17-017360-X. * [[Maxime Rodinson|Rodinson, Maxime]]. ''Mohammed.'' Luzern/Frankfurt: Bucher, 1975, ISBN 3-7658-0206-9. * Cook, Michael. ''Muhammad.'' Oxford: Oxford UP, 1983 (Reissue 1996), ISBN 0-19-287605-8. * [[William Muir|Muir, William]]. ''The Life of Mahomet and History of Islam.'' London, 1856–61. ISBN 3-7648-0524-2 (Reprint) [http://www.answering-islam.org.uk/Books/Muir/Life1/index.htm Online-Version]. * Rubin, Uri, ed. ''The Life of Muḥammad.'' Aldershot: Ashgate Variorum, 1998 (The Formation of the Classical Islamic World, vol. 4), ISBN 0-86078-703-6. * Rubin, Uri: ''The eye of the beholder: the life of Muḥammad as viewed by the early Muslims: a textual analysis''. Princeton 1995, ISBN 0-87850-110-X. * Rubin, Uri: ''The life of Muhammad and the Qur'an: the case of Muhammad's hijra.'' Në: ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam 28'' (2003)40–67. * [[W. Montgomery Watt|Watt, W. Montgomery]]. ''Muhammad at Mecca.'' Oxford: Oxford UP, 1979 (Reprint), ISBN 0-19-577277-6. * Watt, W. Montgomery. ''Muhammad at Medina.'' Oxford: Oxford UP, 1981 (Reprint), ISBN 0-19-577307-1. * Watt, W. Montgomery. ''Muhammad: Prophet and Statesman.'' Oxford: Oxford UP, 1990 (Reprint), ISBN 0-19-881078-4. ==== Mbi biografinë e profetit ==== * ʿAbd-al-ʿAzīz ad-Dūrī: ''The Rise of Historical Writing Among the Arabs.'' Ed.+trans. L. I. Conrad. Princeton: Princeton UP, 1983, ISBN 0-691-05388-X. * Fleischhammer, Manfred (Hg.): „Aus dem Leben des Propheten.“ ''Altarabische Prosa.'' Leipzig: Reclam, 1988. 10–25, ISBN 3-379-00334-4. * Horovitz, J.: „The Earliest Biographies of the Prophet and their Authors.“ ''Islamic Culture'', Bd. 1 (1927): 535–559; Bd. 2. (1928): 22–50; 164–182; 495–526, ISBN 0-87850-118-5 (Reprint Oktober 2002). * Motzki, Harald: ''The Biography of Muḥammad: The issue of the Sources.'' Leiden: Brill, 2000 ISBN 90-04-11513-7. * Rosenthal, F.: ''A History of Muslim Historiography.'' Leiden: Brill, 1952, ISBN 90-04-01906-5 (Reprint August 1999). * Schoeler, Gregor: ''Charakter und Authentie der muslimischen Überlieferung über das Leben Mohammeds.'' Berlin: de Gruyter, 1966, ISBN 3-11-014862-5. * Schoeler, Gregor: „Mūsā b.ʿUqbas Maghāzī.“ ''The Biography of Muḥammad: The Issue of the Sources.'' Harald Motzki. Leiden: Brill, 2000. 67–97, ISBN 90-04-11513-7. * Sezgin, F.: ''Geschichte des arabischen Schrifttums.'' „Geschichtsschreibung“, Vol. 1. 237–338. Leiden: Brill, 1967, ISBN 90-04-02007-1 (Reprint 1996). === Studime mbi tema të veçanta === * Busse, Heribert. „Jerusalem in the Story of Muhammad's Night Journey and Ascension.“ ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam'' 14 (1991): 1–40. * Donner, F. M. „Muhammad's Political Consolidation in Arabia up to the Conquest of Mecca.“ ''The Muslim World'' 69 (1979): 229–247. * Guillaume, Alfred. ''New Light on the Life of Muhammad.'' Manchester: Manchester UP, 1960 (Journal of Semitic Studies, Monograph, No. 1). * Kister, Meir J. „The Massacre of the Banū Quraiẓa: A re-examination of a tradition.“ ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam'' 8 (1986): 61–96. * Lecker, Michael: ''The Ḍirār Mosque''. Në: Muslims, Jews & Pagans: Studies on Early Islamic Medina. Leiden: Brill, 1995. s. 74–146, ISBN 90-04-10247-7. * Muranyi, Miklos. „Die Auslieferungsklausel des Vertrages von al-Ḥudaibiya und ihre Folgen.“ ''Arabica'' 23 (1976): 275–295. * Muranyi, Miklos. „Ein neuer Bericht über die Wahl des ersten Kalifen Abū Bakr.“ ''Arabica'' 25 (1978): 233–260. * Muranyi, Miklos. „The First Muslims in Mekka: A Social Basis for a New Religion?“ ''The Life of Muḥammad.'' Hg. Uri Rubin. Aldershot: Ashgate Variorum, 1998. 95–104 (The Formation of the Classical Islamic World, Bd 4). ISBN 0-86078-703-6 * Sellheim, Rudolf: ''Muhammeds erstes Offenbarungserlebnis''. Në: Jerusalem Studies in Arabic and Islam (JSAI) 10 (1987), 1–16. * Rubin, Uri. „The Life of Muhammad and the Qur'ân: The case of Muhammad's Hijra.“ ''Jerusalem Studies in Arabic and Islam'' 28 (2003): 40–64. * Rubin, Uri: ''Iqra' bi-smi rabbika …! Some Notes on the Interpretation of ''surat al-'alaq'' (Vs. 1–5''); Në: Jerusalem Studies in Arabic and Islam (JSAI) 16 (1993), 96–107. * [[Arent Jan Wensinck|Wensinck, Arent Jan]]. ''Muhammad and the Jews of Medina.'' Berlin, 1982, ISBN 3-87997-038-6. === Literaturë artistike === * [[Klabund]]: ''[http://gutenberg.spiegel.de/klabund/mohammed/mohammed.htm Mohammed – Roman eines Propheten]''. 1917 === Burime islamike === * Guillaume, Alfred, trans. ''The Life of Muhammad: A translation of Ibn Ishaq's Sirat Rasul Allah.'' Oxford: Oxford UP, 1955 (Reprint 2004), ISBN 0-19-636033-1. * [[Ibn Ishaq]] ([[Gernot Rotter]] përkthyes): ''Das Leben des Propheten – As-Sira An-Nabawiya.'' Kandern: Spohr, 2004. (Përkthime të pjesëve nga sira e Ibn Ishak-ut), ISBN 3-927606-40-5. * al-Waqidi/Wellhausen, Julius: ''Mohammed in Medina: Das ist Vakidi's Kitab al-Maghazi in verkürzter deutscher Wiedergabe.'' Berlin: Reimer, 1882. == Referime == <references/> == Shënime == {{reflist|3|group="n"}} [[Kategoria:Muhamedi| ]] [[Kategoria:Lindje - Vitet 570]] [[Kategoria:Vdekje 632]] [[Kategoria:Njerëz nga Meka]] [[Kategoria:Kurejsh]] [[Kategoria:Profetë në Islam]] 6ec6o8muugmi0c0qfwmql4i9omwvk2m 4 26026 3003988 3002661 2026-07-01T12:28:20Z Arianit 106 /* Rifillimi i Artikullit të javës */ pjesë e re 3003988 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Kuvendi/Hyrja}} {{TOC left}} {{Clear}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Kuvendi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 24 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <!-- Skruani vetëm nën këtë vizë.--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskutimi]])</bdi> 23 qershor 2026 19:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 qershor 2026 15:30 (CEST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Ndodhi në ditën e sotme == Ka qenë një rubrikë, (nuk di si ta quaj,) Ndodhi në ditën e sotmen? A mund të më ndihmoni , ku është dhe a është aktive.--[[User:Planeti|'''<span style="color:#000099"><big>P</big></span>'''<span style="color:#0000aa"><small>'''L'''</small></span><span style="color:#0000bb"><small>'''A'''</small></span><span style="color:#0000cc"><small>'''N'''</small></span><span style="color:#0000dd"><small>'''E'''</small></span><span style="color:#0000ee"><small>'''T'''</small></span><span style="color:#0000ff"><small>'''I'''</small></span>]] ^{[[User_talk:Planeti|'''D'''<small><small>'''ISKUTO'''</small></small>]]} 28 qershor 2026 08:56 (CEST) == Rifillimi i Artikullit të javës == Ka kohë që në faqe të parë Artikulli i javës nuk freskohet edhe pse shoh që krijohen e përkthehen mjaft artikuj cilësor. Faqja e parë ka mbetur me një '':('' permanente përkundër punës që bëhet. Njëkohësisht, ka mjaft foto cilësore në Commons prej vendeve tona që do të mund të ishin foto të ditës. E rifillojmë? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 korrik 2026 14:28 (CEST) kdt4i9j9onjunpi3ir851gw2ulq397a 3003991 3003988 2026-07-01T15:23:33Z Eraqena 181813 /* Fillon fushata "Ilustro Wikipedian 2026" */ pjesë e re 3003991 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Kuvendi/Hyrja}} {{TOC left}} {{Clear}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Kuvendi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 24 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <!-- Skruani vetëm nën këtë vizë.--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskutimi]])</bdi> 23 qershor 2026 19:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 qershor 2026 15:30 (CEST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Ndodhi në ditën e sotme == Ka qenë një rubrikë, (nuk di si ta quaj,) Ndodhi në ditën e sotmen? A mund të më ndihmoni , ku është dhe a është aktive.--[[User:Planeti|'''<span style="color:#000099"><big>P</big></span>'''<span style="color:#0000aa"><small>'''L'''</small></span><span style="color:#0000bb"><small>'''A'''</small></span><span style="color:#0000cc"><small>'''N'''</small></span><span style="color:#0000dd"><small>'''E'''</small></span><span style="color:#0000ee"><small>'''T'''</small></span><span style="color:#0000ff"><small>'''I'''</small></span>]] ^{[[User_talk:Planeti|'''D'''<small><small>'''ISKUTO'''</small></small>]]} 28 qershor 2026 08:56 (CEST) == Rifillimi i Artikullit të javës == Ka kohë që në faqe të parë Artikulli i javës nuk freskohet edhe pse shoh që krijohen e përkthehen mjaft artikuj cilësor. Faqja e parë ka mbetur me një '':('' permanente përkundër punës që bëhet. Njëkohësisht, ka mjaft foto cilësore në Commons prej vendeve tona që do të mund të ishin foto të ditës. E rifillojmë? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 korrik 2026 14:28 (CEST) == Fillon fushata "Ilustro Wikipedian 2026" == [[Wikipedia:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group|'''Wikimedian-ët e Gjuhës Shqipe''']] organizojnë sërish fushatën e përvitshme '''“Ilustro Wikipedian”''' 2026. Në këtë fushatë, do të ilustrojmë artikuj të Wikipedia-s me foto cilësore nga plaftorma e Wikimedia Commons-it. Merrni pjesë në këtë garë ku fitohen çmime kombëtare. Për më shumë, lexoni rregullat e pjesëmarrjes këtu: https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ilustro_Wikipedian_2026 Regjistrohuni dhe këtu për të parë kontributin tuaj. https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/WoALUG/Ilustro_Wikipedian_2026 Ky aktivitet është i përshtatshëm për fillestarë. Ju mirërpresim! --[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 1 korrik 2026 17:23 (CEST) 6sofvyw5s3vqygyqex2k7iuvr8f8svh 0 26578 3004030 2708659 2026-07-01T23:08:41Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004030 wikitext text/x-wiki '''[[Njësitë]] matëse''' janë madhësi të caktuara, të pranuara me marrëveshje që shprehin në mënyrë sasiore madhësi të tjera të së njëjtës natyrë.<ref name=KK200602L34>LIGJI PËR METROLOGJI [http://www.assembly-kosova.org/common/docs/ligjet/2006_02-L34_al.pdf Në amëzën assembly-kosova.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929103048/http://www.assembly-kosova.org/common/docs/ligjet/2006_02-L34_al.pdf |date=2009 shtator 2007 }}</ref> Njësit matëse janë përmasa/vlera të përkufizuara për krahasimin e madhësisë. Njësitë matëse të përkufizuara shërbejnë gjatë komunikimit shoqëror, shkencor dhe zyrtar. Në disa shtete të botës përkufizimi, emërtimet dhe simbolet e njësive matëse ndryshojnë. Kështu bie fjala në Kosovë është i përkufizuar me ligj zbatimi i [[Njësitë matëse Kosovë|njësive matëse në Kosovë]] për lëminë e ekonomisë (prodhimtari, ndërtimtari, energjetikë, idurstri, tregëti), në shërbimet shëndetësore dhe në mbrojtjen e ambientit; si dhe për në aktet ligjore e nënligjore, në tekstet shkollore, në kontrata, njoftime, mbishkrime dhe në të gjitha aktet dhe dokumentet tjera zyrtare.<ref>Ligji për njësit matëse - 15 maj 2001 [http://www.mti-ks.org/repository/docs/Ligji_per_njesit_e_matese_kk.pdf Në amëzën mti-ks.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927004055/http://www.mti-ks.org/repository/docs/Ligji_per_njesit_e_matese_kk.pdf |date=27 shtator 2007 }}, në internet prill 2007</ref> {| {{prettytable}} |- {{highlight1}} ! [[Simbolet e njësive matëse|Simbolet]]!![[Emrat e njësive matëse|Emrat e njësive]]!![[Madhësitë fizike]] |----- | a || [[Viti]] || [[Koha]] |----- | a || [[Njësia Ar|Ar]] || [[Sipërfaqja]] e tokës |----- | A || [[Ampere]] || Inteziteti i rrymës elektrike |----- | Å || [[Ångström]] || [[gjatësia]] |----- | a || [[acre]] || [[sipërfaqja]] |----- | AE || [[Njësia Austronomike|AE]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | asb || [[Apostilb]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | at || [[Atmosfera teknike]]||[[shtypja]] |----- | atm || [[Atmosfera fizike]]||[[shtypja]] |----- | b || [[Barn]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | bar || [[Njësia Bar|Bar]]|| [[Shtypja]] |----- | bl || [[barrel]]|| [[vëllimi]] |----- | Bq || [[Becquerel]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | BRT || [[Bruto Regjistr i Tonave]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | bsh, bu || [[bushel]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- |ha || [Hektar]||[[Sipëefaqja]] e tokës |----- | C || [[Coulomb]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | °C || [[Grad Celsius]]||[[Temperatura]] në [[Sistemi SI|SI]] |----- | cal || [[Kalori]]|| [[Energjia]] në produkte |----- | cd || [[Candela]]||[[intenziteti i dritës]] |----- | ch || [[chain]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | Ci || [[Curie]]||[[radioaktiviteti]] |----- | cm || [[Centimeteri]]||[[Gjatsia]] |----- | cwt.l || [[long hundredweight]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- |----- | cwt.sh || [[short hundredweight]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- |----- | d || [[Dita]]||[[Koha]] |----- | dr.av || [[dram]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- |----- | dr.t., dr.ap || [[drachm]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- |----- | dwt || [[pennyweight]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- |----- | dyn || [[Dyn]]||[[forca]] |----- | erg || [[Erg]]||[[forca]] |----- | eV || [[Elektronvolt]]||[[elektriciteti]] |----- | f || [[Fermi]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | F || [[Farad]]||[[kapaciteti elektrik]] |----- | °F || [[Grad Fahrenheit]]||[[Temperatura]] |----- | fl.dr || [[fluid drachm]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- |----- | fl.dr || [[fluid dram]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | fl.oz || [[fluid ounce]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | fm. || [[fathom]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | ft (') || [[foot]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | ft.lb || [[foot-pound]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- |----- | fur || [[furlong]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | G || [[Gauß]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | g || [[Grami]]||[[Pesha]] |----- | gal || [[Gallone]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | gi || [[gill]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | gr || [[grain]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | Gy || [[Gray]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | h || [[ora]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | H || [[Henry]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | ha || [[Hektar]]||[[Sipërfaqja]] e tokës |----- | hl || [[Hektoliter]]||[[Vëllimi]] |----- | hp || [[horsepower]]||[[Fuqia]] |----- |----- | hph || [[horsepower hour]]||[[Fuqia]] |----- | Hz || [[Hertz]]||[[Frekuenca]] |----- | in (<nowiki>''</nowiki>) || [[Zoll|Zoll/inch]]||[[Gjatësia]] |----- | J || [[Joule|Xhul]]||[[Energjia]] mekanike |----- | K || [[Kelvin]]||[[Temperatura]] |----- | kbl || [[cable length]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | kg || [[Kilogrami]]||[[masa]] |----- | kWh || [[Kilowattorë]] |----- |km² || [Kilometer katrori]][[Sipërfaqja]] |----- | l, L || [[Litra]]||[[Vëllimi]] |----- | L || [[Langmuir]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | lb || [[pound]]||[[Pesha]] |----- |----- | lb.p.sq.ft || [[pound per square foot]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- |----- | lb.p.sq.in || [[pound per square inch]]||[[Dendësia]] |----- |----- | lb.t, lb.at || [[pound]]||[[Pesha]] |----- |----- | li || [[link]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | Lj, ly || [[Vite drite]]||[[gjatësia]] |----- | lm || [[Lumen]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | lmh || [[Lumenorë]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | lx || [[Lux]]||[[Ndriçimi]] |----- | m || [[Metri]]||[[Gjatësia]] |----- | M || [[Maxwell]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | M || [[Molarität]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | min || [[Minuti]]||[[Koha]] |----- | mkp || [[Meterkilopond]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | mol || [[Mol]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | N || [[Newton]]||[[Fuqia]] |----- | n.m || [[nautical mile]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | Oe || [[Oersted]]||[[fluksi magnetik]] |----- | oz || [[ounce]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | oz.ap || [[ounce]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | p || [[Pond]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | Pa || [[Pascal]]||[[shtypja]] |----- | Pc || [[Parsec]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | ph || [[Phot]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | pk || [[peck]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | [[ppb]] || parts per billion||[[Wikipedia:?|?]] |----- | [[ppm]] || parts per million||[[Wikipedia:?|?]] |----- | KF || [[Kal Fuqi]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | psi || [[pound per square inch]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | pt || [[pint]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | qr || [[quarter]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | qr.l || [[long quarter]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | qr.sh || [[short quarter]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | qt || [[quart]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | rad || [[Rad]]||[[Këndi]] |----- | rd || [[rod]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | rem || [[Rem]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | mh || [[meterhapësire]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | ro || [[rood]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | s || [[Sekonda]]||[[Koha]] |----- | S || [[Siemens]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | s.ap || [[scruple]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | sb || [[Stilb]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | st || [[stone]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | stat.mi || [[statute mile]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | Sv || [[Sievert]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | T || [[Tesla]]||[[induksioni magnetik]] |----- | t || [[Tonelata]]||[[masa]] |----- | t.l || [[long ton]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | t.sh || [[short ton]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | tn.p.sq.in || [[long ton per square inch]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | tn.sh.p.sq.in || [[short ton per square inch]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | V || [[Volt]]||[[Tensioni]] |----- | VA || [[Voltampere]]||[[Fuqia]] elektrike |----- | var || [[Var]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | W || [[Watt]]||[[Energjia]] elektrike |----- | Wb || [[Weber]]||[[Wikipedia:?|?]] |----- | yd || [[yard]]||[[Gjatësia]] |----- | μ || [[Mikron]]||[[Gjatësia]] |----- | Ω || [[Ohm]]||[[Rezistenca elektrike]] |}Simbolet Emrat e njësive Madhësitë fizike a Viti Koha a Ar Sipërfaqja e tokës A Ampere Inteziteti i rrymës elektrike Å Ångström gjatësia a acre sipërfaqja AE AE ? asb Apostilb ? at Atmosfera teknike shtypja atm Atmosfera fizike shtypja b Barn ? bar Bar Shtypja bl barrel vëllimi Bq Becquerel ? BRT Bruto Regjistr i Tonave ? bsh, bu bushel ? ha [Hektar] Sipëefaqja e tokës C Coulomb ? °C Grad Celsius Temperatura në SI cal Kalori Energjia në produkte cd Candela intenziteti i dritës ch chain ? Ci Curie radioaktiviteti cm Centimeteri Gjatsia cwt.l long hundredweight ? cwt.sh short hundredweight ? d Dita Koha dr.av dram ? dr.t., dr.ap drachm ? dwt pennyweight ? dyn Dyn forca erg Erg forca eV Elektronvolt elektriciteti f Fermi ? F Farad kapaciteti elektrik °F Grad Fahrenheit Temperatura fl.dr fluid drachm ? fl.dr fluid dram ? fl.oz fluid ounce ? fm. fathom ? ft (') foot ? ft.lb foot-pound ? fur furlong ? G Gauß ? g Grami Pesha gal Gallone ? gi gill ? gr grain ? Gy Gray ? h ora ? H Henry ? ha Hektar Sipërfaqja e tokës hl Hektoliter Vëllimi hp horsepower Fuqia hph horsepower hour Fuqia Hz Hertz Frekuenca in (″) Zoll/inch Gjatësia J Xhul Energjia mekanike K Kelvin Temperatura kbl cable length ? kg Kilogrami masa kWh Kilowattorë km² [Kilometer katrori]]Sipërfaqja l, L Litra Vëllimi L Langmuir ? lb pound Pesha lb.p.sq.ft pound per square foot ? lb.p.sq.in pound per square inch Dendësia lb.t, lb.at pound Pesha li link ? Lj, ly Vite drite gjatësia lm Lumen ? lmh Lumenorë ? lx Lux Ndriçimi m Metri Gjatësia M Maxwell ? M Molarität ? min Minuti Koha mkp Meterkilopond ? mol Mol ? N Newton Fuqia n.m nautical mile ? Oe Oersted fluksi magnetik oz ounce ? oz.ap ounce ? p Pond ? Pa Pascal shtypja Pc Parsec ? ph Phot ? pk peck ? ppb parts per billion ? ppm parts per million ? KF Kal Fuqi ? psi pound per square inch ? pt pint ? qr quarter ? qr.l long quarter ? qr.sh short quarter ? qt quart ? rad Rad Këndi rd rod ? rem Rem ? mh meterhapësire ? ro rood ? s Sekonda Koha S Siemens ? s.ap scruple ? sb Stilb ? st stone ? stat.mi statute mile ? Sv Sievert ? T Tesla induksioni magnetik t Tonelata masa t.l long ton ? t.sh short ton ? tn.p.sq.in long ton per square inch ? M tn.sh.p.sq.in short ton per square inch ? V Volt Tensioni VA Voltampere Fuqia elektrike var Var ? W Watt Energjia elektrike Wb Weber ? yd yard Gjatësia μ Mikron Gjatësia Ω Ohm Rezistenca elektrike == Burimi i të dhënave == <references /> == Shiko dhe këtu == * [[Madhësitë fizike]] [[Kategoria:Njësi matëse| ]] [[Kategoria:Fizikë]] 5bglu7138yghpfjsus8h9yux22wxqwj 0 30073 3004043 3003768 2026-07-01T23:44:37Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004043 wikitext text/x-wiki {{Islam}} [[Skeda:Chapter 108, Al-Kawthar (Mujawwad) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|parapamje|Surja el-Kevther]] '''{{PAGENAME}}'''([[arabisht]]سورة الكوثر) është surja e 108 e radhitur dhe më e shkurta në Kuran. Sipas Ibn Ishaq, ky sure u zbrit në [[Mekë]] para [[Isra dhe miraxh-i]]. Ka 3 ajete. ==Hadithe== *Imam Ahmedi transmeton prej [[Enas ibn Maliq]] se një njeri tha: O i dërguar i Allahut! Çka është Keutheri? Ai u përgjigj: Keutheri është një lumë në Xhenet. Është më i bardhë se qumështi dhe ma i ëmbël se mjalti. Qafët e zogjëve janë më të gjatë (si karrotë). Omeri tha: O i dërguar i Allahut! Me të vërtet ata (zogjtë) do të jenë të bukura. Profet u përgjigj: Ata të cilët i hajnë këtë zogj janë njerëzit të xhennetit dhe do të jenë më të bukur se ata o Omer. *Transmeton Enes ibn Maliku: Profeti i tha Ensarit, ''Pas meje do t'i shohësh të tjerët që do të jepin parapëlqime, bëhu i durushëm derisa të më takosh dhe vendi i premtimit i takimi do të bëhet në Lumin e Keutherit.'' == Shih edhe këtë == *[[Islami]] {{Wikibooks|sq:{{PAGENAME}}|{{PAGENAME}}}} {{Wikibooks|sq:Kur'ani|Kur'ani}} {{Commons|Category:Qur'an}} {{Suret Kur'anore}} == Lidhje të jashtme == [[Kategoria:Kapituj në Kuran]] [[Kategoria:Islam]] aeu6if0qvsrz1fg6bd3o3k83m0ziklb 0 36808 3004154 3003795 2026-07-02T08:50:57Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004154 wikitext text/x-wiki {{për përmirësim}} [[Skeda:Flag of Germany.svg|thumb|250px|Flamuri i Gjermanisë]] '''Flamuri i [[Gjermania|Gjermanisë]]''' është një flamur tre ngjyrësh në formë horizontale. Nga lart poshtë, dallohen qartë shiritat e zinj, të kuq dhe të verdhë (një ngjyrë e verdhë e ngjashme me floririn). Pas përshtatjesh të shumta që nga viti 1919, ai do merrte formën e tij të fundit konstitucionale vetëm në 1949 për mos pësuar më modifikime të mëtejshme. == Flamuri Midis Hipotezave dhe Historisë == Ka shumë hipoteza të ndryshme rreth flamurit të Gjermanisë. Një nga këto teori do të ishte se ngjyrat e flamurit, si e zeza dhe e verdha e florinjtë, janë trashëguar nga veshja jo zyrtare e ushtarëve të perandorisë Romake. Duke trashëguar këto ngjyra, flamuri do të bëhej shpejtë flamuri përfaqësues i Perandorisë Austriake, që u krijua në vitin 1804, me Francis-in si sundimtarin e fundit të Perandorisë së Shenjtë Romake. Mbas dy vjetësh duke ndjekur fitoren e Napoleonit ndaj Austrisë në Austerlitz, Perandoria Romake u shuajt si term. Nga ajo kohë ato ngjyra do të shoqëronin Dinastinë e Habsurgve, që mori emrin si “Monarkia e Zezë dhe e Artë” pikërisht për këtë flamur. Kuptohet që kjo ishte një nga idetë dhe hipotezat e shumta. Ngjyrat si e zeza, e kuqja dhe e verdha e flamurit kanë lidhje me vitet 1840. Në këtë vit ky flamur do të përdorej si simbol i lëvizjes kundra Statusit të Evropës Konservative që u formua pak mbrapa se Napoleon Bonaparti të kapitullonte. Territoret e njohura sot si Gjermania, do të bashkoheshin (shiko edhe Prusinë), dhe Konfederata Gjermane do të mbizotëronte mbi republikanët. Ky sistem i ri do të vendoste rregull dhe të ruante paqen, duke luftuar tendencat nacionaliste dhe liberale, që kishin ardhur bashkë me sundimin e Napoleonit. Vetëm mbas një krize ekonomike në 1840, radikalët dhe nacionalistët do të gjenin mundësinë për të pasur përkrahje dhe për të lëvizur. Mbas revolucionit të 1848, radikalët dhe nacionalistët do të kalonin në duar pushtetin dhe Asambleja Kombëtare do të formohej për herë të parë pas shumë përpjekjesh dhe debatesh. Megjithatë, kjo lëvizje do të binte brenda një viti. Kjo për shkak të rritjes së ekonomisë. Radikalët dhe nacionalistët do të humbnin mbështetjen në popull dhe pushteti do të kthehej në duar të Monarkëve. Megjithatë kjo luftë politike nuk shkoi fare kot. Kjo lëvizje shërbeu për reforma dhe ia kishte arritur qëllimit për të krijuar një konstitucion që më në fund do të deklaronte të drejtat themelore të shtetasve gjerman. Pavarësisht nga kjo arritje, liberalët dështuan në përpjekjen për të formuar atë shtet virtual të menduar si “Gjermania e Madhe” dhe duket se deri tani flamuri nuk ishte përdorur më shumë se një simbol i rëndomtë. Parlamenti i Frankfurtit, do të deklaronte ngjyrat e flamurit (të zezën, të kuqen dhe të verdhën) si ngjyrat zyrtare të Konfederatës Gjermane, ku e kuqja nënkuptonte Lidhjen Hanseatic (Hansetik – Lidhje tregtare me vendet fqinje si edhe me vende të tjera, ku edhe Rusia përfshihej në atë lidhje), dhe e zeza dhe e verdha përfaqësonin Perandorinë Austriake si “Perandoria që i përkiste me të drejtë Gjermanisë” dhe kjo do të ndikonte shumë mbi atë territor që do të njihej më vonë me emrin Gjermania Jugore. Sidoqoftë, kur vjen puna për të shpjeguar pikturimin dhe formën horizontale të shiritave të flamurit të 1948-tës, përplasemi përsëri në shumë teori të ndryshme. Mendimi më i përhapur ndërmjet dijetarëve gjermanë në këtë fushë, tregon se ngjyrat ishin ato të Lidhjes Studentore të Jenës. Këta të fundit i përkisnin një klase me mendime radikale të Burschenschaften dhe ishin censuruar nga Metternich në periudhën ku kjo Ligë e Studentëve u luftua me efektivitet (Carlsbad Decrees). Një tjetër hipotezë shpjegon se ngjyrat mund ta kenë origjinën nga uniforma e Lützowsches Freikorps (uniforma e ushtarëve vullnetarë prusianë në periudhën e Napoleonit); një uniformë kjo me ngjyrë të zezë kryesisht, ku jakat e kuqe dhe butonat e verdhë plotësonin imazhin e veshjes të studentëve që luftonin kundra Napoleonit. Shumë vonë ngjyra e kuqe do të merrte idenë e një ngjyre revolucioni, me daljet në pah të ideve të Karl Marksit. Megjithatë ajo që dihet saktë është se këto ngjyra morën famë shumë shpejtë, sidomos gjatë periudhës së Weimar, ku kuptimi i tyre kryesor do të ishte sinonimi i liberalizmit në përgjithësi. == Republika e Vajmarit == [[Skeda:Maerz1848 berlin.jpg|thumb|right|250px|Revolucionistë në Berlin (mars, [[1848]])]] Ka disa arsye se pse revolucioni i 1948 dështoi. Si fillim kontributi dhe mbështetja e partizanëve nuk ishte e shumë të, ekonomia e rënduar, konfliktet politike do shtoheshin gjithmonë e më shumë, e të tjerë. Në këtë periudhë klasa e Junker do të dilte fitimtare. Arsye të tjera ishin rritja e fuqisë së Prusisë që dalë ngadalë do të lidhej fuqishëm me Austrinë, duke e bërë kështu Gjermaninë një forcë të madhe në Evropë. Ajo do të përfshihej shumë shpejt në konfliktet e vazhdueshme të Evropës perëndimore. Megjithatë ishin pala e gjermanëve, Friedrich Vilhelm IV që do të refuzonte të bëhej Perandor i Gjermanisë me qendër në Frankfurt. Statusi i ngatërruar i një perandorie multi-etnike si ajo e Austrisë, do e prishte zgjidhjen e Gjermanisë ''grossdeutsch'', që nuk ishte gjë tjetër vetëm një ëndërr e Gjermanisë së Madhe. Duke e parë në këtë mënyrë, pushteti gjerman me në krye Otto von Bismarkun, e përjashtoi mundësinë për të marrë në gji Perandorinë Austro-Hungareze. Atëherë zgjidhja [[kleindeutsch]] do të ishte lufta Austro-Prusiane në vitin 1866. Për çudi, pjesa virtuale e Gjermanisë Jugore, do të përkrahte Austrinë në këtë luftë. Territore si Bavaria, Baden dhe Württemberg mendohet se u përfaqësuan me flamurin e sotëm kombëtar të Gjermanisë. Ky flamur ishte pak ndryshe nga flamuri tradicional që pjesa veriore e Prusisë përdorte. Lufta mbaroi me humbjen e Konfederatës Gjermane. Prusia do të shndërrohej ngadalë, jo në formë zyrtare, në Konfederatën Veriore Gjermane, e krijuar më 1867. Më 25.06.1867, Konfederata Gjermane në pushtet, do të zgjidhte edhe flamurin zyrtar duke përshtatur ngjyrat e Prusisë (të bardhën dhe të zezën), si edhe duke përshtatur ngjyrat e Lidhjes Hanseatic (të kuqen dhe të bardhën). Flamuri i formuar do të kishte ngjyrat: e zezë, e bardhë, e kuqe (schwarz-weiß-rot, siç quhej nga vetë gjermanët dhe kuptohet se vijat ishin horizontale ashtu si edhe sot). Ky flamur u zyrtarizua dhe do të përfaqësonte Perandorinë Gjermane, që nga viti 1871 deri në vitin 1918, duke zhdukur përfundimisht Konfederatën Gjermane. Lufta e Parë Botërore do të përfshinte Evropën shumë shpejtë dhe Gjermania do të humbiste në këtë luftë të madhe. Flamuri i Perandorisë humbi përsëri, dhe Republika e Re e Weimar, edhe një herë zyrtarizoi flamurin ngjyrë zi, ngjyrë kuq dhe ngjyrë të verdhë (e verdhë e florinjtë), më 11 gusht të 1919. Republika e Re e Weimar, do të debatonte ashpër me monarkët dhe konservatorët, të cilët dëshironin të kthenin flamurin tradicional para luftës (ngjyrë zezë, ngjyrë bardhë dhe ngjyrë kuq). Vetëm më 1926, ku kjo kërkesë do të bëhej e vërtetë dhe kjo vetëm për detyrat diplomatike detare. Pra të gjitha anijet gjermane së shpejti do të pajiseshin me flamurin e lodhur “ngjyrë zezë, ngjyrë bardhë dhe ngjyrë kuq”. == Periudha Naziste == Me ardhjen e nazistëve në pushtet më 1933, flamuri që ishte pranuar më parë nga Republika e Weimar, do të zëvendësohej me flamurin e mëparshëm të Perandorisë Gjermane, para Luftës së Parë Botërore. Dhe ja ku flamuri ngjyrë zezë, ngjyrë bardhë dhe ngjyrë kuq rikthehet përsëri në jetën politike të Gjermanisë. Por kjo vetëm për një periudhë të shkurtër kohe, sepse nazistët shumë shpejtë do të ndryshonin flamurin e vënë po nga ata vetë, me flamurin e kuq me në qendër shenjën e svastikës së famshme. Kjo u bë e mundur më 15 shtator 1935. Kjo nuk do të ishte një datë zyrtare dhe në të vërtetë ky flamur ishte vetëm flamuri i partisë naziste. Flamuri me kryq të thyer në fushë të kuqe, do të vendosej në të gjithë zyrat e shtetit dhe në vendet publike do të vendosej gjithashtu. Shenja e zezë e svastikës (ose siç njihet nga disa si kryqi i thyer), u vendos brenda një rrethi të bardhë, në një fushë të kuqe. Kjo për të rikrijuar tre ngjyrat e flamurit të Perandorisë Gjermane, përpara Luftës Botërore I (ngjyrë zezë, ngjyrë bardhë dhe ngjyrë kuq). Flamuri i mëparshëm (flamuri ngjyrë zi, ngjyrë bardhë dhe ngjyrë kuq), do të ndalohej nga forcat naziste dhe do të shpallej i paligjshëm. [[Skeda:Flag of Germany (1946-1949).svg|right|thumb|250px|Flamuri C-Doppelstander i imponuar Gjermanisë nga Aleatët pas disfatës së saj në luftën e dytë botërore.]] == Mbas Kapitullimit të Gjermanisë == [[Lufta e Dytë Botërore]] gjithashtu do të rezultonte me kapitullimin e Gjermanisë. Aleatët dhe Sovjetikët do të dyndeshin në Gjermani. Flamuri nazist do të censurohej nga aleatët dhe një flamur tjetër do të zgjidhej për Gjermaninë, kjo pasi Gjermania mbeti pa qeveri. Flamuri i ri do të përfaqësonte popullsinë civile gjermane. Ky nuk do të ishte një flamur i mirëfilltë dhe do të ishte trekëndorë gjithashtu (zakonisht shtetet nuk përdorin flamuj trekëndorë). Shkronja C do të pagëzonte atë flamur dhe ai do të quhej “C-Pennant”. C-ja merrte kuptimin e kapitullimit në anglisht (Capitulation – Kapitullim ose në gjermanisht C-Doppelstander). Nga Aleatët u vendos se ky flamur nuk duhej të nderohej dhe nuk duhej të përshëndetej nga asnjë nga kombet e botës, mbase kjo si një kujtim i hidhur nga lufta. Shumë debate dhe polemika do të vijonin në vazhdim dhe edhe një herë, flamuri ngjyrë zi, ngjyrë kuq dhe ngjyrë verdhë do të rikthehej në skenë. Republika Federale e Gjermanisë (ose Gjermania Perëndimore në duar të aleatëve), do të përshtaste këtë flamur dhe më në fund, më 9 maj 1949, do të zyrtarizohej edhe një herë. Republika Demokratike Gjermane (ose Gjermania Lindore në duar të Sovjetikëve), kishte përdorur flamurin e vjetër të Gjermanisë si fillim. Por më 1 tetor, 1959, një flamur i tipit komunist do të prezantohej. Emblema tipike komuniste (çekiçi) do të vendosej në mes të flamurit dhe disa kompaset gjithashtu do të spikasnin në një tufë gruri. Ky flamur më vonë (saktësisht gjatë Luftës së Ftohtë) do të ndalohej rreptësisht në Gjermaninë Perëndimore, ashtu si edhe flamuri nazist është edhe sot i ndaluar. Sot Gjermania përdor flamurin e zakonshëm; flamurin ngjyrë zi, ngjyrë kuq dhe ngjyrë verdhë (shiko figurën për detaje). == Kronologji e flamujve të Gjermanisë == {| {{Tabela}} ! Flamujtë e Gjermanisë të përdorur gjatë viteve |- | align="center" | [[Skeda:Flag_of_Germany_(3-2_aspect_ratio).svg|100px]]<br />''Flamuri zyrtar i Gjermanisë përdorur gjatë viteve 1848 - 1849'' |- | align="center" | [[Skeda:Flag of the German Empire.svg|100px]]<br />''Flamuri i Perandorisë Gjermane përdorur gjatë viteve 1867-1871. Ky flamur përfaqësonte Federatën Veriore Gjermane.''<br /> |- | align="center" | [[Skeda:Flag_of_Germany_(3-2_aspect_ratio).svg|100px]]<br />''Flamuri i Republikës Weimar përdorur gjatë viteve 1919-1933''<br /> |- | align="center" | [[Skeda:Flag of the German Empire.svg|100px]]<br />''Flamuri zyrtar i Republikës Weimar i përdorur për punët ose shërbimet e jashtme të Gjermanisë (përdorur gjatë viteve 1921-1935).''<br /> |- | align="center" | [[Skeda:Flag of Germany 1933.svg|100px]]<br />''Flamuri Nazist i përdorur gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|luftës së dytë botërore]]. Ky flamur sot është rreptësisht i ndaluar në Gjermani dhe shumë vende të tjera. Përdorur gjatë viteve 1933-1945.'' |- | align="center" | [[Skeda:Flag of Germany.svg|100px]]<br />''Flamuri i Gjermanisë Perëndimore (përdorur gjatë viteve 1949-1990) dhe Lindore (përdorur gjatë viteve 1949-1959).'' |- | align="center" | [[Skeda:Flag of East Germany.svg|100px]]<br />''Flamuri i Republikës Demokratike Gjermane, përdorur gjatë viteve 1959-1990 dhe i çensuruar nga Republika Federale Gjermane deri më 1969.'' |- | align="center" | [[Skeda:Flag of Germany.svg|100px]]<br />''Flamuri i sotëm që përfaqëson shtetin Gjerman.'' |} == Lidhje të jashtme == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20190402113209/http://www.german-flag-history.com/ Historia e Flamurit Gjerman në German-Flag-History.com] * {{en}} [http://www.flaggenlexikon.de/fdtlhi1r.htm Flamujt gjerman e përdorur në mesjetë] * {{en}} [http://www.fotw.net/flags/de.html Flamuri gjerman në historinë e flamujve të botës] {{Evropa-flam}} [[Kategoria:Simbolet e Gjermanisë]] [[Kategoria:Flamuj sipas vendit|Gjermani]] [[Kategoria:Flamuj me shirita|Gjermani]] 5xul2fvzxrqxet90jt4c30fzzodlrfa 8 37294 3004176 2978113 2026-07-02T11:38:46Z Klein Muçi 52109 Fushatë e re 3004176 wikitext text/x-wiki <div style="background:#f2e9d3;color:#2b1c10;border:2px solid #2b1c10;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;"> <div style="border:1px solid #2b1c10;padding:6px 10px;display:flex;align-items:center;gap:12px;"> <div style="flex:0 0 auto;"> [[File:Ilustro Wikipedian logo simple to be used in a User Group competition.svg|60px|link=|alt=Ilustro Wikipedian]] </div> <div style="flex:1;text-align:center;line-height:1.25;"> '''ILUSTRO WIKIPEDIAN'''<br /> <span style="font-size:95%;">1 korrik &#8211; 15 gusht. Bëhuni pjesë e fushatës dhe fitoni çmime!</span><br /> [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ilustro_Wikipedian_2026 Mësoni më shumë &raquo;] </div> </div> </div> 973yhwmd3miupm2pq93yl7buc6doe53 8 37296 3004175 2978112 2026-07-02T11:38:26Z Klein Muçi 52109 Fushatë e re 3004175 wikitext text/x-wiki <div style="background:#f2e9d3;color:#2b1c10;border:2px solid #2b1c10;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;"> <div style="border:1px solid #2b1c10;padding:6px 10px;display:flex;align-items:center;gap:12px;"> <div style="flex:0 0 auto;"> [[File:Ilustro Wikipedian logo simple to be used in a User Group competition.svg|60px|link=|alt=Ilustro Wikipedian]] </div> <div style="flex:1;text-align:center;line-height:1.25;"> '''ILUSTRO WIKIPEDIAN'''<br /> <span style="font-size:95%;">1 korrik &#8211; 15 gusht. Bëhuni pjesë e fushatës dhe fitoni çmime!</span><br /> [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ilustro_Wikipedian_2026 Mësoni më shumë &raquo;] </div> </div> </div> 973yhwmd3miupm2pq93yl7buc6doe53 0 38042 3004076 3003933 2026-07-02T02:31:35Z Sadsadas 51943 /* 1971–1993: Epoka Maradona, dy tituj të Kupës së Botës */ 3004076 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = Argentina | Badge = | Badge_size = 165 | FIFA Trigramme = ARG | Nickname = ''La Selección''<br />(The Selection)<br />''La Albiceleste''&hairsp;<ref name=albic>[https://cnnespanol.cnn.com/2022/11/16/argentina-albiceleste-colores-orix ¿Por qué llaman a Argentina la Albiceleste? ¿Qué significan sus colores?] on CNN Español, 16 November 2022</ref> <br />(Bardhekaltrit)<ref>{{cite news|author1=Daryl Grove|title=An explanation: 2010 World Cup team nicknames |url=https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-daryl-grove/explanation-2010-world-cup-team-nicknames--soccer.html|access-date=1 mars 2022|publisher=Dirty Tackle|language=en|date=19 qershor 2010|archive-date=1 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301185032/https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-daryl-grove/explanation-2010-world-cup-team-nicknames--soccer.html|url-status=live}}</ref> <br />''La Scaloneta''<br />(The Scaloneta)<br /> | Association = [[Federata Argjentinase e Futbollit|Asociación del Fútbol Argentino]] (AFA) | Confederation = [[CONMEBOL]] (South America) | Coach = [[Lionel Scaloni]] | Captain = [[Lionel Messi]] | Most caps = Lionel Messi (201) | Top scorer = Lionel Messi ([[Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Lionel Messi|122]]) | Home Stadium = [[#Home stadium|''Disa'']] | FIFA Rank = {{FIFA World Rankings|ARG}} | FIFA max = 1&hairsp;{{efn|{{Plainlist| *mars 2007 *tetor 2007 – qershor 2008 *korrik 2015 – tetor 2015 *prill 2016 – mars 2017 *prill 2023 – korrik 2025 *qershor 2026 – vazhdon }}}} | FIFA min = 24 | FIFA min date = gusht 1996 | Elo Rank = {{World Football Elo Ratings|Argentina}} | Elo max = 1 | Elo max date = [[World Football Elo Ratings|29 herë në periudhën 1902–2016]] | Elo min = 260 | Elo min date = qershor 1990 <!-- First Kit --> | pattern_la1 = _arg26h | pattern_b1 = _arg26h | pattern_ra1 = _arg26h | pattern_sh1 = _arg26h2 | pattern_so1 = _arg26h2l | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF <!-- Second Kit --> | pattern_la2 = _arg26A | pattern_b2 = _arg26A | pattern_ra2 = _arg26A | pattern_sh2 = _arg26A | pattern_so2 = _arg26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | First game = {{fb|URU}} [[1902 Uruguay v Argentina football match|0–6]] {{fb|ARG|1861}}<br />([[Montevideo]], Uruguai; 20 korrik 1902) | Largest win = {{fb|ARG|1861}} 12–0 {{fb-rt|ECU|1900}}<br /> (Montevideo<!-- DO NOT LINK, already linked above -->, Uruguay; 22 janar 1942) | Largest loss = {{fb|TCH}} [[Katastrofa e Suedisë|6–1]] {{fb|ARG|1861}}<br />([[Helsingborg]], Suedi; 15 qershor 1958), <br />{{fb|BOL}} 6–1 {{fb|ARG|1861}}<br />([[La Paz]], Bolivi; 1 prill 2009)<ref>{{Cite web|title=Historial entre Argentina y Bolivia |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/historial-entre-argentina-y-bolivia-|access-date=2 February 2022 |website=Sitio Oficial de la Asociación del Fútbol Argentino |language=es-AR|archive-date=2 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202114526/https://www.afa.com.ar/es/posts/historial-entre-argentina-y-bolivia-|url-status=live}}</ref><br />{{fb|SPA}} 6–1 {{fb|ARG|1861}}<br />([[Madrid]], Spanjë; 27 mars 2018)<ref>{{Cite web |title=Spain 6–1 Argentina: Isco scores hat-trick as hosts dismantle Argentina |url=https://www.skysports.com/football/news/12010/11306601/spain-6-1-argentina-isco-scores-hat-trick-as-hosts-dismantle-argentina|access-date=2 shkurt 2022|publisher=Sky Sports|language=en|archive-date=2 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202114511/https://www.skysports.com/football/news/12010/11306601/spain-6-1-argentina-isco-scores-hat-trick-as-hosts-dismantle-argentina|url-status=live}}</ref> | World cup apps = 19 | World cup first = 1930&hairsp; | World cup best = '''Kampionë''' ([[1978 FIFA World Cup|1978]], [[1986 FIFA World Cup|1986]], [[2022 FIFA World Cup|2022]]) | Confederations cup apps = 3 | Confederations cup first = [[1992 King Fahd Cup|1992]]&hairsp; | Confederations cup best = '''Kampionë''' ([[1992 King Fahd Cup|1992]]) | Regional name = [[Copa América|Kupa e Amerikës]] | Regional cup apps = 44 | Regional cup first = [[1916 South American Championship|1916]]&hairsp; | Regional cup best = '''Kampionë''' ([[1921 South American Championship|1921]], [[1925 South American Championship|1925]], [[1927 South American Championship|1927]], [[1929 South American Championship|1929]], [[1937 South American Championship|1937]], [[1941 South American Championship|1941]], [[1945 South American Championship|1945]], [[1946 South American Championship|1946]], [[1947 South American Championship|1947]], [[1955 South American Championship|1955]], [[1957 South American Championship|1957]], [[1959 South American Championship (Argentina)|1959]], [[1991 Copa América|1991]], [[1993 Copa América|1993]], [[2021 Copa América|2021]], [[2024 Copa América|2024]]) | 2ndRegional name = [[Kampionati Panamerikan]] | 2ndRegional cup apps = 2 | 2ndRegional cup first = [[1956 Panamerican Championship|1956]]&hairsp; | 2ndRegional cup best = '''Kampionë''' ([[1960 Panamerican Championship|1960]]) | 3rdRegional name = [[Finalissima|Kupa e Kampionëve CONMEBOL–UEFA]] | 3rdRegional cup apps = 3 | 3rdRegional cup first = [[1993 Artemio Franchi Cup|1993]]&hairsp; | 3rdRegional cup best = '''Kampionë''' ([[1993 Artemio Franchi Cup|1993]], [[2022 Finalissima|2022]]) | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[FIFA Kupa e Botës]]}} {{MedalGold|[[1978 FIFA World Cup|1978 Argentina]]|[[1978 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1986 FIFA World Cup|1986 Mexico]]|[[1986 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalGold|[[2022 FIFA World Cup|2022 Qatar]]|[[2022 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1930 FIFA World Cup|1930 Uruguay]]|[[1930 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1990 FIFA World Cup|1990 Italy]]|[[1990 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2014 FIFA World Cup|2014 Brazil]]|[[2014 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Football at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalSilver|[[Football at the 1928 Summer Olympics|1928 Amsterdam]]|[[Football at the 1928 Summer Olympics|Team]]}} {{MedalCompetition|[[FIFA Confederations Cup]]}} {{MedalGold|[[1992 King Fahd Cup|1992 Saudi Arabia]]|[[1992 King Fahd Cup#Squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1995 King Fahd Cup|1995 Saudi Arabia]]|[[1995 King Fahd Cup#Squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2005 FIFA Confederations Cup|2005 Germany]]|[[2005 FIFA Confederations Cup#Squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Copa América]]}} {{MedalGold|[[1921 South American Championship|1921 Argentina]]|[[1921 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1925 South American Championship|1925 Argentina]]|[[1925 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1927 South American Championship|1927 Peru]]|[[1927 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1929 South American Championship|1929 Argentina]]|[[1929 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1937 South American Championship|1937 Argentina]]|[[1937 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1941 South American Championship|1941 Chile]]|[[1941 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1945 South American Championship|1945 Chile]]|[[1945 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1946 South American Championship|1946 Argentina]]|[[1946 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1947 South American Championship|1947 Ecuador]]|[[1947 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1955 South American Championship|1955 Chile]]|[[1955 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1957 South American Championship|1957 Peru]]|[[1957 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1959 South American Championship (Argentina)|1959 Argentina]]|[[1959 South American Championship (Argentina) squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1991 Copa América|1991 Chile]]|[[1991 Copa América squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1993 Copa América|1993 Ecuador]]|[[1993 Copa América squads|Team]]}} {{MedalGold|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|[[2021 Copa América squads|Team]]}} {{MedalGold|[[2024 Copa América|2024 United States]]|[[2024 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1916 South American Championship|1916 Argentina]]|[[1916 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1917 South American Championship|1917 Uruguay]]|[[1917 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1920 South American Championship|1920 Chile]]|[[1920 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1923 South American Championship|1923 Uruguay]]|[[1923 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1924 South American Championship|1924 Uruguay]]|[[1924 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1926 South American Championship|1926 Chile]]|[[1926 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1935 South American Championship|1935 Peru]]|[[1935 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1942 South American Championship|1942 Uruguay]]|[[1942 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1959 South American Championship (Ecuador)|1959 Ecuador]]|[[1959 South American Championship (Ecuador) squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1967 South American Championship|1967 Uruguay]]|[[1967 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2004 Copa América|2004 Peru]]|[[2004 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2007 Copa América|2007 Venezuela]]|[[2007 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2015 Copa América|2015 Chile]]|[[2015 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2016 Copa América|2016 United States]]|[[2016 Copa América squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1919 South American Championship|1919 Brazil]]|[[1919 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1956 South American Championship|1956 Uruguay]]|[[1956 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1963 South American Championship|1963 Bolivia]]|[[1963 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1989 Copa América|1989 Brazil]]|[[1989 Copa América squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[2019 Copa América|2019 Brazil]]|[[2019 Copa América squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Panamerican Championship]]}} {{MedalGold|[[1960 Panamerican Championship|1960 Costa Rica]]|[[1960 Panamerican Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1956 Panamerican Championship|1956 Mexico]]|[[1956 Panamerican Championship squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Finalissima|CONMEBOL–UEFA Cup of Champions]]}} {{MedalGold|[[1993 Artemio Franchi Cup|1993 Argentina]]|Team}} {{MedalGold|[[2022 Finalissima|2022 England]]|Team}} | website = {{url|https://www.afa.com.ar/es/seleccion-mayor| afa.com.ar/seleccion-mayor}} }} '''Kombëtarja argjentinase e futbollit''' ([[Gjuha spanjolle|Spanjisht]]: ''Selección de fútbol de Argentina'') përfaqëson [[Argjentina|Argjentinën]] në [[Futbolli|futboll]] dhe kontrollohet nga [[Federata Argjentinase e Futbollit]], organi qeverisës i [[Futbolli në Argjentinë|futbollit në Argjentinë]]. Është anëtar i [[FIFA]]-s që nga viti 1912 si dhe një nga anëtarët themelues të [[CONMEBOL]] në vitin 1916. Ishte gjithashtu pjesë e Konfederatës Panamerikane, e cila ishte bashkimi i konfederatave të kontinentit Amerikan, nga viti 1946 e deri në 1961. Argjentina është kampioni në fuqi i [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke e fituar trofeun në vitet 1978, 1984 dhe 2022. Argjentina ka fituar [[Copa América|Kupën e Amerikës]] plot 16 herë, më shumë se çdo shtet tjetër. Ata janë gjithashtu kombëtarja e vetme që kanë fituar tre edicione rresht, duke e arritur këtë në vitet 1945, 1946 dhe 1947. Argjentina ka fituar edhe Kampionatin Panamerikan në vitin 1960, edicionin e parë të [[FIFA Kupa e Konfederatave|FIFA Kupës së Konfederatave]] në vitin 1992, si dhe [[Kupa e Kampionëve CONMEBOL–UEFA]] në vitet 1993 dhe 2022. Tre lojtarë të Argjentinës kanë fituar [[Çmimet e FIFA Kupës së Botës|Topin e Artë të FIFA Kupës së Botës]]: [[Diego Maradona]] në vitin 1986 dhe [[Lionel Messi]] në vitet 2014 dhe 2022. Messi është gjithashtu lojtari me më shumë ndeshje (201) dhe gola të shënuar (122) në ekipin kombëtar. Deri më 1 qershor 2026, Argjentina renditet në vendin e parë në renditjen e FIFA-s. Ata kanë rivalitet si ekipe si [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazili]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglia]], [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]], [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermania]], [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holanda]] dhe [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref>{{cite web|title=Argentina-Francia, una historia de rivalidades y partidos para siempre|url=https://www.fifa.com/es/tournaments/olympicgames/paris2024/mens/articles/historial-argentina-francia-partidos-mundiales-torneos-resultados|publisher=FIFA|language=sq|date=30 korrik 2024|access-date=4 gusht 2024}}</ref> ==Historia== ===1902–1930: Dekadat e para=== Ndeshja e parë në historinë e kombëtares argjentinase u luajt më 20 qershor 1902 kundër Uruguait në [[Montevideo]]. Kjo ishte ndeshja e parë për të shtetet dhe Argjentina fitoi 6–0.<ref name=iffhs>{{cite web|url=http://www.iffhs.de/?f00b90b003e0f443e0f952bda55405fdcdc3bfcdc0aec70aeeda083c0a|title="Reasons for excluding or including full "A" internationals (1901–1910) at IFFHS|publisher=IFFHS|language=en|access-date=23 qershor 2014|archive-date=8 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508163626/http://www.iffhs.de/?f00b90b003e0f443e0f952bda55405fdcdc3bfcdc0aec70aeeda083c0a|url-status=live}}</ref> Në vitet e para të krijimit të ekipit kombëtar, Argjentina luajti vetëm ndeshje miqësore kundër ekipeve të tjera nga [[Amerika e Jugut]]. Disa nga arsyet për këtë gjë ishin distanca e largët e udhëtimit në shtetet e tjera si dhe fillimi i [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]].<ref>{{cite web|url=http://www.afa.org.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=7857%3Aseleccion-nacional-los-comienzos&catid=181%3Aseleccion-nacional&Itemid=226|title=Los comienzos (1901–1930)|publisher=Federata Argjentinase e Futbollit|language=es|date=4 shkurt 2015|access-date=27 qershor 2026|archive-date=4 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204014437/http://www.afa.org.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=7857%3Aseleccion-nacional-los-comienzos&catid=181%3Aseleccion-nacional&Itemid=226|url-status=bot: unknown}}</ref> Në vitin 1916, Argjentina luajti në turneun e parë të organizuar nga [[CONMEBOL]], të quajtur Kampionati Amerikano-Jugor i Futbollit, i cili u fitua nga Uruguai.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/16safull.html|title=Southamerican Championship 1916|publisher=RSSSF|language=en|access-date=27 qershor 2026}}</ref> Pesë vite më vonë, ekipi e fitoi këtë trofe për herë të parë, duke mposhtur Brazilin, Uruguain dhe [[Kombëtarja paraguaiane e futbollit|Paraguain]].<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/21safull.html|title=Southamerican Championship 1921|publisher=RSSSF|language=en|access-date=27 qershor 2026}}</ref> Në vitin 1930, Argjentina ishte një nga 13 shtetet që morën pjesë në edicionin e parë të FIFA Kupës së Botës. Ekipi mposhti [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikën]] dhe [[Kombëtarja kiliane e futbollit|Kilin]] në grupe, si dhe [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shtetet e Bashkuara]] në gjysëm-finale para se të humbisnin 4–2 kundër Uruguait në finale. [[Guillermo Stábile]] u shpall golashënuesi më i mirë i turneut me 8 gola.<ref>{{cite web|url=https://thesefootballtimes.co/2016/07/10/guillermo-stabile-the-last-of-the-great-argentine/|title=Guillermo Stábile: the last of the great Argentine romantics|publisher=These Football Times|language=en|date=10 korrik 2016|access-date=27 qershor 2026}}</ref> ===1934–1957: Suksesi në Kupën e Amerikës=== Katër vite më vonë, Argjentina luajti sërisht në Kupën e Botës, e cila u zhvillua në [[Itali]]. Ekipi u eliminua në raundin e parë nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]]. Ata më pas nuk morën pjesë në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|edicionin e vitit 1938]], e cila ishte e fundit para nisjes së [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Ekipi nuk mori pjesë në Kupën e Botës 1950 të zhvilluar në Brazil për shkak të një konflikti me [[Federata Braziliane e Futbollit|Federatës Braziliane të Futbollit]], kurse katër vite më pas refuzuan pjesmarrjen në [[Zvicër]]. Gjatë kësaj kohe, ata fituan Kampionatin Amerikano-Jugor në vitet 1937, 1941, 1945, 1946, 1947, 1955 dhe 1957. ===1958–1970: Katastrofa e Suedisë dhe vitet e errta=== Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1958|Kupën e Botës 1958]], Argjentina u rikthye të luajë në këtë kompeticion pas 24 vitesh. Ekipi e nisi edicionin me një humbje 3–1 kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], e cila u pasua nga një tjetër humbje kundër [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]]. Në ndeshjen e tretë dhe të fundit në grup, Argjentina u mposht 6–1 kundër [[Kombëtarja çekosllovake e futbollit|Çekosllovakisë]], duke regjistruar një nga humbjet më të rënda në histori dhe me të madhen në një Kupë Bote. Humbja si dhe performanca e ekipit gjatë turneut, u etiketuan me emrin ""El desastre de Suecia" ("Katastrofa e Suedisë") nga media argjentinase. Pas "Katastrofës së Suedisë", Argjentina fitoi edicionin e parë të [[Copa América|Kupës së Amerikës]] në vitin 1959. Pesë vite më pas, ekipi fitoi Kupën e Kombeve, një turne i organizuar për 50 vjetorin e themelimit të Federatës Braziliane të Futbollit. Argjentina i fitoi të gjitha ndeshjet pa pësuar gol, përfshirë një fitore të madhe 3–0 kundër Brazilit që ishte i pamposhtur që nga finalja e Kupës së Botës 1950. Vitet në vijim ishin të turbullta për Argjentinën, që ndërroi disa trajnerë. Në vitin 1969, ekipi barazoi 2–2 kundër [[Kombëtarja peruane e futbollit|Perusë]] në ndeshjen e fundit kualifikuese të Kupës së Botës 1970, duke dështuar të kualifikohej në turne; kjo ishte hera e parë dhe deri tani e vetme që Argjentina dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës. ===1971–1993: Epoka Maradona, dy tituj të Kupës së Botës=== Pas një tjetër paraqitje zhgënjyese në Kupën e Botës 1974, David Bracuto u emërua presidenti i ri i Federatës Argjentinase të Futbollit. Ai i ofroi [[César Luis Menotti]]t rolin e trajnerit të ekipit kombëtar, dhe Menotti pranoi me disa kushte. Argjentina u konfirmua si shteti organizator i [[Kampionati Botëror i Futbollit 1978|Kupës së Botës 1978]]. Në vitin 1977, 16 vjeçari [[Diego Maradona]] bëri debutimin e tij me ekipin kombëtar në fitoren 5–1 në miqësoren kundër [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{Cite web|url=https://dailysports.net/news/on-this-day-the-legendary-diego-maradona-played-his-first-match-for-the-argentina-national-team/|title=On this day. The legendary Diego Maradona played his first match for the Argentina national team|website=dailysports.net|language=en|date=27 shkurt 2024|accessdate=24 tetor 2024}}</ref> Argjentina hyri në Kupën e Botës me lojtarë si kapiteni [[Daniel Passarella]], [[Américo Gallego]], [[Daniel Bertoni]] dhe [[Mario Kempes]], duke arritur deri në finale. Në finalen e madhe kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]], Argjentina fitoi 3–1 në kohën shtesë duke u shpallur kampion bote për herë të parë. Ylli i ekipit Kempes u shpall lojtari më i mirë i turneut si dhe golashënuesi më i mirë me 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/09/13/fwc_spain_1982_en_part3_285.pdf|title=1982 FIFA World Cup Technical Report|publisher=FIFA Technical Group|language=en|year=1982|ref=82tech|archive-url=https://web.archive.org/web/20100106062858/http://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/09/13/fwc%5fspain%5f1982%5fen%5fpart3%5f285.pdf|archive-date=6 January 2010}}</ref> Tetë vite më vonë, Argjentina përsëriti suksesin në Kupën e Botës, duke u shpallur kampion bote për herë të dytë në histori.<ref name="espn">{{cite web|url=http://espnfc.com/feature/_/id/696773/world-cup-history?cc=5901|title=World Cup 1986|publisher=ESPN FC|language=en|author1=John Brewin|author2=Martin Williamson|date=10 nëntor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140126041410/http://espnfc.com/feature/_/id/696773/world-cup-history|archive-date=26 janar 2014|url-status=dead}}</ref> Të udhëhequr nga ylli botëror Maradona, ekipi fillimisht fitoi grupin me dy fitore dhe një barazim.<ref>{{cite web|title=The Best World Cup Performance: Maradona 86|url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/fifa-world-cup-2026/articles/the-best-world-cup-performance-maradona-86-2026-05-06|publisher=beIN SPORTS|access-date=30 qershor 2026|language=en|date=5 qershor 2026}}</ref> Argjentina më pas mposhti 1–0 Uruguain<ref name="treatment 86">{{cite news|title=Maradona's perfect match against Uruguay|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/diego-maradona-against-uruguay-1986|access-date=12 qershor 2026|publisher=FIFA|language=en}}</ref> në raundin e 16-tave si dhe [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglinë]] në çerek-finale me rezultatin 2–1, falë një dopiete të Maradonës. Kjo ndeshje është e famshme për "Dorën e Zotit" dhe "Golin e Shekullit"; goli i parë u shënua nga Maradona me dorë, por që nuk u pa nga gjyqtari, kurse i dyti erdhi pasi Maradona dribloi pesë lojtarë anglez, përfshirë edhe portierin. Në gjysëm-finale, Argjentina mposhti 2–0 [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjikës]], kurse në finale arriti një fitore historike 3–2 kundër Gjermanisë. Maradona shënoi 5 gola,<ref>{{cite news|title=World Cup 1986: When Maradona lit up the world of football|url=https://www.aljazeera.com/sports/2022/11/11/profile-fifa-world-cup-1986|access-date=30 qershor 2026|publisher=Al Jazeera|date=11 nëntor 2022|language=en}}</ref> një më pak se golashënuesi më i mirë i turneut [[Gary Lineker]]. Ai gjithashtu u shpall edhe lojtari më i mirë. Në vitin 1990, Argjentina arriti një tjetër finale të Kupës së Botës, duke u përballur sërisht kundër Gjermanisë Perëndimore, por këtë herë u mposhtën. Maradona, Ruggeri dhe Burruchaga, tre nga lojtarët kryesor të ekipit, luajtën në turne jo në formë optimale. Një vit më vonë, ekipi fitoi Kupën e Amerikës për herë të parë pas 32 vitesh. Ky turne solli edhe daljen në skenë të bomberit të talentuar [[Gabriel Batistuta]], i cili shënoi 6 gola.<ref>{{cite web|url=http://muyfutbol.com/36561/equipos-historicos-argentina-1991-la-era-post-maradona-y-un-comienzo-auspicioso/|title=Equipos históricos: Argentina 1991, la era post Maradona y un comienzo auspicioso|publisher=Muy Futbol|date=31 gusht 2012|access-date=15 qershor 2013|language=es|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618105830/http://muyfutbol.com/36561/equipos-historicos-argentina-1991-la-era-post-maradona-y-un-comienzo-auspicioso/|archive-date=18 qershor 2013}}</ref> Në vitin 1992, Argjentina fitoi edicionin e parë të [[FIFA Kupa e Konfederatave|Kupës së Konfederatave]], duke mposhtur në finale [[Kombëtarja saudite e futbollit|Arabinë Saudite]]. Ky sukses u pasua nga triumfi në Kupën e Amerikës 1993.<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20090321081724/http://rsssf.com/tables/93safull.html|title=1993 Copa America|publisher=RSSSF|language=en|access-date=17 gusht 2018}}</ref> ===1994–2018: Mungesa e trofeve=== Argjentina e nisi Kupën e Botës 1994 me një fitore 4–0 në fazën e grupeve kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]]. Batistuta shënoi një tregolësh kurse Maradona shënoi golin tjetër. Pas përfundimit të ndeshjes së rradhës kundër [[Kombëtarja nigeriane e futbollit|Nigerisë]], Maradona u thirr të kryente një test droge. Ai doli pozitiv për efedrinë, një substancë e ndaluar, duke shtyrë FIFA-n t'a pezullonte nga çdo aktivitet futbollistik për 15 muaj. Mungesa e Maradonës solli eliminimin e shpejtë të Argjentinës në raundin e parë me eliminim direkt nga [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumania]]. Në vitet e ardhshme, Argjentina dështoi të konkuronte për trofe, duke pësuar rënje të ndjeshme. Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2002|Kupën e Botës 2002]], ekipi u eliminua në fazën e grupeve, duke përsëritur rezultatin më negativ në histori. Ata më pas u mposhtën nga Brazili në finalen e Kupës së Amerikës 2004 dhe Kupës së Konfederatave 2005. Në Kupën e Botës 2006, ata u eliminuan nga shteti organizator Gjermania në çerek-finale, kurse në Kupën e Amerikës 2007 u mposhtën sërisht në finale nga Brazili. Në vitin 2008, Maradona u emërua trajneri i ri i ekipit kombëtar. Nën drejtimin e tij, Argjentina siguroi kualikimin në Kupën e Botës 2010 vetëm duke fituar dy ndeshjet e fundit. Në turneun e luajtur në [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]], ekipi u eliminua në çerek-finale me rezultatin 4–0 nga Gjermania. Gjatë kësaj kohe, [[Lionel Messi]] u bë një lojtar i klasit botëror, duke fituar [[Topi i artë|Topin e Artë]] disa herë. Ai udhëhoqi ekipin drejt finales së Kupës së Botës 2014, por u mposht nga Gjermania. Në dy vitet e ardhshme, ekipi arriti finalen e Kupës së Amerikës, duke u mposhtur në të dyja rastet nga Kili. Kjo solli edhe tërheqjen e përkohëshme të Messit nga ekipi kombëtar. Messi u rikthye në ekipin kombëtar dhe e udhëhoqi në Kupën e Botës 2018, duke shënuar një tregolësh në fitoren 3–1 kundër [[Kombëtarja ekuadoriane e futbollit|Ekuadorit]] në ndeshjen e fundit kualifikuese, e cila rezultoi të ishte vendimtare për kualifikimin e ekipit. Në turneun e zhvilluar në [[Rusia|Rusi]], Argjentina u eliminua në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. ===2019–vazhdon: Triumfi në Kupën e Botës=== Në tetor 2018, [[Lionel Scaloni]] u emërua trajneri i ri i ekipit kombëtar,<ref>{{cite news|url=https://www.clarin.com/deportes/seleccion-nacional/afa-ratificara-hoy-lionel-scaloni-dt-seleccion-argentina_0_Id7slTate.html|title=Es oficial: Chiqui Tapia confirmó a Lionel Scaloni como técnico de la Selección|newspaper=Clarín|author=Cristian Gómez|language=es|date=29 nëntor 2018|access-date=13 shkurt 2019}}</ref> një vendim që u kritikua nga media argjentinase për shkak të mungesës së përvojës nga ana e tij.<ref>{{Cite web|date=19 qershor 2023|title=Scaloni happy as Argentina boss looks to future|url=https://onefootball.com/en/news/scaloni-happy-as-argentina-boss-looks-to-future-23442978|access-date=19 qershor 2023|website=OneFootball|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=18 dhjetor 2022 |title='Unqualified' Argentina coach answers critics with run to World Cup final|url=https://www.stuff.co.nz/sport/football/world-cup/300768067/unqualified-argentina-coach-answers-critics-with-run-to-world-cup-final|access-date=19 qershor 2023|website=Stuff|language=en}}</ref> Tre vite më vonë, Argjentina fitoi Kupën e Amerikës, duke i dhënë fund një periudhe 28 vjeçare pa trofe. Ata mposhtën në finale Brazilin falë golit të [[Ángel Di María]]s. Në qershor 2022, ekipi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] 3–0 në ndeshjen e [[Finalissima 2022|Finalissimas]]. Argjentina e nisi [[Kampionati Botëror i Futbollit|Kupën e Botës 2022]] me një surprizë kundër Arabisë Saudite, por arriti ta mbyllte grupin C në vendin e parë pas fitoreve kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]]. Ekipi më pas eliminoi [[Kombëtarja australiane e futbollit|Australinë]] në raundin e 16-tave, [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në çerek-finale dhe [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacinë]] në gjysëm-finale.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/watch/5t0hwOhuPS6LKAJD33IQym|title=Argentina v Croatia {{!}} Semi-finals {{!}} FIFA World Cup Qatar 2022™ {{!}} Highlights|publisher=FIFA|language=en|date=13 dhjetor 2022|access-date=14 dhjetor 2022}}</ref> Në finalen e madhe kundër Francës, ndeshja dhe koha e rregullt u mbyllën në barazim 3–3, por Argjentina fitoi nga gjuajtjet e penalltive, duke u shpallur kampion bote për të tretën herë.<ref name="Murray">{{Cite web|author=Scott Murray|date=18 dhjetor 2022|title=Argentina beat France on penalties after thrilling World Cup final – live reaction|url=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live|access-date=18 dhjetor 2022|publisher=The Guardian|language=en}}</ref> Messi fitoi Topin e Artë si lojtari më i mirë i turneut, kurse [[Emiliano Martínez]] fitoi dorezën e artë si portieri më i mirë kurse [[Enzo Fernández]] u shpall lojtari i ri më i mirë. == Rekorde ne Kupen e Botes == La Selección, i njohur edhe si Albicelestes (Bardhe e blute), është shfaqur në katër finalet e Kupës së Botës, duke përfshirë finale e parë në 1930, të cilën humbi 4-2 në Uruguaj. Argjentina fitoi në finale e ardhshëm në 1978, duke mposhtur Holandë 3-1. . Argjentina, e udhëhequr nga Diego Maradona fitoi përsëri në 1986, një fitore 3-2 ndaj Gjermanisë Perëndimore. Finalja e fundit e Kupës së Botës ishte në 1990, të cilat ata e humbën 1-0 në Gjermani nga një goditje dënimi shumë të diskutueshme. Menaxheret argjentinas qe kane fituar Kupën e Botes jane César Luis Menotti në 1978, dhe Karlos Bilardo në vitin 1986. Argjentina ka qenë shumë e suksesshme në Kupën e Amerikës duke fituar atë katërmbëdhjetë herë dhe gjithashtu duke fituar edhe Kampionatin e Amerikës Latine në vitin 1941, 1945 dhe 1946. Ekipi gjithashtu fitoi konfederata FIFA-Kupa e Kupës Kirin, si në 1992, dhe një ekip Argjentina (me vetëm tre lojtarë mbi 23 vjeç të përfshirë në skuadër) fitoi turnet Olimpiadën të futbollit në Athinë 2004 e Pekin 2008. Argjentina fitoi edhe gjashtë nga katërmbëdhjetë garat e futbollit në Lojërat Pan Amerikan, duke fituar në 1951, 1955, 1959, 1971, 1995 dhe 2003. Në mars 2007, Argjentina arriti pozicionin me të lartë ne Renditjen Botërore te FIFA-as për herë të parë. World Cup 2006 Kupa e Botes 2006 Argjentina ishte eliminuar në fazën e grupeve ne Kore / Japani ne Kampionatin Botëror 2002 edhe pse ata kishin qenë ndër favoritete turneut. Tani pritej një performancë më e mirë në Gjermani 2006. Argjentinë e kualifikuar për fazat eliminuese fiton mbi Bregu i Fildishtë (2-1) dhe Serbinë e Malin e Zi (6-0), dhe një barazim 0-0 me Holandë. Në raundin e gjashtëmbëdhjetë, Argjentina mundi Meksikë 2-1 në kohë shtesë, golin e fitores nga Maxi Rodriguez dhe ne një sondazh te organizuar doli si goli me i bukur i Kupës së Botës. Ne tremujorin e fundit, ata humbën 4-2 pas një shkëmbim zjarri kundër ushtrive Gjermanie pas një barazimi 1-1. Një përleshje shpërtheu midis Argjentinës dhe Gjermaneve pas përfundimit te lojës. Zëvendësues i papërdorur Leandro Cufré ishte dërguar jashtë për goditje të Mertesacker, ndërsa Maxi Rodríguez goditi Bastian Schweinsteiger nga prapa. Pas një hetimi të dëshmive video, FIFA dha rezultatin përfundimtar 4-2 dhe pezulloi Cufre. Torsten Frings i Gjermanisë ishte pezulluar për ndeshjen gjysmëfinale për goditjen ndaj Julio Ricardo Cruz. Menjëherë pas eliminimit, trajneri Jose Pekerman dha dorëheqjen nga posti i tij. AFA caktoi Alfio Basile, i cili kishte udhëhequr kombëtaren më parë gjatë Kupës së botës 1994 Kupa Amerika 2007 Argjentina fitoi të treja ndeshjet në fazën e grupeve, duke mposhtur Shtetet e Bashkuara, Kolumbine dhe Paraguajin. Pas fitore bindëse me Perune dhe Meksiken në fazen gjysëm finale, ata ishin të favorizuar për të mposhtur Brazilin në finale, por u mundën 0-3. ==Shënime== <references group="lower-alpha"/> ==Referime== {{Reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== {{Fituesit e Copa América|state=collapsed}} {{CONMEBOL}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Argjentina]] [[Kategoria:Shtete fituese të FIFA Kupës së Botës]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] 3zp8j4uxsbsytkyaej5zntmu74b411s 3004077 3004076 2026-07-02T02:36:40Z Sadsadas 51943 /* 1994–2018: Mungesa e trofeve */ 3004077 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = Argentina | Badge = | Badge_size = 165 | FIFA Trigramme = ARG | Nickname = ''La Selección''<br />(The Selection)<br />''La Albiceleste''&hairsp;<ref name=albic>[https://cnnespanol.cnn.com/2022/11/16/argentina-albiceleste-colores-orix ¿Por qué llaman a Argentina la Albiceleste? ¿Qué significan sus colores?] on CNN Español, 16 November 2022</ref> <br />(Bardhekaltrit)<ref>{{cite news|author1=Daryl Grove|title=An explanation: 2010 World Cup team nicknames |url=https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-daryl-grove/explanation-2010-world-cup-team-nicknames--soccer.html|access-date=1 mars 2022|publisher=Dirty Tackle|language=en|date=19 qershor 2010|archive-date=1 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301185032/https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-daryl-grove/explanation-2010-world-cup-team-nicknames--soccer.html|url-status=live}}</ref> <br />''La Scaloneta''<br />(The Scaloneta)<br /> | Association = [[Federata Argjentinase e Futbollit|Asociación del Fútbol Argentino]] (AFA) | Confederation = [[CONMEBOL]] (South America) | Coach = [[Lionel Scaloni]] | Captain = [[Lionel Messi]] | Most caps = Lionel Messi (201) | Top scorer = Lionel Messi ([[Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Lionel Messi|122]]) | Home Stadium = [[#Home stadium|''Disa'']] | FIFA Rank = {{FIFA World Rankings|ARG}} | FIFA max = 1&hairsp;{{efn|{{Plainlist| *mars 2007 *tetor 2007 – qershor 2008 *korrik 2015 – tetor 2015 *prill 2016 – mars 2017 *prill 2023 – korrik 2025 *qershor 2026 – vazhdon }}}} | FIFA min = 24 | FIFA min date = gusht 1996 | Elo Rank = {{World Football Elo Ratings|Argentina}} | Elo max = 1 | Elo max date = [[World Football Elo Ratings|29 herë në periudhën 1902–2016]] | Elo min = 260 | Elo min date = qershor 1990 <!-- First Kit --> | pattern_la1 = _arg26h | pattern_b1 = _arg26h | pattern_ra1 = _arg26h | pattern_sh1 = _arg26h2 | pattern_so1 = _arg26h2l | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF <!-- Second Kit --> | pattern_la2 = _arg26A | pattern_b2 = _arg26A | pattern_ra2 = _arg26A | pattern_sh2 = _arg26A | pattern_so2 = _arg26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | First game = {{fb|URU}} [[1902 Uruguay v Argentina football match|0–6]] {{fb|ARG|1861}}<br />([[Montevideo]], Uruguai; 20 korrik 1902) | Largest win = {{fb|ARG|1861}} 12–0 {{fb-rt|ECU|1900}}<br /> (Montevideo<!-- DO NOT LINK, already linked above -->, Uruguay; 22 janar 1942) | Largest loss = {{fb|TCH}} [[Katastrofa e Suedisë|6–1]] {{fb|ARG|1861}}<br />([[Helsingborg]], Suedi; 15 qershor 1958), <br />{{fb|BOL}} 6–1 {{fb|ARG|1861}}<br />([[La Paz]], Bolivi; 1 prill 2009)<ref>{{Cite web|title=Historial entre Argentina y Bolivia |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/historial-entre-argentina-y-bolivia-|access-date=2 February 2022 |website=Sitio Oficial de la Asociación del Fútbol Argentino |language=es-AR|archive-date=2 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202114526/https://www.afa.com.ar/es/posts/historial-entre-argentina-y-bolivia-|url-status=live}}</ref><br />{{fb|SPA}} 6–1 {{fb|ARG|1861}}<br />([[Madrid]], Spanjë; 27 mars 2018)<ref>{{Cite web |title=Spain 6–1 Argentina: Isco scores hat-trick as hosts dismantle Argentina |url=https://www.skysports.com/football/news/12010/11306601/spain-6-1-argentina-isco-scores-hat-trick-as-hosts-dismantle-argentina|access-date=2 shkurt 2022|publisher=Sky Sports|language=en|archive-date=2 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202114511/https://www.skysports.com/football/news/12010/11306601/spain-6-1-argentina-isco-scores-hat-trick-as-hosts-dismantle-argentina|url-status=live}}</ref> | World cup apps = 19 | World cup first = 1930&hairsp; | World cup best = '''Kampionë''' ([[1978 FIFA World Cup|1978]], [[1986 FIFA World Cup|1986]], [[2022 FIFA World Cup|2022]]) | Confederations cup apps = 3 | Confederations cup first = [[1992 King Fahd Cup|1992]]&hairsp; | Confederations cup best = '''Kampionë''' ([[1992 King Fahd Cup|1992]]) | Regional name = [[Copa América|Kupa e Amerikës]] | Regional cup apps = 44 | Regional cup first = [[1916 South American Championship|1916]]&hairsp; | Regional cup best = '''Kampionë''' ([[1921 South American Championship|1921]], [[1925 South American Championship|1925]], [[1927 South American Championship|1927]], [[1929 South American Championship|1929]], [[1937 South American Championship|1937]], [[1941 South American Championship|1941]], [[1945 South American Championship|1945]], [[1946 South American Championship|1946]], [[1947 South American Championship|1947]], [[1955 South American Championship|1955]], [[1957 South American Championship|1957]], [[1959 South American Championship (Argentina)|1959]], [[1991 Copa América|1991]], [[1993 Copa América|1993]], [[2021 Copa América|2021]], [[2024 Copa América|2024]]) | 2ndRegional name = [[Kampionati Panamerikan]] | 2ndRegional cup apps = 2 | 2ndRegional cup first = [[1956 Panamerican Championship|1956]]&hairsp; | 2ndRegional cup best = '''Kampionë''' ([[1960 Panamerican Championship|1960]]) | 3rdRegional name = [[Finalissima|Kupa e Kampionëve CONMEBOL–UEFA]] | 3rdRegional cup apps = 3 | 3rdRegional cup first = [[1993 Artemio Franchi Cup|1993]]&hairsp; | 3rdRegional cup best = '''Kampionë''' ([[1993 Artemio Franchi Cup|1993]], [[2022 Finalissima|2022]]) | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[FIFA Kupa e Botës]]}} {{MedalGold|[[1978 FIFA World Cup|1978 Argentina]]|[[1978 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1986 FIFA World Cup|1986 Mexico]]|[[1986 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalGold|[[2022 FIFA World Cup|2022 Qatar]]|[[2022 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1930 FIFA World Cup|1930 Uruguay]]|[[1930 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1990 FIFA World Cup|1990 Italy]]|[[1990 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2014 FIFA World Cup|2014 Brazil]]|[[2014 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Football at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalSilver|[[Football at the 1928 Summer Olympics|1928 Amsterdam]]|[[Football at the 1928 Summer Olympics|Team]]}} {{MedalCompetition|[[FIFA Confederations Cup]]}} {{MedalGold|[[1992 King Fahd Cup|1992 Saudi Arabia]]|[[1992 King Fahd Cup#Squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1995 King Fahd Cup|1995 Saudi Arabia]]|[[1995 King Fahd Cup#Squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2005 FIFA Confederations Cup|2005 Germany]]|[[2005 FIFA Confederations Cup#Squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Copa América]]}} {{MedalGold|[[1921 South American Championship|1921 Argentina]]|[[1921 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1925 South American Championship|1925 Argentina]]|[[1925 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1927 South American Championship|1927 Peru]]|[[1927 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1929 South American Championship|1929 Argentina]]|[[1929 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1937 South American Championship|1937 Argentina]]|[[1937 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1941 South American Championship|1941 Chile]]|[[1941 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1945 South American Championship|1945 Chile]]|[[1945 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1946 South American Championship|1946 Argentina]]|[[1946 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1947 South American Championship|1947 Ecuador]]|[[1947 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1955 South American Championship|1955 Chile]]|[[1955 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1957 South American Championship|1957 Peru]]|[[1957 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1959 South American Championship (Argentina)|1959 Argentina]]|[[1959 South American Championship (Argentina) squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1991 Copa América|1991 Chile]]|[[1991 Copa América squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1993 Copa América|1993 Ecuador]]|[[1993 Copa América squads|Team]]}} {{MedalGold|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|[[2021 Copa América squads|Team]]}} {{MedalGold|[[2024 Copa América|2024 United States]]|[[2024 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1916 South American Championship|1916 Argentina]]|[[1916 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1917 South American Championship|1917 Uruguay]]|[[1917 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1920 South American Championship|1920 Chile]]|[[1920 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1923 South American Championship|1923 Uruguay]]|[[1923 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1924 South American Championship|1924 Uruguay]]|[[1924 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1926 South American Championship|1926 Chile]]|[[1926 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1935 South American Championship|1935 Peru]]|[[1935 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1942 South American Championship|1942 Uruguay]]|[[1942 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1959 South American Championship (Ecuador)|1959 Ecuador]]|[[1959 South American Championship (Ecuador) squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1967 South American Championship|1967 Uruguay]]|[[1967 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2004 Copa América|2004 Peru]]|[[2004 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2007 Copa América|2007 Venezuela]]|[[2007 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2015 Copa América|2015 Chile]]|[[2015 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2016 Copa América|2016 United States]]|[[2016 Copa América squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1919 South American Championship|1919 Brazil]]|[[1919 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1956 South American Championship|1956 Uruguay]]|[[1956 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1963 South American Championship|1963 Bolivia]]|[[1963 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1989 Copa América|1989 Brazil]]|[[1989 Copa América squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[2019 Copa América|2019 Brazil]]|[[2019 Copa América squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Panamerican Championship]]}} {{MedalGold|[[1960 Panamerican Championship|1960 Costa Rica]]|[[1960 Panamerican Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1956 Panamerican Championship|1956 Mexico]]|[[1956 Panamerican Championship squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Finalissima|CONMEBOL–UEFA Cup of Champions]]}} {{MedalGold|[[1993 Artemio Franchi Cup|1993 Argentina]]|Team}} {{MedalGold|[[2022 Finalissima|2022 England]]|Team}} | website = {{url|https://www.afa.com.ar/es/seleccion-mayor| afa.com.ar/seleccion-mayor}} }} '''Kombëtarja argjentinase e futbollit''' ([[Gjuha spanjolle|Spanjisht]]: ''Selección de fútbol de Argentina'') përfaqëson [[Argjentina|Argjentinën]] në [[Futbolli|futboll]] dhe kontrollohet nga [[Federata Argjentinase e Futbollit]], organi qeverisës i [[Futbolli në Argjentinë|futbollit në Argjentinë]]. Është anëtar i [[FIFA]]-s që nga viti 1912 si dhe një nga anëtarët themelues të [[CONMEBOL]] në vitin 1916. Ishte gjithashtu pjesë e Konfederatës Panamerikane, e cila ishte bashkimi i konfederatave të kontinentit Amerikan, nga viti 1946 e deri në 1961. Argjentina është kampioni në fuqi i [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke e fituar trofeun në vitet 1978, 1984 dhe 2022. Argjentina ka fituar [[Copa América|Kupën e Amerikës]] plot 16 herë, më shumë se çdo shtet tjetër. Ata janë gjithashtu kombëtarja e vetme që kanë fituar tre edicione rresht, duke e arritur këtë në vitet 1945, 1946 dhe 1947. Argjentina ka fituar edhe Kampionatin Panamerikan në vitin 1960, edicionin e parë të [[FIFA Kupa e Konfederatave|FIFA Kupës së Konfederatave]] në vitin 1992, si dhe [[Kupa e Kampionëve CONMEBOL–UEFA]] në vitet 1993 dhe 2022. Tre lojtarë të Argjentinës kanë fituar [[Çmimet e FIFA Kupës së Botës|Topin e Artë të FIFA Kupës së Botës]]: [[Diego Maradona]] në vitin 1986 dhe [[Lionel Messi]] në vitet 2014 dhe 2022. Messi është gjithashtu lojtari me më shumë ndeshje (201) dhe gola të shënuar (122) në ekipin kombëtar. Deri më 1 qershor 2026, Argjentina renditet në vendin e parë në renditjen e FIFA-s. Ata kanë rivalitet si ekipe si [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazili]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglia]], [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]], [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermania]], [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holanda]] dhe [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref>{{cite web|title=Argentina-Francia, una historia de rivalidades y partidos para siempre|url=https://www.fifa.com/es/tournaments/olympicgames/paris2024/mens/articles/historial-argentina-francia-partidos-mundiales-torneos-resultados|publisher=FIFA|language=sq|date=30 korrik 2024|access-date=4 gusht 2024}}</ref> ==Historia== ===1902–1930: Dekadat e para=== Ndeshja e parë në historinë e kombëtares argjentinase u luajt më 20 qershor 1902 kundër Uruguait në [[Montevideo]]. Kjo ishte ndeshja e parë për të shtetet dhe Argjentina fitoi 6–0.<ref name=iffhs>{{cite web|url=http://www.iffhs.de/?f00b90b003e0f443e0f952bda55405fdcdc3bfcdc0aec70aeeda083c0a|title="Reasons for excluding or including full "A" internationals (1901–1910) at IFFHS|publisher=IFFHS|language=en|access-date=23 qershor 2014|archive-date=8 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508163626/http://www.iffhs.de/?f00b90b003e0f443e0f952bda55405fdcdc3bfcdc0aec70aeeda083c0a|url-status=live}}</ref> Në vitet e para të krijimit të ekipit kombëtar, Argjentina luajti vetëm ndeshje miqësore kundër ekipeve të tjera nga [[Amerika e Jugut]]. Disa nga arsyet për këtë gjë ishin distanca e largët e udhëtimit në shtetet e tjera si dhe fillimi i [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]].<ref>{{cite web|url=http://www.afa.org.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=7857%3Aseleccion-nacional-los-comienzos&catid=181%3Aseleccion-nacional&Itemid=226|title=Los comienzos (1901–1930)|publisher=Federata Argjentinase e Futbollit|language=es|date=4 shkurt 2015|access-date=27 qershor 2026|archive-date=4 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204014437/http://www.afa.org.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=7857%3Aseleccion-nacional-los-comienzos&catid=181%3Aseleccion-nacional&Itemid=226|url-status=bot: unknown}}</ref> Në vitin 1916, Argjentina luajti në turneun e parë të organizuar nga [[CONMEBOL]], të quajtur Kampionati Amerikano-Jugor i Futbollit, i cili u fitua nga Uruguai.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/16safull.html|title=Southamerican Championship 1916|publisher=RSSSF|language=en|access-date=27 qershor 2026}}</ref> Pesë vite më vonë, ekipi e fitoi këtë trofe për herë të parë, duke mposhtur Brazilin, Uruguain dhe [[Kombëtarja paraguaiane e futbollit|Paraguain]].<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/21safull.html|title=Southamerican Championship 1921|publisher=RSSSF|language=en|access-date=27 qershor 2026}}</ref> Në vitin 1930, Argjentina ishte një nga 13 shtetet që morën pjesë në edicionin e parë të FIFA Kupës së Botës. Ekipi mposhti [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikën]] dhe [[Kombëtarja kiliane e futbollit|Kilin]] në grupe, si dhe [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shtetet e Bashkuara]] në gjysëm-finale para se të humbisnin 4–2 kundër Uruguait në finale. [[Guillermo Stábile]] u shpall golashënuesi më i mirë i turneut me 8 gola.<ref>{{cite web|url=https://thesefootballtimes.co/2016/07/10/guillermo-stabile-the-last-of-the-great-argentine/|title=Guillermo Stábile: the last of the great Argentine romantics|publisher=These Football Times|language=en|date=10 korrik 2016|access-date=27 qershor 2026}}</ref> ===1934–1957: Suksesi në Kupën e Amerikës=== Katër vite më vonë, Argjentina luajti sërisht në Kupën e Botës, e cila u zhvillua në [[Itali]]. Ekipi u eliminua në raundin e parë nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]]. Ata më pas nuk morën pjesë në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|edicionin e vitit 1938]], e cila ishte e fundit para nisjes së [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Ekipi nuk mori pjesë në Kupën e Botës 1950 të zhvilluar në Brazil për shkak të një konflikti me [[Federata Braziliane e Futbollit|Federatës Braziliane të Futbollit]], kurse katër vite më pas refuzuan pjesmarrjen në [[Zvicër]]. Gjatë kësaj kohe, ata fituan Kampionatin Amerikano-Jugor në vitet 1937, 1941, 1945, 1946, 1947, 1955 dhe 1957. ===1958–1970: Katastrofa e Suedisë dhe vitet e errta=== Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1958|Kupën e Botës 1958]], Argjentina u rikthye të luajë në këtë kompeticion pas 24 vitesh. Ekipi e nisi edicionin me një humbje 3–1 kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], e cila u pasua nga një tjetër humbje kundër [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]]. Në ndeshjen e tretë dhe të fundit në grup, Argjentina u mposht 6–1 kundër [[Kombëtarja çekosllovake e futbollit|Çekosllovakisë]], duke regjistruar një nga humbjet më të rënda në histori dhe me të madhen në një Kupë Bote. Humbja si dhe performanca e ekipit gjatë turneut, u etiketuan me emrin ""El desastre de Suecia" ("Katastrofa e Suedisë") nga media argjentinase. Pas "Katastrofës së Suedisë", Argjentina fitoi edicionin e parë të [[Copa América|Kupës së Amerikës]] në vitin 1959. Pesë vite më pas, ekipi fitoi Kupën e Kombeve, një turne i organizuar për 50 vjetorin e themelimit të Federatës Braziliane të Futbollit. Argjentina i fitoi të gjitha ndeshjet pa pësuar gol, përfshirë një fitore të madhe 3–0 kundër Brazilit që ishte i pamposhtur që nga finalja e Kupës së Botës 1950. Vitet në vijim ishin të turbullta për Argjentinën, që ndërroi disa trajnerë. Në vitin 1969, ekipi barazoi 2–2 kundër [[Kombëtarja peruane e futbollit|Perusë]] në ndeshjen e fundit kualifikuese të Kupës së Botës 1970, duke dështuar të kualifikohej në turne; kjo ishte hera e parë dhe deri tani e vetme që Argjentina dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës. ===1971–1993: Epoka Maradona, dy tituj të Kupës së Botës=== Pas një tjetër paraqitje zhgënjyese në Kupën e Botës 1974, David Bracuto u emërua presidenti i ri i Federatës Argjentinase të Futbollit. Ai i ofroi [[César Luis Menotti]]t rolin e trajnerit të ekipit kombëtar, dhe Menotti pranoi me disa kushte. Argjentina u konfirmua si shteti organizator i [[Kampionati Botëror i Futbollit 1978|Kupës së Botës 1978]]. Në vitin 1977, 16 vjeçari [[Diego Maradona]] bëri debutimin e tij me ekipin kombëtar në fitoren 5–1 në miqësoren kundër [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{Cite web|url=https://dailysports.net/news/on-this-day-the-legendary-diego-maradona-played-his-first-match-for-the-argentina-national-team/|title=On this day. The legendary Diego Maradona played his first match for the Argentina national team|website=dailysports.net|language=en|date=27 shkurt 2024|accessdate=24 tetor 2024}}</ref> Argjentina hyri në Kupën e Botës me lojtarë si kapiteni [[Daniel Passarella]], [[Américo Gallego]], [[Daniel Bertoni]] dhe [[Mario Kempes]], duke arritur deri në finale. Në finalen e madhe kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]], Argjentina fitoi 3–1 në kohën shtesë duke u shpallur kampion bote për herë të parë. Ylli i ekipit Kempes u shpall lojtari më i mirë i turneut si dhe golashënuesi më i mirë me 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/09/13/fwc_spain_1982_en_part3_285.pdf|title=1982 FIFA World Cup Technical Report|publisher=FIFA Technical Group|language=en|year=1982|ref=82tech|archive-url=https://web.archive.org/web/20100106062858/http://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/09/13/fwc%5fspain%5f1982%5fen%5fpart3%5f285.pdf|archive-date=6 January 2010}}</ref> Tetë vite më vonë, Argjentina përsëriti suksesin në Kupën e Botës, duke u shpallur kampion bote për herë të dytë në histori.<ref name="espn">{{cite web|url=http://espnfc.com/feature/_/id/696773/world-cup-history?cc=5901|title=World Cup 1986|publisher=ESPN FC|language=en|author1=John Brewin|author2=Martin Williamson|date=10 nëntor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140126041410/http://espnfc.com/feature/_/id/696773/world-cup-history|archive-date=26 janar 2014|url-status=dead}}</ref> Të udhëhequr nga ylli botëror Maradona, ekipi fillimisht fitoi grupin me dy fitore dhe një barazim.<ref>{{cite web|title=The Best World Cup Performance: Maradona 86|url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/fifa-world-cup-2026/articles/the-best-world-cup-performance-maradona-86-2026-05-06|publisher=beIN SPORTS|access-date=30 qershor 2026|language=en|date=5 qershor 2026}}</ref> Argjentina më pas mposhti 1–0 Uruguain<ref name="treatment 86">{{cite news|title=Maradona's perfect match against Uruguay|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/diego-maradona-against-uruguay-1986|access-date=12 qershor 2026|publisher=FIFA|language=en}}</ref> në raundin e 16-tave si dhe [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglinë]] në çerek-finale me rezultatin 2–1, falë një dopiete të Maradonës. Kjo ndeshje është e famshme për "Dorën e Zotit" dhe "Golin e Shekullit"; goli i parë u shënua nga Maradona me dorë, por që nuk u pa nga gjyqtari, kurse i dyti erdhi pasi Maradona dribloi pesë lojtarë anglez, përfshirë edhe portierin. Në gjysëm-finale, Argjentina mposhti 2–0 [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjikës]], kurse në finale arriti një fitore historike 3–2 kundër Gjermanisë. Maradona shënoi 5 gola,<ref>{{cite news|title=World Cup 1986: When Maradona lit up the world of football|url=https://www.aljazeera.com/sports/2022/11/11/profile-fifa-world-cup-1986|access-date=30 qershor 2026|publisher=Al Jazeera|date=11 nëntor 2022|language=en}}</ref> një më pak se golashënuesi më i mirë i turneut [[Gary Lineker]]. Ai gjithashtu u shpall edhe lojtari më i mirë. Në vitin 1990, Argjentina arriti një tjetër finale të Kupës së Botës, duke u përballur sërisht kundër Gjermanisë Perëndimore, por këtë herë u mposhtën. Maradona, Ruggeri dhe Burruchaga, tre nga lojtarët kryesor të ekipit, luajtën në turne jo në formë optimale. Një vit më vonë, ekipi fitoi Kupën e Amerikës për herë të parë pas 32 vitesh. Ky turne solli edhe daljen në skenë të bomberit të talentuar [[Gabriel Batistuta]], i cili shënoi 6 gola.<ref>{{cite web|url=http://muyfutbol.com/36561/equipos-historicos-argentina-1991-la-era-post-maradona-y-un-comienzo-auspicioso/|title=Equipos históricos: Argentina 1991, la era post Maradona y un comienzo auspicioso|publisher=Muy Futbol|date=31 gusht 2012|access-date=15 qershor 2013|language=es|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618105830/http://muyfutbol.com/36561/equipos-historicos-argentina-1991-la-era-post-maradona-y-un-comienzo-auspicioso/|archive-date=18 qershor 2013}}</ref> Në vitin 1992, Argjentina fitoi edicionin e parë të [[FIFA Kupa e Konfederatave|Kupës së Konfederatave]], duke mposhtur në finale [[Kombëtarja saudite e futbollit|Arabinë Saudite]]. Ky sukses u pasua nga triumfi në Kupën e Amerikës 1993.<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20090321081724/http://rsssf.com/tables/93safull.html|title=1993 Copa America|publisher=RSSSF|language=en|access-date=17 gusht 2018}}</ref> ===1994–2018: Mungesa e trofeve=== Argjentina e nisi Kupën e Botës 1994 me një fitore 4–0 në fazën e grupeve kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]]. Batistuta shënoi një tregolësh kurse Maradona shënoi golin tjetër.<ref>{{cite web|url=https://archive.seattletimes.com/archive/19940621/1916661/batistuta-maradona-star-in-argentinas-4-0-win-over-greece|title=Batistuta, Maradona Star in Argentina's 4–0 Win Over Greece|publisher=Seattle Times|language=en|date=21 qershor 1994|access-date=15 qershor 2013|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714122600/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19940621&slug=1916661|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të ndeshjes së rradhës kundër [[Kombëtarja nigeriane e futbollit|Nigerisë]], Maradona u thirr të kryente një test droge.<ref>{{cite web|url=https://www.bostonherald.com/2020/12/06/it-was-completely-electric-how-diego-maradonas-legendary-argentina-career-came-to-dramatic-end-at-foxboro-stadium/|title='Completely electric': How Diego Maradona's legendary Argentina career came to dramatic end at Foxboro Stadium|author=Steve Hewitt|publisher=Boston Herald|language=en|date=6 dhjetor 2020|access-date=11 tetor 2022|archive-date=11 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221011024409/https://www.bostonherald.com/2020/12/06/it-was-completely-electric-how-diego-maradonas-legendary-argentina-career-came-to-dramatic-end-at-foxboro-stadium/|url-status=live}}</ref> Ai doli pozitiv për efedrinë, një substancë e ndaluar, duke shtyrë FIFA-n t'a pezullonte nga çdo aktivitet futbollistik për 15 muaj. Mungesa e Maradonës solli eliminimin e shpejtë të Argjentinës në raundin e parë me eliminim direkt nga [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumania]]. Në vitet e ardhshme, Argjentina dështoi të konkuronte për trofe, duke pësuar rënje të ndjeshme. Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2002|Kupën e Botës 2002]], ekipi u eliminua në fazën e grupeve, duke përsëritur rezultatin më negativ në histori. Ata më pas u mposhtën nga Brazili në finalen e Kupës së Amerikës 2004 dhe Kupës së Konfederatave 2005. Në Kupën e Botës 2006, ata u eliminuan nga shteti organizator Gjermania në çerek-finale, kurse në Kupën e Amerikës 2007 u mposhtën sërisht në finale nga Brazili. Në vitin 2008, Maradona u emërua trajneri i ri i ekipit kombëtar. Nën drejtimin e tij, Argjentina siguroi kualikimin në Kupën e Botës 2010 vetëm duke fituar dy ndeshjet e fundit. Në turneun e luajtur në [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]], ekipi u eliminua në çerek-finale me rezultatin 4–0 nga Gjermania. Gjatë kësaj kohe, [[Lionel Messi]] u bë një lojtar i klasit botëror, duke fituar [[Topi i artë|Topin e Artë]] disa herë. Ai udhëhoqi ekipin drejt finales së Kupës së Botës 2014, por u mposht nga Gjermania. Në dy vitet e ardhshme, ekipi arriti finalen e Kupës së Amerikës, duke u mposhtur në të dyja rastet nga Kili. Kjo solli edhe tërheqjen e përkohëshme të Messit nga ekipi kombëtar. Messi u rikthye në ekipin kombëtar dhe e udhëhoqi në Kupën e Botës 2018, duke shënuar një tregolësh në fitoren 3–1 kundër [[Kombëtarja ekuadoriane e futbollit|Ekuadorit]] në ndeshjen e fundit kualifikuese, e cila rezultoi të ishte vendimtare për kualifikimin e ekipit. Në turneun e zhvilluar në [[Rusia|Rusi]], Argjentina u eliminua në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. ===2019–vazhdon: Triumfi në Kupën e Botës=== Në tetor 2018, [[Lionel Scaloni]] u emërua trajneri i ri i ekipit kombëtar,<ref>{{cite news|url=https://www.clarin.com/deportes/seleccion-nacional/afa-ratificara-hoy-lionel-scaloni-dt-seleccion-argentina_0_Id7slTate.html|title=Es oficial: Chiqui Tapia confirmó a Lionel Scaloni como técnico de la Selección|newspaper=Clarín|author=Cristian Gómez|language=es|date=29 nëntor 2018|access-date=13 shkurt 2019}}</ref> një vendim që u kritikua nga media argjentinase për shkak të mungesës së përvojës nga ana e tij.<ref>{{Cite web|date=19 qershor 2023|title=Scaloni happy as Argentina boss looks to future|url=https://onefootball.com/en/news/scaloni-happy-as-argentina-boss-looks-to-future-23442978|access-date=19 qershor 2023|website=OneFootball|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=18 dhjetor 2022 |title='Unqualified' Argentina coach answers critics with run to World Cup final|url=https://www.stuff.co.nz/sport/football/world-cup/300768067/unqualified-argentina-coach-answers-critics-with-run-to-world-cup-final|access-date=19 qershor 2023|website=Stuff|language=en}}</ref> Tre vite më vonë, Argjentina fitoi Kupën e Amerikës, duke i dhënë fund një periudhe 28 vjeçare pa trofe. Ata mposhtën në finale Brazilin falë golit të [[Ángel Di María]]s. Në qershor 2022, ekipi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] 3–0 në ndeshjen e [[Finalissima 2022|Finalissimas]]. Argjentina e nisi [[Kampionati Botëror i Futbollit|Kupën e Botës 2022]] me një surprizë kundër Arabisë Saudite, por arriti ta mbyllte grupin C në vendin e parë pas fitoreve kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]]. Ekipi më pas eliminoi [[Kombëtarja australiane e futbollit|Australinë]] në raundin e 16-tave, [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në çerek-finale dhe [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacinë]] në gjysëm-finale.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/watch/5t0hwOhuPS6LKAJD33IQym|title=Argentina v Croatia {{!}} Semi-finals {{!}} FIFA World Cup Qatar 2022™ {{!}} Highlights|publisher=FIFA|language=en|date=13 dhjetor 2022|access-date=14 dhjetor 2022}}</ref> Në finalen e madhe kundër Francës, ndeshja dhe koha e rregullt u mbyllën në barazim 3–3, por Argjentina fitoi nga gjuajtjet e penalltive, duke u shpallur kampion bote për të tretën herë.<ref name="Murray">{{Cite web|author=Scott Murray|date=18 dhjetor 2022|title=Argentina beat France on penalties after thrilling World Cup final – live reaction|url=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live|access-date=18 dhjetor 2022|publisher=The Guardian|language=en}}</ref> Messi fitoi Topin e Artë si lojtari më i mirë i turneut, kurse [[Emiliano Martínez]] fitoi dorezën e artë si portieri më i mirë kurse [[Enzo Fernández]] u shpall lojtari i ri më i mirë. == Rekorde ne Kupen e Botes == La Selección, i njohur edhe si Albicelestes (Bardhe e blute), është shfaqur në katër finalet e Kupës së Botës, duke përfshirë finale e parë në 1930, të cilën humbi 4-2 në Uruguaj. Argjentina fitoi në finale e ardhshëm në 1978, duke mposhtur Holandë 3-1. . Argjentina, e udhëhequr nga Diego Maradona fitoi përsëri në 1986, një fitore 3-2 ndaj Gjermanisë Perëndimore. Finalja e fundit e Kupës së Botës ishte në 1990, të cilat ata e humbën 1-0 në Gjermani nga një goditje dënimi shumë të diskutueshme. Menaxheret argjentinas qe kane fituar Kupën e Botes jane César Luis Menotti në 1978, dhe Karlos Bilardo në vitin 1986. Argjentina ka qenë shumë e suksesshme në Kupën e Amerikës duke fituar atë katërmbëdhjetë herë dhe gjithashtu duke fituar edhe Kampionatin e Amerikës Latine në vitin 1941, 1945 dhe 1946. Ekipi gjithashtu fitoi konfederata FIFA-Kupa e Kupës Kirin, si në 1992, dhe një ekip Argjentina (me vetëm tre lojtarë mbi 23 vjeç të përfshirë në skuadër) fitoi turnet Olimpiadën të futbollit në Athinë 2004 e Pekin 2008. Argjentina fitoi edhe gjashtë nga katërmbëdhjetë garat e futbollit në Lojërat Pan Amerikan, duke fituar në 1951, 1955, 1959, 1971, 1995 dhe 2003. Në mars 2007, Argjentina arriti pozicionin me të lartë ne Renditjen Botërore te FIFA-as për herë të parë. World Cup 2006 Kupa e Botes 2006 Argjentina ishte eliminuar në fazën e grupeve ne Kore / Japani ne Kampionatin Botëror 2002 edhe pse ata kishin qenë ndër favoritete turneut. Tani pritej një performancë më e mirë në Gjermani 2006. Argjentinë e kualifikuar për fazat eliminuese fiton mbi Bregu i Fildishtë (2-1) dhe Serbinë e Malin e Zi (6-0), dhe një barazim 0-0 me Holandë. Në raundin e gjashtëmbëdhjetë, Argjentina mundi Meksikë 2-1 në kohë shtesë, golin e fitores nga Maxi Rodriguez dhe ne një sondazh te organizuar doli si goli me i bukur i Kupës së Botës. Ne tremujorin e fundit, ata humbën 4-2 pas një shkëmbim zjarri kundër ushtrive Gjermanie pas një barazimi 1-1. Një përleshje shpërtheu midis Argjentinës dhe Gjermaneve pas përfundimit te lojës. Zëvendësues i papërdorur Leandro Cufré ishte dërguar jashtë për goditje të Mertesacker, ndërsa Maxi Rodríguez goditi Bastian Schweinsteiger nga prapa. Pas një hetimi të dëshmive video, FIFA dha rezultatin përfundimtar 4-2 dhe pezulloi Cufre. Torsten Frings i Gjermanisë ishte pezulluar për ndeshjen gjysmëfinale për goditjen ndaj Julio Ricardo Cruz. Menjëherë pas eliminimit, trajneri Jose Pekerman dha dorëheqjen nga posti i tij. AFA caktoi Alfio Basile, i cili kishte udhëhequr kombëtaren më parë gjatë Kupës së botës 1994 Kupa Amerika 2007 Argjentina fitoi të treja ndeshjet në fazën e grupeve, duke mposhtur Shtetet e Bashkuara, Kolumbine dhe Paraguajin. Pas fitore bindëse me Perune dhe Meksiken në fazen gjysëm finale, ata ishin të favorizuar për të mposhtur Brazilin në finale, por u mundën 0-3. ==Shënime== <references group="lower-alpha"/> ==Referime== {{Reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== {{Fituesit e Copa América|state=collapsed}} {{CONMEBOL}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Argjentina]] [[Kategoria:Shtete fituese të FIFA Kupës së Botës]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] c03jb4snzd4jhyz8mg89zw6krtcwftf 3004128 3004077 2026-07-02T04:51:52Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3004128 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = Argentina | Badge = | Badge_size = 165 | FIFA Trigramme = ARG | Nickname = ''La Selección''<br />(The Selection)<br />''La Albiceleste''&hairsp;<ref name=albic>[https://cnnespanol.cnn.com/2022/11/16/argentina-albiceleste-colores-orix ¿Por qué llaman a Argentina la Albiceleste? ¿Qué significan sus colores?] on CNN Español, 16 November 2022</ref> <br />(Bardhekaltrit)<ref>{{cite news|author1=Daryl Grove|title=An explanation: 2010 World Cup team nicknames |url=https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-daryl-grove/explanation-2010-world-cup-team-nicknames--soccer.html|access-date=1 mars 2022|publisher=Dirty Tackle|language=en|date=19 qershor 2010|archive-date=1 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301185032/https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-daryl-grove/explanation-2010-world-cup-team-nicknames--soccer.html|url-status=live}}</ref> <br />''La Scaloneta''<br />(The Scaloneta)<br /> | Association = [[Federata Argjentinase e Futbollit|Asociación del Fútbol Argentino]] (AFA) | Confederation = [[CONMEBOL]] (South America) | Coach = [[Lionel Scaloni]] | Captain = [[Lionel Messi]] | Most caps = Lionel Messi (201) | Top scorer = Lionel Messi ([[Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Lionel Messi|122]]) | Home Stadium = [[#Home stadium|''Disa'']] | FIFA Rank = {{FIFA World Rankings|ARG}} | FIFA max = 1&hairsp;{{efn|{{Plainlist| *mars 2007 *tetor 2007 – qershor 2008 *korrik 2015 – tetor 2015 *prill 2016 – mars 2017 *prill 2023 – korrik 2025 *qershor 2026 – vazhdon }}}} | FIFA min = 24 | FIFA min date = gusht 1996 | Elo Rank = {{World Football Elo Ratings|Argentina}} | Elo max = 1 | Elo max date = [[World Football Elo Ratings|29 herë në periudhën 1902–2016]] | Elo min = 260 | Elo min date = qershor 1990 <!-- First Kit --> | pattern_la1 = _arg26h | pattern_b1 = _arg26h | pattern_ra1 = _arg26h | pattern_sh1 = _arg26h2 | pattern_so1 = _arg26h2l | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF <!-- Second Kit --> | pattern_la2 = _arg26A | pattern_b2 = _arg26A | pattern_ra2 = _arg26A | pattern_sh2 = _arg26A | pattern_so2 = _arg26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | First game = {{fb|URU}} [[1902 Uruguay v Argentina football match|0–6]] {{fb|ARG|1861}}<br />([[Montevideo]], Uruguai; 20 korrik 1902) | Largest win = {{fb|ARG|1861}} 12–0 {{fb-rt|ECU|1900}}<br /> (Montevideo<!-- DO NOT LINK, already linked above -->, Uruguay; 22 janar 1942) | Largest loss = {{fb|TCH}} [[Katastrofa e Suedisë|6–1]] {{fb|ARG|1861}}<br />([[Helsingborg]], Suedi; 15 qershor 1958), <br />{{fb|BOL}} 6–1 {{fb|ARG|1861}}<br />([[La Paz]], Bolivi; 1 prill 2009)<ref>{{Cite web|title=Historial entre Argentina y Bolivia |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/historial-entre-argentina-y-bolivia-|access-date=2 February 2022 |website=Sitio Oficial de la Asociación del Fútbol Argentino |language=es-AR|archive-date=2 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202114526/https://www.afa.com.ar/es/posts/historial-entre-argentina-y-bolivia-|url-status=live}}</ref><br />{{fb|SPA}} 6–1 {{fb|ARG|1861}}<br />([[Madrid]], Spanjë; 27 mars 2018)<ref>{{Cite web |title=Spain 6–1 Argentina: Isco scores hat-trick as hosts dismantle Argentina |url=https://www.skysports.com/football/news/12010/11306601/spain-6-1-argentina-isco-scores-hat-trick-as-hosts-dismantle-argentina|access-date=2 shkurt 2022|publisher=Sky Sports|language=en|archive-date=2 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202114511/https://www.skysports.com/football/news/12010/11306601/spain-6-1-argentina-isco-scores-hat-trick-as-hosts-dismantle-argentina|url-status=live}}</ref> | World cup apps = 19 | World cup first = 1930&hairsp; | World cup best = '''Kampionë''' ([[1978 FIFA World Cup|1978]], [[1986 FIFA World Cup|1986]], [[2022 FIFA World Cup|2022]]) | Confederations cup apps = 3 | Confederations cup first = [[1992 King Fahd Cup|1992]]&hairsp; | Confederations cup best = '''Kampionë''' ([[1992 King Fahd Cup|1992]]) | Regional name = [[Copa América|Kupa e Amerikës]] | Regional cup apps = 44 | Regional cup first = [[1916 South American Championship|1916]]&hairsp; | Regional cup best = '''Kampionë''' ([[1921 South American Championship|1921]], [[1925 South American Championship|1925]], [[1927 South American Championship|1927]], [[1929 South American Championship|1929]], [[1937 South American Championship|1937]], [[1941 South American Championship|1941]], [[1945 South American Championship|1945]], [[1946 South American Championship|1946]], [[1947 South American Championship|1947]], [[1955 South American Championship|1955]], [[1957 South American Championship|1957]], [[1959 South American Championship (Argentina)|1959]], [[1991 Copa América|1991]], [[1993 Copa América|1993]], [[2021 Copa América|2021]], [[2024 Copa América|2024]]) | 2ndRegional name = [[Kampionati Panamerikan]] | 2ndRegional cup apps = 2 | 2ndRegional cup first = [[1956 Panamerican Championship|1956]]&hairsp; | 2ndRegional cup best = '''Kampionë''' ([[1960 Panamerican Championship|1960]]) | 3rdRegional name = [[Finalissima|Kupa e Kampionëve CONMEBOL–UEFA]] | 3rdRegional cup apps = 3 | 3rdRegional cup first = [[1993 Artemio Franchi Cup|1993]]&hairsp; | 3rdRegional cup best = '''Kampionë''' ([[1993 Artemio Franchi Cup|1993]], [[2022 Finalissima|2022]]) | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[FIFA Kupa e Botës]]}} {{MedalGold|[[1978 FIFA World Cup|1978 Argentina]]|[[1978 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1986 FIFA World Cup|1986 Mexico]]|[[1986 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalGold|[[2022 FIFA World Cup|2022 Qatar]]|[[2022 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1930 FIFA World Cup|1930 Uruguay]]|[[1930 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1990 FIFA World Cup|1990 Italy]]|[[1990 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2014 FIFA World Cup|2014 Brazil]]|[[2014 FIFA World Cup squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Football at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalSilver|[[Football at the 1928 Summer Olympics|1928 Amsterdam]]|[[Football at the 1928 Summer Olympics|Team]]}} {{MedalCompetition|[[FIFA Confederations Cup]]}} {{MedalGold|[[1992 King Fahd Cup|1992 Saudi Arabia]]|[[1992 King Fahd Cup#Squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1995 King Fahd Cup|1995 Saudi Arabia]]|[[1995 King Fahd Cup#Squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2005 FIFA Confederations Cup|2005 Germany]]|[[2005 FIFA Confederations Cup#Squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Copa América]]}} {{MedalGold|[[1921 South American Championship|1921 Argentina]]|[[1921 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1925 South American Championship|1925 Argentina]]|[[1925 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1927 South American Championship|1927 Peru]]|[[1927 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1929 South American Championship|1929 Argentina]]|[[1929 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1937 South American Championship|1937 Argentina]]|[[1937 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1941 South American Championship|1941 Chile]]|[[1941 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1945 South American Championship|1945 Chile]]|[[1945 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1946 South American Championship|1946 Argentina]]|[[1946 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1947 South American Championship|1947 Ecuador]]|[[1947 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1955 South American Championship|1955 Chile]]|[[1955 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1957 South American Championship|1957 Peru]]|[[1957 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1959 South American Championship (Argentina)|1959 Argentina]]|[[1959 South American Championship (Argentina) squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1991 Copa América|1991 Chile]]|[[1991 Copa América squads|Team]]}} {{MedalGold|[[1993 Copa América|1993 Ecuador]]|[[1993 Copa América squads|Team]]}} {{MedalGold|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|[[2021 Copa América squads|Team]]}} {{MedalGold|[[2024 Copa América|2024 United States]]|[[2024 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1916 South American Championship|1916 Argentina]]|[[1916 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1917 South American Championship|1917 Uruguay]]|[[1917 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1920 South American Championship|1920 Chile]]|[[1920 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1923 South American Championship|1923 Uruguay]]|[[1923 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1924 South American Championship|1924 Uruguay]]|[[1924 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1926 South American Championship|1926 Chile]]|[[1926 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1935 South American Championship|1935 Peru]]|[[1935 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1942 South American Championship|1942 Uruguay]]|[[1942 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1959 South American Championship (Ecuador)|1959 Ecuador]]|[[1959 South American Championship (Ecuador) squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1967 South American Championship|1967 Uruguay]]|[[1967 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2004 Copa América|2004 Peru]]|[[2004 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2007 Copa América|2007 Venezuela]]|[[2007 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2015 Copa América|2015 Chile]]|[[2015 Copa América squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[2016 Copa América|2016 United States]]|[[2016 Copa América squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1919 South American Championship|1919 Brazil]]|[[1919 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1956 South American Championship|1956 Uruguay]]|[[1956 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1963 South American Championship|1963 Bolivia]]|[[1963 South American Championship squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[1989 Copa América|1989 Brazil]]|[[1989 Copa América squads|Team]]}} {{MedalBronze|[[2019 Copa América|2019 Brazil]]|[[2019 Copa América squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Panamerican Championship]]}} {{MedalGold|[[1960 Panamerican Championship|1960 Costa Rica]]|[[1960 Panamerican Championship squads|Team]]}} {{MedalSilver|[[1956 Panamerican Championship|1956 Mexico]]|[[1956 Panamerican Championship squads|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Finalissima|CONMEBOL–UEFA Cup of Champions]]}} {{MedalGold|[[1993 Artemio Franchi Cup|1993 Argentina]]|Team}} {{MedalGold|[[2022 Finalissima|2022 England]]|Team}} | website = {{url|https://www.afa.com.ar/es/seleccion-mayor| afa.com.ar/seleccion-mayor}} }} '''Kombëtarja argjentinase e futbollit''' ([[Gjuha spanjolle|Spanjisht]]: ''Selección de fútbol de Argentina'') përfaqëson [[Argjentina|Argjentinën]] në [[Futbolli|futboll]] dhe kontrollohet nga [[Federata Argjentinase e Futbollit]], organi qeverisës i [[Futbolli në Argjentinë|futbollit në Argjentinë]]. Është anëtar i [[FIFA]]-s që nga viti 1912 si dhe një nga anëtarët themelues të [[CONMEBOL]] në vitin 1916. Ishte gjithashtu pjesë e Konfederatës Panamerikane, e cila ishte bashkimi i konfederatave të kontinentit Amerikan, nga viti 1946 e deri në 1961. Argjentina është kampioni në fuqi i [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke e fituar trofeun në vitet 1978, 1984 dhe 2022. Argjentina ka fituar [[Copa América|Kupën e Amerikës]] plot 16 herë, më shumë se çdo shtet tjetër. Ata janë gjithashtu kombëtarja e vetme që kanë fituar tre edicione rresht, duke e arritur këtë në vitet 1945, 1946 dhe 1947. Argjentina ka fituar edhe Kampionatin Panamerikan në vitin 1960, edicionin e parë të [[FIFA Kupa e Konfederatave|FIFA Kupës së Konfederatave]] në vitin 1992, si dhe [[Kupa e Kampionëve CONMEBOL–UEFA]] në vitet 1993 dhe 2022. Tre lojtarë të Argjentinës kanë fituar [[Çmimet e FIFA Kupës së Botës|Topin e Artë të FIFA Kupës së Botës]]: [[Diego Maradona]] në vitin 1986 dhe [[Lionel Messi]] në vitet 2014 dhe 2022. Messi është gjithashtu lojtari me më shumë ndeshje (201) dhe gola të shënuar (122) në ekipin kombëtar. Deri më 1 qershor 2026, Argjentina renditet në vendin e parë në renditjen e FIFA-s. Ata kanë rivalitet si ekipe si [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazili]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglia]], [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]], [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermania]], [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holanda]] dhe [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref>{{cite web|title=Argentina-Francia, una historia de rivalidades y partidos para siempre|url=https://www.fifa.com/es/tournaments/olympicgames/paris2024/mens/articles/historial-argentina-francia-partidos-mundiales-torneos-resultados|publisher=FIFA|language=sq|date=30 korrik 2024|access-date=4 gusht 2024}}</ref> ==Historia== ===1902–1930: Dekadat e para=== Ndeshja e parë në historinë e kombëtares argjentinase u luajt më 20 qershor 1902 kundër Uruguait në [[Montevideo]]. Kjo ishte ndeshja e parë për të shtetet dhe Argjentina fitoi 6–0.<ref name=iffhs>{{cite web|url=http://www.iffhs.de/?f00b90b003e0f443e0f952bda55405fdcdc3bfcdc0aec70aeeda083c0a|title="Reasons for excluding or including full "A" internationals (1901–1910) at IFFHS|publisher=IFFHS|language=en|access-date=23 qershor 2014|archive-date=8 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508163626/http://www.iffhs.de/?f00b90b003e0f443e0f952bda55405fdcdc3bfcdc0aec70aeeda083c0a|url-status=live}}</ref> Në vitet e para të krijimit të ekipit kombëtar, Argjentina luajti vetëm ndeshje miqësore kundër ekipeve të tjera nga [[Amerika e Jugut]]. Disa nga arsyet për këtë gjë ishin distanca e largët e udhëtimit në shtetet e tjera si dhe fillimi i [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]].<ref>{{cite web|url=http://www.afa.org.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=7857%3Aseleccion-nacional-los-comienzos&catid=181%3Aseleccion-nacional&Itemid=226|title=Los comienzos (1901–1930)|publisher=Federata Argjentinase e Futbollit|language=es|date=4 shkurt 2015|access-date=27 qershor 2026|archive-date=4 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204014437/http://www.afa.org.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=7857%3Aseleccion-nacional-los-comienzos&catid=181%3Aseleccion-nacional&Itemid=226|url-status=bot: unknown}}</ref> Në vitin 1916, Argjentina luajti në turneun e parë të organizuar nga [[CONMEBOL]], të quajtur Kampionati Amerikano-Jugor i Futbollit, i cili u fitua nga Uruguai.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/16safull.html|title=Southamerican Championship 1916|publisher=RSSSF|language=en|access-date=27 qershor 2026}}</ref> Pesë vite më vonë, ekipi e fitoi këtë trofe për herë të parë, duke mposhtur Brazilin, Uruguain dhe [[Kombëtarja paraguaiane e futbollit|Paraguain]].<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/21safull.html|title=Southamerican Championship 1921|publisher=RSSSF|language=en|access-date=27 qershor 2026}}</ref> Në vitin 1930, Argjentina ishte një nga 13 shtetet që morën pjesë në edicionin e parë të FIFA Kupës së Botës. Ekipi mposhti [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikën]] dhe [[Kombëtarja kiliane e futbollit|Kilin]] në grupe, si dhe [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shtetet e Bashkuara]] në gjysëm-finale para se të humbisnin 4–2 kundër Uruguait në finale. [[Guillermo Stábile]] u shpall golashënuesi më i mirë i turneut me 8 gola.<ref>{{cite web|url=https://thesefootballtimes.co/2016/07/10/guillermo-stabile-the-last-of-the-great-argentine/|title=Guillermo Stábile: the last of the great Argentine romantics|publisher=These Football Times|language=en|date=10 korrik 2016|access-date=27 qershor 2026}}</ref> ===1934–1957: Suksesi në Kupën e Amerikës=== Katër vite më vonë, Argjentina luajti sërisht në Kupën e Botës, e cila u zhvillua në [[Itali]]. Ekipi u eliminua në raundin e parë nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]]. Ata më pas nuk morën pjesë në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|edicionin e vitit 1938]], e cila ishte e fundit para nisjes së [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Ekipi nuk mori pjesë në Kupën e Botës 1950 të zhvilluar në Brazil për shkak të një konflikti me [[Federata Braziliane e Futbollit|Federatës Braziliane të Futbollit]], kurse katër vite më pas refuzuan pjesmarrjen në [[Zvicër]]. Gjatë kësaj kohe, ata fituan Kampionatin Amerikano-Jugor në vitet 1937, 1941, 1945, 1946, 1947, 1955 dhe 1957. ===1958–1970: Katastrofa e Suedisë dhe vitet e errta=== Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1958|Kupën e Botës 1958]], Argjentina u rikthye të luajë në këtë kompeticion pas 24 vitesh. Ekipi e nisi edicionin me një humbje 3–1 kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], e cila u pasua nga një tjetër humbje kundër [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]]. Në ndeshjen e tretë dhe të fundit në grup, Argjentina u mposht 6–1 kundër [[Kombëtarja çekosllovake e futbollit|Çekosllovakisë]], duke regjistruar një nga humbjet më të rënda në histori dhe me të madhen në një Kupë Bote. Humbja si dhe performanca e ekipit gjatë turneut, u etiketuan me emrin ""El desastre de Suecia" ("Katastrofa e Suedisë") nga media argjentinase. Pas "Katastrofës së Suedisë", Argjentina fitoi edicionin e parë të [[Copa América|Kupës së Amerikës]] në vitin 1959. Pesë vite më pas, ekipi fitoi Kupën e Kombeve, një turne i organizuar për 50 vjetorin e themelimit të Federatës Braziliane të Futbollit. Argjentina i fitoi të gjitha ndeshjet pa pësuar gol, përfshirë një fitore të madhe 3–0 kundër Brazilit që ishte i pamposhtur që nga finalja e Kupës së Botës 1950. Vitet në vijim ishin të turbullta për Argjentinën, që ndërroi disa trajnerë. Në vitin 1969, ekipi barazoi 2–2 kundër [[Kombëtarja peruane e futbollit|Perusë]] në ndeshjen e fundit kualifikuese të Kupës së Botës 1970, duke dështuar të kualifikohej në turne; kjo ishte hera e parë dhe deri tani e vetme që Argjentina dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës. ===1971–1993: Epoka Maradona, dy tituj të Kupës së Botës=== Pas një tjetër paraqitje zhgënjyese në Kupën e Botës 1974, David Bracuto u emërua presidenti i ri i Federatës Argjentinase të Futbollit. Ai i ofroi [[César Luis Menotti]]t rolin e trajnerit të ekipit kombëtar, dhe Menotti pranoi me disa kushte. Argjentina u konfirmua si shteti organizator i [[Kampionati Botëror i Futbollit 1978|Kupës së Botës 1978]]. Në vitin 1977, 16 vjeçari [[Diego Maradona]] bëri debutimin e tij me ekipin kombëtar në fitoren 5–1 në miqësoren kundër [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{Cite web|url=https://dailysports.net/news/on-this-day-the-legendary-diego-maradona-played-his-first-match-for-the-argentina-national-team/|title=On this day. The legendary Diego Maradona played his first match for the Argentina national team|website=dailysports.net|language=en|date=27 shkurt 2024|accessdate=24 tetor 2024}}</ref> Argjentina hyri në Kupën e Botës me lojtarë si kapiteni [[Daniel Passarella]], [[Américo Gallego]], [[Daniel Bertoni]] dhe [[Mario Kempes]], duke arritur deri në finale. Në finalen e madhe kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]], Argjentina fitoi 3–1 në kohën shtesë duke u shpallur kampion bote për herë të parë. Ylli i ekipit Kempes u shpall lojtari më i mirë i turneut si dhe golashënuesi më i mirë me 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/09/13/fwc_spain_1982_en_part3_285.pdf|title=1982 FIFA World Cup Technical Report|publisher=FIFA Technical Group|language=en|year=1982|ref=82tech|archive-url=https://web.archive.org/web/20100106062858/http://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/09/13/fwc%5fspain%5f1982%5fen%5fpart3%5f285.pdf|archive-date=6 January 2010}}</ref> Tetë vite më vonë, Argjentina përsëriti suksesin në Kupën e Botës, duke u shpallur kampion bote për herë të dytë në histori.<ref name="espn">{{cite web|url=http://espnfc.com/feature/_/id/696773/world-cup-history?cc=5901|title=World Cup 1986|publisher=ESPN FC|language=en|author1=John Brewin|author2=Martin Williamson|date=10 nëntor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140126041410/http://espnfc.com/feature/_/id/696773/world-cup-history|archive-date=26 janar 2014|url-status=dead}}</ref> Të udhëhequr nga ylli botëror Maradona, ekipi fillimisht fitoi grupin me dy fitore dhe një barazim.<ref>{{cite web|title=The Best World Cup Performance: Maradona 86|url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/fifa-world-cup-2026/articles/the-best-world-cup-performance-maradona-86-2026-05-06|publisher=beIN SPORTS|access-date=30 qershor 2026|language=en|date=5 qershor 2026}}</ref> Argjentina më pas mposhti 1–0 Uruguain<ref name="treatment 86">{{cite news|title=Maradona's perfect match against Uruguay|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/diego-maradona-against-uruguay-1986|access-date=12 qershor 2026|publisher=FIFA|language=en}}</ref> në raundin e 16-tave si dhe [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglinë]] në çerek-finale me rezultatin 2–1, falë një dopiete të Maradonës. Kjo ndeshje është e famshme për "Dorën e Zotit" dhe "Golin e Shekullit"; goli i parë u shënua nga Maradona me dorë, por që nuk u pa nga gjyqtari, kurse i dyti erdhi pasi Maradona dribloi pesë lojtarë anglez, përfshirë edhe portierin. Në gjysëm-finale, Argjentina mposhti 2–0 [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjikës]], kurse në finale arriti një fitore historike 3–2 kundër Gjermanisë. Maradona shënoi 5 gola,<ref>{{cite news|title=World Cup 1986: When Maradona lit up the world of football|url=https://www.aljazeera.com/sports/2022/11/11/profile-fifa-world-cup-1986|access-date=30 qershor 2026|publisher=Al Jazeera|date=11 nëntor 2022|language=en}}</ref> një më pak se golashënuesi më i mirë i turneut [[Gary Lineker]]. Ai gjithashtu u shpall edhe lojtari më i mirë. Në vitin 1990, Argjentina arriti një tjetër finale të Kupës së Botës, duke u përballur sërisht kundër Gjermanisë Perëndimore, por këtë herë u mposhtën. Maradona, Ruggeri dhe Burruchaga, tre nga lojtarët kryesor të ekipit, luajtën në turne jo në formë optimale. Një vit më vonë, ekipi fitoi Kupën e Amerikës për herë të parë pas 32 vitesh. Ky turne solli edhe daljen në skenë të bomberit të talentuar [[Gabriel Batistuta]], i cili shënoi 6 gola.<ref>{{cite web|url=http://muyfutbol.com/36561/equipos-historicos-argentina-1991-la-era-post-maradona-y-un-comienzo-auspicioso/|title=Equipos históricos: Argentina 1991, la era post Maradona y un comienzo auspicioso|publisher=Muy Futbol|date=31 gusht 2012|access-date=15 qershor 2013|language=es|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618105830/http://muyfutbol.com/36561/equipos-historicos-argentina-1991-la-era-post-maradona-y-un-comienzo-auspicioso/|archive-date=18 qershor 2013}}</ref> Në vitin 1992, Argjentina fitoi edicionin e parë të [[FIFA Kupa e Konfederatave|Kupës së Konfederatave]], duke mposhtur në finale [[Kombëtarja saudite e futbollit|Arabinë Saudite]]. Ky sukses u pasua nga triumfi në Kupën e Amerikës 1993.<ref>{{cite web|url=http://rsssf.com/tables/93safull.html|title=1993 Copa America|publisher=RSSSF|language=en|access-date=17 gusht 2018|archive-date=21 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090321081724/http://rsssf.com/tables/93safull.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ===1994–2018: Mungesa e trofeve=== Argjentina e nisi Kupën e Botës 1994 me një fitore 4–0 në fazën e grupeve kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]]. Batistuta shënoi një tregolësh kurse Maradona shënoi golin tjetër.<ref>{{cite web|url=https://archive.seattletimes.com/archive/19940621/1916661/batistuta-maradona-star-in-argentinas-4-0-win-over-greece|title=Batistuta, Maradona Star in Argentina's 4–0 Win Over Greece|publisher=Seattle Times|language=en|date=21 qershor 1994|access-date=15 qershor 2013|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714122600/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19940621&slug=1916661|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të ndeshjes së rradhës kundër [[Kombëtarja nigeriane e futbollit|Nigerisë]], Maradona u thirr të kryente një test droge.<ref>{{cite web|url=https://www.bostonherald.com/2020/12/06/it-was-completely-electric-how-diego-maradonas-legendary-argentina-career-came-to-dramatic-end-at-foxboro-stadium/|title='Completely electric': How Diego Maradona's legendary Argentina career came to dramatic end at Foxboro Stadium|author=Steve Hewitt|publisher=Boston Herald|language=en|date=6 dhjetor 2020|access-date=11 tetor 2022|archive-date=11 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221011024409/https://www.bostonherald.com/2020/12/06/it-was-completely-electric-how-diego-maradonas-legendary-argentina-career-came-to-dramatic-end-at-foxboro-stadium/|url-status=live}}</ref> Ai doli pozitiv për efedrinë, një substancë e ndaluar, duke shtyrë FIFA-n t'a pezullonte nga çdo aktivitet futbollistik për 15 muaj. Mungesa e Maradonës solli eliminimin e shpejtë të Argjentinës në raundin e parë me eliminim direkt nga [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumania]]. Në vitet e ardhshme, Argjentina dështoi të konkuronte për trofe, duke pësuar rënje të ndjeshme. Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2002|Kupën e Botës 2002]], ekipi u eliminua në fazën e grupeve, duke përsëritur rezultatin më negativ në histori. Ata më pas u mposhtën nga Brazili në finalen e Kupës së Amerikës 2004 dhe Kupës së Konfederatave 2005. Në Kupën e Botës 2006, ata u eliminuan nga shteti organizator Gjermania në çerek-finale, kurse në Kupën e Amerikës 2007 u mposhtën sërisht në finale nga Brazili. Në vitin 2008, Maradona u emërua trajneri i ri i ekipit kombëtar. Nën drejtimin e tij, Argjentina siguroi kualikimin në Kupën e Botës 2010 vetëm duke fituar dy ndeshjet e fundit. Në turneun e luajtur në [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]], ekipi u eliminua në çerek-finale me rezultatin 4–0 nga Gjermania. Gjatë kësaj kohe, [[Lionel Messi]] u bë një lojtar i klasit botëror, duke fituar [[Topi i artë|Topin e Artë]] disa herë. Ai udhëhoqi ekipin drejt finales së Kupës së Botës 2014, por u mposht nga Gjermania. Në dy vitet e ardhshme, ekipi arriti finalen e Kupës së Amerikës, duke u mposhtur në të dyja rastet nga Kili. Kjo solli edhe tërheqjen e përkohëshme të Messit nga ekipi kombëtar. Messi u rikthye në ekipin kombëtar dhe e udhëhoqi në Kupën e Botës 2018, duke shënuar një tregolësh në fitoren 3–1 kundër [[Kombëtarja ekuadoriane e futbollit|Ekuadorit]] në ndeshjen e fundit kualifikuese, e cila rezultoi të ishte vendimtare për kualifikimin e ekipit. Në turneun e zhvilluar në [[Rusia|Rusi]], Argjentina u eliminua në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. ===2019–vazhdon: Triumfi në Kupën e Botës=== Në tetor 2018, [[Lionel Scaloni]] u emërua trajneri i ri i ekipit kombëtar,<ref>{{cite news|url=https://www.clarin.com/deportes/seleccion-nacional/afa-ratificara-hoy-lionel-scaloni-dt-seleccion-argentina_0_Id7slTate.html|title=Es oficial: Chiqui Tapia confirmó a Lionel Scaloni como técnico de la Selección|newspaper=Clarín|author=Cristian Gómez|language=es|date=29 nëntor 2018|access-date=13 shkurt 2019}}</ref> një vendim që u kritikua nga media argjentinase për shkak të mungesës së përvojës nga ana e tij.<ref>{{Cite web|date=19 qershor 2023|title=Scaloni happy as Argentina boss looks to future|url=https://onefootball.com/en/news/scaloni-happy-as-argentina-boss-looks-to-future-23442978|access-date=19 qershor 2023|website=OneFootball|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=18 dhjetor 2022 |title='Unqualified' Argentina coach answers critics with run to World Cup final|url=https://www.stuff.co.nz/sport/football/world-cup/300768067/unqualified-argentina-coach-answers-critics-with-run-to-world-cup-final|access-date=19 qershor 2023|website=Stuff|language=en}}</ref> Tre vite më vonë, Argjentina fitoi Kupën e Amerikës, duke i dhënë fund një periudhe 28 vjeçare pa trofe. Ata mposhtën në finale Brazilin falë golit të [[Ángel Di María]]s. Në qershor 2022, ekipi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] 3–0 në ndeshjen e [[Finalissima 2022|Finalissimas]]. Argjentina e nisi [[Kampionati Botëror i Futbollit|Kupën e Botës 2022]] me një surprizë kundër Arabisë Saudite, por arriti ta mbyllte grupin C në vendin e parë pas fitoreve kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]]. Ekipi më pas eliminoi [[Kombëtarja australiane e futbollit|Australinë]] në raundin e 16-tave, [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në çerek-finale dhe [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacinë]] në gjysëm-finale.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/watch/5t0hwOhuPS6LKAJD33IQym|title=Argentina v Croatia {{!}} Semi-finals {{!}} FIFA World Cup Qatar 2022™ {{!}} Highlights|publisher=FIFA|language=en|date=13 dhjetor 2022|access-date=14 dhjetor 2022}}</ref> Në finalen e madhe kundër Francës, ndeshja dhe koha e rregullt u mbyllën në barazim 3–3, por Argjentina fitoi nga gjuajtjet e penalltive, duke u shpallur kampion bote për të tretën herë.<ref name="Murray">{{Cite web|author=Scott Murray|date=18 dhjetor 2022|title=Argentina beat France on penalties after thrilling World Cup final – live reaction|url=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live|access-date=18 dhjetor 2022|publisher=The Guardian|language=en}}</ref> Messi fitoi Topin e Artë si lojtari më i mirë i turneut, kurse [[Emiliano Martínez]] fitoi dorezën e artë si portieri më i mirë kurse [[Enzo Fernández]] u shpall lojtari i ri më i mirë. == Rekorde ne Kupen e Botes == La Selección, i njohur edhe si Albicelestes (Bardhe e blute), është shfaqur në katër finalet e Kupës së Botës, duke përfshirë finale e parë në 1930, të cilën humbi 4-2 në Uruguaj. Argjentina fitoi në finale e ardhshëm në 1978, duke mposhtur Holandë 3-1. . Argjentina, e udhëhequr nga Diego Maradona fitoi përsëri në 1986, një fitore 3-2 ndaj Gjermanisë Perëndimore. Finalja e fundit e Kupës së Botës ishte në 1990, të cilat ata e humbën 1-0 në Gjermani nga një goditje dënimi shumë të diskutueshme. Menaxheret argjentinas qe kane fituar Kupën e Botes jane César Luis Menotti në 1978, dhe Karlos Bilardo në vitin 1986. Argjentina ka qenë shumë e suksesshme në Kupën e Amerikës duke fituar atë katërmbëdhjetë herë dhe gjithashtu duke fituar edhe Kampionatin e Amerikës Latine në vitin 1941, 1945 dhe 1946. Ekipi gjithashtu fitoi konfederata FIFA-Kupa e Kupës Kirin, si në 1992, dhe një ekip Argjentina (me vetëm tre lojtarë mbi 23 vjeç të përfshirë në skuadër) fitoi turnet Olimpiadën të futbollit në Athinë 2004 e Pekin 2008. Argjentina fitoi edhe gjashtë nga katërmbëdhjetë garat e futbollit në Lojërat Pan Amerikan, duke fituar në 1951, 1955, 1959, 1971, 1995 dhe 2003. Në mars 2007, Argjentina arriti pozicionin me të lartë ne Renditjen Botërore te FIFA-as për herë të parë. World Cup 2006 Kupa e Botes 2006 Argjentina ishte eliminuar në fazën e grupeve ne Kore / Japani ne Kampionatin Botëror 2002 edhe pse ata kishin qenë ndër favoritete turneut. Tani pritej një performancë më e mirë në Gjermani 2006. Argjentinë e kualifikuar për fazat eliminuese fiton mbi Bregu i Fildishtë (2-1) dhe Serbinë e Malin e Zi (6-0), dhe një barazim 0-0 me Holandë. Në raundin e gjashtëmbëdhjetë, Argjentina mundi Meksikë 2-1 në kohë shtesë, golin e fitores nga Maxi Rodriguez dhe ne një sondazh te organizuar doli si goli me i bukur i Kupës së Botës. Ne tremujorin e fundit, ata humbën 4-2 pas një shkëmbim zjarri kundër ushtrive Gjermanie pas një barazimi 1-1. Një përleshje shpërtheu midis Argjentinës dhe Gjermaneve pas përfundimit te lojës. Zëvendësues i papërdorur Leandro Cufré ishte dërguar jashtë për goditje të Mertesacker, ndërsa Maxi Rodríguez goditi Bastian Schweinsteiger nga prapa. Pas një hetimi të dëshmive video, FIFA dha rezultatin përfundimtar 4-2 dhe pezulloi Cufre. Torsten Frings i Gjermanisë ishte pezulluar për ndeshjen gjysmëfinale për goditjen ndaj Julio Ricardo Cruz. Menjëherë pas eliminimit, trajneri Jose Pekerman dha dorëheqjen nga posti i tij. AFA caktoi Alfio Basile, i cili kishte udhëhequr kombëtaren më parë gjatë Kupës së botës 1994 Kupa Amerika 2007 Argjentina fitoi të treja ndeshjet në fazën e grupeve, duke mposhtur Shtetet e Bashkuara, Kolumbine dhe Paraguajin. Pas fitore bindëse me Perune dhe Meksiken në fazen gjysëm finale, ata ishin të favorizuar për të mposhtur Brazilin në finale, por u mundën 0-3. ==Shënime== <references group="lower-alpha"/> ==Referime== {{Reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== {{Fituesit e Copa América|state=collapsed}} {{CONMEBOL}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Argjentina]] [[Kategoria:Shtete fituese të FIFA Kupës së Botës]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] r2xqqq1hm1h9t7gikpa8csj9zb4vkax 0 46105 3004037 3003147 2026-07-01T23:23:41Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004037 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ernesto Sábato | image = [[Skeda:ErnestoSabato001.JPG]] |Emri = Ernesto |Mbiemri = Sábato |Emri Alt = | occupation = shkrimtar | birth_date = [[1911]] | birth_place = [[Rojas]], {{ARG}} | death_date = [[30 prill]] [[2011]] | death_place = [[Argjentina|Argjentinë]] | nationality = argjentinas, arbëresh,Shqiptar |}} '''Ernesto Sábato''' është shkrimtar [[argjentina]]s me prejardhje [[arbëresh]]e. ==Biografia== Sábato ka lindur në Rojas, provincia de [[Buenos Aires]] në [[Argjentina|Argjentinë]] më [[24 qershor]], [[1911]]. Nëna e tij Juana Maria Ferrari rridhte nga një familje arbëreshe e [[Italia|Italisë]], ndërsa babai i tij, Franciso Sabato, po ashtu ishte nga Italia. Ata kishin njëmbëdhjetë fëmijë, të gjithë djem. Ernesto ishte fëmija i dhjetë i familjes Sábato. Ditën që lindi, vëllau më i madh vdiq dhe e ëma e pagëzoi Ernesto sipas vëllait të tij.<ref>[http://www.botasot.info/historia-lajme/867168/ernesto-sabato-shkrimtari-arbresh-nga-argjentina-nena-ime-gjithmon-fliste-shqip-hellip/ Ernesto Sabato, Shkrimtari Arbresh nga Argjentina , Nëna ime gjithmon fliste shqip]</ref> Ai kreu shkollën e mesme më [[1928]] dhe u regjistrua në ''Universidad de La Plata'', ku studioi fizikë dhe matematikë. Në vitin [[1930]] ai iu bashkua partisë komuniste dhe në atë kohë takoi Matilde Kusminsky Richter, që atëherë ishte shtatëmbëdhjetë vjeç. Të dy lanë familjet dhe studimet dhe filluan të jetojnë bashkë. Ernesto përdorte një emër konspirativ dhe ishte mjaft aktiv në parti. Në vitin [[1933]] ai u bë sekretar i Rinisë Komuniste, por po fillonte të zhgënjehej me partinë dhe kishte dyshime. Më [[1934]] ishte dërguar si delegat në [[Bruksel]] në Kongresin kundër fashizmit dhe luftës, prej aty duhej të udhëtonte për Moskë për një periudhë ‘spastrimi’. Në Bruksel Ernesto kuptoi natyrën e vërtetë të partisë komuniste dhe iku në [[Paris]], ku jetoi i fshehur pasi partia po e kërkonte. Pa miq dhe pa para, ai fillon të shkruajë romanin e tij të parë. Në vitin [[1935]] ai kthehet në Argjentinë ku martohet me Matilden dhe vazhdon studimet në ''Universidad de La Plata''. Në vitin [[1938]] doktoron në fizikë dhe fiton bursë për të hulumtuar rrezatimin atomic në Laboratorin Curie në Paris. Matilde dhe djali i tyre, Jorge Federico shkojnë me të. Gjatë qëndrimit në [[Franca|Francë]] ai vazhdon të shkruajë dhe të pikturojë. Më [[1939]] bursa iu transferua për ''Massachusetts Institute of Technology''. Ai kthehet në Argjentinë dhe fillon të ligjërojë matematikë dhe fizikë në ''Universidad de La Plata''. Ftohet t’i bashkohet revistës ''Jugu'', ku takohet me [[Jorge Luis Borges]] dhe të dy bëhen miq. Më [[1941]] fillon të shkruajë për gazetën ''La Nacion''. Në vitin [[1943]] ai kalon një “krizë ekzistenciale” dhe vendos të lërë shkencën dhe t’i përkushtohet krejtësisht vetëm shkrimit dhe pikturimit. Jep dorëheqje nga univeristeti dhe bashkë me familjen zhvendoset në male (Provincia de Cordoba). Fillon të shkruajë dhe shpejt përfundon librin ''Njëshi dhe gjithësia'', që u botua më [[1945]]. Në këtë libër Sábato haptas mohon shkencën dhe racionalen. Fiton çmime dhe nderime për këtë libër. Roman i tij i parë ''Tuneli'' botohet më [[1948]]. Më [[1951]] botohet libri tjetër ''Njerëz dhe dhëmbëzorë'', me refleksione për paratë, arsyen dhe kalueshmërinë e kohës. Një studim për konceptet e botës dhe jetës moderne duke filluar nga Renesansa. Në vitin [[1953]] botohet libri ''Heterodoxia'', që është definuar si ''fjalor i njeriut në krizë''. Më [[1955]] bëhet drejtor i gazetës ''Mundo Argentino''. Në këtë kohë Argjentina ishte në trazira politike. Më [[1956]] botohen dy librat më kontraverse të Sábatos: ''El otro rostro del Peronismo'' (''Fytyra tjetër e peronizmit'') dhe ''Torturas y Libertad de Prensa'' (''Torturat dhe liria e shtypit''). Në vitin [[1961]] boton romanin e tij të dytë ''Sobre héroes y tumbas'' (''Mbi heronjtë dhe varrezat''), një studim psikologjik i njeriut i thurur me idetë filozofike të botuara më parë në librat e tij me ese. Kapitullin ''Raport për të verbërit'' shumë studiues e quajnë kryevepër të letërsisë botërore. Në vitin [[1971]] fillon të shkruajë për gazetën ''La Opinion''. Në vitin [[1973]] boton romanin e tretë '' Abaddón, el exterminador'' (Abadon, engjëlli i shkatërrimit), një libër për vizionin apokaliptik të botës moderne dhe për triumfin e të keqës. Në vitin [[1977]] Italia i akordon çmimin “Medicci”, ndërsa më [[1978]], në [[Spanja|Spanjë]] e dekoron me urdhrin ''Gran Cruz de la Orden al Mérito Civil''. Më [[1984]] presidenti i Argjentinës Raúl Alfonsín e emëron kryetar të ''Comisión Nacional sobre la Desaparición de las Personas'' (CONADEP), (''Komisioni Kombëtar për Personat e Zhdukur''), komision që ka hulumtuar rastet e personave të zhdukur gjatë diktaturës ushtarake në Argjentinë. Libri ''Nunca Más'' (''Kurrë më'') në të cilin jepen dëshmitë e atyre që shpëtuan dhe të dëshmitarëve të zhdukjes dhe vrasjes së mëse njëzetmijë njerëzve, është botuar si rezultat i hulumtimit të këtyre tragjedive. Organizata e Shteteve Amerikane (O. A. S.) i jep çmimin Gabriel Mistral, ndërsa mbreti i Spanjës, Huan Karlos, e dekoron me çmimin ''Miguel de Cervantes''. Dekorohet prapë nga Italia më [[1985]] me ''Urdhrin për Merita'' dhe më [[1987]] Fransoa Miteran, kryetar i Francës e dekoron me gradën ''Komandant i Legjionit të Nderit''. Ka marrë gradën “Doktor nderi” (''Honoris causa'') nga Univeristeti ''Murica'', Spanjë, Universidad de Rosario, Argjentinë, Universidad de Campinas, [[Brazili|Brazil]], Universidad del Litoral, Santa Fe, Università degli Studi di Torino, Itali Më 1995 në [[Shqipëri]] merr titullin ''[[Ismail Kadare]]'', të ndarë nga fondacioni ''Velija''. Vdiq në shtëpinë e tij në Argjentinë, më [[30 prill]] [[2011]] në moshën 99 vjeçare.. == Titujt e veprave == ===Romane=== * Tuneli * Mbi heronjtë dhe varrezat * Abadoni, engjëlli i shkatërrimit ===Ese=== ==Çmime== * [[Legion of Honour]] * [[Prix du Meilleur Livre Étranger]] * [[Miguel de Cervantes Prize]] * [[Jerusalem Prize]] * [[Çmimi Kadare]] == Lidhje të jashtme == *[https://web.archive.org/web/20051227122707/http://www.literatura.org/Sabato/Sabato.html Faqja e Sabatos në spanisht] *[https://web.archive.org/web/20130607071709/http://themodernword.com/borges/borges_infl_sabato.html Artikull në lidhje mes Borgesit dhe Sabatos] *[http://www.wordswithoutborders.org/bio.php?author=Ernesto+S%E1batoWords Biografi e shkurtër e Sabatoe dhe aktualiteti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071006095220/http://www.wordswithoutborders.org/bio.php?author=Ernesto+S%E1batoWords |date=6 tetor 2007 }} ==Referime== <references /> {{DEFAULTSORT:Sabato, Ernesto}} [[Kategoria:Shkrimtarë argjentinas]] [[Kategoria:Arbëreshë në Itali]] [[Kategoria:Lindje 1911]] [[Kategoria:Vdekje 2011]] [[Kategoria:Shqiptarë në Argjentinë]] {{lit-cung}} b3zhv3by9bwcvciz5m49p1gf5z5s5w8 0 48107 3004006 2981599 2026-07-01T18:43:01Z ~2026-37733-08 189828 /* */ rregullim terminologjik si edhe shtim informacioni te cituar 3004006 wikitext text/x-wiki '''Mimoza Ahmeti''' ([[25 Dhjetor|25 dhjetor]] [[1963]]) është poete dhe shkrimtare shqiptare, fituese e Festivalit të Parë të Poezisë në Sanremo në vitin 1988, organizuar nga RAI. [[Robert Elsie]] e ka përshkruar atë si një "enfant terrible" (fëmijë i tmerrshëm). Mimoza është ligjëruese pasdoktorature në fushën e psikoterapisë. Ajo ka përfunduar doktoraturën me nderime në SFU Vjenë dhe studimet pasdoktorature në SFU Paris.<ref>{{Cite web|last=Elsie|first=Robert|date=2010|title=Historical Dictionary of Albania|url=https://books.google.al/books?id=6inIiCF_930C&pg=PA4&redir_esc=y|language=en}}</ref> Mimoza Ahmeti ka marrë pjesë si konkurrente në edicionin e tretë të emisionit ''“[[Ferma VIP]]”'', një format televiziv i transmetuar në [[Shqipëria|Shqipëri]], ku u shpall fituese në finalen e zhvilluar më 15 qershor 2026'''.'''<ref>{{Cite web |last=Eda |date=2026-06-16 |title=Mimoza Ahmeti fiton Ferma Vip 3 |url=https://www.vizionplus.tv/mimoza-ahmeti-fiton-ferma-vip-3/ |access-date=2026-07-01 |website=Vizion Plus |language=en-US}}</ref> ==Vepra== Pas dy vëllimeve me poezi në fund të viteve 1980, ishte përmbledhja me 53 poezi "Delirium" që tërhoqi vëmendjen e publikut.<ref>{{Cite web|title=Mimoza Ahmeti|url=http://www.albanianliterature.net/authors/modern/ahmeti-m/index.html|website=albanianliterature|language=en}}</ref> Më pas, erdhi përmbledhja poetike "Pjalmini i luleve". Ahmeti ka botuar gjerësisht dhe librat e saj janë përkthyer në italisht, frëngjisht dhe anglisht. Edhe pse është e njohur kryesisht për poezitë e saj, ajo ka shkruar edhe tregime të shkurtra dhe ka realizuar tre ekspozita me pikturat e saj. Ajo ka publikuar dy albume muzikore me këngë të vetat. Ahmeti ka drejtuar emisionin "Transculture" në RTSH nga viti 2019 deri në vitin 2022. Ajo flet anglisht dhe frëngjisht. Disa nga veprat e saj të botuara përfshijnë: * Ça va Albanie? * L'absurde coordinatif * Milchkuss (roman) * The Tutor (roman) * The Stories of Civilization (tregime dhe vizatime) * The Book of Happiness (poezi) * Pjalmimi i luleve - poezi, përkthyer në bullgarisht nga Elica Velinova.<ref>{{Cite web|title=Rusana Bejleri (Русана Бейлери) për Mimoza Ahmetin|url=http://www.albanian.dir.bg/prewod/Ahmeti.1.htm|access-date=4 shtator 2007|archive-date=29 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090129092158/http://albanian.dir.bg/prewod/Ahmeti.1.htm|url-status=dead|language=sq}}</ref> * E fshehta e rinisе sime - nëntori, Tirana, 1990 - tregime, përkthyer në gjuhën bullgare nga Iskra Cankova.<ref>[http://www.albanian.dir.bg/prewod/Ahmeti_cankova.htm Ahmeti Cankova për ''E fshehta e rinisе sime'']</ref> == Referime == <references /> {{Autorë shqiptarë|state=autocollapse}} {{DEFAULTSORT:Ahmeti, Mimoza}} [[Kategoria:Poete shqiptare]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1963]] ph5t1xztgz70guxr48e2g33k5k3g93r 0 50596 3004135 2842816 2026-07-02T07:14:31Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3004135 wikitext text/x-wiki [[Image:Council of Constantinople 381 BnF MS Gr510 fol355.jpg|thumb|200px|Dorëshkrim i hershëm i Këshillit I të Kostadinopojës. Bibloteka kombëtare e Francës (879-882).]] '''Këshilli I i Kostadinopojës''' është [[këshilli ekumenik|këshilli]] i dytë [[Ekumenizmi|ekumenik]] i [[Kisha|kishës]] së [[Krishterimi|krishterë]], thirrur nga [[Theodhosi I]], [[Perandori i Lindjes]] dhe mbajtur në [[Kostadinopoja|Kostadinopojë]] në vitin [[381]]. Në këtë këshill morën pjesë 150 [[ipeshkvi]]nj që shpallën dënimin e [[Herezia|herezive]] të ndryshme, në veçanti kundër [[arianizmi]]t, dhe Macedoniusit të Kostadinopojës që mohonte hyjninë e [[Shpirti i Shenjtë|Shpirtit të Shenjtë]]. Këshilli ripohoi vendimet e [[Këshilli i parë i Nicesë|Këshillit të Parë të Nicesë]], duke miratuar se Shpirti i Shenjtë është bashkëpërbërës e i bashkamëshuar me Atin dhe Birin, me të cilët formon [[Trinia|Trininë]]. Vendi i nderit iu dha ipeshkvit të Kostadinopojës [[Shën Gregori i Naciancusit|Gregorit të Naciancusit]]. Poashtu në këtë këshill u përkufizua [[Besimi nicean]], i cili përdoret sot gjerësisht në [[Liturgjia|liturgjinë]] e krishterë. ==Pjesëmarrësit== * [[Akacius i Berëas]] * [[Shën Cirili i Jeruzalemit|Cirili i Jeruzalemit]] * [[Shën Gregori i Naciancusit|Gregori i Naciancusit]] * [[Marutasi]] i [[Sofena]]s * [[Meletiusi i Antiokisë]] * [[Pjetri i Sebastes]] ==Shiko edhe== * [[Këshilli i parë i Nicesë]] ==Burimet== *{{en}}[[Enciklopedia Katolike]] [http://www.newadvent.org/cathen/04308a.htm Këshilli i Parë i Konstantinopolit.] *{{en}}[http://www.legionofmarytidewater.com/faith/ECUM02.HTM Legioni i Marisë. Këshilli i Konstantinopolit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210143909/http://www.legionofmarytidewater.com/faith/ECUM02.HTM |date=10 dhjetor 2007 }} {{his-cung}} [[Kategoria:Historia e Krishtërimit]] [[Kategoria:Stamboll]] [[Kategoria:381]] e48zbdssxmvojwfr8i4t4g0mbm5dh1e 0 51274 3004149 3001552 2026-07-02T08:39:15Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] (kursiv i filmografisë ''''→'') përmes Claude AI 3004149 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = James Stewart |foto = [[Skeda:James Stewart.jpg|250px]] | title = | emri i vërtetë = James Maitland Stewart | birth_date = [[20 maj]] [[1908]] | birth_place = [[Indiana (Pennsylvania)|Indiana]], [[Pennsylvania]], {{USA}} | death_date = [[2 korrik]] [[1997]] | death_place = [[Los Angeles]] [[SHBA]] | role të shquar = | rroga = | filma të shquar = | height = | pseudonimi = | bashkëshort = Gloria Hatrick McLean (1949–94) | children = | nationality = amerikan | website = }} '''James Maitland Stewart''' ([[20 maj]] [[1908]] - [[2 korrik]] [[1997]]) është një nga [[aktor|aktorët]] [[SHBA|amerikanë]] më të famshëm të të gjitha kohërave. == Biografia == Lindur në [[Indiana (Pennsylvania)|Indiana]], [[Pennsylvania]] më [[20 maj]] [[1908]], ka mbaruar universitetin për arkitekturë në [[Princeton]] më [[1932]]. Nuk fillon punë si arkitekt por i dedikohet teatrit. Mbas ardhjes së zërit në [[kinema]] dhe krizës të aktoreve të kinemasë pa zë, kërkon fatin në [[Hollywood]]. Fillon karrierën e kinemasë me filmin ''The Murder Man'' të [[1935]] dhe pas disa filmash të tjerë fiton fame me filmin ''You Can't Take It with You'' [[1938]] i drejtuar nga regjisori i famshëm [[Frank Capra]]. Fytyra e njeriut të ndershëm (amerikan) dhe sjellja e qete e bëjnë atë një nga aktoret më të kërkuar nga regjisoret e atyre viteve, siç janë [[Alfred Hitchcock]] me të cilin ka interpretuar filmin ''Rear Window'' [[1954]] ; [[John Ford]] me të cilin ka interpretuar filmin ''Two rode together'' [[1961]] e të tjerë. Vdiq nga një infarkt në [[Los Angeles]] më [[2 korrik]] [[1997]]. == Kuriozitete == Ka fituar një [[Oscar]] si aktor më i mirë për filmin ''The Philadelphia Story'' [[1940]] dhe një [[Oscar]] për karrierën në vitin [[1985]]. Ka vdekur një ditë pas kolegut dhe mikut të tij [[Robert Mitchum]]. == Filmografia kryesore == * ''You Can't Take It with You'', [[1938]] * ''Mr. Smith Goes to Washington'', [[1939]] * ''The Shop Around the Corner'', [[1940]] * ''The Philadelphia Story'', [[1940]] * ''It's a Wonderful Life'', [[1946]] * ''Rope'', [[1948]] * ''On Our Merry Way'', [[1949]] * ''Broken Arrow'', [[1950]] * ''Bend of the river'',[[1952]] * ''The greatest show on earth'',[[1953]] * ''Far country'', [[1954]] * ''Rear Window'', [[1954]] * ''The Glenn Miller story''), ([[1954]] * ''The Man Who Knew Too Much'', [[1956]] * ''Vertigo'', [[1958]] * ''Anatomy of murder'', [[1959]] * ''The man who shot Liberty Valance'', [[1961]] * ''Two rode together'', [[1961]] * ''How the west was won'', [[1962]] * ''Cheyenne autumn'', [[1964]] * ''Airport '77'', [[1977]] == Referime == {{ref}} == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|James Stewart}} * {{imdb emri|id=71|emri=James Stewart}} * [https://web.archive.org/web/20120724095710/http://www.theamericanspiritfoundation.com/ The American Spirit Foundation] * Feaster, Felicia. [http://www.tcm.com/thismonth/article/?cid=31202&mainArticleId=161069 James Stewart Profile] at Turner Classic Movies * Kronenberg, Harold. [https://web.archive.org/web/20061014100715/http://www.memorial.ecasd.k12.wi.us/Departments/SociStud/Diz/Stories/JimmyStewart/FlyingWithJimmyStewart.htm "Flying with Jimmy Stewart"] * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0520.html Obituary: "James Stewart, the Hesitant Hero, Dies at 89,"] ''The New York Times'' (July 3, 1997) * [http://www.princeton.edu/pr/news/97/q2/0402stwt.html "Princeton to Honor Famed Alumnus Jimmy Stewart '32 With Tribute and Theater Dedication"], Princeton University (1997) * [http://www.americanmusicpreservation.com/JamesStewartCentennial.htm Centennial Tribute to James Stewart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100907024952/http://www.americanmusicpreservation.com/JamesStewartCentennial.htm |date=7 shtator 2010 }} * [https://web.archive.org/web/20130605134327/http://www.nationalmuseum.af.mil/factsheets/factsheet.asp?id=1670 Brig. Gen. James M. Stewart] at the National Museum of the United States Air Force * [http://www.kennedy-center.org/calendar/index.cfm?fuseaction=showIndividual&entitY_id=3810&source_type= A Kennedy Center Honors: James Stewart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204234213/https://www.kennedy-center.org/whats-on/calendar/index.cfm?fuseaction=showIndividual&entitY_id=3810&source_type= |date=4 shkurt 2020 }} * [http://www.filmsite.org/ew100.html "''Entertainment Weekly''&#39;s 100 Greatest Movies of All Time"] * [http://www.historynet.com/mr-stewart-goes-to-vietnam.htm "Mr. Stewart Goes to Vietnam"], article from Vietnam magazine about Stewart's B-52 mission in 1966 * [http://www.tcf.ua.edu/Classes/Jbutler/T577/Students/jimmy.html Images: Stewart Pictures.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116194620/http://www.tcf.ua.edu/Classes/Jbutler/T577/Students/jimmy.html |date=16 janar 2013 }} Telecommunication & Film Department, University of Alabama * [https://web.archive.org/web/20110610231522/http://www.life.com/image/50471605 Images: "Col. James M. Stewart stands with his father outside of the family's hardware store"], ''Life Magazine'' (1945) * [http://www.defensemedianetwork.com/stories/a-wonderful-life-jimmy-stewart-actor-and-b-24-bomber-pilot A Wonderful Life: Jimmy Stewart, Actor and B-24 Bomber Pilot] * James Stewart in the [https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/MG36-DY2 1910 US Census], [https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/MFBP-3CT 1920 US Census], [https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/XH3X-PF7 1930 US Census], and the [https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/J5F3-S27 Social Security Death Index]. * [http://thenedscottarchive.com/galleries/film-stars/photos-of-jimmy-stewart.html Photos of Jimmy Stewart in 'Pot O Gold'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208013736/http://thenedscottarchive.com/galleries/film-stars/photos-of-jimmy-stewart.html |date=8 dhjetor 2013 }} by [https://en.wikipedia.org/wiki/Ned_scott Ned Scott] [[Kategoria:Aktorë amerikanë]] [[Kategoria:Lindje 1908]] [[Kategoria:Vdekje 1997]] [[Kategoria:Aktorë fitues të Academy Award]] clescjcmqoih1m2ze6bj72sntrq3rsq 3004164 3004149 2026-07-02T09:10:53Z Smallem 126080 Zëvendësim i &#39; me <nowiki/> për apostrofin pas kursivit 3004164 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = James Stewart |foto = [[Skeda:James Stewart.jpg|250px]] | title = | emri i vërtetë = James Maitland Stewart | birth_date = [[20 maj]] [[1908]] | birth_place = [[Indiana (Pennsylvania)|Indiana]], [[Pennsylvania]], {{USA}} | death_date = [[2 korrik]] [[1997]] | death_place = [[Los Angeles]] [[SHBA]] | role të shquar = | rroga = | filma të shquar = | height = | pseudonimi = | bashkëshort = Gloria Hatrick McLean (1949–94) | children = | nationality = amerikan | website = }} '''James Maitland Stewart''' ([[20 maj]] [[1908]] - [[2 korrik]] [[1997]]) është një nga [[aktor|aktorët]] [[SHBA|amerikanë]] më të famshëm të të gjitha kohërave. == Biografia == Lindur në [[Indiana (Pennsylvania)|Indiana]], [[Pennsylvania]] më [[20 maj]] [[1908]], ka mbaruar universitetin për arkitekturë në [[Princeton]] më [[1932]]. Nuk fillon punë si arkitekt por i dedikohet teatrit. Mbas ardhjes së zërit në [[kinema]] dhe krizës të aktoreve të kinemasë pa zë, kërkon fatin në [[Hollywood]]. Fillon karrierën e kinemasë me filmin ''The Murder Man'' të [[1935]] dhe pas disa filmash të tjerë fiton fame me filmin ''You Can't Take It with You'' [[1938]] i drejtuar nga regjisori i famshëm [[Frank Capra]]. Fytyra e njeriut të ndershëm (amerikan) dhe sjellja e qete e bëjnë atë një nga aktoret më të kërkuar nga regjisoret e atyre viteve, siç janë [[Alfred Hitchcock]] me të cilin ka interpretuar filmin ''Rear Window'' [[1954]] ; [[John Ford]] me të cilin ka interpretuar filmin ''Two rode together'' [[1961]] e të tjerë. Vdiq nga një infarkt në [[Los Angeles]] më [[2 korrik]] [[1997]]. == Kuriozitete == Ka fituar një [[Oscar]] si aktor më i mirë për filmin ''The Philadelphia Story'' [[1940]] dhe një [[Oscar]] për karrierën në vitin [[1985]]. Ka vdekur një ditë pas kolegut dhe mikut të tij [[Robert Mitchum]]. == Filmografia kryesore == * ''You Can't Take It with You'', [[1938]] * ''Mr. Smith Goes to Washington'', [[1939]] * ''The Shop Around the Corner'', [[1940]] * ''The Philadelphia Story'', [[1940]] * ''It's a Wonderful Life'', [[1946]] * ''Rope'', [[1948]] * ''On Our Merry Way'', [[1949]] * ''Broken Arrow'', [[1950]] * ''Bend of the river'',[[1952]] * ''The greatest show on earth'',[[1953]] * ''Far country'', [[1954]] * ''Rear Window'', [[1954]] * ''The Glenn Miller story''), ([[1954]] * ''The Man Who Knew Too Much'', [[1956]] * ''Vertigo'', [[1958]] * ''Anatomy of murder'', [[1959]] * ''The man who shot Liberty Valance'', [[1961]] * ''Two rode together'', [[1961]] * ''How the west was won'', [[1962]] * ''Cheyenne autumn'', [[1964]] * ''Airport '77'', [[1977]] == Referime == {{ref}} == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|James Stewart}} * {{imdb emri|id=71|emri=James Stewart}} * [https://web.archive.org/web/20120724095710/http://www.theamericanspiritfoundation.com/ The American Spirit Foundation] * Feaster, Felicia. [http://www.tcm.com/thismonth/article/?cid=31202&mainArticleId=161069 James Stewart Profile] at Turner Classic Movies * Kronenberg, Harold. [https://web.archive.org/web/20061014100715/http://www.memorial.ecasd.k12.wi.us/Departments/SociStud/Diz/Stories/JimmyStewart/FlyingWithJimmyStewart.htm "Flying with Jimmy Stewart"] * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0520.html Obituary: "James Stewart, the Hesitant Hero, Dies at 89,"] ''The New York Times'' (July 3, 1997) * [http://www.princeton.edu/pr/news/97/q2/0402stwt.html "Princeton to Honor Famed Alumnus Jimmy Stewart '32 With Tribute and Theater Dedication"], Princeton University (1997) * [http://www.americanmusicpreservation.com/JamesStewartCentennial.htm Centennial Tribute to James Stewart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100907024952/http://www.americanmusicpreservation.com/JamesStewartCentennial.htm |date=7 shtator 2010 }} * [https://web.archive.org/web/20130605134327/http://www.nationalmuseum.af.mil/factsheets/factsheet.asp?id=1670 Brig. Gen. James M. Stewart] at the National Museum of the United States Air Force * [http://www.kennedy-center.org/calendar/index.cfm?fuseaction=showIndividual&entitY_id=3810&source_type= A Kennedy Center Honors: James Stewart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204234213/https://www.kennedy-center.org/whats-on/calendar/index.cfm?fuseaction=showIndividual&entitY_id=3810&source_type= |date=4 shkurt 2020 }} * [http://www.filmsite.org/ew100.html "''Entertainment Weekly''<nowiki/>'s 100 Greatest Movies of All Time"] * [http://www.historynet.com/mr-stewart-goes-to-vietnam.htm "Mr. Stewart Goes to Vietnam"], article from Vietnam magazine about Stewart's B-52 mission in 1966 * [http://www.tcf.ua.edu/Classes/Jbutler/T577/Students/jimmy.html Images: Stewart Pictures.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116194620/http://www.tcf.ua.edu/Classes/Jbutler/T577/Students/jimmy.html |date=16 janar 2013 }} Telecommunication & Film Department, University of Alabama * [https://web.archive.org/web/20110610231522/http://www.life.com/image/50471605 Images: "Col. James M. Stewart stands with his father outside of the family's hardware store"], ''Life Magazine'' (1945) * [http://www.defensemedianetwork.com/stories/a-wonderful-life-jimmy-stewart-actor-and-b-24-bomber-pilot A Wonderful Life: Jimmy Stewart, Actor and B-24 Bomber Pilot] * James Stewart in the [https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/MG36-DY2 1910 US Census], [https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/MFBP-3CT 1920 US Census], [https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/XH3X-PF7 1930 US Census], and the [https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/J5F3-S27 Social Security Death Index]. * [http://thenedscottarchive.com/galleries/film-stars/photos-of-jimmy-stewart.html Photos of Jimmy Stewart in 'Pot O Gold'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208013736/http://thenedscottarchive.com/galleries/film-stars/photos-of-jimmy-stewart.html |date=8 dhjetor 2013 }} by [https://en.wikipedia.org/wiki/Ned_scott Ned Scott] [[Kategoria:Aktorë amerikanë]] [[Kategoria:Lindje 1908]] [[Kategoria:Vdekje 1997]] [[Kategoria:Aktorë fitues të Academy Award]] 56onwy6p4r554q68mqxej0e8q8yt3j7 0 53368 3003990 497818 2026-07-01T15:05:46Z EmausBot 19029 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Alexander Moissi]] 3003990 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Alexander Moissi]] k11nwfs8wdl1r45hs9rky0jme6zu96v 0 56446 3004136 3001577 2026-07-02T08:09:14Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004136 wikitext text/x-wiki {{Biografia-Box |Titulli = '''Hazir Koka''' |Emri Mbiemri = Hazir R. Haziri |FOTO = [[Skeda:Hazir Haziri.480X640.jpg|thumb|Hazir Koka]] |Emri = Hazir |Mbiemri = Haziri |Emri Alt = Azgani |Prof = Bujk- tregtar, Ushtarake {{KIA}} |DL = [[1915]] |VL = [[Kokaj]],[[Gjilan]] |DV = shkurt [[1943]] |VV = Çukë, [[Capari (Gjilan)]] |Nacional. ={{flagicon|Albania}} [[Shqipëria]] |Nënshtetësia ={{flagicon|Kosovo}}[[Kosovar|Albanian| Kosovar| shqiptar]] |Shteti = {{flagicon|Albania}} |}} '''Hazir Haziri''' ([[Kokaj]], [[1915]] - Çukë, [[Capari (Gjilan)]] [[1943]]) ishte një aktivist dhe patriot i rëndësishëm te [[Rezistenca shqiptare në Luftën e Dytë Botërore]]. ==Biografia== Haziri u lind në Kokaj të [[Gjilani|Gjilanit]], i biri i Ramadan Hazirit dhe nëna Adile Memishit nga fshati [[Depca|Depcë]]. Hazir Haziri Kokaj (1915-43) ishte një patriot nga Kokajt e Gjilanit, edhe pse ishte djali i tretë në familje, sipas traditës,i ati i tij kishte shtënë me armë për ta njoftuar fshatin se ishte shtuar jo vetëm njëkrah pune për familjen, po edhe një krah pushke për vatanin Haziri ishte mbetur jetim, pasi babai i tij (Ramadani), kish vdekur pas plagëve të marra nga torturat, i cili ishte torturuar mizorisht nga policia bullgare. Në vitin 1917 pasiq u sulmuan forcat bullgare në mes të fshatit Buhiq-Stanec,<ref>*Ramadan Asllani “ Hasan Alia luftëtar i Shqipëisë etnike”, 2008</ref> në luftime, Rrustem Staneci, Hetë Koka, e tjerë , si pjesëtar i Lidhjes së Kaçakëve në malësi të Karadakut, kur u mbajten në rrethim për tri javë karrakolli bullgar në fshatin Maxhere. Me këtë rast, atyre iu morren peng familjet e Ramadanit dhe Qazimit, kurse Dalipi i Kuq, internohet në Sofje, i cili vdesë nga epidemia Lia e Kuqe, kur Malësia e Karadakut, asokohe ishte nën pushtimin e Bullgarisë. Pasiqë pati një burgosje që u bë nga pushtuesit bullgar si pjesëar i grupit të rebeluar kaçakëve Haziri me katër vëllezërit dhe motrën e tij, u rritën nga nëna, Adile Memishi (Lafeta), e cila pati fatin t`i kalojë në bashkëshortësi vetëm për 12 vite. <ref> Intervistë dhënë Fehmi Rexhepit, historian, sipas kujtesës së vëllait Hazirit, Qahilit i lindur më 1916 në fshatin Kokaj, djali i katërt i R. Kokës, pas arrestimit të tij prej bullgarëvi vëllai i vogël i Hazirit. Ai jetoi në Kokaj deri në vitin 1992. Ka rrëfyer për vrasjen e Hazirit në kufirin italan-bullgar dhe torturat e rënda fizike ndaj familjes nga bullgaret ndaj tij e kujton si 4 vj. se dhe babai Ramadani, i cili vdes nga plagët e marra prej Bugarit të parë, 1915 -18</ref> == Stërvitja shkrim-leximi dhe veprimtaria atdhetare e familjes [[Kokaj]] == Haziri që përvijoi jeten e aktivitetin ne mes dy ekstremeve të majtë e të djathtë për të mbajt baraspeshen në rrjedhat e proceset kombëtare të kohes. Në kohën e [[Mbretëria e Serbisë|Mbretërisë Serbisë]] së parë, rreth vitit 1936-37, ai përleshet me regjimin serb të kohës dhe arratiset në malet e [[Karadaku|Karadakut]], duke u strehuar më tepër në fshatrat malore në Depcë dhe rrethinë të Kokajt dhe përreth tij. Atje do të qëndrojë ilegalisht, ndërsa shtëpia e tij, ishte vater e mbajtjes së jatakëve dhe armatimit të tyre, më të shpeshta në këtë periudhë sa ishte nën pushtimin [[Bullgaria|Bullgarës]] së dytë. Më vonë do të zihet nga ushtarët [[bullgar]] për furnizim me municion dhe armë të përtej Moraves dhe dënohet për revolucion kundër pushtuesit bullgar, por gabimisht e marrin të vëllain e tij të vogel! Përmendet burgosja edhe për tentimi i tij për mbajte të armëve pa leje dhe me forcë dergohet në burgun e [[Gjilani]]t, si edhe pengim të xhandarëve gjatë dasmës së vëllait kontrollimit në ahengun familjar " se të gjitha armët ishin familjes së tij, për t'i liruar mysafiret nga ndëshkimi... Kështu, dënimin me burg e kompenson me të holla të kesh të huauara dhe arrinë të lirohet pasi mbajti denimi ai dhe vëllai i tij, i vogli. Ata që kan njohur, Hazirin, qysh si i ri kishte qenë shumë i dhënë pas gjuajtjes me pushkë të shejtari, andaj që nga mosha e re, kur e merrnin në talim 17-vjeçar do të dallohej për mjeshtërinë e madhe në përdorimin e armëve të breizit dhe të gjata. Si i ri shquhej se kishte qenë shenjëtari më i mirë në ushtri, talim dhe më gjerë, andaj bashkëfshatarët, në çdo dasmë e ftonin për të marrë pjesë me kalinë e tij, Arapin e zi, për gara për ta marrë marhamën dhe gjuajtur në shenjë gjatë ceremonive të marrjes së nuseve të reja, tubimeve në garat në mundje, ku vetëm në një rast e kishte humbur, meqë sipas zakoneve të vjetra të kohës, qëllimi i cakut ishte njëri nga kushtet që nusja të merret nga krushqit e rinj. Ishte prapë, Haziri, prej vitit të ’39-ta,(1937-39), ai për sa ishte, duke punuar në fshatrat; [[Sllupçani|Sllipçan]], [[Likova|Lipkova]] të [[Kumanova|Kumanovë]]s si shegert në furnizim nga dyqanin e Ibrahim Meçes (Nasufit), Haziri, ku u lidh edhe me [[Abdullah Krashnica Presheva|Abdullah Preshevën]], grupin e luftës së Luginës dhe Fushëgropën lindore, si dhe të bashkëpuntorëve e dëshmitarëve të atyre ngjarjeve të Kardakut 1941-1943. Por edhe me Kurtesh Agushin, mësuesit H. Dyngjeri (prej të cilit kishte mësuar shkrim-leximin shqip, ndërsa shkruante edhe lexonte letrat e dokumente në katund edhe me shkronja cirilicë-latinic. Ishte zbutës e stërvitës kuajve, ku ishte i shquar si i pari në grupet e Shenjëarisë, ushtruar e mësuara sa ishte në ushtrime(talimet) në shërbimin ushtarak të atyre viteve (1935/36), në [[Qyprillinjtë|Qyperi]]. == Aktiviteti atdhetar == Më vonë, përmes lidhjeve famiiljare, krijoi kontakte edhe me patriotin Xh. Kurbalinë, Kurtesh Agushi, A. [[Presheva|Preshevës]], deri sa edhe ai, u burgos dhe vazhdoi veprimtarinë kombëtare me minatorë në minierat e [[Llojani|Llojanit]] dhe [[Mali i Ostrovicës|Ostrovicë]] të [[Shurdhani]]t. Në korrik të vitit [[1942]], organizatën e përfaqësoi Xheladin Kurbalia. “Luftoi për bashkimin e trojeve etnike deri në rënien e tij dhe i’u shërbeu tokave të liruara shqiptare”. [[Rezistenca shqiptare në Luftën e Dytë Botërore]] Haziri si mbajtës i familjes tregtonte edhe mallra të ndryshme nga dyqani që mbante [[Abdullah Krashnica Presheva|Abdullah Presheva]], miku i tij, nga [[Presheva]] në [[Gjilan]], [[Kumanovë]] dhe rajonin në juglindje të Kosovës. Haziri ishte aktivizuar në formacionet e Luftës në përcjelljen e tyre nga viset Gjilan-Karadak - Preshevë, pas formimit të aradhes së parë shqiptare, të komanduar nga Xheladin Kurbalia, ('''Baki Ajdin''',tregonte edhe pse Haziri nuk pajtohet të jetë anëtar i tyre, ai luftoi për krah luftës për bashkimin trojeve etnike deri në rënie e tij, i shërbeu tokaeve të liruara shqiptare. “Ikja e Selim Selimit nga burgu i Presheves me 17 shkurt 1943, kur nga kati i dytë ana pasme bie te shtrati i lumit dhe i strehuar te dajet në Kurbali pastaj perms Hoxhë Pidiqit, ngjitet tek korieri i Abdullahut në Karadak që mik besnik <ref> Cenë Hajdini, i afërmi i Bakiut, i ndihmuar nga [[Hetë Koka]],( kushëriri i Hazirit), komandant i forcave shqiptare në nënprefekturën e [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]]t, i cili rrinte në një kafe shokë, i afrohet dhe pas një përshëndetje, i ofron kutinë me duhan “[[Morava|Moravice]]”, duke e pyetur se çfarë halli e kishte sjell aty, pasiqë kishte ardhur për vizitë te vëllai Bakiu e Abdullahu, i cili ishte rrahur rëndë nga Mehmeti i zi. Heta i tha të shkojë te Rexhep Shehu i [[Presheva|Preshevës]]. Me fjalë të Hetës e kishte lejuar... [[Prishtina|Prishtinë]], 1979 (pjesa IX, faqe 35-38),</ref> . Selimit i kujtohet “''Hazir Koka, prej nga drejtohet te ai, edhe pse atë natë i la vetë mysafirët..''<ref>Hasan Emerllahu: [[Avdullah Presheva|Abdullah presheva]] –Tribun e atdhetar, Fq. 121, Vatra,’2015</ref> (Ali Stanecin i cili i qëdronte afër si komandant i kontraçetës në Preshevë). Kjo vërteton se ata nuk trathetuan askush nuk i tradhetoi ata edhe pse pati tortura nga bullgaret per ti treguar jataket e tyre. Haziri pasi i la vete musafiret nate arriti t’i kaloi përmes kufirit te lumit [[Morava]] mes [[Pogragja (Gjilan)|Pogragjes]] dhe [[Uglara (Gjilan)|Uglarit]] për në [[Gjilan]]”, Kurtesh Agushi: Sa ishte korier që shërbeu pas pushtimit serbo bullgar, mbajti lidhjen pëcjellës, kur kaloi me pjesëբtarët shqipëtar të aradhës, kur u bë sulmi i parë i armatosur për marrjen e minierës së Llojanit, e cila gjendet ndërmjet Preshevës dhe Kumanovës, ndodhi në mes natëve të shtatorit 1942. Aty kishin ardhur edhe luftëtarë të tjerë, të cilët zgjodhën Xheledin Kurbalinë për t'u prirë në aksionin e parë për lirimin nga pushtuesi të digave të pasura të minierës. Në aksion prinë Xheladin Kurbaliu, komandant, [[Fadil Hoxha]], komisar, Kurtesh Agushi, e të tjerë. <ref> Libri "Flaka e revolucionit", Ishte vlerësim i në konferencës shkencore, mbajtur në Preshevë, më 13-14 dhjetor 2014 (N.R.) dr.Fehmi Rexhepit, historian dhe dokumenteve arkivore të arkivit rajonal të Gjilanit, Shkupit, Vrajës Kumanovës, të arkivuara nga Selim [[Norça]], Kurtesh Agushi, Hoxhë Ibrahim [[Capari (Gjilan)|Capari]] të botuara edhe në librin "Flaka e revolucionit", Prishtinë,1979 (pjesa IX,faqe 35-38</ref> Haziri ishte korrier përgjegjës për përcjelljen e aradhes, deri sa ishte Xheladin Kurbalia komandant i saj. Kthimi i aradhës u bë përmes Arif dhe Xhelilit Xhemës, sepse ishte shkarkuar Xheladini dhe ishte zëvendsuar nga një serb, të cilin gjest e kundërshtuan Haziri dhe Hetë Koka ..Në fillim të marsit 1943, Haziri u vra në pusi, në vendkalimin kufitar bullgaro-italian, në vendin e quajtur Çuka – [[Capari (Gjilan)|Capar]] . Pas vrasjes, në vend të tij u caktuan Ramiz Cërnica dhe Kurtesh Agushi. Sipas fjalëve të Arif Bekës, në takim me te pas varrimit të Hazirit, Deklaratë e V/V. Zhika i [[Mateçi]]t, më vonë shef i punëve të brendshme në Vranjë dhe fjalët e tij, Bekes: “''Pse po ankohesh Beka për këtë e di… se ai nuk ishte “nash çovek”'', vërtetojnë se me të vërtetë vrasja e Hazirit pati pavijë politike dhe ushtarake kaloi me iu bashkua Shtetit ame (Albanin), këtë dëshmon fakti se sa ishte e gjallë nëna tij nuk i’u dha as pensioni. ==Referimet == {{reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== *[https://sq.wikipedia.org/wiki/Mbrojtja_Komb%C3%ABtare_e_Kosov%C3%ABs_Lindore] *|[[https://sq.wikipedia.org/wiki/Mbrojtja_Komb%C3%ABtare_e_Kosov%C3%ABs_Lindore|Koka11|Mbrojtja|Kombëtare/e/Kosovës/Lindore{{Lidhje e thyer}}]] {{DEFAULTSORT:Hazir, Hazir (Koka)}} [[Kategoria:Shqiptarë të ekzekutuar]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[category:aktivistë|Shqiptarë]] [[Kategoria:Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Kokaj]] [[Kategoria:Lindje 1915]] [[Kategoria:Vdekje 1943]] {{KO-gjeo-cung}} 6omndznow1hd040kfq0bm8v6q2q3dd3 3004165 3004136 2026-07-02T09:10:55Z Smallem 126080 Rregullim i thonjëzave në citimin e Bekes (mbyllje e thonjëzës, heqje e kursivit të panevojshëm) 3004165 wikitext text/x-wiki {{Biografia-Box |Titulli = '''Hazir Koka''' |Emri Mbiemri = Hazir R. Haziri |FOTO = [[Skeda:Hazir Haziri.480X640.jpg|thumb|Hazir Koka]] |Emri = Hazir |Mbiemri = Haziri |Emri Alt = Azgani |Prof = Bujk- tregtar, Ushtarake {{KIA}} |DL = [[1915]] |VL = [[Kokaj]],[[Gjilan]] |DV = shkurt [[1943]] |VV = Çukë, [[Capari (Gjilan)]] |Nacional. ={{flagicon|Albania}} [[Shqipëria]] |Nënshtetësia ={{flagicon|Kosovo}}[[Kosovar|Albanian| Kosovar| shqiptar]] |Shteti = {{flagicon|Albania}} |}} '''Hazir Haziri''' ([[Kokaj]], [[1915]] - Çukë, [[Capari (Gjilan)]] [[1943]]) ishte një aktivist dhe patriot i rëndësishëm te [[Rezistenca shqiptare në Luftën e Dytë Botërore]]. ==Biografia== Haziri u lind në Kokaj të [[Gjilani|Gjilanit]], i biri i Ramadan Hazirit dhe nëna Adile Memishit nga fshati [[Depca|Depcë]]. Hazir Haziri Kokaj (1915-43) ishte një patriot nga Kokajt e Gjilanit, edhe pse ishte djali i tretë në familje, sipas traditës,i ati i tij kishte shtënë me armë për ta njoftuar fshatin se ishte shtuar jo vetëm njëkrah pune për familjen, po edhe një krah pushke për vatanin Haziri ishte mbetur jetim, pasi babai i tij (Ramadani), kish vdekur pas plagëve të marra nga torturat, i cili ishte torturuar mizorisht nga policia bullgare. Në vitin 1917 pasiq u sulmuan forcat bullgare në mes të fshatit Buhiq-Stanec,<ref>*Ramadan Asllani “ Hasan Alia luftëtar i Shqipëisë etnike”, 2008</ref> në luftime, Rrustem Staneci, Hetë Koka, e tjerë , si pjesëtar i Lidhjes së Kaçakëve në malësi të Karadakut, kur u mbajten në rrethim për tri javë karrakolli bullgar në fshatin Maxhere. Me këtë rast, atyre iu morren peng familjet e Ramadanit dhe Qazimit, kurse Dalipi i Kuq, internohet në Sofje, i cili vdesë nga epidemia Lia e Kuqe, kur Malësia e Karadakut, asokohe ishte nën pushtimin e Bullgarisë. Pasiqë pati një burgosje që u bë nga pushtuesit bullgar si pjesëar i grupit të rebeluar kaçakëve Haziri me katër vëllezërit dhe motrën e tij, u rritën nga nëna, Adile Memishi (Lafeta), e cila pati fatin t`i kalojë në bashkëshortësi vetëm për 12 vite. <ref> Intervistë dhënë Fehmi Rexhepit, historian, sipas kujtesës së vëllait Hazirit, Qahilit i lindur më 1916 në fshatin Kokaj, djali i katërt i R. Kokës, pas arrestimit të tij prej bullgarëvi vëllai i vogël i Hazirit. Ai jetoi në Kokaj deri në vitin 1992. Ka rrëfyer për vrasjen e Hazirit në kufirin italan-bullgar dhe torturat e rënda fizike ndaj familjes nga bullgaret ndaj tij e kujton si 4 vj. se dhe babai Ramadani, i cili vdes nga plagët e marra prej Bugarit të parë, 1915 -18</ref> == Stërvitja shkrim-leximi dhe veprimtaria atdhetare e familjes [[Kokaj]] == Haziri që përvijoi jeten e aktivitetin ne mes dy ekstremeve të majtë e të djathtë për të mbajt baraspeshen në rrjedhat e proceset kombëtare të kohes. Në kohën e [[Mbretëria e Serbisë|Mbretërisë Serbisë]] së parë, rreth vitit 1936-37, ai përleshet me regjimin serb të kohës dhe arratiset në malet e [[Karadaku|Karadakut]], duke u strehuar më tepër në fshatrat malore në Depcë dhe rrethinë të Kokajt dhe përreth tij. Atje do të qëndrojë ilegalisht, ndërsa shtëpia e tij, ishte vater e mbajtjes së jatakëve dhe armatimit të tyre, më të shpeshta në këtë periudhë sa ishte nën pushtimin [[Bullgaria|Bullgarës]] së dytë. Më vonë do të zihet nga ushtarët [[bullgar]] për furnizim me municion dhe armë të përtej Moraves dhe dënohet për revolucion kundër pushtuesit bullgar, por gabimisht e marrin të vëllain e tij të vogel! Përmendet burgosja edhe për tentimi i tij për mbajte të armëve pa leje dhe me forcë dergohet në burgun e [[Gjilani]]t, si edhe pengim të xhandarëve gjatë dasmës së vëllait kontrollimit në ahengun familjar " se të gjitha armët ishin familjes së tij, për t'i liruar mysafiret nga ndëshkimi... Kështu, dënimin me burg e kompenson me të holla të kesh të huauara dhe arrinë të lirohet pasi mbajti denimi ai dhe vëllai i tij, i vogli. Ata që kan njohur, Hazirin, qysh si i ri kishte qenë shumë i dhënë pas gjuajtjes me pushkë të shejtari, andaj që nga mosha e re, kur e merrnin në talim 17-vjeçar do të dallohej për mjeshtërinë e madhe në përdorimin e armëve të breizit dhe të gjata. Si i ri shquhej se kishte qenë shenjëtari më i mirë në ushtri, talim dhe më gjerë, andaj bashkëfshatarët, në çdo dasmë e ftonin për të marrë pjesë me kalinë e tij, Arapin e zi, për gara për ta marrë marhamën dhe gjuajtur në shenjë gjatë ceremonive të marrjes së nuseve të reja, tubimeve në garat në mundje, ku vetëm në një rast e kishte humbur, meqë sipas zakoneve të vjetra të kohës, qëllimi i cakut ishte njëri nga kushtet që nusja të merret nga krushqit e rinj. Ishte prapë, Haziri, prej vitit të ’39-ta,(1937-39), ai për sa ishte, duke punuar në fshatrat; [[Sllupçani|Sllipçan]], [[Likova|Lipkova]] të [[Kumanova|Kumanovë]]s si shegert në furnizim nga dyqanin e Ibrahim Meçes (Nasufit), Haziri, ku u lidh edhe me [[Abdullah Krashnica Presheva|Abdullah Preshevën]], grupin e luftës së Luginës dhe Fushëgropën lindore, si dhe të bashkëpuntorëve e dëshmitarëve të atyre ngjarjeve të Kardakut 1941-1943. Por edhe me Kurtesh Agushin, mësuesit H. Dyngjeri (prej të cilit kishte mësuar shkrim-leximin shqip, ndërsa shkruante edhe lexonte letrat e dokumente në katund edhe me shkronja cirilicë-latinic. Ishte zbutës e stërvitës kuajve, ku ishte i shquar si i pari në grupet e Shenjëarisë, ushtruar e mësuara sa ishte në ushtrime(talimet) në shërbimin ushtarak të atyre viteve (1935/36), në [[Qyprillinjtë|Qyperi]]. == Aktiviteti atdhetar == Më vonë, përmes lidhjeve famiiljare, krijoi kontakte edhe me patriotin Xh. Kurbalinë, Kurtesh Agushi, A. [[Presheva|Preshevës]], deri sa edhe ai, u burgos dhe vazhdoi veprimtarinë kombëtare me minatorë në minierat e [[Llojani|Llojanit]] dhe [[Mali i Ostrovicës|Ostrovicë]] të [[Shurdhani]]t. Në korrik të vitit [[1942]], organizatën e përfaqësoi Xheladin Kurbalia. “Luftoi për bashkimin e trojeve etnike deri në rënien e tij dhe i’u shërbeu tokave të liruara shqiptare”. [[Rezistenca shqiptare në Luftën e Dytë Botërore]] Haziri si mbajtës i familjes tregtonte edhe mallra të ndryshme nga dyqani që mbante [[Abdullah Krashnica Presheva|Abdullah Presheva]], miku i tij, nga [[Presheva]] në [[Gjilan]], [[Kumanovë]] dhe rajonin në juglindje të Kosovës. Haziri ishte aktivizuar në formacionet e Luftës në përcjelljen e tyre nga viset Gjilan-Karadak - Preshevë, pas formimit të aradhes së parë shqiptare, të komanduar nga Xheladin Kurbalia, ('''Baki Ajdin''',tregonte edhe pse Haziri nuk pajtohet të jetë anëtar i tyre, ai luftoi për krah luftës për bashkimin trojeve etnike deri në rënie e tij, i shërbeu tokaeve të liruara shqiptare. “Ikja e Selim Selimit nga burgu i Presheves me 17 shkurt 1943, kur nga kati i dytë ana pasme bie te shtrati i lumit dhe i strehuar te dajet në Kurbali pastaj perms Hoxhë Pidiqit, ngjitet tek korieri i Abdullahut në Karadak që mik besnik <ref> Cenë Hajdini, i afërmi i Bakiut, i ndihmuar nga [[Hetë Koka]],( kushëriri i Hazirit), komandant i forcave shqiptare në nënprefekturën e [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]]t, i cili rrinte në një kafe shokë, i afrohet dhe pas një përshëndetje, i ofron kutinë me duhan “[[Morava|Moravice]]”, duke e pyetur se çfarë halli e kishte sjell aty, pasiqë kishte ardhur për vizitë te vëllai Bakiu e Abdullahu, i cili ishte rrahur rëndë nga Mehmeti i zi. Heta i tha të shkojë te Rexhep Shehu i [[Presheva|Preshevës]]. Me fjalë të Hetës e kishte lejuar... [[Prishtina|Prishtinë]], 1979 (pjesa IX, faqe 35-38),</ref> . Selimit i kujtohet “''Hazir Koka, prej nga drejtohet te ai, edhe pse atë natë i la vetë mysafirët..''<ref>Hasan Emerllahu: [[Avdullah Presheva|Abdullah presheva]] –Tribun e atdhetar, Fq. 121, Vatra,’2015</ref> (Ali Stanecin i cili i qëdronte afër si komandant i kontraçetës në Preshevë). Kjo vërteton se ata nuk trathetuan askush nuk i tradhetoi ata edhe pse pati tortura nga bullgaret per ti treguar jataket e tyre. Haziri pasi i la vete musafiret nate arriti t’i kaloi përmes kufirit te lumit [[Morava]] mes [[Pogragja (Gjilan)|Pogragjes]] dhe [[Uglara (Gjilan)|Uglarit]] për në [[Gjilan]]”, Kurtesh Agushi: Sa ishte korier që shërbeu pas pushtimit serbo bullgar, mbajti lidhjen pëcjellës, kur kaloi me pjesëբtarët shqipëtar të aradhës, kur u bë sulmi i parë i armatosur për marrjen e minierës së Llojanit, e cila gjendet ndërmjet Preshevës dhe Kumanovës, ndodhi në mes natëve të shtatorit 1942. Aty kishin ardhur edhe luftëtarë të tjerë, të cilët zgjodhën Xheledin Kurbalinë për t'u prirë në aksionin e parë për lirimin nga pushtuesi të digave të pasura të minierës. Në aksion prinë Xheladin Kurbaliu, komandant, [[Fadil Hoxha]], komisar, Kurtesh Agushi, e të tjerë. <ref> Libri "Flaka e revolucionit", Ishte vlerësim i në konferencës shkencore, mbajtur në Preshevë, më 13-14 dhjetor 2014 (N.R.) dr.Fehmi Rexhepit, historian dhe dokumenteve arkivore të arkivit rajonal të Gjilanit, Shkupit, Vrajës Kumanovës, të arkivuara nga Selim [[Norça]], Kurtesh Agushi, Hoxhë Ibrahim [[Capari (Gjilan)|Capari]] të botuara edhe në librin "Flaka e revolucionit", Prishtinë,1979 (pjesa IX,faqe 35-38</ref> Haziri ishte korrier përgjegjës për përcjelljen e aradhes, deri sa ishte Xheladin Kurbalia komandant i saj. Kthimi i aradhës u bë përmes Arif dhe Xhelilit Xhemës, sepse ishte shkarkuar Xheladini dhe ishte zëvendsuar nga një serb, të cilin gjest e kundërshtuan Haziri dhe Hetë Koka ..Në fillim të marsit 1943, Haziri u vra në pusi, në vendkalimin kufitar bullgaro-italian, në vendin e quajtur Çuka – [[Capari (Gjilan)|Capar]] . Pas vrasjes, në vend të tij u caktuan Ramiz Cërnica dhe Kurtesh Agushi. Sipas fjalëve të Arif Bekës, në takim me te pas varrimit të Hazirit, Deklaratë e V/V. Zhika i [[Mateçi]]t, më vonë shef i punëve të brendshme në Vranjë dhe fjalët e tij, Bekes: “Pse po ankohesh Beka për këtë e di… se ai nuk ishte ‘nash çovek’”, vërtetojnë se me të vërtetë vrasja e Hazirit pati pavijë politike dhe ushtarake kaloi me iu bashkua Shtetit ame (Albanin), këtë dëshmon fakti se sa ishte e gjallë nëna tij nuk i’u dha as pensioni. ==Referimet == {{reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== *[https://sq.wikipedia.org/wiki/Mbrojtja_Komb%C3%ABtare_e_Kosov%C3%ABs_Lindore] *|[[https://sq.wikipedia.org/wiki/Mbrojtja_Komb%C3%ABtare_e_Kosov%C3%ABs_Lindore|Koka11|Mbrojtja|Kombëtare/e/Kosovës/Lindore{{Lidhje e thyer}}]] {{DEFAULTSORT:Hazir, Hazir (Koka)}} [[Kategoria:Shqiptarë të ekzekutuar]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[category:aktivistë|Shqiptarë]] [[Kategoria:Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Kokaj]] [[Kategoria:Lindje 1915]] [[Kategoria:Vdekje 1943]] {{KO-gjeo-cung}} 5zxrjj8owhbspscox2i6wzlmusl03al 0 57439 3004141 3003767 2026-07-02T08:23:13Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004141 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Kmetoc''' | native_name = Kmetosh | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Gjilanit|Gjilan]] |Komuna = [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = |Lartësia = 517 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=29 | gjer_s=31 | gjer_dr = N | gjat_g=21 | gjat_m=31 | gjat_s=40 | gjat_dr = E }} [[Skeda:Detal i murit të Kishës në Kmetoc.JPG|parapamje|'''Detal i murit të Kishës në Kmetocit (Gjilan)''']] '''Kmetoci''' është një fshat i cili shtrihet rreth 7km në verilindje të Gjilanit. Është vendbanim kodrinor dhe fushor i ndarë në lagje. ==Lagjet== "Kmetoci" (Familjet Latifi, Azizi dhe familja Rexhepi që jetojnë në Gjilan, përkatësisht Maxhuni), "Sikreshtë (Sikireshi)" (familja muhaxhere nga Svirca: Bislimi (Berisha), Mustafa, Osmani), (Rexhepi, Mahalla dhe Pacolli) dhe "lagjja e poshtme" (familja Hoti dhe e serbëve). Mikrotoponimet më karakteristike janë: Llanishtë, Çukë, Rapçugë, Te prroni, Kolibja Salihit, Arat e Gata, Prroni i Shahës, Arat e poshtme, ejt. == Gjeografia == Fshati është i vendosur në rrafsh, në luginën e lumit të Përlepnicës, në afërsi të grykës së [[Dobërçani (Gjilan)|Dobërçanit]]. Në lokacionin Qeramidica në anën e djathtë të rrugës Gjilan-Dardanë, gjendet një numër i madh i tjegullave dhe sipas fragmenteve të tyre janë qeramikë e kuqe e pjekur. Në bazë të këtij materiali mund të supozohet se është në pyetje një vendbanim i antikës së vonë. Po ashtu në këtë fshat ekzistojnë varreza të vjetra të quajtura 'Romake' në vendbanimin Shavarina. == Monument historik i shekullit XIV. == [[Skeda:Gërmadhat e Kishës së Shën Varvarës.jpg|parapamje|'''Gërmadhat e Kishës së Shën Varvarës''']] [[Skeda:Fshati Perlepnicë Gjilan.jpg|parapamje]] Nje (1)km në juglindje të fshatit Kmetovcë, ka rrënoja te kishës Shen Varvares [[Gërmadhat e Kishës së Shën Varvarës]] <ref>^[http://dtk.rks-gov.net/tkk_objekti.aspx?id=403 Gërmadhat e Kishës së Shën Varvarës në Databazën e trashëgimisë kulturore të Kosovës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029004900/https://dtk.rks-gov.net/tkk_objekti.aspx?id=403&id=403 |date=29 tetor 2019 }}LISTA E TRASHËGIMISË KULTURORE PËR MBROJTJE TË PËRKOHSHME|publisher=Republika e Kosovës, Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit|[[http://www.mkrs-ks.org/repository/docs/LISTA_E_TRASHEGIMISE_KULTURORE_NEN_MBROJTJE_TE_PERKOSHME_2015.pdf|accessdate=17{{Lidhje e thyer}} gusht 2016|ref=mei-ks]]</ref> Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik", i miratuar me numër 02-369/63.Kisha e Shën Dhimitrit , e njohur si Kisha Varvara e Kmetocit , është datuar si e shek. XIII , në vitin 1963 , nga ish [[EMMK]] , kur edhe ësthë marrë në mbrojtje nga shteti . Ky objekt tashmë është nën përkujdesjen e Qëndresës Rajonale për Trashëgimi Kulturore në Gjilan për vlerat arkitetktonike që ka objekti , sikundër edhe për vjetërsinë e tij . Në të vërtetë për këtë kishë mungojnë shkrimet historike , po në këtë punim ne kryesisht do të trajtojmë aspektin arkitekturor të saj, poliokristiane Bizantine të ish manastirit, më vonë robërit e famshëm të Shën Barbarës. Edhe pse burimet Dokumentare nuk flasin për këtë vend të kultit fetar te krishter, ndërsa tradita gojore lidh pamjen e manastirit me kohën e perandorEet mesjetar... Mbetjet e ruajtura të kishës tregojnë një lloj tranzicioni të ndërtesës ndërmjet kryqit të zhvilluar dhe konciz të gdhendur, nga i cili ata nxjerrin ngjashmëri me tempullin e Shen. Nicholas në SHEN. Arkangjel në [[Prizren]]. Një strukturë e vetme me gji dhe me një kube mbi bordin qendror, në anën perëndimore, ishte mbështetur në mur midis "priories" dhe "naos", ndërsa në anën lindore ajo mbështetej në dy kolona. Jashtë hapësirës së altarit, kishte një apshise të jashtëm tre palësh... Kisha është e ndërtuar me gurë me përdorim modest të tullave. Në këndin verilindor të tempullit janë të dukshme mbetjet e ish-zbukurimit të afreskeve: ''fragmente të stolive dhe busteve të shenjtorëve në një sfond të kuq''. Karakteristikat stilistike të pikturës dhe arkitekturës tregojnë se kjo është një dhuratë kulti, me shumë gjasa shekullit XIV. Kisha ra pjesërisht pas Betejës së Kosovës, dhe më në fund u shkatërrua në shekullin e 18-të. Punimet e konservimit u kryen midis viteve 1966 dhe 1968. Gjendja aktuale e monumentit është e viteve '66-68.<ref>Referenca. 1) Koraq V. (1963). Kisha e Shën Varvara në fshatin Kmetovci afër Gjilanit, Antikitetet e Kosovës (Prishtinë, 1963) 91-97; 2) Ivanoviq M. (1987). Monumentet e Kishës të shekullit XIII-HH.(Fondacionet e Kosovës. Prizren-Beograd, 458-459)</ref> ==Shënime statistikore== Në vitin 1897 kishte 30 shtëpi serbe e 15 shqipëtare. Në vitin 1903, 21 shtëpi serbe por ka pasur edhe shqiptarë. Në vitin 1911, 26 shtëpi serbe me nacionalitete shqipëtare. Sipas regjistrimeve zyrtare në vitin 1913, 307 banorë. Regjistrimi i vitin 1921, 46 shtëpi me 281 banorë. Kurse pas regjistrimeve të vona para luftës në Kosovë, në fillim të vitit 1999, ishin regjistruar 79 shtëpi me 675 banorë shqipëtarë, 90 shtëpi me 540 banorë serbë dhe 3 shtëpi me 14 banorë romë. Gjatë agresionit policoro-ushtarak serbë në vitin 1999, u dogjën 33 shtëpi, u vranë 2 gra dhe një dëshmor. Popullata e këtij fshati, në këtë periudhë, u dëbuan në Maqedoni. <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih dhe këtë == --> <!-- == Burimet == --> == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/06/Kmetovce.html vendndodhja] [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Gjilanit]] {{Komuna e Gjilanit}} {{KO-gjeo-cung}} 0zdtcbcgqinl0kqhar3zyy84gchhgz6 0 63279 3004012 1199428 2026-07-01T20:06:50Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Qelqi i kuarcit]] te [[Xhami kuarc]]: shqip 1199428 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} '''[[Qelqi]] i [[kuarci]]t''' është modifikim amorf i dyoksidit të silicit [SiO²]. Veti të veçanta të këtij qelqi janë: zgjerimi nga nxehtësia, ndryshueshmëria e lartë e fortësisë në varësi nga temperatura, përçueshmëria e lartë e rrezeve të dritës, rezistenca e madhe kimike, përçueshmëria e mirë e nxehtësisë, izolimi i mirë i elektricitetit. Prodhimi i tij bëhet me shkrirjen e kuarcit të pastër, nëpërmjet oksidimit të silicit tetaklorik [SiCl⁴] në ballonë qelqi të kuqërremtë apo në shtresa të holla të fituara nga hidroliza e lidhjeve organike të silicit më pakë të pastër, me legurimin dhe nxehjen përsëritshme të masës së qelqit silicit-alkaloid-bor. {{Kimi-cung}} 0fqrxjff8n6eukua2vycpw0mpu47u1k 0 68452 3003989 481560 2026-07-01T15:05:36Z EmausBot 19029 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Alexander Moissi]] 3003989 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Alexander Moissi]] k11nwfs8wdl1r45hs9rky0jme6zu96v 0 70485 3004153 3003166 2026-07-02T08:50:54Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004153 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | frame color = #02118e | writing color = #FFFFFF | header color = #02118e | clubname = Chelsea | image = Azzurro e Bianco con Leone, Staffa.svg | image_size = | fullname = Chelsea Football Club | nickname = The Blues, The Pensioners<ref>{{cite web|title=Chelsea's first cup final – a century ago|url=http://www.chelseafc.com/news/latest-news/2015/04/chelsea_s-first-cup-final--a-century-ago.html|website=chelseafc.com|publisher=Chelsea F.C.|language=en|date=23 prill 2015|accessdate=25 korrik 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826204919/http://www.chelseafc.com/news/latest-news/2015/04/chelsea_s-first-cup-final--a-century-ago.html|archivedate=26 gusht 2016|df=dmy-all}}</ref> | short name = CFC, CHE | founded = {{Start date and age|df=yes|1905|3|10}}<ref name="teamhistory">{{cite web|url=http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0,,10268,00.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110527214035/http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0%2C%2C10268%2C00.html|archivedate=27 maj 2011|title=Team History – Introduction|website=chelseafc.com|publisher=Chelsea F.C.|language=en|accessdate=11 maj 2011|df=dmy}}</ref> | ground = [[Stamford Bridge]] | capacity = 40,853<ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/publications|title=Premier League Handbook 2018–19|publisher=Premier League|language=en|date=30 korrik 2018|accessdate=3 janar 2019|archive-date=25 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225233556/https://www.premierleague.com/publications|url-status=dead}}</ref> | coordinates = {{Coord|51|28|54|N|0|11|28|W}} | chairman = {{Flagicon|USA}} [[Todd Boehly]] | owner = {{Flagicon|USA}} [[BlueCo]]<ref>{{cite web|title=Group Tax Strategy|url=https://www.chelseafc.com/en/group-tax-strategy|website=chelseafc.com|publisher=Chelsea F.C.|language=en|access-date=4 prill 2023|archive-date=5 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405010643/https://www.chelseafc.com/en/group-tax-strategy|url-status=live}}</ref> | mgrtitle = Trajneri | manager = {{Flagicon|Italy}} [[Enzo Maresca]] | league = [[Premier League]] | season = [[Premier League 2024–25|2024–25]] | position = Premier League, 4të | clubcolors = [[Skeda:600px Blu con strisce verticali Bianco-Oro.svg|20px]] | website = http://www.chelseafc.com/ | pattern_la1 = _chelsea2425h | pattern_b1 = _chelsea2425h | pattern_ra1 = _chelsea2425h | pattern_sh1 = _chelsea2425h | pattern_so1 = _chelsea2425h | leftarm1 = 0040D0 | body1 = 0040D0 | rightarm1 = 0040D0 | shorts1 = 0040D0 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _chelsea2425a | pattern_b2 = _chelsea2425a | pattern_ra2 = _chelsea2425a | pattern_sh2 = _chelsea2425a | pattern_so2 = | leftarm2 = FEEEEE | body2 = FEEEEE | rightarm2 = FEEEEE | shorts2 = FEEEEE | socks2 = FEEEEE | pattern_la3 = _chelsea2425t | pattern_b3 = _chelsea2425t | pattern_ra3 = _chelsea2425t | pattern_sh3 = _chelsea2425t | pattern_so3 = | leftarm3 = 181818 | body3 = 181818 | rightarm3 = 181818 | shorts3 = 181818 | socks3 = 181818 }} '''Chelsea Football Club''' ([[Gjuha shqipe|Shqip]]: ''Klubi i Futbollit Çelsi'') është një klub futbollistik anglez me seli në [[Fulham]], [[Londra|Londër]]. Krijuar në vitin 1905, klubi luan në [[Premier League|Premier Ligë]] dhe ka shpenzuar shumicën e historisë së tyre në nivelin më të lartë të futbollit anglez. Ata i luajn ndeshjet në shtëpi te stadiumi [[Stamford Bridge]], i cili ka 41,837 vende.<ref name="capacity"/> Ata kanë luajtur te ky stadiumi që nga dita kur është krijuar. Chelsea pati suksesin e parë në histori në vitin [[Sezoni 1954–55 i Chelsea F.C.|1955]], ku klubi fitoi kampionatin e vendit, dhe ka fituar trofe të tjera vendor gjatë viteve 1960', 1970', 1990' dhe 2000'. Klubi ka shijuar shumë sukses në dy dekadat e fundit, duke fituar 15 trofe që nga viti 1997.<ref>{{cite news|title=Trophy Cabinet|language=en|work=Uebsajti zyrtar i Çelsit F.C.|url=http://www.chelseafc.com/page/HistoryTrophiesIndex/0,,10268,00.html|url-status=dead|accessdate=20 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512163342/http://www.chelseafc.com/page/HistoryTrophiesIndex/0%2C%2C10268%2C00.html|archive-date=12 maj 2012}}</ref> Brënda Anglisë, Çelsi ka fituar katër tituj lige, shtatë [[Kupa FA]], katër [[Football League Cup|Kupa Ligash]] dhe katër [[FA Community Shield]], kurse në [[UEFA|Europë]] klubi ka fituar dy [[UEFA Kupa e Kupës së Fituesve]], një [[UEFA Super Kupa|UEFA Super kupë]], një [[UEFA Liga e Europës|Ligë Europe]] dhe një [[UEFA Liga e Kampioneve|Ligë Kampionesh]]. Çelsi është i vetmi [[Futbolli në Londër|klub londinez]] që ka fituar Ligën e Kampioneve,<ref name="Chelsea win breaks London duck">{{cite news|date=20 maj 2012|title=Chelsea win breaks London duck|language=en|work=Union of European Football Associations|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1798274.html#chelseas+capital+gains|accessdate=20 maj 2012}}</ref> dhe një nga katër klubet, dhe i vetmi klubi britanik që ka fituar të tre turnamentet e [[UEFA|UEFA-s]].<ref>{{cite news|title=Chelsea wins Europa on Ivanovic header|language=en|work=ESPNFC|url=http://espnfc.com/news/story/_/id/1449255/ivanovic-goal-wins-europa-league-chelsea?cc=5901|accessdate=16 maj 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Chelsea join illustrious trio|language=en|work=Uefa.com|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=1947872.html|accessdate=17 maj 2013}}</ref> Ngjyrat e zakonshme të klubit për fanellën e parë janë blu me shirita të bardha. Stema e klubit është ndryshuar në disa raste për ta modernizuar sa më shumë stemën. Në stemën momentale, paraqitet një luan në këmbë që mban një shkop.<ref name="new crest">{{cite news|date=12 nëntor 2004|title=Chelsea centenary crest unveiled|language=en|work=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/4008257.stm|accessdate=2 janar 2007}}</ref> Klubi ka shikueshmërinë e pestë më të lartë të të gjitha kohërave në futbollin anglez.<ref name="attendance">{{cite news|date=22 maj 2011|title=All Time League Attendance Records|language=en|url=http://nufc.com/2011-12html/attendance-all-time.html|url-status=dead|accessdate=8 nëntor 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111003541/http://nufc.com/2011-12html/attendance-all-time.html|archivedate=11 janar 2012}}</ref> Në sezonin 2012–13, mesatarja e shikueshmërisë së tyre ishte 41,462, e gjashta më e lartë në Premier Ligë.<ref name="12/13 attendances">{{cite news|title=Home attendance|language=en|work=Soccerstats.com|url=http://www.soccerstats.com/attendance.asp?league=england|url-status=dead|accessdate=19 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170528193012/http://www.soccerstats.com/attendance.asp?league=england|archive-date=28 maj 2017}}</ref> Që nga korriku i 2003, Çelsi ka qënë në pronësi të bilionerit rus [[Roman Abramovich]].<ref name="takeover">{{cite news|date=2 korrik 2003|title=Russian businessman buys Chelsea|language=en|work=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/3036838.stm|accessdate=11 shkurt 2007}}</ref> Në prill 2013, ata janë renditur nga ''[[Forbes|Revista Forbes]]'' si klubi i shtatë më i vlefshëm i botës, me vlerë 588 milionë [[Paund sterlina|£]], duke pasur rritje 18% nga viti i kaluar.<ref name="Forbes List">{{cite news|last=Schwartz|first=Peter J.|date=18 prill 2012|title=Manchester United Again The World's Most Valuable Soccer Team|language=en|work=Forbes Magazine|url=http://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2012/04/18/manchester-united-again-the-worlds-most-valuable-soccer-team/|accessdate=5 maj 2012}}</ref><ref name="BBC - Forbes">{{cite news|date=19 prill 2012|title=Manchester United still the world's richest football club – Forbes|language=en|work=BBC News|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17769654|accessdate=5 maj 2012}}</ref> ==Historia== {{Main|Historia e Chelsea F.C.}} ===1905–1951: Themelimi dhe dakadat e para=== [[Skeda:Chelsea Team 1905.jpg|thumb|261x261px|Skuadra e pare e Çelsit ne shtator 1905.]] Në vitin 1904, [[Gus Mears]] bleu stadiumin atletik [[Stamford Bridge (stadiumi)|Stamford Bridge]] me qëllim për ta kthyer në stadium futbolli. Një ofertë për t'a dhënë me qera te [[Fulham F.C.|Fulhami]] u hodh poshtë, kështu që Mears mendoi që stadiumi të ishte shtëpia e klubit të tij. Duke pasur një skuadër me emër Fulham në komunë, klubit i'u ofrua një mundësi për të ndryshuar emrin; u konsideruar emra të ndryshëm si ''Kensington FC'', ''Stamford Bridge FC'' dhe ''London FC''. Çelsi u krijua më 10 mars 1905 në pabin "The Rising Sun".<ref>{{cite news|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/860972|title=HISTORY - CENTENARY|website=chelseafc.com|publisher=Chelsea F.C.|language=en|date=30 shtator 2004|accessdate=23 prill 2014}}</ref> Prezantimi i klubit u bë në [[Fulham Road]]. Pak pas kësaj, ata u bënë pjesë e ligës angleze. Klubi u promovua në divizionin e parë në sezonin e dytë të tyre, si dhe i shpenzuar vitet e para duke luajtur midis divizionit të parë dhe të dytë. Në vitin 1915, Çelsi arriti [[Finalja e FA Cup 1915|finalen e Kupës FA]], por u mposht nga [[Sheffield United F.C.|Sheffield United]] në [[Old Trafford]]. Pesë vite më pas, ata u e mbyllën kampionatin në vendin e tretë, duke arritur rezultatin më të mirë në histori.<ref>{{cite news|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/1800262|title=Team History – 1905–29|website=chelseafc.com|publisher=Chelsea F.C.|language=en|accessdate=23 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718071312/http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0,,10268~1800262,00.html|archive-date=18 korrik 2011|url-status=dead}}</ref> Çelsi krijoi një repucation për blerje të lojtarëve të mëdhenj,<ref name="glanville">{{cite news|date=10 janar 2004|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article992039.ece|title=Little sign of change for Chelsea and their impossible dreams|publisher=The Times|language=en|accessdate=15 mars 2009|author=[[Brian Glanville]]|archive-date=26 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110926102458/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article992039.ece|url-status=dead}}</ref> duke fituar shumë tifozë.<ref>{{cite news|url=http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0,,10268~910883,00.html|title=Between the Wars – Big Names and Big Crowds|website=chelseafc.com|publisher=Chelsea F.C.|language=en|accessdate=7 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120720222638/http://www.chelseafc.com/page/TeamHistory/0%2C%2C10268~910883%2C00.html|archive-date=20 korrik 2012|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht kësaj, klubit i mungoi suksesi në vitet në vijim.<ref name="glanville"/> ===1953–1983: Modernizimi dhe kampionati i parë=== Ish sulmuesi i [[Arsenal F.C.|Arsenalit]] dhe [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], [[Ted Drake]], u bë trajneri i klubit në vitin 1952 për të modernizuar klubin. Ai ndërroi stemën e klubit, përmirësoi sistemin e të rinjëve, regjimin e stërvitjes, si dhe solli në ekip lojtarë të rinjë. Nën drejtimin e tij, Çelsi fitoi kampionatin në [[Sezoni 1954–55 i Chelsea F.C.|sezonin 1954–55]]. Në sezonin e ardhshëm, [[UEFA]] krijoi kompeticionin e parë evropian të quajtur [[UEFA Liga e Kampioneve|Kupa Evropiane]]; Çelsi u tërhoq nga pjesmarrja në këtë kompeticion pas kundërshtimeve nga Liga e Futbollit dhe Federata Angleze.<ref>{{cite news|date=27 prill 2005|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/sport/football/europe/article2327902.ece|title=The great Chelsea surrender|publisher=The Times|language=en|accessdate=29 dhjetor 2006|author=Brian Glanville}}</ref> Klubi dështoi të fitonte trofe në vitet në vijim, duke shkarkuar Drake në vitin 1961; ai u zëvëndësua nga [[Tommy Docherty]]. Docherty krijoi një grup të ri me lojtarë të talentuar duke i marrë ata nga akademia e klubit. Pas mbërritjes së tij, Çelsi fitoi të garonte për trofe. Ata ishin në garë për fitimin e kampionatit, kupës kombëtare dhe kupës së ligës në sezonin 1964–65, por triumfuan vetëm në kupën e ligës.<ref>{{cite news|author=Rick Glanvill|title=Chelsea FC: The Official Biography – The Definitive Story of the First 100 Years|url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000unse|publisher=Headline Book Publishing Ltd|language=en|year=2006|isbn=978-0-7553-1466-9|page=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000unse/page/196 196]}}</ref> Pas emërimit të [[Dave Sexton]] si trajneri i ri i ekipit, Çelsi fitoi [[Finalja e Kupës FA 1970|Kupën FA në vitin 1970]], duke mposhtur me rezultatin 2–1 [[Leeds United A.F.C.|Leeds United]] në finale. Klubi gjithashtu fitoi trofeun e parë evropian në histori, [[UEFA Kupa e Kupës së Fituesve|UEFA Kupën e Fituesve të Kupës]], duke triumfuar kundër [[Real Madrid C.F.|Real Madridit]] në finale. Në fund të viteve 1970' dhe në fillim të viteve 1980', Çelsi kaloi një periudhë të trazuar. Një rindërtim ambicioz i stadiumit Stamford Bridge kërcënoi stabilitetin financiar të klubit,<ref>{{cite news|author=Glanvill|year=2006|title=Chelsea FC: The Official Biography|url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan|language=en|pages=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/84 84]–87}}</ref> duke sjellur largimin e disa lojtarëve kryesor të ekipit, gjë që solli rënjen nga kategoria. Probleme të tjera erdhën edhe nga tifozët huligan të klubit, gjë që dëmtoi imazhin e tyre gjatë kësaj kohe.<ref>{{cite news|author=Glanvill|year=2006|title=Chelsea FC: The Official Biography|url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan|language=en|pages=[https://archive.org/details/chelseafcofficia0000glan/page/142 143]–157}}</ref> ===1984–2003: Rizhvillimi dhe krriza financiare=== ===2003–2022: Epoka Abramovich=== ===2023–vazhdon: Epoka BlueCo=== == Rekordet == [[Skeda:Lampard playing.jpg|parapamje|130px|Lojtarë aktual i Chelseat, [[Frank Lampard]] paraqitje më së shumti dhe gola te shenuar]] Lëjtari me më shumë paraqitje si lojtarë i Chelsi't është ish kapiteni [[Ron Harris (footballer)|Ron Harris]], i cili i pari bëri 795 paraqitje për klubin mes viteve 1961 dhe 1980. Ky rekord nuk duket që do të thehet në një periudhë të afertë.Lëjtari aktual me më së shumti paraqitje është Frank Lampard me 545 lojë. Rekordi për paraqitje si portier ruhet nga Harris, [[Peter Bonetti]], që bëri 729 paraqitje (1959–79). [[Bobby Tambling]] është golashënuesi më i mirë i Chelseat me 202 gola ne 370 loje (1959–70). Tete lojtar tjer kane me shum se 100 gola per Chelsin: [[George Hilsdon]] (1906–12), [[George Mills (footballer)|George Mills]] (1929–39), [[Roy Bentley]] (1948–56), [[Jimmy Greaves]] (1957–61), [[Peter Osgood]] (1964–74 and 1978–79), [[Kerry Dixon]] (1983–92), Frank Lampard (2001–) and [[Didier Drogba]] (2004–). Me 193 gola,Dixon është i vetmi që ju afrua rekordit të Tamblingit.Greaves mbanë rekordin si golashënuesi më i mirë mbrenda nje sezoni (43 gola gjatë 1960–61). Lampard është golashënuesi më i mirë aktual i Chelsit me 183 gola. Fitorja më e thellë e Chelsit është 13–0,kundër [[Jeunesse Hautcharage]] në [[UEFA Cup Winners' Cup|Cup Winners' Cup]] më 1971. Në premier ligë fitorja më e thellë është 8-0 kundër [[Wigan Athletic F.C.|Wigan Athletic]] në 2010-tën. Si humbje më e thellë qe Chelsi nje është 8–1 kundër [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]] më 1953. Zyrtarisht, pjesmarrje më të madhe të tifozëve në Stanford Bridge është 82,905 në [[Football League First Division|First Division]] ndeshja kundër Arsenal me 12 tetorë 1935.Megjithatë, ndeshja miqësore kundër [[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]] u vlersua të ketë 100,000 tifozë me 13 Nentorë 1945. Renovimet e Stamford Bridge gjatë viteve të 90-ta do të thoët se ky rekord do të ndryshohet në një të ardhme të afërt. Kapaciteti aktual i Stamford Bridge është 41,837. Chelsi mbanë rekordin Anglez për mbledhjen e pikëve mbrenda një sezoni (gjithësej 95 pikë), një ashtu edhe gola më pakë të pranuar mbrenda një sezoni (gjithësej 15 gola),si dhe numri i lojve të fituar në Premier League në një sezonë (gjithesej 29 lojë). Chelsi mbanë rekordin si i pa mposhtur në shtëpi që zgjati 86 ndeshje nga 20 mars 2004 deri 26 tetorë 2008. Ata thyen këtë rekord me 12 gusht 2007, prej 63 lojë i pa mposhtur i vënë nga Liverpool mes viteve 1978-1980. Chelsi shënoj 11 fitore të njëpasnjëshme në ligë si musafir mes 5 prill 2008 dhe 6 tetor 2008,gjë që nuk e ka bere dikushë më herët. Pas perfundimit të sezonit 2007-08,Chelsi u rëndit i pari ne sistemin e UEFA-s.Chelsi u bë ekipi i parë në histori të Ligës Premier që shënoi 100 gola në sezon,po ashtu edhe blerja e Fernando Torresit prej £50 milion në janar të 2011-tës theu rekord si transferi më i shtrejtë ndonjëher mbrenda Premier Ligës. Chelsea, së bashku me Arsenalin, ishin klubi i parë për të luajtur me numrat këmishë, më 25 gusht 1928 në ndeshjen e tyre kundër [[Swansea Town]]. Ata ishin ekipi i parë anglez për të udhëtuar me aeroplan në një ndeshje në familje larg, kur ata vizituan [[Newcastle]] [[United]] më 19 prill 1957 dhe anën e parë të Divizionit të Parë për të luajtur ndeshjen në një të dielën, kur ata u përballën me [[Stoke City]] më 27 janar e vitit 1974. Më 26 dhjetor 1999, Chelsea u bë pala parë britanik për të caktuar një fillimi krejtësisht të huaj [[line-up]] (Nuk ka lojtar britanik apo irlandez), në një ndeshje të Premier League kundër [[Southampton]]. Më 19 maj 2007, ata u bënë ekipi i parë për të fituar FA Cup në stadiumin [[Wembley]] të ri, duke qenë edhe e fundit për të fituar atë nëe vjetër Wembley.At në fund të sezonit 2007-08, Chelsea u bë klubi më i lartë renditur nën sistemin e [[koeficientit pesë-vjeçare UEFA-s]], klubi i parë anglez për ta bërë këtë në shekullin e 21. Në ditën e fundit të sezonit 2009-10, Chelsea u bë ekipi i parë në historinë e Premier Ligës për të shënuar të paktën 100 gola në një sezon të vetëm. Në vitin 2012, Chelsea u bë i pari klub bazuar Londër për të fituar '''[[UEFA Champions League]]''', pasi mundi Bayern Munich në [[Finalet e Ligës së Kampionëve|finale]]. Të fituar [[2012-13 UEFA Europa League]], Chelsea u bë klubi i parë anglez për [[të fituar të gjitha katër trofe evropiane]]. == Stadiumi == [[Skeda:Stamford Bridge.jpg|thumb|251x251px|Stamford Bridge]] Chelsea kanë pasur vetëm ndonjëherë një terren në shtëpi, Stamford Bridge, ku ata kanë luajtur që nga themelimi. Ajo u hap zyrtarisht më 28 prill 1877 dhe për 28 vitet e para të ekzistencës së saj ajo është përdorur pothuajse ekskluzivisht nga Atletikës Klubin e Londrës si një arenë për takime atletikë dhe aspak për futboll. Në vitin 1904 toka ishte fituar nga biznesmeni Gus Mears dhe vëllai i tij Joseph, i cili kishte blerë edhe tokën afër (më parë një kopsht i madh të tregut) me qëllim të skenë futbollit përputhet me tani 12.5 acre (51,000 m²) faqen. Stamford Bridge është projektuar për familjen Mears nga arkitekti shënuar futbollit Archibald LEITCH, i cili kishte projektuar edhe Ibrox, Celtic Park dhe Hampden Park. Shumica e klubeve të futbollit u themelua së pari, dhe pastaj të kërkonin baza në të cilat për të luajtur, por Chelsea u themelua për Stamford Bridge. Duke filluar me një dizajn të hapur tas -si dhe një tarracë e mbuluar, Stamford Bridge kishte një kapacitet fillestar prej rreth 100.000. Në fillim të viteve 1930 e pa ndërtimin e një tarracë në pjesën jugore të tokës me një çati që mbuluar rreth një e pesta e stendës. Ai përfundimisht u bë i njohur si "derdhur" End, shtëpi e mbështetëseve më besnike dhe vokal e Chelsea, në veçanti gjatë viteve 1960, 70 dhe 80. Origjina e saktë të emrit janë të paqarta, por fakti që kulmi dukej si një çati të derdhur hekuri valëzuar luajtur një pjesë. Në fillim të viteve 1970 pronarët e klubit njoftoi një modernizimin e Stamford Bridge me planet për një stadium të gjitha- vendësh shtet- e -artit- 50.000. Puna filloi në Lindjen Qëndroni në vitin 1972, por projekti u rrethuar me probleme dhe ishte kurrë përfunduar, kostoja solli klubit afër falimentimit, duke kulminuar në Freehold duke u shitur për zhvilluesit e pronës. Pas një beteje të gjatë ligjore, kjo nuk ishte deri në mes të viteve 1990 se e ardhmja e Chelsea në stadium ishte e siguruar dhe të punës rinovim rifilloi. në veri, perëndim dhe jugore Pjesët e tokës u shndërrua në stenda të gjitha- vendësh dhe lëvizi më pranë në fushë, një proces i përfunduar deri 2001. Kur Stamford Bridge u redeveloped në epokën Ken Bates shumë karakteristika të tjera janë shtuar për të kompleksit duke përfshirë dy hotele, apartamente, bare, restorante, Chelsea Megastore, dhe një tërheqje interaktive vizitor quajtur Chelsea Bota e Sportit. Qëllimi ishte që këto vende do të sigurojë të ardhura shtesë për të mbështetur anën e futbollit e biznesit, por ata ishin më pak të suksesshme se shpresonte dhe para marrjes së pushtetit nga Abramovich në vitin 2003 borxhi marrë për financimin e tyre ishte një barrë e madhe në klub. Menjëherë pas ardhjes në pushtet të një vendimi është marrë për të hequr dorë " Chelsea Fshati " markë dhe rifokusuar në Chelsea si një klub futbolli. Megjithatë, stadiumi është nganjëherë referuar ende si pjesë e " Chelsea Fshati " apo " The Village ". [[File:Chelsea-ilkmac.jpg|thumb|283x283px|Chelsea vs. West Bromwich Albion ne Stamford Bridge ne 23 shtator 1905.Chelsea fitoi ndeshjen 1-0]] Ura STAMFORD Freehold, nga fusha, e turnstiles dhe Chelsea të drejtat emërtimin janë në pronësi tani nga Chelsea Pitch Pronarët, një organizatë jo-fitimprurëse në të cilin tifozët janë aksionerët. CPO u krijua për të siguruarstadium do të mund kurrë të shiten për zhvilluesit. Si kusht për përdorimin e emrit Chelsea FC, ​​klubi duhet të luajë ekipin e saj të parë ndeshjet në Stamford Bridge, që do të thotë se në qoftë se klubi lëviz në një stadium të ri, ata mund të duhet të ndryshojnë emrin e tyre. erren trajnimi Chelsea është vendosur në Cobham, Surrey. Chelsea u transferua në Cobham në vitin 2004. Tokë e tyre e mëparshme trajnimi në Harlington është marrë përsipër nga QPR në vitin 2005. Objektet e reja të trajnimit në Cobham ishin plotësuar në vitin 2007. Stamford Bridge është përdorur për një shumëllojshmëri të ngjarjeve të tjera sportive që nga viti 1905. Ai priti finalen e Kupës FA 1920-1922, e ka mbajtur dhjetë FA Cup gjysmë-finale (më së fundi në vitin 1978), dhjetë FA Kupa e bamirësisë ndeshjet (e fundit në vitin 1970), dhe tre ndeshjet England ndërkombëtare,e fundit në 1932. ishte gjithashtu vendi i një jozyrtar Fitorja International në vitin 1946. Në tetor 1905 ai organizoi një bashkim ndeshje regbi në mes të gjitha Blacks dhe Middlesex, dhe në vitin 1914 priti një ndeshje bejsbolli midis turne New York Giants dhe White Sox Chicago. Ajo ishte vendi i një ndeshje boksi mes kampionia e botës flyweight Jimmy Wilde dhe Joe Conn në vitin 1918.udhë duke u përdorur për udhë poshtër gara në mes 1928 dhe 1932, gara zagar 1933-1968, dhe gara e makinave xhuxh në vitin 1948. në vitin 1980, Stamford Bridge priti ndeshjen e parë ndërkombëtare ndriçuar kriket në Britani të Madhe, në mes Essex dhe West Indies.Kjo ishte edhe stadiumi shtëpi e ekipit London Monarchs amerikan Futbollit për sezonin e vitit 1997. [[File:West Stand Champions.jpg|thumb|230x230px|Pamje nga pozita perendimore e Stamford Bridge gjatë një loje ne Champions League 2008]] Pronësia aktuale klubit kanë deklaruar se një stadium më të mëdha është e nevojshme në mënyrë që Chelsea për të qëndruar konkurrues me klube rivale të cilët kanë stadium në mënyrë të konsiderueshme më të mëdha, të tilla si Arsenal dhe Manchester United.Për shkak të vendndodhjes së saj përgjatë rrugës kryesore dhe dy hekurudhore linjat, tifozët mund të hyjë vetëm në tokë nëpërmjet daljet Fulham Road, gjë që vendos kufizime në zgjerimin për shkak të rregulloreve të shëndetit dhe sigurisë. klubi kanë pohuar vazhdimisht dëshirën e tyre për të mbajtur Chelsea në shtëpinë e tyre aktuale, por Chelsea janë ende lidhur me një lëvizje në vende të ndryshme të afërta, duke përfshirë Qendrën e Gjykatës Earls Ekspozita, Battersea Power Station dhe Chelsea kazermave. Më 3 tetor 2011, Chelsea bëri një propozim për të aksionarëve CPO për të blerë Freehold të tokës në të cilën Stamford Bridge ulet, duke deklaruar se " blerja mbrapa Freehold heq një pengesë të mundshme duhet një vend i përshtatshëm të jetë në dispozicion në të ardhmen " Propozimi u hodhën poshtë nga aksionarët CPO.Në maj 2012 klubi u përpoqën formale për blerjen e Battersea Power Station, me synimin për të zhvilluar vendin në një stadium 60.000 vendësh, por humbi një konsorciumi Malajzisë === Renditja sipas paraqitjëve === * ''Kjo është lista e lojtarëve me më shumë paraqitje në klub.'' {| class="wikitable " style="text-align:center;" !style="width: 3em;"|#!!style="width: 19em;"|Lojtari!!style="width: 12em;"|Periudha!!style="width: 8em;"|Liga¹!!style="width:8em;"|[[FA Cup]]!!style="width: 8em;"|[[Football League Cup|League Cup]]!!style="width: 8em;"|[[UEFA|Europa]]!!style="width: 8em;"|Tjera²!!style="width: 9em;"|Total |- |1||style="text-align:left;"| [[Ron Harris]]||[[1961]] – [[1980]]||655||64||48||27||1||'''795''' |- |2||style="text-align:left;"| [[Peter Bonetti]]||[[1959]] – [[1979]]||600||57||45||26||1||'''729''' |- |3|| style="text-align:left;" | '''[[John Terry]]'''||1998 – Prezent||461||53||33||120||6||'''672''' |- |4|| style="text-align:left;" | [[Frank Lampard]]||2001 – 2014 ||429||58||34||117||10||'''648''' |- |5|| style="text-align:left;" | John Hollins||[[1963]]-[[1975|75]] & [[1983]]-[[1984|84]] ||465||51||48||27||1||'''592''' |- |6|| style="text-align:left;" | [[Petr Čech]]||2004 – 2015||333||33||17||103||8||'''486''' |- |7|| style="text-align:left;" | Dennis Wise||1990–2001||332||38||30||38||7||'''445''' |- |8|| style="text-align:left;" | Steve Clark||1987–1998||330||36||26||12||17||'''421''' |- |9|| style="text-align:left;" | Kerry Dixon||1983–1992||335||20||41||0||24||'''420''' |- |10|| style="text-align:left;" | Eddie McCreadie||1962–1974||331||41||22||16||0||'''410''' |} * <small>^'''(1)''' Përfshinë [[Football League First Division|First Division]], [[Football League Second Division|Second Division]] dhe [[Premier League]].</small> * <small>^'''(2)''' Përfshinë [[Community Shield]], Play-offs [[Football League Second Division|Second Division]] Te gjithë Anëtarët e Kupas.</small> === Top-10 Gola-shënuesit === * ''Kjo është lista e top 10 gola-shënuesve në histori të klubit.'' * ''Shifratë e korigjuara deri në 23 tetor 2015'' {| class="wikitable " style="text-align:center;" !style="width: 3em;"|#!!style="width: 19em;"|Lojtari!!style="width: 12em;"|Periudha!!style="width: 8em;"|Liga¹!!style="width: 8em;"|[[FA Cup]]!!style="width: 8em;"|[[Football League Cup|League Cup]]!!style="width: 8em;"|[[UEFA|Europa]]!!style="width: 8em;"|Tjera²!!style="width: 9em;"|Total |- |1|| style="text-align:left;" |{{flamuri|Anglia}}[[Frank Lampard]]||2001 – 2014||147||26||12||25||1||'''211''' |- |2||style="text-align:left;"|{{flamuri|Anglia}} [[Bobby Tambling]]||1959 – 1970 ||164||25||10||3||0||'''202''' |- |3||style="text-align:left;"|{{flamuri|Anglia}} [[Kerry Dixon]]||[[1983]] – [[1992]]||147||8||25||0||13||'''193''' |- |4||style="text-align:left;"|{{flagicon|Côte d'Ivoire}} '''[[Didier Drogba]]'''||[[2004]] – 2012 & 2014-2015||104||12||10||36||2||'''164''' |- |5||style="text-align:left;"|{{flamuri|Anglia}} [[Roy Bentley]]||[[1948]] – [[1956]]||128||21||0||0||1||'''150''' |- |6||style="text-align:left;"|{{flamuri|Anglia}} [[Peter Osgood]]||[[1964]]-[[1974|74]] & [[1978]]-[[1979|79]]||105||19||10||16||0||'''150''' |- |7||style="text-align:left;"|{{flamuri|Anglia}} [[Jimmy Greaves]]||[[1957]] – [[1961]]||124||3||2||3||0||'''132''' |- |8||style="text-align:left;"|{{flamuri|Anglia}} [[George Mills]]||[[1929]] – [[1943]]||118||7||0||0||0||'''125''' |- |9||style="text-align:left;"|{{flamuri|Anglia}} [[George Hilsdon]]||[[1906]] – [[1912]]||98||10||0||0||0||'''108''' |- |10||style="text-align:left;"|{{flamuri|Anglia}} [[Barry Bridges]]||[[1958]] – [[1966]]||80||9||3||1||0||'''93''' |} * <small>^'''(1)''' Përfshinë [[Football League First Division|First Division]], [[Football League Second Division|Second Division]] dhe [[Premier League]].</small> * <small>^'''(2)''' Përfshinë [[Community Shield]], Play-offs [[Football League Second Division|Second Division]] y Te gjithë Anëtarët e Kupas.</small> ==Lojtarët== ===Skuadra aktuale=== {{Updated|31 gusht 2024}}<ref>{{cite web|title=First Team Squad List|url=http://www.chelseafc.com/first-team|publisher=Chelsea F.C.|website=chelseafc.com|language=en|accessdate=11 gusht 2016}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ESP|pos=GK|name=[[Robert Sánchez]]}} {{Fs player|no=2|nat=FRA|pos=DF|name=[[Axel Disasi]]}} {{Fs player|no=3|nat=ESP|pos=DF|name=[[Marc Cucurella]]}} {{Fs player|no=4|nat=ENG|pos=DF|name=[[Tosin Adarabioyo]]}} {{Fs player|no=5|nat=FRA|pos=DF|name=[[Benoît Badiashile]]}} {{Fs player|no=6|nat=ENG|pos=DF|name=[[Levi Colwill]]}} {{Fs player|no=7|nat=POR|pos=FW|name=[[Pedro Neto]]}} {{Fs player|no=8|nat=ARG|pos=MF|name=[[Enzo Fernández]]|other=[[Kapiteni (futboll)|ẓëv-kapiten]]}} {{Fs player|no=10|nat=UKR|pos=FW|name=[[Mykhailo Mudryk]]}} {{Fs player|no=11|nat=ENG|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]}} {{Fs player|no=12|nat=DEN|pos=GK|name=[[Filip Jörgensen]]}} {{Fs player|no=13|nat=ENG|pos=GK|name=[[Marcus Bettinelli]]}} {{Fs player|no=14|nat=POR|pos=MF|name=[[João Félix]]}} {{Fs player|no=15|nat=SEN|pos=FW|name=[[Nicolas Jackson]]}} {{Fs player|no=17|nat=ENG|pos=MF|name=[[Carney Chukwuemeka]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=18|nat=FRA|pos=FW|name=[[Christopher Nkunku]]}} {{Fs player|no=19|nat=ENG|pos=FW|name=[[Jadon Sancho]]|other=në huazim [[Manchester United F.C.|Manchester United]]}} {{Fs player|no=20|nat=ENG|pos=MF|name=[[Cole Palmer]]}} {{Fs player|no=21|nat=ENG|pos=DF|name=[[Ben Chilwell]]}} {{fs player|no=22|nat=ENG|pos=MF|name=[[Kiernan Dewsbury-Hall]]}} {{Fs player|no=24|nat=ENG|pos=DF|name=[[Reece James (footballer, born 1999)|Reece James]]|other=[[Kapiteni (futboll)|kapiten]]}} {{Fs player|no=25|nat=ECU|pos=MF|name=[[Moisés Caicedo]]}} {{Fs player|no=27|nat=FRA|pos=DF|name=[[Malo Gusto]]}} {{Fs player|no=29|nat=FRA|pos=DF|name=[[Wesley Fofana (futbollist)|Wesley Fofana]]}} {{Fs player|no=31|nat=ITA|pos=MF|name=[[Cesare Casadei]]}} {{Fs player|no=37|nat=ENG|pos=MF|name=[[Omari Kellyman]]}} {{Fs player|no=38|nat=ESP|pos=FW|name=[[Marc Guiu]]}} {{Fs player|no=40|nat=POR|pos=DF|name=[[Renato Veiga]]}} {{Fs player|no=45|nat=BEL|pos=MF|name=[[Roméo Lavia]]}} {{Fs player|no=47|nat=FIN|pos=GK|name=[[Lucas Bergström]]}} {{Fs end}} === Të huazuar === {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ESP|pos=GK|name=[[Kepa Arrizabalaga]]|other=te [[Real Madrid CF|Real Madrid]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=WAL|pos=GK|name=[[Eddie Beach]]|other=te [[Gateshead F.C.|Gateshead]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=ENG|pos=GK|name=Kai Crampton|other=te [[Concord Rangers F.C.|Concord Rangers]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=ENG|pos=GK|name=[[Jamie Cumming]]|other=te [[Oxford United F.C.|Oxford United]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=USA|pos=GK|name=[[Gabriel Slonina]]|other=te [[K.A.S. Eupen|Eupen]] deri më 31 maj 2024}} {{fs player|no=|nat=ENG|pos=DF|name=[[Bashir Humphreys]]|other=te [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=NED|pos=DF|name=[[Ian Maatsen]]|other=te [[Borussia Dortmund]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=ENG|pos=MF|name=[[Tino Anjorin]]|other=te [[Portsmouth F C|Portsmouth]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=ENG|pos=MF|name=[[Lewis Hall (futbollist)|Lewis Hall]]|other=te [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=JAM|pos=MF|name=[[Omari Hutchinson]]|other=te [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=ENG|pos=MF|name=[[Dion Rankine]]|other=te [[Exeter City F.C.|Exeter City]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=|nat=BRA|pos=MF|name=[[Andrey Santos]]|other=te [[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=ENG|pos=MF|name=[[Harvey Vale]]|other=te [[Bristol Rovers F.C.|Bristol Rovers]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=ENG|pos=MF|name=[[Charlie Webster (footballer)|Charlie Webster]]|other=te [[SC Heerenveen|Heerenveen]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=MAR|pos=MF|name=[[Hakim Ziyech]]|other=te [[Galatasaray S.K. (futboll)|Galatasaray]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=ALB|pos=FW|name=[[Armando Broja]]|other=te [[Fulham F.C.|Fulham]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=ENG|pos=FW|name=[[Mason Burstow]]|other=te [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=CIV|pos=FW|name=[[David Datro Fofana]]|other=te [[Burnley F.C.|Burnley]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=BRA|pos=FW|name=[[Ângelo Gabriel]]|other=te [[RC Strasbourg Alsace|Strasbourg]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=BEL|pos=FW|name=[[Romelu Lukaku]]|other=te [[AS Roma|Roma]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs player|no=|nat=ENG|pos=FW|name=[[Alex Matos]]|other=te [[Huddersfield Town A.F.C.|Huddersfield Town]] deri më 31 maj 2024}} {{Fs end}} ===Lojtari i vitit=== <ref>{{cite news|title=Player of the Year|language=en|work=Chelsea F.C.|url=http://www.chelseafc.com/player-of-the-year|accessdate=13 shtator 2013}}</ref> [[Skeda:Frank Lampard v PSG 2014.jpg|175px|thumb|Frank Lampard është emëruar Lojtari i Vitit i Çelsin për numrin rekord të tre herëve.]] {| |- |valign="top"| {| class="wikitable" |- ! Viti ! Fituesi |- |1967||{{flagicon|England}} [[Peter Bonetti]] |- |1968||{{flagicon|Scotland}} [[Charlie Cooke (footballer)|Charlie Cooke]] |- |1969||{{flagicon|England}} [[David Webb (footballer)|David Webb]] |- |1970||{{flagicon|England}} [[John Hollins]] |- |1971||{{flagicon|England}} [[John Hollins]] |- |1972||{{flagicon|England}} [[David Webb (footballer)|David Webb]] |- |1973||{{flagicon|England}} [[Peter Osgood]] |- |1974||{{flagicon|England}} [[Gary Locke (English footballer)|Gary Locke]] |- |1975||{{flagicon|Scotland}} [[Charlie Cooke (footballer)|Charlie Cooke]] |- |1976||{{flagicon|England}} [[Ray Wilkins]] |- |1977||{{flagicon|England}} [[Ray Wilkins]] |- |1978||{{flagicon|England}} [[Micky Droy]] |- |1979||{{flagicon|England}} [[Tommy Langley]] |- |} |width="1"|&nbsp; |valign="top"| {| class="wikitable" |- ! Year ! Winner |- |1980||{{flagicon|England}} [[Clive Walker]] |- |1981||{{flagicon|Yugoslavia}} [[Petar Borota]] |- |1982||{{flagicon|England}} [[Mike Fillery]] |- |1983||{{flagicon|Wales}} [[Joey Jones]] |- |1984||{{flagicon|Scotland}} [[Pat Nevin]] |- |1985||{{flagicon|Scotland}} [[David Speedie]] |- |1986||{{flagicon|Wales}} [[Eddie Niedzwiecki]] |- |1987||{{flagicon|Scotland}} [[Pat Nevin]] |- |1988||{{flagicon|England}} [[Tony Dorigo]] |- |1989||{{flagicon|England}} [[Graham Roberts (footballer)|Graham Roberts]] |- |1990||{{flagicon|Netherlands}} [[Ken Monkou]] |- |1991||{{flagicon|Ireland}} [[Andy Townsend]] |- |} |width="1"|&nbsp; |valign="top"| {| class="wikitable" |- ! Year ! Winner |- |1992||{{flagicon|England}} [[Paul Elliott (footballer)|Paul Elliott]] |- |1993||{{flagicon|Jamaica}} [[Frank Sinclair]] |- |1994||{{flagicon|Scotland}} [[Steve Clarke]] |- |1995||{{flagicon|Norway}} [[Erland Johnsen]] |- |1996||{{flagicon|Netherlands}} [[Ruud Gullit]] |- |1997||{{flagicon|Wales}} [[Mark Hughes]] |- |1998||{{flagicon|England}} [[Dennis Wise]] |- |1999||{{flagicon|Italy}} [[Gianfranco Zola]] |- |2000||{{flagicon|England}} [[Dennis Wise]] |- |2001||{{flagicon|England}} [[John Terry]] |- |2002||{{flagicon|Italy}} [[Carlo Cudicini]] |- |2003||{{flagicon|Italy}} [[Gianfranco Zola]] |} |width="1"|&nbsp; |valign="top"| {| class="wikitable" |- ! Year ! Winner |- |2004||{{flagicon|England}} [[Frank Lampard]] |- |2005||{{flagicon|England}} [[Frank Lampard]] |- |2006||{{flagicon|England}} [[John Terry]] |- |2007||{{flagicon|Ghana}} [[Michael Essien]] |- |2008||{{flagicon|England}} [[Joe Cole]] |- |2009||{{flagicon|England}} [[Frank Lampard]] |- |2010||{{flagicon|Ivory Coast}} [[Didier Drogba]] |- |2011||{{flagicon|Czech Republic}} [[Petr Čech]] |- |2012||{{flagicon|Spain}} [[Juan Mata]] |- |2013||{{flagicon|Spain}} [[Juan Mata]] |- |2014||{{flagicon|Belgium}} [[Eden Hazard]] |- |2015||{{flagicon|Belgium}} [[Eden Hazard]] |- |} |} === Kontribuan në kombëtaret === == Manaxherët më të suksesshëm == Manaxherët e mëposhtëm fituan të paktën një trofe,kur ishin në krye të Chelseas: {| class="wikitable" |- !Emri !Periudha !Trofetë |- |{{flagicon|England}} [[Ted Drake]] |1952–1961 |[[Football League First Division|First Division Championship]], [[FA Community Shield|Charity Shield]] |- |{{flagicon|Scotland}} [[Tommy Docherty]] |1962–1967 |[[Football League Cup|League Cup]] |- |{{flagicon|England}} [[Dave Sexton]] |1967–1974 |[[FA Cup]], [[UEFA Cup Winners' Cup]] |- |{{flagicon|England}} [[John Neal (footballer)|John Neal]] |1981–1985 |[[Football League Second Division|Second Division Championship]] |- |{{flagicon|England}} [[John Hollins]] |1985–1988 |[[Full Members Cup]] |- |{{flagicon|England}} [[Bobby Campbell (footballer born 1937)|Bobby Campbell]] |1988–1991 |[[Football League Second Division|Second Division Championship]], [[Full Members Cup]] |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Ruud Gullit]] |1996–1998 |[[FA Cup]] |- |{{flagicon|Italy}} [[Gianluca Vialli]] |1998–2000 |[[FA Cup]], [[Football League Cup|League Cup]], [[FA Community Shield|Charity Shield]], [[UEFA Cup Winners' Cup]], [[UEFA Super Cup]] |- |{{flagicon|Portugal}} [[José Mourinho]] |2004–2007<br/>2013- |2 [[Premier League]]s, 2 [[Football League Cup|League Cups]], [[FA Cup]], [[FA Community Shield|Community Shield]] |- |{{Flagicon|Netherlands}} [[Guus Hiddink]] |2009 |[[FA Cup]] |- |{{flagicon|Italy}} [[Carlo Ancelotti]] |2009–2011 |[[Premier League]], [[FA Cup]], [[FA Community Shield|Community Shield]] |- |{{flagicon|Italy}} [[Roberto Di Matteo]] |2012 |[[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Champions League]], [[FA Cup]] |- |{{flagicon|Spain}} [[Rafael Benítez]] |2012-2013 |[[UEFA Europa League]] |} == Stafi == {| class="wikitable" |- !Pozicioni !Stafi |- |Manaxheri|| {{flagicon|POR}} [[José Mourinho]] |- |Asistent menaxheri|| {{flagicon|ENG}} [[Steve Holland (footballer)|Steve Holland]] |- |Ndihmës trajneri i ekipit të parë||{{flagicon|POR}} [[Rui Faria]] |- |Ndihmës trajneri i ekipit të parë||{{flagicon|POR}} [[Silvino Louro]] |- |Ndihmës trajneri i ekipit të parë||{{flagicon|POR}} [[Jose Morais]] |- |Drejtori Teknik||{{flagicon|Nigeria}} [[Michael Emenalo]] |- |Trajneri i portierve||{{flagicon|FRA}} Christophe Lollichon |- |Trajneri i fitnesit te ekipi te pare||{{flagicon|ENG}} Chris Jones |- |Skaut i lartë i opozitës||{{flagicon|ENG}} [[Mick McGiven]] |- |Direktori mjeksor||{{flagicon|ESP}} Paco Biosca |- |Doktore mjekësore||{{flagicon|Gibraltar}} [[Eva Carneiro]] |- |Menaxheri i ekipit rezerve||{{flagicon|ENG}} [[Dermot Drummy]] |- |Menaxheri i ekipit te te rinjeve||{{flagicon|ENG}} [[Adrian Viveash]] |- |Menaxheri i Akademise||{{flagicon|ENG}} Neil Bath |- | colspan="2" | '''Burimi''': <span class="plainlinks">[https://web.archive.org/web/20120805061748/http://www.chelseafc.com/page/TheManagementIndex/0,,10268,00.html '''<small>Chelsea F.C.</small>''']</span> |} == Udhëheqësit e Klubit == [[Skeda:Roman Abramovich 2.jpg|parapamje|150px|Pronarë i Chelsea [[Roman Abramovich]]]] '''Chelsea Ltd.''' :''Pronarë'': [[Roman Abramovich]] '''Chelsea F.C. plc''' :''President'': [[Bruce Buck]] :''Drejtorë'': [[Ron Gourlay]] dhe Eugene Tenenbaum '''Bordi Ekzekutiv''' :''Shefë Executiv'': [[Ron Gourlay]] :''Drejtor i financave dhe operacioneve'' : Chris Alexander :''Secretar Klubi'' : David Barnard :''Sekretar I Kompanis'' : Alan Shaw '''Bordi i Klubit Futbollistik Chelsea :'''<br />Bruce Buck, Eugene Tenenbaum, [[Ron Gourlay]], David Barnard, Mike Forde. '''President Shëndeti:'''<br />[[Richard Attenborough|Lord Attenborough]] == Sukseset == ===Brenda Anglisë=== *'''[[Football League First Division|First Division]]/[[Premier League]]''' *''Kampion (4):'' [[1954–55 Football League#First Division|1954–55]], [[2004–05 FA Premier League|2004–05]], [[2005–06 FA Premier League|2005–06]], [[2009–10 Premier League|2009–10]],[[2014-15]] :*Vendi i dytë'' (4):'' [[2003–04 FA Premier League|2003–04]], [[2006–07 FA Premier League|2006–07]], [[2007–08 Premier League|2007–08]], [[2010-11 Premier League|2010–11]] *'''[[List of winners of English Football League Championship and predecessors|Second Division]]''' *''Kampion (2):'' [[1983–84 Football League#Second Division|1983–84]], [[1988–89 Football League#Second Division|1988–89]] :*Vendi i dytë'' (5):'' [[1906–07 Football League#Second Division|1906–07]], [[1911–12 Football League#Second Division|1911–12]], [[1929–30 Football League#Second Division|1929–30]], [[1962–63 Football League#Second Division|1962–63]], [[1976–77 Football League#Second Division 2|1976–77]] *'''[[FA Cup]]''' *''Kampion (6):'' [[1970 FA Cup Final|1969–70]], [[1997 FA Cup Final|1996–97]], [[2000 FA Cup Final|1999–00]], [[2007 FA Cup Final|2006–07]], [[2009 FA Cup Final|2008–09]], [[2010 FA Cup Final|2009–10]] :*Finalist'' (4):'' [[1915 FA Cup Final|1914–15]], [[1967 FA Cup Final|1966–67]], [[1994 FA Cup Final|1993–94]], [[2002 FA Cup Final|2001–02]] *'''[[Football League Cup]]''' *''Kampion (4):'' [[1965 Football League Cup Final|1964–65]], [[1998 Football League Cup Final|1997–98]], [[2005 Football League Cup Final|2004–05]], [[2007 Football League Cup Final|2006–07]],[[2014-15]] :*Finalist'' (2):'' [[1972 Football League Cup Final|1971–72]], [[2008 Football League Cup Final|2007–08]] *'''[[FA Community Shield]]''' *''Winners (4):'' [[1955 FA Charity Shield|1955]], [[2000 FA Charity Shield|2000]], [[2005 FA Community Shield|2005]], [[2009 FA Community Shield|2009]] :*Finalist'' (5):'' [[1970 FA Charity Shield|1970]], [[1997 FA Charity Shield|1997]], [[2006 FA Community Shield|2006]], [[2007 FA Community Shield|2007]], [[2010 FA Community Shield|2010]] *'''[[Full Members Cup]]''' :*''Kampion (2):'' [[1986 Full Members Cup Final|1985–86]], [[1990 Full Members Cup Final|1989–90]] === Europiane === *'''[[UEFA Champions League]]''' *''Kampion (1):'' [[2012 UEFA Champions League Final|2011–12]] :*Finalist'' (1):'' [[2008 UEFA Champions League Final|2007–08]] *'''[[UEFA Europa League]]''' :*''Kampion (1):'' [[2012–13 UEFA Liga e Europës|2012–13]] *'''[[UEFA Cup Winners' Cup]]''' :*''Kampion (2):'' [[1971 European Cup Winners' Cup Final|1970–71]], [[1998 UEFA Cup Winners' Cup Final|1997–98]] *'''[[UEFA Super Cup]]''' :*''Kampion (1):'' [[1998 UEFA Super Cup|1998]] * [[UEFA Liga e Konferencave|UEFA Conference League]] ** ''Kampion (1):'' [[UEFA Liga e Konferencave 2024–25|2024–25]] == Referime == * {{Cite book|author=Batty, Clive|title=Kings of the King's Road: The Great Chelsea Team of the 60s and 70s|publisher=Vision Sports Publishing Ltd|year=2004|isbn=0-9546428-1-3|language=en}} * {{Cite book|author=Batty, Clive|title=A Serious Case of the Blues: Chelsea in the 80s|url=https://archive.org/details/seriouscaseofblu0000cliv|publisher=Vision Sports Publishing Ltd|year=2005|isbn=1-905326-02-5|language=en}} * {{Cite book|author=Glanvill, Rick|title=Chelsea FC: The Official Biography – The Definitive Story of the First 100 Years|url=https://archive.org/details/chelseafcofficia0000unse|publisher=Headline Book Publishing Ltd|year=2006|isbn=0-7553-1466-2|language=en}} * {{Cite book|author=Hadgraft, Rob|title=Chelsea: Champions of England 1954–55|publisher=Desert Island Books Limited|year=2004|isbn=1-874287-77-5|language=en}} * {{Cite book|author=Harris, Harry|title=Chelsea's Century|url=https://archive.org/details/chelseascentury0000harr|publisher=Blake Publishing|year=2005|isbn=1-84454-110-X|language=en}} * {{Cite book|author=Ingledew, John|title=And Now Are You Going to Believe Us: Twenty-five Years Behind the Scenes at Chelsea FC|publisher=John Blake Publishing Ltd|year=2006|isbn=1-84454-247-5|language=en}} * {{Cite book|author=Matthews, Tony|title=Who's Who of Chelsea|url=https://archive.org/details/whoswhoofchelsea0000matt|publisher=Mainstream Publishing|year=2005|isbn=1-84596-010-6|language=en}} * {{Cite book|author=Mears, Brian|title=Chelsea: A 100-year History|publisher=Mainstream Sport|year=2004|isbn=1-84018-823-5|language=en}} * {{Cite book|author=Mears, Brian|title=Chelsea: Football Under the Blue Flag|url=https://archive.org/details/chelseamainstrea0000bria|publisher=Mainstream Sport|year=2002|isbn=1-84018-658-5|language=en}} == Referime == {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category}} * [http://www.chelseafc.com/ Uebfaqja zyrtare] * [http://www.premierleague.com/page/chelsea-fc Chelsea F.C.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507213424/http://www.premierleague.com/en-gb/clubs/profile.overview.html/chelsea |date=7 maj 2012 }} te Premier League * [http://www.facebook.com/ChelseaFC Faqja zyrtare ne Facebook] * [http://www.twitter.com/chelseafc Faqja zyrtare ne twiter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409215454/http://twitter.com/ChelseaFC |date=9 prill 2012 }} * [http://www.premierleague.com/page/chelsea-fc Chelsea F.C.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507213424/http://www.premierleague.com/en-gb/clubs/profile.overview.html/chelsea |date=7 maj 2012 }} FA Premier League {{Fituesit e FIFA Kupës së Botës për Klube}} {{English Premier League}} [[Kategoria:Chelsea F.C.]] [[Kategoria:Klube futbolli në Angli]] [[Kategoria:Klube në Premier League]] [[Kategoria:Klube fituese të UEFA Ligës së Kampioneve]] [[Kategoria:Klube futbolli në Londër]] s3hk51zqfrr2n2b3uovzdm9a3pinlan 0 70751 3004001 2996866 2026-07-01T16:27:22Z Leutrim.P 113691 3004001 wikitext text/x-wiki {{per permiresim|19 janar 2009}} {{Infobox software | title = Skype | name = Skype | logo = Skype logo (2019–present).svg | logo caption = | logo_size = 200px | logo alt = Logoja e Skype (2019–tani) | author = [[Priit Kasesalu]] dhe [[Jaan Tallinn]] | developer = [[Skype Technologies]] ([[Microsoft]]) | released = {{Start date and age|df=yes|2003|08|29}} | discontinued = | ver layout = stacked | operating system = [[Windows]], [[Windows Phone]], [[macOS]], [[Linux]], [[Android (operating system)|Android]], [[iOS]], [[iPadOS]], [[WatchOS]], [[Wear OS]], [[HoloLens]], [[Xbox One]], [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]] | platform = | size = | language = | language count = 108 | language footnote =<ref>{{cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/store/p/skype-preview/9wzdncrfj364|title=Skype|publisher=Microsoft Store}}</ref> | genre = [[Videoconferencing]], [[Voice over IP|VoIP]] and [[Instant messaging]] | license = [[Proprietary software]] | website = {{URL|https://www.skype.com/en/|skype.com}} | standard = | AsOf = }} '''Skype''' ishte një [[VoIP]]-[[Softuer]] pa pagesë, i cili në vete ka edhe komunikimin e çastit (Instant [[Messenger]]), dërgimin e anasjelltë dhe të drejtëpërdrejtë të të dhënave nga njëri përdorues tek tjetri por, mbështeste edhe videokomunikimin. Skype përdorte një protokoll proprietarë. Ky program mundësonte komunikimin përmes [[interneti]]t, nga një [[Kompjuteri|kompjuter]] tek tjetri, por edhe telefonatat në [[telefoni|telefona]] të rëndomtë dhe ata [[telefoni celular|celular]]ë, me pagesë (SkypeOut)<ref>{{en}} - http://www.skype.com/intl/en/allfeatures/callphones/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116213753/http://skype.com/intl/en/allfeatures/callphones/ |date=16 janar 2009 }}</ref>. Poashtu një shërbim tjetër që ofronte Skype, ishte pranimi thirrjëve direkt në Skype nga telefonat e rëndomtë dhe celularë (SkypeIn)<ref>{{en}} - http://www.skype.com/intl/en/business/allfeatures/onlinenumber/</ref>, gjithashtu me pagesë. Shërbimi u tërhoq më 5 maj 2025 dhe faqja e internetit tani i ridrejton përdoruesit te [[Microsoft Teams]]; megjithatë, Skype Dial Pad mbetet funksional për përdoruesit me shërbime me pagesë. ==Histori== Skype është zhvilluar nga zhvilluesit e Estonisë Ahti Heinla, Priit Kasesalu dhe Jaan Talin, i cili kishte gjithashtu zhvilluar fillimisht Kazaa. Grupi Skype, themeluar nga suedez i lindur Zennström sipërmarrës Niklas dhe Janus Dane Friis, ka selinë e saj në Luksemburg, me zyra në Londër, Stokholm, [[Talin]], [[Tartu]], Pragë, dhe San Jose, Kaliforni. Një nga emrat fillestare për projektin ishte "Qielli i kolegëve-to-peer", e cila ishte shkurtuar pastaj në "Skyper". Megjithatë, disa nga emrat e domain të lidhur me "Skyper" janë marrë tashmë. Tërheqja e fundit "r" la titullin e tanishme [["Skype"]], për të cilat domain emra ishin në dispozicion. Kompania ishte fituar nga eBay në shtator 2005 për $ 2600000000. [[EBay]] ka shkruar Skype poshtë në 2 miliard $ në librat e tij dhe njoftoi për një ofertë publike, aksioneve për 2010 të tjerr Skype, si një kompani më vete. Disa mediat kanë karakterizuar për shitjen e propozuar dhe ofrimin e vazhdueshme e Skype si nën kërcënim, për shkak të një mosmarrëveshje licencimit software me krijuesit origjinale. Më 1 shtator 2009, një grup i investitorëve të drejtuar nga Silver Lake bleu 65% e Skype për $ 1910000000.Më vonë kjo shumë është e rregulluar si eBay dhe investitorë të rinj të vendosur një padi që ishte sjellë nga një ndërmarrje kompani e krijuar nga themeluesit origjinal. Ajo u zbulua se kompania kishte në pronësi të mbajnë gjithmonë themelor teknologji peer-to-peer. Padia është zgjidhur përfundimisht me pronësi të ndarë me investitorë të rinj mbajnë 56%, themeluesit origjinal zotërojnë 14% dhe 30% eBay mbajtur. ==Përdorimi== Perdoruesit Skype janë identifikuar nga një emër të veçantë Skype, dhe mund të jenë të rreshtuara në numeratorin Skype. Skype lejon këto përdoruesit e regjistruar për të komunikuar me anë të dy mesazheve të çastit dhe zë chat. Voice chat lejon thirrjet ndërmjet palëve të përdoruesve dhe e quan konferencë, dhe përdor një codec audio pronarit. Teksti Skype chat klienti lejon biseda grup, emoticons, ruajtjen chat histori, mesazheve Linje dhe (në versionet e fundit) redaktimin e mesazheve të mëparshme. Karakteristikat e zakonshme të njohur për përdoruesit e mesazheve të menjëhershme - të tilla si profilet e përdoruesve, treguesit online statusi, dhe kështu me radhë - janë përfshirë gjithashtu. Shërbimi SkypeIn lejon përdoruesit e Skype të marrë thirrje në kompjuterat e tyre të thirrur me telefon abonentë të rregullt të një numër telefoni lokal Skype, numrat lokale janë në dispozicion për në Australi, Brazil, Kili, Kolumbia, Danimarka, Republika Domenikane, Estonia, Finlanda, Franca, Gjermania , Hong Kong,, Hungari Irlanda, Italia, Japonia, Meksika, Zelanda e Re, Poloni, Rumani, Afrikën e Jugut, Koreja e Jugut, Suedia, Zvicra, Hollanda, Mbretëria e Bashkuar, dhe Shtetet e Bashkuara.Një përdorues Skype mund të kenë numrat e lokale në ndonjë nga këto vende, me thirrje të numrit të akuzuar me të njëjtin ritëm si thirrjet për të linjave fikse në vend. Video konferenca midis dy përdoruesve u fut në janar të vitit 2006 për Windows dhe Mac OS X platformë klientët. Skype 2,0 për Linux, lëshuar më 13 mars 2008, gjithashtu përmban mbështetje për video conferencing. Skype për Windows, duke filluar me versionin 3.6.0.216, mbështet [["High Quality Video"]] me cilësi dhe karakteristika, p.sh., ekran të plotë dhe-në-ekran ekran modes, të ngjashme me ato të mes-game sistemeve videokonferencat.Skype audio konferenca aktualisht të mbështesim deri në 25 persona në një kohë, duke përfshirë të presë. Një tipar i ndërpritet quajtur "Skypecasting" lejuar regjistrimet e zërit mbi zërin e thirrjeve Skype IP dhe teleconferences që do të përdoret si podcast, të cilat lejojnë përmbajtje audio ose video që do të botohet njëkohësisht në Internet. Skype nisi "të saj Skypecasts Beta shërbim" në 2006. Ajo mbeti në beta deri në fund të saj. Skypecasts priti thirrje publike konferencë, deri në 100 vetë në një kohë. Ndryshe nga Konferenca e quan të zakonshëm Skype p2p, Skypecasts mbështetur moderim karakteristika të përshtatshme për panele diskutimesh, ligjërata, dhe forume bashkia e qytetit. Skype operohet një directory të Skypecasts publike. Skype nuk parashikon mundësinë për të telefonuar numrat e urgjencës, si 911 në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, 111 në Zelandën e Re, në Australi 000, 112 në Evropë, ose 999 në Britani të Madhe. Federale Communications Commission (FCC) ka vendosur se, për qëllime të nenit 255 të Ligjit Telekomunikacionit, Skype nuk është një "i ndërlidhur të VoIP".] Si rezultat, SHBA Jashtëzakonshme Kombëtare Numri Shoqata rekomandon që të gjithë përdoruesit VoIP kanë një linjë analog në dispozicion si rezervë ==Sistemi dhe software== Skype përdor një telefoni të pronarit të internetit (VoIP) të rrjetit, të quajtur protokoll Skype. Protokolli nuk është bërë në dispozicion të publikut me Skype dhe aplikacionet zyrtare duke përdorur protokollin janë të mbyllura-burim. Një pjesë e teknologjisë Skype mbështetet në protokollin Indeksi Global P2P që i përket korporatë Joltid. Dallimi kryesor në mes të Skype e klientëve standarde VoIP Skype është që vepron në një model të peer-to-miratimi i kolegëve (bazuar fillimisht në software Kazaa [61]), dhe jo më të zakonshme modelin klient-server. E përdoruesve Skype është marrë ndonjëherë të jetë tërësisht i decentralizuar dhe të shpërndahen në mesin e nyjeve, edhe pse kjo është e diskutueshme dhe nuk duket të jetë teknikisht e mundshme. Skype ofron asnjë ndërveprimin me SIP-VoIP të bazuar rrjete. Shumë e rrjeteve dhe kompanitë e sigurimit [kush?] pretendojnë për të zbuluar dhe të kontrollit të protokollit të Skype-së për ndërmarrjet dhe aplikimet skarë. Ndërsa metodat e veçanta të zbulimit të përdorur nga këto kompani janë shpesh private, Test Pearson Chi-Square dhe karakterizimi stochastic me naive Classifiers Bayesian janë dy qasje që janë botuar në 2007. Skype përdor një rrjet të metodave të ndryshme compression audio përfshirë G.729 dhe SVOPC. Skype shtuar një Skype-krijuar mëndafshi codec te Skype bëri thirrje për Windows 4 dhe klientët e tjerë Skype. Silk ka për qëllim të jetë "" i lehtë dhe Trupëzueshëm. Skype është një komunikimi të sigurtë; encryption nuk mund të jetë me aftësi të kufizuara, dhe është e padukshme të përdoruesit. Skype thuhet përdor jo-pronarit, gjerësisht i besuar teknikat encryption: RSA për negociata të rëndësishme dhe Advanced Encryption Standard të encrypt biseda.Skype ofron një sistem të pakontrolluar të regjistrimit për përdoruesit me asnjë provë të identitetit. Në vend të kësaj, një zgjedhje e lirë e pseudonimeve të lejon përdoruesve të përdorin sistemin pa zbulimin e identitetit të tyre për përdoruesit e tjerë. Është i parëndësishëm për të krijuar një llogari duke përdorur ndonjë emri, emri i thirrësit të shfaqet së nuk është garanci e origjinalitetit. Një letër e palës së tretë analizimin e sigurisë dhe metodologjinë e Skype u paraqit në Black Hat Evropë 2006. Është analizuar Skype dhe gjeti një numër të çështjeve të sigurisë me modelin e tanishme të sigurisë. == Lidhje të jashtme == * [http://www.skype.com www.skype.com] - Vëndi zyrtar i rrjetës * [https://sourceforge.net/p/skypeinyourlang/ Albanian language pack for Skype] == Shih edhe == * [[Microsoft Teams]] == Referime == {{Reflist}} [http://depositfiles.com/files/b2qiyewvk këtu] [[Kategoria:Programe kompjuterike]] {{soft-cung}} p5a2vjnf5h4b2kv96y4b6e2npsw06nh 1 73039 3003992 3003964 2026-07-01T15:55:49Z Leutrim.P 113691 /* Zhvendosja */ 3003992 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Alexander Moissi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Diskutim == Shiko : http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Aleksander_Moisiu&action=history--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 10 Janar 2008 01:36 (UTC) Upss!! Diçka nuk po funksion por shiko Historikun e kësaj: [[Aleksander Moisiu]] --[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 10 Janar 2008 01:38 (UTC) ::Une nje gje nuk po e kuptoj nese ky aktor eshte quajtur [[Aleksander Moisiu]] ateher edhe Univesiteti i Durresit po u quajka gabim sepese univesiteti i Durresit quhet [[Aleksandër Mojsiu]] e jo [[Aleksander Moisiu]] redaktori i pare e ka gabim e jo une sepse edhe historiani [[Preng Cub Lleshi]] ne librin e tij ''“Mirdita vatër e dukagjinëve dhe e Kastriotëve”'' shkruan bukur gjat per Mojsiun dhe emrin e perdor si '''Aleksandër Mojsiu''' e jo '''Aleksander Moisiu'''. Shikojeni edhe ju por realiteti i emrit te tij eshte '''Aleksandër Mojsiu''' --[[Përdoruesi:Niki007|Niki007]] 10 Janar 2008 22:27 (UTC) :::Bota e huaj mund ta quajni si te dojn madje edhe te ja shtramojne emrin mirpo realiteti i emrit te tij eshte ky '''Aleksandër Mojsiu'''--[[Përdoruesi:Niki007|Niki007]] 10 Janar 2008 22:29 (UTC) :'''Unë nuk e di si është e vërteta'''. Por nga përvojat e kemi bërë shprehin e punës në bazë të rrespektimit të para-redaktorve dhe kjo vlenë edhe në këtë rastë. Niki, shiko dhe provo të gjeshë një burim, ndonjë dokumenti shtetrorë shqiptar dhe prezento atë apo ndonjë lidhje interneti me institucionet shtetrore. Jo për diçka, por shpesh po ndodhë që mirëmbajtësit e fletave të shumë institucioneve po i shkelin rregullat e drejtëshkrimit. Sido që të jetë, për hirë të respekti ndaj punës së të tjerëve para se të ndryshohet titulli do të ishte mirë të presim pak. Këtë e them pasi që nuk ke paraqitur ndonjë lidhje apo dokument dhe pritja jote do të tregonte angazhimin serioz mbi këtë artikull.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 11 Janar 2008 18:37 (UTC) == Përmbajtja e artikullit == Përmbajtja e artikullit të ri duhet të përshtatet/integrohet artikullit të vjetër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 11 Janar 2008 18:39 (UTC) ::Une personalisht pres dhe nuk ngutem shikojeni edhe ju vertetesin e emrit. Sa per integrim mund ta beni edhe ju nuk eshte dert fare: shikojeni kete: [http://images.google.com/imgres?imgurl=http://www.mirdita.net/Histori/images/prend-cub-lleshi.jpg&imgrefurl=http://www.mirdita.net/Elenagjika.htm&h=198&w=185&sz=11&hl=it&start=3&um=1&tbnid=3P6nXqqFVViFfM:&tbnh=104&tbnw=97&prev=/images%3Fq%3DPREND%2BDO%25C3%2587I%2B%26svnum%3D10%26um%3D1%26hl%3Dit%26lr%3D%26sa%3DN]--[[Përdoruesi:Niki007|Niki007]] 11 Janar 2008 22:02 (UTC) == Zhvendosja == Zhvendosja a nuk ishte e panevojshme, mendoj se emri paraprak është i përdorur gjerësisht. - @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 korrik 2026 02:18 (CEST) :Varet prej burimit. [[commons:File:GrabMoissi-2.JPG|Varri i tij]] thotë "Moissi". Zakonisht burime shqipe i drejtohen me "Aleksandër Moisiu", ndërkaq emri i tij ka qenë "Alexander Moissi" në burimet e huaja dhe atje ku jetonte (në Austri). Mirëpo kjo është një zhvendosje e brishtë, duke qenë se nuk po ceket arsyetimi për të. Këtu duhet më shumë se mendimi i administratorëve, Leutrim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 1 korrik 2026 03:12 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] dhe @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] pershendetje, pyetja qe ngrini eshte me interes. Duke qene se Aleksander Moisiu eshte nje figure shume e njohur ne Shqiperi, jane bere shume emisione dhe njerezit ne Shqiperi jane mesuar ta shohin emrin e tij te shkruar si Alekander Moisiu, pasi emri i tij lidhet dhe me teatrin dhe me universitetin Aleksander Moisiu ne Durres. E mira eshte te ecim me shembullin e shkrimit te emrit te tij sipas standardeve te drejtshkrimit tone "Aleksander Moisiu" dhe te mos e ndryshojme sepse do te jete pak kaotike per lexuesit. Nese do te ishte nje personazh i huaj dhe i parrahur per veshin tone, atehere do te sugjeroja te mbanim variantin origjinal te emrit te perdorur ne Austri. Faleminderit! [[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]] ([[Përdoruesi diskutim:Vyolltsa|diskutimet]]) 1 korrik 2026 10:19 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], e kisha në kuptimin se emri i tij është i njohur gjerësisht dhe jo sipas burimeve, unë jam për emrin paraprak "Aleksandër Moisiu". Nuk pata shumë kohë ta trajtoj detajisht sipas burimeve të disponueshme, se ende po funksionoj paralelisht, shumë diskutime, shumë kërkesa e pak energji, e nuk po merrem detajisht me raste të caktuara në veçanti. Pajtohem me Vyolltsa-n. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 korrik 2026 17:55 (CEST) l3tramqq22jn6vgt7qg274a6cdjya70 3003993 3003992 2026-07-01T15:56:36Z Leutrim.P 113691 /* Zhvendosja */ 3003993 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Alexander Moissi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Diskutim == Shiko : http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Aleksander_Moisiu&action=history--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 10 Janar 2008 01:36 (UTC) Upss!! Diçka nuk po funksion por shiko Historikun e kësaj: [[Aleksander Moisiu]] --[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 10 Janar 2008 01:38 (UTC) ::Une nje gje nuk po e kuptoj nese ky aktor eshte quajtur [[Aleksander Moisiu]] ateher edhe Univesiteti i Durresit po u quajka gabim sepese univesiteti i Durresit quhet [[Aleksandër Mojsiu]] e jo [[Aleksander Moisiu]] redaktori i pare e ka gabim e jo une sepse edhe historiani [[Preng Cub Lleshi]] ne librin e tij ''“Mirdita vatër e dukagjinëve dhe e Kastriotëve”'' shkruan bukur gjat per Mojsiun dhe emrin e perdor si '''Aleksandër Mojsiu''' e jo '''Aleksander Moisiu'''. Shikojeni edhe ju por realiteti i emrit te tij eshte '''Aleksandër Mojsiu''' --[[Përdoruesi:Niki007|Niki007]] 10 Janar 2008 22:27 (UTC) :::Bota e huaj mund ta quajni si te dojn madje edhe te ja shtramojne emrin mirpo realiteti i emrit te tij eshte ky '''Aleksandër Mojsiu'''--[[Përdoruesi:Niki007|Niki007]] 10 Janar 2008 22:29 (UTC) :'''Unë nuk e di si është e vërteta'''. Por nga përvojat e kemi bërë shprehin e punës në bazë të rrespektimit të para-redaktorve dhe kjo vlenë edhe në këtë rastë. Niki, shiko dhe provo të gjeshë një burim, ndonjë dokumenti shtetrorë shqiptar dhe prezento atë apo ndonjë lidhje interneti me institucionet shtetrore. Jo për diçka, por shpesh po ndodhë që mirëmbajtësit e fletave të shumë institucioneve po i shkelin rregullat e drejtëshkrimit. Sido që të jetë, për hirë të respekti ndaj punës së të tjerëve para se të ndryshohet titulli do të ishte mirë të presim pak. Këtë e them pasi që nuk ke paraqitur ndonjë lidhje apo dokument dhe pritja jote do të tregonte angazhimin serioz mbi këtë artikull.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 11 Janar 2008 18:37 (UTC) == Përmbajtja e artikullit == Përmbajtja e artikullit të ri duhet të përshtatet/integrohet artikullit të vjetër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 11 Janar 2008 18:39 (UTC) ::Une personalisht pres dhe nuk ngutem shikojeni edhe ju vertetesin e emrit. Sa per integrim mund ta beni edhe ju nuk eshte dert fare: shikojeni kete: [http://images.google.com/imgres?imgurl=http://www.mirdita.net/Histori/images/prend-cub-lleshi.jpg&imgrefurl=http://www.mirdita.net/Elenagjika.htm&h=198&w=185&sz=11&hl=it&start=3&um=1&tbnid=3P6nXqqFVViFfM:&tbnh=104&tbnw=97&prev=/images%3Fq%3DPREND%2BDO%25C3%2587I%2B%26svnum%3D10%26um%3D1%26hl%3Dit%26lr%3D%26sa%3DN]--[[Përdoruesi:Niki007|Niki007]] 11 Janar 2008 22:02 (UTC) == Zhvendosja == Zhvendosja a nuk ishte e panevojshme, mendoj se emri paraprak është i përdorur gjerësisht. - @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 korrik 2026 02:18 (CEST) :Varet prej burimit. [[commons:File:GrabMoissi-2.JPG|Varri i tij]] thotë "Moissi". Zakonisht burime shqipe i drejtohen me "Aleksandër Moisiu", ndërkaq emri i tij ka qenë "Alexander Moissi" në burimet e huaja dhe atje ku jetonte (në Austri). Mirëpo kjo është një zhvendosje e brishtë, duke qenë se nuk po ceket arsyetimi për të. Këtu duhet më shumë se mendimi i administratorëve, Leutrim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 1 korrik 2026 03:12 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] dhe @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] pershendetje, pyetja qe ngrini eshte me interes. Duke qene se Aleksander Moisiu eshte nje figure shume e njohur ne Shqiperi, jane bere shume emisione dhe njerezit ne Shqiperi jane mesuar ta shohin emrin e tij te shkruar si Alekander Moisiu, pasi emri i tij lidhet dhe me teatrin dhe me universitetin Aleksander Moisiu ne Durres. E mira eshte te ecim me shembullin e shkrimit te emrit te tij sipas standardeve te drejtshkrimit tone "Aleksander Moisiu" dhe te mos e ndryshojme sepse do te jete pak kaotike per lexuesit. Nese do te ishte nje personazh i huaj dhe i parrahur per veshin tone, atehere do te sugjeroja te mbanim variantin origjinal te emrit te perdorur ne Austri. Faleminderit! [[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]] ([[Përdoruesi diskutim:Vyolltsa|diskutimet]]) 1 korrik 2026 10:19 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], e kisha në kuptimin se emri i tij është i njohur gjerësisht dhe jo sipas burimeve, unë jam për emrin paraprak "Aleksandër Moisiu". Nuk pata shumë kohë ta trajtoj detajisht sipas burimeve të disponueshme, se ende po funksionoj paralelisht, shumë diskutime, shumë kërkesa e pak energji, e nuk po merrem detajisht me raste të caktuara në veçanti. Pajtohem me [[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa-n]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 korrik 2026 17:55 (CEST) mn4dsy1wxfe5sfrb54ywaevx2m7snl4 3003994 3003993 2026-07-01T15:58:39Z Leutrim.P 113691 /* Përmbajtja e artikullit */ 3003994 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Alexander Moissi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Diskutim == Shiko : http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Aleksander_Moisiu&action=history--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 10 Janar 2008 01:36 (UTC) Upss!! Diçka nuk po funksion por shiko Historikun e kësaj: [[Aleksander Moisiu]] --[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 10 Janar 2008 01:38 (UTC) ::Une nje gje nuk po e kuptoj nese ky aktor eshte quajtur [[Aleksander Moisiu]] ateher edhe Univesiteti i Durresit po u quajka gabim sepese univesiteti i Durresit quhet [[Aleksandër Mojsiu]] e jo [[Aleksander Moisiu]] redaktori i pare e ka gabim e jo une sepse edhe historiani [[Preng Cub Lleshi]] ne librin e tij ''“Mirdita vatër e dukagjinëve dhe e Kastriotëve”'' shkruan bukur gjat per Mojsiun dhe emrin e perdor si '''Aleksandër Mojsiu''' e jo '''Aleksander Moisiu'''. Shikojeni edhe ju por realiteti i emrit te tij eshte '''Aleksandër Mojsiu''' --[[Përdoruesi:Niki007|Niki007]] 10 Janar 2008 22:27 (UTC) :::Bota e huaj mund ta quajni si te dojn madje edhe te ja shtramojne emrin mirpo realiteti i emrit te tij eshte ky '''Aleksandër Mojsiu'''--[[Përdoruesi:Niki007|Niki007]] 10 Janar 2008 22:29 (UTC) :'''Unë nuk e di si është e vërteta'''. Por nga përvojat e kemi bërë shprehin e punës në bazë të rrespektimit të para-redaktorve dhe kjo vlenë edhe në këtë rastë. Niki, shiko dhe provo të gjeshë një burim, ndonjë dokumenti shtetrorë shqiptar dhe prezento atë apo ndonjë lidhje interneti me institucionet shtetrore. Jo për diçka, por shpesh po ndodhë që mirëmbajtësit e fletave të shumë institucioneve po i shkelin rregullat e drejtëshkrimit. Sido që të jetë, për hirë të respekti ndaj punës së të tjerëve para se të ndryshohet titulli do të ishte mirë të presim pak. Këtë e them pasi që nuk ke paraqitur ndonjë lidhje apo dokument dhe pritja jote do të tregonte angazhimin serioz mbi këtë artikull.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 11 Janar 2008 18:37 (UTC) == Përmbajtja e artikullit == Përmbajtja e artikullit të ri duhet të përshtatet/integrohet artikullit të vjetër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 11 Janar 2008 18:39 (UTC) ::Une personalisht pres dhe nuk ngutem shikojeni edhe ju vertetesin e emrit. Sa per integrim mund ta beni edhe ju nuk eshte dert fare: shikojeni kete: [http://images.google.com/imgres?imgurl=http://www.mirdita.net/Histori/images/prend-cub-lleshi.jpg&imgrefurl=http://www.mirdita.net/Elenagjika.htm&h=198&w=185&sz=11&hl=it&start=3&um=1&tbnid=3P6nXqqFVViFfM:&tbnh=104&tbnw=97&prev=/images%3Fq%3DPREND%2BDO%25C3%2587I%2B%26svnum%3D10%26um%3D1%26hl%3Dit%26lr%3D%26sa%3DN]--[[Përdoruesi:Niki007|Niki007]] 11 Janar 2008 22:02 (UTC) == Zhvendosja == Zhvendosja a nuk ishte e panevojshme, mendoj se emri paraprak është i përdorur gjerësisht. - @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 korrik 2026 02:18 (CEST) :Varet prej burimit. [[commons:File:GrabMoissi-2.JPG|Varri i tij]] thotë "Moissi". Zakonisht burime shqipe i drejtohen me "Aleksandër Moisiu", ndërkaq emri i tij ka qenë "Alexander Moissi" në burimet e huaja dhe atje ku jetonte (në Austri). Mirëpo kjo është një zhvendosje e brishtë, duke qenë se nuk po ceket arsyetimi për të. Këtu duhet më shumë se mendimi i administratorëve, Leutrim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 1 korrik 2026 03:12 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] dhe @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] pershendetje, pyetja qe ngrini eshte me interes. Duke qene se Aleksander Moisiu eshte nje figure shume e njohur ne Shqiperi, jane bere shume emisione dhe njerezit ne Shqiperi jane mesuar ta shohin emrin e tij te shkruar si Alekander Moisiu, pasi emri i tij lidhet dhe me teatrin dhe me universitetin Aleksander Moisiu ne Durres. E mira eshte te ecim me shembullin e shkrimit te emrit te tij sipas standardeve te drejtshkrimit tone "Aleksander Moisiu" dhe te mos e ndryshojme sepse do te jete pak kaotike per lexuesit. Nese do te ishte nje personazh i huaj dhe i parrahur per veshin tone, atehere do te sugjeroja te mbanim variantin origjinal te emrit te perdorur ne Austri. Faleminderit! [[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]] ([[Përdoruesi diskutim:Vyolltsa|diskutimet]]) 1 korrik 2026 10:19 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], e kisha në kuptimin se emri i tij është i njohur gjerësisht dhe jo sipas burimeve, unë jam për emrin paraprak "Aleksandër Moisiu". Nuk pata shumë kohë ta trajtoj detajisht sipas burimeve të disponueshme, se ende po funksionoj paralelisht, shumë diskutime, shumë kërkesa e pak energji, e nuk po merrem detajisht me raste të caktuara në veçanti. Pajtohem me [[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa-n]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 korrik 2026 17:55 (CEST) dws9w8lab9hyye1jyrb6gsgd6d1nuqo 0 74916 3004045 3001744 2026-07-01T23:47:27Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004045 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = Karakas | official_name = Santiago de León de Caracas | native_name = <!-- if different from the English name --> | native_name_lang = es | other_name = | settlement_type = [[Kryeqytet]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 255 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = Plaza Venezuela Sunset.jpg | image2 = Venezuela - Caracas - Obelisco Plaza Francia.jpg | image3 = Parque Cristal, Caracas.JPG | image4 = Church in Caracas 1.jpg | image5 = Edificios de Oficinas Conjunto Parque Central alt.jpg }} | image_caption = (Nga lart, nga e majta në të djathtë) [[Plaza Venezuela]]; [[Plaza Francia (Karakas)|Plaza Francia]]; Parque Cristal në Los Palos Grandes; Kisha e Nuestra Señora de Lourdes; [[Kompleksi Qendror i Parkut]] | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | flag_link = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | seal_link = | image_shield = Coat of arms of Caracas (2022).png | shield_size = | shield_alt = | shield_link = | nicknames = ''La Sucursal del Cielo''<br />''La Ciudad de la Eterna Primavera''<br />''La Odalisca del Ávila''<br />''La Sultana del Ávila'' | motto = ''Seguid El Ejemplo'' ''Que Caracas Dio''. (Pastaj ndiqni shembullin që dha Karakasi.) | anthem = <!-- maps and coordinates ------> | pushpin_map_caption = Location in [[Venezuela]] and South America | coordinates = {{coord|10|28|50|N|66|54|13|W|region:VE-A|display=inline,title}} | coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | coordinates_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> <!-- location ------------------> | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Venezuela]] | subdivision_type1 = [[Shtetet e Venezuelës|Shtet]] | subdivision_type2 = | subdivision_name1 = [[Capital District (Venezuela)|Qarku i Kryeqytetit]] | subdivision_name2 = <!-- established ---------------> | established_title = Themeluar | established_date = 25 korrik 1567 | established_title1 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date1 = | established_title2 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | extinct_title = | extinct_date = | founder = [[Diego de Losada]] | named_for = <!-- seat, smaller parts -------> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | seat = <!-- government type, leaders --> | government_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | government_type = [[Kryetari-këshilli]] | governing_body = [[List of Venezuela governors#Other authorities|Qeveria e Qarkut të Kryeqytetit]] | leader_party = | leader_title = [[Shefi i Qeverisë]] | leader_name = [[Jacqueline Faría]] | leader_title1 = | leader_name1 = <!-- etc., up to leader_title4 / leader_name4 --> <!-- display settings --------->| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --> <!-- area ---------------------->| area_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | area_total_km2 = 433 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_metro_km2 = 4715.1 | area_rank = | area_note = <!-- elevation -----------------> | elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | elevation_m = 900 | elevation_min_m = 870 | elevation_max_m = 1400 | elevation_max_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | elevation_min_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> <!-- population ---------------->| population_total = 3,242,000 <!-- Population of Distrito Metropolitano de Caracas --> | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | population_density_km2 = | population_est = | pop_est_as_of = | population_metro = 8,956,813 <!-- Population of Gran Caracas --> | population_density_metro_km2 = | population_rank = | population_density_rank = | population_demonyms = [[wikt:Caraquenian|Karakuen]] (Spanjisht: ''[[caraqueño]]'' (m), ''caraqueña'' (f)) | population_note = <!-- time zone(s) --------------> | timezone1 = [[Venezuelan Standard Time Zone|VET]] | utc_offset1 = −4 | postal_code_type = Kodi(et) Postar(e)<ref>{{cite web|url=http://www.pac.com.ve/codigospostales/codigopostal.php?e=caracas|title=Postal Codes in Caracas|publisher=Páginas Amarillas Cantv|access-date=30 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412081052/http://www.pac.com.ve/codigospostales/codigopostal.php?e=caracas|archive-date=12 prill 2018|url-status=dead}}</ref> | postal_code = 1000–1090, 1209 | area_code = 212 | area_code_type = [[Telephone numbers in Venezuela|Kodi i zonës]] | geocode = | iso_code = VE-A | registration_plate = <!-- website, footnotes --------> | website = {{URL|http://www.caracas.gob.ve/}} | footnotes = Shifrat e zonës dhe popullsisë janë shuma e shifrave të pesë bashkive (të listuara më sipër) që përbëjnë Distrito Metropolitano. | imagesize = | image_alt = }} '''Karakas''' (zyrtarisht '''''Santiago de Leon de Caracas''''', është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i [[Venezuela|Venezuelës]]. Vendasit quhen Caraqueños. Pozicionohet në pjesën veriore të vendit, ndjek Luginën Karakas në [[Kordilierët e bregdetit (Venezuela)|vargmalet bregdetare të Venezuelës]] (Cordillera de la Costa). Temperaturat e Luginës janë pranverore. Terreni i përshtatshëm për ndërtim e shtrihet midis 760 dhe 910 m mbi nivelin e detit. Lugina është afër [[Deti i Karaibeve|Detit të Karaibeve]], e ndarë nga brigjet me vargmalin [[Parku kombëtar El Ávila|Cerro Avila]] 2200 m i lartë, në jug ka më shumë kodra dhe male. ''El Distrito de Caracas Metropolitano'' (Qarku Metropolitan i Karakasit) përfshin [[Distrikti i Kryeqytetit (Venezuela)|Distriktin e Kryeqytetit]] ''(kryeqyteti i vërtetë)'' dhe katër komuna të tjera në [[Miranda (shtet federal)|shtetin Miranda]], duke përfshirë ''Chacao'', ''Baruta'', ''Sucre'', dhe ''El Hatillo''. ''Capital Distrito'' kishte një popullsi prej 2.097.350 në 2009,<ref name="INE1">{{cite web|url=http://www.ine.gov.ve/poblacion/cuadrosexcel/Cuadro229.xls|title=Population projection for federal entities|accessdate=30 prill 2010}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ndërsa ajo e ''Distrito Metropolitano'' ishte vlerësuar me 3.196.514 banorë në vitin 2008. == Binjakëzim == Karakasi ka binjakëzim me: {| cellpadding="10" |- valign="top" | * {{Flagicon|Paraguay}} [[Asunción]], Paraguaj * {{Flagicon|Colombia}} [[Bogotá]], Kolumbia * {{Flagicon|Argentina}} [[Buenos Aires]], Argjentina * {{Flagicon|ROM}} [[Cluj-Napoca]], Rumania * {{Flagicon|Brazil}} [[Fortaleza]], Brazili * {{Flagicon|Guatemala}} [[Guatemala City]], Guatemala * [[Skeda:Flag_of_Cuba.svg|20px]] [[Havana]], Kuba * {{Flagicon|TUR}} [[Stambolli]], Turqia<ref>{{cite web|url=http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|title=Sister Cities of Istanbul|accessdate=1 korrik 2009|archive-date=22 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022085201/http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=94185|publisher=Radikal|date=1 korrik 2009|quote=49 sister cities in 2003|title=İstanbul'a 49 kardeş|last=Erdem|first=Selim Efe|accessdate=22 korrik 2009}}</ref> * {{Flagicon|Bolivia}} [[La Paz]], Bolivia * {{Flagicon|Portugal}} [[Lisbona]], Portugalia * {{Flagicon|ESP}} [[Madrid]], Spanja<ref name="hermanadas">{{cite web|title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas|publisher=Ayuntamiento de Madrid|url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&vgnextfmt=especial1&idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD|accessdate=22 korrik 2009}}</ref> * [[Skeda:Flag of Nicaragua.svg|20px]] [[Managua]], Nikaragua * {{Flagicon|Mexico}} [[Mexico City]], Meksika * [[Skeda:Flag of Belarus.svg|20px]] [[Minsk]], Bjellorusia || * {{Flagicon|USA}} [[Miami]], Shtetet e Bashkuara * {{Flagicon|Italy}} [[Milano]], Italia * {{Flagicon|Uruguay}} [[Montevideo]], Uruguaj * {{Flagicon|RUS}} [[Moska]], Rusia * [[Skeda:Flag of India.svg|20px]] [[Navi Mumbai]], India * {{Flagicon|USA}} [[New Orleans]], Shtetet e Bashkuara * {{Flagicon|Panama}} [[Panama City]], Panama * {{Flagicon|France}} [[Parisi]], Franca * {{Flagicon|Philippines}} [[Quezon City]], Filipine * {{Flagicon|Israel}} [[Ra'anana]], Izrael * {{Flagicon|Iceland}} [[Rejkjavik]], Islanda * {{Flagicon|Brazil}} [[Rio de Janeiro]], Brazili * {{Flagicon|Costa Rica}} [[San José]], Kosta Rica * {{Flagicon|Puerto Rico}} [[San Juan]], Puerto Riko || * {{Flagicon|El Salvador}} [[San Salvador]], El Salvador * {{Flagicon|ESP}} [[Santa Cruz de Tenerife]], Spanja * {{Flagicon|Chile}} [[Santiago]], Kili * [[Skeda:Flag of Dominican Republic.svg|20px]] [[Santo Domingo]], Republika Dominikane * {{Flagicon|USA}} [[San Francisco]], Shtetet e Bashkuara * {{Flagicon|Brazil}} [[São Paulo]], Brazili * [[Skeda:Flag of South Korea.svg|20px]] [[Seoul]], Koreja e Jugut * [[Skeda:Flag of the People's Republic of China.svg|20px|]] [[Shanghai]], Kina * {{Flagicon|Australia}} [[Sidnei]], Australia * {{Flagicon|Honduras}} [[Tegucigalpa]], Honduras * {{Flagicon|Iran}} [[Tehrani]], Irani * {{Flagicon|USA}} [[Washington, D.C.]], Shtetet e Bashkuara |} == Galeria == <gallery class="center"> Skeda:Aula Magna-Calder-UCV.JPG|Brënda UCV-së ''Aula Magna'' |Teatri Komunal Skeda:Teatro nacional.jpg|Teatri Kombëtar Skeda:ChacaoAltamiraView2004-8.jpg| image_skyline ajrore Skeda:Palacio de las Academias Caracas Venezuela.jpg|Pallati i Akademikëve Skeda:Arco de la Federacion fixed version.jpg|Harku i Federatës Skeda:Parque Cristal, Caracas.JPG|Ndërtesa Parque Cristal Skeda:Museo de los niños CCS.JPG|Muzeu i Fëmijëve </gallery> == Lidhje të jashtme == {{Commons}} * [http://www.caracas.travel/ Harta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427085022/http://caracas.travel/ |date=27 prill 2009 }} {{en}} == Referime == {{ref}} [[Kategoria:Kryeqytete]] [[Kategoria:Kryeqytete në Amerikën e Jugut]] [[Kategoria:Qytete në Venezuelë]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] axuqwui8q9ro14g49jw2j0tsoblbw8h 0 78887 3004025 3003758 2026-07-01T23:04:14Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004025 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Philip Levine | image = [[Skeda: Phil Levine by David Shankbone.jpg |250px]] | caption = Philip Levine më [[16 shtator]] [[2006]] | name i lindjës = | birth_date = [[10 janar]] [[1928]] | birth_place = [[Detroit, Michigan|Detroit]], [[Michigan]] | death_date = | death_place = | pseudonym = | nationality = Amerikan | genre = Poet | website = }} '''Philip Levine''' është poet i njohur amerikan i lindur më [[10 janar]], [[1928]], në [[Detroit, Michigan]]) të [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBAve]], fitues i [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimit Pulitzer për poezi]] në vitin [[1995]]. == Biografia == == Veprat == * ''News of the World'' (2009) * ''Breath'' (2004) * ''The Mercy'' (1999) * ''Unselected Poems'' (1997) * ''The Simple Truth'' (1994) * ''What Work Is'' (1991) * ''New Selected Poems'' (1991) * ''A Walk With Tom Jefferson'' (1988) * ''Sweet Will'' (1985) * ''Selected Poems'' (1984) * ''One for the Rose'' (1981) * ''7 Years From Somewhere'' (1979) * ''Ashes: Poems New and Old'' (1979) * ''The Names of the Lost'' (1976) * ''1933'' (1974) * ''They Feed They Lion'' (1972) * ''Red Dust'' (1971) * ''Pili's Wall'' (1971) * ''Not This Pig'' (1968) * ''On the Edge'' (1963) == Çmimet == * 1995 [[Pulitzer Prize|Pulitzer Prize for Poetry]] - ''The Simple Truth"'' * 1991 [[National Book Award]] - ''What Work Is'' * 1979 [[National Book Critics Circle Award]] ''Ashes: Poems New and Old'' * 1979 [[American Book Award for Poetry]] - ''Ashes: Poems New and Old'' * 1979 [[National Book Critics Circle Award]] - ''7 Years from Somewhere'' * 1975 [[Lenore Marshall Poetry Prize]] "The Names of the Lost" * 1987 [[Ruth Lilly Poetry Prize]] * Harriet Monroe Memorial Prize from Poetry * Frank O'Hara Prize * Two [[John Simon Guggenheim Memorial Foundation|Guggenheim Foundation]] fellowships == Lidhjet e jashtme == * [http://www.libcom.org/history/levine-philip-1928 Biography of Philip Levine] - looking in detail at his politics and his anarchism * [http://www.blackbird.vcu.edu/v1n1/poetry/levine_p/levine_p.htm Blackbird Archive] "Breakfasts with Joachim" by Philip Levine, published in ''[[Blackbird (online journal)|Blackbird]]'', an online journal of literature and the arts. * [http://www.ibiblio.org/ipa/levine.php Internet Poetry Archive] * Philip Levine reading on September 23, 2004: [http://www.blackbird.vcu.edu/v3n2/features/levine_p_031605/levine_p.htm ''Blackbird: An Online Journal of Literature and the Arts'', Virginia Commonwealth University, Richmond, Volume 3, No. 2 (Fall 2004)] == Referime == * [http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/levine/levine.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216053959/http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/levine/levine.htm |date=16 dhjetor 2008 }} Modern American Poetry * [http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/levine/life.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219032817/http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/levine/life.htm |date=19 dhjetor 2008 }} Modern American Poetry - About Philip Levine * [http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/levine/life.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219032817/http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/levine/life.htm |date=19 dhjetor 2008 }} Modern American Poetry - About Philip Levine * [http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/levine/biblio.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706071317/http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/levine/biblio.htm |date=6 korrik 2008 }} Modern American Poetry - Bibliography * [http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/levine/lion.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012220921/http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/levine/lion.htm |date=12 tetor 2008 }} Modern American Poetry - Criticism for ''They Feed The Lion'' * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/19] * Sex and style in contemporary American poetry. (Longenbach, James, Raritan, 0275-1607, March 1, 2000, Vol. 19, Issue 4) {{DEFAULTSORT:Levine, Philip}} [[Kategoria:Shkrimtarë amerikanë]] [[Kategoria:Lindje 1928]] [[Kategoria:Çmimi Pulitzer]] gjj0cn6nfuxmoqjdhewlqjg7p5mdz50 0 78897 3004035 3003314 2026-07-01T23:14:29Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004035 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Gjimnazi me orientim gjuhësor "Asim Vokshi"}}{{Pp}}{{Infobox school | name = Gjimnazi me orientim gjuhësor 'Asim Vokshi' | image = Asim-Vokshi-stema.png | caption = Stema e shkollës | motto = | location = [[Rruga e Elbasanit]], [[Tiranë]] | country = [[Shqipëri]] | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|type:edu|display=inline,title}} --> | established = 15 shtator 1965 | type = Shkollë e mesme me orientim gjuhësor | district = [[ZVAP Tiranë]] | grades = 3 | principal = Mirela Reqica<ref>http://www.newsbomb.al/flet-drejtoresha-e-asim-vokshit-politika-s-ka-vend-ketu-nuk-lejoj-nxenesit-te-braktisin-shkollen-per-protesten-69473</ref> | students = 735 (2019-2020) | staf =64 | website = https://www.asimvokshi.com/ |Adresa=Rruga e Elbasanit}} '''[[Gjimnazi me orientim gjuhësor "Asim Vokshi"|Gjimnazi me orientim gjuhësor 'Asim Vokshi'<nowiki/>]]''' është e vetmja shkollë me orientim gjuhësor dhe për zhvillimin e gjuhëve të huaja. Në të mësohen gjuhet : [[Gjuha angleze|Anglisht,]] [[Gjuha gjermane|Gjermanisht]], [[Gjuha frënge|Frengjisht]], [[Gjuha spanjolle|Spanjisht]], [[Gjuha italiane|Italisht]], [[Gjuha ruse|Rusisht]] dhe [[Gjuha turke|Turqisht]]. Emrin e ka marrë nga patrioti i njohur [[Asim Vokshi]]. Ndodhet ne [[Rruga e Elbasanit|rrugën e Elbasanit]] dhe deri në vitet [[2000]] ka pasur edhe një konvikt i cili u privatizua si godine dhe iu kalua [[Luarasi (universitet)|Universitetit Privat Luarasi]]. == Historiku == Shkolla e mesme e gjuhëve të huaja u hap në Tiranë më [[15 Shtator|15 shtator]] të vitit [[1965]]. Ajo e filloi veprimtarinë e saj me mësimin e gjuhëve : [[Gjuha angleze|Anglisht]], [[Gjuha frënge|Frengjisht]], [[Gjuha ruse|Rusisht]] dhe [[Gjuha latine|Latinisht]]. Që nga viti [[1980]] në shkollë filluan të jepen në gjuhë të huaj edhe disa lëndë të përgjithshme si [[Historia|Histori]], [[Gjeografia|Gjeografi]] etj. Në vitin shkollor 1979–1980 u futën në shkollë edhe gjuhët italisht, gjermanisht dhe spanjisht. Mësimi i tyre zgjati për një periudhe 4-vjecare, për t'u rihapur përseri në vitin 1990. Në vitin 1998 u hapën seksionet dygjuhëshe italisht-shqip dhe frëngjisht-shqip. Ne vitin [[2004]], ne degët e gjuhëve të huaja ndryshoi plani mësimor dhe u krijua mundësia që çdo nxënës të mësojë tri gjuhë të huaja nga dy që ishin më parë si dhe u futën lëndët e [[Informatike(lënda)|informatikës]] e të [[Psikologjia zhvillimore|psikologjisë]]. Në vitin [[1997]] shkolla mori emrin "[[Asim Vokshi]]". Në vitin shkollor [[2009]], shkolla u përfshi në reformën arsimore. Në vitin [[2010]] shkolla u kthye në gjimnaz me orientim gjuhësor ndërsa në vitin 2011 përfundoi rikonstruksioni i plotë i shkollës. Aktualisht shkolla numëron [[987]] nxënës dhe mbi 60 [[Mësuesi|mësues]]. Për vitin shkollor 2017–2018 [[Gjuha turke|gjuha Turke]] ishte një risi dhe aktualisht klasat e dhjeta e filllojnë me tri gjuhë të huaja. Aktualisht shkolla drejtohet nga Mirela Reqica. == Struktura == Struktura e shkollës është e njëjtë me gjimnazin; zhvillohet kurrikula bërthamë, kurrikula me zgjedhje të detyruar dhe kurrikula me zgjedhje të lire , në të cilat nxënësi mund të zgjedhë lëndët dhe modulet që ka dëshirë sipas orëve të planifikuara. Programi dhe plani m''ë''simor u krijon mund''ë''sin''ë ''nx''ë''n''ë''sve q''ë ''pas diplomimit, t''ë''vazhdojn''ë ''studimet jo vet''ë''m n''ë ''deg''ë''t e gjuh''ë''ve t''ë ''huaja,  por edhe n''ë ''deg''ë ''t''ë ''tjera t''ë''universiteteve brenda dhe jasht''ë ''vendit. Nx''ë''n''ë''si mund t''ë ''grumbulloj''ë ''gjat''ë ''tre viteve t''ë ''shkollimit deri n''ë ''94 kredite ( t''ë ''detyrueshme jan''ë ''90 kredite p''ë''r t'u pranuar n''ë ''provimet e [[Matura Shtetërore|Matur''ë''s Shtet''ë''rore]]). == Shiko edhe == * [[Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë e Shqipërisë|Ministria e Arsimit dhe e Sportit]] * [[Shkolla e mesme Qemal Stafa|Shkolla e mesme 'Qemal Stafa']] * [[Lindita Nikolla]] * [[Shkolla e mesme "Petro Nini Luarasi"|Shkolla e mesme 'Petro Nini Luarasi']] == Lidhje të jashtme == * http://www.arkivalajmeve.com/Prele-VataTe-rishikohet-koeficienti-per-Gjuhet-e-Huaja-Eljona-Ballhysa.1047345066/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122135434/http://www.arkivalajmeve.com/Prele-VataTe-rishikohet-koeficienti-per-Gjuhet-e-Huaja-Eljona-Ballhysa.1047345066/ |date=22 janar 2020 }} * http://www.newsbomb.al/flet-drejtoresha-e-asim-vokshit-politika-s-ka-vend-ketu-nuk-lejoj-nxenesit-te-braktisin-shkollen-per-protesten-69473 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122135446/https://www.newsbomb.al/flet-drejtoresha-e-asim-vokshit-politika-s-ka-vend-ketu-nuk-lejoj-nxenesit-te-braktisin-shkollen-per-protesten-69473 |date=22 janar 2020 }} *https://www.asimvokshi.com/stafi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117183549/https://www.asimvokshi.com/stafi |date=17 janar 2022 }} * http://www.dartiraneqytet.edu.al/index.php/institucionet-arsimore/230-institucionet-arsimore-dar-tirane-qytet-2017-2018 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210729163522/http://www.dartiraneqytet.edu.al/index.php/institucionet-arsimore/230-institucionet-arsimore-dar-tirane-qytet-2017-2018 |date=29 korrik 2021 }} *https://report-tv.al/lajm/7-marsi-ne-pandemi-kete-vit-do-te-festohet-online-mesuesja-mirela-reqica-per-report-tv-kujtojme-momentet-me-te-bukura-profesioni-yne-eshte-mision * https://web.archive.org/web/20141014150702/http://www.arsimi.gov.al/ *https://javanews.al/mesimi-online-i-veshtire-por-jo-i-pamundur/ *https://www.zgjohushqiptar.info/2020/08/rifillimi-i-shkolles-me-shume-pyetje-se-pergjigje.html == Referime == # http://shqiptarja.com/sociale/2750/asim-vokshi-percaktohen-kushtet-e-rregullat-e-regjistrimit-230578.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150824231234/http://shqiptarja.com/sociale/2750/asim-vokshi-percaktohen-kushtet-e-rregullat-e-regjistrimit-230578.html |date=24 gusht 2015 }} #https://www.asimvokshi.com/stafi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117183549/https://www.asimvokshi.com/stafi |date=17 janar 2022 }} # http://www.dartiraneqytet.edu.al/index.php/njoftime/146-njoftim-per-regjistrimet-gjimnazi-gjuhesor-asim-vokshi-tirane {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210729163520/http://www.dartiraneqytet.edu.al/index.php/njoftime/146-njoftim-per-regjistrimet-gjimnazi-gjuhesor-asim-vokshi-tirane |date=29 korrik 2021 }} # http://www.tirana.al/directory/listing/shkolla-asim-vokshi{{Lidhje e thyer}} # http://gazeta-shqip.com/lajme/2015/07/28/gjimnazi-asim-vokshi-ne-fund-te-gushtit-nisin-regjistrimet/ # http://www.frekuenca.com/shkolles-asim-vokshi-i-shtohet-nje-tjeter-gjuhe-e-huaj-ne-programin-mesimor-fotovideo/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122135410/http://www.frekuenca.com/shkolles-asim-vokshi-i-shtohet-nje-tjeter-gjuhe-e-huaj-ne-programin-mesimor-fotovideo/ |date=22 janar 2020 }} #https://javanews.al/mesimi-online-i-veshtire-por-jo-i-pamundur/ #https://www.zgjohushqiptar.info/2020/08/rifillimi-i-shkolles-me-shume-pyetje-se-pergjigje.html [[Kategoria:Shkolla të mesme në Shqipëri]] [[Kategoria:Shkolla të emërtuara sipas Asim Vokshit]] {{DEFAULTSORT:Gjimnazi me orientim gjuhësor "Asim Vokshi"}} {{DEFAULTSORT:Gjimnazi me orientim gjuhësor "Asim Vokshi"}} 0fs73194dl2l62hpdyafqyev9tz7elq 0 78997 3004033 3001625 2026-07-01T23:11:46Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004033 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = #ACE1AF | name = Gështenja e egër | image = Horse-chestnut 800.jpg | image_width = 250px | image_caption = Gështenja e egër në park | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Sapindales]] | familia = [[Sapindaceae]] | genus = ''[[Aesculus]]'' | binomial = ''Aesculus hippocastanum'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Gështenja e egër ''' ose emri gjenerik ''Aesculus hippocastanum'' është dru gjethrënës nga familja [[Sapindaceae]]. == Përshkrimi i bimës == "GËSHTENJA E KALIT" (Asceolus hypocastanum)në termin popullor thirret gështenja e egër . Është dru me gjatësi deri në 30 metra me gjethe prej 5 deri në 7 rrema, me lule të bardha ndërsa fryti është i mbështjellur me një lëvore nga ana e jashtme me ferra në të cilat zakonisht ka nga dy kokrra fare të mëdha me një ngjyrë të ndritshme të gështenjës me një shije të idhët. == Vetitë shëruese == Korja në mjekësinë popullore përdoret për mjekimin e problemeve të tretjes, etheve dhe ftohjes. Ekstrakti nga fryti përmban escin i cili i tonifikon muret e venave dhe e zvogëlon ënjtjen e këmbëve, Lulja e gështenjës së egër përdoret si preparat kundër barkqitjes. • '''Vetitë e shërimit të gështenjës së kalit .''' '''• Gështenja e kalit''' , gështenjë e egër, pemë e familjes (Hippocastanum), rritet deri në 30 m lartësi , me një kurorë të dendur, me degë të zhvilluara , me trung të drejtë , në fazën e lulzimit kurora e kësaj peme mbulohet me një lule karakteristike dhe të veçantë që përveç hijeshisë dhe dekoracionit , është shumë produktive dhe e kërkuar nga bletët dhe ka vlera të pa zëvëndësuara terapeutike . Origjina e kësaj peme është jugu i Gadishullit Ballkant . Nga qytetrimet e shekullit të - XVI - kjo pemë është perdorur për qëllime terapeutike, duke përdorur fara pjekur (frutin e sajë ), lëvoren , lulen dhe gjethet e gështenjës . '''• Fruti i gështenjës së kalit ,''' ngjason me gështenjën e butë ( castanea sattiva ), piqet në vjeshtë dhe pasi bie nga pema përdoret e tharë , në ambiente të posaçme për 3 deri 4 javë ,në një temperaturë prej 40-60&nbsp;°C . Afati i ruajtjes së frutave të thara është 2 vjet. Fruti i papërpunuar ka shije astringent , e hidhur dhe është helmuese . '''• Fruti një mishtak kotyledons''' , i pasur me niseshte , sheqerna , përmbajnë yndyrë , acide organike, vitamina dhe enzima . Gështenjat e papjekura janë të pasura me vitaminë C . Druri, lëvorja dhe gjethet përmbajnë tannins 10-16 qind. Për fat të keq, gjatë magazinimit, ato nuk mundë të qëndrojnë gjatë , pasi gjëndja e tyre përkeqësohet me shpejtësi. Zierje e frutave të thata, dhe çaji i gjetheve rekomandohet në sëmundjet inflamatore të sipërme të traktit respirator, dhe gjethet e freskëta - ilaç i përkryer për kollës së mirë . Frytet dhe gjethet e gështenjës mund të përdoren në sëmundjet e traktit gastrointestinal, edemë e lidhur me sëmundje të veshkave, gjakderdhje të hundës . Tretësira e alkoolit nga lule të thata është bërë obligim për dizenteri kronike dhe rrufë e fshikëzës . Në mjekësinë popullore , lulet , gjethet dhe farat e gështenjës së kalit përdoren si një antipiretik dhe astringent, si dhe për trajtimin e sëmundjeve të ndryshme reumatike. '''• Levorja''' mblidhet në pranverë, duke hequr atë nga degët 3-5-vjeçare pasi degët e pemëve krasiten me kujdes duke ruajtur formën e kurorës pa e dëmtuar . Thahen në hije në një ambient të ajrosur ose të ventiluar , amballazhohen mundësisht në qese letre ose pëlhure për tu mbrojtur nga lagështia , pluhuri dhe myku . '''• Gjethet gështenjës''' mund të vilen nga fundi i majit deri në shtator , para rënies së gjetheve. Pemët e rinj të gështenjës 2–3 m në lartësi , janë më të përshtatshme për mbledhjen e gjetheve . Mbledhja e gjetheve nuk i shkakton pemës ndonjë dëm. Tharja e gjetheve bëhet në hije , nën strehën e çatisë, në tharëse ose në dhomat me ventilim të mirë, duke përhapur një shtresë jo më shumë se 10&nbsp;cm të trasha. Në 2-3 ditët e para për të përshpejtuar e tharjen rrotullohen 1-2 herë në ditë krejtësisht. Kur gjethet janë tharë plotësisht , ruajnë një ngjyrën e gjelbër dhe të zbehtë , kanë një erë të këndshme dhe shije subastringent . • Lulet e gështenjës së kalit , mbledhja e tyre bëhet pasi ato të jenë çelur plotësisht , duhet të thahet në hije në ambiente të pastra , të ajrosura ose të ventiluara , Pas tharjes amballazhohen me kujdes në qese letre os pëlhure , duke i mbrojtur nga pluhrat , lagështia , insektet , mizat , merimangët dhe dëmtues të tjerë . == Përdorimi == Ekstrakti nga fryti i gështenjës së egër në formë të zheles ose kremit përdoret për tonifikimin e venave të këmbës dhe trajtimin e hemoroideve. === Galeria === <gallery> Image:Kaštan 1.jpg|Lulja Image:Aesculus hippocastanum-1.jpg|gjethet Image:Aesculus hippocastanum fruit.jpg|fryti dhe fara </gallery> == Lidhje të jashtme == {{Commons|Aesculus hippocastanum}} [[Kategoria:Bimë]] 3jv6io2ln356lz9pomdsd42hl00fe2q 0 82953 3004072 3002513 2026-07-02T00:51:36Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004072 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Fra Anxheliko | native_name = Fra Angelico | native_name_lang = it | image = Fra Angelico portrait.jpg | caption = Portret postum nga [[Luca Signorelli]] rreth vitit [[1501]] në Katedraljen e Orvietos, [[Italia|Itali]] | birth_name = Guido di Pietro | birth_date = {{Rreth|[[1395]]}} | birth_place = [[Roma|Romë]], [[Shtetet Papale|Papat]] | nationality = [[Italia]]n | field = Piktura, afresku | patrons = [[Cosimo de' Medici]],<br> [[papa]] [[Eugjeni IV]],<br/> [[papa]] [[Nikolla V]] | movement = [[Rilindja]] | works = ''Shpallja e Kortonës'',<br/> ''Pjesa e Altarit të Fiezoles'',<br/> ''Pjesa e Altarit të Shën Markut'',<br/> ''Zbritja e Krishtit'',<br/> ''Kapela Nikoline'' }} '''Fra Angelico''' ([[1395]]-[[18 shkurt]] [[1455]]) emri i vërtetë i të cilit ishte Guido di Pietro, ishte një piktor i hershëm i [[Rilindja Italiane|Rilindjes Italiane]], thënë nga [[Giorgio Vasari]] tek ''Jetët e piktorëve, skulptorëve dhe arkitekëve më të shquar'', që kishte ''një talent të madh dhe të rrallë''. Në [[Italia|Itali]] njihej si engjëlli i lumtur, ai njihej nga bashkëkohësit e tij si Fra Xhovani i Fiezoles (Vëllai Xhovani i Fiezoles). Tek Xhorxho Vasari “Jetët e Piktorëve dhe Artisteve” shkruar në vitin [[1555]] ai përmendet si Fra Xhovani (Vëlla Xhovani Engjëlli i Parë). Në jetën e tij ose më vonë ai gjithashtu u quajt I Lumturuari (I Bekuari) duke pasur parasysh aftësitë e tij për të bërë piktura me subjekt fetar. Në vitin [[1982]] [[papa]] [[Gjon Pali II]] i akordoi statusin e lumturimit, duke e bërë më pas ketë status zyrtar. Fiezole disa herë është keqinterpretuar duke u marre si pjesë e emrit të tij, por kjo ishte thjesht emri i vendit ku ai mori zotimin, përdorur nga bashkëkohësit e tij për ta ndarë nga Fra Xhovanit e tjerë. Ai përmendet në Martirologjinë Romane si {{lang|la|Beatus Ioannes Faesulanus}}, {{lang|la|cognomento Angelicus}} – ''I bekuari Johani i Fiezoles, i ashtuquajturi Engjëllori''. Në [[shekulli XVI|shekullin e XVI-të]] biografi Giorgio Vasari nënvizoi për të: ''Por është e pamundur të dhurosh kaq shumë lavdërime për ketë atë të shenjtë, i cili ishte kaq i përulur dhe modest në gjithçka beri dhe tha dhe pikturat e të cilit ishin bërë me aq thjeshtësi dhe devotshmëri''. == Biografia == === Jeta e hershme 1395-1436 === [[Skeda:Luca signorelli, predica e fatti dell'anticristo, 1499-1502, 06 autoritratto di signorelli e ritratto forse dell'angelico o del priore committente.jpg|parapamje|majtas|312px|[[Luca Signorelli]] dhe Fra Angelico në afreskun e Luca Signorelli-t, ''Predikimi dhe Bëmat e Antikrishtit'', në Kapelën e Shën Bricios, Katedralja e Orvietos, [[1499]]]] Fra Angelico i lindur si Guido di Pietro në Rupecanina, në zonën e [[Toskana|Toskanës]] të Muxhelos, pranë Fiezoles, drejtë fundit të [[shekulli XIV|shekullit të XIV-të]] dhe vdiq në [[Roma|Romë]] në vitin [[1455]]. Për prindërit e tij nuk dihet asgjë. Ai u pagëzua si Guido ose Guidolino. Dokumenti më i hershëm persa i përket Fra Angelico daton më [[17 tetor]] [[1417]], kur ai u bashkua me një grup fetar në Karmine, ende me emrin Guido di Pietro. Ky dokument gjithashtu nxjerr në pah faktin se ai ishte piktor, fakt i cili më pas u konfirmua nga dy dëshmi të pagesave të Guido di Pietro në janar dhe shkurt [[1418]] për punën e bërë në kishën e Shën Stefanit të Pontes. Dëshmi e parë e Angelico si murg daton më [[1423]], ku ai njihet si Fra Xhovani, duke ndjekur zakonin e Urdhrave të Shenjte dhe mori emrin e ri. Ai ishte anëtar i Degës Zbatuese të [[Domenikanët|Urdhrit Domenikan]] në Fiezole. Fra, një shkurtim i vëlla (nga [[gjuha latine|latinishtja]] {{lang|la|frater}}), një titull tradicional për një oshënar ose vëlla. Fra Angelico si fillim mori mësime si iluminist, duke punuar me vallain e tij të madh Benedetto, i cili ishte gjithashtu një [[Domenikanët|domenikan]]. Drejtuesi i tij është i panjohur. Shën Marku përmban dorëshkrime që mendohet të jenë bërë tërësisht ose pjesërisht nga duart e tij. Piktori Lorenzo Monaco ka ndikuar në mësimin e artit të tij, si dhe influenca e Shkollës Sieneze është e dallueshme në punët e tij. Ai ishte i ngarkuar me detyra të ndryshme në rrethin ku jetoi, por kjo nuk e pengoi zhvillimin e artit të tij, i cili shumë shpejt u be i famshëm. Sipas Vasarit pikturat e tij të para ishin pjese altari dhe sipërfaqe të pikturuara për Manastirin Kartuzian në Firence, asgjë prej të cilit nuk ekziston tashmë. [[Skeda:Vicchio, lapide su casa dell'angelico.jpg|parapamje|372px|Pllakatë te vendlindja e Fra Angelico-s dhe vëllait të tij Benedetto, në fshatin Rupecanina të komunës Vicchio, [[Firencia|Firence]]]] Prej vitit [[1408]] deri në vitin [[1418]] ishte në [[Domenikanët|Grupin Domenikan]] të Cortona-s, ku ai pikturoi afreske, tani të shkatërruara, në Kishën Dominikane dhe ka qenë ndihmës ose pasues i Gherardo Starnina. Ndermjet viteve [[1418]] dhe [[1436]] ai ishte në grupin e Fiezoles ku mbaroi disa afreske për kishën, dhe pjesë altari, të dëmtuara, por të restauruara. Disa pjese të altarit ruhen të paprekura në Galerinë Kombëtare, Londër që është një shembull i mrekullueshëm i aftësisë së Fra Angelico. Aty shprehet Krishti në Lavdi, i rrethuar me më shumë se 250 njerëz, përfshi këtu [[dominikanët]] e lumturuar. Kjo periudhë pa pikturimin e disa prej kryeveprave të tij, duke përfshirë një version të ''Madonës së Përultësisë''. Kjo është e ruajtur mirë dhe pronë e muzeut Thyssen-Bornemisza, huazuar Museu Nacional d'Art de Catalunya në [[Barcelona|Barcelonë]]. Gjithashtu të realizuara në këtë kohë, ishin një ''Shpallje'' dhe një ''Madonë të Shegës'', në Museo del Prado. ===San Marco, Firence, 1436–1445=== [[Skeda:Ritratto del Beato Angelico.jpg|parapamje|majtas|327px|Portret i Fra Angelico-s në librin e Giorgio Vasarit, ''Jetët e Piktorëve, Skulptorëve dhe Arkitektëve'', botimi i [[1769]]]] Në vitin [[1436]], Fra Angelico ishte pjesë e një numri fretërish nga Fiezole, që u zhvendosën në konventin e sapo ndërtuar të San Markos në [[Firencia|Firence]]. Kjo lëvizje i solli mbarësi, duke e vendosur atë në zemër të jetës artistike të rajonit, duke tërhequr mbështetjen e [[Cosimo de' Medici]]. Ai qe një nga anëtarët më të pasur dhe më të fuqishëm të autoriteve qeverisëse të qytetit ({{lang|it|Signoria}}) dhe themelues i dinastisë, që do të mbizotëronte politikën fiorentine përgjatë [[Rilindja|Rilindjes]]. Cosimo kishte një qelë të rezervuar për veten e tij në abaci, në mënyrë që të mund ''të tërhiqej nga bota''. Ishte me nxitje të Cosimo-s, shkruan Vasari, që Fra Angelico nisi detyrën e dekorimit të konventit, duke përfshirë afreskun madhështor të Shtëpisë së Kapitullit, Shpalljen shumë të riprodhuar në krye të shkallëve që të çonin te qelat, Madhështinë (ose Kurorëzimin e Madonës) me shenjtët (qela 9), dhe shumë afreske të tjera devocionale, më të vegjël në në forma, por me një cilësi të lartë ndriçimi, që paraqesin aspekte të Jetës së Krishtit, që zbukurojnë muret e secilës qelë.<ref name="Vasari">{{Cite book|author=Giorgio Vasari|title=Lives of the Artists|url=https://archive.org/details/livesofartists0000gior_e5x5|publisher=Penguin Classics|language=en|year=1965}}</ref> [[Skeda:Fra Angelico — San Marco Altarpiece.jpg|parapamje|345px|''Pjesë e Altarit të San Markos'']] Në vitin [[1439]], Fra Angelico do të përfundonte një nga veprat e tij më të famshme, ''Pjesën e Altarit të San Markos'' në [[Firencia|Firence]]. Ajo ishte një thyerje e re me traditën. Imazhet me Marien në fron me fëmijën, të rrethuar nga shenjtë, nuk ishte e pazakontë. Por zakoni ishte që shenjtët të dukeshin si qiellorë dhe engjëjt të pluskonin si prani eterike sesa si të lëndës tokësore. Por në ''Pjesën e Altarit të San Markos'', shenjtët qëndrojnë të renditur brenda hapsirës, të grupuar në një mënyrë natyrore sikur bashkëbisedojnë rreth dëshmisë së përbashkët të Virgjëreshës në Lavdi. Kjo gjini afresku, Bashkëbisedimet e Shenjta, theksohet në porositë madhore të [[Giovanni Bellini]]-t, [[Perugino]]-s dhe [[Rafaelo]]s.<ref name="Hartt"></ref> ===Vatikan, 1445–1455=== [[Skeda:Fra_Angelico_-_Annunciation.jpg|parapamje|majtas|372px|''Shpallja'', {{Rreth|[[1440]]–[[1445]]}}]] Në vitin [[1445]], [[papa]] [[Eugjeni IV]] e thirri atë në [[Roma|Romë]] për të pikturuar afresket e Sakramenteve të Kishës Katolike Romane në [[Bazilika e Shën Pjetrit|Bazilikën e Shën Pjetrit]], më vonë të shkatërruar nga [[papa]] [[Pali III]]. Vasari sugjeron se kjo mund të ketë qenë kur Fra Angelico-s iu ofrua Arkipeshkëvia e Firences nga [[papa]] [[Nikolla V]], që e refuzuar, duke rekomanduar një tjetër frat. Historia duket shumë e mundshme, megjithatë, hollësitë nuk dihen. Në vitin [[1445]], [[papa|papë]] qe [[Eugjeni IV]]. [[Nikolla V]] nuk u zgjodh deri më 6 mars [[1447]]. Arkipeshkëvi në fjalë gjatë viteve [[1446]]–[[1459]] ishte [[domenikantët|domenikani]] Antonini i Firences (Antonio Pierozzi), i kanonizuar nga [[papa]] [[Adriani VI]] në vitin [[1523]]. Në vitin [[1447]], Fra Angelico ndodhej në [[Provinca e Ternit|Orvieto]] me nxënësin e tij, Benozzo Gozzoli, duke realizuar punime për Katedralen e Orvjetos. Ndër nxënësit e tjerë të tij ishin Zanobi Strozzi.<ref>{{cite web|publisher=The National Gallery, London|title=Strozzi, Zanobi|language=en|url=http://www.nationalgalleryimages.co.uk/search.aspx?q=STROZZI%2C+Zanobi&mode=artist&frm=1|archive-date=14 tetor 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014115346/http://nationalgalleryimages.co.uk/search.aspx?q=STROZZI,+Zanobi&mode=artist&frm=1}}</ref> Nga viti [[1447]] deri në vitin [[1449]], Fra Angelico qe prapë në Vatikan, duke projektuar afresket për Kapelën Nikoline të [[Nikolla V|Nikollës së V]]. Skenat nga jeta e dy dhjakëve të martirizuar të Kishës së Hershme të Krishterë, [[Shën Stefani]] dhe Shën Lorenci mund të jenë realizuar tërësisht ose pjesërisht me ndihmës. Kapela e vogël, me afresket e sajë të gjalla të mureve dhe dekorimet me fletë ari japin përshtypjen e një kutie xhevahiresh. Nga viti [[1449]] deri në vitin [[1452]], Fra Angelico u kthye prapë në konventin e tij të vjetër të Fiezoles, ku ai ishte prior.<ref name="Vasari"/><ref name="WMR"/> [[Skeda:Fra Angelico, Fra Filippo Lippi, The Adoration of the Magi.jpg|parapamje|339px|''Adhurimi i Magëve'', një ''tondo'' e skenës kur magët mbërrijnë nga lindja. I atribuohet Fra Angelico-s dhe [[Filippo Lippi]]-t dhe datohet {{Rreth}} [[1440]]/[[1460]].]] ===Vdekja dhe lumturimit=== Në vitin [[1455]], Fra Angelico do të vdiste ndërsa po qëndronte në një konvent domenikan në [[Roma|Romë]], ndosht në mënyrë që të punonte për Kapelën e [[papa]] [[Nikolla V|Nikollës së V]]. Ai do të varrosej në kishën e Santa Maria sopra Minerva.<ref name="Vasari"/><ref name="WMR"/><ref group="Shpjegimi">Varri është bërë më i dukshëm që nga lumturimi i tij.</ref> [[Skeda:Tomba di beato angelico 02.JPG|parapamje|majtas|Varroshi i Fra Angelico-s, në Bazilikën e Santa Maria sopra Minerva, [[Roma|Romë]], vepër e Antonio da Sangallo i Riu]] Nga varri i mermertë, një nder i jashtëzakonshëm për një artist në atë kohë, është akoma edhe sot e dukshme pllaka e varroshit, pranë altarit madhor. Mbi të u shkruan dy [[epitafi|epitafe]], me gjasa nga Lorenco Valla. I pari, i humbur, duhet të gjendej në një gur të murit, që recitonte: «''Lavdia, pasqyra, zbukurimi i piktorëve, Xhovani Fiorentini ruhet në këtë vend. Fetar, ai qe frat i [[Domenikatët|Urdhrit të Shën Domenikut]], dhe qe ai vetë një shërbëtor i vërtetë i Zotit. Dishepujt e tij qajnë vdekjen e një piktori të shquar, që nuk kishte të njëjtë në artin e tij''.» ('''Epigrafi i Parë për Fra Angelico-n''') Një epigraf i dytë është shkruar në varroshin e mermertë, ku gjendet një reliev i trupit të piktorit me veshje domenikane, brenda një kamareje rilindase: «''Këtu pushon i piktori i bekuar Fra Giovanni i Urdhërit të Predikuesve. Që unë të mos lavdërohem se dukesha një tjetër Apeles, po pse ia dhashë të gjitha pasuritë e mia, o Krisht tyjë. Për disa veprat e mbijetuara mbi tokë, për të tjerë në qiell. Qyteti i Firences. më lindi mua, Giovanni-n''» ('''Epigrafi i dytë për Fra Angelico-n''')<ref name="Vasari"/><ref group="Shpjegimi">Apeles ishte një piktor tepër i shquar i [[Greqia e lashtë|Greqisë së Lashtë]], prodhimtaria e të cilit, tani tërësisht e humbur, mundohet se përqëndrohej rreth viteve [[330 p.e.s.]].</ref> [[Skeda:Fra Angelico 012.jpg|parapamje|180px|''Krishti i Kryqëzuar'' (hollësi)]] Shkrimtari dhe kritiku anglez, William Michael Rossetti shkroi për fratin: «''Nga tregimet e ndryshme të jetës së Fra Angelico-s, është e mundur të marrësh një kuptim se pse ai e meritonte kanonizimin. Ai zhvilloi një jetë të përkushtuar dhe oshënare prej një frati [[domenikanët|domenikan]], dhe nuk u ngrit kurrë mbi atë rang; ai ndoqi diktatet e urdhrit në kujdesin për të varfërit; ai ishte gjithmonë me humor të mirë. Të gjitha prej shumë pikturave të tij ishin subjekte hyjnore, dhe duket se ai nuk i ndryshoi apo retushoi kurrë ato, ndoshta nga një bindje fetare se pikturat e tij ishin me frymëzim hyjnor, ato duhet të ruanin formën e tyre origjinale. Ai donte të thoshte se ai që ilustron bëmat e Krishtit duhet të jetë me Krishtin. Thuhet se ai nuk e merte furçën pa një lutje të ethshme dhe se ai qante kur pikturonte një Kryqëzim. ''Gjyqi i Fundit'' dhe ''Shpallja'' ishin dy subjektet që ai trajtoi më shpesh''.»{{sfn|Rossetti|1911|p=7}}<ref name="WMR">{{cite web|last=Rossetti|first=William Michael|url=https://orderofpreachersindependent.org/2016/03/18/fra-angelico-2/|title=Fra Angelico|language=en|date=18 mars 2016|publisher=orderofpreachersindependent.org}}</ref> [[Papa]] [[Gjon Pali II]] do ta lumturonte Fra Angelico-n më 3 tetor [[1982]], dhe në vitin [[1984]] e shpalli atë patron të artistëve katolikë.<ref name="blessed">{{cite book|author1=Matthew Bunson|author2=Margaret Bunson|year=1999|title=John Paul II’s Book of Saints|url=https://archive.org/details/johnpauliisbooko0000buns|publisher=Our Sunday Visitor|language=en|isbn=0-87973-934-7|page=[https://archive.org/details/johnpauliisbooko0000buns/page/156 156]}}</ref> «''Angelico raportohet se ka thënë se "Ai që kryen punën e Krishtit, duhet të qëndroi gjithmonë me Krishtin". Kjo moto bëri që atij ti jepej epiteti "Angelico i Bekuar", për shkak të integritetit të përkryer të jetës së tij dhe bukurisë pothuajse hyjnore të imazheve që ai pikturoi, në një shtrirje madhështore të atyre të Virgjëreshës së Shenjtë Mari''.» — [[papa]] [[Gjon Pali II]] [[Skeda:Fra Angelico — The Last Judgment.jpg|parapamje|426px|''Dita e Gjykimit'', paneli i sipërm i një pjese altari, Shën Marku, [[Firencia|Firence]]]] ==Vlerësimi== === Sfondi kur jetoi === Fra Angelico punoi në një kohe kur stili i pikturës ishte duke ndryshuar. Ky proces ndryshimi kishte filluar rreth njëqind vjet përpara me punimet e [[Xhoto|Giotto-s]] dhe bashkëkohësve të tjerë, i famshmi Giusto de’Menabuoi ku të dy ishin krijues të punëve madhore në [[Padova]], gjithashtu [[Xhoto|Giotto]] kishte marre mësime nga artisti i madh i stilit Gotik, [[Cimabue]], dhe pikturoi afreskun e kupolës të Shën Françeskut në Kapelën Bardi në Santa Croce. [[Xhoto|Giotto]] kishte shumë pauses entuziaste, që imituan stilin e tij në afreske, disa prej të cilëve, si i shquari Lorenzetti, arritën suksese të mëdha.<ref name="Hartt">{{Cite book|author=Frederick Hartt|title=A History of Italian Renaissance Art|url=https://archive.org/details/historyofitalian0000hart_h8b7|year=1970|publisher=Thames & Hudson|language=en|isbn=0-500-23136-2}}</ref> === Përkrahësit (patronazhi) === [[Skeda:Fra Angelico - Thebaid.jpg|parapamje|majtas|468px|Tebaida, duke paraqitur jetët e shenjtëve, pikturë e Fra Angelico-s, [[1420]]]] Përkrahësit e këtyre artistëve ishin më së shumti institucionet fetare ose familje të pasura që ndihmonin me para kishën. Për arsye se pikturat kishin qëllime devotshmërie, blerësit e tyre pëlqenin të qëndronin konservatore. Zakonisht, dukej se, klienti më i pasur, piktura më e moderuar. Për këtë ishte një arsye e fortë. Pikturat e porositura përbënin një kontratë me padronin. Pra sa më shumë fletë ari që i paraqiteshin, aq më shumë kjo do të thoshte për lavdinë e piktorit. Kushtet e tjera të vlefshme në kutinë e bojërave ishin ''lapis lazuli'' dhe e kuqja e flakte. Pikturat e bëra me këto ngjyra nuk e linin vetveten në një trajtim tonal. Ngjyra blu e kaltërt bërë me ngjyra të pluhurosura ''lapis lazuli'' duhet të aplikohej në sipërfaqe. Si me fletët e arit, i lihej thellësisë dhe ndriçimi i ngjyrave, ishte një tregues i rëndësisë së padronit. Kjo megjithatë, e kufizonte stilin e përgjithshëm krahasuar me atë të një shekulli më parë. Kështu, përshtypjet e lëna nga pjesët e altarit ishin më konservatore sesa ato të arritura nga afresket. Këto, në dallim, ishin shpesh figura pothuajse të madhësisë natyrore. Për ta arritur efektin, ata mund kapitalizonin mbi një stad të përditësuar cilësi përcaktimi, në vend që të ktheheshin në një paraqitje të pasur, por të vjetër.<ref>{{Cite book|author=Michael Baxandall|title=Painting and Experience in Fifteenth Century Italy|year=1974|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|isbn=0-19-881329-5}}</ref> === Bashkëkohësit === Fra Angelico ishte bashkëkohës i [[Gentile da Fabriano]]. Pjesët e altarit të Gentiles të ''Adhurimi i Magëve'', [[1423]], në [[Uffizi|Galeria degli Uffizi]], është parë si një nga punët më madhështore të stilit të njohur si [[Gotiku Ndërkombëtar]]. Në kohën kur ishte bërë kjo pikturë, një artist tjetër i ri, i njohur si [[Masaccio]], ishte duke punuar me afresket për Kapelën Brancacci në Kishën e Carmine-s. Masaccio kishte përvetësuar më së miri implikimet e artit të [[Xhoto|Giotto-s]]. Disa piktorë në [[Firencia|Firence]] e vunë re qëndrueshmërinë e tij, fytyrat emocionuese që dukeshin si të gjalla dhe mbetën të pandikuar nga to. Kolegu i tij i punës ishte një piktor i vjetër, Masolino, i së njëjtës gjeneratë me Fra Angelico. Fatkeqësisht, Masolino vdiq më [[1427]], duke e lëne punimin të pambaruar.<ref name="Hartt"/> [[Skeda:Angelico, miniatura con conversione di san paolo.jpg|parapamje|327px|''Konvertimi i Shën Palit'', ''Messale 530'', dorshkrim i miniuar i Fra Angelico-s, Museo nazionale di San Marco, {{Rreth}}[[1430]]]] ===Formimi si miniator=== Bashkë me vëllain e tij Benedetto, pak më të vogël, zgjodhën jo vetëm rrugën e fretërve, por edhe atë të piktorëve dhe miniaturistëve{{Sfn|Orlandi|1964|pp=2-5, 174-179}} Pas një shegertie fillestare në Muxhelo, trajnimi i tij artistik u zhvillua në [[Firencia|Firence]] në punishtet e Lorenzo Monaco-s dhe Gherardo Starnina-s: nga i pari mori si përdorimin e ngjyrave të ndezura dhe të panatyrshme, ashtu dhe përdorimin e një drite shumë të fortë, të aftë të anullonte hijet, duke marrë pjesë në misticizmin e skenës së shenjtë, të gjitha tema që hasen në prodhimtarinë miniaturistike dhe në tavolat e tij të para. Arti i miniaturës së dorëshkrimeve ishte një disiplinë e përpiktë, që i shërbeu shumë Fra Angelico-s në veprat e tij të mëvonshme. Me një veprimtari të tillë, krijoi në shkallë minimale figura me stil të përsosur dhe të paarritshme. shpesh duke përdorur pigmente të kushtueshme, si bluja e lapislazulit dhe fletët e arit, të dozuara me kujdes të skajshëm, pasi çdo kontratë specifikonte sasin për tu përdorur. Në disa dokumente të janarit ose shkurtit [[1418]] kujtohet si ''Guido di Pietro dipintore''. ;Miniaturat: * ''Graduale 558'', {{Rreth}} [[1425]], dorëshkrim i miniuar në Konventin e Shën Domenikut, Museo Nazionale di San Marco, [[Firencia|Firence]] * ''Salterio 530'', [[1446]]-[[1454]], dorëshkrim i miniuar, Museo Nazionale di San Marco, [[Firencia|Firence]] * ''Salterio 531'', [[1446]]-[[1454]], dorëshkrim i miniuar, Museo Nazionale di San Marco, [[Firencia|Firence]] * ''Messale 533'', [[1446]]-[[1454]], dorëshkrim i miniuar, Museo Nazionale di San Marco, [[Firencia|Firence]] * ''Messale Gerli 54'', Biblioteca Nazionale Braidense, [[Milano]] * ''Crocifissione di Santa Trinita'', fletë e izoluar e miniuar, Museo di Vallombrosa * ''San Benedetto tra i santi Mauro e Placido'', bas-de-page (fragment i brendshëm faqeje të miniuar), koleksion privat * ''Corale 43'', [[Biblioteka Laurenciane|Biblioteca Medicea Laurenziana]], [[Firencia|Firence]] [[Skeda:Angelico - Coronation of the Virgin - Uffizi (frame cropped).jpeg|parapamje|345px|''Kurorëzimi i Virgjëreshës'', pjesë altari, temperë në panel, mes [[1434]]-[[1435]], [[Uffizi]]]] ===Pjesët e altarit=== Veprat e Fra Angelico-s tregojnë elemente që janë si konservatore të [[Arti gotik|gotikut]], ashtu dhe progresive të [[Arti i Rilindjes|Rilindjes]]. Në pjesët e altarit të Kurorëzimit të Virgjëreshës, të pikturuar për kishën fiorentine të [[Santa Maria Novella]]s, janë të gjithë elementet që priteshin nga një pjese shumë e kushtueshme altari e [[shekulli XIV|shekullit të XIV]]; një sfond saltësosjt o artë, shumë e kaltër dhe shumë e kuqe e ndezur. Punimi i breroreve të arta dhe skajet e arta të rrobave janë të përkryera dhe të gjitha shumë [[Arti gotik|gotike]]. Ajo që e bënë atë një [[Arti i Rilindjes|pikturë të Rilindjes]], përkundër kryeveprës së Gentile da Fabriano-s, është soliditeti, tre-përmasëria dhe natyralizmi i figurave dhe mënyra realiste, në të cilën varen ose mbështillen rrobat përreth tyre. Megjithëse këto figura qëndrojnë në re dhe jo në tokë, ato e bëjnë këtë me peshë.<ref name="Hartt"/> ===Afresket=== Seria e [[afresku|afreskeve]] që Fra Angelico pikturoi për [[domenikanët|fretërit domenikanë]] në San Marco lënnë të kuptohet përparimi i bërë nga Masaccio dhe e çonin atë më tej. Largë nga kufizimet e klientëve të pasur dhe kufizimet e pikturave në panele, Fra Angelico qe i aftë të shprehte adhurimin e tij të thellë për Zotin si dhe diturinë dhe dashurinë e tij njerëzore. Afresket përsiatësore në qelat e konventit japin një cilësi qetësie përreth tyre. [[Skeda: Beato Angelico - tradimento di Giuda, 1175671.jpg|parapamje|majtas|345px|Afresku ''Marrja e Jezusit dhe tradhëtia e Judës, qela 33 e Konventit të San Markos, [[1437]]-[[1447]], [[Firencia|Firence]]'']] Ato janë vepra të përulura, në ngjyra të thjeshta. Ka më tepër rozë mëllagore sesa të kuqe dhe bluja e ndezur dhe e shtrenjë pothuajse mungon tërësisht. Në vendin e saj është e gjelbra e shuar si dhe e zeza dhe e bardha e rrobave domenikane. Nuk ka asgjë luksoze, asgjë që të shpërqëndron nga përjetimet shpirtërore të njerëzve të thjeshtë, që janë paraqitur brenda afreskeve. Secili ka efektin e sjelljes së një ndodhie të jetës së Krishtit në praninë e shikuesit. Ato janë si dritare në një botë paralele. Këto afreske mbeten një dëshmi e fuqishme e përshkushtimit të njeriut që i krijoi ato.<ref name="Hartt"/> Vasari tregon se [[Cosimo de' Medici]] duke këto vepra, e frymëzoi Fra Angelico-n të krijonte një skenë të madhe [[Kryqëzimi i Jezusit|Kryqëzimi]] me shumë shenjtë për Sallën Kapitolare. Si me afresket e tjera, patronazhi i pasur nuk e ndikonte shprehjen artistike të fretërve me paraqitjen e pasurisë.<ref name="Vasari"/> Masaccio u angazhuar në perspektivë me krijimin e tij të një kamare të pikturuar në mënyrë realiste në [[Santa Maria Novella]]. Në vijim, Fra Angelico tregoi një kuptim të perspektivës lineare, veçanërisht në pikturat e tij të ''Shpjalljes'' të vendosura brenda llojit të arkadave që Michelozzo dhe [[Filippo Brunelleschi|Brunelleschi]] krijuan në San Marco dhe sheshin përballë tij.<ref name="Hartt"/> [[Skeda:Angelico, niccolina 12.jpg|369px|parapamje|''Shën Lorenci duke shpërndarë lëmosha'' [[1447]]–[[1450]], afresk, Kapela e [[Nikolla V|Nikollës V]], [[Vatikani|Vatikan]].<ref>{{Cite book|last=Zuffi|first=Stefano|last2=Hyams|first2=Jay|url=https://www.worldcat.org/title/ocm53441832|title=The Renaissance: 1401-1610: The Splendor of European Art|last3=Seppi|first3=Giorgio|last4=Pauli|first4=Tatjana|last5=Scardoni|first5=Sergio|year=2003|publisher=Barnes & Noble Books|language=en|isbn=978-0-7607-4200-6|location=Nju Jork|oclc=ocm53441832}}</ref> Kjo pikturë përfshin pigmente të shtrenjta, fleta ari dhe dizajn të përpunuar, tipike të porosive të Vatikanit.]] ===Jetët e Shenjtëve=== Kur Fra Angelico dhe ndihmësit e tij shkuan në [[Vatikani|Vatikan]] për të dekoruar Kapelën e [[papa]] [[Nikolla V|Nikollës]], artisti konfrontua prapë me nevojën për të kënaqur klientë shumë të pasur. Për rrjedhojë, duke ecur në kapelën e vogël, të duket sikur shkel në një kuti xhevahiresh. Muret janë dekoruar me ngjyra të ndezura dhe arë siç shihen në krijimet më luksose të piktorit gotik [[Simone Martini]] në Kishën e Poshtme të Shën Françeskut të Asizis, njëqint vjet më herët. [[Skeda:Blessing Redeemer (1423); Fra Angelico1.jpg|parapamje|majtas|''Shpëtimtari duke Bekuar'' ([[1423]])]] Megjithatë, Fra Angelico ka arritur në krijimin e dizajneve që vazhdojnë të tregojnë shqetësimin e tij mbi njerëzimin, me përultësinë dhe me mëshirën. Figurat, në rrobat e tyre luksoze të praruara, kanë ëmbëlsinë dhe butësinë për të cilën punimet e tij janë të famshme. Sipas Giorgio Vasarit: «''Në qëndrimin dhe shprehjen e tyre, shenjtët e pikturuar nga Fra Angelico i afrohen më shumë të vërtetës sesa figurat e krijuara nga ndonjë artist tjetër''.»<ref name="Vasari"/> Ka të ngjarë që shumë prej pikturave janë realizuar nga ndihmësit e tij, sipas dizajnit të tij. Si Benozzo Gozzoli ashtu dhe [[Gentile da Fabriano]] ishin piktorë tepër të arrirë. Benozzo e çoi artin e tij më tej, drejtë stilit plotësisht të zhvilluar të [[Arti i Rilindjes|Rilindjes]] me portretet e tij ekspresive dhe natyrore në kryeveprat e tij që paraqesin Udhëtimin e Magëve, të pikturuar në kapelën private të [[Mediçët|Mediçve]] në pallatin e tyre.<ref>{{cite book|author=Paolo Morachiello|title=Fra Angelico: The San Marco Frescoes|url=https://archive.org/details/fraangelicosanma0000mora|publisher=Thames and Hudson|language=en|year=1990|ISBN=0-500-23729-8}}</ref> [[Skeda:Angelico, pala di fiesole, full.jpg|parapamje|372px|''Virgjëresha dhe Fëmija me Shenjtë'', hollësi, Fiezole ([[1428]]–[[1430]])]] ===Trashëgimia artistike=== Nëpërmjet shegertit të Fra Angelico-s, Benozzo Gozzoli, portretura e kujdesshme dhe ekpertiza teknike në artin e afreskeve shihet një lidhje me [[Domeniko Girlandaio]], i cili nga ana tjetër pikturoi skema të gjera për padronë të pasur të [[Firencia|Firences]], dhe nëpërmjet Girlandaios, te shegerti i tij, [[Mikelanxhelo]] dhe Rilindja e Lartë. Përveç lidhjes lineare, sipërfaqësisht mund të duken pak lidhje me priftin e përulur me Madonat e tij të ëmbla dhe të bukura dhe [[Kryqëzimi i Jezusit|Kryqëzimet]] te shprehjet e krijimeve dinamike masive të [[Mikelanxhelo]]s. Por të dy këta artistë i morën porositë e tyre më të rëndësishme nga padronët më të pasur dhe më të fuqishëm nga të gjithë padronët, [[Vatikani]]. [[Skeda:Fra Angelico — Coronation of the Virgin.jpg|parapamje|majtas|345px|''Kurorëzimi i Virgjëreshës'' ({{Rreth}}[[1432]])]] Kur [[Mikelanxhelo]] mori porosinë e [[Kapela Sistine|Kapelës Sistine]], ai ishte duke punuar me një hapsirë që tashmë ishte dekoruar gjerësisht nga artistë të tjerë. Rreth mureve u pikturua ''Jeta e Krishtit'' dhe ''Jeta e Moisiut'' nga një gamë artistësh, duke përfshirë mësuesin e tij, [[Domeniko Girlandaio|Girlandaion]], mësuesin e [[Rafaelo]]s, [[Pietro Perugino|Perugino]] dhe [[Sandro Botiçeli|Botticelli]]. Ato ishin vepra të shkallës së madhe dhe saktësisht lloji i trajtimit luksoz që pritej në një porosi të të [[Vatikani]]t, që garonin me njëri-tjetrin në kompleksitetin e dizajnit, numrin e figurave, përpunimin e hollësive dhe përdorimin e zotë të fletave prej ari. Mbi këto punime qëndronte një rresht pikturash të papëve në brokada të ndezura dhe tiara të arta. Asnjë prej këtyre mrekullive nuk kanë vend në punimin të cilin krijoi [[Mikelanxhelo]]ja. [[Mikelanxhelo]], kur iu kërkua nga [[papa]] [[Juli II]] të zbukuronte rrobat e apostujve në mënyrën e zakonshme, u përgjigj se ata ishin njerëz shumë të varfër.<ref name="Hartt"/> Brenda qelave të San Marco-s, Fra Angelico ka treguar se aftësitë piktoruese dhe interpretimi personal artistik ishin të mjaftueshme për të krijuar vepra të shquara arta, pa elementet e kushtueshme në blu dhe arë. Në përdorimin e teknikës së afreskeve të pazbukuruara, ngjyrat e hapura të ndezura pasteli, organizimin e kujdesshëm të pak figurave domethënëse dhe përdorimin e zotë të shprehjeve, lëvizjeve dhe gjesteve, [[Mikelanxhelo]] tregoi se ishte pasardhësi artistik i Fra Angelico-s. Frederick Hartt e përshkruan Fra Angelico-n si "profecia e misticizmit" të piktorëve si [[Rembrandt]], [[El Greco]] dhe Francisco de Zurbarán.<ref name="Hartt"/> [[Skeda:Fra Angelico 001.jpg|parapamje|Hollësi e Palës së Fiezoles ([[1424]]-[[1425]]) Fiezole, Kisha Shën Domenikut. Konsideruar si vepra e parë e njohur e Fra Angelico-s]] ==Veprat== ===Veprat e heshme, 1408–1436=== Në vitin [[1418]], pak para se të bënte betimin në konventin e Shën Domenikut në Fiezole, duke hyrë në [[Domenikanët|Urdhrin Domenikan]], realizoi një palë altari për Kapelën Gherardini në Santo Stefano al Ponte në [[Firencia|Firence]] (tashmë e humbur), në kuadrin e një projekti dekorativ të besuar Ambrogio di Baldese, ndoshta mësuesi i Angelico-s. Në vijim hyri në domenikanët vrojtues, një rrymë minoritare e formuar në brendësi të Urdhrit Domenikan, në të cilin ndiqeshin rregullat origjinale të Shën Domenikut, që kërkonte varfëri dhe [[asketizmi|asketizëm]] absolut. Nuk dihet data e saktë kur bëri betimin, por mund të vendoset midis viteve [[1418]] dhe [[1421]], pasi fillestarëve nuk u lejohej të pikturonin vitin e parë dhe dokumenti pasues i një vepre të tij është pikërisht në vitin [[1423]]. [[Skeda:Fra Angelico 042 adjusted.jpg|281px|majtas|parapamje|''Transfigurimi '' paraqet drejtpërdrejtësinë, thjeshtësinë dhe paletën e kufizuar, tipike të këtyre afreskeve. I vendosur në një qeli murgu në Konventin e Shën Markut, qëllimi i tij i dukshëm është të inkurajoi përkushtimin privat.]] Në atë vit do të pikturonte një kryq për Spitalin e Santa Maria Nuova dhe tregohet nga dokumentet si {{lang|it|frates Giovanni de' frati di San Domenico di Fiesole}}; kuptohet në këtë mënyrë se tashmë e kishte kryer betimin në urdhrin e fretërve predikues. I vitit [[1424]] është një ''San Girolamo'' në mënyrën mazaçeske. Ndërsa urdhri priftëror i përket intervalit [[1427]]-[[1429]]. Viteve [[1428]]-[[1429]] u përket ''Triptiku i Shën Pjetrit Martir'', kërkuar nga religjozet e manastirit të vjetër të San Pietro Martire në [[Firencia|Firence]]. Në këto vepra Angelico tregon njohjen dhe vlerësimin si të risive të Gentile da Fabriano-s, ashtu dhe të [[Masaccio]]-s, dhe priret të gjejë një pajtim midis të dyve, duke përqafuar të dytin gradualisht gjithmonë e më tepër përgjatë viteve, por duke zhvilluar shpejtë një stil personal, duke nisur nga vitet [[1430|tridhjetë]]. Nëse te Giovanni tregohet një magjepsje e pamohueshme drejtë zbukurimit, hollësisë së çmuar, figurat elegante dhe të zgjatura (si në artit të vonë gotik), nga ana tjetër interesohet ti vendos në një hapsirë të gjerë dhe të thellë realiste, të matshme, siç sugjeron vendosja e këmbëve të shenjtëve në gjysmë-rreth. [[Skeda:Fra Angelico 073.jpg|parapamje|354px|''Zbritja nga Kryqi'', Museo Nazionale di San Marco]] Midis veprave të tjera të atribuara kësaj periudhe, janë ''Madona me Fëmijën'' në muzeun kombëtar të Shën Markut dhe një ''Madonë me fëmijën dhe dymbëdhjetë engjëj'' në Städelsches Kunstinstitut të [[Frankfurti mbi Majn|Frankfurtit mbi Majn]]. ;Vend i panjohur: * ''Predella e Shën Jakut dhe Shën Luçisë'', pesë panele, temperë, rreth viteve [[1426]] deri në [[1428]] ;Romë: * ''Kryqëzimi'', panel, rreth viteve [[1420]]–[[1423]], Metropolitan Museum of Art, [[Nju Jork]].<ref>[http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/43.98.5/ ''The Crucifixion''] in the online databank of the MET.</ref> Me gjasa vepra e vetme e firmosur e Fra Angelico-s.<ref>Ross Finocchio në një [https://www.metmuseum.org/toah/hd/fang/hd_fang.htm essay on Fra Angelico] në ''The Met's Heilbrunn Timeline of Art History'' në 2006.</ref> ;Cortona: * ''Shpallja e Kortonës'', rreth vitit [[1430]], Diocesan Museum, Cortona ;Fiezole: * ''Kurorëzimi i Virgjëreshës'', pjesë altari me predella të ''Mrekullive të Shën Domenikut'', Kisha e Shën Domenikut, Louvre, [[Paris]] * ''Virgjëresha dhe Fëmija midis Shenjtëve [[Tomas Akuinas|Thoma Akuinasi]], Barnaba, Domenik dhe Pjetër Martirit'', San Domenico, [[1424]] * ''Krishti në Madhështi'', predella, National Gallery, [[Londra|Londër]]. [[Skeda:Beato angelico, madonna delle ombre.jpg|parapamje|372px|Madona në fron me Shenjtët Kozma dhe Damian, [[Marku (ungjilltar)|Shën Markun]] dhe [[Gjoni (apostull)|Shën Gjonin]], Shën Lorencin dhe tre domenikanë, Shën Domeniku, Shën [[Tomas Akuinas]]i dhe Shën Pjetër Martiri; San Marco, Firence]] ;Firence, Bazilika e Shën Markut: * ''Fjetja e Virgjëreshës'', [[1431]]<ref>{{cite web|url=http://www.wikiart.org/en/fra-angelico/dormition-of-the-virgin-1432|title=Dormition of the Virgin|publisher=WikiArt|language=en}}</ref> ;Firence, Santa Trinita: * ''Zbritja e Krishtit'', prej Vasarit thuhej se ishte "pikturuar nga një shenjt ose një engjëll", Museo Nazionale di San Marco, Firence. * ''Kurorëzimi i Virgjëreshës'', rreth vitit [[1432]], [[Uffizi|Galleria degli Uffizi]], Firence * ''Kurorëzimi i Virgjëreshës'', rreth viteve [[1434]]–[[1435]], [[Muzeu i Luvrit|Luvër]], [[Paris]] ;Firence, Santa Maria degli Angeli: * ''Gjykimi i Fundit'', Accademia, Firence ;Firence, Santa Maria Novella: * ''Kurorëzimi i Virgjëreshës'', pjesë altari, [[Uffizi|Galleria degli Uffizi]]. ===San Marco, Firence, 1436–1445=== [[Skeda:Fra_Angelico_—_Coronation_of_the_Virgin_medallion.jpg|parapamje|majtas|339px|''Kurorëzimi i Virgjëreshës'', medalion, vitet [[1450]]]] * Pjesë altari për persbiterin – ''Virgjëresha me Shenjtët Kozma dhe Damian, të ndjekur nga Shenjtët Domenik, Pjetër, Françesku, Mark, Gjon Ungjillori dhe Stefani''. Kozmai dhe Damiani ishin padronë të [[Mediçët|Mediçve]]. Pjesa e altarit u porosit në vitin [[1438]] nga Cosimo de' Medici. Ajo u hoq dhe u çmontua gjatë rinovimit të kishës konvent në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]]. Dy nga nëntë panelet predella mbeten në konvent; shtatë janë në [[Uashington D.C.|Uashington]], [[Mynihu|Mynih]], [[Dublini|Dublin]] dhe [[Paris]]. Në mënyrë të papritur, në vitin [[2006]], dy panelet e fundit që mungonin, shenjtët domenikanë nga panelet anësore, dolën në rezidencën e një koleksionisti modest në Oksfordshajër, i cili i kishte blerë ato në [[Kalifornia|Kaliforni]] në vitet [[1960]].<ref>{{cite web|title=San Marco Altarpiece|publisher=Web Gallery of Art|language=en|url=http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/a/angelico/07/index.html}}</ref> * Pjesë altari ? – ''Madona dhe Fëmija me dymbëdhjetë engjëj'' (në përmasa natyrore); [[Uffizi|Galleria degli Uffizi]]. * Pjesë altari – ''Shpallja'' * Pjesë altari e San Marco-s * Dy versione të ''Kryqëzimit me Shën Domenikun''; në manastir [[Skeda:Fra Angelico 049.jpg|parapamje|336px|''Shpallja'', interior riprodhon atë të qelës në të cilën gjendet.]] * ''Kryqëzimi me Virgjëreshën dhe 20 shenjtë'', shumë i madh; në Sallën Kapitolare * ''Shpallja''; në krye të shkallëve të fjetinës. Kjo me gjasa është piktura më e riprodhuar nga të gjitha pikturat e Fra Angelico-s. * ''Virgjëresha në fron me katër shenjtë''; në kalimin e fjetinës Secila qelë është e dekoruar me një afresk, i cili përkon në përmasa dhe formë me një dritare krye rrethore përkrahë saj. Afresket në dukje kanë qëllime kontemplative. Ato kanë një bukuri të zbehtë, të qetë, jo tokësore. Shumë nga punimet më të arrira dhe të riprodhuara të Fra Angelico-s janë midis tyre. Disa nga subjektet me cilësi më pak frymëzuese dhe me subjekte përsëritëse, ndodhen veçanërisht në radhën e brendshme të qelave, ndoshta të realizuara nga ndihmësit.<ref name="Hartt"/> Shumë piktura përfshijnë shenjtë domenikanë, si dëshmi e skenës së secili në një nga nëntë posturat tradicionale të lutjes të paraqitura në ''De Modo Orandi''. Fretërit që përdornin qelën mund ta vendosnin veten në skenë. * ''Adhurimi i Magëve'' * ''Transfigurimi'' * ''Noli me tangere'' * ''Tre Mariet te varri''. [[Skeda:Fra Angelico - Saint Dominic Adoring the Crucifixion - WGA00562.jpg|parapamje|264px|''Kryqëzimi me Shën Domenikun'', {{Rreth}}[[1442]], manastiri i San Marco-s]] * ''Rruga për në Emaus'', me dy domenikanë si dishepuj * ''Tallja e Krishtit'' * Ka shumë versione të ''[[Kryqëzimi i Jezusit|Kryqëzimit]]'' ===Punime të vona, 1445–1455=== ;Katedralja e Orvietos: Tre segmente të tavanit në Kapela Nuova, me ndihmën e Benozzo Gozzoli-t: * ''Krishti në Lavdi'' * ''Virgjëresha Mari'' * ''Apostujt'' ;Kapela Nikoline: Kapela e [[papa]] [[Nikolla V|Nikollës së V]], në [[Vatikani|Vatikan]], me gjasa u pikturua me shumë ndihma nga Benozzo Gozzoli dhe Gentile da Fabriano. E tërë sipërfaqja e murit dhe tavanit është pikturuar në mënyrë madhështore. Ka shumë fleta ari për skajet dhe dekorimin, si dhe një përdorim të madh të blusë së ndezur të marrë nga ''lapislazuli'': * ''Jeta e Shën Stefanit'' * ''Jeta e Shën Lorencit'' * ''Katër Ungjillorët'' ===Zbulimi i veprave të humbura === [[Skeda:Beato angelico e alessio baldovinetti, pannelli dell'armadio degli argenti, dalla ss. annunziata, 1450-52, 01.jpg|parapamje|majtas|678px|Panelet e ''Armadio degli Argenti'', me skena nga jeta e Krishtit, krijuar nga Fra Angelico, {{rreth}} [[1451]]-[[1453]], Museo Nazionale di San Marco]] Shtypi botëror raportoi në nëntor të vitit [[2006]], se dy kryevepra të munguara nga Fra Angelico ishin zbuluar, duke qenë në dhomën e tepërt të ndjerës Jean Preston, në shtëpinë e saj me tarracë në [[Oksford]], [[Anglia|Angli]]. I ati i saj i kishte blerë ato për £100 sterlina secilën në vitet [[1960]], pastaj do tia linte ato asaj në trashëgim, kur do të vdiste.<ref name="Morris_20April_2007"/> Preston, një eksperte medievaliste, i njohu ato si të cilësisë së lartë të Rilindjes Fiorentine, por nuk e kuptoi se ato ishin vepra të Fra Angelico-s, deri sa ato u identifikuan në vitin [[2005]], nga Michael Liversidge i Bristol University.<ref>{{cite news|last=Morris|first=Steven|title=A £1m art find behind the spare room door|newspaper=[[The Guardian]]|url=http://arts.guardian.co.uk/news/story/0,,1947030,00.html|date=14 nëntor 2006|language=en}}</ref> Gjatë viteve [[1960]] pothuajse nuk kishte kërkesa fare për [[arti mesjetar|artin mesjetar]] and asnjë sipërmarrës arti nuk tregonte interes, kështu që i ati i Prestonit i bleu ato pothuajse pa rëndësi bashkë me disa dorëshkrime. Pikturat janë dy nga tetë panelet anësore të një pjese të madhe altari të pikturuar në vitin [[1439]] për manastirin e Fra Angelico-s në San Marco, i cili më vonë u copëzua nga ushtria e [[Napoleon Bonaparti|Napoleonit]]. Ndërsa seksioni qendror është akoma në manastir, gjashtë panelet e tjera të vogla ndodhen në muze [[Gjermania|gjermanë]] dhe [[ShBA|amerikanë]]. Këto dy panele konsideroheshin të humbur përgjithmonë. Qeveria Italiane kishte shpresuar ti blinte ato, por ato ishin shitur në ankand më 20 prill [[2007]] nga një koleksionues privat për £1.7 Miljon stërlina.<ref name="Morris_20April_2007">{{cite news|last=Morris|first=Steven|title=Lost altar masterpieces found in spare bedroom fetch £1.7m|newspaper=[[The Guardian]]|url=http://arts.guardian.co.uk/art/news/story/0,,2061644,00.html|date=20 prill 2007|language=en}}</ref> Të dy panelet tani janë restauruar dhe ekspozohen në Museo di San Marco në [[Firencia|Firence]]. ==Shiko edhe== * [[Xhoto]] * [[Duço]] * [[Simone Martini]] * [[Filippo Brunelleschi]] * [[Donatello]] * [[Domeniko Girlandaio]] * [[Lorenco di Kredi]] * [[Sandro Botiçeli]] * [[Andrea del Verrokjo]] * [[Mikelanxhelo]] * [[Rafaelo]] * [[Cappella Sistina]] * [[Giovanni Bellini]] * [[Leonardo da Vinçi]] * [[Njeriu Vitruvian]] * [[Ticiani]] * [[Viktor Karpaçi]] * [[Humanizmi i Rilindjes]] * [[Rilindja]] * [[Arti i Rilindjes]] * [[Letërsia e Rilindjes Evropiane]] * [[Muzika e Rilindjes Evropiane]] ==Shpjegime== {{Reflist|group=Shpjegimi}} == Referime == {{Reflist|2}} ==Bibliografia== {{Refbegin|35 em}} * {{Cite encyclopedia|last=Rossetti|first=William Michael|title=Angelico, Fra|url=https://archive.org/details/EB1911WMF/VOL02_Andros-Austria/page/n16/|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|year=1911|volume=2. Andros – Austria|edition=i 11-të|language=en|pages=6–8}} * William Hood. ''Fra Angelico at San Marco''. Yale University Press, 1993. {{ISBN|978-0-300-05734-8}} * Morachiello, Paolo. ''Fra Angelico: The San Marco Frescoes''. Thames and Hudson, 1990. {{ISBN|0-500-23729-8}} * Frederick Hartt. ''A History of Italian Renaissance Art'', Thames & Hudson, 1970. {{ISBN|0-500-23136-2}} * Giorgio Vasari. ''Lives of the Artists''. first published 1568. Penguin Classics, 1965. * Donald Attwater. ''The Penguin Dictionary of Saints''. Penguin Reference Books, 1965. * Luciano Berti. ''Florence, the city and its Art.'' Bercocci, 1979. * Werner Cohn. ''Il Beato Angelico e Battista di Biagio Sanguigni.'' Revista d'Arte, V, (1955): 207–221. * Stefano Orlandi. ''Beato Angelico; Monographia Storica della Vita e delle Opere con Un'Appendice di Nuovi Documenti Inediti.'' Florence: Leo S. Olschki Editore, 1964. * Nathaniel Silver (ed.), ''Fra Angelico: Heaven of Earth'', Isabella Stewart Gardner Museum, Boston 2018 * Gerardo de Simone, ''Il Beato Angelico a Roma. Rinascita delle arti e Umanesimo cristiano nell'Urbe di Niccolò V e Leon Battista Alberti'', Fondazione Carlo Marchi, Studi, vol. 34, Olschki, Firenze 2017 * Cyril Gerbron, ''Fra Angelico. Liturgie et mémoire'' (= ''Études Renaissantes'', 18), Brepols Publishers, Turnhout 2016. {{ISBN|978-2-503-56769-3}}; * Gerardo de Simone, "La bottega di un frate pittore: il Beato Angelico tra Fiesole, Firenze e Roma", in ''Revista Diálogos Mediterrânicos'', n. 8, Curitiba (Brasil) 2015, ISSN 2237-6585, pp.&nbsp;48–85 – http://www.dialogosmediterranicos.com.br/index.php/RevistaDM * Gerardo de Simone, "Fra Angelico: perspectives de recherche, passées et futures", in ''Perspective, la revue de l'INHA. Actualités de la recherche en histoire de l'art'', 1/2013, fq.&nbsp;25–42 * Gerardo de Simone, "Velut alter Iottus. Il Beato Angelico e i suoi 'profeti trecenteschi'", in ''1492. Rivista della Fondazione Piero della Francesca'', 2, 2009 (2010), fq.&nbsp;41–66 * Gerardo de Simone, "L'Angelico di Pisa. Ricerche e ipotesi intorno al Redentore benedicente del Museo Nazionale di San Matteo", in ''Polittico'', Edizioni Plus – Pisa University Press, 5, Pisa 2008, fq.&nbsp;5–35 * Gerardo de Simone, "L'ultimo Angelico. Le "Meditationes" del cardinal Torquemada e il ciclo perduto nel chiostro di S. Maria sopra Minerva", in ''Ricerche di Storia dell'Arte'', Carocci Editore, Roma 2002, fq.&nbsp;41–87 * Creighton Gilbert, ''[http://www.psupress.psu.edu/books/titles/0-271-02140-3.html How Fra Angelico and Signorelli Saw the End of the World]'', Penn State Press, 2002 {{ISBN|0-271-02140-3}} * John T. Spike, ''Angelico'', New York 1997. * Georges Didi-Huberman, ''Fra Angelico: Dissemblance and Figuration''. University of Chicago Press, Chicago 1995. {{ISBN|0-226-14813-0}} ''Discussion of how Fra Angelico challenged Renaissance naturalism and developed a technique to portray "unfigurable" theological ideas.'' * J. B. Supino, ''[https://www.gutenberg.org/ebooks/21561 Fra Angelico]'', Alinari Brothers, Florence, undated, from Project Gutenberg {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Refbegin|28 em}} {{Commons category|Fra Angelico}} * [https://web.archive.org/web/20071014011415/http://www.buzzle.com/articles/fra-angelico-painter-early-renaissance.html Fra Angelico – Painter of the Early Renaissance] * [http://www.all-art.org/early_renaissance/fra_angelico1.html Fra Angelico in the "History of Art"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120225045414/http://www.all-art.org/early_renaissance/fra_angelico1.html |date=2012-02-25 }} * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/fang/hd_fang.htm Ross Finocchio, Robert Lehman Collection, The Metropolitan Museum of Art] * [https://web.archive.org/web/20110628192652/http://www.metmuseum.org/special/se_event.asp?OccurrenceId=%7B9EA9FDD7-13DF-45D7-B7A0-313276A5996C%7D&HomePageLink=special_c2a Fra Angelico Exhibition] at the Metropolitan Museum of Art, (26 tetor 2005{{snd}}29 janar 2006). * [http://www.thenation.com/doc/20060206/danto "Soul Eyes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203175931/http://www.thenation.com/doc/20060206/danto |date=2008-12-03 }} Review of the Fra Angelico show at the Met, by Arthur C. Danto in ''The Nation'', (19 janar 2006). * [https://books.google.com/books?id=7r6fAAAAMAAJ ''Fra Angelico''], Catherine Mary Phillimore, (Sampson Low, Marston & Co., 1892) * [http://1200artists.com/artist-fra_angelico.php Frescoes and paintings gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304055301/http://1200artists.com/artist-fra_angelico.php |date=2016-03-04 }} * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/187505 ''Italian Paintings: Florentine School''], a collection catalog containing information about the artist and his works (shihni faqet: 77–82). {{Refend}} {{DEFAULTSORT:Angelico, Fra}} [[Kategoria:Priftërinj italianë]] [[Kategoria:Njerëz nga Firence]] [[Kategoria:Domenikanë]] [[Kategoria:Shenjtorë katolikë romakë]] [[Kategoria:Shenjtorë italianë]] [[Kategoria:Piktorë të shekullit të XV]] [[Kategoria:Lindje 1395]] [[Kategoria:Piktorë italianë]] [[Kategoria:Vdekje 1455]] [[Kategoria:Rilindas italianë]] b2w06t4l6athnz18pv0g0snrz7msnbl 0 84687 3004007 2361206 2026-07-01T19:06:38Z ~2026-37862-43 189829 Gabime te teperta drejtshkrimore dhe fjali qe nuk bejne sens 3004007 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} {{Infobox person | name = Corbin Bleu | image = [[Skeda:Corbin Bleu.jpg|200px]] | title = | emri i vërtetë = Corbin Bleu Reivers | birth_date = [[21 shkurt]], [[1989]] | birth_place = [[Brooklyn]], [[Nju Jork]], {{USA}} | death_date = | death_place = | role të shquar = | rroga = | filma të shquar = | height = | pseudonimi = | bashkëshort = | nationality = | website = }} '''Corbin Bleu Reivers''' (i lindur më [[21 shkurt]], [[1989]]) është një aktor dhe këngëtar [[ShBA|amerikan]]. Ai është një aktor amerikan, model, rapper, dhe këngëtarja. Ai është ndoshta më i njohur për rolet e tij në seri filmit High School Musical, Kids seri Discovery televizive Fluturimi 29 Down, dhe [[Disney]] Channel Original Shko Movie In ! në (2007). Kredi të tjera që veprojnë përfshijnë Catch 2004's Kjo Kid dhe Style 2009 e falas. Roleve aktuale përfshijnë Issac në seri televizive amerikane sipas orës Beautiful Life dhe Usnavi në muzikore Broadway Në Heights. Ai gjithashtu ndoqi një karrierë solo dhe regjistrimit të lëshuar albumin e tij të parë një anë tjetër më 1 maj, (2007). Albumi debutuar në numrin tridhjetë e gjashtë në Billboard SHBA 200, shitur 18.000 kopje në javën e saj të parë. Bleu publikoi albumin e tij të dytë, "Speed of Light", më 10 mars 2009 në SHBA. == Jeta == Bleu lindi në Brooklyn, New York City, i biri i Martës dhe Davidi Reivers. Nëna e tij është Italo-amerikan dhe babai i tij Jamaican-amerikan. Ai ka tre motra : Jag, Phoenix, dhe gjahtari Reivers (më i ri në të vjetër). Si një fëmijë, Bleu valle studiuar për disa vjet, duke u përqëndruar në baleti dhe jazz.[11] Bleu u diplomua nga Shkolla e Los Angeles County Lartë për Arteve. == Karriera ud == Në vitin 1996, familja e tij u zhvendos në Los Anxhelos dhe ai së shpejti fitoi një rol periodik mbi incidentin TV seri të Lartë dhe një yll mysafir daljen në ER Clooney alonside Gjergjit në vitin 1996. Bleu gjithashtu kishte role në Malcolm 1998's & Eddie, si Mateu, dhe Cover Me: Bazuar në jetën e vërtetë të një familjar i FBI, si Nick Elderby, në vitin 2000. Ai gjithashtu kishte role të vogla në filma si ushtar me Kurt Russell, Pema familjare, Mystery Men me Ben Stiller, William H. Macy, dhe Greg Kinnear, Galaxy Quest me Tim Allen, Sigourney Weaver, Alan Rickman, Amanda Show me Amanda Bynes dhe Drake Bell. Corbin vazhdoi edhe vallëzimi, së fundi duke u bërë një nga studentët e parë në Akademinë prestigjioze Debbie Allen Dance, Eventualisht, ai fitoi një rol udhëheqës në Ndërsa në vitin e tij fillestar Corbin ishte hedhur në rolin e tij të parë të çojë në film artistik 2004 film, kap Kjo Kid së bashku me aktorët e Kristen Stewart dhe Max Thieriot. Ai e ardhshme luajti Kthehu në shkollën në vitin e tij i paedukuar mjaft ai luajti rolin kryesor e Ren në muzikore "i lirë" dhe roli i Sonny në muzikore "Grease", që e njëjtë të vitit Corbin ishte nderuar me çmimin e Teatrit Student i Vitit. Në verën e vitit 2004 Corbin u bë një pjesë e të hedhura ansambli për të ri Discovery Kids seri televizive Flight 29 Down si Nathan McHugh, një seri dramë në lidhje me një grup adoleshencë të bllokuar në një ishull të shkretë pas rrëzimit të një avioni filmuar në vend në Hawaii në ishullin Oahu, Ai gjithashtu ka një rol të vogël si Spencer më Guide hoqi sekretin (Ned's School Survival), pamjen e tij të parë që në episod të drejtë Guide to: Play Shkolla. Në vitin 2006, 2007, 2008, Bleu luajtur "Chad Danforth" në High School Musical, i cili drejtohej nga Kenny Ortega Duke qenë një tifoz i madh i teatrit muzikor, Corbin ishte pushtuar të jetë një pjesë e këtij projekti filmi muzikore në të cilën ai merr për të shfaqë aftësitë e tij valle, jashtëzakonisht popullore çmimin Emmy-fituese Disney Channel Original Movie, dhe 2008 High School Musical 3: Senior Year. Në secilën nga këto këste të njëpasnjëshme, Bleu reprises rolin e tij si lojtar Danforth basketboll Çad një shok grupi të plumbit Bolton karakter Troy (Zac Efron). Nathan Jugore, All Movie Guide, dhe Macy's Thanksgiving Day Parade si veten e tij në 2007, ai gjithashtu luajti ftuar në premierën e episod Hannah Montana Disney's si Johnny Collins përkrah aktorëve. [[Miley Cyrus]] dhe Emily Osment dhe një version të ri të Hannah Montana's "Në qoftë se ishim ne një Movie" me Corbin Bleu që është përdorur në sezonin dy finale, janë paraqitur edhe në album. Versioni i ri ndryshuar disa fjalë të përshtaten duet, me linjë: "Disa lloj heroi në mbulim "të ndryshuar tërësisht për të" Një funksion të dyfishtë këtu sonte "., Bleu i filmit të ardhshëm, Enciklopedia e Lirë Shko In! bashkë-starring aktore dhe R & B këngëtar Keke Palmer, si edhe i ati Davidi Bleu i Reivers, premiered më 12 janar 2007, dhe ka që nga të bëhet një nga më të lartë të vlerësuarat Disney Channel Original Movies, dhe Tyra Banks Show në vitin 2008. Bleu gjithashtu u shfaq në 2007 Lojrat Disney Channel si kapiten i ekipit kaltër. Në vjeshtë 2009, ai kishte një rol udhëheqës në Style film falas (film) si Cale Bryant me Sandra Echeverría si Alex, dhe u shfaq në s tregojnë të reja Televizioni CW Network ' Jeta e bukur: TBL, krahas aktorëve Sara Paxton dhe Mischa Barton, dhe ai është Voice në (Beyond gjitha kufijtë) në 2009, dhe me emisionin e mëngjesit me Mike dhe Xhulieta si veten në 2009. Bleu është planifikuar të marrë përsipër rolin e Usnavi në muzikore Broadway Në Heights nga 10 janar - 25 prill, 2010. == Filmat == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Viti !! Titulli !! Roli !! Notes |- | rowspan=2 | 1998 ||''[[Soldier (film)|Soldier]]'' || Johnny || rowspan=2 | appearance |- | ''Beach Movie'' || Kid |- | rowspan=3 | 1999 ||''Family Tree'' || Ricky || Main Role |- | ''[[Mystery Men]]'' || Butch || rowspan=2 | appearance |- | ''[[Galaxy Quest]]'' || Young Tommy |- |- | 2004 || ''[[Catch That Kid]]'' ||Austin ||Main Role |- | 2006 || ''[[High School Musical]]'' || [[Chad Danforth]]||made for television ([[Disney Channel]]) |- | rowspan=4 | 2007|| ''[[Flight 29 Down|Flight 29 Down: The Movie]]'' || [[Nathan McHugh]]|| made for television ([[Discovery Kids]]) |- | ''[[The Secret of the Magic Gourd (2007 film)]]'' ||Voice|| Main Role |- | ''[[Jump In!]]''|| Isadore "Izzy" Daniels || made for television ([[Disney Channel]]) |- |''[[High School Musical 2]]'' || [[Chad Danforth]]||made for television ([[Disney Channel]]) |- | 2008 || ''[[High School Musical 3: Senior Year]]'' || [[Chad Danforth]] ||Main Role |First HSM to be in theatres |- | rowspan=2 | 2009 || ''[[Free Style (film)|Free Style]]'' || Cale Bryant|| Main Role |- | ''Beyond All Boundaries'' || Voice || Main Role |} == Serial == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Viti !! Titulli !! Roli !! Shënim |- | rowspan=2 | 1996 || ''[[High Incident]]'' || N/A || Recurring role |- | ''[[ER (TV series)|ER]]'' || Little boy || one episode |- | 1998 || ''[[Malcolm & Eddie]]'' || Matthew || one episode |- | 2000 || '' [[Cover Me: Based on the True Life of an FBI Family]]'' || Nick Elderby || one episode |- | 2001—2002 || '' [[Amanda Show]]'' || Russel Carter || two episode |- | 2005—2007 || ''[[Flight 29 Down]]''|| [[Nathan McHugh]] || Main Cast Member |- | 2006—2007 || ''[[Ned's Declassified School Survival Guide]]'' || Spencer || Two episodes |- | 2006—2008 || rowspan=1 | ''[[Hannah Montana]]'' || Johnny Collins ||Two episodes |- | rowspan=2 | 2009 || rowspan=1 | ''[[Phineas and Ferb]]'' ||Coltrane|| Two episodes |- | ''[[The Beautiful Life: TBL]]'' || Issac || Main Cast Member |- | 2010 || ''[[In the Heights]]'' || Usnavi || Broadway cast replacements |} == CD == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Year ! Album ! width="50"| <small>[[Billboard 200]]</small> ! Certifications<br /><small>([[Music recording sales certification|sales threshold]])</small> |- | 2007 | align="left"| '''''[[Another Side (Corbin Bleu album)|Another Side]]''''' * <small>Released: May 1, 2007</small> * <small>Label: [[Hollywood Records]]</small> | 36 | align="left"| * <small>US sales: 142,000+</small> * <small>[[RIAA|US]]: TBD</small> |- | 2009 | align="left"| '''''[[Shpejtësia e dritës]]''''' * <small>Released: March 10, 2009</small> * <small>Label: [[Hollywood Records]]</small> | - | align="left"| * <small>US sales: TBD</small> * <small>[[RIAA|US]]: TBD</small> |} [[Kategoria:Aktorë amerikanë]] [[Kategoria:Këngëtarë amerikanë]] [[Kategoria:Lindje 1989]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] 8wwhocq0htkzwjigemju5r344cboipk 3004010 3004007 2026-07-01T19:19:20Z SidritV 189830 Gabimet drejteshkrimore 3004010 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} {{Infobox person | name = Corbin Bleu | image = [[Skeda:Corbin Bleu.jpg|200px]] | title = | emri i vërtetë = Corbin Bleu Reivers | birth_date = [[21 shkurt]], [[1989]] | birth_place = [[Brooklyn]], [[Nju Jork]], {{USA}} | death_date = | death_place = | role të shquar = | rroga = | filma të shquar = | height = | pseudonimi = | bashkëshort = | nationality = | website = }} '''Corbin Bleu Reivers''' (i lindur më [[21 shkurt]], [[1989]]) është një aktor, model, repper dhe këngëtar [[ShBA|amerikan]]. Ai fitoi famë nga roli i tij si Chad Danforth ne triologjinë e filmave "High School Musical" të realizuara nga [[Disney]] Channel. Gjithashtu ndoqi nje karrierë muzikore solo duke publikuar albumin e tij te parë më 1 maj 2007. Albumi i tij i parë debutoi ne vëndin e tridhjetë e gjashtë në Billboard Top 200, duke shitur dhe 18 000 kopje te albumit gjatë javës së parë të publikimit. Bleu publikoi albumin e tij të dytë, "Speed of Light", më 10 mars 2009 në SHBA. == Jeta == Bleu lindi në Brooklyn, New York City, i biri i Martës dhe Davidi Reivers. Nëna e tij është Italo-amerikan dhe babai i tij Jamaican-amerikan. Ai ka tre motra : Jag, Phoenix, dhe gjahtari Reivers (më i ri në të vjetër). Si një fëmijë, Bleu valle studiuar për disa vjet, duke u përqëndruar në baleti dhe jazz.[11] Bleu u diplomua nga Shkolla e Los Angeles County Lartë për Arteve. == Karriera ud == Në vitin 1996, familja e tij u zhvendos në Los Anxhelos dhe ai së shpejti fitoi një rol periodik mbi incidentin TV seri të Lartë dhe një yll mysafir daljen në ER Clooney alonside Gjergjit në vitin 1996. Bleu gjithashtu kishte role në Malcolm 1998's & Eddie, si Mateu, dhe Cover Me: Bazuar në jetën e vërtetë të një familjar i FBI, si Nick Elderby, në vitin 2000. Ai gjithashtu kishte role të vogla në filma si ushtar me Kurt Russell, Pema familjare, Mystery Men me Ben Stiller, William H. Macy, dhe Greg Kinnear, Galaxy Quest me Tim Allen, Sigourney Weaver, Alan Rickman, Amanda Show me Amanda Bynes dhe Drake Bell. Corbin vazhdoi edhe vallëzimi, së fundi duke u bërë një nga studentët e parë në Akademinë prestigjioze Debbie Allen Dance, Eventualisht, ai fitoi një rol udhëheqës në Ndërsa në vitin e tij fillestar Corbin ishte hedhur në rolin e tij të parë të çojë në film artistik 2004 film, kap Kjo Kid së bashku me aktorët e Kristen Stewart dhe Max Thieriot. Ai e ardhshme luajti Kthehu në shkollën në vitin e tij i paedukuar mjaft ai luajti rolin kryesor e Ren në muzikore "i lirë" dhe roli i Sonny në muzikore "Grease", që e njëjtë të vitit Corbin ishte nderuar me çmimin e Teatrit Student i Vitit. Në verën e vitit 2004 Corbin u bë një pjesë e të hedhura ansambli për të ri Discovery Kids seri televizive Flight 29 Down si Nathan McHugh, një seri dramë në lidhje me një grup adoleshencë të bllokuar në një ishull të shkretë pas rrëzimit të një avioni filmuar në vend në Hawaii në ishullin Oahu, Ai gjithashtu ka një rol të vogël si Spencer më Guide hoqi sekretin (Ned's School Survival), pamjen e tij të parë që në episod të drejtë Guide to: Play Shkolla. Në vitin 2006, 2007, 2008, Bleu luajtur "Chad Danforth" në High School Musical, i cili drejtohej nga Kenny Ortega Duke qenë një tifoz i madh i teatrit muzikor, Corbin ishte pushtuar të jetë një pjesë e këtij projekti filmi muzikore në të cilën ai merr për të shfaqë aftësitë e tij valle, jashtëzakonisht popullore çmimin Emmy-fituese Disney Channel Original Movie, dhe 2008 High School Musical 3: Senior Year. Në secilën nga këto këste të njëpasnjëshme, Bleu reprises rolin e tij si lojtar Danforth basketboll Çad një shok grupi të plumbit Bolton karakter Troy (Zac Efron). Nathan Jugore, All Movie Guide, dhe Macy's Thanksgiving Day Parade si veten e tij në 2007, ai gjithashtu luajti ftuar në premierën e episod Hannah Montana Disney's si Johnny Collins përkrah aktorëve. [[Miley Cyrus]] dhe Emily Osment dhe një version të ri të Hannah Montana's "Në qoftë se ishim ne një Movie" me Corbin Bleu që është përdorur në sezonin dy finale, janë paraqitur edhe në album. Versioni i ri ndryshuar disa fjalë të përshtaten duet, me linjë: "Disa lloj heroi në mbulim "të ndryshuar tërësisht për të" Një funksion të dyfishtë këtu sonte "., Bleu i filmit të ardhshëm, Enciklopedia e Lirë Shko In! bashkë-starring aktore dhe R & B këngëtar Keke Palmer, si edhe i ati Davidi Bleu i Reivers, premiered më 12 janar 2007, dhe ka që nga të bëhet një nga më të lartë të vlerësuarat Disney Channel Original Movies, dhe Tyra Banks Show në vitin 2008. Bleu gjithashtu u shfaq në 2007 Lojrat Disney Channel si kapiten i ekipit kaltër. Në vjeshtë 2009, ai kishte një rol udhëheqës në Style film falas (film) si Cale Bryant me Sandra Echeverría si Alex, dhe u shfaq në s tregojnë të reja Televizioni CW Network ' Jeta e bukur: TBL, krahas aktorëve Sara Paxton dhe Mischa Barton, dhe ai është Voice në (Beyond gjitha kufijtë) në 2009, dhe me emisionin e mëngjesit me Mike dhe Xhulieta si veten në 2009. Bleu është planifikuar të marrë përsipër rolin e Usnavi në muzikore Broadway Në Heights nga 10 janar - 25 prill, 2010. == Filmat == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Viti !! Titulli !! Roli !! Notes |- | rowspan=2 | 1998 ||''[[Soldier (film)|Soldier]]'' || Johnny || rowspan=2 | appearance |- | ''Beach Movie'' || Kid |- | rowspan=3 | 1999 ||''Family Tree'' || Ricky || Main Role |- | ''[[Mystery Men]]'' || Butch || rowspan=2 | appearance |- | ''[[Galaxy Quest]]'' || Young Tommy |- |- | 2004 || ''[[Catch That Kid]]'' ||Austin ||Main Role |- | 2006 || ''[[High School Musical]]'' || [[Chad Danforth]]||made for television ([[Disney Channel]]) |- | rowspan=4 | 2007|| ''[[Flight 29 Down|Flight 29 Down: The Movie]]'' || [[Nathan McHugh]]|| made for television ([[Discovery Kids]]) |- | ''[[The Secret of the Magic Gourd (2007 film)]]'' ||Voice|| Main Role |- | ''[[Jump In!]]''|| Isadore "Izzy" Daniels || made for television ([[Disney Channel]]) |- |''[[High School Musical 2]]'' || [[Chad Danforth]]||made for television ([[Disney Channel]]) |- | 2008 || ''[[High School Musical 3: Senior Year]]'' || [[Chad Danforth]] ||Main Role |First HSM to be in theatres |- | rowspan=2 | 2009 || ''[[Free Style (film)|Free Style]]'' || Cale Bryant|| Main Role |- | ''Beyond All Boundaries'' || Voice || Main Role |} == Serial == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Viti !! Titulli !! Roli !! Shënim |- | rowspan=2 | 1996 || ''[[High Incident]]'' || N/A || Recurring role |- | ''[[ER (TV series)|ER]]'' || Little boy || one episode |- | 1998 || ''[[Malcolm & Eddie]]'' || Matthew || one episode |- | 2000 || '' [[Cover Me: Based on the True Life of an FBI Family]]'' || Nick Elderby || one episode |- | 2001—2002 || '' [[Amanda Show]]'' || Russel Carter || two episode |- | 2005—2007 || ''[[Flight 29 Down]]''|| [[Nathan McHugh]] || Main Cast Member |- | 2006—2007 || ''[[Ned's Declassified School Survival Guide]]'' || Spencer || Two episodes |- | 2006—2008 || rowspan=1 | ''[[Hannah Montana]]'' || Johnny Collins ||Two episodes |- | rowspan=2 | 2009 || rowspan=1 | ''[[Phineas and Ferb]]'' ||Coltrane|| Two episodes |- | ''[[The Beautiful Life: TBL]]'' || Issac || Main Cast Member |- | 2010 || ''[[In the Heights]]'' || Usnavi || Broadway cast replacements |} == CD == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Year ! Album ! width="50"| <small>[[Billboard 200]]</small> ! Certifications<br /><small>([[Music recording sales certification|sales threshold]])</small> |- | 2007 | align="left"| '''''[[Another Side (Corbin Bleu album)|Another Side]]''''' * <small>Released: May 1, 2007</small> * <small>Label: [[Hollywood Records]]</small> | 36 | align="left"| * <small>US sales: 142,000+</small> * <small>[[RIAA|US]]: TBD</small> |- | 2009 | align="left"| '''''[[Shpejtësia e dritës]]''''' * <small>Released: March 10, 2009</small> * <small>Label: [[Hollywood Records]]</small> | - | align="left"| * <small>US sales: TBD</small> * <small>[[RIAA|US]]: TBD</small> |} [[Kategoria:Aktorë amerikanë]] [[Kategoria:Këngëtarë amerikanë]] [[Kategoria:Lindje 1989]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] 98dmv36t2ywsp1cbdeqanyo9pus322w 0 94590 3004174 2944458 2026-07-02T09:38:25Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004174 wikitext text/x-wiki '''Apostazia në fenë islame''', e quajtur edhe '''ridde''' ose '''irtidad-i''' ([[Gjuha arabe|arabisht]]: ردة = ridda, ارتداد = irtidād), cilëson „braktisjen e [[feja Islame|fesë islame]]“. Në bazë të [[Hadithi|hadith-eve]] dhe [[ixhmāʿ]]-s apostazia është nga ana [[Shkolla Juridike Islame|ligjore islame]] e ndëshkueshme me [[Dënimi me vdekje|dënim me vdekje]], ndërsa [[Kurani]] vetë nuk parashikon për apostatët ndëshkim në [[Bota e këtejme|botën e këtejme]].<ref>William Heffening: ''Murtadd''. Në: ''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden. Vëll. 7, f. 635; Werner Ende dhe Udo Steinbach: ''Der Islam in der Gegenwart'' (Feja islame sot), München 1989, f. 190; shih: Adel Th. Khoury: ''Was sagt der Koran zum Heiligen Krieg?'' (Ç'thotë kurani mbi luftën e shenjtë) Gütersloher Verlagshaus, 2007. f. 80: „Për lënien e besimit, përveç ndëshkimit të zotit në botën e përtejshme, kurani nuk parashikon tekstualisht ndëshkim në botën e këtejme“.</ref> Në vendet, sistemi ligjor i të cilave orientohet nga [[Sheriati|shari’a]] por që nuk kanë më gjykata [[islam]]e, shpallja e „braktisjes së fesë islame“ mund të ketë pasoja ligjore civile (e drejta e trashëgimisë, e drejta martesore) dhe penale ''(ndëshkuese)''. == Ridde në histori == Në [[Historia e fesë islame|historinë e hershme islame]] ''ridda'' cilësonte braktisjen e fesë nga fiset arabe të Arabisë qëndrore, gjë e cila ishte e lidhur direkt me kundërshtimin e pagimit të ''[[zakat-i]]t'' [[Abu Bakr-i]]t, [[kalifi]]t të parë pas vdekjes së profetit [[Muhammedi|Muhamedi]]. Fiset e larguara u detyruan si pasojë, pas të ashtuquajturave [[Luftërat e ridda-s|luftërave të ridda-s]], që të pranojnë fenë islame. Në atë kohë, në Arabinë qëndrore kanë qenë aktivë edhe „profetë të rremë“ sipas trashëgimisë islame. Për vendin e ridda-s në histori flet fakti se historiografët islamë të shekullit të 8-të i kanë trajtuar këto ngjarje në të ashtuquajturit librat e ''ridda-s'' (''kutub al-ridda'') duke përdorur për këtë trashëgiminë më të vjetër kryesisht gojore. Siç shkruan orientalisti britanik [[Bernard Lewis]], shumica e shkrimeve të mëvonshme mbi trajtimin ligjor të apostatëve është orientuar tek këto luftëra si dhe „''tek masat dhe vendimet që janë marrë në lidhje me këtë nga ana e autoriteteve myslimane'' (...) ''Përveç kësaj ato kanë shërbyer si model ose paradigmë'' (shembull) ''për formën e trajtimit të sundimtarëve dhe grupeve, të cilët konsideroheshin si rebelë.''“<ref>Bernard Lewis: ''Die politische Sprache des Islam'' (Gjuha politike islame). Rotbuch Verlag, 1991. f. 143</ref> == Apostazia në kuran dhe në ekzegjezën e kuranit == [[Apostazia]] përmendet disa herë në kuran. Sipas trashëgimisë së ekzegjezës së kuranit mbi „arsyet e [[Zbulesa|zbulesës]]“ (asbab an-nuzul) këto vargje u referohen si personave të veçantë ashtu edhe grupeve që kanë braktisur islamin gjatë kohës së Muhamedit. Këto vargje theksojnë për këtë gjithmonë ndëshkimin e zotit në rastin e braktisjes së besimit që apostatin e pret në botën e përtejme. Ndoshta që në periudhën e vonë [[Meka|mekkanase]] të profetisë,<ref>''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden. Vëll. 7, f. 635</ref> ose në Medinë<ref>Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorāns'', vëll. 1, f. 145–146 (Leipzig 1909)</ref> është formuar ky varg: : ''„Ata që nuk besojnë tek zoti duke qenë më parë besimtarë...jo, ata që'' (vetë) ''i japin vend mosbesimit në vetvete, për ta do të vijë ndëshkimi i zotit dhe do t'i presë'' (dikur) ''një dënim i madh.“'' Sure 16, vargu 106. Kundra renegatëve, të cilët vënë në diskutim si besimin e vërtetë ashtu edhe profetinë e Muhamedit, drejtohet ky pasazh i kuranit: : ''„Si do t'i drejtonte zoti ata njerëz që nuk besojnë më, pasi më parë kanë qenë besimtarë dhe'' (pasi) ''kanë dëshmuar se i dërguari'' (i zotit dhe mesazhi i tij) ''është i vërtetë dhe'' (pasi) ''i kanë parë provat e qarta!…Shpërblimi i tyrë është që mallkimi i zotit dhe i engjëjve dhe i gjithë njerëzve qëndron mbi ta…“'' Sure 3, vargu 86–91. Ekzegjeti i famshëm [[At-Tabari]] i interpreton fjalët e fundit me ''„zgjatjen e përjetshme të ndëshkimit në botën e përtejme“''<ref>''Ǧāmiʿ al-bayān ʿan taʾwīl āy al-Qurʾān''. Vëll. 3, f. 342, rreshti 14–15 (Kairo: Dār al-Fikr. Beirut.)</ref>. Më poshtë në kuran thuhet: : „(Ata do të përfundojnë në zjarrin e ferrit) ''për të qëndruar'' (përgjithmonë) ''aty, pa marrë lehtësim ose shtyrje dënimi, me përjashtim të atyre që ndërrojnë mendje dhe përmirësohen. Zoti është i mëshirshëm dhe i gatshëm të falë.'' (Por) ''ata që janë bërë mosbesues, pasi kanë qenë besimtarë dhe i jepen gjithmonë e më tepër mosbesimit, pendimi i tyre'' (i vonë) ''nuk do të pranohet. Këta janë ata që përfundojnë'' (përfundimisht) ''keq“''. Ekzegjeza e kuranit i interpreton ''(shpjegon)'' vargjet e mësipërme nga njëra anë me atë që ato fillimisht u janë drejtuar hebrenjve ''(çifutëve)'', për të cilët është fjala në vargjet para këtyre<ref>At-Tabari, op.cit. Vëll. 3, f. 344; al-Qurṭubī: al-Ǧāmiʿ li-aḥkām al-Qurʾān. Vëll. 5, f. 197, rreshti 8–9 duke iu referuar at-Tabari-t</ref> ose sipas [[al-Hasan al-Basri]]-t, thjesht kundra të gjithë besimtarëve të [[Fetë e librave|feve të librave]], siç thotë edhe ekzegjeti [[Ibaditët|ibadit]] [[Hud ibn Muhakkam-i]]<ref>Tafsīr kitāb Allāh al-ʿazīz, vëll. 1, f. 299 (Bejrut 1990)</ref>. Nga ana tjetër këto vargje i shpjegojnë edhe për të përshkruar ata që në kohën medinase të profetisë e kanë braktisur fenë islame<ref>[[Ibn Kathīr-i]]: Tafsīr al-Qurʾān al-ʿaẓīm, vëll. 2, f. 380 (Kajro, pa vit)</ref>. Paralajmërimi që bëhet këtu si edhe në vende të tjera në kuran (psh. në suren 9, vargu 74) për kthim me pendim<ref>Frank Griffel (2000), f. 50</ref> (tekstualisht: „ata që tregojnë pendesë“ ose „në rast se kthehen ''(ndërrojnë mendje)''“) merr për jurisprudencën ''(drejtësinë)'' islame sot kuptim për ligjin (shih më poshtë). Ky interpretim i vargut: „''Si do t'i drejtonte zoti ata njerëz që nuk besojnë më, pasi më parë kanë qenë besimtarë''“ literatura tradicionale e lidh edhe me rastin e një anëtari të [[Al-Ansar-i]]t, (që nuk përshkruhet më hollësisht), i cili pas largimit nga feja islame, donte të kthehej i penduar tek Muhamedi. Pyetja, nëse pendimi i tij pranohet, pretendohet se është përgjigjur nga profeti me [[Zbulesa|zbulesën]] e vargut që përfundon me fjalët ''zoti është i mëshirshëm dhe i gatshëm të falë''<ref>[[an-Nasa'i]]: Tafsīr. Vëll. 1, f. 308–309. Kajro 1990.</ref>. Ky episod aktualizohet shpesh nga [[Ashāb al-hadīth|tradicionarët]] në kapitujt e hadith-eve mbi temën „pendimi i apostatëve“ duke iu referuar vargut të mësipërm të kuranit.<ref>[[an-Nasa'i]]: ''Tafsīr'', vëll. 1, f. 309. Kajro 1990.</ref> Por një [[Hadith-i|thënie]] që i atribohet Muhamedit lë të kuptojë se pendesa dhe kthimi i sugjeruar në kuran nuk mund të ndalojë ndëshkimin në botën e përtejme: „''zoti nuk pranon veprën e një [[Politeizmi|politeisti]], i cili pas pranimit të fesë islame i vendos atij përbri'' (një perëndi tjetër), ''përderisa ai nuk ndahet nga politeistët dhe të bashkohet me myslimanët.''“<ref>''Sunan'' [[Ibn Maxha]], vëll. 2, f. 848. Nr. 2536 (Kajro 1972).</ref> Kërcënimi me anë të ndëshkimit të përjetshëm në ferr me mundësinë për kthim në fenë islame përpara vdekjes është motivi qëndror i shumë pasazheve në kuran që përmendin apostatët, por kjo veç nuk lidhet me ndëshkim në botën e këtejme. Ata që largohen nga feja islame përkundrazi vdesin si të pafe: : ''„…veprat e tyre janë pa vlerë si në botën e këtejme ashtu edhe të përtejme. Ata do të jenë të burgosur në zjarrin e ferrit dhe do të qëndrojnë aty'' (përgjithmonë)“. Sure 2, vargu 217. Veprimet dhe veprat e mosbesuesve janë në këtë mënyrë që në botën e këtejme boshe dhe të pavlefshme<ref>Rudi Paret: ''Der Koran. Kommentar und Konkordanz'', f. 46</ref>. Të burgosurit e zjarrit të ferrit, at-Tabari i përshkruan si ''„ata që kanë braktisur fenë islame dhe kanë vdekur duke qenë të pafe.“''<ref>at-Tabari, shih më lart, vëll. 2, f. 355, rreshti 7-8</ref> As nga ky varg dhe as nga vargje të tjera të kuranit nuk rrjedh në ekzegjezë asnjë ndëshkim në botën e këtejme.<ref>Yohanan Friedmann (2003), f. 124–125, aty shënimin 21 me udhëzimin për pasazhe të tjera në kuran: sure 4,137; 5, 54; 9, 74, und 47,25. Frank Griffel sheh në suren 2, vargun 217 gabimisht dëshminë për ndëshkimin me vdekje të apostatit: „Në njërën anë të spektrit të interpretimeve ky varg është parë si dëshmi për dënimin me vdekje, se, veprat e kujt janë në botën e këtejme vërtetë pa vlerë kur ai nuk është gati i vdekur?“ Për këtë argumentim ai sjell komentin e [[Al-Baidavi]]-t mbi këtë pasazh të kuranit: Frank Griffel (2000), f. 26, aty shënimin 10. – Por Griffel e ka keqkuptuar këtë burim, pasi tek Al-Badavi nuk bëhet fjalë as shkarazi për „dënim me vdekje“. Aty flitet vetëm për ''kushtin'' që vdekja të vijë në gjendjen e spostazisë; kjo bën që veprat (e apostatit), gjë që është sipas tij edhe teoria e ash-Shafi'i-t, bëhen në këtë mënyrë të pavlefshe, (është fjala për veprat e dobishme, të mira).</ref> Ky interpretim i këtij pasazhi gjendet edhe tek [[az-Zamahshari]] († 1144), në komentin e tij që vlerësohet nga ortodoksia islame: nëpërmjet braktisjes së fesë, veprat në botën e këtejme bëhen të pavlefshe vetëm pasi vdekja ndodh në gjendjen e apostazisë. [[Fahr ad-Din ar-Razi]] († 1209) është i të njëjtit mendim duke cituar në ekzegjezën e tij suren 2, 217 dhe suren 5, 5 si me kuptim paralel: ''„Ndërsa ai që mohon besimin'' (e drejtë) (tekstualisht: kush nuk beson tek besimi), ''veprat e tij janë pa vlerë. Dhe në botën e përtejme ai u takon atyre që do të kenë dëmin.“'' Vargu në fjalë, sipas ekzegjetit [[al-Andaluz-i|andaluzian]] al-Kurtubi, duhet kuptuar si paralajmërim për myslimanët që ata të qëndrojnë në fenë islame.<ref>al-Kurtubi, [[op. cit.]] vëll. 3, f. 428, rreshti 4–5</ref> Si pasojë, veprat e mëparshme të apostatit nuk janë vetëm atëherë të pavlefshme, në qoftë se ai përpara vdekjes kthehet në fenë islame: në këtë mënyrë [[pelegrinazhi]] ''(haxh-i)'' i kryer përpara apostazisë njihet, sipas [[ash-Shafii]]-t, si i vlefshëm nga e drejta rituale. Ndërsa sipas teorisë së [[Malik ibn Anas-i]]t, apostati i dikurshëm ka për detyrë të përsërisë pelegrinazhin pasi veprat e tij (sipas vargut të kuranit) janë bërë të pavlefshme si pasojë e largimit të tij nga feja islame.<ref>al-Qurtubi, op. cit. Band. 3, f. 430, rreshti 3–7</ref> Juristi [[Hanafitët|hanafit]] [[as-Sarahsi]] († 1090)<ref>''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition. Brill, Leiden. Vëll. 9, f. 35</ref>, në kompendiumin ''(përmbledhjen)'' e tij të ligjeve, përpiqet që suren 48, vargun 16, e cila është zbuluar në lidhje me ngjarjet në al-Hudaijbija, ta provojë juridikisht si dëshmi nga kurani për dënimin me vdekje të apostatëve. Por për vargun në fjalë „Ju duhet të luftoni kundër tyre, veç në ata mos u dorëzofshin (pa bërë që të bëhet luftë) (ose: veç në mos e pranofshin fenë islame)“ nuk bëhet fjalë fare për apostazi në interpretimet e ekzegjetëve të kuranit. Përkundrazi, kjo duhet cilësuar si përpjekje për të krijuar një përligje për jurisprudencën me rrënjët që në kuran për dënimin me vdekje në rast apostazie.<ref>Yohanan Friedmann (2003), f. 124–125, shënimi 21</ref> Përfaqësuesi më i njohur i lëvizjes reformatore të shekullit të 20-të [[Rashid Rida]] († 1935), nxënës i [[Muhammad Abduh]] († 1905), vë në dukje në [[fatva]]-n e tij në revistën ''al-Manar''<ref>Vol. 23 (1922), f. 187–188</ref>, organ i lëvizjes reformatore në Egjipt, suren 4, vargu 90, për të provuar se kurani nuk parashikon dënimin me vdekje për apostazinë: : ''„Në qoftë se ata ju rrijnë larg dhe nuk luftojnë kundra jush dhe e tregojnë veten të gatshëm të jenë paqësorë'' (në të ardhmen) (dhe të mos bëjnë më qëndresë), ''zoti nuk ju jep mundësinë të veproni kundra tyre“''. Ai shkruan më pas: : ''„Si përgjigje për ata që janë të mendimit se ata'' (që përmend kurani) ''ose kanë qenë myslimanë, ose (vetëm) hiqeshin se i takonin fesë islame dhe e kanë braktisur atë'', ky varg thotë si rregull ligjor se apostatët nuk vriten në rast se ata janë paqësorë dhe nuk luftojnë. Në kuran nuk ka asnjë provë për vrasjen e apostatëve e cila zhvleftëson fjalët ‚Në qoftë se ata ju rrijnë larg dhe nuk luftojnë kundra jush dhe e tregojnë veten të gatshëm të jenë paqësorë...‘.“ Megjithatë, në [[hadithi]]n autentik ''(origjinal)'' ekziston urdhëri për vrasjen e atij që ndërron fenë. Ky mendim është shumë i përhapur. Ndërsa pyetja nëse kurani mund të zhvleftësohet me anë të [[sunneti|sunna-s]]-s është siç dihet, e diskutueshme. Hadith-i vërteton praktikën e bashkëluftëtarëve të profetit; mund të thuhet se lufta e tyre kundra apostatëve është bërë në fillim të kalifatit të Abu Bakr-it, [[ixhtihad-i]]t, pasi u luftuan ata që thjesht braktisën fenë, si psh. fiset Tajj dhe Asad. Ata luftuan edhe ata që kundërshtuan pagimin e [[zakat-i]]t, si psh. fiset Tamīm dhe Havāzin pasi ata që u larguan nga feja islame (irtaddū) u kthyen tek [[Xhahilijja|ritet paraislame]] duke luftuar këdo, pa i përfunduar luftimet me anë të kontratës… Duhet konstatuar se kurani nuk abrogohet (zhvleftësohet) nga sunna, siç e vërtetojnë këtë ash-Shāfiʿī dhe ndjekësit e tij. Shumë të tjerë i kanë kundërshtuar atij duke vënë në dukje sunna-n që njihet në përgjithësi.“<ref>''Fatāwā al-Imām Muḥammad Rašīd Riḍā'', Ṣalāḥ ad-Dīn al-Munaǧǧid dhe Yūsuf Q. Ḫūrī. Bejrut 1971. Vëll. 4, f. 1539–1540</ref> Në islamologji ''(shkenca islame)'' mbizotëron mendimi se nuk ka asnjë pasazh në tekstin e kuranit që përmban urdhërin për ndëshkimin me vdekje të apostatëve në botën e këtejme. „Kurani nuk kërkon për apostatët, dmth. ‚ata që nuk besojnë pasi kanë qenë (më parë) besimtarë‘, dënim me vdekje. Kur disa vargje interpretohen me kuptim të kundërt, kjo është përpjekje nga ana e apologjetëve për një unifikim ''(njësim)'' ndërmjet kuranit dhe zhvillimit të mëvonshëm në literaturën e trashëgimisë mbi profetin dhe në shkencat juridike (…).“<ref>Griffel (2000), f. 27. shih edhe: ''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition. Vëll. 7, f. 635</ref> == Hadithi dhe jurisprudenca == Sipas konceptimit juridik islam në fuqi, braktisja e fesë islame dënohet me vdekje. Burimi më i vjetër që përligj dënimin me vdekje në rast apostazie nuk gjendet, siç u fol më lart, në kuran por, siç u përmend në fillim, në burimin e rangut të dytë për jurisprudencën, në hadith dhe në konsensin (ixhmāʿ) ''(pëlqimin)'' e lidhur me të të juristëve islamë. Fjalët e profetit: „''atij që ndërron fenë, t'i prisni kokën''“ dalin në literaturën juridike të kodifikuar për herë të parë në ''muvaṭṭaʾ-n'' e juristit [[medina]]s [[Malik ibn Anas-i]]t me një [[isnad-i|isnad]] të papërfunduar si direktivë ligjore e Muhamedit.<ref>''al-Muvaṭṭaʾ'', Kitāb al-Aqḍiya, kapitulli 18. Vëll. 2, f. 736 (Muḥammad Fuʾād ʿAbd al-Bāqī. Kajro, pa vit; Ignaz Goldziher:'' Muhammedanische Studien'', vëll. 2, f. 215–217)</ref> Kjo normë ligjore e trashëguar prej fillimit të shekullit të 8-të ka patur njëkohësisht edhe në shkollat juridike irakiane një përmbajtje paralele: ''vriteni atë që ndërron fenë''.<ref>Shih: ''Concordance et indices de la tradition musulamane''. Vëll. 1. f. 153 (termi „baddala“); ''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition. Brill, Leiden. Vëll. 7, f. 635; Frank Griffel (2000), f. 48, shënimi 21; 51–52, shënimi 35; Yohanan Friedmann (2003), f. 126–127</ref> Këto fjalë të profetit kanë të bëjnë vetëm me braktisjen e fesë islame, ndërsa për ndërrimin e fesë nga besimtarët e feve të tjera [[Monoteizmi|monoteiste]], [[shari'a]]-s natyrisht që nuk interesohet. Kjo gjë nuk del vetëm nga komenti i Malik-it në lidhje me traditën e mësipërme; kjo çështje gjendet e trajtuar në praktikën juridike dhe në udhëzimet juridike të kohës së hershme,<ref>Yohanan Friedmann (2003), prej f. 146 me vënien në dukje të [[Ihtilaf-i|teorive kontroverse]] ''(kundërthënëse)'' të jurisprudencës</ref>, të cilës ndër të tjerë edhe nxënësi i Malik-it, egjiptiani [[Abd Allah ibn Vahb-i]] i referohet në Muvaṭṭaʾ-n e tij.<ref>Kitāb al-muḥāraba. f. 51. (Bejrut 2002)</ref> Pikëpamja që, kjo traditë ka të bëjë jo vetëm me largimin nga feja islame por thjesht edhe me apostatët e bashkësive të tjera fetare, gjendet rrallë në radhët e klerit islam.<ref>Shih referimin e Ignaz Goldziher, f. 216. shënimi 2, tek përmbledhja e hadith-it [[An-Navavī]]: ''Libri i dyzetë hadith-eve'', Nr. 14, atje veç sipas fjalëve të profetit: „''(Derdhja e) gjakut të një myslimani është e lejueshme vetëm në tre raste: tek ai që ka qenë i martuar dhe është bërë imoral, në rast (të shpagimit) të jetës për jetë Leben, dhe tek ai që braktis fenë dhe ndahet nga bashkësia.''“ përkthen An-Navavī: [[Joseph Schacht]]: ''Feja islame duke përjashtuar kuranin''. f. 18. Nr. 14. Në: Alfred Bertholet, ''Religionsgeschichtliches Lesebuch''. Vol 16. Tübingen 1931</ref> Kjo sepse ndërrimi i fesë ndërmjet jo-myslimanëve u nënshtrohej rregullave juridike islame vetëm atëherë kur kjo sillte dëm për interesat ekonomike dhe sociale të bashkësisë myslimane.<ref>Në sistemin tatimor, në rast martese të përzier me jo-myslimane kur kjo ndërronte fenë etj. shih: Yohanan Friedmann (2003), f. 146–147 dhe shënimin 143</ref> === Thirrja për pendim (istitāba) === Në zbatimin e dënimit me vdekje të parashikuar nga e drejta islame në rastin e ndërrimit të fesë nga një mysliman ka qenë me rëndësi edhe një aspekt tjetër, jo pak i dikutueshëm në sistemin ligjor: çështja e pendimit dhe e kthimit të apostatit, e cila theksohet që në kuran, siç u përmend më sipër, si shpëtim nga zoti për dënimin në botën e përtejme. Pas veprës së apostazisë ligji përcakton në fillim „thirrjen për pendim“ (''istitāba''), e cila është zbatuar në mënyrë të ndryshme në praktikën ligjore të trashëguar. Në zhvillimin e juridiksionit të brendshëm islam, thirrja ndaj apostatit për pendim<ref>Frank Griffel (2000), f. 54; Yohanan Friedmann (2003), f. 127–133</ref>, në të gjitha drejtimet juridike, ka gjetur vend ndërmjet kategorive ligjore „e detyrueshme“ dhe „e dëshirueshme“.<ref>''al-mausu'a al-fiqhiyya'', vëll. 22, f. 191–192; Yohanan Friedmann (2003), f. 127</ref> Megjithatë në fillimet e jurisprudencës islame janë bërë dallime ndërmjet një apostati të lindur si mysliman dhe një personi të [[Konvertimi|konvertuar]] në mysliman. I pari (siç thotë teoria e mekkanasit ʿAṭāʾ ibn Abī Rabāḥ (vdekur më 732)<ref>Fuat Sezgin: ''Geschichte des arabischen Schrifttums'' (Historia e shkrimeve arabe), Brill, Leiden 1967. Vëll. 1, f. 31; më detajuar: Harald Motzki: ''Die Anfänge der islamischen Jurisprudenz, Ihre Entwicklung in Mekka bis zur Mitte des 2./8. Jahrhunderts'' (Fillimet e jurisprudencës islame, zhvillimi në Mekkë deri në mesin e shekullit të 2-të (të 8-të)), f. 70–156 etj, Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes ''(Studime mbi orientalistikën)''. Vëll. L,2. Stuttgart 1991</ref>) duhet vrarë pa u përpjekur për ta kthyer, ndërsa [[konvertiti]]t në fillim i duhej bërë thirrje për t'u penduar.<ref>Ignaz Goldziher, op. cit. f. 215; i pari quhej murtadd [[Fitra|fiṭrī]], dmth. ai i linduri në gjendjen fillestare të pastërtisë së natyrshme (islam) të dhënë nga zoti, ndërsa konvertiti murtadd ġair fiṭrī: Etan Kohlberg: ''The Development of the Imāmī Shīʿī Doctrine of jihād'', Në: Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft (ZDMG) ''(Revista e shoqatës orientaliste gjermane)'', 126 (1976), f. 85 dhe shënimi 113</ref> Nga pasiguria para ligjit karakterizohet edhe përcaktimi i përkatësisë fetare të fëmijëve, prindërit e të cilëve kanë braktisur fenë islame përpara lindjes së tyre. Një drejtim i teorive juridike e sheh fëmijën gjithashtu si apostat, të cilit pas arritjes së pjekurisë i bëhet thirrje për t'u kthyer; sipas mendimeve të tjera ai trajtohet si i lindur i [[Kaur|pafe]] ''(kafir asli)'' dhe detyrohet të paguajë [[xhizja]]-në. Sipas sistemit të [[Malikitët|malikitëve]] një person i tillë pas arritjes së pjekurisë detyrohet me zor të pranojë fenë islame.<ref>''al-mausu'a al-fiqhiyya'', vëll. 22, f. 199</ref> Kryesor këtu është idea se të miturit nuk kanë fe dhe prandaj detyrohen që të pranojnë fenë islame „në mënyrë që të mos ndjekin një fe të gabuar“.<ref>Yohanan Friedmann (2003), f. 114</ref> Në fakt, në literaturën e hadith-it nuk është trashëguar asnjë urdhëresë e Muhamedit si fjalë profetike për thirrjen ndaj apostatit për të bërë pendim dhe për t'u kthyer në fenë islame<ref>Frank Griffel (2000), f. 94–95, shënimi 42</ref>, megjithatë ajo vlen për jurisprudencën si [[Syneti|sunna]] e profetit. Ai thuhet t'i ketë bërë katër herë thirrje për pendim një apostati, i cili e kishte përsëritur këtë katër herë.<ref>Abd Allah ibn Wahb: ''Kitāb al-muḥāraba''. f. 59; Yohanan Friedmann (2003), f. 125 dhe shënimi 28; shih edhe: ''The Encyclopaedia of Islam.'' New Edition. Vëll. 7, f. 635</ref> Ishte e detyrueshme që pendimi të vërtetohej duke thënë [[shahada]]-n,<ref>Yohanan Friedmann (2003), f. 132</ref> dhe ku thuhej një shprehje që pretendohet të rridhte nga Muhamedi: „''Më është dhënë urdhëri t'i luftoj njerëzit deri sa ata të thonë: nuk ka zot përveç zotit'' (të vetëm) ''dhe Muhamedi është i dërguari i zotit. Ata bëjnë faljen dhe paguajnë zakat-in. Në këtë rast se e bëjnë këtë nuk u preket as jeta dhe as pasuria…''“<ref>''al-mausu'a al-fiqhiyya'', vëll. 22, f. 192; 194; Frank Griffel (2000), f. 76–77: „…pavarësisht nëse kjo e drejtë u jepet, zoti do t'i lajë llogaritë me ta.“ Ky interpretim është i gabuar; shih M. J. Kister: „…illā bi-ḥaqqihi…“ A study of an early ḥadīth. Në: Jerusalem Studies in Arabic and Islam (JSAI), 5 (1984), f. 32–52</ref> Praktika juridike e ''istitāba''-s, dmth. thirrja për pendim nga ana e autoriteteve dhe thënia e shpalljes së besimit islam nga ana e apostatit, nuk përdoret në rastet e [[Hertiku|heretikëve]] myslimanë (''zindik'' / ''zanadika'')<ref>''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Vëll. 11, f. 510)</ref> dhe magjistarëve, yshtësve (''sahir'' / ''suhhar'') për shkak të pabesueshmërisë së pohimeve të tyre.<ref>''al-mausu'a al-fiqhiyya'', vëll. 22, f. 193–194; vëll. 14, f. 126–127 (tauba)</ref> Në historinë e të drejtës islame është veçanërisht i njohur procesi kundra Ibn Hatim at-Tulaytuli, i cili akuzohej për [[Herezia|herezi]] dhe për shprehje të ndryshme [[Blasfemia|blasfemike]]. Aktakuza e trashëguar përmbante ndër të tjera mohimin e atributeve ''(simboleve)'' hyjnore, përçmimi dhe fyerja e profetit Muhamed, të [[Aisha]]-s dhe të personave të tjerë. As këto pika të aktakuzës dhe as mohimi i predestinimit hyjnor (kadar) nuk kishin nevojë për ''istitaba''-n. I dënuari u kryqëzua më 26 mars 1072 në kolonat e urës së [[Guadalquivir-i]]t në [[Kordova|Kordovë]] dhe u vra me heshta.<ref>Për hollësirat e procesit shih: Christian Müller: ''Gerichtspraxis im Stadtstaat Córdoba'' (Praktika gjyqsore në qytet-shtetin e Kordovës), për sistemin ligjor të shoqërisë në traditën juridike malikito-islame të shekullit të 5-të (të 11-të). f. 204–210</ref> Për [[çifutët]] dhe të krishterët që janë bërë myslimanë por pastaj e kanë braktisur fenë islame në rast pendimi vlenin rregulla të veçanta sipas sistemit juridik klasik e shumta prej kohës së ash-Shafiʿi-t. Atyre u duhet jo vetëm të thonë shpalljen e besimit islam por edhe të mohojnë (me be) besimin e tyre të mëparshëm.<ref>A. J.Wensinck dhe j. H. Kramers: ''Handwörterbuch des Islam'' (Manual i fesë islame), Brill, Leiden 1941. f. 546</ref> Deklarata e tyre e besimit (iqrār bi-l-īmān) është e vlefshme kur ata vërtetojnë „se feja e Muhamedit është besimi i vërtetë dhe ata mohojnë gjithshka që bie në kundërshtim me doktrinën e tij.“<ref>asch-Schafi'i, op. cit. Vëll. 6, f. 148–149</ref> Në zhvillimin e jurisprudencës ka qenë në fillim e diskutueshme nëse një ndjekës i kadarija-s, i teorisë së ''liberum arbitrium'' (vullnetit të lirë) mund të vritej pa iu bërë thirrje për kthim. I përmenduri më lart ʿAbd Allāh ibn Vahb-i, e trajton këtë çështje në ''kitāb al-muḥāraba'' në një kapitull të kushtuar asaj veçan duke venë në dukje diskutime mbi këtë temë gjatë kohës së kalifit [[Emevitët|omajjad]] [[ʿUmar ibn ʿAbd al-ʿAzīz]] (në pushtet 717–720), i cili ka polemizuar ''(diskutuar)'' vetë kundra teorisë së vullnetit të lirë<ref>W. Montgomery Watt:''The Formative Period of Islamic Thought'', f. 71. Edinburgh University Press 1973</ref> kur këta iu kundërvunë hapur pushtetit qëndror<ref>''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition. Brill, Leiden. Vëll. 4, f. 368</ref>. Thirrja për pendim ka qenë atëherë, sipas dëshmive ekzistuese sot, një praktikë e zakonshme<ref>ʿAbd Allāh ibn Wahb, op. cit. 47–50. Nr. 73-76; Mālik ibn Anas, op. cit. 900; Kitāb al-Qadar. Kapitulli 1</ref> edhe në rastin e kadaritëve. Megjithatë zbatimi i istitaba-s është shoqëruar nga një përdorim dhune i mënyrave të ndryshme, siç dëshmon juristi hanafit [[Abu Jusuf-i]] duke vënë në dukje kalifin Umar II.<ref>Yohanan Friedmann, op. cit. f. 131</ref> == Mënyrat e apostazisë në të drejtën islame == E drejta islame numëron, edhe në konceptimin bashkëkohor, katër lloje të apostazisë (më poshtë e quajtur me termin islam „ridda“):<ref>''al-mausu'a al-fiqhiyya'', vëll. 22, f. 183–186</ref> ;1. ridde në çështje besimi; ;2. ridde përmes të shprehurit; :* mohimi i atributeve ''(simboleve)'' të zotit; lidhja e zotit me perëndi të tjera (psh. me birin e zotit); :* mohimi i kuranit ose i pjesëve të tij; :* akuzimi i Muhamedit për gënjeshtër ''(rrenë)''; :* të shpallurit e të ndaluarave (haram: si psh. „imoralitet“, alkool etj.) si të lejuara (halal); :* blasfemia ''(fyerja e zotit)'', si nga bindja, ashtu për shaka ose tallje; pasi në kuran thuhet: :: ''„dhe kur i pyet'' (e u kërkon llogari për talljet e tyre), ''ata thonë: ‚ne kemi bërë vetëm biseda dhe lojëra.‘'' (atëherë) ''thuaju: si mundeni të talleni me zotin, me shenjat'' (ose vargjet) ''e tij dhe me të dërguarin e tij? Nuk ka nevojë të thoni arsye'' (pretekse). ''Ju jeni bërë mosbesues pasi keni qenë besimtarë… “'' Sure 9:65-66 :* tallja, përbuzja ose sharja e profetit (''sabb''). Nën klerikët e të gjitha drejtimeve juridike mbizotëron konsensi ''(përputhje mendimi)'' se përbuzja e Muhamedit, e prejardhjes së tij ose mohimi i dërgimit të tij si profet, është ridde pasi këto raste kanë të bëjnë me ndërrim feje dhe mund të dënohen si çdo apostat, në këtë mënyrë veprojnë hanafitët dhe [[hanbalitët]]. Sipas ideologjisë së shafiitëve, kjo shkelje është më tepër se vetëm ridde: ai që tall, shan ose shpif për profetin është nga njëra anë [[Qafiri|qafir]] ''(kafir)'', nga ana tjetër marrës nëpër gojë i profetit. Kjo është e krahasueshme me blasfeminë. ;3. Ridde me vepra :* përçmimi i kuranit duke e hedhur (flakur) atë ose pjesë të tij, vlerësohet si përçmim i fjalës së zotit; në këtë mënyrë akti i ridda-s vlen si kryer. :* adhurimi i idhujve, i diellit ose i hënës është „i pafe“ ([[kufr-a]]) dhe në këtë mënyrë ridde për atë që e praktikon. ;4. Ridde përmes refuzimit :* refuzimi me ''bindje'' i faljes vlen si ridde pasi kjo konsoderohet si e pafe ([[kufr]]). Fjalët e profetit „më është ndaluar të vras dikë që është duke kryer faljen“, të cilat janë dokumentuar disa herë në [[Al-Kutub as-sitta|përmbledhjet e kanonizuara të hadith-eve]]<ref>Ibn Qayyim al-Ǧauziyya, ''op. cit''. Vëll. 3, f. 36 shënimi 16</ref>, kuptohen nga jurisprudenca në këtë mënyrë: „me këtë hadith kuptohet që ata që nuk kryejnë faljen mund të vriten pasi falja është një nga shtyllat krysore të [[feja Islame|fesë islame]]“.<ref>Ibn Qayyim al-Ǧauziyya, ''op. cit''. Vëll. 3, f. 353</ref> Refuzimi i faljes nga përtimi konsiderohet gjithashtu si ridde sipas fjalëve të trashëguara të shumë bashkëluftëtarëve të profetit në doktrinat e malikitëve, hanbalitëve dhe shafiitëve. Sipas hanafitëve një person i tillë është shkelës, mëkatar; ai mbahet i mbyllur deri sa të kryejë pesë faljet e detyrueshme. Frikësimi, rrahja dhe kërcënimi me ekzekutim janë të lejueshme në këtë rast.<ref>Ibn Qayyim al-Ǧauziyya, ''op. cit''. Vëll. 3, f. 351.</ref> Këto katër mënyra të apostazisë nuk vlejnë vetëm thjesht si prova për braktisjen e besimit dhe as vetëm si dyshime por përmbushin në jurisprudencën islame secila më vete aktin e kryer të apostasisë. „Sepse ajo tek e cila dikush beson, shprehet nëpërmjet fjalëve, veprimeve ose edhe moskryerjes.“<ref>''al-mausu'a al-fiqhiyya'', vëll. 22, f. 183</ref> Ndëshkimi i apostatit është detyra e sundimtarit ose mëkëmbësit të tij; në rast se ai vritet nga një mysliman tjetër, ky vetëm qortohet (ta'zir) për atë se ka injoruar të drejtën për të zbatuar dënimin me vdekje të rezervuar vetëm sundimtarit. Sipas ash-Shafii-t, autori as nuk i nënshtrohet gjakmarrjes, as nuk e ka për detyrë të paguajë gjobë për krimin<ref>''al-mausu'a al-fiqhiyya'', vëll. 22, f. 190; ''K. al-Umm'', vëll. 6, f. 154, rreshti 9–10</ref> == Mosdënimi për apostazi në të drejtën islame == Apostazia është sipas të drejtës së shari’as e padënueshme në rast: * miturie; apostazia ndëshkohet vetëm pas mbushjes së moshës madhore. Por pas arritjes së moshës madhore nuk jepet dënimi me vdekje por apostati që ka mbushur moshën madhore detyrohet me zor të pranojë fenë islame. Këtë çështje e ka trajtuar ash-Shafii në veprën e tij themelore të metodës së tij ''kitab al-umm'' duke vënë në dukje raste precedente ''(të veçanta)'': „Kur dikush braktis fenë para ose pas mbushjes së moshës madhore dhe nuk pendohet, nuk vritet pasi ai në kohën kur ka mbushur moshën nuk ka patur besim; ai duhet detyruar të pranojë besimin dhe nuk vritet.“<ref>''K. al-Umm'', 6, f. 149, rreshti 2–3; kapitulli: Tafri' al-murtadd: llojet e apostatëve. (Kajro, pa vit)</ref> Rregulla kufizuese: Drejtimi juridik i hanbalitëve përpiqet të përcaktojë moshën e të riut me anë të fjalëve të profetit, në të cilat përcaktohen si përkatësia në fenë islame sipas të drejtës rituale (ushtrimi i metodës së detyrimeve fetare), ashtu dhe dënimi në rastin e braktisjes së fesë. [[Ibn Kudama]] († 1223)<ref>''The Encyclopaedia of Islam''. New Edition. Brill, Leiden. Vëll. 3, f. 842</ref>, problematikën e apostazisë së të rinjve (ṣabīy) ia nënshtron një analize të hollësishme në komentin e tij mbi përmbledhjen e ligjeve të hanbalitit [[al-Hiraki]] († 945)<ref>Fuat Sezgin: ''Geschichte des arabischen Schrifttums'' (Historia e shkrimeve arabe). Vëll. 1, f. 512–513. Brill, Leiden. 1967</ref>, i cili ka gjetur miratim edhe jashtë shkollës juridike hanbalite. Sipas tij, në moshën tetë dhe dhjetë vjeç duhen zbatuar ligjet islame pasi në një hadith të profetit thuhet: ''„mësoji të miturit faljen në moshën shtatë vjeç dhe detyroje me të rrahur që të falet kur të bëhet dhjetë vjeç!“''<ref>Ibn Kudama: ''al-Mughni'', vëll. 12, f. 280; vëll. 2, f. 350. ʿAbd al-Fattāḥ Muḥammad al-Ḥilv. Botimi i dytë Kajro 1992. Kjo traditë është trashëguar edhe në veprat e [[Abū Dāvūd as-Sixhistānī]]-t, [[at-Tirmidhi]]-t dhe [[ad-Darimi]]-t.</ref> Në këtë mënyrë një të mitur të moshës dhjetë vjeç e kap ligji; në rast apostazie atij i kërkohet të bëjë pendimin brenda tre ditësh. Në rast se ai vazhdon me qëndrimin e mosbesimit, vritet edhe sikur të pretendojë se nuk e ka kuptuar atë që ka thënë më parë si apostat.<ref>Ibn Kudāma, op. cit. 280–282</ref> Për shkak të [[ihtilaf-i|teorive kontroverse]] nuk është arritur as [[siguria ndaj ligjit]] për çështjen e përkatësisë fetare të fëmijëve të prindërve të konvertuar ''(me fe të ndërruar)''. Në trashëgiminë e sunna-s së profetit thuhet se Muhamedi, të bijës së një babai të konvertuar si mysliman dhe të një nëne jo-myslimane i ka lënë të zgjedhë vetë përkatësinë fetare.<ref>Ibn Kudāma, op. cit. vëll. 11, f. 412-413</ref> Megjithatë në përgjithësi ndiqet parimi që fëmijët janë të detyruar të ndjekin „fenë më të mirë“ (dmth. atë islame)<ref>Yohanan Friedmann (2003), f. 174-175</ref>, pasi, siç thuhet në një parim islam, „islami ka epërsi.“<ref>''al-islām yaʿlū va-lā juʿlā ʿalaihi'':Ibn Kudāma, op. cit. Vëll. 12, f. 285</ref> Fëmijët e dalë nga këto martesa të përziera mund të detyrohen me zor sipas ligjit të pranojnë fenë islame.<ref>Yohanan Friedmann (2003), f. 109-115; 175; Ibn Kudama, op. cit. vëll. 12, f. 284</ref> E drejta që ka i mituri për të zgjedhur vlen vetëm në rastin e kujdestarisë dhe jo në atë të fesë. Ky gjykim zbatohet edhe në rast apostazie të njërit nga prindërit; kur fëmijët arrijnë moshën, ose detyrohen me zor të pranojnë fenë islame, në të cilën kanë lindur ose u kërkohet të bëjnë pendimin.<ref>Ibn Kudāma, op. cit. Vëll. 112, f. 282 285</ref> Në doktrinën e hanbalitëve dhe shafiitëve shprehet edhe mendimi që fëmijët e apostatëve me arritjen e moshës të vlejnë si të pafe (kāfir aṣlī) duke u detyruar kështu të paguajnë [[xhizja]]-në.<ref>''al-mausu'a al-fiqhiyya 22-199''</ref> * Sëmundjes psiqike; as hyrja në fenë islame dhe as apostazia nuk kanë ndikim me vlerë juridike. * Gjendjes së dehur; hanbalitët dhe shafi’itët janë të mendimit, sipas konceptit klasik të doktrinave të tyre, se akti i apostazisë përmbushet edhe në këtë rast; sipas hanifitëve apostazia nuk vlen në gjendje të dehur. Megjithatë edhe njohja e fajit (ikrār) nga një i dehur është po aq pa vlerë sa dhe pendimi i tij; ato kanë ndikim ligjor vetëm pas kthimit të vetëdijes.<ref>ash-Shafi'i: ''K. al-Umm'', vëll. 6, f. 148</ref> * Situatës së detyruar sipas sures 16:106: : ''„Ata që nuk besojnë tek zoti duke qenë më parë besimtarë, veç nëse dikush detyrohet me zor'' (të bëhet i pafe) ''ndërsa zemra e tij ka gjetur qetësi përfundimisht në besim, jo, ata që'' (vetë dhe pa u detyruar) ''i japin vend mosbesimit në vetvete, për ta do të vijë ndëshkimi i zotit dhe do t'i presë'' (dikur) ''një dënim i madh.“'' Sipas këtij vargu të kuranit, për braktisjen e detyruar të besimit nuk parashikohet ndëshkim.<ref>Adel Th. Khoury, Ludwig Hagemann, Peter Heine: ''Lexikon des Islam. Geschichte – Ideen – Gestalten'' (Leksik i fesë islame. Historia, idetë, figurat). Directmedia, 2001. prej f. 30; Muhammad Hamidullah: ''Muslim Conduct of State'', Ashraf Printing Press, 1987. f. 175. shih tek: Ignaz Goldziher: ''Introduction to Islamic Theology and Law'', Princeton University Press, 1981. f. 33, shënimi 5, rastet e përshkruara të personave, të cilët më parë janë detyruar të pranojnë fenë islame dhe më vonë e kanë braktisur përsëri atë duke mos marrë asnjë lloj dënimi për këtë.</ref> Të mbrojturit ''([[dhimmi]])'' nuk lejohen të detyrohen që të pranojnë fenë islame. Në rast se ata janë bërë me zor myslimanë, kur kthehen përsëri në fenë e tyre nuk vlejnë si apostatë.<ref>''al-mausu'a al-fiqhiyya'', vëll. 22, f. 182</ref> Por ata veç, të cilët lejohet të detyrohen të pranojnë fenë islame, psh. një apostat por edhe një jo-mysliman në [[Dar al-harb-i|dar al-harb]], i cili nuk është i mbrojtur me kontratë (''ḥarbī''),<ref>Joseph Schacht: ''An Introduction to Islamic Law''. f. 131. Oxford 1971</ref> në rast braktisje të fesë së imponuar vlejnë si apostatë.<ref>''al-mausu'a al-fiqhiyya'' 22-182</ref> == Zbatimi i gjykimit mbi apostazinë në botën islame të sotme == Edhe në rastet kur braktisja e fesë islame nuk ka pasoja penale, në disa vende islame është rreziku i pasojave në bazë të të drejtës civile, të cilat arsyetohen me anë të të drejtës klasike islame. Dënimet mund të jenë këto: * prishja e martesës së një apostati me partnerin (ose partneren) myslimane (psh. [[Nasr Hamid Abu Zaid-i]]), * fëmijët e tyre të përbashkët mbesin myslimanë dhe lejohen të rriten nga prindi mysliman, * të drejtat trashëgimore të një apostati (ose apostateje) humbin sipas të drejtës islame, * [[pasuria]] e apostatit konfiskohet nga shteti. Në [[Sudani|Sudan]] (kodi penal i vitit 1991, neni 126), [[Jemeni|Jemen]] dhe [[Irani|Iran]] si dhe në [[Arabia Saudite|Arabinë Saudite]], [[Katari|Katar]], [[Pakistani|Pakistan]], [[Afganistani|Afganistan]], [[Somalia|Somali]] dhe në [[Mauritania|Mauritani]] (kodi penal i vitit 1984, neni 306) braktisja e fesë islame mund të dënohet edhe sot me vdekje dhe kryhen aty-këtu edhe [[Ekzekutimi|ekzekutime]] si psh. në vitin 2000 ndaj një shtetasi [[Somalia|somalez]]. Kleriku [[Mahmud Muhammad Taha]] u ekzekutua në Sudan më 18 janar 1985 i dënuar zyrtarisht për „apostazi me prova“. [[Pakistani]] pati planifikuar në vitin 2007 hyrjen në fuqi të një ligji që për apostatët meshkuj parashikon dënim me vdekje dhe për ato femra burgim të përjetshëm. Për gjykim mjaftonin dy dëshmitarë myslimanë.<ref>[http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=9218&theme=8&size=A Asia News i 9 majit 2007].</ref> Në vendet e tjera me karakterer islam, në të cilat apostatët zyrtarisht nuk i pret dënimi me vdekje, shpesh [[vrasja]] e një ''murtadd''-i nuk ndiqet ligjërisht pasi një vrasje e tillë miratohet nga një pjesë e madhe e popullsisë. === Iran === Në [[Irani|Iran]], myslimanët, të cilët konvertojnë në një fe tjetër vlejnë si fajtorë për apostazi dhe dënohen me dënim me vdekje ose me [[Burgimi i përjetshëm|burgim të përjetshëm]]. Femrat dënohen kryesisht me burgim të përjetshëm.<ref>[http://www2.amnesty.de/internet/Gutachte.nsf/0/8d7f4027c2b970c1c1256aaa003a8058?OpenDocument Asylgutachten Amnesty International Deutschland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124205512/http://www2.amnesty.de/internet/Gutachte.nsf/0/8d7f4027c2b970c1c1256aaa003a8058?OpenDocument |date=24 janar 2012 }} Deutschland</ref><ref>[http://www.spiegel.de/politik/ausland/0,1518,419647,00.html Spiegel online e 5 qeshorit 2006]</ref> Në lidhje me akuzën e apostazisë dhe [[Blasfemia|blasfemisë]] kreu i shtetit iranian [[Khomeni]] me anë të një [[fatva]]-je e ka dënuar me vdekje shkrimtarin anglo-indian [[Salman Rushdie]] më 14 shkurt 1989 duke u bërë thirrje të gjithë myslimanëve në botë që të zbatojnë këtë dënim. Përveç kësaj u vendos edhe një shpërblim prej tre milionë dollarësh për vrasësin. Iraniani Hossein Soodmand ka konvertuar më 1964 në fenë kristiane. Ai u bë [[Pastori|pastor]] dhe evangjelist në një kishë kristiane [[Kisha evangjelike|evangjelike]]. Gjithashtu ai mbante edhe një librari kristiane. Ai u akuzua për braktisjen e fesë islame dhe për përpjekjet e tij për të kthyer myslimanë të tjerë në të krishterë. Më 3 dhjetor 1990 Hossein Soodmand u ekzekutua në [[Mashhad-i|Mashhad]].<ref>Johannes Schwartländer dhe Heiner Bielefeldt: ''Christen und Muslime vor der Herausforderung der Menschenrechte'' (Kristianët dhe myslimanët përballë sfidës së të Drejtave të Njeriut), Bonn 1992, f. 50.</ref> [[Mehdi Dibaj-i]] u dënua më 1983 në Iran me vdekje për shkak të konvertimit të tij në kristianizëm. Pas njëmbëdhjetë vjet burg ai u lirua më 1994 dhe pak pas lirimit u rrëmbye dhe u vra.<ref>Amnesty International: ''Jahresbericht 2007'' (Buletini vjetor 2007), Frankfurt am Main 2007, f. 191.</ref> Në vitin 2002 mësuesi i shkollës së lartë [[Hashem Aghajari]] u dënua në Iran për apostazi sepse kishte thënë se myslimanët të mos u shkojnë pas „si majmunë“ klerikëve islamë.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3053075.stm Profile: Hashem Aghajari], BBC, July 9, 2003.</ref> Ky dënim u vërtetua edhe një herë në maj 2004 nga gjykata e lartë. Pak muaj më vonë dënimi u shndërrua në pesë vjet burgim, nga të cilët dy u vendosën me kusht. Atij iu hoqën gjithashtu për pesë vjet të drejtat civile. === Egjipt === Në [[Egjipti|Egjipt]] në vitin 2005 një person, i cili kishte konvertuar në kristianizëm, u shtrua me forcë në [[Psiqiatria|psiqiatri]] dhe u torturua më vonë nga policia.<ref>[http://www.igfm.de/index.php?id=21&backPID=21&tt_news=80, Meldung], [[IGFM]], 5 korrik 2005.</ref> Egjipti është përndryshe një vend, i cili i ndjek ligjërisht me rreptësi vrasjet ndaj apostatëve, siç e tregon fati i shkrimtarit [[Faraxh Fauda]], vrasësit e të cilit u ekzekutuan. [[Kryemyftiu]] i Egjiptit, [['Ali Gum'a]] në një intervistë me „Washington Post“ më 21 korrik 2007 e ka hedhur poshtë ndëshkimin laik të konvertitëve që i përkisnin më parë fesë islame pasi sipas tij ndëshkimi do të bëhet në botën e përtejme.<ref>Washington Post, 21 korrik 2007: Link http://newsweek.washingtonpost.com/onfaith/muslims_speak_out/2007/07/sheikh_ali_gomah.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624042311/http://www.muslimbridges.org/content/view/766/107/ |date=24 qershor 2009 }} nuk gjendet më – ribotim: http://www.muslimbridges.org/content/view/766/107/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624042311/http://www.muslimbridges.org/content/view/766/107/ |date=24 qershor 2009 }}</ref> Këtë qëndrim ai e relativoi në shtypin arab më 25 korrik 2007 duke e quajtuar dënimin laik për apostazi si të drejtë.<ref>{{Cite web|url=http://archive.gulfnews.com/region/Egypt/10141696.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=28 tetor 2010|archive-date=8 korrik 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708223156/http://archive.gulfnews.com/region/Egypt/10141696.html}}</ref> Në një intervistë me gazetën ''Egypt Today'' ministri egjiptian për çështjet e fesë [[Mahmoud Zakzouk]] e ka theksuar [[ligjshmërinë]] e dënimit me vdekje për konvertitët ish-myslimanë, të cilët e bëjnë të njohur publikisht ndërrimin e besimit të tyre. Kjo është sipas tij një rrezik për [[Rendi publik|rendin publik]] dhe e njëjtë me [[Tradhëtia e lartë|tradhëtinë e lartë]].<ref>[[Shoqata Ndërkombëtare e të Drejtave të Njeriut]]:[http://www.igfm.de/index.php?id=384&cHash=3e5bc6594f&tx_ttnews%5Btt_news%5D=759&tx_ttnews%5BbackPid%5D=20 Ägypten: Muslimische Autoritäten fordern Enthauptung von Konvertiten] (Egjipt: autoritetet myslimane kërkojnë prerjen e kokës për konvertitët), 30 gusht 2007</ref> ;Çështja [[Mohammed Hegazy]]: Gazetari Hegazy, i cili kishte konvertuar më 1998 nga [[feja Islame|feja islame]] në [[Kisha kopte|kishën kopte]] kristiane, pati kërkuar në gusht 2007 në [[Egjipti|Egjipt]] për shkak të fëmijës së tij zyrtarisht shënimin e besimit të tij në [[Letërnjoftimi|letërnjoftim]]. Prokurori i entit të sigurimit të shtetit në Kajro, Mohammed al-Faisal, i arrestoi avokatët e tij, aktivistët për të drejtat e njeriut Dr. Adel Fawzy Faltas dhe Peter Ezzat. Kjo çështje çoi në konflikte të ashpra në radhët e klerikëve të lartë islamë [[ulema]]. Në një intervistë me Hegazy-n funksionari islam, [[sheiku]] Youssef al-Badri ka kërkuar [[Dënimi me vdekje|dënimin me vdekje]] për Hegazy-n. E këtij mendimi ka qenë edhe ish dekani i universitetit Al-Azhar, Souad Saleh. Në revistën pan-arabe ''[[al-Kuds al-arabi]]'' ajo u shpreh se [[fatva]]-t e [[kryemyftiut]] të Egjiptit [['Ali Gum'a]] për këtë çështje, të cilat e përjashtojnë ndëshkimin laik të konvertitëve, të cilët u përkisnin më parë fesë islame, janë sipas saj pa vlerë. Shpallja publike e konvetimit nga Hegazy, me të cilin ai ka tallur dhe mohuar fenë islame, duhet sipas saj të ndëshkohet në botën e këtejme me vdekje. ==== Vendim i komisionit të fatva-ve i Azhar-it mbi vrasjen e apostatëve ==== [[Skeda:Rechtsgutachten betr Apostasie im Islam 2.jpg|parapamje|Ekspertizë ligjore]] Një ekspertizë ligjore ([[fatva]]) e komisionit të fatva-ve i [[Universiteti Al-Azhar|Azhar]]-it, i institucionit më me autoritet i islamit sunnit, mbi vrasjen e apostatëve e vitit 1978. Përkthim nga arabishtja i dokumentit origjinal: : „al-Azhar. Komisioni i fatva-ve.<br />Në emër të zotit të mëshirshëm dhe zemërmirë. : Pyetje e zotit Ahmad Dervish; ai e ka paraqitur këtë pyetje përmes zotit (emri i padukshëm), shtetas gjerman: : Një burrë i besimit mysliman dhe shtetas egjiptian është martuar me një grua të besimit të krishterë dhe shtetase gjermane. Me pëlqim të bashkshortëve myslimani në fjalë ndërroi fenë në atë kristiane duke iu bashkuar fesë kristiane. : 1. Si gjykon feja islame mbi statusin e këtij personi në lidhje me dënimet islame? : 2. Do të shihen fëmijët e tij si myslimanë apo si të krishterë? Ç'gjykim jepet?“ Përgjigja: : Çdo lavdi meriton zoti, zoti i botëve. Bekuar dhe paqje qoftë me vulën e profetëve, zotin tonë Muhamedin, familjen e tij dhe gjithë bashkëluftëtarët e tij. : Këtu japim informacionin: meqënëse ai e ka braktisur fenë islame i kërkohet që të bëjë pendimin. Në rast se nuk tregon pendim, në bazë të ligjeve islame ai do të vritet. : Për sa i përket fëmijëve të tij, ata janë myslimanë të mitur. Pas arritjes së moshës së duhur, në rast se ata mbesin në fenë islame, do të jenë myslimanë. Në rast se ata e braktisin fenë islame, u kërkohet që të bëjnë pendimin. Në rast se ata nuk tregojnë pendim, do të vriten. : Dhe zoti, më i larti, e di më së miri. :(nënshkrim i palexueshëm): : Kryetari i komisionit të fatva-ve në Azhar. : Data: 23 shtator 1978 : Vula me emblemën e shtetit: Republika Arabe e Egjiptit. Al-Azhar. Komisioni i fatva-ve në Azhar. === Afganistan === [[Afganistani]] është republikë islame, kështu që feja islame është fe shtetërore. Më 2006 kërcënohej në Afganistan nga dënimi me vdekje [[Abdul Rahman-i]] për shkak të konvertimit në kristianizëm, deri sa procesi gjyqsor (sipas të dhënave zyrtare për shkak gabimeve formale në procedurë) u anullua përpara hapjes së procesit. Ai u shpall si i sëmurë psiqik dhe iu dha më pas azil në [[Italia|Itali]] nga [[Silvio Berlusconi]]. === Malezi === Sipas kushtetutës së [[Malezia|Malezisë]] të gjithë [[malezët]] etnikë janë që në lindje me dekret myslimanë. Braktisja e fesë islame, në bazë të vendimeve të fundit gjyqsore, nuk është më e mundur pasi konvertimi duhet të vërtetohet nga gjyqet e [[sharia]]-s. Por gjyqet e sharia-s nuk e bëjnë këtë pasi sipas sharia-s braktisja e fesë islame nuk tolerohet.<ref>[http://www.nzz.ch/2007/05/31/al/articleF83ZQ.html NZZ (Neue Zürcher Zeitung) e 31 majit 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070602163020/http://www.nzz.ch/2007/05/31/al/articleF83ZQ.html |date=2 qershor 2007 }}.</ref> Më parë ai ka qenë i mundër vetëm me shumë vështirësi duke kërkuar shumë kohë dhe durim. Për këtë duhej mbushur një ''borang keluar islam'' (formular për daljen nga feja islame) dhe duheshin prurë prova përgjatë një kohe të gjatë se vërtetë nuk do që të kthehesh më në fenë islame (zakonisht rreth dy vjet). Për këtë zhvilloheshin rregullisht biseda me një [[Imami|imam]]. Kushtetuta në fakt e vërteton lirinë e fesë, por de facto rruga për të dalë nga feja islame është me pengesa. === Libi === Në [[Libia|Libi]] sistemi shtetëror është i ashtuquajturi [[Socializmi islam|socializmi islam dhe arab]]. Feja islame ka në Libi rangun e fesë shtetërore. Braktisja e fesë islame ndëshkohet në Libi me humbjen e menjëhershme të [[Shtetësia|shtetësisë]]. == Ndikimi shoqëror == Edhe në Evropë apostatët mund të hasin në kërcënime për vrasje.<ref>[http://www.welt.de/print-welt/article353296/Darauf_steht_die_Todesstrafe.html „Darauf steht die Todesstrafe“] (Këtë e pret dënimi me vdekje) Artikull në gazetën WELT ONLINE të 18 nëntorit 2004.</ref> Njerëzit që në botën islame braktisin me të vërtetë ose gjoja fenë islame i presin përjashtimi shoqëror, humbja e vendit të punës, kërcënime dhe dhunime nga të tjerë. Janë të njohur rastet ku apostatët i kanë vrarë.<ref>[http://www.igfm.de/?id=466#2430 Christine Schirrmacher zu Folgen der Apostasie].</ref> == Mendime devijuese == === Mendime të modifikuara === Në kuadër të modernizimit islam disa juristë klerikë e kanë modifikuar (bërë ndryshime) mendimin tradicional juridik mbi braktisjen e fesë. [[Muhammad Abduh]], [[Rashid Rida]] dhe [[Mahmud Shaltut]] bëjnë dallim ndërmjet braktisjes së fesë në mënyrë individuale dhe apostatit që lufton bashkësinë në mënyrë aktive ose përpiqet ta largojë atë nga feja. Ky i fundit sipas tyre duhet dënuar me vdekje ndërsa i pari nuk duhet dënuar. I njëjti mendim gjendet edhe në shkrimet e [[Jusuf al-Karadavi]]-t; ky thekson gjithashtu se përndjekja e apostazisë duhet kryer vetëm nga ana e organeve shtetërore dhe jo nëpërmjet aksioneve private.<ref>{{Cite web|url=http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?c=Article_C&cid=1178724001992&pagename=Zone-English-Living_Shariah%2FLSELayout|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=28 tetor 2010|archive-date=2 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602173109/http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?c=Article_C&cid=1178724001992&pagename=Zone-English-Living_Shariah%2FLSELayout}}</ref> Kleriku Mohammad Salim al-Avva ka konstatuar një paralele [[Apologjetika|apologjetike]] ndërmjet juridiksionit perëndimor mbi tradhëtinë e lartë në kohë lufte dhe ligjeve mbi apostazinë. Megjithatë ai thekson se braktisja thjesht privatisht dhe në këtë mënyrë e padënueshme e fesë ekziston në raste shumë të rralla të apostazisë.<ref>Patrick Bannerman: ''Islam in Perspective'', London 1988, f. 140; Albert Hourani: ''Arabic thought in the Liberal Age 1798–1939'' (Mendimi arab në epokën e liberalizmit 1798-1939), Cambridge 1983, f. 237; Gudrun Krämer: ''Gottes Staat als Republik'' (Shteti teokratik si republikë), Baden-Baden 1999, f. 151–157.</ref> ---- Në një projektligj për kushtetutën egjiptiane të vitit 1978 shpallën juristët klerikë të universitetit Al-Azhar ngritjen e apostazisë, në të kundërt të konceptimit tradicional ligjor, në nivelin e [[Dënimi hadd|dënimit hadd]]. Në këtë mënyrë, gjyqtarëve dhe organeve politike do t'u ndalohej çdo ndërhyrje ndaj vendimeve të dënimit me vdekje. Gjithashtu kleriku [[Mohammed Al-Ghazali]] e ka shpallur vrasjen e apostatëve, në lidhje me vrasjen e publicistit [[Faraxh Fauda]], si detyrim individual të myslimanëve, në rast se shteti nuk kujdeset për këtë. Vrasësit e Fauda-s megjithatë u ekzekutuan në bazë të kodit penal të Republikës Arabe të Egjiptit. ---- Gjithashtu [[vëllezërit myslimanë]] në Egjipt e kanë përdorur termin e apostazisë për të trembur ata që janë kundra kërkesave të tyre politike.<ref>Gudrun Krämer: ''Gottes Staat als Republik'', Baden-Baden, 1999 f. 151–157.</ref> === Qëndrime kundërshtuese === [[Këshilli Qëndror i Myslimanëve në Gjermani]] është distancuar disa herë nga kërcënime të tilla. Në lidhje me dënimin me vdekje që pritej për konvertitin ''(ndërruesin e fesë)'' [[Abdul Rahman]] në [[Afganistani|Afganistan]] ai ka dhënë këtë deklaratë: : „''Jo dënim me vdekje për konvertitin afgan''<br />Këshilli Qëndror i Myslimanëve në Gjermani (Zentralrat der Muslime in Deutschland (ZMD)) ndjen keqardhje të thellë për çdo rast të largimit nga feja islame por ne pranojmë të drejtën për të ndërruar fenë. Kurani ndalon çdo detyrim me forcë në çështjet e besimit. <br />Përveç kësaj ligjet islame lënë shumë vend për zgjidhje të tjera të rasteve të tilla. Për këtë arsye ZDM i lutet drejtësisë afgane të heqë dorë nga ndëshkimi i Abdur-Rahman-i të konvertuar në kristianizëm.“ <br />Këshilli qëndror i myslimanëve në Gjermani. Eschweiler, 22 mars 2006<ref>[http://zentralrat.de/4952.php Burim nga interneti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328111626/http://zentralrat.de/4952.php |date=28 mars 2010 }}.</ref> Në paragrafin 11 të Kartës Islame ZDM formulon në të njëjtën formë: : „''Myslimanët miratojnë sistemin e pushtetit të ndarë, të shtetit ligjor dhe demokratik të garantuar në kushtetutë''<br />Kështu, shtetas gjermanë ose jo, myslimanët e përfaqësuar nga Këshilli Qëndror miratojnë sistemin e pushtetit të ndarë, të shtetit ligjor dhe demokratik të garantuar në kushtetutën e Republikës Federale Gjermane ashtu si dhe pluralizmin partiak, të drejtën e zgjedhjes aktive dhe pasive për gruan si dhe lirinë e fesë. Prandaj ata pranojnë të drejtën e ndërrimit të fesë, e të pranuarit të një feje tjetër ose të asnjë feje. Kurani ndalon çdo ushtrim dhune dhe çdo detyrim me forcë në çështjet e besimit.“ <br />Këshilli Qëndror i Myslimanëve në Gjermani. Eschweiler, 20 shkurt 2002<ref>[http://zentralrat.de/3035.php Burim nga interneti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901204156/http://www.zentralrat.de/3035.php |date=1 shtator 2010 }}.</ref> Ky koncept bazohet ndër të tjera tek pikëpamja se myslimanët në [[Diaspora|diasporë]] kanë për detyrë sipas të së drejtës islame, t'i përshtaten të drejtës së vendit përkatës, për derisa ata kanë mundësinë për të ndjekur detyrimet e tyre kryesore fetare.<ref>shih paragrafin 10 të Kartës Islame .</ref> ''Këshilli Qëndror i Myslimanëve në Gjermani'' sqaron ndryshe nga kjo në website-in e tij në [[Frequently Asked Questions|FAQ]] se sipas fesë islame „braktisja e fesë (në raste të veçanta)“ „ndiqet që në këtë botë penalisht.“<ref>[http://www.islam.de/1641.php Këshilli Qëndror i Myslimanëve mbi apostazinë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331153442/http://www.islam.de/1641.php |date=31 mars 2016 }}.</ref> Në një shkrim juridik në një vend tjetër apostazia dhe [[misionimi]] i myslimanëve të tjerë paraqitet sipas fesë islame si krim që „duhet ndëshkuar me dënim me vdekje“. Gjithashtu ndarja me forcë që pati bërë bujë e Abu Zaid-it cilësohet sipas të së drejtës islame si e gabuar, pasi edhe gruaja e tij paska braktisur fenë islame.<ref>shih për këtë [http://www.islam.de/2578.php Osama Momen: Seminar mbi të drejtën private në vendet e lindjes së mesme (duke përfshirë edhe Turqinë); pjesët A.III.3.f.aa. dhe B.IV. mbi dënimin me vdekje dhe ndarjen me forcë të Abu Zaid-it për apostazi] në website-in e „[[Këshilli Qëndror i Myslimanëve në Gjermani|Këshillit Qëndror të Myslimanëve në Gjermani]]“.</ref> Duhet theksuar se pozicioni i përfaqësuar nga Këshilli Qëndror i Myslimanëve në Gjermani dhe i manifestuar në Kartën Islame të tij në lidhje me lirinë e fesë nuk është relevant ''(me vlerë)'' për të drejtën e shari’a-s dhe në këtë mënyrë në lidhje me gjykimin e apostazisë në kohën e sotme është pa vlerë juridike. [[Ylematë|Juristët klerikë]] [[Pakistani|pakistanezë]] Javed Ahmad Ghamidi dhe Khalid Zaheer e hedhin poshtë krejtësisht dënimin me vdekje për apostazi. Ghamidi e arsyeton pikëpamjen e tij me atë se mendimi juridik tradicional e interpreton kuranin dhe sunna-n në këtë rast jashtë kontekstit të tyre. Të dy ata argumentojnë se dënimi me vdekje ka qenë i përligjshëm vetëm në kohën e veprimtarisë së vetë [[Muhammedi|Muhamedit]].<ref>[http://www.renaissance.com.pk/The%20Penal%20Shari'ah%20of%20Islam.pdf Javed Ahmad Ghamidi: ''The Penal Shari'ah of Islam''; Lahore, 2004; f. 36ff] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070925163805/http://www.renaissance.com.pk/The%20Penal%20Shari%27ah%20of%20Islam.pdf |date=25 shtator 2007 }}, 17 qershor 2007 20:52; [http://www.khalidzaheer.com/qa/94 Shkrim i Khalid Zaheer-it webseite-in e tij]; [http://www.renaissance.com.pk/septed2y2.html Artikull i Shehzad Saleem në një revistë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930155631/http://www.renaissance.com.pk/septed2y2.html |language=english|date=30 shtator 2007 }}.</ref> Edhe personalitete myslimane me influencë si psh. [[Tarik Ramadan-i]] hedhin poshtë çdo ndëshkim.<ref>[http://www.tariqramadan.com/article.php3?id_article=746 ''A confident, modern Islam must challenge the victim mentality of western Muslims and a crisis of authority across the faith, says Tariq Ramadan. But can you be a gay Muslim?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927172033/http://www.tariqramadan.com/article.php3?id_article=746 |date=27 shtator 2007 }}; 24 qershor 2006.</ref> Teologu mysliman [[Yaşar Nuri Öztürk]], dekan i fakultetit teologjik të [[Universiteti i Stambollit|universitetit të Stambollit]], e sheh si gabimin më të madh që është bërë nga juriprudenca islame që dënimi me vdekje i apostatëve është ngritur në nivelin e dogmës fetare. Ai vë në dukje se kurani nuk përmban asnjë dënim në botën e këtejme për braktisjen e besimit por kërcënon vetëm me dënimin në botën e përtejme. Edhe vlerësimin e apostazisë si akt tradhëtie të lartë Öztürk e hedh poshtë. Akuza e apostazisë sipas tij është bërë gjatë kohëve të fundit si term luftarak i një feje islame të politizuar dhe të ideologjizuar. Këtë e cilëson Öztürk si „[[Inkuizicioni|inkuizicion]] islamik“.<ref>Yaşar Nuri Öztürk: ''Der verfälschte Islam'' (Feja islame e falsifikuar), Düsseldorf 2007, f. 93–96.</ref> [[Mahmud Shaltut-i]] (†1963), ish-dekan i universitetit të [[Azhar-i]]t, e kundërshton dënimin e apostatëve me vdekje duke thënë se „''shumë juristë mendojnë se dënime të tilla nuk mund të vërtetohen me anë të trashëgimisë që është trashëguar nga disa të besuar të pakët dhe se thjesht mosbesimi nuk është arsye për të lejuar gjakun'' (gjakderdhjen e mosbesuesit)“ dhe kjo është e lejueshme vetëm kur „''besimtarët luftohen, dhunohen dhe bëhet përpjekje për t'i larguar ata nga besimi''“.<ref>Shih: Adel Th. Khoury, Ludwig Hagemann, Peter Heine: ''Lexikon des Islam. Geschichte – Ideen – Gestalten''. Directmedia, 2001. f. 32 dhe aty të dhënat për burimet</ref> == Shih edhe == * [[Muḥāraba]] * [[Liria e besimit]] * [[Liria e besimit në fenë islame]] ;Persona * [[Nasr Hamid Abu Zaid]] * [[Faraxh Fauda]] * [[Aziz Nesin]] * [[Taslima Nasreen]] * [[Ayaan Hirsi Ali]] * [[Abdul Rahman]] * [[Bahaa el-Din Ahmed Hussein El-Akkad]] * [[Mark A. Gabriel]] == Literaturë == * Frank Griffel: ''Apostasie und Toleranz im Islam. Die Entwicklung zu al-Gazâlîs Urteil gegen die Philosophie und die Reaktion der Philosophen'' (Apostazia dhe toleranca në fenë islame. Zhvillimet mbi vendimin e al-Gazâlî-t kundra filozofisë dhe reagimet e filozofëve), Brill, Leiden 2000, ISBN 90-04-11566-8 * R. Peters, G.J.J. de Vries: ''Apostasy in Islam'', në: ''Die Welt des Islams.'' 17/1976–1977, f. 1–25 * Yohanan Friedmann: ''Tolerance and Coercion in Islam. Interfaith Relations in the Muslim Tradition.'' Cambridge University Press, Cambridge 2003. f. 121-160. ISBN 0-521-82703-5 * ''The [[Encyclopaedia of Islam]]'', New Edition, vëll. 7, f. 635 (murtadd); Supplement. Fasc.9–10. f. 692–695, Brill, Leiden 2004, ISBN 90-04-13214-7 * ''al-mausu'a al-fiqhiyya'', (Enciklopedi e të drejtës islame. Kuvajt 2003. Vëll. 22, f. 180–201 (s. n. ridda) == Weblinks == * [http://www.gair.uni-erlangen.de/tellenbach_apostasie.pdf. Shkrim shkencor mbi apostazinë në fenë islame]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}} (gjermanisht) (PDF-Datei; 144 kB) * [https://web.archive.org/web/20100602173109/http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?c=Article_C&cid=1178724001992&pagename=Zone-English-Living_Shariah%2FLSELayout Yusuf al-Qaradawi: Shpjegim i hollësishëm mbi dënueshmërinë e apostazisë] * [https://web.archive.org/web/20101205151142/http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?c=Article_C&pagename=Zone-English-Living_Shariah%2FLSELayout&cid=1178724000686 Jamal Badawi: shpjegim i argumenteve të Karadavi-t mbi dënueshmërinë e apostazisë] * [https://web.archive.org/web/20110217004631/http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?c=Article_C&cid=1178724003271&pagename=Zone-English-Living_Shariah%2FLSELayout Muhammad Salim Al-'Awwa: Discretionary or Prescribed Punishment! (Refuzim i vrasjes së detyruar)] == Referime == {{reflist|3}} [[Kategoria:Apostazia në Islam]] [[Kategoria:Përndjekje e ateistëve]] [[Kategoria:Përndjekje e të krishterëve nga myslimanët]] [[Kategoria:Islami dhe dënimi me vdekje]] bj4m1iuge34188envg0msbqfah4gkgk 0 95870 3004054 3003763 2026-07-02T00:03:51Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004054 wikitext text/x-wiki {{Infobox noble house |emri = Gropaj |estates = (eastern [[Albania]] and western [[Macedonia (region)|Macedonia]]); The region between [[Pogradec]], [[Ohrid]] and [[Debar]]:{{when|date=March 2012}} *Ohrid (1377-1385) |stema = [[File:Coat of arms of Gropa family.png | thumb | 220x124px | right | alt= Coat of arms of Gropa Family | Stema e Familjes Gropaj]] |caption = Coat of arms of the Gropa Family<ref>Heraldika Shqiptare, Gjin Varfi, 2000, {{ISBN|978-9992731857}} http://www.abebooks.com/9789992731857/Heraldika-Shqiptare-Varfi-Gjin-9992731850/plp</ref> |country = {{ubl|[[Kingdom of Sicily]] (fl. 1273) |[[Perandoria Serbe| ]] (1355-1355) |Ally to [[House of Mrnjavčević|Mrnjavčević family]] (1355-1371)<ref>Srejović;Gavrilović;Ćirković 1982, p. 24: "Андрија Гропа, пре маричке битке несумњиво вазал Мрњавчевића"</ref> |Rivali i Princit Marko dhe sundimtari i pavarësisë (1371-1395) |[[Lidhja e Lezhës|Lidhja e Lezhës]] (1444-1479)}} |titujt = ''[[Gospodar]]'' (lord) |krijuar = përpara 1242 |sundimtari i fundit = [[Zacharia Gropa]] |shpërbërja = 1467 (emigracioni në Itali)}} '''Gropajt''' qenë një familje fisnike arbërore që sunduan në zonat e [[Pogradeci|Pogradecit]], [[Ohri|Ohrit]] dhe [[Dibra (kthjellim)|Dibrës]] në qindvjetin XII-XIV.<ref>[[Eqrem bej Vlora|Vlora E]]. & [[Marie Amelie von Godin|Godin M]]., ''Ndihmesë për historinë e sundimit turk në Shqipëri,'' përkthyer nga [[Afrim Koçi]], Tiranë: 55, 2010, fq. 54. ISBN 978-99943-56-83-6</ref> Në shekullin e XIII Gropajt qenë katolikë, por në shek. XIV u bënë ortodoksë nga lidhjet politike me Kryepeshkopatën e Ohrit<ref>''Bulgarian historical review'', Volume 31, Publishing House of the Bulgarian Academy of Sciences, 2003, Nr. 1-4, fq. 177.</ref>. Sevastit Pal Gropa i konfirmohet nga mbreti i Napolit, Karli I "''casalia Radicis majoris et Radicis minoris, nec Cobocheste, Zuadigorica, Sirclani et Craye, Zessizan sitam in valle de Ebu"''.<ref>Kadiu A., ''Dibra e Madhe - Shehëri i Dibrës'', Tiranë: Glob, 1996, fq. 28-29. "''Radicis,'' Radika ka mbetur si emër i një lumi [...] ''Cobocheste'' duket e mundshme të jetë Klloboçishta. [...] ''Zuadigorica'' është me shumë gjasa Gjorica. ''Sirclani'' është me siguri Zerqani. ''Craye'' i përgjigjet Krajkës së sotme, kurse ''Zessizan'' duhet të jetë Zepishta. Ippen mendonte se bëhej fjalë për fshatin Sebishta."</ref> Pushteti i kësaj familjeje pati kahje prej veriut drejt jugut, në fillim duke qenë pranë zotërimeve të Blinishtajve, më pas u bënë fqinj me Arianitasit dhe Shpatajt.<ref name=":0">[[Milan Šufflay|Shuflaj M]]., ''Serbë dhe shqiptarë'', përktheu Hasan Çipuri, Tiranë: Toena, 2004, fq. 162. ISBN 99927-1-854-4</ref> Një anëtar i kësaj familjeje, [[Andrea Gropa]], sundoi krahinën dhe qytetin e [[Ohri|Ohrit]] si vasal i ''Mbretit të Serbisë'' [[Vukashin Mrnjavçeviq]] deri më 1371 kur ky vdiq, dhe më pas si vasal i të birit të Vukashinit, [[Marko Kraleviqi]]<nowiki/>t. Në mbishkrimin e Ohrit të vitit 1378 është shënuar: ''μέγασ ζουπανοσ Ανδριασ ό Γρώπα.'' Si sundues gjysmë i pavarur i Ohrit. Gjon Muzaka te kronika e tij e paraqet pa emër këtë zot të Gropajve dhe të martuar me zonjën Kirana, bijën e dytë të Andrea Muzakës.<ref>[[Gjon Muzaka|Muzaka Gj]]., ''Memorie'', përktheu Dhori Qirjazi, Tiranë: Toena, 1996, fq. 29.</ref> Zaharia Gropa, bashkëpunëtor me [[Moisi Arianit Golemi|Moisi Golemin]].<ref>Gegaj A., [https://books.google.com/books?id=usxBAAAAYAAJ&q=gropa+albania+skanderbeg&dq=gropa+albania+skanderbeg&hl=en&sa=X&ei=qNVtT_GEEMrFtAbahZyqAg&ved=0CDIQ6AEwADgK ''L'Albanie et l'Invasion turque au XVe siècle''] Universite de Louvain. 1937 fq. 117. <q>l'intention d'y livrer une bataille décisive (i); mais Scanderbeg se retira plus loin, dans les montagnes ... un autre contingent fut confié à Moïs Dibra et le troisième à plusieurs chefs, dont Pietro Emanueli et Zaccaria Gropa.</q></ref>, merr pjesë në luftimet për të liruar kalanë e Sfetigradit dhe në [[Beteja e Vajkalit|betejën e Vajkalit]]. Sipas kronikanit [[Gjon Muzaka|Muzaka]], familja Gropa me në krye Zaharinë u shpërngul në [[Italia|Itali]], nën mbrojtjen e pushtetit napolitan.<ref name=":0" /> == Pretendime pasardhjeje == Dera e Çokajve (ose ''Qokajve'') të Dibrës, që për njëfarë periudhe qenë sanxhakbejlerët e Ohrit, pretendon pasardhje nga kjo familje mesjetare arbërore,<ref>Bica L., ''Aristokracia dibrane'', [[Tema (gazetë)|Tema]]. - Nr. 2416, 24 korrik, 2008, f. 22 - 23</ref> po ashtu edhe familja Hajdaraga.<ref>Kadiu A., ''fq. 30.''</ref> == Burime == {{reflist|2}} [[Kategoria:Fisnikëria mesjetare arbërore]] [[Kategoria:Familja Gropa]] ocf8oepakeu8k4ez22tn6ao2of8m1ks 0 96183 3004070 3003298 2026-07-02T00:47:35Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004070 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Marx Reichlich 001.jpg|parapamje|[[Marx Reichlich]]: Vrasja me gurë e [[Shën Shtjefni]]t, 1506]] '''Vrasja me gurë''' ([[Gjuha latine|latinisht]] ''lapidatio'', nga ''lapis'' ‚gur‘) është një formë mijëra vjet e vjetër e [[ekzekutimi]]t, e cila dëshmohet për shumë shoqëri të [[antikiteti]]t. Vrasja me gurë duket se ka qenë metoda standarde e dënimit me vdekje në [[Izraeli]]n e lashtë. Përdorimi i tij vërtetohet në epokën e hershme të [[Krishtërimi|Krishtërimit]], por gjykatat hebraike në kohët e mëvonshme përgjithësisht e shmangnin dënimet me gurë. Këto ligje kanë një rëndësi të veçantë për besimtarët konservatorë për shkak të origjinës së tyre shkrimore, megjithëse në praktikë ato kanë luajtur rol kryesisht simbolik dhe kanë tendencë të keqpërdoren. Ajo ushtrohet deri më sot në disa vende dhe rajone të mbizotëruara nga feja islame, me vendime të organeve juridike, [[Monarkia|monarkike]] ose [[Gjyqi|gjyqësore]] ose si mjet [[linçimi]]: ndër të tjera në [[Afganistani|Afganistan]], provincën [[Aqeh]] të [[Indonezia|Indonezisë]]<ref>Camelia Pasandaran, Febriamy Hutapea: [http://thejakartaglobe.com/home/indonesian-government-may-abolish-stoning-bylaw/330112 Indonesian Government May Abolish Stoning Bylaw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090922214935/http://thejakartaglobe.com/home/indonesian-government-may-abolish-stoning-bylaw/330112 |date=22 shtator 2009 }}, in: Jakarta Globe, 15 shtator 2009; [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8329804.stm West Aceh bans 'tight trousers'], në: BBC News, 28 tetor 2009</ref>, [[Irani|Iran]], [[Iraku|Irak]], [[Jemeni|Jemen]], [[Nigeria|Nigeri]], [[Pakistani|Pakistan]], [[Somalia|Somali]], [[Sudani|Sudan]], [[Arabia Saudite|Arabinë Saudite]] dhe [[Emiratet e Bashkuara Arabe]].<ref>[http://www.igfm.de/Steinigung-ein-UEberblick.917.0.html ''Steinigung - ein Überblick''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011153826/http://igfm.de/Steinigung-ein-UEberblick.917.0.html |date=11 tetor 2010 }} IGFM.de, 3 gusht 2010; [http://igfm.de/index.php?id=629 ''Beispielhafte Steinigungsfälle''] IGFM.de, 3 gusht 2010</ref> Vëmendjen e opinionit ndërkombëtar tërhoqi vrasja e gurë më 2004 e [[tunizia]]nes [[Ghofrane Haddaoui]] në [[Franca|Francë]].<ref>Charles Bremner: [http://www.timesonline.co.uk/article/0,,3-1387077,00.html Stoned to death... why Europe is starting to lose its faith in Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522110551/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,3-1387077,00.html |date=22 maj 2008 }}, [[The Times]], 4 dhjetor 2004</ref> Në [[Afrika|Afrikë]] është e përhapur dhe e toleruar nga shteti vrasja me gurë sidomos për të fajësuarit për vjedhje ose për [[Magjia|magji]]. Dënimi zbatohet nga një grup njerëzish, të cilët vrasin duke e goditur me gurë në [[Koka|kokë]] dhe trup personin e ngulur në tokë deri në brez ose gjoks. == Në judaizëm == [[Tanakh]]-u i [[Jahudizmi|fesë hebraike]] e përcakton vrasjen me gurë si dënim për veprat e [[Izraelitët|izraelitëve]] në [[Izraeli|Izrael]] që konsideroheshin si krime ndaj zotit dhe ndaj gjithë popullit. Këtu bënin pjesë [[Ikonodulia|idhujtaria]] (psh. LiP 17,5), prishja me qëllim e [[shabbat-i]]t (Num prej 15,35), [[parathënia]] (Lev 20,27), [[shkelja e kurorës]] (Lev 20,10; LiP 22,22), mosbindja ndaj prindërve (LiP 21,21) dhe [[Blasfemia|fyerja e zotit]]. Kështu i thotë [[JVHV|Jahve]] psh. në Lev 24,14 [[Moisiu]]t: :''Çoje atë mallkues që e ka keqpërdorur emrin e zotit jashtë kampit dhe të gjithë ata që e kanë dëgjuar t'i vendosin atij duart mbi kokë dhe le ta vrasë gjithë populli me gurë.'' Kjo formë dënimi synonte të ushtronte ndikim frikësues ndaj popullit. Në [[Besëlidhja e re|dhjatën e re]] përmendet shpesh vrasja me gurë por jo si dënim ligjor me vdekje, por si rrezik linçimi nga ana e popullit (Mt 21,35; 23,37; Llu 20,6). Kjo pasqyron metodën e pushtuesve të atëhershëm romakë kur sundimtari romak i provincës rezervonte për vete si i vetëm të drejtën për të vendosur dënimet me vdekje. Megjithatë për pjesëtarët e judaizmit vrasja me gurë vazhdonte të vlente si formë ekzekutimi për shkelje të caktuara në bëzë të [[torah]]-së, si psh. për shkeljen me qëllim të rregullit të [[shabbat-i]]t ose sfidimi i autoriteteve fetare. Për këtë arsye edhe [[Jezusi]] i Nazaretit thuhet se është konfrontuar shpesh me rrezikun e vrasjes spontanisht me gurë (Gjo 8,59; Gjo 10,31.39). Ai vetë, sipas Zbu 8,1-11, thuhet të ketë shpëtuar nga vrasja me gurë një grua të akuzuar për shkelje kurore duke rënduar kushtet e caktuara në Lev 20,10 dhe LiP 17,6-7 (akuzesit duhet të fillojnë të parët të hedhin gurë): „Kush nga ju është pa mëkat, le ta hedhë i pari gurin kundër saj“ (Gjo 8,7). Sipas Lev 20,10 dhe LiP 22,22 duhej të vritej me gurë edhe burri që pretendohej të kishte shkelur kurorën. Pasi sundimtari romak i provincës [[Ponti Pilati]] ishte shkarkuar në vitin 36 dhe pasardhësi në detyrë nuk kishte mbërritur akoma, [[sinedri]] (''gjykata e lartë e hebrenjve'') shfrytëzoi vakancën e këtij posti duke futur sërish në fuqi vrasjen me gurë për shkak të shkeljeve të ligjeve fetare, e cila nuk ishte zbatuar në rastin ekzekutimit të Jezusit. Si pasojë, [[misionari]] [[Epoka apostolike|i hershëm kristian]] [[Shtjefni]] thuhet të jetë dënuar me vdekje për shkak të [[Blasfemia|blasfemisë]] dhe të jetë vrarë me gurë sipas ligjit nga paditësit jashtë qytetit (Vep 7,59). [[Pali i Tarsusit]] u ekzekutua me gurë nga turma në [[Listra]] por mbeti megjithatë gjallë (Vep 14,19). Në kohët e mevonshme kjo metodë fillestare u zbut. [[Talmudi]] thotë se në rastet e krimeve të tilla të dënueshme me vdekje, të dënuarve u jepej përpara ekzekutimit një preparat ''(bar)'' që i trulloste.<ref>Pentateuch und Haftaroth. Mit Kommentar von Joseph Herman Hertz. Vëll. III, f. 212</ref> Në judaizmin talmudik vrasja me gurë trajtohet tek [[mishna]] (traktati [[Traktatet e mishna-s|Sanhedrin]] 7,2) (VII 4a): :'' Këta vriten me gurë: ai që është shtrirë me nënën'' (e vet), ''me gruan e të atit'' (të vet), ''me nusen'' (e të birit), ''me një mashkull'' (tjetër) ''ose me një kafshë, ose një grua që është shtrirë me një kafshë, blasfemuesit, ata që adhurojnë idhujt, ai që i jep [[Moloku (perëndi)|molokut]] farën e vet, yshtësit e të vdekurve, parathënësi i fatit, ai që përdhos shabbat-in, ai që mallkon të atin ose të ëmën, ai që shtrihet me vajzën e fejuar, joshësi, tunduesit'' (e idhujtarisë), ''magjistarët dhe bijtë e shfrenuar dhe kokëfortë.'' [[Rabini]] [[Eleasar ben Asarja]] kritikonte çdo formë të dënimit me vdekje duke e cilësuar një gjykatë „vrasëse“, e cila kishte nxjerrë edhe vetëm një vendim me vdekje gjatë shtatëdhjetë vjetëve. [[Rabin Akiba]] dhe [[Rabin Tarfon-i]] shkojnë deri aty saqë thonë këtë shprehje të trashëguar deri sot: „Po të kishim qenë ''ne'' në [[Sinedria|sinhedrion]], nuk do të ishte ekzekutuar njeri ''kurrë''.“ Në rast se vendosej të bëhej ekzekutimi, ishte caktuar që vendi i ekzekutimit duhej të ndodhej jashtë kampit ose qytetit, aq larg sa, deri sa të mbërrinte i dënuari atje, t'i jepej mundësia një të treti ose të dënuarit vetë të kërkonte rishtjellimin e procesit gjyqsor dhe të dilte përsëri para gjyqit në mënyrë që të kërkonte ndryshimin e vendimit me vdekje (traktati [[Traktatet e mishna-s|Sanhedrin]] 6,1). Gjykatësit vetë duhej të agjëronin në ditën e ekzekutimit (Sanhedrin 63 a). == Në kristianizëm == Duke u bazuar tek Mt 7,1 („Mos gjykoni që të mos gjykoheni“) dhe Mt 28, 20 („mësojini të gjitha gjërat që unë ju kam urdhëruar“) pakicat kristiane e kanë interpretuar qëndrimin e Jezusit si shfuqizim të dënimit me vdekje, e cila të paktën brenda bashkësisë fetare nuk duhej zbatuar. Në Evropën e mbizotëruar që prej [[Mesjeta|mesjetës]] së hershme nga [[kristianizmi]] vrasja me gurë nuk ka qenë formë zyrtare ekzekutimi por është zbatuar e shumta në raste të veçanta ose gjatë vrasjeve të linçimit, psh. tek [[Ansverus-i]] në [[Ratzeburg]]. == Në fenë islame == === Kurani, hadithi, sheriati === [[Kurani]], shkrimi i shenjtë i fesë [[islam]]e, nuk e parashikon si dënim vrasjen me gurë. Sipas disa rrëfimeve të trashëguara ([[Hadithi|hadith-i]]) thuhet se profeti Muhamed ka urdhëruar vrasjen me gurë për çifutët që kishin shkelur kurorën, duke u bazuar tek [[torah]]-ja (LiP 22,22), gjithashtu në më se një rast ai ka vendosur të dënohet shkelësja e kurorës me vrasje me gurë ndërsa shkelësi i kurorës duke e fshikulluar dhe dëbuar<ref>''The Encyclopaedia of Islam.'' New Edition, Brill, Leiden. Vëllimi 11, f. 508 ("Zinā") dhe burimet e dhëna aty; W. Montgomery Watt: ''Islam and the Integration of Society.'' Routledge, 1998, f. 192 dhe burimet e dhëna aty. Në hadith-et e [[Imam Buhariu|Buharit]] bëhet fjalë për disa vrasje me gurë të urdhëruara nga profeti; shih: "Punishment of Disbelievers at War with Allah and His Apostle", University of Southern California, Center for Muslim-Jewish Engagement [http://www.usc.edu/schools/college/crcc/engagement/resources/texts/muslim/hadith/bukhari/082.sbt.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824213021/http://www.usc.edu/schools/college/crcc/engagement/resources/texts/muslim/hadith/bukhari/082.sbt.html |date=24 gusht 2010 }}</ref>. Një ''[[Vargu i vrasjes me gurë|varg]]'' i kuranit, i cili thuhet se përcaktonte vrasjen me gurë për shkelësit e kurorës, nuk është përfshirë në versionin standart të kuranit.<ref>W. Montgomery Watt: ''Islamic Fundamentalism and Modernity.'' Routledge, 1989, f. 20</ref> Në bazë të kësaj vrasja me gurë vlerësohet nga [[Sheriati|shari’a]] si ''[[Dënimi hadd|dënim hadd]]''. Sipas saj ajo mund të jepet vetëm për marrëdhënien seksuale ndërmjet dy personave, të cilët janë ose kanë qenë të martuar me të tjerë (shih [[zina]]-n). Dënimi mund të jepet në bazë të deponimit ''(pranimit të fajit)'' ose të dëshmimit e pakta të katër dëshmitarëve meshkuj, kur ata pretendojnë se kanë qenë të pranishëm direkt gjatë aktit seksual. Meqenëse sipas të drejtës islame dëshmimet e grave kanë shumë më pak peshë se ato të burrave dhe përveç kësaj ato duhen vërtetuar nga dy burra, gratë paditen dhe dënohen me vdekje me anë të vrasjes me gurë për shkelje kurore shumë më shpesh se burrat. Teologu i [[Universiteti el-Ez'her|Azhar-it]] al-Xhaziri (1882–1942) e ka përshkruar ekzekutimin korrekt të vrasjes me gurë si më poshtë: :„Vrasja me gurë bëhet me gurë mesatarë, as me të vegjël (vuajtja do të zgjaste në këtë rast shumë), as me copë shkëmbinjsh (në këtë mënyrë nuk do të arrihej torturimi i synuar), por me gurë që zë pëllëmba e dorës; të kihet kujdes që të mos goditet (i dënuari) në fytyrë sepse profeti e ka ndaluar këtë (sipas një ''hadith''-i)... gjatë ekzekutimit shkelësi i kurorës nuk duhet lidhur ose vënë në pranga; as nuk duhet hapur për të gropë në tokë. Për shkelëset femra mund të hapet një gropë deri në gjoks. Gjatë ekzekutimit asaj nuk lejohet t'i zbulohen pjesët intime të trupit. Prandaj asaj i duhet lidhur fort veshja që të mos i zbulohet trupi.“<ref>Abd al-Rahman al-Xhaziri: Kitab al-fiqh 'ala l-madhahib al-arba'a, Vëll. V. f. 48, cituar sipas Tilman Nagel: Das islamische Recht. Eine Einführung. ''(E drejta islamike)'' Westhofen 2001, f. 88f.</ref> === Afganistani === Në distriktin Dasht-e-Arçi të provincës [[Kunduz]] u ekzekutuan publikisht në gusht 2010 me vrasje me gurë një çift i pamartuar, 28-vjeçari Abdul Kajom dhe 20-vjeçarja Sedeka.<ref>[http://www.zeit.de/politik/ausland/2010-08/taliban-steinigung Die Zeit online vom 16. August 2010] ''Taliban steinigen Liebespaar nahe Kundus'' (Taliban-ët vrasin me gurë një çift të rinjsh afër Kunduz-it); [http://www.spiegel.de/politik/ausland/0,1518,712051,00.html Spiegel online vom 16. August 2010] ''Taliban steinigen Paar nahe Bundeswehrlager''</ref> === Irani === Neni § 83 i kodit penal [[irani]]an përcakton dënimin me vdekje me anë të vrasjes me gurë në rast [[Shkelja e kurorës|shkeljeje kurore]]. Të dënuarit për ekzekutim fundosen deri në gjunjë në tokë dhe mbulohen krejtësisht me një copë të patejdukshme. Gurët nuk lejohet të jenë më të mëdhenj se dora që i mban në mënyrë që vdekja e të dënuarit ose e të dënuares të zgjasë. Një gjyqtar mbikqyr minimumin e distancës deri tek i dënuari. Në rast pranimi të fajit nga ana e të dënuarit i lejohet atij që të hedhë i pari gurin. Kur i akuzuari dënohet në bazë të dëshmimit të dëshmitarëve, e hedhin ata të parët gurin.<ref name="Steinigung-Iran">Amnesty international: [http://www2.amnesty.de/internet/deall.nsf/AlleDok/D3D10CFDFC90C568C125731400567FF4?Open Urgent Action Nr. UA-179/2007 Mokarrameh Ebrahimi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111075633/http://www2.amnesty.de/internet/deall.nsf/AlleDok/D3D10CFDFC90C568C125731400567FF4?Open |date=11 janar 2012 }}, 9 korrik 2007</ref> Aktualisht (dhjetor 2010) janë në Iran 11 persona të dënuar për t'u vrarë me gurë, ndër ta 7 gra.<ref>[http://www.zeit.de/gesellschaft/zeitgeschehen/2010-07/iran-steinigung Zeit.de vom 28. Juli 2010] ''Iran setzt Steinigung Ashtianis vorerst aus''</ref> Në Iran është në fuqi prej fundit të vitit 2002 një [[Moratoriumi|moratorium]] për vrasjet me gurë. Iniciativa e atëhershme e parlamentit iranian për heqjen e ligjit të vrasjes me gurë u bllokua nga [[këshilli i rojeve të kushtetutës]]. Në shkurt 2003 kreu i drejtësisë, ajatollah Mahmud Hashemi Shahrudi premtoi se vrasja me gurë do të hiqej si formë ekzekutimi.<ref>[http://igfm.de/index.php?id=937 igfm.de] ''Drohende Steinigungen im Iran'' (Rreziku i vrasjes me gurë në Iran)</ref> Por kjo kishte vetëm karakter propozues pasi kodi penal deri më sot ende nuk është reformuar.<ref>[http://www.irananders.de/home/news/article/206.html irananders.de]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}} ''Problemfeld Steinigung'' (Problemi i vrasjes me gurë)</ref> Prej vitit 2002 sipas të dhënave të [[Amnesty International]] janë zbatuar në Iran e pakta shtatë vrasje me gurë. Në vitin 2002 u vranë me gurë e pakta dy persona<ref>{{Cite web|url=http://www.amnesty.de/umleitung/2003/deu03/051?lang=de|title=Amnesty International, buletini vjetor 2003|url-status=dead|access-date=10 dhjetor 2010|archive-date=13 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111213060643/http://www.amnesty.de/umleitung/2003/deu03/051?lang=de}}</ref>, në 2006 u vranë me gurë një burrë dhe një grua.<ref>Amnesty International, buletini vjetor 2007</ref> Më 5 korrik 2007 u vra me gurë Xhafar Kiani në Aghçe-kand, një fshat afër Takestanit<ref name="Steinigung-Iran"/><ref>{{Cite web|url=http://www.amnesty.de/jahresbericht/2008/iran#todesstrafe|title=Amnesty International, buletini vjetor 2008|url-status=dead|access-date=10 dhjetor 2010|archive-date=14 maj 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514052133/http://www.amnesty.de/jahresbericht/2008/iran#todesstrafe}}</ref> dhe në dhjetor 2008 u vranë dy meshkuj me gurë.<ref>[http://www.amnesty.de/jahresbericht/2009/iran#todesstrafe Amnesty International, buletini vjetor 2009]</ref> Sipas burimeve të tjera thuhet të jenë vrarë gjashtë meshkuj dhe një femër.<ref>[http://www.spiegel.de/spiegel/0,1518,712272-2,00.html Spiegel.de vom 16. August 2010] ''Der erste Stein'' (Guri i parë)</ref> Një pjesë e krerëve të shtetit iranian kanë planifikuar prej vitit 2008 që të heqin ligjin e vrasjes me gurë.<ref>[http://www.taz.de/1/politik/nahost/artikel/1/steinigung-soll-abgeschafft-werden/ Bahman Nirumand: ''Pläne der iranischen Regierung: Steinigung soll abgeschafft werden.''] Në: ''taz.'' 7. August 2008.</ref> Në korrik 2010 dy të rinj iranianë iu drejtuan opinionit publik ndërkombëtar në mënyrë që të pengonin vrasjen me gurë që i kanosej të ëmës së tyre [[Sakineh Mohammadi Ashtiani]].<ref>[http://www.stern.de/politik/ausland/drohende-steinigung-von-sakineh-mohammadi-e-ashtiani-helft-uns-unsere-mutter-zu-retten-1581101.html Manuela Pfohl: ''Drohende Steinigung von Ashtiani.''] ''stern-online.'' 8 korrik 2010.</ref><ref>[http://www.stern.de/politik/ausland/drohende-steinigung-von-ashtiani-nimm-mich-mit-ich-habe-angst-1581707.html Manuela Pfohl: ''Drohende Steinigung von Astiani.''] ''stern-online.'' 9 korrik 2010.</ref> Deri më sot nuk e ka anulluar vendimin asnjë gjykatë.<ref>[http://www.stern.de/politik/ausland/steinigungen-im-iran-wer-wird-so-grausam-sein-1588651.html Cornelia Fuchs: ''Steinigungen im Iran. „Wer wird so grausam sein?“''] (Vrasjet me gurë në Iran. „Kush do të jetë kaq mizor?“) ''stern-online.'' 30 korrik 2010.</ref> Sipas të dhënave të zëdhënëses së komitetit ndërkombëtar kundra vrasjeve me gurë, në nëntor 2010 autoritetet iraniane kanë hapur zyrtarisht rrugën për ekzekutimin e Ashtiani-t (jo detyrimisht me vrasje me gurë).<ref>[http://edition.cnn.com//2010/WORLD/meast/11/02/iran.woman.execution/index.html?hpt=T2 Mitra Mobasherat: ''Report: Iranian authorities give go-ahead to execute woman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105032639/http://edition.cnn.com//2010/WORLD/meast/11/02/iran.woman.execution/index.html?hpt=T2 |date=5 nëntor 2010 }}, CNN.com, 2 nëntor 2010 dhe [http://www.fr-online.de/politik/aschtianis-steinigung-steht-angeblich-kurz-bevor/-/1472596/4797770/-/index.html Aschtianis Steinigung steht angeblich kurz bevor] (Ashtiani thuhet të jetë në prag të vrasjes me gurë) Frankfurter Rundschau online 2 nëntor 2010</ref> Pas ndërhyrjeve diplomatike ndërkombëtare, ndër të tjara nga ana e ministrit të jashtëm francez, agjencia shtetërore iraniane e shtypit hodhi poshtë më 3 nëntor 2010 „lajmet e medias perëndimore“ duke deklaruar se Ashtiani është aktualisht „shëndoshë“.<ref>[http://edition.cnn.com//2010/WORLD/meast/11/03/iran.woman.execution/index.html?hpt=T2 Iranian woman has not been executed, official says] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101103213359/http://edition.cnn.com//2010/WORLD/meast/11/03/iran.woman.execution/index.html?hpt=T2 |date=3 nëntor 2010 }} CNN.com 3 nëntor 2010</ref> Në korrik 2010 organizata ndërkombëtare joqeveritare [[avaaz.org]] mblodhi në internet nënshkrime për një peticion kundra vrasjes me gurë; ai është nënshkruar (deri në gusht 2010) prej më se 551.000 vetëve.<ref>[http://www.avaaz.org/de/stop_stoning/98.php?CLICKTF ''Stoppt die Steinigungen! - Der Aufruf lautet: An Ayatollah Ali Khamenei und die iranische Führung: Wir rufen Sie auf, die Todesstrafe durch Steinigung endgültig auszusetzen und das willkürliche Urteil im Fall von Sakineh Mohammadi Ashtiani aufzuheben.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718165858/http://www.avaaz.org/de/stop_stoning/98.php?CLICKTF |date=18 korrik 2010 }} (Thirrja është: Ajatollah Ali Khameni dhe udhëheqja iraniane: Ju bëjmë thirrje të pezulloni përfundimisht dhe të anulloni vendimin arbitrar në çështjen Sakineh Mohammadi Ashtiani) ''avaaz.org ''</ref> === Nigeria === Në [[Nigeria|Nigeri]] u liruan edhe si pasojë e presionit ndërkombëtar [[Safiya Hussaini]] dhe [[Amina Lawal]], të cilat ishin dënuar më 2001 dhe 2002 nga gjyqet e [[Sheriati|sharia-s]] me vdekje me vrasje me gurë. === Somalia === Më 27 tetor 2008 forcat [[Islamizmi|islamiste]] [[al-Shabaab-i|al-shabaab]], të cilat kishin vënë nën kontrollin e tyre si pasojë e luftës civile në [[Somalia|Somali]] pjesë të mëdha të vendit duke futur në fuqi sharia-n, vranë me gurë në qytetin jugor somalez port [[Kismaajo]] 13-vjeçaren Aisha Ibrahim Duhulow. Kjo vajzë kishte pohuar se ishte përdhunuar nga tre meshkuj duke u dënuar si pasojë më pas për shkelje kurore.<ref>[http://www.amnesty.org/en/for-media/press-releases/somalia-girl-stoned-was-child-13-20081031 Amnesty International: ''Somalia: Girl stoned was a child of 13.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206114919/https://www.amnesty.org/en/for-media/press-releases/somalia-girl-stoned-was-child-13-20081031 |date=6 dhjetor 2010 }} 31 tetor 2008.</ref> Një rast tjetër ndodhi më 6 nëntor 2009<ref>[http://www.nzz.ch/nachrichten/international/ehebrecher_in_somalia_zu_tode_gesteinigt_1.3983439.html ''Ehebrecher in Somalia zu Tode gesteinigt.''] ''NZZ-online.'' 7 nëntor 2009.</ref>. Në qytetin port Merka në jug të [[Mogadishu]]-t u dënuan me vdekje me vrasje me gurë një burrë 33-vjeçar dhe shoqja e tij për shkak të shkeljes së kurorës. Vendimi për burrin u ekzekutua ndërsa për gruan pritet së pari lindja. == Weblinks == * [http://www.igfm.de/index.php?id=917 Steinigung: Ein Überblick] ([[Internationale Gesellschaft für Menschenrechte]]) (''Vrasja me gurë. Vështrim i përgjithshëm ([[Shoqata ndërkombëtare e të drejtave të njeriut]]'')) == Shih edhe == * [[Dënimi me vdekje]] * [[Apostazia në fenë islame]] * [[Kritika ndaj fesë islame]] == Referime == <references /> [[Kategoria:Bibël]] [[Kategoria:Drejtësi]] [[Kategoria:Sociologji]] i3phyvmie7eh22oeazfgyxybok4llw6 0 96695 3004028 3001624 2026-07-01T23:08:12Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004028 wikitext text/x-wiki '''Helena Rojo''' lindur ''Maria Elena Enriquez Ruiz'' ([[18 gusht]], [[1944]]), në [[Mexico City]] është një aktore e famshme [[teatri]] e [[televizioni]] në [[Meksika|Meksikë]]. == Biografia == Helena Rojo e filloi karrierën e saj si modele në fillimet e viteve [[Vitet 1960|'60]]. Në fund të dekadës ajo filloi të studionte dramë me regjizorët e famshëm ''Carlos Ancira'' dhe ''Jose Luiz Ibanez''duke bërë debutimin e saj të parë në 1968 në filmin El Club de los Suicidas.Po në të njëjtin vit, Helena u shfaq në filmin e saj të dytë, Los amigos. Ajo vazhdoi të punonte si modele dhe shfaqej në role të vogla filmash në fund të viteve '60 dhe në fillim të viteve '70. Në 1969, ajo nënshkroi një kontratë ekskluzive me Productora Cinematográfica Marte. Më vonë, Helena e zhvilloi karrierën e saj të aktrimit në teatër dhe televizion. Në 1974,roli i saj i parë televiziv ishte roli kryesor në telenovelën Extraño en su pueblo. Ka qenë e martuar me aktorin Juan Ferrara për shumë vjet. Aktualisht, është e martuar me Benjamín Fernández, i cili nuk është nga industria e argëtimit. Helena është mamaja e tre fëmijëve: Leo, Patricia dhe Elena, të gjithë nga martesa e dytë. Ajo ka punuar me talente internacionale si regjizori gjerman Werner Herzog dhe aktorin Klaus Kinski me një rol në filmin Aguirre, the Wrath of God (1972). Ajo gjithashtu është shfaqur në filmin Fox Trot (1976). Në 2006, Helena u shfaq në versionin e ri të Mundo de Fieras si Miriam Rivas del Castillo, rol për të cilin fitoi cmimin Mejor Primera actriz të revistës TVy Novelas. Në vitin 2007, ajo u ftua të festonte 50-vjetorin e telenovelave për Amor sin maquillaje. Në 2008, mori pjesë në telenovelën e famshme meksikane Cuidado con el angel në rolin e Cecilia Velarde. Gjithashtu, u shfaq dhe në miniserinë Locas de amor dhe në filmin Amor letra por letra. Në 2009, Helena u shfaq si personazhi kryesor negativ në versionin e tretë të Corazon Salvaje. Në vititn 2011, ajo mori pjesë në shfaqjen teatrale "Bajo Cero" (Nën zero), së bashku me aktorët Laura Flores dhe Alejandro Camacho. Në vitin 2012 do të marrë pjesë në telenovelën "Por Ella Soy Eva" që do të fillojë transmetimet në Meksikë më 20 shkurt 2012. == Filma == * Luces de la noche (1994) as Tina * Guerrero negro (1993) as Eva * Los Años de Greta aka Greta's Years (1992) as Nora * Una Luz en la escalera (1992) as Adriana Bernal * Muerte ciega (1991) as Alisa * Reto a la vida (1990) as Elena * En el país de los pies ligeros (1983) * Misterio (1980) as Silvia * The Children of Sanchez (1978) * La Sucesion (1978) * La Gran Aventura Del Zorro (1976) as Elena * Mary, Mary, Bloody Mary (1976) as Greta * La Casa del Sur (1976) as Elena * The Other Side of Paradise (1975) as Alexandra * Más negro que la noche aka Blacker Than the Night (1975) as Pilar * Payo - un hombre contra el mundo (1974) as Lupe * ''Los Perros de Dios'' (1973) as Laura * Aguirre, der Zorn Gottes aka Aguirre: The Wrath of God (1972) as Inez * Aquellos años (1972) as Carlota * Espejismo aka Mirage (1972) * ''Ángeles y querubines'' (1972) as Angela * Victoria (1972) * ''Los Cachorros'' (1971) as Tere * Una vez un hombre (1971) * Fin de fiesta aka End of the Party (1971) as Elena * Muñeca reina aka Queen Doll (1971) as Laura * El Sabor de la venganza aka Eye for an Eye (1971) as Rina Pittman * Siempre hay una primera vez (1969) as Isabel * Los Amigos (1968) * El Club de los suicidas (1968) == Telenovelat == * Por Ella Soy Eva (2012) .... Eugenia Mistral * Triunfo del amor (2010-2011) .... Vetvetja * Corazón salvaje (2009-2010) .... Leonarda Montes de Oca * Cuidado con el ángel (2008-2009) .... Cecilia de Velarde * Amor sin maquillaje (2007) ....Inés Rivera * Mundo de fieras (2006-2007) .... Miriam de Rivas del Castillo * Peregrina (2005-2006) .... Sabina * Inocente de ti (2004-2005) ..... Raquel Linares Robles / Rebeca Linares Robles * [[Amor real]] (2003) .... Doña Augusta Curiel de Peñalver y Beristain * Abrázame muy fuerte (2000-2001) .... Damiana Guillen/Juliana Guillen * Ramona (2000) .... Doña Ramona del Rocio Gonzaga viuda de Moreno * [[El privilegio de amar]] (1998-1999) .... Luciana Duval * Gente Bien (1997) .... Rebeca Balmori de Dumas * Retrato de familia (1995) .... Cecilia Mariscal de Preciado * Hora Marcada (1986) * Las secretas intenciones (1993) .... Antonieta Alcántara * La traición (1984) .... Antonia Guerra * Extraños caminos del amor (1981) .... Isabela * La hora del silencio (1978) .... Bárbara * La venganza (1977) .... María Olivares/Alejandra Balmaseda * Mañana será otro dia (1976) ....Paola * Extraño en su pueblo (1974) == Lidhje të jashtme == * [http://www.imdb.com/name/nm0737928/ Helena Rojo] në IMDB * [http://alma-latina.net Alma Latina: Databazi i Telenovelave Meksikane ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125005244/http://www.alma-latina.net/ |date=25 janar 2021 }} * [http://www.wam.umd.edu/~dwilt/mfb.html Faqja e kinematografisë Meksikane] * [http://www.academiamexicana.com/academia/historiaariel.htm History of the ''Ariel''] në Akademinë Meksikane të Arteve dhe kinematografisë * [https://web.archive.org/web/20100830034238/http://es.wikisource.org/wiki/Ariel ''El Ariel''] në [[wikisource]] [[Kategoria:Lindje 1944]] [[Kategoria:Aktorë meksikanë]] 1pey9w0b18xddkmmu5v36ztbg7m6vec 0 103666 3004064 2425494 2026-07-02T00:28:57Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004064 wikitext text/x-wiki [[File:Cache-i.jpg|thumb|Cache-i dhe memoria kryesore]] '''Memoria cache''' është komponente e kompjuterit e cila ruan te dhënat në mënyrë që kerkesat për këto të dhëna të procesohen më shpejt. Cache-i përmban kopje të një pjesë të të dhënave të cilat ndodhen në memorien kryesore. Kur procesori tenton të lexoj një fjalë nga memoria, së pari kontrollon për këto të dhëna në cache memorie, nëse këto të dhëna ndodhet në cache, kjo e fundit i dërgohet procesorit. Ndërkaq nëse fjala e kërkuar nuk gjendet në cache, një bllok i memories kryesore që përmban fjalën e kërkuar lexohet në cache e pastaj fjala e kërkuar i dërgohet procesorit. Cache memoria i jep memories shpejtësi që i afrohet shpejtësisë së memorieve më të shpejta dhe njëkohësisht siguron kapacitet më të madhë të memories në një çmim më të ulët. ==Madhësia e cache-it== Madhësia e cache-it duhet të jetë aq e vogël sa qe mesatarja e çmimit për bit të jetë e përafërt me atë të memories kryesore dhe aq e madhe sa që mesatarja e kohës së qasjes të jetë e përafert me qasjen vetëm në cache memorie. Janë edhe disa arsye tjera që na shtyejnë të zvogëlojmë madhesinë e cache-it. Pasiqë sa më e madhe të jetë madhësia e cache-it, aq më i madhë numri i portave të përfshir në adresim drejt cache-it. Rezultati është se cache-i më i madhë është më i ngadalshëm se sa cache-i më i vogël edhe nëse të dy janë ndërtuar me të njëjten teknologji të qarqeve të integruara dhe janë vendosur në të njëjtin vend në qip. ==Funksionet e mapimit== Paiqë kemi më pak linja të cache-it se sa blloqe të memories kryesore duhet të zhvillohet një algoritëm i cili do të përcaktoj cilat blloqe te memories do të vendosen në linjat e cache-it. Përdoren tri teknika për mapim: mapimi direkt, mapimi asociativ dhe mapimi set asociativ. == Mapimi direkt == [[File:Direkt.jpg|thumb|Mapimi direkt]] Teknika më e thjeshtë për mapim është mapimi direkt, me këtë metodë çdo bllok i memories kryesore mapohet në një linjë e lirë e cache-it.Figura tregon mekanizmin e përgjithshëm. Mapimi shprehet me formulen ''i = j modulo m'' ''i ''= numri linjës së cache-it ''j'' = numri i bllokut të memories kryesore ''m'' = numri i linjave të cache-it Funksioni i mapimit implementohet lehtë duke përdorur adresën. Për qëllim të qasjes në cache, çdo adresë në memorien kryesore mund të konsiderohet si e përbërë nga tri fusha.Bitat më të parëndësishëm(bitat më të djathtë) ''w'' e përcaktojnë një fjalë ose bajt të memories kryesore. Bitat e mbetur ''s'' përcaktojnë njërin nga 2^s blloqet e memories kryesore. Logjika e cache-it i interpreton këto ''s'' bita si një etiketë(tag) prej ''s - r'' bitave (bitat më të majtë) dhe një fushë të linjës prej ''r'' bitave. kjo fusha e fundit indentifikon njërën nga ''m = 2^r'' linjat e cache-it. Për ta përmbledhur, * Madhësia(gjatësia) e adresës = ''(s + w)'' bita * Numri i njësive të adresueshme = ''2^{s + w}'' fjalë ose bajta * Madhësia e bllokut = madhësia e linjës = ''2^w'' fjalë ose bajta * Numri i blloqeve në memorien kryesore = ''2^{s + w} / 2^w = 2^s'' * Numri i linjave në cache = ''m = 2^r'' * Madhësia e etiketës = ''(s - r)'' bita Cache memoria është komponente e kompjuterit e cila ruan te dhënat në mënyrë që kerkesat për këto të dhëna të procesohen më shpejt. Cache-i përmban kopje të një pjesë të të dhënave të cilat ndodhen në memorien kryesore. Kur procesori tenton të lexoj një fjalë nga memoria, së pari kontrollon për këto të dhëna në cache memorie, nëse këto të dhëna ndodhet në cache, kjo e fundit i dërgohet procesorit. Ndërkaq nëse fjala e kërkuar nuk gjendet në cache, një bllok i memories kryesore që përmban fjalën e kërkuar lexohet në cache e pastaj fjala e kërkuar i dërgohet procesorit. Cache memoria i jep memories shpejtësi që i afrohet shpejtësisë së memorieve më të shpejta dhe njëkohësisht siguron kapacitet më të madhë të memories në një çmim më të ulët. == Mapimi asociativ == [[File:Asociativvv.jpg|thumb|Mapimi asociativ]] Mapimi asociativ e mbulon mangësinë e mapimit direkt duke lejuar çdo bllok të memories kryesore të vendoset në cilëndo linjë të cache-it. Në këtë rast, logjika kontrolluese e cache-it do të interpretojë adresën e memories si një etiketë(tag) dhe si një fushë të fjalës.Fusha e etiketës e specifikon një bllok të memories kryesore. Që të përcaktojmë se a ndodhet në cache një bllok, logjika kontrolluese e cache-it vazhdimisht konrollon etiketën e çdo linjë të cache-it që të shoh se a përputhen. Figura tregon këtë logjik. Vërejmë se asnjë fushë e adresës nuk korresopodon me numrin e linjave të cache-it andaj përfundojmë se numri i linjave të cache-it nuk përcaktohet nga formati i adresës. Për ta përmbledhur, *Madhësia(gjatësia) e adresës = ''(s + w)'' bita *Numri i njësive të adresueshme = ''2^{s + w}'' fjalë ose bajta *Madhësia e blloqeve = madhësia e linjave = ''2^w'' fjalë ose bajta *Numri i blloqeve në memorien kryesore = 2^{s + w} / 2^w = 2^s *Numri i linjave në cache = i papërcaktuar *Madhësia e etiketës = ''s'' bita Me mapimin asociativ ka fleksibilitet në qështjen se cili bllok të zëvendësohet kur një bllok i ri lexohet në cache. Mangësia kryesore e mapimit asociativ është në qarqet komplekse të cilat kërkohen për të ekzaminuar etiketat e të gjitha linjave të cache-it paralelisht. == Mapimi set asociativ == [[File:Setttt.jpg|thumb|Mapimi set asociativ]] Mapimi set asociativ është një teknikë kompromisë e cila i merr përparësitë e mapimit direkt dhe atij asociativ. Në këtë rast cache-i ndahet në ''v'' bashkësi, ku çdonjëra përmban ''k'' linja. Lidhjet me tyre janë: ''m = v x k'' ''i = j modulo v'' ku: ''i'' = numri i bashkësis së cache-it ''j'' = numri i bllokut të memories kryesore ''m'' = numri i linjave në cache Kjo njihet si k-mënyra e mapimit set asociativ.Me mapimin set asociativ, blloqet B_j mund të mapohen në çdo linjë të bashkësisë i. Në këtë rast, logjika kontrolluese e cache-it interpreton adresën në memoriesi tri fusha: etiketa, bashkësia dhe fjala. ''d'' bitat e bashkësisë specifikojnë njëren nga ''v = 2^d'' bashkësitë. ''s'' bitat e etiketës dhe fushës së bashkësisë specifikojnë njërinë nga ''2^s'' blloqet e memories kryesore.Figura djathtas ilustron logjikën kontrolluese te ky lloj mapimi. për ta përfunduar, *Madhësia(gjatësia) e adresës = ''(s + w)'' bita *Numri i njësive të adresueshme = ''2^{s + w}'' fjalë ose bajta *Madhësia e blloqeve = madhësia e linjave = ''2^w'' fjalë ose bajta *Numri i blloqeve në memorien kryesore = 2^{s + w} / 2^w = 2^s *Numri i linjave në një bashkësi = ''k'' *Numri i bashkësive = ''v'' = ''s^d'' *Numri i linjave në cache = ''kv = k x 2^d'' *Madhësia e etiketës = ''(s - d)'' bita == Algoritmet e zëvendësimit == Kur linjat e cache-it janë mbushur dhe një bllok i ri sjellet në cache njëri nga blloqet duhet të zëvendësohet. Tek mapimi direkt është vetëm një linjë e caktuar për secilin bllok andaj nuk mund të bëjmë zgjidhje. Për mapimin asociativ dhe set asociativ nevojitet një algoritëm i mapimit. Që të arrijmë shpejtësi më të mëdha një algoritëm i tillë duhet të implementohet në hardver.Janë zhvilluar disa algoritme të tilla tri nga këto janë më të zakonshmet:Least Recently Used(LRC),First-in-first-out(FIFO),Least frecuently used(LFU) '''LRU - ''' Ky algoritëm e zëvendëson atë bllok të bashkësisë i cili ka qëndruar më së gjati në cache pa u referencuar. '''FIFO - ''' Ky algoritëm zëvendëson atë bllok të cache-it i cili ka qëndruar më së gjati në cache. Kjo teknik implementohet si një teknik rrethore bufer. '''LFU - ''' Zëvendëson atë bllok në bashkësi i cili ka pranuar më së paku referenca. Kjo teknik mund të implementohet duke e lidhur nga një numërues në çdo linjë. == Referimet == * Computer Organization and Architecture [http://williamstallings.com/COA5e.html"William Stallings"] * Advanced Computer Atchitecture [http://www.amazon.com/Advanced-Computer-Architecture-Parallelism-Programmability/dp/0070316228"Hwang Kai"] *Wikipedia [http://en.wikipedia.org/wiki/Cache"Cache"] *Wikipedia [http://en.wikipedia.org/wiki/Cache_memory"Cache memory"] *Evaluating Associativity in CPU Caches,Hill M. *Gareth Tyson, Andreas Mauthe, Sebastian Kaune, Mu Mu and Thomas Plagemann. Corelli: A Dynamic Replication Service for Supporting Latency-Dependent Content in Community Networks. In Proc. MMCN'09 [https://web.archive.org/web/20110715230402/http://eprints.comp.lancs.ac.uk/2044/1/MMCN09.pdf"pdf"] [[Kategoria:Memorie kompjuteri]] 8ypfw0m3kvx0va130k0tu53j4d5u3lp 0 103809 3004061 3001643 2026-07-02T00:19:42Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004061 wikitext text/x-wiki [[Skeda:WWI shells.JPG|parapamje|300x300px|Disa predha të prera nga [[Lufta e Parë Botërore]]. Nga e majta në të djathtë: predhë 90mm, predhë ndezëse prej hekuri të derrit 120mm, model 77/14 - predhë me eksploziv të lartë 75mm, predhë shrapnel model 16-75mm.]] '''Predha''' është një projektil, objekt që shtyhet nga aplikimi i një force të jashtme dhe më pas lëviz lirshëm nën ndikimin e [[Graviteti|gravitetit]] dhe rezistencës së ajrit. Megjithëse çdo objekt në lëvizje nëpër hapësirë janë predha, ato zakonisht gjenden në [[Lufta|luftë]] dhe [[Sporti|sport]] (për shembull, një top bejsbolli i hedhur, top futbolli i goditur, [[Plumbi (municion)|plumb]] i gjuajtur, shigjetë e gjuajtur, gur i lëshuar nga katapulta). Në balistikë, ekuacionet matematikore të lëvizjes përdoren për të analizuar trajektoret e predhës përmes lëshimit, fluturimit dhe goditjes. == Trajektorja == [[Skeda:Levizja_e_predhës.jpg|thumb|250px]] [[Skeda:Levizja e projektilit.jpg|thumb|250px]] [[Skeda:Trajektorja_e_predhes.jpg|thumb|250px]] Lëvizja e Predhës: është kombinim i lëvizjeve horizontale me shpejtësi konstante, horizontale dhe lëvizjes vertikale me nxitim rënës konstante; në saje të gravitetit të Tokës. Predha- projektili, përmban në vete lëvizjen e objektit, i cili është hedhur, apo lëshuar; në ajër me një kënd të caktuar. Ne vetkufizohemi në objekte të lëshuara; hedhur në ajër pran sipërfaqes së Tokës ku distanca e lëvizjes (fluturimit) të trupit (predhës) të hedhur, dhe lartësia maksimale mbi sipërfaqen janë komponent relativisht të vogla krahasuar me radiusin e veprimit gravitues të Tokës, kështu që gravitetin mund ta konsiderojmë si konstant, me që rast mund të shënojm '''a=g''', ku '''g''' është Graviteti i Tokës. Andaj hedhje te projektilët ndahen në: * [[Hedhja e pjerrët]] * [[Hedhja horizontale]] * [[Hedhja vertikale]] * [[Rënia e lirë]] Levizja e predhës është e determinuar nga shpejtësia fillestare e trupit dhe nga graviteti. Levizja vertikale e predhes është e pamvarur nga levizja e tij horizontale. Sikurse levizja vertikale e cila nuk është gjë tjetër veçse një rënie e lirë në kushte tokësore. E përbashkëta e levizjes horizontale edhe asaj vertikale është Koha. Projektili kryen lëvizje, horizontale me shpejtësi konstante, përderisa intensifikohet shpejtësia e konstantes vertikale, me një kënd të caktuar mes drejtimit horizontal dhe vertikal; me çka rezulton me një lakore grafike të përthyer. Shtegu i lëvizjes së predhës quhet [[Trajektorja|Trajektore]].Trajektorja e predhës në rënie të lirë quhet [[Parabola|Parabolë]]. Distanca horizontale e kryer nga projektili është e determinuar nga shpejtësia horizontale, këndi dhe nga koha përderisa projektili qëndron në ajër. Koha përderisa projektili qëndron në ajër varet nga graviteti. Menjëherë pasi projektili lëshohet në ajër, forca e gravitetit fillon të veproj mbi të, duke e nxituar projektilin në drejtim të komponentës vertikale, përdrejt qendrës se gravitetit, në Tokë. Vektori i lëvizjes vertikale '''Vο''' ndryshon me kohë përgjatë magnitudës dhe drejtimit. Ky ndryshim është rezultat i nxitimit negativ në drejtim me komponentin '''y''' (si rezultat i gravitetit). Komponentja horizontale e shpejtësisë fillestare '''Vo''' mbetet konstante përgjatë kohës së fluturimit, sepse nuk ka asfare nxitësish në drejtimin horizontal. Komponentja verikale ('''Vy''') e shpejtësis fillestare '''Vo''' është zero në pikun e trajektores. Megjithëse ekziston edhe komponenta horizontale e shpejtësis verikale '''Vx''', në atë pikë të trajektores. Në grafikë, '''r''' është pozicioni vektorial i predhës. Vektori pozicional i ka komponentet '''x''', '''y''' dhe '''r''' i cili na paraqet hipotenuzën e trekëndëshit, ku komponentet '''x''' dhe '''y''' janë komplotuar. Shpejtësia e vektorit '''Vo×t''' e predhës do të ishte zhvendosja e predhës sikur graviteti të mos ndikonte në të. Vektori '''0.5×ag×t^2''' është zhvendosja tatpjetëse, vertikale e predhës si rezultat i veprimit të gravitetit. Komponentet '''x''','''y''', '''r''', së bashku, e determinojnë poziten vertikale të predhës: '''Δy = (Vy•t) – (0.5•ag•t^2)''' == Shiko Gjithashtu == * [[Hedhja e pjerret]] == Referimet == * Prof. Skender H. Skenderi & Prof. Rashit Maliqi “ Fizika për studentët e fakulteteve teknike ” [[Kategoria:Fizikë]] [[Kategoria:Municion]] drihv8gpuuv9doqpg5ebx7ntwol78vt 0 104573 3004160 3001646 2026-07-02T09:04:09Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004160 wikitext text/x-wiki {{Infobox piktor | emri = Ernst Ludvig Kirçner | foto = Kirchner 1919 portrait.jpg | titulli = Autoportret fotografik 1919 | emri i vërtetë = Ernst Ludwig Kirchner | ditëlindja = 6 maj 1880 | vendlindja = Aschaffenburg | ditëvdekja = 15 qershor 1938 (58 vjeç) | vendvdekja = | pseudonimi = | nacionaliteti = [[Gjerman]] | zhanri = [[Ekspresionizmi]] | webfaqja = }} '''Ernst Ludvig Kirçner''' ([[6 maj]] [[1880]]-[[15 qershor]] [[1938]]) ishte një [[Piktura|piktor]] [[Ekspresionizmi|ekspresionist]] [[gjerman]] dhe një nga themeluesit e grupit të artistëve [[Die Brücke]] apo "Ura", një grup kyç që çon në themelimin e [[Ekspresionizmi]]t në art në [[Shekulli XX|shekullin XX]]. Ai mori pjesë vullnetarisht në shërbimin ushtarak gjatë [[LPB|Luftën e Parë Botërore]], por shpejt pësoi një dëmtim dhe u shkarkua. Në [[1933]], puna e tij u quajt si "edegjeneruar" nga nazistët dhe në vitin [[1937]] mbi 600 të veprave të tij u shitën ose u shkatërruan. Në vitin [[1938]] kreu vetëvrasje. == Biografia == Në vitin 1901 Kirçner filloi studimet për arkitekturë në Kolegjin Mbretëror Teknik të Dresdenit, u diplomua më 1905. Mes viteve 1903-1904, ai studioi pikturë në Mynih, pa lënë mënjanë edhe arkitekturën në Universitetin Teknik. Kirçner mori pjesë vullnetarisht në shërbimin ushtarak në [[1915]], ku nuk kishte për të qëndruar gjatë. Pas dy vjetësh, ai u kthye në sanatorium. Në vitin 1917, ai emigroi në Zvicër, ku ai u vendos pranë Davos Frauenkirchi. Që nga viti 1931, ai ishte anëtar i Akademisë Prusiane të Arteve të Bukura, por kur në vitin 1937 veprat e tij u izoluan dhe larguar nga vendet publike dhe muzetë e [[Gjermani]]së, akademia kërkoi dorëheqjen e tij. Ernst Ludwig Kirchner i dha fund jetës në [[1938]]. == Vepra == <gallery> File:Ernst Ludwig Kirchner Sitzende Dame (Dodo) 1907-1.jpg|''Grua e ulur'', 1907 File:Ernst Ludwig Kirchner - Tavern.jpg|''Taverna'', 1909 File:Ernst Ludwig Kirchner Spielende nackte Menschen 1910-1.jpg|''Nudo duke luajtur'', 1910 File:Ernst Ludwig Kirchner - Portrait of a Woman - 26-1992 - Saint Louis Art Museum.jpg|''Portret i një Gruaje'', 1911 File:Ernst Ludwig Kirchner - Nollendorfplatz.jpg|''Nollendorfplatz'', 1912 File:Kirchner Berlin Street Scene 1913.jpg|''Skenë nga rrugët e Berlinit'', 1913 File:Kirchner 1913 Street, Berlin.jpg|''Rrugët, Berlin'' (1913), një nga një seria e pikturave që përshkruan prostitutat File:Ernst Ludwig Kirchner - Potsdamer Platz.jpg|''Potsdamer Platz'', 1914 File:Ernst Ludwig Kirchner - Brandenburger Tor.jpg|''Brandenburger Tor'', 1915 File:Ernst Ludwig Kirchner Selbstbildnis als Kranker 1918-1.jpg|''Autoportret si<br />i sëmurë, 1918'' File:Ernst Ludwig Kirchner Zwei Brüder M. (Mardersteig) 1921-1.jpg|''Dy vëllezërit'', 1921 File:Ernst Ludwig Kirchner - View of Basel and the Rhine.jpg|''Pamje nga Bazeli<br />dhe Rini, 1921'' File:The Visit - Couple and Newcomer.JPG|''Vizita&ndash;Çifit dhe i panjohuri'', 1922 File:Ernst Ludwig Kirchner - Fränzi vor geschnitztem Stuhl - Google Art Project.jpg|''Fränzi in front of Carved Chair'', 1910 </gallery> == Lidhje të jashtme == {{Commons}} {{wikiquote}} * [http://www.kirchnermuseum.ch/45803.html Kirchner Museum, Davos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418015205/http://www.kirchnermuseum.ch/45803.html |date=18 prill 2009 }} * [http://www.ernstludwigkirchner.com/ ernstludwigkirchner.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110421073857/http://www.ernstludwigkirchner.com/ |date=21 prill 2011 }} * [http://www.flickr.com/photos/27903472@N07/3553241207/ ''Junker Boden nën dëborë'' në Davos nga Kirçner, një projekt i Muzut Thyssen në Flickr] * [http://www.germanexpressionist.com Informacion mbi Kirchnerin dhe lëvizjen ekspresioniste gjermane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718055835/http://www.germanexpressionist.com/ |date=18 korrik 2010 }} * [https://web.archive.org/web/20070927084513/http://www.augustana.ab.ca/files/group/612/5-%20Expressionism%20in%20Germany222.htm Ekspresionizmi gjerman dhe 'primitivet'] * [http://www.artbook.com/catalog--art--monographs--kirchner--ernst-ludwig.html Bibliografia e Ilustruar e Ernst Ludwig Kirchner] * Buruma, Ian. "[http://www.nybooks.com/articles/22116 Desire in Berlin]," NYRB, December 4, 2008. Review of MOMA exhibition and its catalog, ''Kirchner and the Berlin Street'' (2008), ISBN 0-87070-741-8. [[Kategoria:Lindje 1880]] [[Kategoria:Vdekje 1938]] [[Kategoria:Ekspresionizmi]] [[Kategoria:Piktorë gjermanë]] cq6oml8k1czjd90ns5qpug88hku475l 0 106058 3004053 3003772 2026-07-02T00:03:49Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004053 wikitext text/x-wiki Tregu mediatik shqiptar ka shumë kanale të larmishme televizive komerciale, shtetërore dhe argëtuese duke thirrur audiencën shqiptare që të bëhen pjesë e këtyre kanaleve. Kanalet janë me pagesë duke i paguar çdo muaj ose vit në pika shitjeje të platformave televizive me pagesë të koduara dhe pa pagesë, duke drejtuar një antenë dixhitale në pikën e antenave celulare kudo në Shqipëri. == Mediat shqiptare == Media shqiptare është një media me kanale televizive të larmishme me programacione nga lajme, muzikë, të përditshme, kulturë, ekonomi etj. Fillimet e medias shqiptare startojnë në vitin 1960, kur lindi televizioni i parë shqiptar në Tiranë, '''Radio Televizioni Shqiptar (shkurt: RTSH)'''. Më pas lindën televizione komerciale si: [[TV Klan|RTV Klan]] i cili është stacioni pas RTSH-së që lindi më 1999. Televizioni që ndjek Klan-in është më i madhi nga numri i shikuesve, [[Top Channel]] që lindi në vitin 2001 e shumë më shumë televizione të tjera. Edhe nga ditët e sotme, janë hapur shumë kanale të reja. Disa prej tyre janë: * Panorama TV (ish-UTV News) * CNA TV (City News Albania, kanal lajmesh pa censurë) * Televizioni MCN (ish-Tema TV) * Syri TV * Klan News (kanal lajmesh i platformës televizive Klan) * Teuta TV (kanal televiziv lokal i Durrësit) Kanale për muzikë janë: * RTSH Muzikë (kanal i platformës së RTSH) * My Music (kanal i platformës komerciale [[DigitAlb]]) * BBF Music TV (gjatë Best Beats on Focus TV, kanali i parë muzikor televiziv) * Folk+ (kanal simotër i BBF Music TV) Për ekonominë dhe bizneset është kanali '''[[SCAN TV|Scan TV]].''' Media shqiptare është e pasur me shumë kanale si këto që lexuat. Në Shqipëri hyri dhe transmetimi i cilësisë maksimale, pra '''HD (High Definition)''' që kanali i parë që mundi në 2004 të bëhej HD ishte '''Top Channel.''' Ai mund të shihej nga kanali '''HD-1''' përmes platformës partnere DigitAlb. Më pas HD u bë '''RTV Klan''' dhe me procesin nga analog në dixhital i cili ndodhi në Shtator 2018, të gjithë kanalet u detyruan të kthehenin në kualitet HD. == OSHMA-të Audiovizive == Kanalet me OSHMA Audiovizive janë: * [[Top Channel]] * [[TV Klan|RTV Klan]] * [[Vizion Plus|Vizion PLUS TV]] * A2 CNN * BBF Music TV * Euronews Albania * Fax News Albania * News 24 Albania * [[Top News Albania]] * City News Albania TV (CNA) * Report TV * Syri TV * Klan News Albania * [[MCN TV]] * MCN 24 (MCN Sport) * Radiotelevizioni Ora * Ora News Albania * Shijak TV * [[Scan TV]] * In TV Albania * Kanalet e platformës [[DigitAlb]] * Kanalet e platformës [[Tring]] Kanale lokale: * TV Skampa HD * Best Channel Elbasan * Alpo TV * One TV Vlora * TV Klaudiana Peqin * TV Berati * TV-1 Channel * 7 TV * Rozafa TV Shkodër * SOT7 TV Pogradec * TV Mati etj. == OSHMA-të Audio == Radiot me OSHMA Audio janë: * [[Top Albania Radio]] * Radio Klan * Radio Club FM * Radio Tirana 1 * Radio Tirana 2 * Radio Tirana 3 * Radio Tirana Fëmijë * Radio Tirana Internacional * Radio Tirana Jazz * Radio Kukësi * Radio Shkordra * Radio Korça * Radio Dodona * Radio Maria Albania * Radio Ngjallja * Radio Spektrum * Radio 1 * Tibo Radio * Radio+4 * Radio 7 Nord * Radio 7 * ABC Radio * Radio Alfa&Omega * Radio Alpo * Radio BBC World Service (WS) * Best Radio * Radio City FM * City Radio Albania * Alsion Radio * CRI Radio e Jashtme e Kinës * Radio DJ 98.2 * Radio Durrësi * Radio Emanuel * Radio Eurostar * Radio Energy * Radio Fieri * House of Arts Radio * Radio Ime * IN Radio 105.7 * Radio Jehona * Radio Jeta * Radio Kiss FM * Radio Klea * Radio Kontakt * Radio Living * Radio Love 90.7 * Radio Lushnja 95.5 FM * MCN Radio * My Music Radio * Radio Nacional * Radio RASH * Radio One * Radio Ora * Radio RFI * Radio Saranda Ime * Radio Saranda * Radio Alpet * Radio Sol * Radio Shqip * [[Top Gold Radio]] * Radio Travel * Radio Val'e Kaltër * Radio Vlora ==OSHMA-të e autorizuara për Përsëritjen e Programit Audioviziv== Operatorët me OSHMA të autorizuar për Përsëritjen e Programit Audioviziv janë: * Andor * Ani * Erden * Iliria * Irla * AEG.Net * Korabi Net * Ylli Net * KL-ED * 2ASL * Amaregi * Best Cable Elbasan * Libcom * M&G * Net 3 Digital * Procom * Sky Elbasan * Fabbitel * Acenet Network Albania * Pupa * Tele.CO Albania * IR-GEN * Tepelena Sat * SIN-TEL * M Devoll * Inkusat * Masa Group * Fastnet * Tata Junior * Shqiponja.al * Netsyscom Tv * Itcom Delvina * APT Saranda * Vlora Cable * iClick.al * Vodafone TV * IBEG 4 * My Net Tv Edma == Media në Kosovë == Media në Kosovë është një media si ajo shqiptare, është me disa kanale të larmishme dhe lindi në vitin 1999. Televizionet më të rëndësishme të shtetit të Kosovës janë: * [[RTK|RTK (Radio Televizioni i Kosovës)]] * [[Klan Kosova|Klan Kosova TV]] * [[RTV21|RTV-21 (Radio Televizioni 21)]] * [[Koha Vision|KTV (Kohavision TV)]]. Lindjen e medias kosovare e çeli '''RTK (Radio Televizioni i Kosovës)''' me katër kanale dhe dy radio. Kanali i dytë që lindi pas RTK-së është '''RTV-21 (Radio Televizioni 21)''' nga '''21 Media Group'''. Poashtu 21 Group ka dhe stacionin radiofonik '''Radio 21.''' Më pas lindi televizioni komercial '''Klan Kosova TV''' i cili filloi transmetimin pas shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, në vitin 2008. Ai ka televizionin simotër '''Klan Kosova 2''' dhe radion komerciale '''Klan FM.''' Në fund lindi televizioni më i rëndësishëm, '''KTV (Kohavision TV)'''. === Radio të shtetit të Kosovës === *1.Radio "21" *2.Radio "BESA" *3.Radio "BLUE SKY" *4.Radio "KOSOVA" *5.Radio "DUKAGJINI" *6.Radio "FESTINA" *7.Radio "ILIRIA" *8.Radio "MITROVICA" *9.Radio "24" *10.Radio "ALBA" *11.Radio "DARDANIA" *12.Radio "DODONA" *13.Radio "DRENICA" *14.Radio "Capital FM" *15.Radio "ENERGJI" *16.Radio "FERIZAJ" *17.Radio "FONTANA" *18.Radio "FURTUNA" *19.Radio "GJAKOVA" *20.Radio "ZËRI I SHTIMES" *21.Radio "HELIX" *22.Radio "EVROPA" *23.Radio "K" *24.Radio "KAÇANIKU" *25.Radio "KAMENICA" *26.Radio "KOSOVA E LIRË" *27.Radio "LLAPI" *28.Radio "MALISHEVA" *29.Radio "SHQIP FM" *30.Radio "PEJA" *31.Radio "PLUS" *32.Radio "PREMIERA" *33.Radio "PRIZRENI" *34.Radio "RINIA" *35.Radio "SHARRI" *36.Radio "STAR" *37.Radio "START" *38.Radio "TEMA" *39.Radio "THERANDA" *40.Radio "TOP ILIRIA" *41.Radio "URBAN FM" *42.Radio "VALA 2000" *43.Radio "VALA RINORE" *44.Radio "VICIANUM" *45.Radio "VICTORIA" *46.Radio "VIZIONI" *47.Radio "YLBERI" *48.Radio "ZËRI I POZHERANIT" *49.Radio "TOP KOSOVA" *50.Radio "TOP RADIO" === Operatorë kabllorë === * IPKO Telecommunications * Eagle * Eurina * Dream * Kumanova * EGC * Kujtesa-Net ==Televizionet në Kosovë == * Klan Kosova * Klan Kosova 2 * RTK 1 * RTK 2 * RTK 3 * RTK 4 * Kohavision TV (KTV) * Televizioni 7 (T7) * Arta News * Kanal 10 * Dukagjini * Alsat-M * RTV-21 * RTV-21 Maqedoni * RTV-21 Muzike * RTV-21 Junior * RTV-21 Folk * Super-Sport Kosova 1 * Super-Sport Kosova 2 * Super-Sport Kosova 3 * Big Brother VIP Kosova 1 * Big Brother VIP Kosova 2 * Zico TV * First Channel * K-Channel * K-Film 1 * K-Film 2 * K-Film 3 * K-Film 4 * K-Film 5 * K-Film Shqip * K-Doku 1 * K-Doku 2 * K-Sport 1 * K-Sport 2 * K-Sport 3 * K-Sport 4 * K-Sport 1 HD * K-Sport 2 HD * K-Sport 3 HD * K-Sport 4 HD * K-Music HD * K-Film1 HD * K-Film2 HD == Lista e stacioneve radiofonike në Kosovë == * Klan FM * Radio 21 * Radio Kosova 1 * Radio Kosova 2 == Lista e kanaleve shqiptare në Maqedoni të Veriut == * Era TV * ALSAT-M (ALSAT Maqedoni) * TV2 Gostivar * Ilirida TV * Klan Macedonia * MRT 2 == Lista e kanaleve shqiptare në Mal të Zi == * TV Teuta * TV Boin == Burime informacioni == *[https://ama.gov.al Autoriteti i Mediave Audiovizive-AMA] *[http://ama.gov.al/oshma OSHMA Audiovizive] *[http://ama.gov.al/oshma OSHMA Audio] *[http://ama.gov.al/oshma OSHMA të autorizuara për Ofrimin e Shërbimit Audioviziv] *[http://ama.gov.al/oshma OSHMA të autorizuar për Përsëritjen e Programit Audioviziv] *[http://ama.gov.al/oshma OSHMA që ushtrojnë aktivitetin në internet OTT/IPTV] *[http://ama.gov.al/oshma OSHMA të autorizuara për transmetim audioviziv në Satelit] == Lidhje të jashtme == *[http://www.rtsh.al/ RTSH] *[http://www.top-channel.tv/ Top Channel] *[http://www.tvklan.al/ TV Klan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240208205159/https://tvklan.al/ |date=8 shkurt 2024 }} *[http://www.vizionplus.tv/ Vizion Plus] *[https://www.balkanweb.com/ News 24] *[http://www.oranews.tv/ RTV Ora] *[http://www.report-tv.al/ Report TV] *[http://a2news.com/ A2 CNN] *[http://abcnews.al/ ABC TV] *[http://www.faxweb.al/ Fax News] *[https://www.oranews.tv/ Ora News ] *[http://www.euronews.al/ Euronews Albania] *[http://www.mcntv.al/ MCN] *[http://www.scantv.al/ Scan TV] *[http://www.syri.net/ Syri TV] *[http://www.shijaktv.al/ Shijak TV] *[http://www.intv.al/ IN TV] *[http://bbf.tv/ BBF] *[http://clubfm.al/ Club TV] *[http://www.cna.al/ CNA TV] *[http://www.panorama.com.al/ Panorama TV] *[http://www.mcntv.al/ MCN 24] *[http://www.rtvbesa.com/ RTV Besa] *[http://www.radio-dukagjini.com/tv.asp Radio Dukagjini] *[http://www.radiotema.net/ Radio Tema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630085856/http://www.radiotema.net/ |date=30 qershor 2006 }} *[http://www.kohavision.net/ Kohavision] *[http://www.rtvfan.net/ RTV Fan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809072904/http://www.rtvfan.net/ |date=9 gusht 2011 }} *[http://www.rrokum.tv/ Rrokum TV] *[http://www.tv-opinion.com/ TV Opinion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129094121/http://tv-opinion.com/ |date=29 janar 2011 }} *[http://syri-vision.tv/ Syri Vizion] *[http://www.tvvali.com/ TV Vali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111022004346/http://www.tvvali.com/ |date=22 tetor 2011 }} *[http://zicotv.net/ Zico TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803121646/http://www.zicotv.net/ |date=3 gusht 2011 }} *[http://alsat-m.tv/ Alsat-M] *[http://www.era.mk Era TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091021084627/http://www.era.mk/ |date=21 tetor 2009 }} *[http://tv2.com.mk/ TV 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818194139/http://tv2.com.mk/ |date=18 gusht 2011 }} *[http://www.albtvusa.com/ Alb TV USA] *[http://www.actvm.com/ ACTV] [[Kategoria:Televizion]] [[Kategoria:Media]] h57l1ko9kr5ns4qzka1rcfgonlevtcz 0 107133 3004133 2849330 2026-07-02T06:18:47Z HyBoxwood 186226 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 3004133 wikitext text/x-wiki [[Skeda:中華人民共和國國徽.svg|parapamje|Stema Kombëtare e Republikës Popullore të Kinës.]] [[Kina|Republika Popullore e Kinës]] është vendi i socializmit me diktaturën demokratike të Popullit, i udhëhequr nga klasa punëtore dhe i bazuar në lidhjen punëtore e fshatare. Sistemi i socializmit është sistemi themelor i Republikës Popullore të Kinës. == Këshilli i Shtetit == Këshilli i shtetit, dmth, qeveria qendrore popullore, është organi suprem administrativ i shtetit. Ai zbaton ligjet e hartuara dhe rezolutat e aprovuara nga Asambleja Kombëtare Popullore dhe komitetit të saj të përhershëm. Ai mban përgjegjesi për Asamblenë Kombëtare Popullore dhe komitetin e saj të përhershëm dhe u raporton atyre punën e tij. Këshilli i Shtetit ka të drejtën që brenda kompetencave të tij të përcaktojë masat administrative, të hartojë rregullat ligjore administrative dhe të publikojë rezoluta e qarkore. Këshilli i Shtetit përbëhet nga kryeministri, zv-kryeministri, anëtarë të Këshillit të Shtetit, ministra, kryetarë të komisioneve, revizori i përgjithshëm dhe sekretari i përgjithshëm. Kryeministri aktual është [[Wen Jiabao]]. Aktualisht Këshilli i Shtetit të Kinës përbëhet nga 28 sektorë, si Ministria e Punëve të Jashtme, Ministria e Mbrojtjes Kombëtare, Komisioni Shtetëror i Zhvillimit dhe i Reformës, Ministria e Arsimit, Ministria e Shkencës dhe Teknologjisë, Komisioni i Shkencës, Teknologjisë dhe Industrisë për Mbrojtjen Kombëtare, Komisioni Shtetëror i Punëve të Kombësive, Ministria e Sigurimit Publik, Ministria e Sigurimit Shtetëror, Ministria e Kontrollit, Ministria e Punëve Civile, Ministria e Drejtësisë, Ministria e Financave, Ministria e Personelit, Ministria e Punës dhe Garancisë Shoqërore, Ministria e Hekurrudhës, Ministria e Komunikacionit, Ministria e Tokave dhe e Burimeve, Ministria e Ndërtimit, Ministria e Industrisë së Informacionit, Ministria e Burimeve Ujore, Ministria e Kulturës, Ministria e Shëndetësisë, Ministria e Bujqësisë, Ministria e Tregtisë, Komisioni Shtetëror i Popullsisë dhe i Planifikimit Familiar, Banka e Popullit Kinez dhe Administrata e Revizionit. == Ministria e Punëve të Jashtme == Ministria e Punëve të Jashtme është sektori pranë Këshillit të Shtetit për zbatimin e politikave të jashtme të shtetit dhe për aministrimin e punëve të përditshme diplomatike. Detyrat kryesore të Ministrisë së Punëve të Jashtme janë që në emër të shtetit dhe të qeverisë të administrojë punët e jashtme, duke përfshirë: publikimin e politikave dhe vendimeve të jashtme të shtetit, publikimin e dokumenteve e deklaratave diplomatike, zhvillimin e bisedimeve diplomatike dhe paraqitjen e përçapjes diplomatike, nënshkrimin e dokumenteve diplomatike, si të konventave, traktateve, etj., pjesëmarrjen në konferencë ndërkombëtare, si atë të OKB-së dhe midis qeverive dhe në aktivitete të organizatave ndërkombëtare, krijimin e ambasadave, konsullatave dhe përfaqësive përkatëse në vende të tjera, administrimin e personave të akredituar në vende të tjera, drejtimin, organizimin dhe koordinimin e veprimeve të jashtme të zyrave të punëve të jashtme të sektorëve të Këshillit të Shtetit dhe të provincave, rajoneve autonome dhe të qyteteve të varura direkt nga qendra, përgatitjen e administrimin e kuadrove diplomatike. Ministri i Jashtëm aktual është Li Xhaoxing. == Komisioni Shtetëror i Zhvillimit dhe i Reformës == Detyrat kryesore të Komisionit Shtetëror të Zhvillimit dhe të Reformës përfshijnë: përpilimin, organizimin e zbatimin e strategjisë, planifikimeve afatgjate dhe afatmesme të planit vjetor të ekonomisë kombëtare dhe të zhillimit shoqëror, kërkimin dhe analizimin e situatës ekonomike brenda e jashtë vendit, duke bërë parashikime e parandalime për makroekonominë, studimin e problemeve të rëndësishme lidhura me sigurimin ekonomik të shtetit, duke paraqitur propozime për politikën e kontrollit makroekonomik dhe duke koordinuar zhvillimin ekonomik e shoqëror, planikimin e objekteve të rëndësishme dhe strukturën e forcave prodhuese, planifikimin e përdorimit të fondeve financiare të ndërtimit, drejtimin e kontrollimin e përdorimit të kredive të huaja, drejtimin e kontrollimin e përdorimit të kredive politike, orientimin e kapitaleve popullore për investimet e kapitaleve fikse, kërkimin e paraqitjen objektivit dhe politikës për shfrytëzimin e investimeve të huaja dhe për investimet në vende të tjera, vendosjen e objekteve të ndërtimit me rëndësi të madhe brenda e jashtë vendit, projektimin e hartimin e rregulloreve ligjore dhe rregullave administrative për ekonominë kombëtare, zhvillimin shoqëror, reformën e sistemit ekonomik, hapjen ndaj botës, etj., pjesëmarrjen në hartimin e zbatimin e ligjeve dhe rregulloreve ligjore administrative përkatëse, etj. Ma Kai është kryetari aktual i Komisionit Shtetëror të Zhvillimit dhe Reformës. == Ministria e Tregtisë == Ministria e Tregtisë u formua zyrtarisht në mars të vitit 2003. Detyrat e saj kryesore janë: hartimi i strategjisë së zhvillimit, kurseve dhe politikave të tregtisë së brendshme dhe të jashtme dhe të bashkëpunimit ekonomik ndërkombëtar, projektimi i ligjeve e rregulloreve ligjore të tregtisë së brendshme dhe të jashtme, të bashkëpunimit ekonomik ndërkombëtar dhe të investimeve të huaja, hartimi i planit të zhvillimit të tregtisë së brendshme, kërkimi dhe paraqitja e propozimeve për reformën e sistemit të qarkullimit, përgatitja dhe zhvillimi i tregut qytetar dhe fshatar, kërkimi e hartimi i politikave për rregullimin e funksionimit të tregut dhe të strukturës së qarkullimit, për goditjen e monopolizimit të tregut dhe të bllokimit lokal, krijimi e sistemit të tregut të përsosur, të bashkuar, të hapur, me konkurrencë dhe rend, kontrolli dhe analizimi i funksionimit të tregut dhe gjendjen e ofert-kërkesës së mallrave, organizimi e zbatimi i rregullimit e kontrollit të mallrave kryesore komsumatore në treg dhe i sistemit administrativ të qarkullimit të materialeve të rëndësishme të prodhimit, kërkimi e hartimi i metodave administrative dhe të listave të mallrave të importit dhe të eksportit, organizatimi e zbatimi i planit të kuotave të importit dhe të eksportit, përcaktimi i kuotave, lëshimi i leçensave, hartimi dhe zbatimi i politikës së tenderit të mallrave të importit dhe të eksportit, organizimi e koordinimi i antidumpungut, antisubvencionit, i masave grantuese dhe të punëve të tjera lidhura me tregtinë e drejtë të importit dhe të eksportit, krijimi i sistemit të paralajmërimit për tregtinë e drejtë të import-eksportit, organizimi i hetimeve për dëmet e industrive, orientimi dhe koordinimi i zgjidhjeve të veprimeve të vendeve të tjera kundrejt mallrave kineze, si antidumpingut, antisubvensioneve, masave garantuese si dhe punëve të tjera përkatëse. Ministri aktual i tregtisë është [[Bo Xilai]]. == Referime == [https://web.archive.org/web/20130511135727/http://albanian.cri.cn/chinaabc/chapter2/chapter20203.htm] [[Kategoria:Qeveria e Kinës]] 56qle9gwhknmc599mu19soqk7lokryz 0 121574 3004065 2042204 2026-07-02T00:30:20Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004065 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} Dukuri termike '''quhen''' të gjitha proceset që ngjasin në trupa gjatë nxehjes ose ftohjes së tyre. Të gjitha këto dukuri gjatë zhvillimit historik te [[fizika|fizikës]] janë trajnuar në dy aspekte : në aspektin [[Termodinamika|Termodinamik]] dhe ne aspektin '''molekuar-kimik''' të lëndes. Njohuritë deri te të cilat na sjellin këto dy aspekte nuk jane '''kundërthënie''', por perkundrazi ato e plotesojnë njëra-tjetrën. Zanafilla e toerisë [[molekulare-kinetike|molekulare kinetike]] është nga grekët e vjetër, edhe pse ata nuk e shpjeguan drejt natyrën e [[nxehtësia|nxehtësisë]] , por atë e paramendonin si nje '''"lendë"''' te posaçme të quajtur '''''flogiston''''', që sipas mendimit të tyre në proceset termike rrjedh nga trupat e nxehtë në trupa të ftohët. [[fizika|Fizika]] bashkohore natyrën e nxehtësisë e shpjegon si levizje të molekulave ose të atomeve te lëndës. [[Teoria molekulare kinetike]] dukuritë termike dhe vetë natyrën e nxehtësisë,siç do ta shohim më vonë , e shpjegon në një model mjaftë te idealizuar të [[gazi ideal|gazit ideal]], por perputhshmëria e rezultateve eksperimentale me të dhënat e kësaj teorie ështe mjaftë e mirë ne shumicen e rasteve. Sot shumë dukuri termike në aspektin sasior shpjegohen mirë si me ligjet e [[Termodinamika|termodinamikës]] ashtu edhe me ligjet e [[fizika|fizikës]] molekulare që bazohen në '''''teorinë molekulare kinetike të lëndës'''''. == Llojet e trupave në natyrë == Në natyrë dallojmë tri lloje gjendjesh agregate: '''të ngurtë''','''të lëngët''' dhe të '''gazët'''(apo te avullt). Te trupat e ngurtë veprojnë forca të mëdha ndërmolekulare dhe ato i mbajt fortë në mes vete. Për atë quhen '''trupa të ngurtë apo të fortë'''. Strukturën e trupit të ngurtë duhet ta kuptojmë si një rrjet kristalorë në të cilën [[Molekula|molekulat]] formojnë '''strukturë''' të qendrushme të atomeve apo [[Molekula|molekulave]] apo [[Joni|joneve]] të cilat në mes vete bashkëveprojne me '''forca molekulare''' duke shkaktuar dridhjen e molekulave rreth pozitës '''ekuilibruese'''. Sa do të jetë [[frekuenca]] e dridhjeve dhe distanca në mes molekulave varet nga lloji i lëndës së trupit dhe nga [[temperatura]] në të cilën gjindet trupi. Në '''temperatura''' më të larta frekuenca rritet , distanca mes grimcave po ashtu rritet dhe në tërësi rritet vëllimi i trupit. Te lëngjet forcat ndërmolekulare janë më të dobëta , por megjithatë arrijnë që në sasi të vogla ti mbajnë në terësi që janë mjaftë të rrjedhshme. Për këtë keta trupa quhen '''të lëngët'''. Te gazet '''forcat ndërmolekulare''' janë mjaftë të dobëta, prandaj gazet perhapen në hapësiren e lirë dhe janë shumë të levizshme. Për shkak te levizshmërisë së lëngjëve dhe gazeve, shpesh herë quhen me një emer '''''fluide'''''(të rrjedhshme). Trupat e ngurtë me ngrohje arrijnë temperaturë në të cilën fillojnë të shkrihen (kalojnë në gjendje të lëngët).Kjo temperaturë quhet[[pika e shkrirjes]] dhe është karakteristike për secilën lëndë. Piken më të ulët te shkrirjes e ka elementi [[hidrogjeni]]- 259,14&nbsp;°C e më të lartë elementi [[volframi]] 3410&nbsp;°C. Në parim trupat e ngurtë zgjerohen kur shkrihen, ndërsa trupat e lëngët tkurren kur ngrihen. == Levizja e Braunit == '''Molekulat''' dhe '''atomet''' janë grimca që gjenden në levizje të përhershme. Shumë dukuri në natyre e dëshmojnë këtë fakt. Po të vërehet me kujdes pluhuri në ajër do të shihen disa grimca që bejnë levizje '''''kaotike'''''. Shkencëtari Braun këtë e vërejti me mikroskop duke parë pluhurin e luleve ('''polenin''') në tretjen e ujit.Ai vërejti se [[Grimca|grimcat]] e polenit bëjnë lëvizje kaotike. Arriti që të vizatojë lëvizjen e një grimce. Shpjegimi i kësaj dukurie është ky:molekulat e ujit janë në lëvizje të perhershme, ato i godasin grimcat e polenit në drejtime dhe kahe të ndryshme. Në të njejtën kohë me grimcën e polenit goditen numër shumë i madh i [[Molekula|molekulave]] te ujit. Grimca do të bëjë levizje rezultuese ndaj veprimit të të gjitha molekulave që e godasin. Pas një kohe grimca ndodhet në veprim të ri rezultues dhe do të ndërojë kahun e levizjes deri në çastin e veprimit të ri rezultues të molekulave të ujit. Kështu grimca e parë e '''polenit''' do të bëjë levizje '''''zig-zage'''''. Këtë levizje mund ta identifikojmë me levizjen e një topi të futbollit. Po e zamë se në një stadium ku zhvillohet një ndeshje natën,fikën dritat dhe loja vazhdon me një top të veshur me fosfor që të duket edhe në terr.Shikuesit do ta shohin levizjen e topit pa i parë lojtarët. Paramendojeni këtë levizje. Lëvizja e Braunit është dëshmi e ekzistencës së molekulave dhe e levizjes së përhershme të tyre. == Forcat molekulare == A keni menduar ndonjë herë si është e mundur që një tel fare i hollë metalik mund të mbajë të varur pesha me mija kilonjutona? Pse duhen forca fantastike për ndrydhjen e trupave ? [[Shkenca]] ka hulumtuar këto dukuri dhe ka nxjerrë eksperienca të shumta të cilat vërtetojnë se ndërmjet molekulave të trupave të ngurtë ekzistojnë [[forca]] të mëdha të cilat veprojnë në distanca shumë të shkurtra dhe kanë [[Intesiteti|intesitete]] të mëdha. Këto forca quhen '''forca molekulare''' qe shfaqen ndërmjet molekulave të të njejtës lëndë apo ndërmjet molekulave të lëndëve të ndryshme. Forcat që veprojnë ndërmjet molekulave të të njejtit trup quhen '''forca te kohezionit''', ndërsa forcat që veprojnë ndërmjet molekulave të trupave të ndryshem quhen '''forca te adëhezionit'''. Forcat te kohezionit janë ato forca me të cilat mbahen të gjithë trupat e ngurtë. Forcat e adëhezionit janë forcat me të cilat mbahen molekulat e trupave të ndryshem si pluhuri ne trupa. Ngjitësi në mes të dy trupave ,shkumësi në tabelë, ngjyrat e ndryshme në mure apo trupa të '''drunjtë apo metalik''' etj. Që të shpjegohen '''forcat molekulare''' do të paramendojmë molekulat si trajta sferike me diametër '''''d'''''. Rreth molekulave ekziston një hapesirë e veprimit molekular, po ashtu në trajtë sferike që përfshin hapesirën rreth molekulës me diametër '''''2d'''''. '''Forcat molekulare ''' janë forca tërheqëse dhe refuzuese. Forcat refuzuese në distanca shumë të vogla kanë intesitet shumë të madh, me largësi [[intensiteti]] i tyre bie shpejtë. Përkundrazi, forcat molekulare tërheqëse veprojnë në distanca më të mëdha se ato refuzuese dhe me largësi intesiteti i tyre bie, por më ngadalë se intensiteti i forcave refuzuese. == Shikoni gjithashtu == * [[Molekulat]] * [[Tensioni sipërfaqësor]] * [[Dukuritë kapilare]] * [[Lagia dhe Jolagia]] == Refernca == * <small>S.H. Skenderi & R. Maliqi . Fizika për Studentët e fakultetëve teknike. Prishinë 2005</small> * <small>V.N.Kondratjev: Struktura atoma i molekula,N.Knjiga. Beograd1967</small> * <small>D.Sacher etc:Physics for Engineering Technology,J.Waley,1978</small> [[Kategoria:Fizikë]] i6ewccfqmlyjoa9wfeb58e7frypp01n 0 122024 3004057 3001652 2026-07-02T00:15:35Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004057 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} '''Në fillimet e nacionalizmit shqiptar''' Gjinia: Histori. Autori: Nathalie Clayer. Shqipëroi: Artan Puto. Shtëpia botuese: Përpjekja. Viti i botimit 2012. Faqet e librit 696. ISBN 978-99943-02-53-1 "Në fillimet e nacionalizmit shqiptar" tregon historinë e afirmimit të identitetit shqiptar në kuptimin modern të termit, sipas të cilit ndërtimi i identitetit shihet si një proces gjithnjë në ndryshim dhe i përcaktuar nga rrethana historike e politike. Libri na shpjegon se procesi i krijimit të identitetit kombëtar shqiptar ka zënë fill, ashtu si në shumë kombe të tjerë të Ballkanit, në shekullin e XIX, i kushtëzuar ngushtësisht nga shpërbërja e Perandorisë Osmane. Ai na tregon dinamikën e këtij procesi, konstruksionet e ndryshme të shqiptarisë dhe simbiozën e tyre me projektet e tjera nacionale të Ballkanit. Ai na tregon rolin e përkatësive të ndryshme fetare të shqiptarëve në këto projekte, rolin e rrjeteve të ndryshme të veprimtarëve të shqiptarizmit brenda dhe jashtë vendit, rolin përcaktues të fuqive të huaja si Austro - Hungaria dhe Italia për të na çuar deri në ngjarjet në prag të pavarësisë kur duket se ngjizet një projekt dominant. Nathalie Clayer ka shkruar një histori të shqiptarizmit të çliruar nga ideologjia nacionaliste, e cila materialin historik e përdor për të ndërtuar mite nacionaliste. Në imagjinatën kolektive shqiptare të ushqyer nga një mitologji me një qasje thelbësore ndaj identitetit, shqiptaria, si ndjenjë e identitetit kombëtar, është trajtuar si thelb i popullit shqiptar, si një ''bërthamë'' e pandryshueshme që ka qenë e njëjtë që nga pellazgët e ilirët e deri në ditët tona, ndërkohë që periudha të tëra historike, të tilla si shtrirja e Perandorisë Romake në Lindje apo deri edhe komunizmi, janë parë si aksidente që nuk e kanë ndryshuar këtë thelb. Ky libër na ndihmon shumë për të kuptuar historinë tonë të vërtetë, procesin e lindjes së miteve nacionale në shekullin XIX, por edhe për t'u çliruar nga ankronizmat e pavërtetësitë e tyre. Po ashtu, duke na ndihmuar të kuptojmë më mirë konfliktet e së djeshmes, ai na ndihmon të kuptojmë edhe konfliktet e së sotmes. [[Kategoria:Libra]] oo8061jqqg9t31mp032h39lsrge2ypr 0 122711 3004011 2521141 2026-07-01T19:55:21Z ~2026-37804-25 189834 E lindur me 11.12.1975 3004011 wikitext text/x-wiki '''Alberie Hadergjonaj''' ka lindur me ( [[15|11 Dhjetor]] [[1974|1975]]) në [[Deçan]] E kush nuk e mban mend hitin e saj të padiskutueshëm “Lozonjarja”, përmes të cilit bëri për vete me mijëra fansa kudo në trojet shqiptare. E preku suksesin që në moshë fare të re dhe siç duket, një tjetër sukses po aq i madh e pret së shpejti. Fjala është për albumin e saj më të ri me titull “Malli im”, që do të shoqërohet edhe nga dy klipe fantastike. Por, Albëria këtë sukses nuk e ka provuar vetëm në skenë, ajo është mbi të gjitha një bashkëshorte dhe nënë shumë e përkushtuar. Familja e saj jeton ne Deqan, kurse ajo jeton ne Amerike ku eshte martuar dhe ka dy vajza. Në moshën 12 vjeçare ka marrë çmimin e Parë si këngëtare në Zagreb në kohën e ish-Jugosllavisë.Më pas sukseset nuk kanë pushuar.Me kthimin e saj nga Amerika në Shqipëri.Në vitin 1998 ndërohet me çmimin e Parë, me këngën "Mirësia dhe e vërteta". Në vitin 2000 merr pjesë ne festivalin botëror folklorit 2000 ku prezantoi Shqipërinë. Në vitin 2004 merr çmimin e tretë me këngën "Ti nuk je" dhe çmimin interpretimi më i mirë. Ajo poashtu eshte paraqitur edhe ne festivale.Ajo u paraqit ne vitin 2007 ne festivalin madheshor "Kënga Magjike" me kengen "Ik tani" ku arriti deri ne finale dhe rrembeu Cmimin "Best Kantautor". Poahtu ajo ne vitin 2011 nxjerr nje videoklip te titulluar "Kur nuk shkon nuk shkon" nje videoklip ky i cili ishte pjesmarres ne videofestivalin "Video Festi Muzikor" ku edhe pse e nominuar vetem ne nje cmim arriti te marr cmimin "Videoklipi më i mirë në kategorinë Best Pop Folk". Po ashtu ajo ne vitin 2011 paraqitet serish ne festivalin madheshor "kënga Magjike" me kengen "Vetem ty" nje kenge e cila beri boom pasi qe u mirprit mjaft mire nga publiku. Ajo arriti te shkoj deri ne finale duke marre cmimin per "Kontributin artistik" dhe u vleresua me 274 pikë votuar nga vete artistet e ketij festivali duke zene keshtu vendin e 15-të nga 45 artistet e ketij festivali. Rikthehet tek "Kënga Magjike 2015" pas 2011-tës duke u rradhitur ne vendin e 4-tërt. Në 24 dhjetor 2015 shpallet fituese edicionit të 2-të të Dance with me 2 sëbashku me Vesel Kurtishaj. [[Kategoria:Këngëtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Këngëtare]] [[Kategoria:Lindje 1974]] [[Kategoria:Fitues në Festivalin e Këngës]] fa088xm5vb51ubjjw79922ncvc0w8te 12 122873 3004002 2985338 2026-07-01T17:13:15Z /* A09 */ pjesë e re 3004002 wikitext text/x-wiki 3004003 3004002 2026-07-01T17:16:25Z NDG 176321 U kthyen ndryshimet e [[Special:Contributions/维耶科斯拉夫 苏尔钦 马克斯 0645022005|维耶科斯拉夫 苏尔钦 马克斯 0645022005]] ([[Përdoruesi diskutim:维耶科斯拉夫 苏尔钦 马克斯 0645022005|diskutimet]]) në versionin e fundit nga [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]]. 2985338 wikitext text/x-wiki {{Ndihmë:Pyetje e Përgjigje/Hyrja}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Ndihmë:Pyetje e Përgjigje/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <section begin="dritare" /> <!-- Shkruani vetëm nën këtë vizë. --> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> i191xg1cuo030gcjvb4f42m8g2njo5c 0 144832 3004023 3003204 2026-07-01T23:01:34Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004023 wikitext text/x-wiki {{Infobox currency | name = Russian ruble | local_name = российский рубль{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|амааҭ}} ''amaat''|{{langx|ba|һум}} ''hum''|{{langx|cv|тенкĕ}} ''tenke''|{{langx|kv|шайт}} ''shayt''|[[Lak language|Lak]]: къуруш ''k'urush''|[[Mari language|Mari]]: теҥге ''tenge''|{{langx|os|сом}} ''som''|{{langx|tt-Cyrl|сум}} ''sum''|{{langx|udm|манет}} ''manet''|{{langx|sah|солкуобай}} ''solkuobay''}}}} | local_name_lang = ru | name_abbr = руб, р, Rub<ref>{{cite web|url=https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/33367/33304.pdf?sequence=4|title=World Bank Editorial Style Guide 2020|page=138|website=[[World Bank]]|access-date=2022-09-03}}</ref> | image_1 = 100 rubles obverse 2022.jpg | image_title_1 = 100₽ banknote (2022) | image_width_1 = 200px | image_2 = Current Russian Ruble (coins).png | image_title_2 = current ruble coins | iso_code = RUB | iso_comment = RUR (numeric: 810) (1992–1997) | issuing_authority = [[Central Bank of Russia]] | issuing_authority_website = {{URL|www.cbr.ru}} | date_of_introduction = {{circa}} {{Start date and age|1300}}{{efn|The ruble was first introduced {{circa}} 1300 in the Russian principalities. In 1704, the Russian ruble was [[Decimalisation|decimalised]] during the reign of [[Peter the Great]], making it the world's first decimal currency. The Russian ruble was reissued as the [[Soviet ruble]] between 1922 and 1992. In 1992, the Soviet ruble was replaced with the Russian ruble in Russia.}} | replaced_currency = [[Soviet ruble]] (1922–1992) | using_countries = [[Russian Federation]] (1992–present) {{Collapsible list | title = 1 leased territory | * [[Baikonur]] (1992–present)}} {{Collapsible list | title = 8 disputed territories | * ''[[Abkhazia]]'' (1992–) * ''[[South Ossetia]]'' (1992–) * ''[[Republic of Crimea (Russia)|Republic of Crimea]]'' (2014–) * ''[[Sevastopol]]'' (2014–) * ''[[Donetsk People's Republic]]'' (2014–) * ''[[Luhansk People's Republic]]'' (2014–) * ''[[Zaporizhzhia Oblast (Russia)|Zaporizhzhia Oblast]]'' (2022–) * ''[[Kherson Oblast (Russia)|Kherson Oblast]]'' (2022–) }} ---- {{Collapsible list | title = Multiple historical users<ref name="IMF01"/><ref name="ISO50"/><ref name="ISO54"/> | * [[Grand Principality of Moscow]] ({{circa}} 1300–1547) * [[Tsardom of Russia]] (1547–1721) * [[Russian Empire]] (1721–1917) * [[Russian SFSR]] (1917–1922) * [[Kyrgyzstan]] (1992–1993)<ref name="ISO61"/> * [[Moldova]] (1992–1993)<ref name="ISO69"/> * [[Turkmenistan]] (1992–1993)<ref name="ISO64"/> * [[Armenia]] (1992–1994)<ref name="ISO78"/> * [[Azerbaijan]] (1992–1994)<ref name="ISO78"/> * [[Belarus]] (1992–1994)<ref name="ISO77"/> * [[Georgia (country)|Georgia]] (1992–1994)<ref name="ISO71"/> * [[Kazakhstan]] (1992–1994)<ref name="ISO72"/> * [[Uzbekistan]] (1992–1994)<ref name="ISO76"/> * [[Tajikistan]] (1992–1995)<ref name="ISO84"/> }} | inflation_rate = 9.5% (December 2024) | inflation_source_date = [http://www.cbr.ru/eng/ Central Bank of Russia] | inflation_method = [[Consumer price index|CPI]] | unit = ruble | symbol = {{big|₽}} | plural_slavic = Y | subunit_ratio_1 = {{frac|1|100}} | subunit_name_1 = [[kopeck|kopeyka (копейка)]],{{efn|{{langx|tt-Cyrl|тиен}} ''tiyen''; {{langx|ba|тин}} ''tin''; {{langx|cv|пус}} ''pus''; {{langx|os|капекк}} ''kapekk''; {{langx|udm|коны}} ''kony''; [[Mari language|Mari]]: ыр ''yr''; {{langx|sah|харчы}} ''harchy'' }} коп. or к | used_coins = {{RUB|1}}, {{RUB|2}}, {{RUB|5}}, {{RUB|10}} | used_banknotes = {{RUB|5}}, {{RUB|10}}, {{RUB|50}}, {{RUB|100}}, {{RUB|200}}, {{RUB|500}}, {{RUB|1,000}}, {{RUB|2,000}}, {{RUB|5,000}} <!-- production -->| printer = [[Goznak]] | printer_website = {{URL|www.goznak.ru}} | mint = [[Moscow Mint]] and [[Saint Petersburg Mint]] | mint_website = {{URL|mmd.goznak.ru}}, {{URL|spmd.goznak.ru}} | value = | footnotes = }} '''Rubla''' ({{lang-ru|рубль}}), shumës {{lang|ru|рубли}} ''rubli''; ([[ISO 4217|kodi]]: '''RUB''') është valuta e [[Rusia|Federatës Ruse]] dhe të dy republikave pjesërisht të njohura [[Abkhazia]] dhe [[Osetia jugore]]. Dikur, rubla ka qenë valuta e [[Perandoria e Rusisë|Perandorisë ruse]] dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]] para shpërbërjes së tyre. [[Bjellorusia]] dhe [[Transnistria]] përdorin valuta me të njëjtin emër. Rubla ndahet në 100 ''kopek'' ({{lang-ru|копейка}}, ''kopéyka''; shumës: {{lang|ru|копейки}}, ''kopéyki''). Kodi [[ISO 4217]] është ''RUB'' ose 643; kodi i mëparshëm, RUR ose 810, i referohet rublës Ruse ruble para 1998 ridenominimit (1 RUB = 1000 RUR). Momentalisht nuk ka një simbol zyrtar<ref name="Valeria Korchagina">{{cite web|url=http://www.moscowtimes.ru/stories/2006/06/15/041.html|publisher=The Moscow Times|author=Valeria Korchagina|title='R' for Ruble Is Symbol of Pride|date=15 qershor 2006|accessdate=28 qershor 2007|archive-date=30 qershor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630065310/http://www.moscowtimes.ru/stories/2006/06/15/041.html|url-status=dead}}</ref> për rublën, por nëpërmjet shkurtimit [http://www.xe.com/symbols.htm ''руб.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723165832/http://www.xe.com/symbols.htm |date=23 korrik 2008 }} që përdoret rëndom. Disa simbole janë sygjeruar<ref name="washingtonpost.com">{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/28/AR2006062802156.html?nav=rss_business|title=Russians Bet Ruble Will Rise To Status of Dollar, Euro, Yen|author=Peter Finn|work=The Washington Post|date=28 qershor 2006|accessdate=28 qershor 2007}}</ref> si të mundshme, duke përfshirë "РР" ([[Alfabeti cirilik|Crilik]] për "RR"), një "R" me dy vija horizontale në pjesën e sipërme.<ref name="artlebedev.ru">{{cite web|url=http://www.artlebedev.ru/news/2007/rouble/|title=О знаке рубля|date=1 gusht 2007|accessdate=11 prill 2008}}</ref> ==Etimologjia== {{Main|Rubla}} Sipas versionit më popullor, fjala "rubla" vjen nga folja ruse ''руби́ть'' (''rubit''), me kuptimin të copëtoj. ===Emrat e denominimeve të ndryshme=== Në shekullin e 18të, 19të dhe 20të, shumë monedha kishin emra individualë: *¼ kopek – ''[[polushka]]'' *½ kopek – ''[[denga]]'' ose ''dénezhka'' *2 kopek – ''semishnik'' (zhduket në shek. 20), ''dvúshka'' (shek.20) ose ''grosh'' *3 kopek – ''[[altyn]]'' (nuk përdoret më që prej 1960) *5 kopek – ''pyaták'' *10 kopek – ''grívennik'' *15 kopek – ''pyatialtýnny'' (5 altyn; përdorimi i fjalës zgjati më shumë se altyn) *20 kopek – ''dvugrívenny'' (2 grivenniks) *25 kopek – ''polupoltínnik'' (gjysëm poltínnik) ose ''chetverták'' (nga rusishtja për ¼) *50 kopek – ''poltína'' ose ''poltínnik'' Shuma e 10 rublave (në monedha ose kartmonedha) në mënyrë informale quhet edhe ''[[chervonets]]''. Historikisht, ishte emri i monedhës së parë Ruse tre-rubla monedhë ari e nxjerrë në 1701. Kuptimi i tanishëm vjen nga chervonetët e artë Sovjetikë (сове́тский золото́й черво́нец), lëshuar në 1923. Ishte ekuivalente me 10 rubla të arta të para revolucionit. Të gjithë këto emra nuk përdoren më, gjithësesi. Në zhargonin modern Rus vetëm këto emra përdoren: *1 rubël – ''tselkóvy'' (целко́вый), me kuptimin "e gjitha" ose "komplet" (це́лый) *5 rubla – ''pyatyórka'' (пятёрка), ''pyaták'' (пята́к), ''pyatachyók'' (пятачо́к) *10 rubla – ''chírik'' (чи́рик), ''chervónets'' (черво́нец) ose ''desyátka'' (деся́тка) *50 rubla – ''poltínnik'' (полти́нник) me disa variante si ''poltishók'' (полтишо́к), ''pyótr'' (Пётр) nga figure e një monumenti në kartmonedhë të [[Pjetri I i Rusisë|Pjetri I]] *100 rubla – ''stólnik'' (сто́льник), ''sótka'' (сотка) *500 rubla – ''pyatikhátka'' (пятиха́тка), në fillim ''pyatikátka'' (пятика́тка) *1,000 rubla – ''kosár'' (коса́рь), ''shtúka'' (шту́ка) ose hibridja ''shtukár'' (штукарь), ''tónna'' (то́нна) *1,000,000 rubla – ''limón'' (лимо́н), ''lyam'' (лям) Më pas u përdor termi i ardhur nga "пять кать" (pesë Katerinat). ''Katya'' (Катя, Katerina), duke qenë se përdorej si emër zhargoni për kartmonedhën 100 rubla në Rusinë Cariste, përdorej pas kartmonedha kishte portretin e [[Katerina II e Rusisë|Katerina II]]. Kartmonedha me denominimin më të madh, që prej shtatorit 2009, është 5000 rubla, kështu që nofkat e përdorura për shuma më të mëdha i referohen shumës dhe jo kartmonedhës ose monedhës. Kujdes: Shumë prej këtyre nofkave, p.sh., ''chirik, poltos, pyatikatka, dhe kosar'', vijnë nga zhargoni i burgut ([[Fenya]]). Është një mënyrë mjaf vulgare e të folurit dhe duhet të trajtohet me kujdes. ===Simboli i valutës=== [[Image:Antique RUR sign.jpg|left|thumb|200px|Simboli origjinal i rublës në shekullin e 17-të, e përbërë nga shkronjat ruse "[[Р]]" dhe "[[У]]".]] {{Multiple image|direction=vertical|align=right|image1=Rouble_official_sign.svg|image2=Russian rouble sign.jpg|width=75|caption2=Dy kandidatë për simbolin e rublës.}} Simbol për valutën ruse është përdorur nga shekulli 16 deri në shekullin 18. Simboli konsistonte në [[Alfabeti rus|shkronja ruse]] "Р" (rrotulluar 90° kundër-orar) dhe "У" (e shkruar sipër). Simboli vendosej mbi shumën që i përkiste.<ref>{{cite web|url=http://www.rian.ru/analytics/20060602/48952932.html|publisher=РИА Новости|title=Забытый знак российского рубля|accessdate=6 maj 2006|language=Ru}}</ref> Ky simbol, gjithësesi, nuk u përdor më nga shekulli 19 e më vonë. Asnjë simbol zyrtar nuk u përdor gjatë viteve të fundit të Perandorisë, dhe as nuk paraqit një i ri në [[Bashkimi Sovietik|Bashkimin Sovietik]]. Shkronjat R<ref>{{cite web|url=http://fx.sauder.ubc.ca/currency_table.html|title=Currencies of the World|publisher=The University of British Columbia Sauder School of Business|accessdate=28 qershor 2007|archive-date=29 nëntor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129141202/http://fx.sauder.ubc.ca/currency_table.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/europe/russia?a=facts|publisher=Lonely Planet|title=Russia|accessdate=28 qershor 2007|archive-date=5 korrik 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070705140939/http://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/europe/russia?a=facts|url-status=dead}}</ref> dhe [http://www.xe.com/symbols.htm ''руб.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723165832/http://www.xe.com/symbols.htm |date=23 korrik 2008 }} janë përdorur dhe vazhdojnë të përdoren edhe sot, megjithëse nuk janë zyrtare.<ref name="Valeria Korchagina"/> Në korrik 2007, [[Banka Qëndrore e Rusisë]] njoftoi se do të vendoste për një simbol për rublën dhe do të testojë 13 simbole. Kjo përfshinte simbolin РР (RR në rusisht për Rubla Ruse), e cila ka marrë aprovim paraprak nga banka qëndrore.<ref name="washingtonpost.com"/> Gjithësesi, një tjetër simbol, një Р me një me një vijë horizontale poshtë pjesës së sipërme e ngjashme me [[Peso filipinase|Peson filipinase]], është propozuar jo-zyrtarisht.<ref name="washingtonpost.com"/> Propozuesit e shenjës së re pohojnë se është e thjeshtë, e njohshme dhe e ngjashme me simbolet valutore të tjera.<ref name="artlebedev.ru"/><ref>{{cite web|url=http://imadesign.ru/ru/news/publications?id=411|title=Знак рубля. Попытка анализа|publisher=Imadesign.ru|accessdate=14 maj 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fonts.ru/cinfo/news.asp?NewsId=78|title=Оюпюрюио Мнбнярх – Хмтнплюжхъ Н Мнбшу Цюпмхрспюу Х Н Пюгкхвмшу Ьпхтрнбшу Янашрхъу|publisher=Fonts.ru|accessdate=14 maj 2011|archive-date=13 gusht 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813091709/http://www.fonts.ru/cinfo/news.asp?NewsId=78|url-status=dead}}</ref> Ky simbol është gjithashu i ngjashëm me shkronjën Armene ք. Një kandidat tjetër për simbolin e rublës është zgjedhur në një konkurs i organizuar nga Agjensia Ruse e Lajmeve dhe Informimit. Simboli "Swanling" ishte njëri nga 20 fituesit e konkursit dhe ishte gjithashtu një nga tetë fituesit e një konkursi të zhvilluar nga faqja WEB [http://www.km.ru/ KM.RU] në 2006. ==Historia== [[File:Russian Empire 1912 500 rub Obverse.jpg|thumb|350px|Pesëqind rubla me fytyrën e [[Peter I]] dhe një personifikim i Nënës Rusi, 1912]] ===Rubla e parë, antikiteti&ndash;31 dhjetor 1921=== [[Image:Russian Empire-1898-Bill-1-Reverse.jpg|thumb|right|250px|Kartmonedhë një rubël e vitit 1898 e Perandorisë Ruse]] Rubla ka qenë valuta ruse prej reth 500 vjetësh. Nga 1710, rubla u nda në 100 kopek. Sasia e metaleve të çmuar në një rubël ndryshone përgjatë kohës. Në një reformë valutore në vitin 1704, [[Pjetri i Madh]] standartizoi rublën në 28&nbsp;gram argjend. Ndërkohë që monedhat e rublës ishin argjend, kishte një denominim më të lartë për ato me përbërje ari ose platini. Nga fundi i shekullit të 18-të, rubla kishte 4 zolotnik 21 dolya (pothuajse e ekzaktësisht e barabartë me 18&nbsp;gram) argjend i pastër ose 27 dolya (pothuajse e ekzaktësisht e barabartë me 1.2&nbsp;gram) ar i pastër, me një raport 15:1 për vlerat e dy metaleve. Në 1828, monedhat e platinit u prezantuan me 1 rubël e barabartë me 77⅔ dolya (3.451&nbsp;gram). Në 17 dhjetor 1885, një standart i ri u adoptua i cili nuk e ndryshoi rublën e argjendtë por e reduktonte përmbajtjen e arit në 1.161&nbsp;gram, duke e lidhur rublën e artë me frangën franceze me kursin 1 rubël = 4 franga. Ky kurs u rishikua në 1897 në 1 rubël = 2⅔ franga (0.774&nbsp;gram ar). Me nisjen e Luftës së Parë Botërore, lidhja me standartin e arit u lëshua dhe rublës i ra vlera, duke vuajtur nga hiperinflacioni në fillim të viteve 1920. ===Rubla e dytë, 1 janar 1922&ndash;31 dhjetor 1922=== Në 1922, u bë i pari nga shumë ridenominime, me një shkallë ku "rubël e re" u këmbye me 10,000 "rubla të vjetra". Çervoneti rus (червонец) po ashtu doli në vitin 1922. ===Rubla e tretë, 1 janar 1923&ndash;6 Mars 1924=== Një ridenominim i dytë u bë në 1923, me kurs 100 me 1. Sërish, u lëshuan vetëm para letre. Gjatë gjithë jetës së kësaj valute, u lëshuan paratë e para të [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]]. ===Rubla e katërt (e artë), 7 Mars 1924&ndash;1947=== Një ridenominim i tretë u bë në 1924 ku një rubël "e artë" kishte vlerën e 50,000 rublave të vjetra. Kjo reformë e pa rublën të lidhur me çervonetin, me vlerë prej 10 rublash. Monedhat filluan të lëshoheshin në 1924, ndërkohë që paratë e letrës u lëshuan për rublën me vlerë nën 10 rubla dhe për çervonetët me denominime me të larta. ===Rubla e pestë, 1947&ndash;1961=== Pas Luftës së Dytë Botërore, qeveria Sovjetike implementoi një ridenominim konfiskues të valutës (dekret i 14 dhjetorit 1947) që të ulë sasinë e parasë në qarkullim. Qëllimi kryesor i këtij ndryshimi ishte të parandalojë fshatarët të cilët kishin akumuluar para kesh duke shitur ushqime në kohën e luftës dhe duke i përdorur ato para duke blerë materiale konsumi pas rekuperimit nga lufta.<ref>''An Economic History of the U.S.S.R.'' by [[Alexander Nove|Alec Nove]] (ISBN 0-14-021403-8), pp. 283, 310.</ref> Rublat e vjetra u rivlerësuan me një të dhjetën e vlerës në shkruar në kartmonedhë. Kjo gjë preku më shumë paratë e letrës në dorë të individëve privatë. Shumat prej 3,000 rublash ose më pak në llogari bankare individuale nuk u rivlerësuan, ndërsa pagat mbetën të njëjtat. ===Rubla e gjashtë, 1961&ndash;31 dhjetor 1997=== Ridenominimi i vitit 1961 ishte një përsëritje e reformës së 1947, me të njëjtat kushte. Rubla Sovjetike e 1961 ishte formalisht e barabartë me 0.987412&nbsp;gramë ar, por këmbimi për arin nuk ishte kurrë e lejushme për popullsinë e përgjithshme. Me ndarjen e Bashkimit Sovjetik në 1991, rubla mbeti valuta e Federatës Ruse. Një seri e re kartmonedhash u lëshua në emër të Bankës së Rusisë në 1993. Përgjatë periudhës së hiperinflacionit në fillim të viteve 1990, rubla u zhvlerësua në mënyrë të dukshme. ===Rubla e shtatë, 1 janar 1998&ndash; === Rubla u ridenominua në 1 janar 1998, me një rubël të re të barabartë me 1000 rubla të vjetra. Ridenominimi ishte një hap i pastër psikologjik që nuk i zgjidhi problemet kryesore ekonomike që përballej [[Ekonomia e Rusisë]] në atë kohë, dhe valuta u zhverësua sërisht në gusht 1998 pas krizës ekonomike në Rusi. Rubla humbi 70% të vlerës së saj kundër dollarit amerikan në gjashtë muaj gjatë krizës financiare. Duke llogaritur produktin e të gjitha ridenominimeve, është vërtetuar se rubla para-1921 është e barabartë me 2x10⁻¹⁶ rubla të sotme. ==Monedhat== ===Rubla e parë=== Në fillimin e shekullit 19, monedha bakri lëshoheshin për ¼, ½, 1, 2 dhe 5 kopek, argjendi për 5, 10, 25 dhe 50 kopek dhe 1 rubël dhe ari për 5 rubla megjthëse prodhimi i monedhës 10 rubla pushoi në 1806. 20 Kopekët e argjendit dolën në 1820, të ndjekura nga 10 kopekët e bakrit të prodhuara nga 1830 deri 1839, dhe 3 kopekët e bakrit në 1840. Ndërmjet 1828 dhe 1845, u lëshuan rubla platini me vlerë 3, 6 dhe 12 rubla. Në 1860, dolën 15 kopekët e argjendit, duke qënë se përdorej ky denominim (e barabartë me 1 [[Złoty polak|złoty]]) në Poloni, ndërkohë, në 1869, doli monedha 3 rubla e artë.<ref>http://www.pjsymes.com.au/articles/three.htm</ref> Në 1886, disa monedha të arta u paraqitën me 5 dhe 10 rubla. Një tjetër prodhim ndodhi edhe në 1897. Përveç rublave me prerje të vogël 5 dhe 10 rubla të arta, u lëshuan rubla të arta me vlerë 7½ dhe 15 rubla vetëm për një vit, pasi ishin me të njëjtat përmasa si 5 dhe 10 rublat e arta. Monedhat e arta u pezulluan në 1911. ===Rubla e Konstandinit=== Rubla e Konstandinit (Rusisht: ''константиновский рубль'', shqiptohet "konstantinovsky rubl'") është një monedhë e rrallë argjendi e [[Perandoria Ruse|Perandorisë Ruse]] e cila mban profilin e Dukës së Madh Konstandin Pavloviç, vëllai i perandorëve [[Aleksandri I]] dhe [[Nikolla I]]. Prodhimi i saj po pregatitej në shtypësen e monedhave të [[Shën Petersburgu]]t në 1825, por kurrë nuk u shtyp në numër të madh, dhe kurrë nuk u qarkullua në publik. Fakti i ekzistencës u bë i ditur në 1857 në publikime të huaja.<ref>By 1880 Russian numismatists were well aware of the existence of Constantine rubles, but their first printed description was published only in 1886 – Kalinin, [http://www.arcamax.ru/books/const/kalin01.htm p.1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130727160938/http://www.arcamax.ru/books/const/kalin01.htm |date=27 korrik 2013 }}.</ref> ===Monedhat pas Luftës Civile=== Monedhat e para pas Luftës Civile Ruse u prodhuan në 1921 në monedha argjendi me denominime 10, 15, 20 dhe 50 kopekë dhe 1 rubël. Çervonetë të artë u lëshuan në 1923. Këto monedha mbanin emblemën e [[Republika Socialiste Federale Sovjetike e Rusisë|RSFSR]] (Republika Socialiste Federale Sovjetike e Rusisë) dhe citonte sloganin e famshëm, "Proletarë të të gjitha vendeve, Bashkohuni!". Në 1924, u lëshuan monedha bakri me vlerë 1, 2, 3 dhe 5 kopekë, bashkë me 10, 15 dhe 20 kopekë argjrndi, 1 poltinnik (50 kopekë) dhe 1 rubël. Nga ky emetim e më vonë, monedhat shtypeshin në emrin e [[BRSS]] (Bashkimi i Republikave Socialiste Sovjetike). Gjithësesi, monedhat e 1921-1923 u lejuan të qarkullonin. monedha ½ kopek i bakrit gjithashtu u prodhua në 1925. Monedha 1 rubël u lëshua në 1924 dhe prodhimi i poltinnik ndaloi në 1927, ndërkohë që monedha ½ ndaloi në 1928. Në 1926, monedha më të vogla, alumin-bronz zëvendësuan kopekët e mëdhenj prej bakri 1, 2, 3 dhe 5 kopekë. Këto monedha u shkrinë. Në 1931, monedhat e mbetura prej argjendi gjithashtu u zëvendësuan me monedha bakër-nikeli me pamjen e një punëtori me një mburojë. Në 1935, pjesa e prapme e 10, 15, dhe 20 kopekëve u ridizenjua sërish, duke qënë se edhe pjesa tjetër ishte ridizenjuar, duke lënë sloganin "Proletarë të të gjitha vendeve, Bashkohuni!". Edhe emblema e shtetit pësoi disa ndryshime nga 1935 deri 1957. Kjo seri monedhash mbeti në qarkullim deri në reformën monetare të 1947. Në 1961, valuta u rivlerësua sërish, por kësaj here monedhat u praraqitën me denominim të ri prej 1, 2, 3 dhe 5 kopekë në alumin-bronz, dhe 10, 15, 20 dhe 50 kopekë dhe 1 rubël në bakër-nikel-zink. Monedhat 50 kopek dhe 1 rubël të datuara 1961 kishin cepa të rrafshëta, por duke filluar nga 1964, në cepa u shkruajt denominimi dhe data. Të gjitha monedhat e prodhuara në periudhën 1926-1957 u tërhoqën nga qarkullimi. Në 1967, një seri përkujtimore me 10, 15, 20, 50 kopekë, dhe 1 rubël u lëshua, duke festuar përvjetorin e 50-të të Revolucionit Rus. Shumë monedha përkujtimore 1 rubë u lëshuan, po ashtu edhe 3 dhe 5 rubla. Duke filluar nga 1991, edhe kopeku edhe rubla mbanin shenjën e prodhuesit (M) për Moskën, dhe (Л) për Leningradin. Në 1991, monedha të reja u prezantuan me vlerë 10 dhe 50 kopekë, 1, 5 dhe 10 rubla. Monedha 10 kopekë mbeti me çelik të veshur me tunxh, dhe 50 kopekët, 1 dhe 5 rubla ishin me bakër-nikel dhe 10 rubla ishte bimetalike me qëndër alumin-bronz dhe unazë bakër-nikel-zink. Seria paraqet pamjen e Kremlinit në vend të emblemës sovjetike. Gjithësesi, kjo seri monedhash ishte jetëshkurtër pasi Bashkimi Sovjetik pushoi së ekzistuari. Pas rënies së Bashkimit Sovjetik, Federata Ruse filloi të lëshojë monedhat e reja në 1992 me vlerë 1, 5, 10, 20, 50 dhe 100 rubla. Monedhat paraqesin një shqiponjë me dy koka mbi shkrimin "Банк России." Monedhat 1 dhe 5 rubla u shtypën në çelik të veshur me tunxh, monedhat 10 dhe 20 rubla në bakër-nikel dhe monedhat 50 dhe 100 rubles ishin bimetalike me qëndër alumin-bronz dhe unazë bakër-nikel-zink. Në 1993, u lëshuan 50 rubla prej alumini-bronzi dhe 100 rubla prej bakër-nikel-zinku, dhe materiali për 10 dhe 20 rublat u ndryshua në çelik të veshur me nikel. Në 1995 materiali për 50 rublat u ndryshua në çelik të veshur me tunxh, por monedhat u shtypën me datën 1993. Me vazhdimin e rritjes së inflacionit, monedhat me denominim të ulët u zhdukën nga qarkullimi dhe denominimet e tjera përdoren shumë rrallë. ===Rubla e shtatë=== Në 1998, u paraqitën këto monedha: {|class="wikitable" style="font-size: 90%" !colspan="8"|Monedhat e Sotshme në Qarkullim<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/eng/bank-notes_coins/coins/|title=Coins, Bank of Russia|publisher=Cbr.ru|accessdate=14 maj 2011}}</ref> |- !rowspan="2"| Vlera !!colspan="3"| Parametrat teknikë !!colspan="3"| Përshkrimi !!rowspan="2"| Data e stampimit të parë |- ! Diametri !! Masa !! Përbërja !! Cepi !! Përpara !! Mbrapa |- {{Coin-silver-color}} | 1 kopek | 15.5&nbsp;mm | 1.5 g<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/bank-notes_coins/coins/?file=Coins_97/kop_1_97.htm|title=Монеты, Банк России|publisher=Cbr.ru|accessdate=14 maj 2011}}</ref> |rowspan="2"| Bakër-nikel-çelik |rowspan="2"| I sheshtë |rowspan="2"| [[Shën Gjergji]] |rowspan="2"| Vlera |rowspan="2"| 1997 |- {{Coin-silver-color}} | 5 kopekë | 18.5&nbsp;mm | 2.6 g<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/bank-notes_coins/coins/?file=Coins_97/kop_5_97.htm|title=Монеты , Банк России|publisher=Cbr.ru|accessdate=14 maj 2011}}</ref> |- {{Coin-yellow-color}} | 10 kopekë | 17.5&nbsp;mm | 1,95 g<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/bank-notes_coins/coins/?file=Coins_97/kop_10_97.htm|title=Монеты, Банк России|publisher=Cbr.ru|accessdate=14 maj 2011}}</ref> |rowspan="2"| [[Tunxh]] 1997–2006<br>çelik i veshur me tunxh 2006– |rowspan="2"| I dhëmbëzuar me tunxh dhe i sheshtë i veshur |rowspan="2"| [[Shën Gjergji]] |rowspan="2"| Vlera |rowspan="2"| 1997 |- {{Coin-yellow-color}} | 50 kopekë | 19.5&nbsp;mm | 2.9 g<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/bank-notes_coins/coins/?file=Coins_97/kop_50_97.htm|title=Монеты, Банк России|publisher=Cbr.ru|accessdate=14 maj 2011}}</ref> |- {{Coin-silver-color}} | 1 rubël | 20.5&nbsp;mm | 3.25 g |rowspan="2"| Bakër-nikel 1997–2009<br>Çelik i veshur me nikel 2009– | I dhëmbëzuar |rowspan="3"|Shqiponja me dy koka, emblema e [[Banka Qëndrore e Federatës Ruse|Bankës së Rusisë]] |rowspan="3"| Vlera |rowspan="2"| 1997 |- {{Coin-silver-color}} | 2 rubla | 23&nbsp;mm | 5.1~5.2 g |rowspan="2"| Gjuhëz e thyer |- {{Coin-silver-color}} | 5 rubla | 25&nbsp;mm | 6.45 g | Bakër i veshur me bakër-nikel 1997–2009<br>Çelik i veshur me nikel 2009– | 1997 |- {{Coin-yellow-color}} | 10 rubla | 22&nbsp;mm | 5.63 g | Çelik i veshur me tunxh | Gjuhëz e thyer | Shqiponja me dy koka, emblema e [[Banka Qëndrore e Federatës Ruse|Bankës së Rusisë]] | Vlera | 2009 |} {{Kutia 1 foto dopje monedhe | koka = 1 rubël 1998 | foto = Image:Rouble.jpg | shënim_majtas = Vlera | shënim_djathtas = Emblema e [[Banka Qëndrore e Federatës Ruse|Bankës së Rusisë]] | gjërësia = 250 | pozicioni = right | marxhina = 0 }} Monedhat 1 dhe 5 kopek përdoren shumë rrallë (sidomos monedha 1 kopek) për shkak të vlerës së tyre të ulët dhe në shumë raste nuk pranohen nga dyqanet dhe individët. Në disa raste, monedha 10 kopek shpërfillet (nuk pranohen nga individët por pranohet në arka ligjore dhe në këmbim valutor). Të gjitha këto monedha filluan në lëshohen në 1998, përveë faktit që disa prej tyre mbajnë vitin 1997. Denominimet kopek tregojnë [[Shën Gjergji]] dhe Dragin, dhe të gjitha denominimet e rublës (përveç atyre përkujtimore bimetalike) tregojnë shqiponjën me dy kokë. Shenjat e stampimit "Л" ose "M" në kopekë dhe logot e stampuesve të Leningradit ose Moskës në rubël. Që prej 2000, shumë monedha bimetalike 10 rubla të qarkullueshme përkujtimore u lëshuan. Këto monedha kanë një element sigurie të veçantë holografik brenda numrit "0" të denominimit 10. Në 2008, u propozua nga Banka e Rusisë që të tërhiqen monedhat 1 dhe 5 kopek nga qarkullimi dhe të rrumbullakosin të gjitha çmimet në 10 kopekë, megjithëse propozimi nuk është realizuar ende (me karakteristikën "x.99" çmimet llogariten të rrumbullakosura). Materiali i monedhave 1, 2 dhe 5 rubla u ndryshua nga bakër-nikel-zink dhe veshje bakër-nikeli në çelik të veshur me nikel në vitin 2009. 10 dhe 50 kopekët u ndryshuan nga alumin-bronz në çelik i veshur me tunxh. Në tetor 2009, një monedhë e re 10 rubla e bërë me çelik të veshur me tunxh u fut në qarkullim, me elemente sigurie optike.<ref>{{cite web|url=http://altapress.ru/story/45523|title=News article about new 10-ruble coins being issued|publisher=Altapress.Ru|date=22 shtator 2009|accessdate=10 dhjetor 2012}}</ref> Kartmonedha 10 rubla do të duhej të tërhiqej në 2012, por një mungesë e monedhave 10-rubla e detyroi bankën qendrore ta vonojë dhe të vendosë të reja në qarkullim.<ref>{{cite web|url=http://top.rbc.ru/economics/22/12/2011/631393.shtml|title=ЦБ возвращает в оборот 10-рублевые банкноты|publisher=Rbc.Ru|date=22 dhjetor 2011|accessdate=6 janar 2013|archive-date=26 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126020940/http://top.rbc.ru/economics/22/12/2011/631393.shtml|url-status=dead}}</ref> Monedhat përkujtimore 10 rubla bimetalike do të vazhdojnë të lëshohen. Një seri monedhash përkujtimore me temë Lojrat Olimpike me vlerë 25 rubla po vazhdon nga 2011. Monedhat e reja do të jenë nga bakër-nikeli. Disa monedha të tjera përkujtimore me prerje më të vogël ekzistojnë në qarkullim, duke treguar ngjarje historike kombëtare dhe përvjetore. Banka e Rusisë lëshon monedha të tjera përkujtimore jo-qarkulluese nga 1 në 50,000 rubla. Shiko<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/eng/bank-notes_coins/base_of_memorable_coins/main.asp|title=Commemorative and Investment Coins database, Bank of Russia|publisher=Cbr.ru|date=22 mars 2011|accessdate=14 maj 2011}}</ref> për listën. ==Kartmonedhat== ===Rubla e parë=== ====Emetimet perandorake==== [[Image:25 rublej 1769 goda..jpg|thumb|25 Rubla të Caktuara të 1769]] [[Image:Russian Empire-1898-Bill-1-Obverse.jpg|thumb|right|250px|Kartmonedhë 1 rubël e 1898, mbrapa]] Në 1768, gjatë mbretërimit të [[Katerina II|Katerinës së Madhe]], Banka e Caktimeve u bë institucioni që lëshonte paratë qeveritare të letrës. U hap në [[Shën Petersburgu|Shën Petersburg]] dhe në [[Moskë]] në 1769. Në 1769, Rublat e Caktuara dolën për 25, 50, 75 dhe 100 rubla, me 5 ruba 10 rubla shtesë në 1787 dhe 200 rubla në 1819. Vlera e rublave të Caktuara ra relativisht me monedhën deri, në 1839, marëdhënia u caktua 1 monedhë ruble = 3½ rubla të caktuara. Në 1840, Banka Tregëtare Shtetërore lëshoi kartmonedha 3, 5, 10, 25, 50 dhe 100 rubla, e ndjekur nga 50 rubla kartmonedhë krediti të Thesarit dhe Bankës Shtetërore të Kredive. Në 1843, Banka e Caktimeve i ndaloi veprimet, dhe ''kartmonedhat shtetërore të kreditit'' (Rusisht: ''государственные кредитные билеты'') u paraqitën me prerje 1, 3, 5, 10, 25, 50 dhe 100 rubla. Këto qarkulluan, në shumë tipe, deri në revolucion, me kartmonedha 500 rubla të shtuara në 1898 dhe 250 dhe 1000 rubla të shtuara në 1917. Në 1915, dy lloje kartmonedhash të vogla këmbimi u lëshuan. Një, e lëshuar nga Thesari, kartmonedha të vogla prej 1, 2, 3, 5 dhe 50 kopekë. Tjetra me prerje 1, 2, 3, 10, 15 dhe 20 kopekë. ====Emetimet e Qeverisë Provizore==== Në 1917, Qeveria Provizore lëshoi kartmonedha thesari 20 dhe 40 rubla. Këto kartmonedha të njohura si "Kerenski" ose rublat "[[Alexander Kerensky|Kerenski]]". Qeveria Provizore kishte gjithashtu 25 dhe 100 rubla kartmonedha shtetërore të krediti të shtypura në Sh.B.A. por nuk u lëshuan kurrë. ====Emetimet e RSFSR==== Në 1918, kartmonedhat shtetërore të kreditit dolën në R.S.F.S.R. me prerje 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1,000, 5,000 dhe 10,000 rubla. Këto u ndoqën në 1919 nga kartmonedhat e valutës 1, 2, 3, 15, 20, 60, 100, 250, 500, 1000, 5000 dhe 10,000 rubla. Në 1921, kartmonedhat e valutës me prerje 5, 50, 25,000, 50,000, 100,000, 1,000,000, 5,000,000 dhe 10,000,000 rubla u shtuan. ===Rubla e dytë=== Vetëm kartmonedhat e valutës u lëshuan në këtë kohë, me prerje 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1,000, 5,000 dhe 10,000 rubla. ===Rubla e tretë=== Si me valutën e mëparshme, vetëm kartmonedhat e valutës u lëshuan, me prerje 50 kopekë, 1, 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1,000, 5,000 dhe 10,000 rubla. Në 1924, pikërisht përpara rivlerësimit, paratë e para të letrës u lëshuan në emër të [[BRSS]], me pamjen e emblemës shtetërore me 6 shirita rreth grurit, duke përfaqësuar gjuhët e 4 republikave përfaqësuese të asaj kohe: [[Republika Socialiste Federale Sovjetike e Rusisë|RSFS e Rusisë]], [[Republika Socialiste Federative Sovjetike e Transkaukazisë]] ([[Republika Socialiste Sovjetike e Armenisë|RSS e Armenisë]], [[Republika Socialiste Sovjetike e Azerbajxhanit|RSS e Azerbajxhanit]], dhe [[Republika Socialiste Sovjetike e Gjeorgjisë|RSS e Gjeorgjisë]]), [[Republika Socialiste Sovjetike e Ukrainës|RSS e Ukrainës]] dhe [[Republika Socialiste Sovjetike e Bjellorusisë|RSS e Bjellorusisë]]. Ato kishin datën 1923 dhe ishin me prerje 10,000, 15,000, dhe 25,000 rubla. ===Rubla e katërt=== Në 1924, kartmonedhat e valutës u lëshuan për 1, 3 dhe 5 rubla të arta (рубль золотом). Këto qarkulluan së bashku me çervonetët të lëshuara në 1922 nga Banka e Shtetit me prerje 1, 3, 5 10 dhe 25 çervonetë. Kartmonedhat e Thesarit të Shtetit zëvendësuan kartmonedhat e valutës pas 1928. Në 1938, dolën prerjet 1, 3 dhe 5 rubles, duke mos përdorur fjalën "ari". ===Rubla e pestë=== Në 1947, kartmonedhat e Thesarit të Shtetit u lëshuan për 1, 3 dhe 5 rublea, bashkë me kartmonedhat e Bankës së Shtetit me prerje 10, 25, 50 dhe 100 rubla. ===Rubla e gjashtë=== Në 1961, kartmonedhat e Thesarit të Shtetit u lëshuan për 1, 3 dhe 5 rublea, bashkë me kartmonedhat e Bankës së Shtetit me prerje 10, 25, 50 dhe 100 rubla. Në 1991, Banka e Shtetit filloi prodhimin e 1, 3 dhe 5 rublave dhe gjithashtu lëshoi prerjet 200, 500 dhe 1,000 rubla. Në 1992, u prodhua kartmonedha e fundit me mbishkrimin B.R.S.S. para se Federata Ruse të lëshonte prerjet 5,000 dhe 10,000 rubla. Këto u ndoqën nga 50,000 rubla në 1993, 100,000 rubla në 1995 dhe në fund 500,000 rubla në 1997 (me datë 1995). Që prej 1991 me ndarjen e BRSS nuk u përdorën portretet e njerëzve në monedhë ose kartmonedhë deri në lëshimin e 500 rublave me statujën e [[Pjetri i Madh|Pjetrit të Madh]] dhe më vonë 1000 rubla me statujën e [[Jarosllavi I|Jarosllavit]]. {|class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !colspan="6"|Seria e Kartmonedhave të Rublës së Gjashtë |- ! Seria !! Vlera !! Para !! Mbrapa !! Lëshuesi !! Gjuhët |- | 1961 | 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100 rubla |rowspan="3"| [[Vladimir Lenin]]i ose pamje të [[Kremlini|Kremlinit të Moskës]] |rowspan="4"| Vlera, dhe pamje të [[Kremlini|Kremlinit të Moskës]] për 50 rubla ose më shumë |rowspan="2"|BRSS | 15 |- | 1991 | 1, 3, 5, 10, 50, 100, 200, 500, 1000 rubla |Rusisht^{[[#Shënime|3]]} |- | 1992 | 50, 200, 500, 1,000, 5,000, 10,000 rubla | BRSS-ja për 1000 rublat dhe më të voglat<br />[[Banka e Rusisë]] për 5000 dhe 10,000 rubla |rowspan="3"| Rusisht |- | 1993 | 100, 200, 500, 1,000, 5,000, 10,000, 50,000 rubla |[[Kremlini|Kremlini i Moskës]] me [[Flamuri i Rusisë|flamurin tri-ngjyrësh Rus]] |rowspan="2"|[[Banka e Rusisë]] |- | 1995 | 1,000, 5,000, 10,000, 50,000, 100,000, 500,000 rubla |colspan="2"|I njëjta pamje me rublën e sotme, ku 1 rubël e re = 1000 rubla të vjetra. Shih më poshtë.^{[[#Shënime|4, 5]]} |} Kartmonedha 1000 rubla nuk u vazhdua si 1 rubël e re. ===Rubla e shtatë=== Në 1998, u lëshuan këto kartmonedha: {|class="wikitable" style="font-size: 90%" !colspan="10"|Seria e 1997<ref>{{cite web|url=http://www.cbr.ru/eng/bank-notes_coins/bank-notes/|title=Banknotes and Coins|publisher=Cbr.ru|accessdate=14 maj 2011}}</ref> |- !colspan="2"| Pamja !!rowspan="2"| Vlera !!rowspan="2"| Përmasat !!rowspan="2"| Ngjyra Kryesore !!colspan="3"| Përshkrimi !!colspan="2"| Data e |- ! Përpara !! Mbrapa !! përpara !! Mbrapa !! Filigrami !! shtypjes !! lëshimit |- | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 5 rubles (1997) front.jpg|96px]] | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 5 rubles (1997) back.jpg|96px]] | 5 rubla (nuk lëshohet më)^{[[#Remarks 2|1]]} | 137 × 61&nbsp;mm | Jeshile | Monumenti i [[Mijëvjeçari i Rusisë|Mijëvjeçarit të Rusisë]] me sfond [[Katedralja e Shën Sofisë në Novgorod|Katedralen e Shën Sofisë]] në [[Veliki Novgorod]] | Muret e fortifikuara të [[Kremlini i Novgorodit|Kremlinit të Novgorodit]] | "5", [[Katedralja e Shën Sofisë në Novgorod]] |rowspan="7"| 1997 | 1 janar 1998 |- | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 10 rubles 2004 front.jpg|105px]] | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 10 rubles 2004 back.jpg|105px]] | 10 rubla (momentalisht po zëvendësohet me momedhë me të njëjtën vlerë) |rowspan="4"| 150 × 65&nbsp;mm | Jeshile e errët dhe kafe e errët | [[Ura e Kommunalni]] përgjatë [[Lumi Jenisei|Lumit Jenisei]] në [[Krasnojarsk]] dhe [[Faltorja e Paraskeva Pyatnitsa]] | [[Hidroçentrali i Krasnojarsk]] | "10", [[Faltorja e Paraskeva Pyatnitsa]] |rowspan="4"| 1 janar 1998<br/>2001^{[[#Shënime 2|3]]}, 2004^{[[#Shënime 2|4]]}<br/>²⁰¹¹ |- | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 50 rubles 2004 front.jpg|105px]] | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 50 rubles 2004 back.jpg|105px]] | 50 rubla | Blu dhe vjollcë, respektivisht | Një kolonë tibune në sfondin e [[Fortesa Petropavlovsk|Fortesës Petropavlovsk]] në [[Shën Petersburg]] | Kolona tibune | "50", [[Katedralja e Pjetrit dhe Paulit]] |- | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Russia100rubles04front.jpg|105px]] | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Russia100rubles04back.jpg|105px]] | 100 rubla | Kafe-jeshile-e kuqe e errët | Karrocë me kuaj në portikun e [[Teatri i Bolshoit|Teatrit të Bolshoit]] në Moskë | The [[Bolshoi Theatre]] | "100", [[Teatri i Bolshoit]] |- | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 500 rubles 2010 front.jpg|105px]] | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 500 rubles 2010 back.jpg|105px]] | 500 rubla | Viollcë dhe blu, respektivisht | Monumenti i [[Pjetri i Madh|Pjetrit të Madh]], anije me vela Sedov dhe terminali detar i [[Arkhangelsk]] | [[Manastiri Solovetski]] | "500", Monumenti i [[Pjetri i Madh|Pjetrit të Madh]] |- | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 1000 rubles 2010 front.jpg|110px]] | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 1000 rubles 2010 back.jpg|110px]] | 1,000 rubla |rowspan="2"| 157 × 69&nbsp;mm | Blu-jeshile | Monumenti i [[Jarosllavi I|Jarosllavit]] dhe [[Faltorja e Zonjës së Kazanit]] në [[Jaroslavl]] | [[Kisha Baptiste e Shën Xhonit, Jaroslavl|Kisha Baptiste e Shën Xhonit]] në [[Jaroslavl]] | "1000", Monumenti i [[Jarosllavi I|Jarosllavit]] | 2000, 2004⁴, 2010 |- | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 5000 rubles 2010 front.jpg|110px]] | style="text-align:center; background:#000;"| [[File:Banknote 5000 rubles 2010 back.jpg|110px]] | 5,000 rubla | Kuqe-portokalli | Monumenti i [[Nikolai Muravjov-Amurski]] në [[Khabarovsk]] | [[Ura e Khabarovskut]] në Lumin [[Lumi Amur|Amur]] | "5000", Koka e monumentit të Muravjov-Amurski | qershor 2006, shtator 2011 |- |colspan="10"|Këto pamje janë në shkallën 0.7 piksel për milimetër |} ==== Shënime ==== # Kartmonedha 5 rubla është shumë e rrallë tashmë. Nuk shtypet më, megjithëse përdoret ligjërisht. # Kartmonedha 10 rubla nuk shtypet më që prej janarit 2010, dhe është zëvendësuar nga monedha 10 rubla. # Kartmonedhat e modifikimit të 2001 mbajnë nënshkrimin e vogël "модификация 2001г." që do të thotë "modifikim i vitit 2001" në zonën e majtë të filigramit. # Kartmonedhat e modifikimit të 2004 mbajnë të njëjtin nënshkrim. Më e rëndësishmja, janë shtuar elemente sigurie, duke përfshirë: ::* '''Pamje e ndrysheshme në bazë të këndit të shikimit''' ::* '''Fije më të gera metalike''' ::* '''Mikroperforim''' (100 rubla dhe më lart): Shënimi i numrave me pika. ::* '''Bojë optike e ndryshueshme''' (500 rubla dhe më lart) :5. Kartmonedhat e modifikimit të 2010, si modifikimet e 1997 dhe 2004, mbajnë nënshkrimin "модификация 2010г." që do të thotë "modifikim i vitit 2010" në zonën e majtë të filigramit. Janë shtuar elemente shtesë sigurie. ==Kursi i këmbimit== {{Kursi i këmbimit|RUB|CNY|INR}} == Referime == {{reflist|2}} {{Navigacioni Valuta Evropiane}} [[Kategoria:Rusi]] [[Kategoria:Valutat në qarkullim]] [[Kategoria:Valutë]] jnqiouc6r7r2dogelmbjdp1pmswfof4 0 146510 3004004 2727424 2026-07-01T18:19:39Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Shisha bar]] te [[Bar nargjile]]: shqip 2727424 wikitext text/x-wiki {{pp}} Lounge nargjile (i quajtur edhe një bar shisha apo den, veçanërisht në Britani dhe pjesë të Kanadasë, ose një bar nargjile) është një institucion ku klientët të ndajnë nargile (duhanit salcë) nga një nargjile komunale apo nargile e cila është e vendosur në çdo tavolinë. Karakteristikat Lounges nargjile janë gjetur kryesisht në qytetet kolegj dhe zonat urbane dhe janë konsideruar nga disa si një roman dhe mënyra elegant të bisedoj dhe të përqafuar multi-kulturës. [ 1 ] Disa njerëz i Lindjes së Mesme ose nxjerrjes Azisë Jugore konsiderojnë ato një vazhdimësi e traditat e tyre kulturore . Një nargjile dhe një shumëllojshmëri të produkteve të duhanit janë në shfaqje në një dyqan dritare Square Harvardit në Cambridge, Massachusetts , Shtetet e Bashkuara . Shpesh , lounges nargjile janë në pronësi dhe operohet nga njerëz nga bota arabe , prejardhjen dhe apo rajonet e tjera ku përdorimi i nargjile është një traditë shekullore të vjetra . Disa ofrojnë menu items kuzhinë të Lindjes së Mesme . Pothuajse të gjitha të ofrojë atë që shumica e perëndimorëve quajnë kafe turke . Shumë lounges nargjile inkorporojë elemente të tilla si dekor islame dhe muzikës arabe apo muzikë indiane . [ 2 ] Një mbrojtës i moshuar e një ndërmarrjeje në Turqi përshkruan përparësitë e rri kot nargjile si më poshtë : " Gjëja më e rëndësishme nuk është ajo që keni vënë në tub , por që është me ju , ndërsa ju jeni pirja e duhanit … kjo është një përvojë të plotë … në një kafe si ky , ju gjeni njerëz të mirë , njerëzit e vjetër , populli interesante . për sa kohë që ka nevojë për kompani dhe miqësinë , për sa kohë që njerëzit duan të ndaluar dhe të mendojnë , nuk do të jetë kafene nargile . " Në mënyrë tipike një zëdhënës e disponueshme është siguruar për çdo përdorues për arsye të higjienës . Lounges nargjile nuk zakonisht kanë licenca të pijeve , por në vend të kësaj nxjerrin pjesën më të madhe të të ardhurave të tyre nga shitjet e kafe, çaj , pije e butë dhe ushqime të lehta , sidomos ushqime të lehta . Disa lounges nargjile kanë kuzhina të pajisura mirë dhe janë më të ngjashme me bistros . Në kuptimin më të gjerë , çdo restorant apo klub nate mund të konsiderohet një sallë pritjeje nargjile nëse ofron klientët hookahs, nargile dhe një vend të rehatshëm për të pirë duhan . Për shkak të disa ligjeve të shtetit anti – duhanit , shumë bare nargjile kanë bërë kalimin nga pirja e duhanit nargile tradicional të duhanit nargile bimor , sepse ajo nuk përmban duhan , apo nikotina dhe është në ambiente të mbyllura ligjore në fusha specifike për ndalimin e pirjes së duhanit . Herbs bëni prodhojnë tar , kur ata digjen Historia Nargjile në formën e saj të parë dhe më të thjeshtë origjinën në Indi. [3] Ajo shpejt udhëtoi në perëndim të Iranit, Turqisë dhe Egjiptit, ku ajo fitoi popullaritet në masë dhe tani janë faqet e disa prej hookahs cilësi më të mirë në botë.Rri kot nargjile ka të paraardhësve të qarta në traditën e shtëpive kafe në Lindjen e Mesme dhe Turqia ku njerëzit tymi i duhanit i hookahs ose stilet e tjera të tub uji të ofruara nga themelimi. Në këtë mjedis tradicional nargjile është zakonisht i varietetit të vetme-gete. Kjo është në kontrast me shumëllojshmëri multi-gete favorizuar ne sallon nargjile dhe qëllim për të theksuar natyrën komunale e aktivitetit. Në Evropë Gjermani – hookahs janë në dispozicion në shumë institucione në Gjermani, veçanërisht në Berlin, Këln dhe Zonës Ruhr dhe fushat, dhe kjo nuk është vetëm popullor në mesin e popullit turk. Hollandë – hookahs tani janë duke fituar popullaritet në Holandë, veçanërisht në Rotterdam dhe Amsterdam. United Kingdom – Në Mbretërinë e Bashkuar, hookahs janë më së shpeshti gjenden në "bare shisha" të drejtuar nga njerëz libanezë, pakistanez apo egjiptiane. Që një ndalim britanik 2007 mbi pirjen e duhanit në vende publike, bare shisha janë rritur nga 179 në 2007-556 në vitin 2012, me pretendimet e numrave edhe më të mëdha. [4] Spanjë – Përdorimi nargjile është rritur në popullaritet në Spanjë, veçanërisht midis të rinjve. Si rezultat, shumë teterías (shtëpi çaj) kanë bërë hookahs në dispozicion për klientët. Rusi – Disa bare ruse të punësojë një "njeri nargjile" (кальянщик), shpesh i veshur me një përafrim të arabishtes apo kostum turk, për të sjellë tuba në tavolina të klientëve dhe në dritë e duhanit. Në Shtetet e Bashkuara Në Shtetet e Bashkuara , institucionet ngjashme me lounges nargjile parë u hap dekada më parë në lagjet e emigrantëve të qytetit të Nju Jorkut dhe Los Angeles, Kaliforni . Mbrojtës ishin zakonisht njerëz me prejardhje të Lindjes së Mesme . Shumë lounges nargjile në Shtetet e Bashkuara kanë elemente elegant apo modernist të tilla si tavolina qelqi, televizorë plazma , dhe bare oksigjen . Shumica e bare në SHBA kërkojnë klientët që të jetë të paktën 18 vjeç për të pirë duhan nargile dhe 18 vjet për të blerë ( përjashtime janë Utah , Arizona , Alabama , dhe New Jersey ) , por ligjet në disa shtete të tjera kërkojnë mbrojtës të të jetë vetëm 18 vjeç për të blerë ose të kenë duhanit , e cila në një bar nargjile ,mbrojtës është duke bërë asnjë nga këto, pra një është e mundshme për të gjetur nën të rinj të moshës në shumë bare nargjile në Shtetet e Bashkuara . [ 1 ] Një purveyor e hookahs dhe kërkesave shisha : "Është në kërkesën e saj më të madh ndonjëherë në këtë vend … Unë nuk mendoj se kjo do larg çdo kohë së shpejti . Ka shumë më shumë hapësirë për produktin për të zgjeruar . Vetëm një përqindje e vogël e amerikanëve e dinë në lidhje me të ". [ 1 ] Gjatë viteve të fundit nargjile në përgjithësi është bërë gjithnjë e më popullore për të rinj – të rritur; ata që janë vetëm në moshën ligjore për të pirë duhan në shtetin e tyre . Nuk është e pazakontë për të gjetur tani bare nargjile brenda distancë të shkurtër universitete dhe në qytetet përreth . Ky brez i ri e ka rigjallëruar tregun nargjile , bare nargjile janë të suksesshme dhe të mbeten të hapur pavarësisht ndalon shtëpie duhanit . Për duhanpirësit private nargjile , shumë të Lindjes së Mesme dhe tregjet e Mesdheut tani ofrojnë produkte nargjile për shitje . Ndalon Pirjen e Duhanit Shumë komuna, sidomos në Amerikën e Veriut, Evropë dhe Pakistan, kanë miratuar ndalon pirjen e duhanit në vende publike. Ndonjëherë, megjithatë, bizneset mund të marrin leje të veçanta që lejojnë pirjen e duhanit brenda, këto leje janë zakonisht në dispozicion vetëm për lounges nargjile, bare puro, tobacconists, dhe institucione të ngjashme ku pirja e duhanit është në fokus të aktivitetit. Ata janë më pak në dispozicion për vendet në të cilat alkooli ose ushqimi është shërbyer. Në disa raste, ndalimi është kundër pirjes së duhanit në mënyrë specifike. Kur ky është rasti, një sallë pritjeje nargjile mund të qëndrojnë në biznes duke zëvendësuar tradicionale, nargile duhanit me bazë me një Mu'assel duhanit pa. hzkxqh0zbploclvt2y83qn998uj55cp 0 147849 3004020 3003161 2026-07-01T23:01:00Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004020 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Candan Erçetin 024.JPG|parapamje|Candan Erçetin (2012)]] '''Candan Erçetin''' ({{IPA|['dʒandan 'ertʃetin]}}, * [[10. shkurt]] [[1961]]<ref>[http://www.candanercetin.com.tr/hayati.aspx Geburtsdatum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216170904/http://www.candanercetin.com.tr/hayati.aspx |date=16 shkurt 2010 }} auf der offiziellen Webseite (abgerufen am 29. Juli 2010)</ref> në [[Kırklareli]]) është një [[këngë|këngetare]] [[Turqia|turke]] e [[popmuzik]]ës. == Rinia == Candan Erçetin u rrit në vendlinjen e saj ne Kırklareli si femije emigrantesh [[shqiptar]] nga [[Shkupi]] dhe [[Prishtina]], në [[Kırklareli]] ndoqi shkollën fillore. Më pas ndoqi [[Liceu Gallata Saraj|gjinazin Galatasaray]] dhe që nga 1979 Konveravtorin Shtetëror në Stamboll (İstanbul Belediye Konservatuarı). Mbas konservatorit filloi te studionte [[arkeologjie]] klasike ne Universitetin e [[Stambollit]] . == Kariera == Si anetare e [[Band (Musik)|Musikgruppe]] [[Klips ve Onlar]] repräsentierte Erçetin perfaqesoi se bashku me kompozimin e [[Melih Kibar]] ''Halley'' [[Turqi]]në në [[Eurovision Song Contest 1986]]. Në vitin 1991 ajo permbylli një formim per kengetare (Opera Klasike) ne shkollen muzikore [[Stamboll|İstanbul]] Municipal . Ne vitet 90 ka qene moderatore per disa emsisonie televizive. Ne qershor te 1995 ajo beri publik albumin e saj te pare solo ''Hazırım'' . Albumi bashkonte elemente nga rajoni i saj i lindjes [[Osthrakien]] me elemente nga pjesa shqiptare e vendlindjes se prinderve te saj [[Maqedoni]]. Edhe ne pjesen tjeter te albumeve shfaqen qarte konturet shqiptare dhe trakase. Suksesin e saj më te madh, këngëtarja e arriti me albumin ''Elbette'' te vitit 2000. Me 1.050.000 njësi të shitura, ai ishte albumi më i shitur i vitit në Turqi.<ref>{{Cite web|url=http://arsiv.zaman.com.tr/2000/12/31/kultursanat/kultursanatdevam.htm|title=Webarchiv "zaman.com.tr", aufgerufen am 20. August 2011.|access-date=27 janar 2014|archive-date=23 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130623181757/http://arsiv.zaman.com.tr/2000/12/31/kultursanat/kultursanatdevam.htm|url-status=dead}}</ref> Në Gjermani ajo doli per here te parë në 1998 në [[Bremen]] dhe në 1999 në [[Frankfurt am Main]]. Ne 2005 ajo luajti nje rol ne musikalin ''Yıldızların Altında''. Përveç kësaj, ajo jep mësim në [[Liceu Gallata Saraj|Galatasaray-Gymnasium]]. == Diskografie == === Studioalben === * 1995: ''Hazırım'' (shqip. ''Unë jam gati'') * 1997: ''Çapkın'' (dt. ''Draufgänger'') * 2000: ''Elbette'' (shqip. ''E vetkuptueshme'') * 2002: ''Neden'' (shqip. ''Përse'') * 2003: ''Chante Hier Pour Aujourd'hui'' * 2004: ''Melek'' (shqip. ''Engjell'') * 2005: ''Aman Doktor'' (shqip. ''aman Doktor'') * 2009: ''Kırık Kalpler Durağında'' (shqip. ''Ne stacionin e zemrave te thyera'') * 2011: ''Aranjman 2011'' (dt. ''Arrangement 2011'') === Publikime të tjera === * 1996: ''Sevdim Sevilmedim - The Remix EP'' (dt. ''Ich habe geliebt, Ich wurde nicht geliebt'') * 1998: ''Oyalama Artık - The Remix EP 2'' (dt. ''Lenk nicht mehr ab'') * 2000: ''Unut Sevme - Limited Edition Remixes'' (dt. ''Vergiss, lieb nicht'') * 2003: ''Remix'' * 2005: ''Remix's'' * 2008: ''Ben Kimim'' (shqip. ''Kush jam une'') == Shih edhe == * [[Shqiptarët në Turqi]] * [[Lista Popmuzikanetve turq]] * [[Muzika ne Turqi]] * [[Demografia e Turqisë]] * [[Ali Sami Yen]] == Referime == * {{commonscat|Candan Erçetin}} * {{IMDb Name|1486499}} * [https://web.archive.org/web/20100208034304/http://www.candanercetin.com.tr/ Offizielle Webseite] == Referime == {{reflist}} {{Normdaten|TYP=p|LCCN=no/2006/092580|VIAF=24360024}} {{SORTIERUNG:Ercetin, Candan}} {{Personendaten |NAME=Erçetin, Candan |ALTERNATIVNAMEN= |KURZBESCHREIBUNG=türkische Sängerin |GEBURTSDATUM=10. Februar 1963 |GEBURTSORT=[[Kırklareli]] |STERBEDATUM= |STERBEORT= }} [[Kategoria:Kengetare e popmuzikes]] [[Kategoria:Aktorë]] [[Kategoria:Muzikantë turq]] [[Kategoria:Këngëtare shqiptare]] [[Kategoria:Lindje 1961]] [[Kategoria:Turq me prejardhje shqiptare]] aywt3r07czebcpnp1azlwe91kgkc2lu 0 149834 3004056 3003157 2026-07-02T00:15:32Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004056 wikitext text/x-wiki {{Short description|Piktor, skulptor dhe qeramist katalanas (1893–1983)}} {{Infobox artist | name = Joan Miro | native_name = Joan Miró | native_name_lang = es | image = Portrait of Joan Miro, Barcelona 1935 June 13.jpg | caption = Portret nga Carl Van Vechten, [[1935]] | birth_name = Joan Miró i Ferrà | birth_date = {{Birth date and age|df = yes|20|04|1893}} | birth_place = [[Barcelona]], [[Katalonja]], [[Spanja|Spanjë]] | death_date = {{Death date and age|df = yes|25|12|1983|20|04|1893}} | death_place = [[Palma de Majorka|Palma]], [[Ishujt Baleare|Ishujt Balear]], [[Spanja|Spanjë]] | nationality = Spanjolle | field = Pikturë, skulpturë, [[Piktura Murore|murale]] dhe qeramist | training = ''Escola de Belles Arts de la Llotja'' dhe ''Escola d'Art de Francesc Galí, Cercle Artístic de Sant Lluc'', 1907–1913 | movement = Fauvizmi, [[Kubizmi]], [[Surrealizmi]], [[Dadaizmi]], [[Ekspresionizmi Abstrakt]] | spouse = Pilar Juncosa Iglésias (12 tetor 1929) | works = | patrons = | awards = 1954 [[Bienalia e Venecias]] Grand Prize for Graphic Work; 1958 Guggenheim International Award; 1980 Gold Medal of Fine Arts, Spain | module = {{Infobox person|child = yes | signature = Miró, Joan 1893-1983 02 Signatur.jpg }} }} '''Joan Miro''' ({{lang-es|'''Joan Miró i Ferrà'''}}; 20 prill [[1893]] – 25 dhjetor [[1983]]) ishte piktor, skulptor dhe [[:en: Ceramic art|qeramist]] spanjoll (katalanas) i lindur në [[Barcelona|Barcelonë]]. Muzeu kushtuar punës së tij, [[:en: Fundació Joan Miró|Fundació Joan Miró]], u themelua nga qyteti i tij i lindjes, [[Barcelona]], në vitin [[1975]] si dhe Fundació Pilar i Joan Mirón në qytetin ku jetoi, [[Palma de Majorka|Palma]], [[Majorka]] në vitin [[1981]]. Duke fituar vlerësimin ndërkombëtar, puna e tij u interpretua si [[Surrealizmi|surrealiste]], por me një stil personal, ndonjëherë duke kaluar në Fauvizëm dhe [[Ekspresionizmi|Ekspresionizëm]].<ref>{{Cite encyclopedia|title=Joan Miro, Biography, Paintings, Style & Facts|url=https://www.britannica.com/biography/Joan-Miro|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ai ishte i njohur për interesin e tij në të pavetëdijshmen ose [[Subkoshienca|subkoshiencën e mendjes]], të pasqyruar në rikrijimet e tij fëmijënore. Veprat e tij të vështira për tu klasifikuar kanë gjithashtu një shfaqje të krenarisë katalanase. Në intervista e tij të shumta që nga vitet [[1930]], Miro shprehte pakënaqësi për metodat konvencionale të pikturimit si rrugë për përkrahjen e shoqërisë [[borgjezia|borgjeze]], dhe bëri deklaratën e famshme të ''vrasjes së pikturës'' në favor të tronditjes së elementeve vizuale të pikturës tradicionale.<ref>M. Rowell, ''Joan Mirό: Selected Writings and Interviews'' (London: Thames & Hudson, 1987) fq. 114–116.</ref> ==Biografia== [[Skeda:Fundació_Joan_Miró_-_Barcelona_(Catalonia).jpg|parapamje|majtas|354px|Muzeu ''Fondació Joan Miró'' në Montjuïc në [[Barcelona|Barcelonë]], ndërtuar nga arkitekti racionalist Josep Lluís Sert]] I lindur në një familje argjendarësh dhe orë-ndreqësisht, ai u rrit në lagjen [[:en: Gothic Quarter, Barcelona|Barri Gotik]] të [[Barcelona|Barcelonës]].<ref name="autogenerated1">Victoria Combalia, "Miró's Strategies: Rebellious in Barcelona, Reticent in Paris", from Joan Miró: Snail Woman Flower Star, Prestel 2008</ref> Babai i tij ishte Miquel Miró Adzerias, ndërsa nëna quhej Dolores Ferrà.<ref>{{cite book|title=Joan Miró|publisher=The Arts Council|first=Roland|last=Penrose|year=1964|language=en|page=11}}</ref> Mbiemri ''Miró'' tregon rrënjët e mundshme [[Judaizmi|judeje]], në kuadrin e ''marrano-ve'' apo ''converso-ve'' judejë iberikë në [[Krishtërimi|Krishtërim]].<ref>{{Cite news|author=Doreen Carvajal|title=In Majorca, Atoning for the Sins of 1691|newspaper=[[The New York Times]]|language=en|url=https://www.nytimes.com/2011/05/07/world/europe/07iht-spain07.html|date=7 maj 2011}}</ref><ref>{{Cite news|author=Sarah Wildman|title=Mallorca’s Jews Get Their Due|url=http://forward.com/articles/154649/mallorcas-jews-get-their-due/|newspaper=The Forward|language=en|date=13 prill 2012}}</ref> Ai do ta fillonte shkollën e vizatimit në moshën shtatë vjeçare, në një shkollë private në Carrer del Regomir 13, një shtëpi e madhe mesjetare. Në vitin [[1907]] ai u regjistrua në akademinë e arteve të bukura në [[:en:La Llotja|La Llotja]], duke e tronditur babain e tij. Ai studioi në [[:en: Cercle Artístic de Sant Lluc|Qendrën e Artistëve të Shën Llucit]]<ref name="th">{{cite web|title=Joan Miró|url=http://totallyhistory.com/joan-miro/|website=Totally History|date=7 qershor 2011|language=en}}</ref> dhe shfaqjen e tij të parë të vetën do ta kishte në vitin [[1918]], në Galerinë Dalmau,<ref>{{Cite web|title=Joan Miró exhibition catalogue|website=Galeries Dalmau|url=http://pandora.girona.cat/viewer.vm?id=2934337&view=dalmau&lang=en|language=en|access-date=8 shtator 2025|archive-date=22 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422133409/http://pandora.girona.cat/viewer.vm?id=2934337&view=dalmau&lang=en|url-status=dead}}</ref> ku puna e tij u tall dhe u dëmtua.<ref>{{Cite news|author=Maya Jaggi|title=Miró images in Barcelona – Europe – Travel|newspaper=The Independent|date=13 prill 2011|url=http://www.independent.co.uk/travel/europe/joan-mir243-images-in-barcelona-2266763.html|language=en}}</ref> I frymëzuar nga [[Kubizmi]] dhe ekspozitat [[Surrealizmi|surrealiste]] nga jashtë vendit, Miro u tërhoq në drejtim të komunitetit të artit që ishte mbledhur në [[:en:Montparnasse|Montparnase]] dhe në vitin [[1920]], u zhvendos në [[Parisi|Paris]], por vazhdoi t’i kalonte verat e tij në [[Katalonia|Katalonjë]].<ref name="autogenerated1"/> ===Karriera=== Miro fillimisht shkoi në një shkollë biznesi si edhe shkollën e artit. Ai filloi karrierën e tij si llogaritar kur ishte adoleshent, edhe pse ai e braktisi komplet botën e biznesit për artin, pasi kaloi një krizë nervore.<ref name="Guggenheim1">Spector, Nancy. "The Tilled Field, 1923–1924</ref> Arti i tij i hershëm, si ai i ndikuar në mënyrë të ngjashme të [[:en: Fauvism|fovizmit]] dhe [[kubizmi]]t në [[Barcelona|Barcelonë]], u frymëzua nga [[Vincent van Gogh|Vinsent van Gogu]] dhe [[Paul Cézanne]]. Ngjashmëria e punës së Miros me atë të brezit të ndërmjetëm [[Arti Avant-Garde|para-rojë]] ka bërë që studiuesit ta pagëzojnë këtë periudhë si Periudha Fauviste Katalanase.<ref>Jacques Lassaigne, Miró: biographical and critical study. Tr. Stuart Gilbert. (Paris: Editions d'Art Albert Skira, 1963) fq. 24-25.</ref> Disa vite pas ekspozitës solo të vitit [[1918]] të Miros, ai u vendos në [[Paris]], ku përfundoi një numër pikturash që i kishte filluar në shtëpinë verore të prindërve të tij në [[:en: Mont-roig del Camp|Mont-roig del Camp]]. Një pikturë e tij, [[:en: The Farm (Miró)|Ferma]], shfaq një tranzicon drejtë stilit individual të pikturimit dhe disa cilësi nacionaliste. [[Ernest Hemingway|Ernest Heminguej]], i cili më vonë e bleu veprën, krahasoi kompozicionin artistik me [[:en: Ulysses (novel)|Uliksin]] e Xhejms Xhoisit dhe e përshkroi atë me fjalët "në të është çdo ndjenjë që mund të kesh për Spanjën kur ju jeni atje dhe gjithçka që ju ndjeni kur nuk jeni atje dhe nuk mund të shkoi atje. Asnjë tjetër nuk do të ishte në gjendje t'i pikturonte këto dy gjëra të kundërta".<ref>Hemingway, Ernest. "The Farm." Homage to Joan Miró. Ed. G. di San Lazzaro. New York: Tudor Publishing Company, 1972. fq. 34.</ref> Çdo vit, Miro kthehej në Mont-roig dhe zhvilloi një simoblizëm dhe nacionalizëm që do t'i ngjitet atij gjatë gjithë karrierës. ''Peizazh katalanas (Gjuetari)'' dhe ''Fusha e punuar'',<ref>{{Cite web|title=Collection Online|url=http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/search/?q=72.2020|work=Guggenheimcollection.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809093249/http://www.guggenheim.org/new-york/collection-online/search/?q=72.2020|archive-date=9 gusht 2014|access-date=8 shtator 2025|url-status=live}}</ref> dy veprat e para të Miros të klasifikuara si [[surrealizmi|surrealiste]], përdorin gjuhën simbolike që do të mbizotëronte në dekadën pasuese.<ref>{{Cite news|author=Tim Adams|date=20 mars 2011|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2011/mar/20/joan-miro-life-ladder-escape-tate|newspaper=The Guardian|title=Joan Miró: A Life in Paintings|language=en}}</ref> Josep Dalmau organizoi ekspozitën e parë solo pariziane të Mirós, në Galerie la Licorne në vitin [[1921]].<ref>{{Cite web|title=Joan Miró, Galerie La Licorne, 29 April – 14 May, 1921, Paris (exhibition catalogue)|work=pandora.girona.cat|language=en|url=http://pandora.girona.cat/viewer.vm?id=2934525&view=dalmau&lang=en|access-date=8 shtator 2025|archive-date=14 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114021713/https://pandora.girona.cat/viewer.vm?id=2934525&view=dalmau&lang=en|url-status=dead}}</ref> Në vitin [[1924]], Miro iu bashkua grupit surrealist. Punimet tashmë me natyrë simbolike dhe poetike të Miros, ashtu si dhe dualitetet dhe kontradiktat e natyrshme në to, u përshtatën mirë me kuadrin e automatizmit ëndërror të përqafuar nga grupi [[surrealizmi|surealist]] i tij. Shumë nga puna e Miros e humbi mungesën kaotike të përqëndrimit, që e kishte përcaktuar punën e tij deri atëherë dhe procesi i pikturimit brenda punës së tij, në këtë mënyrë e refuzoi kornizën që ofronte piktura tradicionale. Ky qëndrim antigonist ndaj pikturës e shfaqi veten kur Miro, në vitin [[1924]], iu referua punës së tij me "''x''" në letrën dërguar shokut të tij poet [[:en: Michel Leiris|Michel Leiris]].<ref>Umland, Anne. "A Challenge to Painting: Miró and Collage in the 1920s." ''Joan Miró''. Ed. Agnes De la Beaumelle. London: Paul Holberton Publishing, 2004. pp. 61-69.</ref> Pikturat që erdhën gjatë kësaj periudhe u njohën si pikturat e ëndrrave të Miros. Miro nuk u largua plotësisht nga subjekti. Pavarësisht nga teknikat automatike surreliste që ai i përdori gjerësisht në vitet [[1920]], skicat tregojnë se puna e tij ishte shpesh rezultat i një procesi metodik. Puna e Miros rrallë zhytet në mos-objektiv, mbajtjen e një simbolike, gjuhën skematike. Kjo ndoshta ishte më e spikatura në seritë [[:en: Head of a Catalan Peasant|Koka e Fshatarit Katalanas]] e përsëritura të vitit [[1924]] dhe [[1925]]. Në vitin [[1926]] ai bashkëpunoi me [[:en: Max Ernst|Max Ernst]] në dizajnimin për sipërmarrësin e baletit [[:en: Sergei Diaghilev|Sergei Diaghilev]]. Me ndihmën e Miros, Ernst u bë pionier i teknikës [[:en: Surrealist techniques#Grattage|Grattage]], në të cilën ai punoi me mistri pigmentin mbi pikturat e tij. Miro u kthye të një formë më përfaqësuese e pikturimit me ''Brendësia Holandeze'' e vitit [[1928]]. Hartuar sipas veprave të [[:en: Hendrik Martenszoon Sorgh|Hendrik Martenszoon Sorgh]] dhe [[:en: Jan Steen|Jan Steen]] të para si riprodhim i kartolinave, pikturat zbulojnë ndikimin e një udhëtimin nëpër [[Holanda|Holandë]] të bërë nga një artist.<ref>"[http://www.metmuseum.org/press_room/full_release.asp?prid={E4E16796-7F5D-4288-AF57-E59CF80DFA68} Miró: The Dutch Interiors]" at the Metropolitan Museum of Art.</ref> Këto piktura shfaqin më shumë të përbashkëta me ''Fushën e punuar'' ose ''Karnevalet e Harlekinit'' sesa me pikturat e ëndrrave të bëra disa vite më herët. Miro u martua me Pilar Juncosa në [[Palma de Majorka|Palma]] ([[Majorka]]) më 12 tetor [[1929]]; vajza e tyre Dolores u lind më 17 korrik [[1931]]. Në vitin [[1931]], [[:en: Pierre Matisse|Pierre Matisse]] hapi një galeri të arteve në [[New York]]. Galeria Pierre Matisse (e cila ekzistoi deri në vdekjen e Matisit në vitin [[1989]]) u bë ndikim i artit modern në Amerikë. Që nga fillimi Matise e përfaqësoi Joan Miron dhe e përfshiu punën e tij në tregun e Shteteve të Bashkuara nga ekspozitat e herëpashershme të punimeve të Miros në [[New York]].<ref>''Matisse, Father & Son,'' by John Russell, published by Harry N. Abrams, NYC. Copyright John Russell 1999, ISBN 0-8109-4378-6, fq. 387-389</ref><ref>Metropolitan Museum exhibition of works from the Pierre Matisse Gallery, accessed online June 20, 2007, http://www.metmuseum.org/special/Matisse/collection_more.htm</ref> Deri në shpërthimin e [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle]], Miro rëndom kthehej në [[Spanja|Spanjë]] gjatë verave. Pasi filloi lufta, ai nuk kishte mundësi të kthehej në shtëpi. Ndryshe nga bashkëkohësit e tij surrealist, Miro preferonte të qëndronte larg nga politika në punën e tij. Ndonëse pati një sens kombëtar (katalanas) në peisazhet e tij të para surrealiste dhe ''Koka e fshatarit katalanas'', qeveria spanjolle republikane e kishte porositur që të vizatonte afreskun [[:en: The Reaper (Miró painting)|Korrësin]] për pavijonin e Republikës Spanjolle për [[:en: Exposition Internationale des Arts et Techniques dans la Vie Moderne|Ekspozitën e Parisit]], kur puna e Miros mori kuptim politik.<ref>Robin Adele Greeley, Surrealism and the Spanish Civil War. (New Haven: Yale University press, 2006) fq. 14-22.</ref> Në vitin [[1939]], me pushtimin e afërt gjerman të [[Franca|Francës]], Miro do të zhvendosej në Varengeville në [[Normandia|Normandi]] dhe më 20 maj të vitit pasues, pasi gjermanët pushtuan [[Parisi]]n, ai shkoi në Spanjë (që tani kontrollohej nga Francisko Franko) për zgjatjen e sundimit të regjimit të Vichy-së.<ref>Jacques Lassaigne, Miró: biographical and critical study. Tr. Stuart Gilbert. (Paris: Editions d'Art Albert Skira, 1963) fq. 5-8.</ref> Në Varengeville, Palma dhe Mont-roig, në mes viteve [[1940]] dhe [[1941]], Miro krijoi 23 seri [[:en:Gouache|gouache]], [[:en: Ciphers and Constellations, in Love with a Woman|yjësish]]. Duke u vërtitur rreth simbolizmit qiellor, ''Yjësitë'' fituan lëvdatat e artistit [[:en:André Breton|André Breton]], i cili 17 vjet më vonë shkroi një seri poemash, të emërtuara dhe të frymëzuara nga seria e Miros.<ref>Renee Riese Hubert, Miró and Breton. Yale French Studies, No. 31, Surrealism (1964). fq. 52-59.</ref> Tiparet e kësaj pune treguan për zhvendosjen e fokusit tek subjektet si femrat, zogjtë, dhe hëna, që do të dominojnë në ikonografinë e tij për pjesën më të madhe të karrierës. Shuzo Takiguchi publikoi monografinë e parë të Miros në vitin [[1940]]. Në vitet [[1948]] – [[1949]], Miro do të jetonte në [[Barcelona|Barcelonë]], duke bërë vizita të herëpashershme në [[Paris]], që të punonte në teknika printimi në [[:en: Mourlot Studios|Mourlot Studios]] dhe në Atelier Lacourie. Ai zhvilloi një lidhje të afërt me [[:en: Fernand Mourlot|Fernand Mourlot]], e cila rezultoi në prodhimin e mbi 1000 botimeve të ndryshme litografike. Në vitin [[1959]], Andre Bretoni kërkoi nga Miro të përfaqësonte [[Spanja|Spanjën]] në ekspozitën ''Homazh Surrealizmit'' pranë [[:en: Enrique Tábara|Enrique Tábara]], [[:en:Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech|Salvador Dali]] dhe [[:en: Eugenio Granell|Eugenio Granell]]. Miro krijoi një seri skulpturash dhe qeramikash për kopshtin e [[:en: Fondation Maeght|Fondation Maeght]] në [[Saint-Paul-de-Vence]], [[Franca|Francë]], e cila u kompletua në vitin [[1964]]. Në vitin [[1974]], Miro krijoi një tapiceri për [[World Trade Center|Qendrën Botërore Tregtare]] në [[New York]] bashkë me artistin katalanas Josep Royo. Ai fillimisht refuzoi që ta bënte tapicerinë, pastaj ai e mësoi zejen nga Royo dhe të dy artistët prodhuan disa punime bashkë. Tapiceria e tij për [[World Trade Center]] u shfaq për disa vite në ndërtesën e [[World Trade Center]].<ref>Saul Wenegrat: ''[http://www.ifar.org/911_public2.htm September 11th: ART LOSS, DAMAGE, AND REPERCUSSIONS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080526233837/http://www.ifar.org/911_public2.htm |date=26 maj 2008 }}'', Proceedings of an IFAR Symposium on February 28, 2002. Retrieved on November 16, 2008.</ref> Ajo ishte vepra më e shtrenjtë e artit e humbur gjatë [[Sulmet e 11 shtatorit|sulmit të 11 shtatorit]].<ref>''[http://www.insurancejournal.com/news/east/2001/10/08/12519.htm Art Works Lost in WTC Attacks Valued at]'', Insurance Journal, October 8, 2001. Retrieved on November 16, 2008.</ref><ref>''[http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=219974 Art treasures lost in trade center rubble]'', The New Zealand Herald, October 3, 2001. Retrieved on November 5, 2013.</ref> Në vitin [[1977]], Miro dhe Royo përfunduan një tapiceri për ekspozitën në Galerinë Kombëtare në Uashington, [[SHBA]].<ref>''[http://www.nga.gov/content/ngaweb/Collection/art-object-page.56618.html Woman, after Joan Miró, woven by Josep Royo Royo]'', National Gallery of Art, Washington. Retrieved on November 5, 2013.</ref><ref>''[http://miro.palmademallorca.es/pagina.php?Idi=2&Cod_fam=3&Cod_sub=10 Joan Miró chronology]'', Pilar and Joan Miró Foundation in majorca. Retrieved on November 5, 2013.</ref> Në vitin [[1981]] do të shfaqej vepra e Miros ''The Sun, the Moon and One Star'' (Dielli, Hëna dhe Një Yll) - që më vonë u emërua [[:en: Miró's Chicago|Miró's Chicago]]. Kjo skulpturë e madhe e përzier është e vendosur në qendër të zonën e [[:en: Chicago Loop|Unazës]] së [[Çikago]]s, në rrugë nga një tjetër skulpturë e madhe publike, [[:en: Chicago Picasso|Chicago Picasso]]. Në vitin [[1967]], Miro do të krijonte një model [[bronzi]] të ''The Sun, the Moon and One Star''. Kjo tani ndodhet në [[:en: Milwaukee Art Museum|Milwaukee Art Museum]]. ===Pleqëria dhe vdekja=== Në vitin [[1979]] Miro mori titullin [[:en: Honorary degree|honoris causa]] nga [[:en: University of Barcelona|Universiteti i Barcelonës]]. Artisti, i cili vuante nga [[:en: Cardiovascular disease|zemra]],<ref name="death">{{Cite journal|title=Joan Miró dies in Spain at 90|date=26 dhjetor 1983|journal=[[The New York Times]]|language=en|page=41}}</ref> vdiq në shtëpinë e tij në [[Palma de Majorka|Palma]] të [[Majorka|Majorkës]], më 25 dhjetor [[1983]].<ref>{{cite web|publisher=Artnet.com|language=en|access-date=15 mars 2012|url=http://www.artnet.com/Galleries/Artists_detail.asp?gid=424612322&aid=675008|title=Joan Miró (Spanish), 1893–1983: Featured artist works, exhibitions and biography from Walton Fine Arts}}</ref> ==Punimet== ===Fovizmi i hershëm=== Punimet e tij të hershme përfshijnë ''[[:en: Portrait of Vincent Nubiola|Portreti i Vincent Nubiolas]]'' ([[1917]]), ''Siurana - shtegu'', ''Nord-Sud'' ([[1917]]) dhe ''Piktura e Toledos''. Këto punime tregojnë ndikimin e [[Paul Cézanne|Pol Sezan]] dhe i mbushin pikturat me sipërfaqe me ngjyra dhe një trajtim më piktorik sesa stili i skajeve të ashpra të punimeve të tij të mëpasshme. Te ''Nord-Sud'', një gazetë letrare me atë emër, paraqitet në natyrë të qetë, një mjet i zakonshëm kompozicional në kompozimet kubiste, por gjithashtu një referencë për interesat letrare dhe [[Arti Avant-Garde|para-rojës]] së piktorit.<ref>{{Cite book|author=Stephan von Wiese|chapter=Painting as Universal Poetry - The Connection of Painting and Word in Miró|title=Joan Miró - Snail Woman Flower Star|publisher=Prestel|year=2006|language=en}}</ref> ===Realizmi magjik=== Duke filluar në vitin [[1920]], Miro zhvilloi një stil mjaft preciz, duke mbledhur çdo element në izolim dhe hollësi dhe duke i organizuar ato në një kompozim të përgjithshëm. Këto punime, përfshirë ''Shtëpinë me Palmë'' ([[1918]]), ''Nudo me një pasqyrë'' ([[1919]]), ''Kali, Çibuku dhe Lulja e Kuqe'', si dhe ''Tavolina – natyrë e qetë me lepur'' ([[1920]]), tregojnë ndikimin e qartë të [[kubizmi]]t, edhe pse në një mënyrë të përmbajtur, duke e aplikuar vetëm në një pjesë të subjektit. Për shembull, ''Farmer's Wife'' (Gruaja e Fermerit) ([[1922]]-[[1923|23]]), është realiste, por disa pjesë janë stilizuar ose deformuar, si trajtimi i këmbës së gruas, të cilat janë zgjeruar dhe rrafshuar.<ref>{{Cite book|author=Christa Lichtenstein|title=From the Playful to a Denunciation of Violence: Miró's deformations of the 1920s and 1930s|title=Joan Miró - Snail Woman Flower Star|publisher=Prestel|year=2006|language=en}}</ref> Kulmimi i këtij stili ishte [[:en: The Farm (Miró)|Ferma]] ([[1921]]-[[1922|22]]). Skena rurale katalanase që ajo paraqet është shtuar nga një gazetë [[Arti Avant-Garde|Avant-Garde]] franceze në qendër, duke e paraqitur si e sheh Miró këkë vepër të shndërruar nga teoritë [[Modernizmi|moderniste]] që ai kishte qenë i ekspozuar në [[Paris]]. Përqëndrimi në çdo element si njësoj të rëndësishëm ishte një hap kyç drejtë prodhimit të një shenje pikturore për secilin element. Sfondi është dhënë i rrafshët ose i modeluar në fushave të thjeshta, duke theksuar ndarjen e figurës dhe të terrenit, të cilat do të bëhen të rëndësishme në stilin e tij të pjekur. Miro bëri disa përpjekje për ta promovuar këtë punë, por kolegët e tij [[surrealizmi|surrealistë]] e panë si shumë realiste dhe në dukje konvencionale, dhe kështu shpejtë ai u kthye një qasje më shprehimisht [[Surrealizmi|surrealiste]].<ref name="autogenerated2006">{{Cite book|author=Victoria Combalia|chapter=Miró's Strategies - Rebellious in Barcelona, Reticent in Paris|title=Joan Miró - Snail Woman Flower Star|publisher=Prestel|year=2006|language=en}}</ref> ===Surrealizmi i hershëm=== Në vitin [[1922]], Miro do të hulumtonte surrealizmin abstrakt, të shumëngjyrshëm në të pakëtën një pikturë.<ref>Estate of Raymond C. Hagel</ref> Nga vera e vitit [[1926]], në Mont-roig, Miro filloi realizimin e një grupi kyç pikturash me shenja pikturore abstrakte, më tepër sesa paraqitje realiste të përdorura te ''Ferma'', ku janë mbizotëruese. Te ''Fusha e punuar, Peizazhi katalan (Gjuetari)'' dhe ''Pastoral'' ([[1923]]–[[1924|24]]) këto forma të sheshta dhe vija (më së shumti të zeza ose me ngjyra të forta) paraqesin subjekte, nganjëherë mjaft fshehtësisht. Për ''Peizazhin katalan (Gjahtari)'', Miro paraqiti një gjuetar me një kombinim shenjash: një trekëndësh për kokën, vija lakore për mustaqet, vija këndore për trupin. E koduar në këtë mënyrë, kësaj vepre më vonë Miro i dha një shpjegim të qartë për shenjat e përdorura.<ref>{{Cite book|author=Stephan von Wiese|chapter=Painting as Universal Poetry - the connection of painting and word in Miró|title=Joan Miró - Snail Woman Flower Star|publisher=Prestel|year=2008|language=en|page=58}}</ref> ===Gjuha piktorike surrealiste=== Përgjatë viteve [[1920]], Miro do të zhvillonte gjuhën piktorike të shenjave, e cila do të ishte qendra e pjesës tjetër të karrierës së tij. Te ''Karnavalet e Arlekinit'' ([[1924]]-[[1925|25]]), ka një vazhdimësi të qartë të linjës së filluar me ''Fushën e punuar''. Por në veprat pasuese si ''The Happiness of Loving My Brunette'' ([[1925]]) dhe ''Painting (Fratellini)'' ([[1927]]), ka shumë më pak figura të dukshme në pamje të parë, dhe ato që mbeten janë të thjeshtuara. Pas pak, Miro filloi serinë e tij ''Spanish Dancer'' (Kërcimtari spanjoll). Këto kolazhe të thjeshta ishin si një kundërvënie konceptuale ndaj pikturave të tij. Te ''Kërcimtari spanjoll'' ([[1928]]) ai kombinoi një tap, një pendë dhe një gjilperë mbi një fletë letre të bardhë.<ref name="autogenerated2006"/> [[Skeda:Dona i Ocell.JPG|parapamje|''[[:en:Dona i Ocell|Dona i Ocell]],'' [[1982]], [[Barcelona|Barcelonë]], Spanjë]] ===Librat e artistit=== Miro krijoi mbi 250 libra të ilustruara.<ref>{{cite web|language=en|title=Joan Miro - The Illustrated Books|publisher=Letubooks.com|url=http://www.letubooks.com/cat_Joan_Miro_-_the_Illustrated_Books.html|access-date=15 mars 2012|archive-date=25 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425153900/http://www.letubooks.com/cat_Joan_Miro_-_the_Illustrated_Books.html|url-status=dead}}</ref> Këto njihen si ''[[:en:Artist’s bosk|Livres d’Artiste]]'' (Librat e Artistit). Një punë e tillë u publikua në vitin [[1974]], me kërkesë të vejushës së poetit francez [[:en:Robert Desnos|Robert Desnos]], e titulluar ''Les pénalités de l'enfer ou les nouvelles Hébrides'' (Ndëshkimet e ferrit ose Hebridet e Reja). Ajo ishte një set i përbër nga 25 litografi, pesë në të zezë dhe të tjerat me ngjyra. Në vitin [[2006]], libri me këto litografi të përmbledhura u shfaq në ''Joan Miró, Illustrated Books'' në Muzeun e Artit Vero Beach. Një kritik e përshkroi atë si «''një përmbledhje veçanërisht e fuqishme, jo vetëm për imazhet e pasura, por gjithashtu për historinë pas krijimit të librit. Litografitë janë të gjata, të ngushta vertikale dhe ndërsa paraqesin forma familjare të Miros, ka një theks të pazakontë te tekstura''.» Kritiku vazhdoi «''Unë u tërhoqa në çast nga këto katër printime, në një emocion të gjallë, që është në kontrast me sipërfaqet e ftohta të aq shumë punimeve të Miros. Mprehtësia e tyre është edhe më e madhe, mendoj, kur lexohet se si ato janë krijuar''.» Artisti u takua dhe u bë shok me Desnosin, mbase shkrimtari më i dashur surrealist dhe më me ndikim në vitin [[1925]] dhe pas shumë kohe, ata realizuan një bashkëpunim në ''Livre d’artiste''. Këto plane u vendosën në pritje për shkak të [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle]] dhe [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Kritikat e guximshme të Desnosit, çuan në burgosjen e tij në [[Kampi i përqendrimit i Aushvicit|Aushvic]], dhe vdiq në moshën 45 vjeçare, pak pasi u lirua në vitin [[1945]]. Afërsisht tri dekada më vonë, me sugjerimin e vjeushës së Desnosit, Miro vendosi të ilustronte dorëshkrimin e poetit. Ajo ishte vepra e tij e parë në prozë, e cila ishte shkruar në [[Maroku|Marok]] në vitin [[1922]], por e mbetur e papublikuar deri në këtë bashkëpunim të pasvdekjes.<ref>{{Cite news|author=Michael Mills|date=24 mars 2005|title=Mira, Miró|url=https://www.browardpalmbeach.com/arts/mira-mir-6315408|newspaper=Broward Palm Beach New Times|language=en}}</ref> ==Stilet dhe zhvillimet== [[Skeda:Miro's sculpture, MADRID.jpg|parapamje|majtas|372px|''Pájaro lunar'' (Zogu i hënës), [[1966]], [[:en:Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía|Reina Sofia Museum]], [[Madridi|Madrid]]]] Në [[Paris]], nën ndikimin e poetëve dhe shkrimtarëve, ai zhvilloi stilin e tij unik: forma organike dhe plane të rrafshuara pikturore, të vizatuara me një vijë të mprehtë. Përgjithësisht mendohet si një surealist, për shkak të interesit të tij në automatizëm dhe përdorimin e simboleve seksuale (për shembull, forma vezake me linja të valëzuara që burojnë prej tyre), stili i Miros u ndikua në shkallë të ndryshme nga [[Surrealizmi]] dhe [[Dadaizmi|Dada]],<ref name="Guggenheim">{{Cite web|title=Miró's art biography at guggenheimcollection.org|url=http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html|publisher=Guggenheim Museum|language=en|access-date=9 prill 2014|archive-date=4 nëntor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104114849/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html|url-status=dead}}</ref> megjithatë ai e refuzoi anëtarësimin në ndonjë lëvizje artistike në vitet ndërmjet luftërave evropiane. André Bretoni e përshkruan atë si ''më surealistin nga të gjithë ne''. Për krijimin e një prej veprave të tij më të famshme, ''Karnavalet e Arlekinit'', Miró do të rrëfente nën rrethana të ngjashme se: «''Si mendoja unë për vizatimet dhe idetë e mia për ti pikturuar? Unë do të vija në shtëpi në studion time në [[Paris]], Rue Blomet gjatë natën, do të shkoja në shtrat dhe nganjëherë pa ngrënë darkë. I pashë gjërat dhe i qita ato në një bllok shënimesh. Pashë format në tavan ...''»<ref>{{Cite book|author=Janis Mink|title=Miró|location=Los Angeles|publisher=Taschen|year=2003|language=en|page=43}}</ref> [[Skeda:Miro's Studio Sert - Palma de Mallorca.jpg|parapamje|379px|Joan i Pilar Miró Foundation (museum) në [[Palma de Majorka]]. Vendi i hershëm i punës së Mirós, ndërtuar nga [[:en:Josep Lluís Sert|Josep Lluis Sert]].]] Origjina surrealiste e Miros evoluoi nga "shtypja", si gjithë surealistët spanjollë dhe veprat e realizmit magjik, veçanërisht për shkak të etnisë së tij katalane, e cila ishte objekt i persekutimit të veçantë nga regjimi Frankos. Ai mori nga arti folklorik katalanas si ''siurrellët'', të cilët ai pohoi se ''i vëzhgonte vazhdimisht''.<ref>{{Cite book|author=Walter Erben|title=Miró|editor=André Sauret|publisher=Taschen|location=Monte-Carlo, Mynih|orig-year=1960|year=1980|language=en|isbn=38228349-7}}</ref> Gjithashtu, Joan Miró ishte i vëmendshëm ndaj artit [[:en: Haitian Vodou|Haitian Vodou]] dhe fesë kubane [[:en: Santería|Santeria]] gjatë udhëtimeve të tij para se të shkojnte në ekzil. Kjo çoi në stilin e tij të nënshkrimit të artit të tij. ===Stili eksperimental=== Joan Miró ishte ndër artistët e parë që zhvilloi vizatimin automatik si një mënyrë për të zhbërë teknikat e mëparshme të vendosura në pikturë, dhe në këtë mënyrë, me [[:en: André Masson|André Masson]], përfaqësuan fillimin e [[Surrealizmi|Surealizmit]] si një lëvizje artistike. Megjithatë, Miró zgjodhi të mos bëhej një anëtar zyrtar i [[Surrealizmi|surealistëve]] për të qenë i lirë për të eksperimentuar me stile të tjera artistike, pa e kompromentuar pozitën e tij brenda grupit. Ai ndoqi interesat e tij në botën e artit, duke variuar nga vizatimi automatik dhe [[surrealizmi]], te [[Ekspresionizmi]], [[:en: Lyrical abstraction|abstraksioni lirik]], dhe [[:en: Color Field|fushës e ngjyraave]]. Piktura katër-dimensionale ishte një lloj pikture teorike, që Miró e propozoi, në të cilën piktura do ta tejkalonte dypërmasinë e saj, madje edhe tre-përmasinë e skulpturës.<ref>{{Cite book|chapter=The Begining of Painting and Drawing|title=Drawing and Painting: Children and Visual Representation|publisher=Sage Publication Ltd.|year=2003|doi=10.4135/9781446216521.n4|language=en|isbn=978-076194786-8|pages=51–60}}</ref> Shprehja shpesh e cituar e Miros për ''vrasjen e pikturës'' rrjedh nga një antipati e artit [[borgjezia|borgjez]], që ai besonte se përdorej si një mënyrë për të promovuar propagandën dhe identitetin kulturor midis të pasurve. Në mënyrë të veçantë, Miró iu përgjigj [[kubizmi]]t në këtë mënyrë, i cili nga koha e citimit të tij, ishte bërë një formë konvencionale arti në [[Franca|Francë]]. Ai citohet të ketë thënë ''Unë do të thyejnë kitarën e tyre'', duke iu referuar pikturës së [[Pablo Picasso|Pikasos]], me qëllim për të sulmuar popullaritetin dhe përvetësimin e artit të Pikasos nga politika.<ref>{{Cite web|author=Robert S. Lubar|date=shtator 1994|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_n9_v82/ai_15828114|title=Miro's defiance of painting|publisher=Joan Miró Museum of Modern Art, Nju Jork; Centre Pompidou, Paris|language=en|access-date=13 prill 2014|url-status=dead|archive-date=2 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302000744/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_n9_v82/ai_15828114}}</ref> «''Spektakli i qiellit më pushton mua. Unë jam i pushtuar kur shoh, në një qiell të pamt, draprin e hënës, ose diellin. Aty, në pikturat e mia, format e vogla në hapësira të mëdha të zbrazëta. Hapësirat e zbrazëta, horizontet e zbrazëta, fushat e zbrazëta - çdo gjë që është e zhveshur më ka befasuar gjithmonë shumë''». - Joan Miró, [[1958]], cituar te ''Twentieth-Century Artists on Art''. Në një intervistë me biografin Walter Erben, Miró shprehu mospëlqimin e tij për kritikët e artit, duke thënë se ata ''janë më të shqetësuar me të qenit filozofë sesa me çdo gjë tjetër. Ata formojnë një opinion paragjykues dhe pastaj shohin veprën e artit. Piktura shërben thjesht si një mantel në të cilin mbështillet sistemi i tyre i dobët filozofik.''<ref>{{Cite book|author=Walter Erben|title=Miró|editor=André Sauret|publisher=Taschen|year=1998|language=en|orig-year=1960|id=isbn 382287349-7}}</ref> Në dekadat e fundit të jetës së tij, Miró e përshpejtoi punën e tij në media të ndryshme, duke prodhuar qindra qeramika, përfshirë ''Murin e Hënës dhe Murin e Diellit'' në ndërtesën e [[UNESCO]]-s në [[Paris]]. Ai realizoi gjithashtu pikturat e përkohshme të dritareve (në qelq) për një ekspozitë. Në vitet e fundit të jetës së tij, Miró shkroi idetë e tij radikale dhe më pak të njohura, duke eksploruar mundësitë e skulpturës të gaztë dhe pikturës katër-përmasore. ==Ekspozitat== Gjatë gjithë viteve [[1960]], Miro ishte një artist i paraqitur në shumë sallone të Maeght Foundation që po ashtu përfshinte punime nga [[Marc Chagall|Chagall]], [[:en:Giacometti|Giacometti-t]], Brach, Cesar, [[:en:Raoul Ubac|Ubac]], dhe [[:en:Pierre Tal-Coat|Tal-Coat]]. Retrospektivat e mëdha kushtuar Miros në moshën e tij të pleqërisë, në vende si [[Nju Jorku]] ([[1972]]), [[Londra]] ([[1972]]), [[Saint-Paul-de-Vence]] ([[1973]]) dhe [[Parisi]] ([[1974]]) ishin një tregues i mirë i vlerësimit ndërkombëtar që ishte rritur në mënyrë të vazhdueshme gjatë gjysmës së shekullit të kaluar; retrospektivat kryesore u bën pasvdekjes së tij. Ndryshimet politike në vendin e tij, në vitin [[1978]] çuan në ekspozitën e parë të plotë me piktura dhe punime grafike, në Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía në Madrid. Në vitin [[1993]], viti i njëqind-vjetorit të lindjes së tij, u mbajtën disa ekspozita, ndër të cilat, më të spikaturat ishin nga ''Fundació Pilar i Joan Miró'', në [[Barcelona|Barcelonë]], [[:en:Museum of Modern Art|Muzeu i Artit Modern]] në [[Nju Jork]], [[:en: Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía|Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía]] në Madrid dhe Galerie Lelong në [[Paris]].<ref>{{cite web|title=Joan Miró (Spanish, 1893–1983)|url=http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A4016&page_number=1&template_id=6&sort_order=1&section_id=T058580|publisher=Museum of Modern Art|location=Nju Jork|language=en}}</ref> Në vitin [[2010]], Metropolitan Museum of Art zhvilloi ekspozitën ''Miró: The Dutch Interiors'' që paraqiti 3 piktura të tij të frymëzuara nga vepra të [[Epoka e Artë Holandeze|Epokës së Artë Holandeze]].<ref>{{Cite web|title=Miró|publisher=Metropolitan Museum of Art|url=https://localhost:5000/exhibitions/listings/2010/miro-dutch-interiors|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në vitin [[2011]], do të zhvillohej një tjetër retrospektivë në [[:en:Tate Modern|Tate Modern]] në [[Londra|Londër]], ''Joan Miró: The Ladder of Escape'', e cila do të udhëtonte te [[:en: Fundació Joan Miró|Fondacioni Joan Miro]] dhe [[:en: National Gallery of Art|Galeria Kombëtare e Artit]], [[Uashington D.C.]]<ref>{{Cite book|editor1=Marko Daniel|editor2=Matthew Gale|url=https://www.nga.gov/exhibitions/joan-miro-ladder-escape|title=JoanMiró: The Ladder of Escape|publisher=Thames and Hudson; National Gallery of Art|date=6 maj 2012|language=en|others=christopher Green|access-date=5 gusht 2025|isbn=978-050009367-2}}</ref> ===Lista e ekspozitave=== * 1918: ''Joan Miró'', erste Einzelausstellung, Galerías Dalmau, [[Barcelona|Barcelonë]] * 1921: ''Joan Miró'', Galerie La Licorne, [[Paris]] * 1936: [[:de:International Surrealist Exhibition|Ekspozita Nderkombëtare Surrealiste]], New Burlington Galleries, [[Londra|Londër]] * 1938: Exposition Internationale du Surréalisme, Galerie Beaux-Arts, [[Paris]] * 1940: ''Joan Miró. Early Paintings 1918 to 1927'', Pierre Matisse Gallery, [[Nju Jork Siti|Nju Jork]] * 1941/42: ''Joan Miró'', [[:de:Museum of Modern Art|Muzeu i Artit Modern]], New York (Retrospektive) * 1948: ''Picasso. Gris. Miró'', San Francisco Museum of Modern Art, [[San Francisko]] * 1954: [[Bienalia e Venecias|Bienalia e Venecies]], [[Venecia|Venecie]] * 1955: [[:de:documenta 1|documenta 1]], [[Kassel]] * 1959: [[:de:documenta II|documenta 2]], [[Kassel]] * 1960: ''Joan Miró. Lithographien'', [[:de:Alfred Schmela|Galerie Schmela]], [[Dyzeldorfi|Duseldorf]] * 1962: ''Joan Miró'', Musée National d’Art Moderne, [[Paris]] * 1964: [[:de:documenta III|documenta 3]], [[Kassel]] * 1972: ''Miró – Magnetic Fields'', Solomon R. Guggenheim Museum, [[New York]] * 1974: ''Joan Miró'', Grand Palais, [[Paris]] * 1974: ''Picasso to Lichtenstein'', [[:de:Tate Gallery|Tate Gallery]], [[Londra|Londër]] * 1977: [[:de:documenta 6|documenta 6]], [[Kassel]] * 1983: ''Joan Miró: A Ninetieth-Birthday Tribute'', Museum of Modern Art, [[New York]] dhe ''Joan Miró: anys 20. Mutació de la realitat'', [[:de:Fundació Joan Miró|Fundació Joan Miró]], [[Barcelona|Barcelonë]] * 1990: ''Joan Miró Retrospective'', Fondation Maeght, [[Saint-Paul-de-Vence]] (retrospektive) * 1996/97: ''Joan Miró – Zeichnungen und Skulpturen, 1945–1983, Werke aus der Fundació Miró, Barcelona'', Deichtorhallen, [[Hamburg]] * 2001: ''Miró – Später Rebell'', Kunstforum Wien, [[Vjena|Vjenë]] * 2004: ''Joan Miró. La naissance du monde'', [[:de:Centre Georges Pompidou|Centre Georges Pompidou]], [[Paris]] * 2008: ''Miró – La Terra'', Palazzo dei Diamanti, [[:de:Ferrara|Ferrara]] * 2008/09: ''Joan Miró: Painting and Anti-Painting 1927–1937'', Museum of Modern Art, [[New York]] * 2009: ''Miró – Dupin. Art i poesia'', Fundació Joan Miró, [[Barcelona|Barcelonë]] * 2010: ''Joan Miró – Die Farbe seiner Träume'', [[:de:Kunstmuseum Pablo Picasso Münster|Graphikmuseum Pablo Picasso]], Mynster * 2010: ''Miró. Die Farben der Poesie'', Museum Frieder Burda, Baden-Baden * 2011: ''Miró'', [[:de:Tate Gallery of Modern Art|Tate Modern]], [[Londra|Londër]] * 2012: ''Exquisite Corpses. Drawing and Disfiguration'', Museum of Modern Art, [[New York]] * 2013/14: ''Surrealism and the object'', Centre Georges Pompidou, [[Paris]], 30 tetor 2013 deri më 3 mars 2014 ==Trashëgimia kulturore dhe ndikimi== Miro kishte një ndikim të rëndësishëm në artin e [[shekulli XX|fundshekullit të XX]], në veçanti te artistët [[Ekspresionizmi Abstrakt|abstrakt-ekspresionistë]] si [[:en:Robert Motherwell|Motherwell]], [[:en:Alexander Calder|Calder]], [[:en:Arshile Gorky|Gorky]], [[Jackson Pollock|Pollock]], [[:en:Roberto Matta|Matta]] dhe [[:en:Mark Rothko|Rothko]], ndërsa abstraksioni i tij lirik<ref>{{cite journal|title=Miro on the Wall|url=http://books.google.com/books?id=LcUDAAAAMBAJ&pg=PA45&lpg=PA45&dq=miro+and+lyrical+abstraction&source=bl&ots=zquve-Hqge&sig=naNnpBMl_Z68F82jhCklF5U9jJ4&hl=en&ei=b9UFTqHVDIf50gGR1bDHCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CEkQ6AEwBw#v=onepage&q=miro%20and%20lyrical%20abstraction&f=false|date=11 shtator 1972|journal=NY Magazine|volume=5|issue=37|publisher=New York Media, LLC|language=en|access-date=15 mars 2012}}</ref> dhe fushat e ngjyrorave në pikturat e tij ishin pararendëse të artistëve si [[:en:Helen Frankenthaler|Frankenthaler]], [[:en:Jules Olitski|Olitski]] dhe [[:en:Morris Louis|Louis]] si dhe të tjerë.<ref name="mao11abcd">{{Cite web|title=Artist Profile of Joan Miró|publisher=Nancy Doyle Fine Art|language=en|url=http://www.ndoylefineart.com/miro.html|access-date=14 qershor 2011}}</ref> Puna e tij, po ashtu ndikoi tek dizajnerët modernë përfshirë [[:en:Paul Rand|Paul Randin]]<ref>{{Cite web|title=Joan Miró’s Influence on Graphic Design|language=en|url=http://www.moma.org/explore/multimedia/audios/11/1146|publisher=Museum of Modern Art|access-date=14 qershor 2011}}</ref> dhe [[:en:Lucienne Day|Lucienne Day]]<ref>{{Cite web|author=Wayne Hemngway|title=Miró at the Tate|website=Facebook page|url=http://www.facebook.com/notes/the-vintage-festival/miro-at-the-tate-by-wayne-hemingway/205340172822503|language=en|access-date=14 qershor 2011}}</ref> madje ndikoi edhe tek piktorët bashkëkohorë si [[:en: Julian Hatton|Julian Hatton]].<ref name="tws01jan1qq2qbb">{{Cite web|author=Joel Silverstein|title=Curious Terrain|date=1 prill 2001|publisher=Reviewny.com|language=en|access-date=1 janar 2010|url=http://www.julianhatton.net/Reviewny_01.html|quote=The paintings sing to each other ...}}</ref> ==Vlerësimi== Në vitin [[1954]], atij iu dha çmimi i [[Bienalia e Venecias|Bienales së Venecies]] për punime të printuara, në vitin [[1958]] mori ''Guggenheim International Award'',<ref>{{Cite web|title=Biography from the Guggenheim Museum lists some of his awards|url=http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html|publisher=Guggenheim Collection|language=en|access-date=9 prill 2014|archive-date=4 nëntor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104114849/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html|url-status=dead}}</ref> dhe në vitin [[1980]] ai mori ''Medaljen e Artë për Artet e Bukura'' nga Mbreti [[Juan Carlos I.|Huan Karlosi I i Spanjës]].<ref>{{cite web|publisher=Artnet.com|language=en|access-date=15 mars 2012|url=http://www.artnet.com/Galleries/Artists_detail.asp?gid=714&aid=675008|title=Biography from ArtNet lists Miro's Gold Medal award from King Juan Carlos}}</ref> Në vitin [[1981]], këshilli i qytetit të [[Palma de Majorka|Palmës]] në [[Majorka]] themeloi ''Fundació Pilar i Joan Miró a Mallorca'', i strehuar në katër studiot që Miro i kishte dhuruar për këtë qëllim.<ref>{{Cite web|title=The Pilar and Joan Miró Foundation in Mallorca, Spain|url=http://miro.palmademallorca.es/english/quees.htm|url-status=dead|access-date=9 prill 2014|language=en|archive-date=11 dhjetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091211202620/http://miro.palmademallorca.es/english/quees.htm}}</ref> Në tetor [[2018]], Grand Palais në [[Paris]] hapi ekspozitën më të madhe retrospektive kushtuar artistit deri tani. Ajo përfshinte afërsisht 150 vepra dhe u kurua nga Jean Louis Prat.<ref>{{Cite web|title=Miró|url=https://www.grandpalais.fr/en/event/miro|work=Grandpalais.fr|language=en|archive-date=6 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006154833/https://www.grandpalais.fr/en/event/miro}}</ref> ===Shpërbilmet=== * 1952: Emërimi si anëtar i [[:de:Collège de ’Pataphysique|Collège de ’Pataphysique]] në Paris * 1954: Çmimi i madh në grafikë në [[Bienalia e Venecias|Bienalen e Venecies]] * 1957: Promovimi ''[[:de:Satrap|Satrap]]'' në Collège de Pataphysique në [[Paris]] * 1958: Guggenheim International Award (dhënë në vitin [[1959]] nga [[Presidenti i Shteteve të Bashkuara|presidenti i SHBA-së]] [[Dwight D. Eisenhower|Eisenhower]]) * 1968: Doktoratë nderi nga [[Universiteti i Harvardit|Hardvard University]] * 1978: Medalja e Artë nga [[:de:Generalitat de Catalunya|Generalität de Catalunya]] * 1978: Çmimin ndërkombëtar [[:de:Antonio-Feltrinelli-Preis|Antonio-Feltrinelli-Preis]] * 1979: [[:de:Ehrendoktor|Doktor nderi]] nga Universiteti i Barcelonës * 1980: Medalja e Artë e Arteve të Bukura, dhënë nga [[Juan Carlos&nbsp;I.]] ==Veprat e zgjedhura== ===Skulpturat=== * 1931: ''Objet'' (''Objekt''), vajë në dru, gozhdë, lidhëse, kocka, bizele, 40&nbsp;×&nbsp;29,7&nbsp;×&nbsp;22&nbsp;cm, Museum of Modern Art, [[New York]]<ref>{{Cite web|title=Joan Miró: Spanish, 1893–1983|language=en|url=http://www.moma.org/artists/4016-joan-miro#works|publisher=Museum of Modern Art|location=Nju Jork}}</ref> * 1946–1949: ''L’Oiseau lunaire'' (''Zogu hënor''), bronz, 19&nbsp;×&nbsp;17&nbsp;×&nbsp;12,5&nbsp;cm, Fundació Joan Miró<ref>{{cite web|title=Works by Joan Miró. Sculptures and ceramics: Moon bird, 1946-1949|url=http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?obra=717&idioma=2&obra=717|publisher=Fundació Joan Miró|language=en|archive-date=29 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729083507/http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?idioma=2&obra=717}}</ref> * 1946–1949: ''L’Oiseau solaire'' (''Zogu diellor''), bronz, 13,5&nbsp;×&nbsp;11&nbsp;×&nbsp;18,5&nbsp;cm, Fundació Joan Miró<ref>{{cite web|title=Works by Joan Miro: Sculptures and ceramics — Sun Bird, 1946-1949|url=http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?obra=716&idioma=2&obra=716|publisher=Fundació Joan Miró|language=en|archive-date=29 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729120907/http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?idioma=2&obra=716}}</ref> * 1967: ''Femme'' (''grua''), bronz, 57&nbsp;×&nbsp;21,5&nbsp;×&nbsp;21,5&nbsp;cm, Fundació Joan Miró<ref>{{Cite web|title=Catalogue of Works – Femme|language=en|url=http://fmirobcn.org/en/colection/catalog-works/7981/p-woman|publisher=Fundació Joan Miró}}</ref> * 1967: ''La carícia d’un ocell'', bronz, 311&nbsp;×&nbsp;111&nbsp;×&nbsp;38&nbsp;cm, Fundació Joan Miró, [[Barcelona|Barcelonë]] * 1967: [[:en:File:20070624 Project for a Monument (Moon, Sun and One Star).JPG|''The Sun, the Moon and One Star'']] (''Dielli, Hëna dhe një yll''), bronz, Milwaukee Art Museum; skulpturë e vitit [[1981]] në titullin [[:en:File:20070530 Miro - Miro's Chicago.JPG|''Miró’s Chicago'']], beton, bronze, qeramikë, 12&nbsp;m, në ndërtesën e Brunswick Building Plaza, ndërtesë administrative e Kontesë së Kukut, 69&nbsp;W. Washington St. në [[Çikago]].<ref>{{Cite web|title=Chicago Loop / Miro’s Chicago (1981) - by Joan Miro|url=http://chicago-outdoor-sculptures.blogspot.com/2007/11/miros-chicao.html|date=12 janar 2014|language=en|publisher=Public Art in Chicago}}</ref> * 1969: ''Torso'', bronz, 120&nbsp;×&nbsp;175&nbsp;×&nbsp;125&nbsp;cm, Galerie Beyeler, Bazel ([[1980]]) * 1970: ''Personnage'' (''Figure''), bronz, 200&nbsp;×&nbsp;100&nbsp;×&nbsp;120&nbsp;cm, Fundació Joan Miró<ref>{{Cite web|title=Works by Joan Miró. Sculptures and ceramics: Figure, 1970|publisher=Fundació Joan Miró|language=en|url=http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?obra=731&idioma=2&obra=731|archive-date=30 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140730091713/http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?idioma=2&obra=731}}</ref> * 1976: ''Personnage gotique'' (''Figurë Gotike''), bronz, 450&nbsp;×&nbsp;200&nbsp;×&nbsp;160&nbsp;cm, Collection Adrien Maeght, [[Paris]] ([[1984]]) ===Pikturat=== * 1917: ''Nord-Sud'', vajë në kanavacë, 62&nbsp;×&nbsp;70&nbsp;cm, Paule and ADrien Maeght collection, [[Paris]] * 1917: ''Portreti i Nubiolas'', vajë në kanavacë, 104&nbsp;×&nbsp;113&nbsp;cm, Museum Folkwang, Essen * 1919: ''Autoportret'' (''Self-Portrait''), vajë në kanavacë, 75&nbsp;×&nbsp;60&nbsp;cm, Musée Picasso, [[Paris]]<ref>{{Cite web|title=Joan Miró – Self-Portrait|language=en|url=http://www.abcgallery.com/M/miro31.html|publisher=Olga’s Gallery|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020150819/http://www.abcgallery.com/M/miro/miro31.html|archive-date=20 tetor 2014}}</ref> * 1920: ''La table – Nature mort au lapin'' (''Tavolina – Natyrë e vdekur me lepur''), vajë në kanavacë, 130&nbsp;×&nbsp;96&nbsp;cm, koleksion privat<ref>{{Cite web|title=La table|work=severine.alvares.free.fr|url=http://severine.alvares.free.fr/latable.gif|language=fr|archive-date=16 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716155002/http://severine.alvares.free.fr/latable.gif}}</ref> * 1921/22: ''La ferme'' (''Ferma''), vajë në kanavacë, 124,8&nbsp;×&nbsp;41,3&nbsp;cm, National Gallery of Art, [[Uashington D.C.]], dhuruar nga Mary Hemingway<ref>{{Cite web|title=The Farm|url=http://nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=68456+0+none|publisher=National Gallery of Art|language=en|archive-date=9 nëntor 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041109094750/http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=68456+0+none}}</ref> * 1923/24: ''La terre labourée'' (''Toka e punuar''), vajë në kanavacë, 66&nbsp;×&nbsp;92,7&nbsp;cm, Solomon R. Guggenheim Foundation, [[Nju Jork]]<ref>{{Cite web|title=Miró: Earth|publisher=Museo Thyssen|language=en|url=http://www.museothyssen.org/microsites/exposiciones/2008/Miro/index_ing.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111182123/http://www.museothyssen.org/microsites/exposiciones/2008/Miro/index_ing.htm|archive-date=11 janar 2015}}</ref> * 1923/24: ''Paysage catalan (Le chasseur)'' (''Peizazh katalanas (Gjuetari)''), vajë në kanavacë, 64,8&nbsp;×&nbsp;100,3&nbsp;cm, Museum of Modern Art, [[Nju Jork]]<ref>{{Cite web|title=Paysage catalan|work=Brunette.brucity.be|language=en|url=http://www.brunette.brucity.be/Pagodes1/barcelone/images/pays_catal.jpg|archive-url=https://web.archive.org/web/20070222172124/http://www.brunette.brucity.be/Pagodes1/barcelone/images/pays_catal.jpg|archive-date=22 shkurt 2007}}</ref> * 1924/25: ''Le carnaval d’Arlequin'' ''(Karnevalet e Arlekinit)'', vajë në kanavacë, 66&nbsp;×&nbsp;93&nbsp;cm, Albright-Knox Art Gallery, Buffalo<ref>{{Cite web|title=Joan Miró Karneval des Harlekins|url=http://images.easyart.com/i/prints/rw/lg/1/6/Joan-Miro-Karneval-des-Harlekins-162921.jpg|work=images.easyart.com|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226034320/http://images.easyart.com/i/prints/rw/lg/1/6/Joan-Miro-Karneval-des-Harlekins-162921.jpg|archive-date=26 dhjetor 2013}}</ref> * 1925: ''Étoiles en des sexes d’escargot'' (''Yjet në sekset e kërmijve''), vajë në kanavacë, 129,5&nbsp;×&nbsp;97&nbsp;cm, Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, [[Dyzeldorfi|Dyseldorf]]<ref>{{Cite web|title=Joan Miró: Stars in Snails' Sexes|url=http://www.artchive.com/1925/miro.html|work=Artchive.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227002726/http://www.artchive.com/1925/miro.html|archive-date=27 dhjetor 2013}}</ref> * 1925: ''L’Addition'' (''Fatura''), vajë në kanavacë, 195&nbsp;×&nbsp;129,2&nbsp;cm, Musée National d’Art Moderne, Centre Georges Pompidou, [[Paris]] * 1925: ''Danseuse II'' (''Kërcimtarja II''), vajë në kanavacë, 115,5&nbsp;×&nbsp;88,5&nbsp;cm, Sammlung Rosengart, [[Luzern|Lucernë]] * 1925: ''Baigneuse'' (''Larësja''), vajë në kanavacë, 73&nbsp;×&nbsp;92&nbsp;cm, Musée National d’Art Moderne, [[Paris]]<ref>{{Cite web|title=Joan Miró – Baigneuse|work=colection.centrepompidou.fr|url=https://collection.centrepompidou.fr/artwork/joan-miro-baigneuse-150000000011089?page=1&filters=authors%3AMIRO%20Joan%E2%86%B9MIR%C3%93%20Joan|language=fr}}</ref> * 1925: ''Photo – ceci est la couleur de mes rêves'' (''Photo – kjo është ngjyra e ëndrrave të mia''), vajë në kanavacë, 96,5&nbsp;×&nbsp;129,5&nbsp;cm, koleksion privat<ref>{{Cite web|title=Photo – ceci est la couleur de mes rêves|language=fr|url=http://www.musee-magritte-museum.be/Typo3/fileadmin/templates/images/surrealisme/zoom_phot_joan_miro.jpg|work=musee-magritte-museum.be|archive-date=26 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226231441/http://www.musee-magritte-museum.be/Typo3/fileadmin/templates/images/surrealisme/zoom_phot_joan_miro.jpg}}</ref> * 1926: ''Personnage lancant un pierre à un oiseau'' (''Figurë duke i hedhur një gur një zogu''), Museum of Modern Art, [[New York]]{{Cite web|title=SuperStock 260-387|language=en|url=http://www.delivery.superstock.com/WI/223/260/PreviewComp/SuperStock_260-387.jpg|work=delivery.superstock.com|archive-date=26 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226155851/http://wwwdelivery.superstock.com/WI/223/260/PreviewComp/SuperStock_260-387.jpg}}</ref> * 1927: ''48'', vajë në kanavacë ngjitëse, 146,1&nbsp;×&nbsp;114,2&nbsp;cm, koleksion privat * 1927: ''Paysage (Le lièvre)'' (''Peizazh (Lepur)''), vajë në kanavacë, 130&nbsp;×&nbsp;195&nbsp;cm, Solomon R. Guggenheim Foundation, [[New York]] * 1928: ''Intérieurs hollandais'', (''Interiore Holandeze I deri në III'')<ref>{{Cite web|title=Intérieurs hollandais|url=http://render.vide.pl/vide_R12368.jpg|work=render.vide.pl|language=en|url-status=dead|archive-date=31 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131143558/http://render.vide.pl/vide_R12368.jpg}}</ref> * 1929: ''La Reine Louise de Prusse'' (''Mbretëresha Luizë von Preußen''), vajë në kanavacë, 82,4&nbsp;×&nbsp;101&nbsp;cm, Meadows Museum, Dallas<ref>http://www.koenigin-luise.com/Bilder/Bilder_Sonstiges/sonstiges2/JoanMiro.jpg Abb.]</ref> * 1933: ''Composition'' (''Kompozim)'', vajë në kanavacë, Kunstmuseum Bern, Bern<ref>{{Cite web|title=Joan Miró|url=http://www.abcgallery.com/M/miro/miro-4.html|publisher=Olga’s Gallery|language=en|archive-date=28 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131028052838/http://www.abcgallery.com/M/miro/miro-4.html}}</ref> * 1933/34: ''Hirondelle/Amour'' (''Dallëndyshe/Dashuri''), vajë në kanavacë, 199,3&nbsp;×&nbsp;247,6&nbsp;cm, Museum of Modern Art, [[New York]] * 1934: ''Trois personnages sur fond noir'' (''Tre Figura në sfond të zi''), letër e ngjitur dhe gouche në letër, 49,8&nbsp;×&nbsp;64,8&nbsp;cm, Lille Métropole Museum of Moderne, Contemporary Art and Outsider Art, Villeneuve d’Ascq * 1935: ''Corde et personnage I'' (''Litar dhe njeri I''), vajë dhe lidhëse në karton të ngjitur tablo druri, 104,7&nbsp;×&nbsp;74,6&nbsp;cm, Museum of Modern Art, [[New York]] * 1936: ''Homme et femme devant un tas d’excréments'' (''Burri dhe gruaja përballë një pirgu jashtëqitjesh''), vajë në bakër, 23,2&nbsp;×&nbsp;32&nbsp;cm, Fundació Joan Miró, [[Barcelona|Barcelonë]] * 1937: ''Nature morte au vieux soulier'' (''Natyrë e vdekur me këpucë të vjetër''), vajë në kanavacë, 81,3&nbsp;×&nbsp;116,8&nbsp;cm, Museum of Modern Art, [[New York]] * 1939: ''Fluturimi i një zogu mbi fushë'', Solomon R. Guggenheim Museum, [[New York]] * 1941: ''Chiffres et constellations amoureux d’une femme'' (Yjësia Nr. 19: ''Shifra dhe yjësi, një dashuri me një grua''), Gouache dhe bojëra turpentine në letër, 46&nbsp;×&nbsp;38&nbsp;cm, The Art Institute of Chicago * 1945: ''La course de taureaux'' (''Lufta e demave''), vajë në kanavacë, 114&nbsp;×&nbsp;145&nbsp;cm, Musée National d’Art Moderne, [[Paris]] * 1949: ''Personnes et chien devant le soleil'' (''Njerëz dhe qen përballë diellit''), 81&nbsp;×&nbsp;55&nbsp;cm, Kunstmuseum Basel, Bazel * 1950: ''Peinture'' (''piktura''), vajë, litarë dhe ''case-arti'' në kanavacë, 99&nbsp;×&nbsp;76&nbsp;cm, Van Abbemuseum, Eindhoven * 1953: ''Les échelles en roue de feu traversent l’azur'' (''Shkallë të shtrira në blunë e qiellit si rrotë zjarri''), vajë në kanavacë, 116&nbsp;×&nbsp;89&nbsp;cm, koleksion privat * 1961: ''Bleu I'', vajë në kanavacë, 2,7&nbsp;×&nbsp;3,6&nbsp;m; ''Bleu II'', vajë në kanavacë, 2,7&nbsp;×&nbsp;3,6&nbsp;m; ''Bleu III'', vajë në kanavacë, 2,7&nbsp;×&nbsp;3,5&nbsp;m, I, II, III: Musée d’Art Moderne, Centre Georges Pompidou, [[Paris]]<ref>{{Cite web|title=Bleu II|work=holidaycheck.ch|language=de|url=http://www.holidaycheck.ch/vollbild-Fundaci%C3%B3+Joan+Mir%C3%B3+Bleu+II+1961-ch_ub-id_1156369332.html}}</ref> * 1968: ''Paysan catalan au clair de la lune'' (''Fshatar katalanas në dritën e hënës''), akrilik në kanavacë, 162&nbsp;×&nbsp;130&nbsp;cm, Fundació Joan Miró, [[Barcelona|Barcelonë]] * 1973: ''[[:fr:Mai 1968 (Miró)|Mai 1968]]'', akrilik në kanavacë, 200&nbsp;×&nbsp;200&nbsp;cm, Fundació Joan Miró, [[Barcelona|Barcelonë]] * 1978: ''Figura, Zogj, Yll'', akrilik në kanavacë, 88,7&nbsp;×&nbsp;115&nbsp;cm, Fundació Joan Miró, [[Barcelona|Barcelonë]] ===Kolazhe=== Një përzgjedhje kolazhesh mund të gjenden në uebsajtin e American Institute for Conservation.<ref>{{Cite book|author1=Erika Mosier|author2=Anne Umland|year=1996|url=http://aic.stanford.edu/sg/bpg/annual/v15/bp15-10.html|volume=15|title=A technical Investigation of Joan Miró’s Collages of the 1920|publisher=The American Institute for Conservation|series=The Book and Paper Group, Annual|language=en}}</ref> ===Tapiceritë=== * 1974: ''Tapiceria e [[World Trade Center]]'', [[New York]], shkatërruar më 11 shtator [[2001]]<ref>{{Cite web|title=Pictures of World Trade Center|url=http://www.literaturknoten.de/info_aktu/aktuelles/archiv/010911_wtc/pics_wtc/990103h03.jpg|work=literaturknoten.de|language=en|url-status=dead|archive-date=14 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114144114/http://www.literaturknoten.de/info_aktu/aktuelles/archiv/010911_wtc/pics_wtc/990103h03.jpg}}</ref> * 1977: Tapiceri në bashkëpunim me Josep Royo për National Gallery of Art në [[Uashington D.C.]] * 1979: ''Tapís de la Fundació'', lesh, 750&nbsp;×&nbsp;500&nbsp;cm, Fundació Joan Miró, [[Barcelona|Barcelonë]] ===Muret prej qeramike=== * 1950: [[Universiteti i Harvardit]] * 1958: [[UNESCO]], [[Paris]] * 1964: Shkolla e Lartë e Menaxhimit, Sankt Gallen, [[Zvicra|Zvicër]] * 1964: Fundació Maeght, [[Saint-Paul-de-Vence]] * 1970: Terminali B, Aeroporti i Barcelonës * 1970: Panairi Botëror, Osaka * 1971: Wilhelm-Hack-Museum, Ludwigshafen * 1972: Cinématèque, [[Paris]] * 1976: Mozaik rrugor në La Rambla në [[Barcelona|Barcelonë]] * 1980: Pallacio de Congress de Madrid, [[Madridi|Madrid]] * 1983: Parc de la Mar, [[Palma de Majorka]] ===Ilustrime librash=== * 1930: [[:de:Tristan Tzara]]: ''L’Arbre des Voyageurs'', me katër litografi * 1933: [[:de:Georges Hugnet]]: ''Enfances'', me tre skica * 1948: [[:de:Henry Miller]]: ''The Smile at the Foot of the Ladder'', ''Buzëqeshje në këmbën e shkallëve''. Rowohlt, Reinbek [[1978]], ISBN 978-3-499-14163-8 * 1951: Tristan Tzara: ''Parler seul'' * 1954: Joan Miró: ''Une Hirondelle'', teksti dhe vizatimet nga Miró * 1957: [[:de:René Crevel]]: ''La bague d’aurore'', me pesë skica * 1958: [[:de:Paul Éluard]]: ''A toute épreuve'', me 80 gdhendje druri<ref>{{Cite web|title=Eluard Paul a toute epreuve|language=fr|url=http://www.arcadja.com/artmagazine/it/wp-content/gallery/080314-top-lot/eluard-paul-a-toute-epreuve.jpg|work=arcadja.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131143605/http://www.arcadja.com/artmagazine/it/wp-content/gallery/080314-top-lot/eluard-paul-a-toute-epreuve.jpg|archive-date=31 janar 2012}}</ref> * 1959: [[:de:René Char]]: ''Nous avons'', me pesë skica * 1961: [[:de:Raymond Queneau]]: ''Album 19'', me 19 litografi * 1966: [[:de:Alfred Jarry]]: ''[[:de:König Ubu|Ubu Roi]]'', me 13 litografi * 1967: [[:de:Yvan Goll|Ivan Goll]]: ''Bouquets de rêves pour Neila'', me 19 Litografi * 1971: Joan Miró: ''Ubu aux baléares'' dhe ''Le lezard aux plumes d’or'', teksti dhe vizatimet * 1972: [[:de:Joan Brossa]]: ''Oda a Joan Miró'', me tetë litografi * 1975: [[:de:Jacques Prévert]]: ''Adonis'', me 63 skica ==Tregu i Artit== Sot, pikturat e Miros shiten rreth US$250,000 dhe US$26 milion; US$17 milion në [[SHBA]], në ankandin për ''La Caresse des étoiles'' ([[1938]]) më 6 maj [[2008]], që në atë kohë ishte shuma më e lartë e paguar për veprat e tij.<ref>{{cite web|title=As reported on APF Google, Miró painting fetches record price of US$17million at Christie's New York auction|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jJ-nuOHmXSBq7_MFQrllsC6jrt4A|date=6 maj 2008|publisher=Afp.google.com|language=en|access-date=15 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512060740/http://afp.google.com/article/ALeqM5jJ-nuOHmXSBq7_MFQrllsC6jrt4A|archive-date=12 maj 2008|url-status=live}}</ref> Në vitin [[2012]], ''Pikturë-Poemë'' ("le corps de ma brune puisque je l'aime comme ma chatte habillée en vert salade comme de la grêle c'est pareil") ([[1925]]) u shit te [[:en: Christie's|Christie's]] në [[Londra|Londër]] për $26.6 milion.<ref>[http://www.christies.com/LotFinder/lot_details.aspx?intObjectID=5532324 Joan Miró, ''Painting-Poem ("le corps de ma brune puisque je l'aime comme ma chatte habillée en vert salade comme de la grêle c'est pareil")'' (1925)] Christie's The Art of The Surreal Evening Sale, London, 7 shkurt 2012.</ref> Më vonë, atë vit [[:en: Sotheby's|Sotheby's]] në [[Londra|Londër]], [[:en: Painting (Blue Star)|Peinture (Etoile Bleue)]] ([[1927]]) solli shifrën prej 23.6 milion poundë, dy herë më shumë se që ishte shitur në një ankand në [[Paris]], në vitin [[2007]] dhe me një çmim rekord për artistin e ankandit.<ref>Carol Vogel (June 19, 2012), [http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2012/06/19/miro-painting-sets-record-on-otherwise-lackluster-opening-night-of-london-auctions Miró Painting Sets Record on Otherwise Lackluster Opening Night of London Auctions] ''[[New York Times]]''.</ref><ref>BBC News, [http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-18518062 Joan Miró painting smashes auction record] ''BBC News''.</ref> ==Galeri veprash== <Gallery mode=packed heights=192px> File:Les Fusains.jpg|"Les Fusains": 22, rue Tourlaque, 18th arrondissement of Paris, ku Miró u vendos në vitin [[1927]]. File:JuanMiroMosaic.jpg|Mozaiku "Pla de l'Os" nga artisti në La Ramblas të [[Barcelona|Barcelonës]] File:MNCARS Patio Escultura Miro.JPG|Pamje të interiorit të Museo Reina Sofia File:Hakone open air museum (10).jpg|Hakone open air museum File:Grande Maternite.JPG|''Grande Maternite'' File:Fundació Miró P1370077.JPG|Skulpturë në Fundación Miró </Gallery> ===Shkrimet e Miros=== * Joan Miró: ''Ceci est la couleur de mes rêves. Entretiens avec Georges Raillard''. [[Paris]] [[1977]] * Margit Rowell (Hrsg.): ''Joan Miró. Selected Writings and Interviews''. Thames & Hudson, Londër [[1987]] * Ernst Scheidegger (red.): ''Joan Miró. Gesammelte Schriften, Fotos, Zeichnungen'', Zyrih [[1957]] ===Biografitë=== * Jacques Dupin, ''Joan Miró Life and Work,'' Harry N. Abrams, Inc., Publisher, [[Nju Jork Siti]], [[1962]], Library of Congress Catalog Card Number: 62-19132 * Margit Rowell,''Joan Miró'' -''Selected Writing & Interviews'', Da Capo Press Inc; New edition (1 gusht [[1992]]) ISBN 978-0-306-80485-4 * Gaston Diehl: ''Miró''. Gondrom. Bindlach 1996, ISBN 3-8112-1044-0 * [[:de:Jacques Dupin|Jacques Dupin]]: ''Miró'' ([[1961]]). Neuauflage Flammarion, Paris [[2004]], ISBN 2-08-011302-X; dt. ''Joan Miró – Leben und Werk''. DuMont Schauberg, Köln [[1961]] * Walter Erben: ''Joan Miró, 1893–1983. Mensch und Werk''. Taschen, Köln 2004, ISBN 3-8228-2356-2 * Janis Mink: ''Joan Miró''. Taschen, Köln 2006, ISBN 978-3-8228-6367-1 * [[:de:Roland Penrose|Roland Penrose]]: ''Miró'', Thames & Hudson, London 1985, ISBN 0-500-20099-8 * [[:de:Hans Platschek|Hans Platschek]]: ''Joan Miró''. Rowohlt, Reinbek 1993, ISBN 3-499-50409-X * Stephan von Wiese u.&nbsp;a.: ''Joan Miró. Schnecke, Frau, Blume, Stern''. Prestel, München 2002, ISBN 3-9808208-4-X ===Përfaqësimet=== * [[:de:Diether Rudloff|Diether Rudlof]]: ''Unvollendete Schöpfung. Künstler im zwanzigsten Jahrhundert''. Urachhaus, Stuttgart 1982, ISBN 3-87838-368-1 ===Katalogje ekspozitash=== * Kunsthaus Zürich, Städtische Kunsthalle Düsseldorf (red.): ''Joan Miró'', Kunsthaus Zürich und Städtische Kunsthalle Düsseldorf 1986 * Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf (red.): ''Einblicke. Das 20.&nbsp;Jahrhundert in der Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf''. Hatje Cantz, Ostfildern 2000, ISBN 3-7757-0853-7 * Thomas Krens (Vorwort): ''Rendezvous. Masterpieces from the Centre Georges Pompidou and the Guggenheim Museums''. Guggenheim Museum Publications, New York 1998, ISBN 0-89207-213-X * ''Joan Miró. Werke in der Sammlung Würth'', Swiridoff, Künzelsau 2008, ISBN 3-89929-142-5 ===Studimet=== * Riewert Ehrich: ''Miró und Jarry. Ein Beitrag zur literarischen Rezeption in der bildenden Kunst''. Lang, Frankfurt/M. 2005, ISBN 3-631-54212-7 * Riewert Ehrich: ''Mori el Merma – aus dem Bild herausgetretene Ubu-Figuren Mirós. Der Triumph des Künstlers über den Diktator''. In: Zeitschrift für Katalanistik 21 (2008), S.&nbsp;97–120 * Evelyn Benesch/Ingried Brugger (red.): ''Miró. Später Rebell''. Kunstforum Wien/Edition Minerva, Wolfratshausen 2001, ISBN 3-932353-49-8 ===Lista e punëve=== * ''Joan Miró. Der Lithograph, 1930–1972''. Vier Bände, hrsg. von Patrick Cramer. Edition Weber, Genf 1972–1982 * ''Joan Miró. Arbeiten auf Papier, 1901–1977''. Hrsg. von Carl Haenlein, Kestner-Gesellschaft, Hannover 1977 * ''Obra de Jean Miró'', Bestandskatalog der Fundació Miro mit 1679 Arbeiten, Barcelona 1988 * ''Joan Miró. The Illustrated Books. Catalogue Raisonné'', red. von Patrick Cramer. Patrick Cramer, Genf 1989 * ''Miró Radierungen, 1928–1975''. Drei Bände, hrsg. von Jacques Dupin. Edition Weber, Genf 1984–1991 * ''Joan Miró. Paintings. Catalogue Raisonné''. Hrsg. von Jacques Dupin. Daniel Lelong, Paris 2002, ISBN 978-2-86882-049-5 * ''Joan Miró. Sculptures. Catalogue Raisonné 1928–1982''. Hrsg. von E. Fernando Miró, Daniel Lelong, Paris 2006, ISBN 978-2-86882-074-7 * ''Joan Miró, Josep Llorens Artigas. Ceramics. Catalogue raisonné 1941–1981'', hrsg. von Cristina Calero Fernandez. Galerie Lelong and Successio Miró, Paris 2007, ISBN 978-2-86882-079-2 ==Shiko edhe== * [[Surrealizmi]] * [[Dadaizmi]] * [[Kubizmi]] * [[Ekspresionizmi]] * [[Ekspresionizmi Abstrakt]] * [[Salvador Dalí]] * [[Marc Chagall]] * [[Paul Cézanne]] * [[Modernizmi]] * [[Postmodernizmi]] * [[Arti Avant-Garde]] == Referime == {{Reflist|35 em}} == Literatura == ==Lidhjet e jashtme== {{Commons category|Joan Miró|Joan Miro}} {{Wikiquote}} *[http://joanmiro.com ''Joan Miró Art''] *[https://web.archive.org/web/20140531005855/http://www.abcgallery.com/M/miro/miro.html ''Olga's Gallery: Joan Miró''] *[http://www.artcyclopedia.com/artists/miro_joan.html ''Artcyclopedia''] Directory of online works *[http://www.artsignaturedictionary.com/artist.php?id=941 ''Art Signature Dictionary - See Joan Miro's signature, although the police seizure of counterfeit''] * [http://fundaciomiro-bcn.org/ Museum Fundació Joan Miró – Barcelona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316075320/http://www.fundaciomiro-bcn.org/ |date=16 mars 2015 }} * [http://miro.palmademallorca.es/ Fundació Pilar i Joan Miró – Palma de Mallorca] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/miro_joan.html Joan Miró in der artcyclopedia] * [http://www.kunstaspekte.de/index.php?action=webpages&k=574 Joan Miró auf kunstaspekte] * [http://www.centremiro.com/ Centre Miró in Mont-roig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128175928/http://www.centremiro.com/ |date=28 janar 2013 }} * [http://www.famousartistsgallery.com/gallery/miro.html Famous Artists Gallery] [[Kategoria:Skulptorë spanjollë]] [[Kategoria:Piktorë spanjollë]] [[Kategoria:Lindje 1893]] [[Kategoria:Vdekje 1983]] [[Kategoria:Njerëz nga Barcelona]] [[Kategoria:Surrealizëm]] [[Kategoria:Modernizëm]] 3bwzssdswy1rdb4yp7etcevsfrav2xp 0 150422 3004168 2996728 2026-07-02T09:15:30Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004168 wikitext text/x-wiki {{Ky artikull|filmit|romanin mbi të cilin bazohet|Harry Potter dhe Guri Filozofal (libri)}} {{DISPLAYTITLE|''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' (filmi)}} {{Infobox film | name = Harry Potter dhe Guri Filozofal | image = File:Harry-potter-and-the-sorcerers-stone-logo.svg | titulli = | released = 2001 | director = [[Chris Columbus]] | producer = [[David Heyman]] | writer = [[Steve Kloves]] | based_on = [[Harry Potter dhe Guri Filozofal (libri)|Harry Potter dhe Guri Filozofal]] nga [[J. K. Rowling]] | starring = [[Daniel Radcliffe]]<br>[[Rupert Grint]]<br>[[Emma Watson]]<br>[[John Cleese]]<br>[[Robbie Coltrane]]<br>[[Warwick Davis]]<br>[[Richard Griffiths]]<br>[[Richard Harris]]<br>[[Ian Hart]]<br>[[John Hurt]]<br>[[Alan Rickman]]<br>[[Fiona Shaw]]<br>[[Maggie Smith]]<br>[[Julie Walters]]<br>[[David Bradley]]<br>[[Tom Felton]] | music = [[John Williams]] | cinematography = [[John Seale]] | editing = [[Richard Francis-Bruce]] | studio = [[Heyday Films]]<br>[[1492 Pictures]] | distributor = [[Warner Bros.|Warner Bros. Pictures]] | released = 4 nëntor 2001 (Odeon Leicester Square)<br>16 nëntor 2001 (MB dhe SHBA) | runtime = 152 minuta | country = MB<br>SHBA | language = Anglisht | vlerësimi = 7.6/10 ([[IMDb]])<br>7.1/10 ([[Rotten Tomatoes]])<br>64/100 ([[Metacritic]])<br>A ([[Cinemascore]]) | budget = 125 milionë dollarë | gross = 974.8 milionë dollarë | I_parapritur_nga = ― | I_ndjekur_nga = [[Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave (filmi)|Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave]] }} '''''Harry Poter dhe Guri Filozofal''''' (shfaqur në SHBA si '''''Harry Poter dhe Guri i Magjistarit''''')<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-18387,00.html|title=Why the name change from "Harry Potter and the Philosopher's Stone" in the UK to "Harry Potter and the Sorcerer's Stone" in the United States?|trans-title=Pse ndryshoi emri nga ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' në ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|accessdate=12 korrik 2018|language=en}}</ref> është një film i vitit 2001 i zhanrit fantazi, me regji nga [[Chris Columbus]], shpërndarë nga [[Warner Bros.|Warner Bros. Pictures]].<ref name="BOM">{{cite web|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (2001)|trans-title=Harry Potter dhe Guri i Magjistarit (2001)|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=harrypotter.htm|publisher=Box Office Mojo|accessdate=12 korrik 2018|language=en}}</ref> Filmi bazohet në romanin me të njejtin titull të [[J. K. Rowling]]. ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'', i pari në serinë e filmave ''Harry Potter'', u shkrua nga [[Steve Kloves]] me [[David Heyman]] si prodhues.<ref name="BOM" /> Filmi tregon vitin e parë në [[Shkolla e Magjisë dhe Shtrigërisë Hoguorts|Shkollën e Magjisë dhe Shtrigërisë Hoguorts]] të personazhit kryesor, [[Harri Poter]], teksa ai zbulon që është një magjistar i mirënjohur dhe fillon edukimin e tij magjik. Warner Bros. bleu të drejtat e librit në vitin 1999 për një shumë prej 1 milionë paundësh.<ref name="shitja">{{cite news|url=http://www.quick-quote-quill.org/articles/2000/0700-austfinrev-bagwell.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908060751/http://www.quick-quote-quill.org/articles/2000/0700-austfinrev-bagwell.html|archivedate=8 shtator 2006|work=Australian Financial Revie|title=WiGBPd about Harry|trans-title=Të çm£ndur pas Harrit|date=19 korrik 2000|accessdate=18 korrik 2018|language=en|url-status=dead}}</ref> Xhirimi filloi në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 2000<ref name="shenimet">{{cite web|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone'' misc notes|title=Shënimet e ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/451961/Harry-Potter-and-the-Sorcerer-s-Stone/misc-notes.html|publisher=Harry Potter and the Sorcerer's Stone – Misc Notes|work=tcm.com|accessdate=18 korrik 2018|language=en}}</ref>, me Chris Columbus, i cili u përzgjodh si regjisor nga një listë e rishikuar regjisorësh të mundshëm, përbërë nga Chris Columbus, [[Steven Spielberg]] dhe [[Rob Reiner]]. Aktorët kryesorë përfshijnë [[Daniel Radcliffe]], në rolin e Harri Poterit, [[Rupert Grint]], në rolin e Ron Uezlit dhe [[Emma Watson]], në rolin e Hermionë Grenxhërit.<ref name="treshja">{{cite news|url=http://movies.warnerbros.com/pub/movie/releases/harrycast.html|title=Daniel Radcliffe, Rupert Grint and Emma Watson Bring Harry, Ron and Hermione to Life for Warner Bros. Pictures ''Harry Potter and the Sorcerer's Stone''|trans-title=Daniel Radcliffe, Rupert Grint dhe Emma Watson sjellin Harrin, Ronin dhe Hermionën në jetë te ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' nga Warner Bros. Pictures|date=21 gusht 2000|accessdate=18 korrik 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070404184713/http://movies.warnerbros.com/pub/movie/releases/harrycast.html|archivedate=4 prill 2007|publisher=[[Warner Bros.]]|language=en}}</ref> Rowling këmbënguli që e tërë trupa e aktorëve të ishte angleze ose irlandeze<ref name="British-only">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2017/jan/02/robin-williams-rejected-for-harry-potter-role-thanks-to-british-only-rule|title=Robin Williams rejected for ''Harry Potter'' role thanks to 'British-only' rule|trans-title=Robin Williams refuzohet për rolin te filmi i ''Harry Potter'' për shkak të rregullit "vetëm britanikë"|date=2 janar 2017|accessdate=12 korrik 2018|language=en}}</ref> dhe filmi u xhirua në [[Leavesden Film Studios]], si dhe në ndërtesat historike përreth Mbretërisë së Bashkuar. ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' u shfaq si premierë në Mbretërinë e Bashkuar më 4 nëntor 2001.<ref name="premiera">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/1634408.stm|title=Potter Casts Spell at World Premiere|trans-title=Poteri bën magji në premierën botërore|accessdate=14 korrik 2018|publisher=BBC News Online|language=en}}</ref> Filmi u konsiderua një sukses i madh nga ana financiare duke arritur të mbledhë rreth 974.8 milionë dollarë në të gjithë botën.<ref name="BOM" /> I shpallur si filmi më fitimprurës në vitin 2001, në 2018 filmi renditet i 36-ti në filmat më fitimprurës të të gjithë kohërave dhe filmi i dytë më i suksesshëm nga seria ''Harry Potter'', fill pas ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes, Pjesa e Dytë''.<ref name="BOM" /> ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' ishte kandidat për shumë çmime Oskar, duke përfshirë këtu çmimin për muzikën më të mirë origjinale, kinematografinë më të mirë dhe kostumografinë më të mirë.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/oscar/movies/?id=harrypotter.htm|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone''|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|accessdate=12 korrik 2018|language=en}}</ref> Filmi u ndoq nga 7 filma të tjerë duke filluar me ''[[Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave (filmi)|Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave]]'' në vitin 2002 dhe duke e mbyllur me ''[[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Dytë (filmi)|Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Dytë]]'' në vitin 2011, afërsisht 10 vjet pas daljes në kinema të filmit të parë. == Skenari == [[Skeda:Number 4, Privet Drive (7119176845).jpg|parapamje|majtas|Shtëpia në të cilin banojnë Dërslinjtë në Privet Drive, e kthyer në një pikë të vizitueshme]] [[Albus Urtimori]], [[Minerva MekGuri]] dhe [[Rubeus Hagridi]], pjesëtarë të stafit të [[Shkolla e Magjisë dhe Shtrigërisë Hoguorts|Shkollës së Magjisë dhe Shtrigërisë Hoguorts]], dërgojnë një foshnjë jetime të quajtur [[Harri Poter]] te familjarët e tij të vetëm, [[Dërslinjtë]]. Për dhjetë vjet rresht, Harri Poteri, një çunak në dukje i zakonshëm, është pre e keqtrajtimit psikologjik e fizik të kushërinjve të tij të ligj, vetëm e vetëm sepse është “i pazakontë”, siç ata e quajnë, gjë për të cilën ka dhënë dhe shenja. Teksa po afronte ditëlindja e tij e njëmbëdhjetë, krejt papritur, Harri, nis të marrë letra të panumërta nga disa bufë, letra të cilat Dërslinjtë refuzojnë t'ia japin. Në ditëlindjen e tij të njëmbëdhjetë, Hagridi rishfaqet dhe i thotë atij se ai në fakt është një magjistar dhe është pranuar në Hoguorts, që ishte dhe mesazhi që gjendej në letrat e marra.<ref name="Sparknotes">{{cite web|url=http://www.sparknotes.com/lit/harrypotter/summary/|title=Plot Overview|trans-title=Rishikim i Skenarit|accessdate=12 korrik 2018|language=en}}</ref> Harri dhe Hagridi takohen sërish kur ky i fundit e çon Harrin në [[Diagon Alli]], rrugica e fshehtë tregtare e botës së magjisë, për t’i blerë dhuratën e ditëlindjes – bufin e bardhë, [[Hedvig]] – dhe për të blerë mjetet e nevojshme shkollore. Hagridi e informon atë për të shkuarën e tij dhe i shpjegon Harrit se ai është i famshëm në botën e magjisë si "Djali që Jetoi", pasi, kur ishte ende foshnjë, arriti t’i mbijetonte një sulmi nga një magjistar i errët, i njohur si [[Lordi Fluronvdekje]]. Fluronvdekja vrau prindërit e Harrit, por dështoi në vrasjen e Harrit, pasi sulmi i tij mbi këtë të fundit u kthye mbrapsht, duke i lënë Harrit vetëm një shenjë rrufeje në ballë dhe duke e bërë Fluronvdekjen krejt të pafuqishëm. Pasi është pajisur me gjithçka i duhet, Harri niset për në shkollë ditën e parë të shtatorit, duke marrë [[Ekspresi i Hoguortsit|Ekspresin e Hoguortsit]] nëpërmjet [[Binari 9 e ¾|Binarit 9 e ¾]], në stacionin e Kings Krosit.<ref name="Sparknotes"/> Në tren, Harri takon [[Ron Uezli|Ron Uezlin]], një djalosh nga një familje e varfër, por e madhe magjistarësh, dhe [[Hermionë Granxher|Hermionë Granxherin]], një magjistricë e lindur nga dy prindër [[Babanacët|Babanacë]] (jo-magjistarë). Ai gjithashtu njihet me [[Drako Mallfoi|Drako Mallfoin]], një fëmijë tepër i llastuar nga një familje e pasur magjistarësh, i cili bëhet rivali më i madh i Harrit në shkollë për shkak të mëndjemadhësisë së tij. Si mbërrijnë në shkollë, të udhëhequr nga nëndrejtoresha, Minerva MekGur, nxënësit vitparistë marrin pjesë në ceremoninë e mirëseardhjes ku dhe ndahen në katër shtëpi nga [[Kapelja që Flet]]: [[Grifarti]], [[Baldoskuqi]], [[Korbziu]] dhe [[Gjarpërblerti]]. Harri zgjidhet te Grifartët përkrah Ronit dhe Hermionës.<ref name="Sparknotes"/> Gjatë vitit, Harri jo vetëm fillon të mësojë magji, por zbulon më tepër për të shkuarën dhe prindërit e tij. Pa dashje, falë talentit të tij të lindur, Harri ia del të bëhet pjesë e skuadrës së [[Kuidiçi|Kuidiçit]] si kërkues (një sport në botën e magjisë ku njerëzit fluturojnë mbi bishta fshesash) teksa mbron një nxënës tjetër Grifart, [[Nevil Longbotom|Nevil Longbotomin]], nga Drako Mallfoi. Ai mëson se babai i tij, [[Xhejms Poter|Xhejms Poteri]], ka qenë gjithashtu kërkues i skuadrës së Grifartit kur ishte nxënës i Hoguortsit.<ref name="Sparknotes"/> Një natë, ai, Roni dhe Hermiona, duke u futur pa dashje në Korridorin e Ndaluar në katin e tretë të shkollës, hasin një qen të madh trekrerësh i cili duket se po ruan diçka. Pasi treshja lë pa ndjenja një Troll malesh të arratisur dhe Harri thuajse rrëzohet nga fshesa e tij për shkak të një mallkimi gjatë një loje Kuidiçi, të rinjve u krijohen dyshime se dikush po përpiqet të shtjerë në dorë diçka që qeni trekrerësh po ruan. Duke përdorur informatat që i shpëtojnë nga goja Hagridit, Hermiona zbulon se qeni është duke ruajtur [[Guri Filozofal|Gurin Filozofal]], një objekt magjik që mund t’i sigurojë pronarit të tij pavdekësinë. Harri del në përfundimin se mësuesi i tij i shurupeve, [[Severus Piton|Severus Pitoni]], është duke u munduar të shtjerë në dorë Gurin.<ref name="Sparknotes"/> Disa ditë më vonë, Harri kapet natën jashtë shtratit dhe dënohet. Teksa detyrohet të ndihmojë Hagridin si ndëshkim në [[Pylli i Ndaluar|Pyllin e Ndaluar]], Harri sheh një krijesë me kapuç duke thithur gjakun e një njëbrirëshi për vetitë e tij shëruese. Krijesa provon të sulmojë Harrin, i cili shpëton për qime falë ardhjes së Centaurit Florenc, një mik i afërt i Hagridit. Harri është i bindur se krijesa me kapuç ishte Fluronvdekja dhe se Pitoni po mundohet të rikthejë Fluronvdekjen në fuqinë e tij të plotë.<ref name="Sparknotes"/> Pasi dëgjojnë prej Hagridit se qeni trekrerësh, [[Flufi]], e zë gjumi nëse i luhet muzikë, dhe se Hagridi ia ka zbuluar këtë një burri misterioz në një tavernë atypari, Harri, Roni dhe Hermiona dalin në përfundimin se Pitoni kishte qenë burri në tavernë dhe tentojnë të lajmërojnë Urtimorin. Me të mësuar se ai sapo është thirrur për punë nga [[Ministria e Magjisë]], treshja është e sigurt se Pitoni do të provojë atë natë ta vjedhë Gurin dhe kështu vendosin ta gjejnë atë para Pitonit. Përveç Flufit, qenit trekrerësh, ata përballen me një sërë pengesash të tjera: I mbijetojnë një bime gjigante të njohur si [[Kurthi i Djallit]], kalojnë një dhomë të mbushur me çelësa agresivë fluturues dhe fitojnë një lojë të rrezikshme shahu me gurë me përmasa njerëzore.<ref name="Sparknotes"/> Në dhomën e fundit, Harri zbulon se nuk ishte Pitoni ai që e donte Gurin, por mësuesi i [[Mbrojtja Kundër Arteve të Errëta|Mbrojtjes Kundër Arteve të Errëta]], Profesori [[Ra Greps]]. Grepsi i zbulon Harrit se ishte ai që e futi Trollin në kështjellë dhe që u mundua ta hidhte atë nga fshesa në ndeshjen e Kuidiçit. Ai gjithashtu i rrëfen se Pitoni, sado antipatik, kishte qenë duke e mbrojtur Harrin dhe duke u munduar ta ndalonte Grepsin gjatë gjithë vitit.<ref name="Sparknotes"/> [[Skeda:Mirror of Erised (28731124264).jpg|parapamje|djathtas|Pasqyra e Dëshirave]] Më pas, Grepsi e detyron Harrin të shihet në [[Pasqyra e Dëshirave|Pasqyrën e Dëshirave]]. Për shkak të një magjepsjeje komplekse dhe të fuqishme të vendosur nga Urtimori, dhe sidomos për shkak të qëllimeve të veta fisnike, Harri e gjen Gurin në xhepin e vet pasi shihet në pasqyrë. Ai mundohet të largohet, por Grepsi, me një të kërcitur të gishtave, ndez një zjarr për të penguar largimin e tij. Fluronvdekja, i cili ndodhej gjatë gjithë kohës pikërisht poshtë çallmës që Grepsi nuk e kishte hequr asnjëherë, mundohet ta bindë Harrin t'ia japë Gurin duke i premtuar se do t'ia sjellë prindërit sërish në jetë, por Harri refuzon. Grepsi atëherë mundohet ta vrasë, veçse prekja e Harrit nuk e lejon Grepsin ta lëndojë dhe bën që ky i fundit të digjet dhe të vdesë. Kur Harri çohet, shpirti i Fluronvdekjes merr trajtë dhe kalon përmes Harrit, duke e hedhur pa ndjenja në tokë para se të arratiset.<ref name="Sparknotes"/> Harri zgjohet në një shtrat në repartin e infermierisë së shkollës, përballë Profesor Urtimorit, i cili i rrëfen se Guri Filozofal është shkatërruar tashmë dhe se Hermiona dhe Roni janë shëndoshë e mirë. Po ashtu, Urtimori i shpjegon se Grepsi u përvëlua nga prekja e Harrit, sepse kur mamaja e tij dha jetën për ta shpëtuar, vdekja e saj i dha atij një mburojë dashurie kundër Fluronvdekjes.<ref name="Sparknotes"/> Në banketin e fundvitit, pas disa shtesave në pikë prej Urtimorit, Grifarti fiton [[Kupa e Shtëpive|Kupën e Shtëpive]] të Hoguortsit. Harri rikthehet në shtëpi gjatë verës, i lumtur që më në fund ka një shtëpi në Hoguorts.<ref name="Sparknotes"/> == Aktorët == Rowling këmbënguli që trupa e aktorëve të ishte britanike.<ref name="British-only"/> [[Susie Figgis]] u caktua si drejtuese për ndarjen e roleve<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0007109/#casting_director|title=Susie Figgis|accessdate=18 korrik 2018|language=en}}</ref> e filloi të punonte me Colombus dhe Rowling në audicionet për rolet kryesore të Harrit, Ronit dhe Hermionës. Për tre rolet kryesore u mbajtën audicione të hapura që konsistonin vetëm në fëmijë nga Mbretëria e Bashkuar.<ref name="Figgis">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk/2000/aug/22/filmnews.theharrypotterfilms|title=The boy who must learn to live with Harry Potter|trans-title=Djali që duhet të mësojë të jetojë me Harri Poterin|language=en}}</ref> Audicionet kryesore u zhvilluan në tre faza duke filluar me leximin e një faqeje nga libri ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'', improvizimin e një skene të arritjes së nxënësve në Hoguorts dhe, së fundmi, dhënien e disa faqeve nga skenari i filmit për t'i lexuar në prani të Colombus.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034105p1.html|title=''Harry Potter'' Casting Frenzy|trans-title=Histeria e Audicioneve të ''Harry Potter''|accessdate=12 korrik 2018|date=14 qershor 2000|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090425071615/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034105p1.html|archivedate=25 prill 2009|df=dmy-all|url-status=dead}}</ref> Gjithashtu u përdorën skena nga skenari i Colombus për filmin e vitit 1985 ''[[Sherlok Holmsi i Ri]]''.<ref>{{cite web|author=Lindner, Brian|date=11 korrik 2000|publisher=IGN|url=http://filmforce.ign.com/articles/034/034108p1.html|title=Trouble Brewing with ''Potter'' Casting?|trans-title=Telashe me gatimin e trupës së aktorëve të ''Potter''|language=en|accessdate=12 korrik 2018|archive-date=12 shkurt 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/65NxhE7xU?url=http://movies.ign.com/articles/034/034108p1.html|url-status=dead}}</ref> Në 11 korrik 2000, Figgis e la produksionin duke u ankuar se Colombus nuk kishte pëlqyer asnjë nga mijëra fëmijët që kishin marrë pjesë në audicione.<ref name="Figgis"/> Në 8 gusht 2000, Daniel Radcliffe, Emma Watson dhe Rupert Grint u përzgjodhën për të luajtur Harri Poterin, Hermionë Grenxhërin dhe Ron Uezlin respektivisht.<ref name="treshja" /> * [[Daniel Radcliffe]] në rolin e [[Harri Poter|Harri Poterit]], një jetimi britanik 11 vjeçar të rritur nga familja aspak mikpritëse e tezes së tij.<ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0241527/fullcredits|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone'' (2001) Full Cast & Crew|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' (2001)|accessdate=12 korrik 2018|language=en}}</ref> Harri mëson për famën e tij si "Djali që Jetoi" duke u bërë i njohur për faktin se i ka mbijetuar tentativës për vrasje nga një magjistar i errët psikopat i quajtur [[Lord Fluronvdekja]]. Columbus e kishte preferuar Radcliffe për rolin që kur e kishte parë atë në prodhimin e [[BBC]] ''David Copperfield'', para se audicionet e hapura të fillonin të zhvilloheshin, por atij i ishte thënë prej Figgis që prindërit tepër mbrojtës të tij nuk do ta linin djalin e tyre të merrte pjesë.<ref name="Radcliffe">{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/the-real-reason-daniel-radcliffe-was-cast-as-harry-potter_us_585b7664e4b0d9a594572683|publisher=Huffington Post|title=The Hilarious Reason Daniel Radcliffe Was Cast As Harry Potter|trans-title=Arsyeja komike pse Daniel Racliffe u përzgjodh si Harri Poter|date=30 dhjetor 2016|accessdate=12 korrik 2018|language=en}}</ref> Columbus shpjegoi se këmbëngulja e tij që t’ia jepte rolin Radcliffe ishte dhe arsyeja e dorëheqjes së Figgis.<ref name="treshja" /> Radcliffe mori pjesë në audicione për rolin në vitin 2000 kur Heyman dhe Kloves u takuan me të e prindërit e tij në një produksion të ''Gurë në xhepat e tij'' (''Stones in His Pockets'') në Londër.<ref>{{cite news|last=Koltnow|first=Barry|title=One Enchanted Night at Theater, Radcliffe Became Harry Potter|trans-title=Një natë të magjepsur në Teatër, Radcliffe u bë Harri Poter|work=East Valley Tribune|date=8 korrik 2007|url=http://www.eastvalleytribune.com/story/92834?source=rss&dest=STY-92834|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011092955/http://www.eastvalleytribune.com/story/92834?source=rss&dest=STY-92834|archive-date=11 tetor 2007|accessdate=18 korrik 2018|language=en}}</ref> Heyman dhe Colombus arritën me sukses të bindnin prindërit e Radcliffe që djali i tyre do të ishte i mbrojtur nga ndërhyrja e medies, dhe ata ranë dakord ta lejonin atë të luante Harrin.<ref name="Radcliffe"/> Rowling e aprovoi audicionin e Radcliffe duke thënë se “duke parë testin e tij në ekran besoj se Chris Colombus nuk mund të kishte gjetur një Harri më të mirë “. Radcliffe u raportua të ishte paguar 1 milionë paundë për filmin, edhe pse ai u shpreh se ndiente se pagesa nuk ishte “aq e rëndësishme”.<ref name="gjerat">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/films/0/things-you-didnt-know-about-harry-potter-and-the-philosophers-st/|title=13 things you didn’t know about ''Harry Potter and the Philosopher’s Stone''|trans-title=13 gjërat që nuk i dije për ''Harry Potter dhe Guri Filozofal''|publisher=The Telegraph|first=Alice|last=Vincent|date=24 dhjetor 2016|accessdate=13 korrik 2018|language=en}}</ref> [[William Moseley]], i cili do të pranohej më pas për rolin e Peter Pevensie në serinë ''[[Kronikat e Narnias]]'' gjithashtu mori pjesë në audicione për rolin.<ref>{{cite news|first=Larry|last=Carroll|title=''Narnia'' Star William Moseley Reflects on Nearly Becoming Harry Potter|trans-title=Ylli i ''Narnia'' reflekton mbi mundësinë e të shndërruarit në Harri Poter|publisher=MTV|date=2 maj 2008|url=http://moviesblog.mtv.com/2008/05/02/narnia-star-william-moseley-reflects-on-nearly-becoming-harry-potter/|accessdate=18 korrik 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928122216/http://moviesblog.mtv.com/2008/05/02/narnia-star-william-moseley-reflects-on-nearly-becoming-harry-potter/|archivedate=28 shtator 2015|language=en}}</ref> * [[Rupert Grint]] në rolin e [[Ron Uezli|Ron Uezlit]], shokut më të mirë të Harrit në Hoguorts.<ref name="IMDb"/> Ai vendosi që do të ishte perfekt për rolin “sepse kishte flokë të kuqërremta” dhe ishte një fans i serisë. Pasi kishte parë një raport të [[Newsround]] për audicionet e hapura, ai dërgoi një video të vetes duke treguar se pse dëshironte ta merrte pjesën. Përpjekja e tij rezultoi e suksesshme duke qenë se skuadra e audicioneve kërkoi një takim me të.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/newsround/33575294|publisher=BBC|title=Harry Potter: Rupert Grint attended Potter auditions after watching Newsround|trans-title=Harry Potter: Rupert Grint mori pjesë në audicionet e Potter pasi pa një raport në Newsround|date=17 korrik 2015|accessdate=12 korrik 2018|language=en}}</ref> * [[Emma Watson]] në rolin e [[Hermionë Grenxhër|Hermionë Grenxhërit]], shoqes tjetër të ngushtë të Harrit dhe trurit të treshes.<ref name="IMDb"/> Mësuesja e teatrit së Grenxhërit në Oksford ua dha emrin agjentëve të audicioneve dhe asaj iu dësh të bënte mbi pesë intervista para se të merrte pjesën.<ref>{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/report/0,6115,188388~1~0~harrypottershermionetalks,00.html|title=Season of the Witch|trans-title=Sezoni i Shtrigës|publisher=Entertainment Weekly|date=14 dhjetor 2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011220190847/http://www.ew.com/ew/report/0%2C6115%2C188388~1~0~harrypottershermionetalks%2C00.html|archivedate=20 dhjetor 2001|accessdate=12 korrik 2018|language=en}}</ref> Watson e mori audicionin e saj seriozisht, po “asnjëherë nuk mendoi se kishte ndonjë mundësi për ta fituar”. Prodhuesve u la përshtypje vetëbesimi i saj duke bërë që ajo t'ua kalonte me mijëra vajzave të tjera që kishin aplikuar.<ref>{{cite web|title=Emma Watson, New Teenage Sensation!!|trans-title=Emma Watson, Zbulimi Rinor|url=http://www.buzzle.com/editorials/6-22-2004-55758.asp|archive-url=https://archive.today/20120629112633/http://www.buzzle.com/editorials/6-22-2004-55758.asp|archive-date=29 qershor 2012|first=Dhananjay|last=Kulkani|date=23 qershor 2004|accessdate=12 korrik 2018|publisher=Buzzle|language=en}}</ref> * [[Richard Griffiths]] në rolin e [[Vernon Dërsli|Vernon Dërslit]], xhaxhait Babanac (jo-magjistar) të Harrit.<ref name="IMDb"/> [[Ian McNeice]] gjithashtu u konsiderua për rolin.<ref>{{cite web|last=Sussman|first=Paul|title=''Harry Potter'': The search is finally over|trans-title=''Harry Potter'': Kërkimi më në fund mbaroi|date=22 gusht 2000|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/2000/WORLD/europe/08/22/potter.casting/index.html|accessdate=12 korrik 2018}}</ref> * [[Fiona Shaw]] në rolin e [[Petunia Dërsli|Petunia Dërslit]], tezes Babanace të Harrit.<ref name="IMDb"/> * [[Harry Melling]] në rolin e [[Dadli Dërsli|Dadli Dërslit]], kushëririt Babanac të Harrit.<ref name="IMDb"/> * [[Julie Walters]] në rolin e [[Moli Uezli|Moli Uezlit]], nënës tepër përkujdesëse të Ronit.<ref name="IMDb"/> Ajo i tregon Harrit si të gjejë binarin 9¾. Para se Walters të merrte pjesë në audicione, aktorja amerikane [[Rosie O’Donnell]] mbajti bisedime me Columbus për të luajtur Moli Uezlin.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034101p1.html|title="Rosie" in ''Harry Potter''?|trans-title=Rosie te ''Harry Potter''?|accessdate=12 korrik 2018|date=19 prill 2000|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831201301/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034101p1.html|archivedate=31 gusht 2011|df=dmy-all|url-status=dead}}</ref> * [[Robbie Coltrane]] në rolin e [[Rubeus Hagrid|Rubeus Hagridit]], një gjysmë gjigant dhe Ruajtës i Çelësave dhe Vendeve në Hoguorts.<ref name="IMDb"/> Coltrane ishte zgjedhja e parë e Rowling për pjesën. Coltrane, i cili ishte tashmë fans i librave, u përgatit për rolin duke folur me Rowling për të ardhmen dhe të tashmen e Hagridit.<ref name="Radcliffe"/> Sipas Figgis, [[Robin Williams]] ishte i interesuar për të marrë pjesë në film por u refuzua për rolin e Hagridit për shkak të rregullit "ose britanikë, ose irlandezë" që Columbus ishte i vendosur ta ruante.<ref name="British-only"/> * [[Richard Harris]] në rolin e [[Albus Urtimori|Albus Urtimorit]], drejtor i Hoguortsit si dhe njëri prej magjistarëve më të fuqishëm të të gjitha kohërave.<ref name="IMDb"/> Harris fillimisht e refuzoi rolin e Urtimorit por e rishikoi vendimin e tij sepse mbesa e tij deklaroi se nuk do t’i flistë më kurrë në rast se nuk do e pranonte pjesën.<ref>{{cite news|url=http://www.people.com/people/article/0,26334,623179,00.html|title=Richard Harris: The Envelopes, Please|trans-title=Richard Harris: Zarfat, ju lutem|accessdate=12 korrik 2018|first=C.|last=Young|work=People|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930221430/http://www.people.com/people/article/0,26334,623179,00.html|archivedate=30 shtator 2007|df=dmy-all|language=en}}</ref> * [[John Hurt]] në rolin e zotit Ulliander, pronarit të ''[[Ollivanders]]'', një prej prodhuesve më të shkëlqyer të shkopinjve magjikë.<ref name="IMDb"/> * [[Tom Felton]] në rolin e [[Drako Mallfoi|Drako Mallfoit]], djalit snob nga një familje e pasur, një person jo aq i preferuar për treshen.<ref name="IMDb"/> * [[Jamie Waylett]] dhe [[Josh Herdman]] në rolin e [[Vinsent Tersi|Vinsent Tersit]] dhe [[Gregori Gojl|Gregori Gojlit]], dy miqtë e Mallfoit.<ref name="IMDb"/> * [[Maggie Smith]] në rolin e Minerva MekGurit, nëndrejtoreshës së Hoguortsit, kujdestares së shtëpisë së Grifartit dhe mësuese e shndërrimit.<ref name="IMDb"/> Smith ishte një nga dy zgjedhjet personale të Rowling për rolet (i dyti ishte Coltrane për Hagridin).<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1352721/Authors-favourites-are-chosen-for-Potter-film.html|title=Author's favourites are chosen for ''Potter'' film|trans-title=Të preferuarit e autorit zgjidhen për filmin e ''Potter''|work=The Daily Telegraph|last=Davies|first=Hugh|date=14 gusht 2000|accessdate=12 korrik 2018|language=en}}</ref> * [[Alan Rickman]] në rolin e [[Severus Pitoni|Severus Pitonit]], mjeshtrit të shurupeve dhe kujdestarit së shtëpisë së Gjarpërblertëve në Hoguorts.<ref name="IMDb"/> [[Tim Roth]] ishte zgjedhja e parë për rolin, por ai e refuzoi ftesën për filmin [[Planeti i majmunëve]].<ref>{{cite news|first=Shawn|last=Adler|title=What Would ''Potter'' Have Been Like with Tim Roth as Snape?|trans-title=Si do kishte qenë ''Potter'' me Tim Roth si Pitoni?|publisher=MTV|date=7 dhjetor 2007|url=http://www.mtv.com/news/2429476/what-would-potter-have-been-like-with-tim-roth-as-snape/|accessdate=12 korrik 2018|archive-date=8 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108134046/http://www.mtv.com/news/2429476/what-would-potter-have-been-like-with-tim-roth-as-snape/|url-status=dead}}</ref> * [[John Cleese]] në rolin e [[Niku-Zëre-Pa-Kokë|Nikut-Zëre-Pa-Kokë]], fantazmës së shtëpisë së Grifartit në Hoguorts.<ref name="IMDb"/> * [[Warwick Davis]] në rolin e [[Filius Flituik|Filius Flituikit]], mjeshtrit të shortive dhe kujdestarit së shtëpisë së Korbziut në Hoguorts.<ref name="IMDb"/> * [[Ian Hart]] në rolin e [[Ra Grepsit|Ra Grepsit]], mësuesit pak nervoz të Mbrojtjes Kundër Arteve të Errëta në Hoguorts dhe gjithashtu zëri i Lordit Fluronvdekje.<ref name="IMDb"/>[[David Thewlis]] mori pjesë në audicione për rolin; ai më pas do të merrte rolin e [[Remus Lupin|Remus Lupinit]] në ''[[Harry Potter dhe i Burgosuri I Azkabanit (filmi)|Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.moviehole.net/news/3764.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040612200713/http://www.moviehole.net/news/3764.html|archivedate=12 qershor 2004|title=Interview:David Thewlis|trans-title=Intervista: David Thewlis|accessdate=12 korrik 2018|date=9 qershor 2004|first=Clint|last=Morris|publisher=Movie Hole}}</ref> * [[Zoë Wanamaker]] në rolin e [[Rolanda Huk|Rolanda Hukut]], mësuesja e fluturimit në Hoguorts.<ref name="IMDb"/> * [[David Bradley]] në rolin e [[Argus Laraska|Argus Laraskës]], roja dhe kujdestari [[Magjinuk]] i Hoguortsit.<ref name="IMDb"/> * [[James Phelps]] dhe [[Oliver Phelps]] në rolin e [[Fred Uezli|Fred Uezlit]] dhe [[Xhorxh Uezli|Xhorxh Uezlit]], vëllezërit më të mëdhenj binjakë të Ronit.<ref name="IMDb"/> * [[Bonnie Wright]] në rolin e [[Xhini Uezli|Xhini Uezlit]], motrës më të vogël të Ronit.<ref name="IMDb"/> * [[Chris Rankin]] në rolin e [[Persi Uezli|Persi Uezlit]], vëllai më i madh Prefekt i Ronit.<ref name="IMDb"/> * [[Matthew Lewis]] në rolin e [[Nevil Longbotom|Nevil Longbotomit]], mikut jo aq të shkathët të treshes.<ref name="IMDb"/> * [[Sean Biggerstaff]] në rolin e [[Oliver Bastuni|Oliver Bastunit]], kapitenit të skuadrës së Grifartëve në Kuidiç.<ref name="IMDb"/> * [[Luke Youngblood]] në rolin e [[Li Xhordan|Li Xhordanit]], komentatorit të Kuidiçit në Hoguorts.<ref name="IMDb"/> * [[Leilah Sutherland]], [[Emily Dale]], [[David Holmes]], [[Will Theakston]], dhe [[Scot Fearn]], në rolin e [[Liza Spinet|Liza Spinetit]], [[Keti Belli|Keti Bellit]], [[Adrian Pjusi|Adrian Pjusit]], [[Markus Flint|Markus Flintit]], dhe [[Terens Higs|Terens Higsit]], të gjithë lojtarë Kuidiçi.<ref name="IMDb"/> * [[Devon Murray]] në rolin e [[Simus Finigan|Simus Finiganit]] dhe [[Alfred Enoch]] në rolin e [[Din Tomas|Din Tomasit]], miqve Grifartë të treshes.<ref name="IMDb"/> * [[Danielle Tabor]] në rolin e [[Anxhelina Xhonson|Anxhelina Xhonsonit]], një studenteje nga shtëpia e Grifartit.<ref name="IMDb"/> * [[Eleanor Columbus]] në rolin e [[Suzan Bons|Suzana Bonsit]], një studenteje nga shtëpia e Baldoskuqëve.<ref name="IMDb"/> * [[Terence Bayler]] në rolin e [[Baroni Gjakatar|Baronit Gjakatar]], fantazmës së shtëpisë së Gjarpërblertëve.<ref name="IMDb"/> * [[Simon Fisher-Becker]] në rolin e [[Frati Buçkan|Fratit Buçkan]], fantazmës së shtëpisë së Baldoskuqëve.<ref name="IMDb"/> * [[Nina Young]] në rolin e [[Zonja e Përhimtë|Zonjës së Përhimtë]], fantazmës së shtepisë së Korbzinjve.<ref name="IMDb"/> * [[Ray Fearon]] në rolin e [[Firence (centauri)|Firences]], një Centaur që shpëton Harrin nga Fluronvdekja në Pyllin e Ndaluar.<ref name="IMDb"/> * [[Geraldine Somerville]] dhe [[Adrian Rawlins]] në rolin e [[Lili Poter|Lili Poterit]] e [[Xhejms Poter|Xhejms Poterit]], prindërve të Harrit. * [[Leslie Phillips]] shërbeu si zëri i [[Kapela që Flet|Kapelës që Flet]].<ref name="IMDb"/><ref>{{cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/characters/Harry-Potter/Sorting-Hat/|title=Sorting Hat|trans-title=Kapela që Flet|accessdate=12 korrik 2018|language=en}}</ref> * [[Elizabetth Springs]] në rolin e [[Zonja Trashaluqe|Zonjës Trashaluqe]], pikturës që shërben si rojtare e hyrjes së Dhomës së Grifartëve.<ref name="IMDb"/> * [[Rik Mayall]] u përzgjodh për rolin e [[Ngaci|Ngacit]], një Poltergeist i cili pëlqen të ngacmojë nxënësit në shkollë.<ref name="IMDb"/> Mayall duhet t’i bërtiste fjalët e tij para kamerës, por skenat e tij u prenë nga filmi në montazhin përfundimtar.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/rik-mayall-was-cut-from-harry-potter-movie-9527815.html|title=Rik Mayall was cut from ''Harry Potter'' movie|trans-title=Rik Mayall u pre nga filmi i ''Harry Potter''|publisher=Independent|date=11 qershor 2014|accessdate=12 korrik 2018|language=en|archive-date=1 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171101020034/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/rik-mayall-was-cut-from-harry-potter-movie-9527815.html|url-status=dead}}</ref> === Dublimi në shqip === ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' është dubluar në shqip nga disa aktorë shqiptarë, disa prej të cilëve profesionistë.<ref name="albaniandubs">{{cite web|url=http://albaniandubs.weebly.com/harry-potter-dhe-guri-filozofal.html|title=''Harry Potter dhe Guri Filozofal''|accessdate=23 korrik 2018|language=sq|archive-date=4 gusht 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250804064203/https://albaniandubs.weebly.com/harry-potter-dhe-guri-filozofal.html|url-status=dead}}</ref> Përshtatja e skenarit u realizua nga [[Alma Koleci]], regjia nga [[Sajmir Braho]] dhe efektet zanore nga [[Albi Allamani]].<ref name="albatrade">Kopertina e videokasetës për ''Harry Potter dhe Guri Filozofik [Filozofal]'' (në shqip), Albatr@de Video, marrë më 21 korrik 2018</ref> * Harry Potter [Harri Poter] - [[Kriss Sterio]]<ref name="albatrade" /><ref name="albaniandubs" /> * Profesor Silente [Albus Urtimori] - [[Mërkur Bozgo]]<ref name="albatrade" /><ref name="albaniandubs" /> * Hagrid [Hagridi] - [[Alert Çeloaliaj]]<ref name="albatrade" /><ref name="albaniandubs" /> * Hermiona - [[Xhenis Vebiu]]<ref name="albatrade" /> * Ron Wisley [Ron Uezli] - [[Andrea Duri]]<ref name="albatrade" /> * Profesor Pitoni - [[Mikel Kalemi]]<ref name="albatrade" /> * Babai [Vernon Dërsli] - [[Milto Kutali]]<ref name="albatrade" /> * Malfoi [Drako Mallfoi] - [[Julian Allamani]]<ref name="albatrade" /> * Valtermont [Fluronvdekja] - [[Dritan Kureta]]<ref name="albatrade" /> * Olivander - [[Artur Selmani]]<ref name="albatrade" /> * Bastoni [Bastuni] - [[Jorki Broka]]<ref name="albatrade" /> * Tezja [Petunia Dërsli] - [[Medi Gurra]]<ref name="albatrade" /> * Dudeli [Dadli Dërsli] - [[Fjordi Bisha]]<ref name="albatrade" /> * Znjsh. Bumb [Rolanda Huk] - [[Sonila Ulqinaku]]<ref name="albatrade" /> * Fiorenc [Firence] - [[Lorenc Kaja]]<ref name="albatrade" /> * Minerva McGonagall [Minerva MekGuri] - [[Enkela Paskali]]<ref name="albaniandubs" /> * Quirinius Quirrell [Ra Grepsi] - [[Saimir Gongo]]<ref name="albaniandubs" /> ''Emrat e personazheve më sipër janë shënuar si në kopertinën e videokasetës ose në faqen ku është marrë informacioni.'' == Prodhimi == === Zhvillimi === Në vitin 1997 prodhuesi [[David Heyman]] kërkoi një libër fëmijësh që mund të përshtatej në një film që do të pritej mirë. Ai kishte planifikuar të përshtaste romanin e [[Diana Wynne Jones]], [[The Ogre Downstairs|''The Ogre Downstairs'']] (''Përbindëshi Poshtë Shkallëve''), por planet e tij dështuan. Stafi i tij, ''Heyday Films'', i sugjeroi më pas romanin ''Harry Potter dhe Guri Filozofal.''<ref name="EW">{{cite web|url=http://ew.com/article/2001/09/14/harry-potter-comes-alive/|title=Harry Potter Comes Alive|trans-title=Harri Poter ngjallet|date=14 shtator 2001|accessdate=13 korrik 2018|language=en|archive-date=11 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511143456/http://ew.com/article/2001/09/14/harry-potter-comes-alive/|url-status=dead}}</ref> Heyman ia hodhi idenë kompanisë [[Warner Bros.]], dhe vitin tjetër Rowling i shiti të drejtat e katër librave të parë përkundrejt një shume prej 1 milionë paundësh.<ref name="shitja" /> Kërkesa që Rowling bëri ishte që aktorët e roleve kryesore të ishin britanikë por duke lejuar dhe përfshirjen e aktorëve irlandezë, si Richard Harris në rolin e Urtimorit, dhe vendosjen e aktorëve francezë dhe atyre nga Evropa Lindore në përshtatjen e filmit të ''Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit'', libër në të cilin personazhet janë të përshkruar si të tillë.<ref name="EW"/> Edhe pse [[Steven Spielberg]] fillimisht bisedoi për të qenë regjisor i filmit, ai e refuzoi ofertën.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034089p1.html|title=No ''Harry Potter'' for Spielberg|trans-title=Nuk ka ''Harry Potter'' për Spielberg|accessdate=13 korrik 2018|date=23 shkurt 2000|publisher=IGN|first=Brian|last=Linder|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071123181415/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034089p1.html|archivedate=23 nëntor 2007|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> Spielbergu thuhet se donte që përshtatja e filmit të ishte një film i animuar, me aktorin [[Haley Joel Osment]] si zëri i Harri Poterit, ose një film që të përmbante elementë nga librat pasues gjithashtu. Spielberg debatoi mbi këtë temë dhe tha që, sipas tij, çdo pritshmëri për të perfituar nga filmat ishte e vertetë dhe se të bëje para më atë film do ishte si "të gjuaje rosa në fuçi". "Një gjuajtje e sigurt. Është si të tërheqësh një miliard dollarë dhe t'i vendosësh në llogarinë tënde bankare. Pa asnjë sfidë."<ref>{{cite web|url=https://www.cinemablend.com/new/Spielberg-Explains-Why-He-Didn-t-Direct-Harry-Potter-28707.html|title=Spielberg Explains Why He Didn't Direct ''Harry Potter''|trans-title=Spielberg shpjegon pse nuk qëndroi si regjisor te ''Harry Potter''|last=West|first=Kelly|accessdate=13 korrik 2018|language=en}}</ref> Rowling këmbëngul se ajo nuk kishte asnjë lloj roli në përzgjedhjen e regjisorëve për filmat dhe se "çdokush që ka menduar se unë do (ose mund) të zgjidhja atë (Spielberg), i duhet një pendë vetëshkruese."<ref>{{cite web|publisher=J.K. Rowling.com|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/rubbishbin_view.cfm?id=8|title=Rubbish Bin: J K Rowling Veto-ed Steven Spielberg|trans-title=Koshi i plehrave: J. K. Rowling vuri veton kundër Spielberg|first=J. K.|last=Rowling|accessdate=13 korrik 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060418011429/http://www.jkrowling.com/textonly/en/rubbishbin_view.cfm?id=8|archivedate=18 prill 2006|language=en}}</ref> Pasi Spielberg u largua, bisedimet vazhduan me regjisorë të tjerë, duke përfshirë [[Chris Columbus]], [[Terry Gilliam]], [[Jonathan Demme]], [[Mike Newell|Mike Newell]], [[Alan Parker]], [[Wolfgang Petersen]], [[Rob Reiner]], [[Ivan Reitman]], [[Tim Robbins]], [[Brad Silberling]], [[M.Night Shyamalan]] dhe [[Peter Weir. Petersen]].<ref name="greg">{{cite web|url=https://movies.yahoo.com/movie/preview/1808404331|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215132239/http://movies.yahoo.com/movie/preview/1808404331|archivedate=15 dhjetor 2007|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone'' (2001)|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' (2001)|accessdate=13 korrik 2018|first=Greg Dean|last=Schmitz|publisher=Yahoo!|language=en}}</ref> Petersen dhe Reiner më pas u tërhoqën që të dy në mars të vitit 2000<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034092p1.html|title=Two Potential ''Harry Potter'' Director's Back Out|trans-title=Dy regjisorë të mundshëm të ''Harry Potter'' tërhiqen|accessdate=13 korrik 2018|date=7 mars 2000|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302173529/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034092p1.html|archivedate=2 mars 2008|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> dhe zgjedhja mbeti midis Silberling, Columbus, Parker dhe Gilliam.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034096p1.html|title=''Harry Potter'' Director Narrowed Down|trans-title=Zgjidhja e regjisorëve të ''Harry Potter'' zvogëlohet|accessdate=13 korrik 2018|date=15 mars 2000|publisher=IGN|first=Paul|last=Davidson|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081206110421/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034096p1.html|archivedate=6 dhjetor 2008|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> Zgjedhja e parë e Rowling mbi regjisorin ishte Terry Gilliam<ref>{{cite news|url=http://www.wizardnews.com/story.20050829.html|title=Terry Gilliam Bitter about Potter|trans-title=Terry Gilliam i hidhëruar për Poterin|accessdate=13 korrik 2018|date=29 gusht 2005|publisher=Wizard News|language=en|archive-date=11 gusht 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070811035807/http://www.wizardnews.com/story.20050829.html|url-status=dead}}</ref>, por kompania Warner Bros. zgjodhi Columbus, duke përmendur punën e tij ne filma të tjerë të ngjashëm si ''[[I vetëm në shtëpi]]'' dhe ''[[Zonja Doubtfire]]'' si arsyeja që ndikoi në zgjedhjen e tyre.<ref name="columbus">{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034098p1.html|title=Chris Columbus to Direct ''Harry Potter''|trans-titleChris Columbus regjisor i ''Harry Potter''|accessdate=13 korrik 2018|date=28 mars 2000|publisher=IGN|first=Bran|last=Linder|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080113042745/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034098p1.html|archivedate=13 janar 2008|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> Columbus hodhi idenë që filmi të ishte 2 orë i gjatë, duke thënë se donte që skenat Babanace "të jenë të ftohta dhe të zymta" ndërsa ato të xhiruara në botën e magjistarëve "te jenë të mbushura më ngjyra, emocione dhe detaje". Ai u frymëzua nga përshtatjet e [[David Lean]] të ''[[Pritshmëri të Mëdha]]'' (1946) dhe ''[[Oliver Twist]]'' (1948), duke shpresuar të përdorte "atë lloj errësire, atë lloj mprehtësie dhe atë lloj kualiteti për kinematografinë" duke i marre dizenjot dhe ngjyrat nga ''[[Oliver!]]'' dhe ''[[The Godfather]]''. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" |"'''Harry Potter''' është ajo lloj arritjeje letrare, e pakufizuar në kohë, që vjen vetëm një herë në jetë. Duke qenë se librat kanë sjellë nje numer kaq të madh fansash të apasionuar nga e gjithë bota, ishte e rëndësishme për ne që të gjenim një regjisor që do të kishte një prirje për te dyja, botën fëminore dhe atë magjike. Nuk mund të imagjinoja ndonjë njeri tjetër më të përshtatshëm për këtë punë se sa Chrisi." |- | style="text-align: left;" | — [[Lorenzo di Bonaventura]]<ref name="columbus" /> |} [[Steve Kloves]] u përzgjodh për të shkruar skenarin e filmit. Ai e përshkroi përshtatjen e librit si “të ashpër” dhe “që nuk e lejonte veten drejt përshtatjes si dy librat e tjerë”.<ref name="salon">{{cite web|url=http://archive.salon.com/ent/col/srag/2000/02/24/kloves/index.html|title=A Wizard of Hollywood|trans-title=Një magjistar i Hollywood|accessdate=13 korrik 2018|date=24 shkurt 2000|first=Michael|last=Sragow|work=Salon.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070710191745/http://archive.salon.com/ent/col/srag/2000/02/24/kloves/index.html|archivedate=10 korrik 2007|df=dmy|language=en}}</ref> Kloves shpesh merrte përmbledhje të librave që propozoheshin si përshtatje për filma nga kompania Warner Bros., të cilat ai "gati-gati nuk i lexonte asnjëherë", por ''Harry Potter'' i hyri në zemër. Ai bleu librin dhe u bë menjëherë një fans i të gjithë serisë.<ref name="salon" /> Kur foli me Warner Bros., ai nguli këmbë se filmi duhet të ishte britanik dhe duhet të përkonte me personazhet në libër.<ref name="salon" /> Kloves ishte tepër nervoz kur e takoi Rowling për herë të parë, sepse ai nuk donte qe ajo të mendonte se ai "po i vriste fëmijën e saj". Rowling e pranoi se "ishte përgatitur vërtet që ta urrente këtë tipin 'Steve Kloves'" por e tërhoqi mbrapsht këtë gjë pas takimit të saj të parë me të: "Herën e parë që e takova, ai më tha, 'E di kush është personazhi im i preferuar?' Dhe unë mendova: “Ti do të thuash 'Roni'. E di që do të thuash 'Roni'. Por ai tha 'Hermiona'. Dhe inati im u zhduk." Rowling pati shumë liri në kontrollin e kreativitetiti, një masë kjo që Columbus nuk e pati bezdi.<ref>{{cite web|url=https://harrypotterbooktofilmcomparison.weebly.com/the-sorcerers-stone-film.html|title=''Harry Potter and The Sorcerer's Stone'': Book to Film|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'': Nga libri te filmi|accessdate=13 korrik 2018|language=en}}</ref> Kompania Warner Bros. fillimisht kishte planifikuar ta nxirrte filmin në fundjavën e 4 korrik 2001-shit, duke lënë aq pak kohë për prodhimin, sa regjisorët e propozuar u tërhoqën. Megjithatë kufizimet e kohës e shtynë datën për në 16 nëntor 2001.<ref name="gjerat" /> === Xhirimet === Dy zyrtarë te industrisë së filmit kërkuan që filmi të xhirohej në [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërinë e Bashkuar]]. Ata ofruan asistencë në sigurimin e vendeve të filmimit, përdorimin e [[Leavesden Film Studios]], si dhe ndryshimin e ligjeve të fëmijëve mbi punën (duke shtuar një numër të vogël të orëve në javë).<ref>{{cite web|url=https://www.thefreelibrary.com/Harry+Potter+changes+law+on+child+stars.-a066439947|title=''Harry Potter'' changes law on child stars.|trans-title=''Harry Potter'' ndryshon ligjin ë lidhje me aktorët e famshëm fëminor|accessdate=18 korrik 2018|language=en}}</ref> Warner Bros. e pranoi këtë propozim. [[Skeda:Alnwick Castle - geograph.org.uk - 919310.jpg|parapamje|majtas|Alnwick Castle, një nga vendet e përdorura për skenat e Hoguortsit]] Xhirimet filluan më 29 shtator 2000, në Leavesden Film Studios dhe përfunduan më 23 mars 2001<ref name="shenimet" />, me punët e fundit të bëra në korrik.<ref name="greg" /><ref>{{cite news|url=http://www.wbstudiotour.co.uk/en/about-us/harry-potter-at-leavesden|title=''Harry Potter'' at Leavesden|trans-title=''Harry Potter'' te Leavesden|publisher=WB Studio Tour|accessdate=13 korrik 2018|quote=Filming began on ''Harry Potter and the Philosopher's Stone'' at Leavesden Studios on Friday 29th September 2000. [Xhirimet e ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' nisën në Leavesden Studios të premten, 29 shtator 2000]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120923223732/http://www.wbstudiotour.co.uk/en/about-us/harry-potter-at-leavesden|archivedate=23 shtator 2012|df=dmy|language=en|url-status=dead}}</ref> Fotografitë e para u bënë më 2 tetor 2000, në stacionin hekurudhor të Yorkshire Goathland të Veriut.<ref>{{cite news|url=http://www.ign.com/articles/2000/10/02/potter-pics-hagrid-hogsmeade-station-and-the-hogwarts-express|title=Potter Pics: Hagrid, Hogsmeade Station, and the Hogwarts Express|trans-title=Fotografitë e Poterit: Hagridi, Stacioni i Hogsmidit dhe Ekspresi i Hoguortsit|accessdate=13 korrik 2018|date=2 tetor 2000|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|language=en}}</ref> [[Canterbury Cathedral]] dhe [[Scotland's Inverailort Castle]] ishin dy vendet e mundshme për Hoguortsin por Canterbury Cathedral refuzoi propozimin e Warner Bros. për shkak të shqetësimeve rreth temës “pagane” të filmit.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034107p1.html|title=All 7 ''Harry Potter'' Books to Film?|trans-title=Të 7 librat e ''Harry Potter'' në filma?|accessdate=18 korrik 2018|date=28 qershor 2000|publisher=IGN|first=Brian|last=Linder|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090425071620/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034107p1.html|archivedate=25 prill 2009|language=en|url-status=dead}}</ref> Si përfundim, [[Alnwick Castle]] dhe [[Gloucester Cathedral]] u përzgjodhën si vendet kryesore për Hoguortsin<ref>{{cite web|url=https://www.historic-uk.com/HistoryMagazine/DestinationsUK/Harry-Potter-Film-Locations/|title=''Harry Potter'' Film Locations|trans-title=Vendodhjet e Filmit të ''Harry Potter''|last=Johnson|first=Ben|accessdate=18 korrik 2018|language=en}}</ref>, me disa skena të filmuara gjithashtu në shkollën [[Harrow]].<ref>{{cite web|url=https://www.harrowschoolenterprises.com/locations/filming-at-harrow/|title=Filming at Harrow|trans-title=Xhirimet te Harrow|accessdate=18 korrik 2018|language=en|archive-date=29 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229131100/http://www.harrowschoolenterprises.com/locations/filming-at-harrow/|url-status=dead}}</ref> Skena të tjera të Hoguortsit janë xhiruar në Katedralen Durham gjatë një periudhe dy javore ku përfshihen disa pjesë të korridoreve dhe disa skena të klasave.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034124p1.html|title=Potter Pics: Part Two – The Hogwarts Set at Durham Cathedral [Foto Poteri: Pjesa e Dytë - Skenat e Hogurotsit në katedralen Durham]|accessdate=13 korrik 2018|date=3 tetor 2000|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071019053408/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034124p1.html|archivedate=19 tetor 2007|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> [[Divinity School]] i universitetit të Oksfordit shërbeu si Spitali i Hoguortsit, dhe Biblioteka e Dukës Humfrey, pjesë e Bodleian, u përdor si Biblioteka e Hoguortsit.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034131p1.html|title=Hogwarts Oxford Location Pics & Rowling Speaks|trans-title=Fotot e Vendodhjes së Hoguortsit të Oksfordit|accessdate=13 korrik 2018|date=25 tetor 2000|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090425071625/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034131p1.html|archivedate=25 prill 2009|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> Xhirimet për Privet Drive u mbajtën në Picket Post Close në Bracknell, Berkshire. Filmimet në rrugë zgjatën për dy ditë, një ditë më shumë se sa ishte planifikuar, kështu që pagesat për prenotimet e vendit u rritën përkatësisht.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034121p1.html|title=''Potter'' Privet Drive Pics|trans-title=Foto të ''Potter'' në Privet Drive|accessdate=18 korrik 2018|date=26 shtator 2000|publisher=IGN|first=Brian|last=Linder|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426003520/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034121p1.html|archivedate=26 prill 2009|language=en|url-status=dead}}</ref> Për të gjitha skenat e filmit të mëvonshëm të përcaktuara në Privet Drive, xhirimet u zhvilluan në një vend të ndërtuar në Leavesden Film Studios, që doli të ishte më lirë se xhirimet në vend.<ref>{{cite web|url=http://www.thestudiotour.com/wp/studios/leavesden-studios/harry-potter-filming/|title=''Harry Potter'' Filming [Xhirimet e ''Harry Potter'']|accessdate=19 korrik 2018|language=en|archive-date=19 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819005542/http://www.thestudiotour.com/wp/studios/leavesden-studios/harry-potter-filming/|url-status=dead}}</ref><ref name="behind magic">{{cite video|title=''Harry Potter'': behind the Magic|trans-title=''Harry Potter'': Pas magjisë|medium=TV|publisher=ITV1|date=7 korrik 2007|people=Sheperd,Ben}}</ref> Shtëpia e Australisë në Londër ishte zgjedhur si vendi i [[Bankës së Magjistarëve "Gringots"]] ndërsa Christ Church, Oksford ishte vendi i Dhomës së Trofeve në Hoguorts.<ref name="hat">{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034135p1.html|title=''Potter'' Set News & Pics|trans-title=Foto e Lajme nga Skenografia e ''Potter''|accessdate=13 korrik 2018|publisher=IGN|first=Brian|last=Linder|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831202056/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034135p1.html|archivedate=31 gusht 2011|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> Kopshti zoologjik i Londrës u përdor si vendi ku Harri i ndërsen aksidentalisht një gjarpër Dadlit<ref name="hat" /> e stacioni i King Krosit u përdor për të xhiruar skenat e nisjes së studentëve për në Hoguorts.<ref name="lumos">{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034148p1.html|title=Lumos!|trans-title=Dritum!|accessdate=13 korrik 2018|date=21 shkurt 2001|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831202320/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034148p1.html|archivedate=31 gusht 2011|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> Për shkak se titulli i filmit amerikan ishte ndryshe, te gjitha skenat në të cilat përmendet Guri Filozofal u desh te rixhiroheshin me aktorët duke thënë "guri i magjistarit” në vend të "gurit filozofal".<ref name="greg" /> Fëmijët xhironin për katër orë dhe pastaj bënin tre orë detyra shkolle. Ata nisën të pëlqenin plagët e rreme të krijuara në fytyrë nga stafi i makiazhit. Daniel Radcliffe duhej të përdorte lente kontakti jeshile për shkak të ngjyrës së tij natyrale të syve që është bluja e jo jeshilja, siç supozohet t’i ketë Harri. Në disa skena u përdor animimi kompjuterik për të ndryshuar sytë e tij në jeshil duke qenë se lentet e kontaktit po i krijonin irritime ekstreme Radcliffe e pas një konsultimi me Rowling u ra dakord që Harri të mund të kishte sy blu.<ref>{{Cite AV media|date=22 shtator 2013|accessdate=13 gusht 2018|title=A Conversation between JK Rowling and Daniel Radcliffe|trans-title=Një bisedë mes J. K. Rowling dhe Daniel Radcliffe|location=United Kingdom|medium=Prodhim televiziv|publisher=Warner Bros Entertainment|language=en|url=https://www.youtube.com/watch?v=7BdVHWz1DPU}}</ref> === Dizenjimi dhe efektet speciale === [[Skeda:HarryPotterExhibition CiteDuCinema ParisSaintDenis (3).JPG|parapamje|djathtas|Uniformat e kuidiçit]] [[Judianna Makovsky]] stiloi veshjet e filmit. Ajo ridizenjoi veshjet sportive të Kuidiçit, duke patur në plan fillimisht të përdorte si bazë ato që ndodheshin në kopertinën e librit në versionin amerikan, por duke i konsideruar më pas "një lëmsh të vërtetë". Në vend të tyre, ajo i veshi lojtarët me pulovra me ngjyrat përkatëse të shtëpive, pantallona të thurura të shek. IX dhe mbrojtëse krahësh.<ref name="time">{{cite news|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1961973_1961978_1962028,00.html|title=The First Look at ''Harry''|trans-title=Shikimi i parë te ''Harry''|accessdate=18 korrik 2018|work=Time|first=Jess|last=Cagle|language=en}}</ref> Dizajneri i prodhimit, [[Stuart Craig]], ndërtoi skenat tek studiot Leavesden, duke përfshirë këtu Sallën e Madhe të Hoguortsit, duke u bazuar te shumë katedrale angleze. Edhe pse në origjinal u kërkua të ishte një rrugë e vjetër ekzistuese për t'u filmuar skena e Diagon Allit, Craig vendosi të ndërtonte për të një set të veçantë, duke përfshirë arkitekturën e Tudorëve, atë Gjeorgjiane dhe atë të Mbretëreshës Ana.<ref name="time" /> Columbus fillimisht planifikoi t’i përdorte të dyja: animacionet CGI dhe elektronikën e animuar për të krijuar krijesat magjike të filmit, duke përfshirë këtu edhe qenin e stërmadh me tri koka, [[Flapi]].<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034099p1.html|title=Chris Columbus Talks Potter|trans-title=Chris Columbus flet për ''Potter'']|accessdate=18 korrik 2018|first=Brian|last=Linder|date=30 mars 2000|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081206110502/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034099p1.html|archivedate=6 dhjetor 2008|language=en|url-status=dead}}</ref> [[Nick Dudmanit]], që punoi për episodin e parë të ''[[Lufta e Yjeve: Kërcënimi i Fantazmës]]'' iu dha detyra për të krijuar të gjitha protezat e nevojshme për filmin, bashkë me “Dyqanin e Krijesave të Jim Henson" i cili do të krijonte efektet e krijesave.<ref name="davis">{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034143p1.html|title=Davis Confirms ''Potter'' Role|trans-title=Davis konfirmon rolin te ''Potter''|accessdate=13 korrik 2018|date=8 janar 2001|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426003551/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034143p1.html|archivedate=26 prill 2009|df=dmy-all|url-status=dead}}</ref> [[John Coppinger]] konstatoi se krijesat magjike që duhet të krijoheshin për filmin, duhet të skicoheshin disa herë.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034144p1.html|title=''Potter'' Creature Feature|trans-title=Krijesat e ''Potter''|accessdate=13 korrik 2018|date=11 janar 2001|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426003556/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034144p1.html|archivedate=26 prill 2009|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> Në film numërohen rreth 600 efekte speciale në skena të ndryshme, duke bërë që në to të përfshiheshin një rradhë e gjatë kompanish. [[Industrial Light & Magic]], krijoi fytyrën e Fluronvdekjes në pjesën e prapme të kokës së Grepsit, [[Rhythm & Hues]] animoi Norbertën dhe [[Sony Pictures Imageworks]] përgatiti skenat e Kuidiçit në film.<ref>{{cite web|url=https://shotonwhat.com/harry-potter-and-the-sorcerers-stone-2001|title=''Harry Potter and the Sorcerer’s Stone'' (2001)|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' (2001)]|accessdate=18 korrik 2018|language=en|archive-date=19 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719121330/https://shotonwhat.com/harry-potter-and-the-sorcerers-stone-2001|url-status=dead}}</ref> === Muzika === [[John Williams]] u përzgjodh për të kompozuar kolonën zanore të filmit.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034115p1.html|title=''Harry Potter'' Composer Chosen|trans-title=Zgjidhet kompozitori i ''Harry Potter''|accessdate=13 korrik 2018|date=17 gusht 2000|first=Glen|last=Oliver|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071019053358/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034115p1.html|archivedate=19 tetor 2007|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> Williams e kompozoi atë në shtëpitë e tij në Los Anxheles dhe Tengëllvud, përpara se ta regjistronte në Londër, në gusht të vitit 2001. Një ndër kolonat zanore më të njohura quhet "Hedwig's Theme"; Williams e ruajti atë si pjesë të kolonës kryesore zanore të filmit duke qenë se "gjithkush e pëlqente atë pjesë". Hedwig's Theme u kthye kështu në lajtmotivin e serisë duke u bërë pjesë e çdo filmi të ''Harry Potter.''<ref name="prelude">{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/200/200342p1.html|title=Potter Postlude|trans-title=Paslud Poteri|accessdate=13 korrik 2018|date=23 maj 2001|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090425071630/http://uk.movies.ign.com/articles/200/200342p1.html|archivedate=25 prill 2009|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> == Dallimet e librit nga filmi == Columbus u konsultua vazhdimisht me Rowling për t'u siguruar që të gjitha detajet në film, sado të vogla, të ishin të sakta në lidhje me librin.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034143p1.html|title=Davis Confirms ''Potter'' Role|trans-title=Davis konfirmon rolin te ''Potter'']|accessdate=18 korrik 2018|date=8 janar 2001|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426003551/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034143p1.html|archivedate=26 prill 2009|language=en|url-status=dead}}</ref> Kloves e përshkroi ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' si një film që i "kishte qëndruar besnik" librit. Ai shtoi disa dialogje të cilat u pranuan edhe nga Rowling. Një nga batutat të përfshira në origjinal u desh të hiqej pasi Rowling e informoi atë se një batutë e tillë do të binte në kundërshtim me një ngjarje që kishte të bënte me librin e pestë, akoma të pabotuar në atë kohë, ''[[Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit (libri)|Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit]]''.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034146p1.html|title=Screenwriter Kloves Talks ''Harry Potter''|trans-title=Skenaristi Kloves diskuton ''Harry Potter''|accessdate=13 korrik 2018|date=6 shkurt 2001|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071019053413/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034146p1.html|archivedate=19 tetor 2007|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> {| class="toccolours" style="float: left; margin-right: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | Dëshira ime ishte që filmi të mbetej besnik ndaj historisë, personazheve dhe intregritetit të tyre… E kuptova që kisha gjetur një bashkëpuntore të fortë te Rowling. Dhe kjo gjë ishte e rëndesishme sepse ajo e njeh këtë botë më mirë se kushdo tjetër.<ref>{{cite web|url=http://www.the-leaky-cauldron.org/features/essays/issue17/noveltofilm/|title=Harry Potter and the Adaptation from Novel to Film|trans-title=Harry Potter dhe përshtatja nga romani në film|last=Joffe|first=Robyn|accessdate=19 korrik 2018|language=en}}</ref> ” |- | style="text-align: left;" | — [[Chris Columbus]] |} Disa personazhe me role dytësore u hoqën në versionin e filmit, si për shëmbull, mësuesi-fantazmë i [[Historia e Magjisë|Historisë së Magjisë]], [[Profesor Binsi]] dhe [[Ngac Poltergeisti]]. Kapitulli i parë i librit është nga pikëpamja e Vernon dhe Petunia Dërslit, ditën përpara se atyre t'u besohej Harri Poter, duke nxjerrë në pah mëyren se si njerëzit jo-magjistarë reagojnë ndaj magjisë. Filmi e heq këtë skenë, duke filluar direkt me profesor Urtimorin, profesoreshën MekGur dhe Hagridin që lënë Harrin tek Dërslit (edhe pse MekGuri i thotë Urtimorit se si i ka vëzhguar Dërslit të gjithë ditën).<ref name="ndryshimet">{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/movies/a64205/harry-potter-books-vs-films.html|title=''Harry Potter'': Books vs films|trans-title=''Harry Potter: Librat vs Filmave''|accessdate=13 korrik 2018|date=9 korrik 2007|publisher=Digital Spy|first=Kimberley|last=Dadds|author2=Miriam Zendle|archive-date=9 korrik 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080709045904/http://www.digitalspy.co.uk/movies/a64205/harry-potter-books-vs-films.html|url-status=dead}}</ref> Më pas, një muaj i një vere të zakonshme të Harrit përfshin tentativat e Vernonit për të ndaluar marrjen e letrave të Hoguortsit. Koha aspak e kënaqshme që Harri shpenzonte tek [[Zonja Fig]] është hequr nga filmi ndërkohë që gjarpri [[boa constrictor]] nga Brazili në kopshtin zoologjik kthehet në një [[Pitoni birmanez|piton birmanez]] në film. Të tilla konflikte dhe përballje si ajo e Harrit dhe Drakos te dyqani i rrobave të [[Madamë Malkini|Madamë Malkinit]] dhe dueli i mesnatës janë vetëm në libër dhe jo në film.<ref name="ndryshimet"/> Disa nga pjesët e Nikolas Flamelit janë ndryshuar ose janë hequr plotësisht.<ref name="ndryshimet"/> Norberta largohet me ndihmën e Urtimorit në film, ndërkohë që në libër kemi Harrin dhe Hermionën që e largojnë atë me ndihmën e shokëve të Çarli Uezlit.<ref name="ndryshimet"/> Rowling e përshkroi këtë skenë si "një pjesë të librit të cilën ajo e ndjeu se mund të ndryshohej lehtësisht".<ref name="time" /> Si e tillë, arsyeja për dënimin në Pyllin e Ndaluar gjithashtu ndryshoi: në roman Harri dhe Hermiona janë dënuar ngaqë u kapën nga Laraska pasi u larguan nga Kulla e Astronomisë pas orarit të lejuar (Nevili dhe Mallfoi gjithashtu dënohen kur kapen në korridor nga profesoresha MekGur) ndërkohë që në film Harri, Hermiona dhe Roni dënohen pasi Mallfoi i kap ato në befasi te kasollja e Hagridit pas orarit të lejuar (Mallfoi gjithashtu dënohet, pasi ishte jashtë fjetores pas orarit të ndaluar).<ref name="ndryshimet"/> Florenci, centauri, që përshkruhet në novelë si një krijesë me një ngjyrë kafe të hijshme dhe me flokë bjondë, shfaqet me ngjyra të errëta në film.<ref name="ndryshimet"/> Në vazhdim, fusha e kuidiçit është ndryshuar nga një stadium tradicional në një fushë të hapur, e rrethuar nga kulla me spektatorë.<ref name="time" /> Kënga e Kapelës Folëse është prerë, ashtu si dhoma e fshehtë e Grepsit për të shkuar tek guri filozofal.<ref name="ndryshimet"/> Gjëagjëza e Pitonit është një nga dy skenat e fshira, bashkë me shortinë këmbë-lidhëse që Mallfoi i bën Nevilit.<ref name="ndryshimet"/> == Shpërndarja == === Marketingu === Afishja e parë për filmin doli në qarkullim në dhjetor të vitit 2001.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034138p1.html|title=''Potter'' Poster Pic|trans-title=Foto e Afishes së ''Potter''|accessdate=13 korrik 2018|date=13 dhjetor 2000|publisher=IGN|first=Brian|last=Linder|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081011150855/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034138p1.html|archivedate=11 tetor 2008|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> Reklama e parë me kohëzgjatje të shkurtër u shfaq në rrjet satelitor më 2 mars 2001 dhe u dha në kinema me shfaqjen e filmit ''[[Shiko Zbulo Vrapo]]''.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034150p1.html|title=Potter Preview Premieres Tomorrow|trans-title=Copëza nga ''Potter'' shfaqen për herë të parë nesër|accessdate=13 korrik 2018|date=28 shkurt 2001|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071019053418/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034150p1.html|archivedate=19 tetor 2007|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> Kolona zanore doli më 30 tetor 2001 në formatin CD. Një lojë elektronike e bazuar tek filmi doli më 15 nëntor 2001 nga [[Electronics Arts]] për disa platforma lojërash të ndryshme.<ref name="prelude" /> Një lojë elektronike tjetër për [[GameCube]], [[PlayStation 2]] dhe [[Xbox]] doli në vitin 2003.<ref>{{cite web|url=http://www.gamespot.com/gamecube/action/harrypotterandthess/news.html?sid=6085531&om_act=convert&om_clk=gsupdates&tag=updates;title;6|title=''Sorcerer's Stone'' Ships Out|trans-title=''Guri i Magjistarit'' niset|first=Tor|last=Thorsen|date=12 dhjetor 2003|publisher=GameSpot|accessdate=13 korrik 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930235029/http://www.gamespot.com/gamecube/action/harrypotterandthess/news.html?sid=6085531&om_act=convert&om_clk=gsupdates&tag=updates%3Btitle%3B6|archivedate=30 shtator 2007|df=dmy|language=en}}</ref> Kompania [[Mattel]] fitoi të drejtën për të krijuar lojra të bazuara në film, të cilat do të shiteshin ekskluzivisht në dyqanet e Warner Bros..<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034085p1.html|title=Mattel Wins ''Harry Potter'' Toy Rights|trans-title=Mattel fiton të drejtat e lodrave ''Harry Potter''|accessdate=13 korrik 2018|date=10 shkurt 2000|first=Biran|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071019053353/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034085p1.html|archivedate=19 tetor 2007|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> [[Hasbro]] gjithashtu prodhoi produkte duke përfshirë ëmbëlsira të bazuara në këtë seri.<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034086p1.html|title=Hasbro Gets ''Harry Potter'' Merchandise Rights|trans-title=Hasbro merr të drejtat e mallrave të ''Harry Potter''|accessdate=13 korrik 2018|date=14 shkurt 2000|publisher=IGN|first=Brian|last=Linder|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426003501/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034086p1.html|archivedate=26 prill 2009|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> [[Warner Bros.]] nënshkroi një marrëveshje me [[Coca-Cola]] me vlerë 150 milion dollarë për të promovuar filmin<ref name="lumos" /> dhe [[Lego]] prodhoi një seri kompletesh duke u bazuar në ndërtesat dhe skenat e filmit, si dhe lojën elektronike [[Lego Creator]].<ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/300/300171p1.html|title=Son of ''Harry Potter LEGOs''|trans-title=Djali i ''Harry Potter LEGOs''|accessdate=13 korrik 2018|date=1 qershor 2001|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119042021/http://uk.movies.ign.com/articles/300/300171p1.html|archivedate=19 janar 2012|df=dmy-all|language=en|url-status=dead}}</ref> === Mediet shtëpiake === Kompania Warner Bros. e nxorri filmin për herë të parë në kaseta VHS dhe disqe DVD më datë 11 shkurt 2002 në [[Electronic Entertainment Expo]] në Britaninë e Madhe.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Harry-Potter-Philosophers-Stone-Widescreen/dp/B00005RDQ0/|title=''Harry Potter and the Philosopher's Stone'' (Two Disc Widescreen Edition) [DVD] [2001]|trans-title=''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' (Versioni me dy disqe me ekran të gjerë) [DVD] [2001]|accessdate=13 korrik 2018|language=en}}</ref> Më 11 maj 2002 doli zyrtarisht në Britani dhe në 28 maj të po atij viti doli në SHBA. Më vonë Warner Bros. nxorri dhe Edicionin Absolut në SHBA që përfshinte një disk Blu-ray dhe një DVD. Edicioni Absolut përfshin një version të zgjatur të filmit me shumë nga skenat e hequra të montuara sërish brenda tij, diskun me disa skena të veçanta, provat e para të Radcliffe, Watson dhe Grint, një dokumentar me metrazh të shkurt të titulluar ''Krijimi i botës së Harry Potter, Pjesa e Parë: Magjia fillon'' si dhe një broshurë me kapak të trashë 48 faqëshe.<ref>{{cite web|url=http://www.blu-ray.com/movies/Harry-Potter-and-the-Sorcerers-Stone-Blu-ray/5723/#Review|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone'' Blu-ray Review|trans-title=Përmbledhja e Blu-ray të ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|publisher=blu-ray.com|author=Brown, Kenneth|date=7 dhjetor 2009|accessdate=13 korrik 2018|language=en}}</ref> Versioni i zgjatur i filmit ka një kohëzgjatje prej 159 minutash dhe është shfaqur në televizion vetëm në disa transmetime të veçanta.<ref>{{cite web|last=Murray|first=Rebecca|title=ABC Offers a Sneak Peek at ''Harry Potter and the Prisoner of Azkaban''|trans-title=ABC ofron një pjesë të shkurtër të ''Harry potter dhe i Burgosuri i Azkabanit''|url=http://movies.about.com/cs/harrypotter3/a/harry3050505.htm|publisher=About.com|accessdate=13 korrik 2018|date=6 maj 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203235455/http://movies.about.com/cs/harrypotter3/a/harry3050505.htm|archivedate=3 dhjetor 2012|df=dmy-all|language=en}}</ref> == Pritja në publik == === Suksesi financiar === Premiera botërore e filmit ishte më 4 nëntor 2001, në sheshin Leicester, Londër, me kinemanë të rregulluar në mënyrë të atillë që të përngjante me shkollën e Hoguortsit.<ref name="premiera" /> Filmi u prit mjaft mirë. Në SHBA u fituan 32.3 milionë dollarë që në ditën e parë, duke thyer rekordin e shitjes së biletave në një ditë, të mbajtur nga ''[[Lufta e Yjeve Episodi I: Kërcënimi i Fantazmës]]'' (por jo pas përshtatjes për inflacionin). Në ditën e dytë shitja bruto e biletave arriti në 33.5 milionë dollarë, sërish duke thyer rekordin për shitjen më të shumtë të biletave në një ditë.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=daily&id=harrypotter.htm|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone''|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|accessdate=18 korrik 2018|language=en}}</ref> Në total, në një javë u fituan 90.3 milionë dollarë, duke thyer rekordin për shitjen më të shumtë të biletave në fundjavën e parë, të mbajtur deri atëherë nga ''[[Bota e Humbur: Parku Jurassic]]''.<ref>{{cite news|url=http://www.hollywood.com/news/Box_Office_Analysis_Harry_Potter_breaks_records/1097810|title=''Harry Potter'' Magically Shatters Records|trans-title=''Harry Potter'' thyen me magji rekordet|accessdate=14 korrik 2018|publisher=Hollywood.com|language=en}}</ref> E ruajti këtë rekord deri në majin e ardhshëm kur ''[[Njeriu-Merimangë]]'' kaloi shumën e një fundjave me 114.8 milionë dollarë.<ref>{{cite news|author=Gray, Brandon|url=http://www.boxofficemojo.com/news/?id=1157&p=.htm|title=''Spider-Man'' Takes Box Office on the Ultimate Spin: $114.8 Million|trans-title=''Njeriu-Merimangë merr kryesimin e suksesit financiar me filmin e tij më të fundit: 114.8 milionë dollarë''|accessdate=14 korrik 2018|date=6 maj 2002|publisher=Box Office Mojo|language=en}}</ref> Filmi ruajti vendin e parë për tri fundjava radhazi.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2001&wknd=47&p=.htm|title=November 23–25, 2001 Weekend 3-day Thanksgiving Weekend [23 - 25 nëntor 2001, Fundjava, Fundjava 3 ditore, Fundjava e Falenderimeve]|accessdate=14 korrik 2018|publisher=Box Office Mojo|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?view=&yr=2001&wknd=48&p=.htm|title=November 30 – December 2, 2001 Weekend|trans-title=30 nëntor - 2 dhjetor 2001, Fundjava|accessdate=14 korrik 2018|publisher=Box Office Mojo|language=en}}</ref> ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' gjithashtu pati shitjen më të madhe të biletave të 5-ditëve (nga e mërkura deri të shtunën) të Fundjavës së Falenderimeve prej 82.4 milionë dollarë, duke mbajtur rekordin për 12 vite derisa ''[[Lojërat e Urisë: Vajza e Zjarrit]]'' dhe ''[[Frozen]]'' e tejkaluan përkatësisht me 110.1 milionë dollarë dhe 94 milionë dollarë.<ref>{{cite news|url=http://boxofficemojo.com/news/?id=3758&p=.htm|title=Weekend Report: 'Catching Fire,' 'Frozen' Set Thanksgiving Records|trans-title=Raporti i Fundjavës: ''Catching Fire'' dhe ''Frozen'' vendosin rekordin e Falenderimeve|publisher=boxofficemojo.com|accessdate=14 korrik 2018|language=en}}</ref> Rezultate të ngjashme u arritën në të gjithë botën. Në Britaninë e Madhe, ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' theu rekordin për shitjen më të madhe të biletave në fundjavën e parë duke kaluar 16.3 milionë dollarë.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/tv_film/newsid_1663000/1663981.stm|title=Harry Potter Smashes Box Office Records|trans-title=''Harry Potter'' shkatërron rekordin e suksesit finaciar|accessdate=14 korrik 2018|work=Newsround|language=en}}</ref> Në Britaninë e Madhe u fituan gjithsej 66.1 milionë paundë duke e bërë filmin e dytë më fitimprurës të të gjitha kohërave. ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' renditej fill pas ''[[Titaniku|Titanikut]]'' dhe e ruajti atë renditje derisa të dy u kaluan nga ''[[Mamma Mia!]]''.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/3283481/Mamma-Mia-becomes-highest-grossing-British-film.html|title=''Mamma Mia'' Becomes Highest Grossing British Film|trans-title=''Mamma Mia'' bëhet filmi britanik më i suksesshëm|accessdate=14 korrik 2018|date=30 tetor 2008|first=Chris|last=Irvine|work=The Daily Telegraph|language=en|archive-date=5 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305201034/https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/3283481/Mamma-Mia-becomes-highest-grossing-British-film.html|url-status=dead}}</ref> Në total, filmi fitoi 974.7 milionë dollarë në botë, 317,6 milionë dollarë të të cilave në Shtetet e Bashkuara dhe 657.1 milionë dollarë në pjesën tjetër të botës<ref name="BOM"/>, duke e bërë filmin e dytë me fitimet më të mëdha në histori<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/tv_film/newsid_1828000/1828977.stm|title=Potter Makes Movie Chart History|trans-title=Poteri bën historinë në kinematografi|accessdate=14 korrik 2018|date=19 shkurt 2002|work=Newsround|language=en}}</ref> dhe filmin e parë me fitimet më të mëdha atë vit.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2001&p=.htm|title=2001 Worldwide Grosses|trans-title=Fitimet Mbarëbotërore të vitit 2001|accessdate=14 korrik 2018|publisher=Box Office Mojo|language=en}}</ref> Në 2018 zë vendin e tridhjetë e katërt te lista e filmave me më shumë fitime të të gjithë kohërave të pa rregulluara për inflacionin dhe vendin e dytë nga seria e filmave të ''Harry Potter''<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|title=Worldwide Grosses|trans-title=Fitimet Mbarëbotërore|accessdate=14 korrik 2018|publisher=Box Office Mojo|language=en}}</ref>, fill pas [[Harry Poter dhe Dhuratat e Vdekjes: Pjesa e Dytë (filmi)|Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes: Pjesa e Dytë]] e cila pati një fitim mbi 1 miliard dollarë në të gjithë botën.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=harrypotter72.htm|title=''Harry Potter and the Deathly Hallows Part 2'' (2011)|trans-title=''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes: Pjesa e Dytë'' (2011)|publisher=Box Office Mojo|accessdate=14 korrik 2018|language=en}}</ref> === Kritika kinematografike === Te [[Rotten Tomatoes]] filmi ka një vlerësim aprovues 80%, bazuar mbi 194 kritika, me një vlerësim mesatar 7.1/10. Konsensusi i përgjithshëm i Rotten Tomatoes për filmin lexon, "''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' e përshtat materialin e tij të origjinës me besnikëri teksa e përmbledh rrëfimin e mbimbushur të romanit në një magji të ekranit të madh që të përfshin e emocionon."<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/harry_potter_and_the_sorcerers_stone/|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone'' (''Harry Potter and the Philosopher's Stone'') (2001) [''Harry potter dhe Guri i Magjistarit'' (''Harry Potter dhe Guri Filozofal'') (2001)|accessdate=16 korrik 2018|publisher=Rotten Tomatoes|language=en}}</ref> Te [[Metacritic]], filmi gëzon një vlerësim 64 nga 100, bazuar në 36 kritika duke nënkuptuar "kritika përgjithësisht pozitive"<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/video/titles/harrypotterandthesorcerersstone|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone''|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|accessdate=16 korrik 2018|publisher=Metacritic|language=en|archive-date=11 korrik 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090711202402/http://www.metacritic.com/video/titles/harrypotterandthesorcerersstone|url-status=dead}}</ref> ndërsa te [[CinemaScore]], publiku i dha një notë '''A''' në një vlerësim që varionte nga '''A+''' në '''F'''. [[Roger Ebert]] e quajti ''Gurin Filozofal'' "një klasik", duke i dhënë filmit 4 nga 4 yjet e mundshme dhe lavdëroi veçanërisht efektet vizuale të skenave të kuidiçit.<ref>{{cite web|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20011116/REVIEWS/111160301/1023|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone''|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|accessdate=16 korrik 2018|first=Roger|last=Ebert|work=Chicago Sun Times|author-link=Roger Ebert|language=en|archive-date=10 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010111241/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20011116/REVIEWS/111160301/1023|url-status=dead}}</ref> Lavdërime erdhën dhe nga [[The Telegraph]] dhe kritikët e [[Empire]], me [[Alan Morrison]] nga këta të fundi që i cilësoi skenat e kuidiç si skenat që binin në sy më shumë nga i tërë filmi.<ref>{{cite web|url=http://www.empireonline.com/reviews/ReviewComplete.asp?FID=7458|title=''Harry Potter and the Philosopher's Stone''|trans-title=''Harry Potter dhe Guri Filozofal''|accessdate=16 korrik 2018|first=Alan|last=Morrison|work=Empire|language=en}}</ref> [[Brian Linder]] i [[IGN.com]] gjithashtu dha një kritikë pozitive për filmin, duke shtuar se "Nuk është i përkryer, por për mua është një shtesë e këndshme e një serie librash të cilën e dashuroj".<ref>{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2001/11/17/brian-linders-review-of-harry-potter-and-the-sorcerers-stone|title=Brian Linder's Review of ''Harry Potter and the Sorcerer's Stone''|trans-title=Kritika e Brian Linder për ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|accessdate=16 korrik 2018|first=Brian|last=Linder|publisher=IGN|language=en}}</ref> Edhe pse kritikoi 30 minutat e fundit, [[Jeanne Aufmuth]] e [[Palo Alto Online]] deklaroi se filmi "do të magjepste edhe fansat më skeptikë të filmave".<ref>{{cite web|url=http://paloaltoonline.com/movies/moviescreener.php?id=000743&type=long|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012152346/http://paloaltoonline.com/movies/moviescreener.php?id=000743&type=long|archivedate=12 tetor 2007|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone''|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|accessdate=16 korrik 2018|first=Jeanne|last=Aufmuth|publisher=Palo Alto Online|language=en}}</ref> Kritikja e [[USA Today]], [[Claudia Puig]] i dha filmit 3 nga 4 yje, duke lavdëruar specifikisht skenografinë dhe portretizimin e Hagridit nga Robbie Coltrane, por kritikoi muzikën e John Williams, duke e përfunduar kritikën e saj me fjalët: "Së fundmi, shumë nga lexuesit e librave do të shpresonin për një mishërim më magjik të librit".<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/life/movies/2001-11-16-harry-review.htm#more|title=Visually stunning ''Potter'' falls short of pure magic|trans-title=Filmi mahnitës nga ana vizuale ''Potter'' dështon të sjellë magjinë e vërtetë|last=Puig|first=Claudia|accessdate=16 korrik 2018|work=USA Today|language=en}}</ref> Skenografia, dizajni, kinematografia, efektet dhe trupa e aktorëve kryesorë u lavdëruan të gjithë nga [[Kirk Honeycutt]] i [[The Hollywood Reporter]], edhe pse ai e cilësoi muzikën e John Williams si "një tingull i fortë e zhurmues i një kutie muzikore që thjesht nuk do ta qepë".<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1099973|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone''|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|work=The Hollywood Reporter|first=Kirk|last=Honeycutt|language=en|access-date=7 qershor 2014|archive-date=4 gusht 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070804013520/http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1099973|url-status=dead}}</ref> [[Todd McCarthy]] i [[Variety]] e krahasoi pozitivisht këtë film me [[Te ikësh me Erën]] duke shtuar: "Skenari është besnik ndaj librit, aktorët janë thjesht të duhurit, skenat, kostumet, makiazhi dhe efektet janë në harmoni me njëri-tjetrin dhe ndonjëherë tejkalojnë çdo gjë që mund të pritet prej tyre.".<ref>{{cite web|url=http://www.variety.com/review/VE1117916310.html|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone''|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|last=McCarthy|first=Todd|work=Variety|accessdate=16 korrik 2018|language=en}}</ref> [[Richard Corliss]] i gazetës [[Time]], e konsideroi filmin një "përshtatje numerike", duke kritikuar ritmin dhe mungesën e karizmës së aktorëve kryesorë.<ref>{{cite news|first=Richard|last=Corliss|url=http://www.time.com/time/2001/harrypotter/review.html|title=Wizardry Without Magic|trans-title=Magji pa magji|work=Time|accessdate=16 korrik 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070710155832/http://www.time.com/time/2001/harrypotter/review.html|archivedate=10 korrik 2007|language=en}}</ref> [[Paul Tatara]] i [[CNN]] zbuloi se Columbus dhe Kloves "janë aq të kujdesshëm për të shmangur ofendimet ndaj ndokujt nëse hiqet ndonje paragraf nga libri sa e ashtuquajtura narrativë ngjan më shumë si një festë brenda kokës së Rowling".<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Movies/11/15/hol.tatara.potter/index.html|title=Review: ''Potter'' well acted, heavy handed|trans-title=Kritika: ''Potter'', aktrim i mirë, menaxhim i keq|accessdate=16 korrik 2018|publisher=CNN|first=Paul|last=Tatara|language=en}}</ref> [[Nathaniel Rogers]] i [[The Film Experience]] i dha filmit një kritikë negative dhe shkroi, "''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' është monoton sa më s'ka."<ref>{{cite web|url=http://www.thefilmexperience.net/Reviews/lordoftherings.html|title=Product Vs. Art|trans-title=Produkti vs. Artit|publisher=TheFilmExperience.net|first=Nathaniel|last=Rogers|accessdate=16 korrik 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201154131/http://thefilmexperience.net/Reviews/lordoftherings.html|archivedate=1 dhjetor 2010|language=en}}</ref> [[Ed Gonzalez]] i [[Slant Magazine]] tha që kishte dashur që filmi të kishte si regjisor [[Tim Burton]], duke e cilësuar kinematografinë si "pa ngjyra dhe të mjegulltë" dhe pjesën më të madhe të filmit "një festim monoton i një llumi ngjyrash".<ref>{{cite web|url=http://www.slantmagazine.com/film/film_review.asp?ID=191|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone''|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''|first=Ed|last=Gonzalez|accessdate=16 korrik 2018|work=Slant Magazine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071214025238/http://www.slantmagazine.com/film/film_review.asp?ID=191|archivedate=14 dhjetor 2007|language=en}}</ref> [[Elvis Mitchell]] i [[New York Times]] ishte tepër negativ rreth filmit, duke thënë se "filmi ishte si një park i vjetër lojërash që ka kohë që i ka kaluar koha; Trenat e shpejtësisë përplasen dhe hungërijnë me lodhje metalike sa herë që marrin ndonjë kthesë.". Ai gjithashtu shtoi se filmi vuante nga "mungesa e imagjinatës" dhe karaktere të drunjta, duke shtuar se "Kapelja Folëse kishte më tepër personalitet se të gjithë personazhet e tjera në këtë film."<ref>{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/movie/review?res=9C0CE2D8173BF935A25752C1A9679C8B63|author=Elvis Mitchell|title=FILM REVIEW; The Sorcerer's Apprentice|trans-title=Përmbledhje e Filmit; Ndihmësi i Magjistarit|work=The New York Times|language=en}}</ref> === Çmimet === [[Skeda:John Williams tux.jpg|parapamje|djathtas|137px|John Williams, i kandiduar për çmim Oscar për muzikën më të mirë origjinale]] Filmi ishte kandidat për tri [[Çmimet Oscar|çmime ''Oscar'']]: Regjia më e mirë, kostumografia më e mirë dhe muzika më e mirë origjinale nga [[John Williams]].<ref name="oscars">{{cite web|url=http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/BasicSearch?action=searchLink&displayType=3&BSFilmID=38592|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20140609212629/http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/BasicSearch?action=searchLink&displayType=3&BSFilmID=38592|archive-date=9 qershor 2014|title=Results Page for ''Harry Potter and the Sorcerer's Stone'' – Academy Awards Database|trans-title=Faqja e Rezultateve për ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' - Faqja e të dhënave të Çmimeve të Akademisë|publisher=AMPAS|accessdate=16 korrik 2018|df=dmy-all|language=en}}</ref> ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' ishte kandidat gjithashtu për shtatë [[Çmimet BAFTA|çmime ''BAFTA'']]: Filmi më i mirë britanik, aktori më performancën më të mirë për [[Robbie Coltrane]], kostumografia më e mirë, prodhimi më i mirë, grimi dhe parukeria më e mirë si dhe zëri e efektet vizuale më të mira.<ref name="bafta">{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards/film/nominations/?year=2001|title=BAFTA Film Nominations 2001|trans-title=Nominimet BAFTA të vitit 2001|publisher=British Academy of Film and Television Arts|accessdate=16 korrik 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100921081906/http://www.bafta.org/awards/film/nominations/?year=2001|archivedate=21 shtator 2010|language=en}}</ref> Filmi ishte kandidat për tetë [[Çmimet Saturn|çmime ''Saturn'']]<ref name="saturn">{{cite web|url=http://www.movieweb.com/news/NEFxGLGKxjVvJN|title=The 2001 Saturn Awards|trans-title=Çmimet Saturn të vitit 2001|publisher=MovieWeb|date=13 qershor 2002|accessdate=16 korrik 2018|archive-date=20 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090820005111/http://www.movieweb.com/news/NEFxGLGKxjVvJN|url-status=dead}}</ref> dhe fitoi një të tillë për kostumet e tij.<ref>{{Cite web|url=http://www.saturnawards.org/past.html|title=Past ''Saturn'' Awards|trans-title=Çmimet e Kaluara ''Saturn''|publisher=Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films|language=en|url-status=dead|access-date=16 korrik 2018|archive-date=6 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140906130320/http://www.saturnawards.org/past.html}}</ref> Ai gjithashtu fitoi dhe çmime të tjera nga Shoqata Amerikane e Kinoprovës<ref name="artios">{{cite web|url=http://www.castingsociety.com/awards/artios/2002|title=2002 Artios Award Winners – October 17, 2002|trans-title=Fituesit e Çmimit Artios - 17 tetor 2002|accessdate=18 korrik 2018|language=en|archive-date=11 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711004940/http://www.castingsociety.com/awards/artios/2002|url-status=dead}}</ref> dhe Shoqata e Stilistëve.<ref name="stilistet">{{cite web|url=https://costumedesignersguild.com/awards/awards-archive/awards2002/|title=Winners of the 4th Annual Costume Designers Guild Awards|trans-title=Fituesit e Çmimeve të 4-ta të Përvitshme të Shoqatës së Stilistëve|accessdate=18 korrik 2018|language=en|archive-date=15 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415235137/https://costumedesignersguild.com/awards/awards-archive/awards2002/|url-status=dead}}</ref> U kandidua nga Instituti Amerikan i Filmit për efektet speciale dhe nga Shoqata e Regjisorëve për skenografinë më të mirë.<ref name="adg">{{cite web|url=http://www.adg.org/?art=2001_award|title=6th Annual Excellence in Production Design Awards|trans-title=Çmimet e Gjashta të Përvitshme për Shkëlqimin në Dezajnin e Prodhimit|publisher=Art Directors Guild|accessdate=16 korrik 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/65v4UsXwv?url=http://www.adg.org/?art=2001_award|archivedate=4 mars 2012|language=en}}</ref> Mori Çmimin e Kritikës së Transmetimit të Filmit për filmin familjar më të mirë dhe u kandidua për performancën më të mirë për fëmijë (nga [[Daniel Radcliffe]]) dhe muzikën më të mirë (nga [[John Williams]]).<ref name="bfca">{{cite web|url=http://www.bfca.org/ccawards/2001.php|archiveurl=https://www.webcitation.org/65SuyBcDE?url=http://www.bfca.org/ccawards/2001.php|title=2001 Broadcast Film Critics Choice Award Winners and Nominations|trans-title=Nominimet e Fituesit e Çmimit të Kritikës|publisher=Broadcast Film Critics Association|accessdate=16 korrik 2018|archivedate=15 shkurt 2012|df=dmy|language=en}}</ref> Në vitin 2005, Instituti Amerikan i Filmit kandidoi ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' për të qenë pjesë e listës së ''100 Vite Kolona Zanore''.<ref name="AFI">{{cite web|url=http://www.afi.com/Docs/100Years/scores250.pdf|title=''AFI's 100 Years of Film Scores'' Nominees|trans-title=Nominimet e ''100 Vite Kolona Zanore''|format=PDF|accessdate=16 korrik 2018|language=en|archive-date=6 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706070523/http://www.afi.com/Docs/100Years/scores250.pdf|url-status=dead}}</ref> {| class="collapsible" style="width:100%; border:1px solid #cedff2; background:#F5FAFF" |- ! style="text-align:left;"| Lista e çmimeve dhe kandidaturave |- | {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! Çmimi ! Kategoria ! Marrësi(t) ! Përfundimi |- | rowspan="3" |Çmimet e 74-ta Oscar<ref name="oscars"/> | Kostumografia më e mirë | Judianna Mokovsky | rowspan="9" {{nom}} |- | Arritje në kinematografi | Stuart Craig |- | Kompozimi më i mirë origjinal | John Williams |- | Çmimet Amanda<ref name="mubi">{{cite web|url=https://mubi.com/films/harry-potter-and-the-sorcerers-stone/awards|title=Awards & Festivals: ''Harry Potter and the Philosopher's Stone''|trans-title=Çmimet e Festivalet: ''Harry Potter dhe Guri Filozofal''|publisher=Mubi|accessdate=17 korrik 2018|language=en}}</ref> | Filmi më i mirë i huaj | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | Çmimet e Institutit Amerikan të Filmit 2001<ref name="AFI" /> | Artisti më i mirë i efekteve dixhitale | Robert Legato, Nick Davis, Roger Guyett |- | Çmimi i Shoqatës së Kinematografëve<ref name="adg"/> | Përsosmëri në prodhimin e një filmi historik apo fantastik | Stuart Craig, John King, Neil Lamont, Andrew Ackland-Snow, Peter Francis, Michael Lamont, Simon Lamont, Steve Lawrence, Lucinda Thomson, Stephen Morahan, Dominic Masters, Gary Tomkins |- | rowspan="2" |Çmimet e Qarkut të Mbyllur<ref name="cmimet" /> | Kompozimi më i mirë origjinal | John Williams |- | Efektet vizuale më të mira | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | Çmimet e Akademisë Japoneze<ref name="cmimet">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0241527/awards|title=''Harry Potter and the Sorcerer's Stone (2001)''|trans-title=''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit (2001)''|accessdate=18 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.japan-academy-prize.jp/allprizes/2002/index.html|title=25th Japan Academy Prize|trans-title=Çmimi i 25-të i Akademisë Japoneze|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080526012815/http://www.japan-academy-prize.jp/allprizes/2002/index.html|archivedate=26 maj 2008|publisher=Japan Academy Prize Association|language=ja|access-date=17 korrik 2018|url-status=live}}</ref> | Filmi më i mirë në gjuhë të huaj | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | Çmimet e Shoqatës Amerikane të Kinoprovës<ref name="artios" /> | Zhanri - Komedi | Jane Jenkins, Janet Hirshenson | rowspan="2" {{won}} |- | Çmimet Bogey<ref name="cmimet" /> | Çmimi Bogey në Titan |''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | rowspan="7" | Çmimet e 55-ta BAFTA<ref name="bafta"/> | Filmi më i mirë britanik | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' | rowspan="7" {{nom}} |- | starring më i mirë jo protagonist | Robbie Coltrane |- | Kostumografia më e mirë | Judianna Makovsky |- | Prodhimi më i mirë | Stuart Craig |- | Grimi dhe parukeria më e mirë | Nick Dudman, Eithne Fennel, Amanda Knight |- | Zëri më i mirë | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | Efektet vizuale më të mira | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | rowspan="3" | Shoqata e Kritikëve të Transmetimit dhe Shpërndarjes së Filmit<ref name="bfca"/> | Filmi familjar më i mirë jo i animuar | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' | {{won}} |- | Interpretimi më i mirë për fëmijë | Daniel Radcliffe | rowspan="2" {{nom}} |- | Kompozitori më i mirë | John Williams |- | Çmimet e Transmetimit të Muzikës<ref>{{cite news|url=https://www.bmi.com/news/entry/20020515_top_film_tv_cable_composers_honored_at_bmis_annual_film_tv_awar|title=Top Film, TV, Cable Composers Honored at BMI’s Annual Film/TV Awards|trans-title=Kompozitorët më të mirë të filmave dhe televizionit nderohen në çmimet e përvitshme të filmit e televizionit nga BMI|publisher=Broadcast Music, Inc.|date=14 maj 2002|accessdate=17 korrik 2018|language=en}}</ref> | Çmimi i Transmetimit të Muzikës për muzikën |John Williams | rowspan="2" {{won}} |- | Çmimi i Shoqatës së Stilistëve<ref name="stilistet" /> | Përsosmëri në stilimin e veshjeve për filmin e zhanrit fantazi | Judianna Makovsky |- | Çmimet Ekskluzive të DVD-ve<ref name="cmimet" /> | Skenat e reja ekstra më të mira - Daljet e reja | Paul Hemstreet, Jeffrey Lerner | rowspan="4" {{nom}} |- | Çmimet Eddie<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000017/2002|title=Eddie Awards for 2002|trans-title=Çmimet Eddie për vitin 2002|publisher=Internet Movie Awards|accessdate=17 korrik 2018|language=en}}</ref> | Montazhi i filmit më të mirë dramatik | Richard Francis-Bruce |- | rowspan="2" |Çmimet Empire<ref name="mubi" /> | Filmi më i mirë | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | Interpretimi më i mirë për artistët e rinj | Daniel Radcliffe, Rupert Grint, Emma Watson |- | Çmimet e Filmit nga Standartet Britanike të Mbrëmjes<ref>{{cite web|url=https://www.standard.co.uk/go/london/film/evening-standard-british-film-awards-1990-2001-7222966.html|title=Evening Standard British Film Awards 1990–2001|trans-title=Çmimet e Filmit nga Standartet Britanike të Mbrëmjes 1990-2001|newspaper=London Evening Standard|date=10 janar 2003|accessdate=17 korrik 2018|language=en}}</ref> | Çmimi për arritjen teknike | Stuart Craig | rowspan="2" {{won}} |- | Çmimet Golden Schmoes<ref name="cmimet" /> | Filmi më i mbivlerësuar i vitit | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | Çmimet e Reklamës së Artë<ref name="cmimet" /> | Reklama më e mirë e animuar/familjare | The Ant Farm, Imaginary Forces | rowspan="15" {{nom}} |- | Çmimet GoldSpirit<ref name="cmimet" /> | Kolona zanore më e mirë fantashkencë/fantazi | John Williams |- | Çmimet Golden Reel<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2002/film/awards/sound-editors-tap-noms-for-golden-reel-awards-1117860492/|title=Sound editors tap noms for Golden Reel Awards|trans-title=Montazhierët e zërit kandidohen për Çmimet Golden Reel|last=Hobbs|first=John|work=Variety|date=10 shkurt 2002|accessdate=17 korrik 2018|language=en}}</ref> | Montazhi më i mire i zërit – Film i huaj | Eddy Joseph, Martin Cantwell, Nick Lowe, Colin Ritchie, Peter Holt |- | rowspan="7" |Çmimet e Shoqatës në Rrjet së Filmave e Televizionit<ref name="cmimet" /> | Interpretimi më i mirë | Rupert Grint, Daniel Radcliffe |- | Skenari më i mirë i bazuar në një medium tjetër | Steve Cloves |- | Prodhimi më i mirë | Stuart Craig, Andrew Ackland-Snow, Peter Francis, John King, Michael Lamont, Neil Lamont, Simon Lamont, Steven Lawrence Lucinda Thomson, Stephenie McMillan |- | Kostumografia më e mirë | Judianna Makovsky |- | Grimi më i mirë | Mark Coulier, Nick Dudman, Eithne Fennel, Amanda Knight, Chris Lyons |- | Efektet vizuale më të mira | Robert Legato, Nick Davis, Roger Guyett, John Richardson |- | Faqja më e mirë zyrtare në rrjet e një filmi | Faqja zyrtare në rrjet e filmit ''Harry Potter'' |- | Çmimet PGA<ref name="cmimet" /> | Prodhim i jashtëzakonshëm | David Hayman |- | Çmimet e 45-ta Grammy<ref>{{cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/john-williams|title=Artist: John Williams|trans-title=Artisti: John Williams|publisher=Grammy Award|accessdate=17 korrik 2018|language=en}}</ref> | Albumi më i mirë me kolonat zanore për një film, televizion apo media të tjera pamore | John Williams |- | Çmimet Hugo<ref>{{cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2002-hugo-awards/|title=2002 Hugo Awards|trans-title=Çmimet Hugo 2002|publisher=The Hugo Awards|accessdate=17 korrik 2018|language=en}}</ref> | Prezantimi më i mire dramatik |''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | Çmimet e Zgjedhjes së Fëmijëve 2002<ref>{{cite news|url=http://www.nickandmore.com/2002/03/05/nickelodeons-kids-choice-awards-2002-premieres-april-20/|title=Nickelodeon’s “Kids’ Choice Awards 2002” Premieres April 20|trans-title=Çmimet e Zgjedhjes së Fëmijëve të Nickelodeon 2002 shfaqen për herë të parë me 20 prill|work=Nick and More!|date=5 mars 2002|accessdate=17 korrik 2018|language=en|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029012348/http://www.nickandmore.com/posts/all-posts-2008.html|url-status=dead}}</ref> | Filmi më i parapëlqyer | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | Çmimet e Filmave MTV 2002<ref>{{cite news|url=http://www.mtv.com/news/1453554/lord-of-the-rings-fast-and-the-furious-top-mtv-movie-award-nominees/|title=''Lord of the Rings'', ''Fast and the Furious'' top MTV Movie Award nominees|trans-title=''Kryezoti i Unazave'', ''Shpejtësi dhe Çmenduri'', kandidatët kryesorë të Çmimeve të Filmave MTV|work=MTV News|date=23 prill 2002|accessdate=17 korrik 2018|language=en|archive-date=5 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105084629/http://www.mtv.com/news/articles/1453554/2002-mtv-movie-award-nominees.jhtml|url-status=dead}}</ref> | Interpretimi mashkullor me i mirë | Daniel Radcliffe |- | rowspan="7" |Çmimet e Shoqatës Feniks të Kritikëve të Filmit<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0001104/2002|title=PFCS Awards for 2002|trans-title=Çmimet e Shoqatës Feniks të Kritikëve të Filmit 2002|publisher=Internet Movie Database|accessdate=17 korrik 2018|language=en}}</ref> | Filmi më i mirë familjar | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' | {{won}} |- | starring më i mirë i ri | Daniel Radcliffe | rowspan="6" {{nom}} |- | Interpretimi rinor më i mirë | Emma Watson |- | Stilimi më i mirë | Judianna Makovsky |- | Kolona zanore origjinale më e mirë | John Williams |- | Prodhimi më i mirë | Stuart Craig |- | Efektet vizuale më të mira | Robert Legato, Nick Davis, John Richardson, Roger Guyett |- | Çmimi Maxwell Weinberg<ref name="cmimet" /> | studioja kinematografike | Warner Bros. | {{won}} |- | Çmimet e 13-ta të Shoqatës së Prodhuesve Amerikanë<ref>{{cite news|title=''Shrek'', ''Harry Potter'', ''Lord of the Rings'' among producing guild's nominees|trans-title=''Shrek'', ''Harry Potter'' dhe ''Kryezoti i Unazave'' mes kandidatëve të shoqatës së prodhuesve|url=http://www.berkeleydailyplanet.com/issue/2002-01-11/article/9485?headline=-Shrek-Harry-Potter-Lord-of-the-Rings-among-producing-guild-s-nominees|agency=Associated Press|date=11 janar 2002|accessdate=17 korrik 2018|language=en}}</ref> | Çmimi i prodhuesit më të mirë për filma | David Heyman | rowspan="5" {{nom}} |- | rowspan="5" |Çmimet Satellite<ref>{{cite web|url=http://www.pressacademy.com/satawards/awards2002.shtml|title=2002 6th Annual SATELLITE Awards|trans-title=Çmimet e 6-ta të Përvitshme Satellite 2002]|publisher=International Press Academy|accessdate=17 korrik 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100107095429/http://pressacademy.com/satawards/awards2002.shtml|archivedate=7 janar 2010|language=en}}</ref> | Filmi jo i animuar, i animuar ose i përzier më i mirë | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | Montazhi më i mirë | Richard Francis-Bruce |- | Prodhuesi më i mirë | Stuard Craig |- | Efektet vizuale më të mira | Robert Legato, Nick Davis, Roger Guyett, John Richardson |- | Çmimi i arritjeve të veçanta të një talenti të ri | Rupert Grint | {{won}} |- | rowspan="9" |Çmimet e 28-ta Saturn<ref name="saturn" /> | Filmi më i mirë fantazi | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' | rowspan="6" {{nom}} |- | director më i mirë | Chris Columbus |- | starring më i mirë jo protagonist | Robbie Coltrane |- | Aktorja më e mirë jo protagoniste | Maggie Smith |- | Interpretimi më i mirë nga një aktor i ri në moshë | Daniel Radcliffe |- | Interpretimi më i mirë nga një aktore e re në moshë | Emma Watson |- | Kostumografia më e mirë | Judianna Makovsky | {{won}} |- | Grimi më i mirë | Nick Dudman, Mark Coulier, John Lambert | rowspan="2" {{nom}} |- | Efektet speciale më të mira | Robert Legato, Nick Davis, Roger Guyett, John Richardson |- | Çmimet Sierra<ref>{{cite web|url=http://www.lvfcs.org/sierra-award-winners.html|title=Previous Sierra Award Winners – 2001|trans-title=Fituesit e Mëparshëm të Çmimeve Sierra - 2001|publisher=Las Vegas Film Critics Society|accessdate=17 korrik 2018|language=en|archive-date=25 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225035112/http://www.lvfcs.org/sierra-award-winners.html|url-status=dead}}</ref> | Filmi më i mirë familjar | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' | {{won}} |- | Çmimi Qelbës<ref name="cmimet" /> | Kolona zanore më irrituese | John Williams | rowspan="3" {{nom}} |- | Çmimet e Zgjedhjes së të Rinjve<ref>{{cite news|url=http://newsok.com/2002-teen-choice-awards/article/2803593/|title=2002 TEEN CHOICE AWARDS|trans-title=Çmimet e Zgjedhjes së të Rinjve 2002|newspaper=The Oklahoman|date=18 gusht 2002|accessdate=17 korrik 2018|language=en|archive-date=27 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627080208/http://newsok.com/2002-teen-choice-awards/article/2803593|url-status=dead}}</ref> | Filmi më i mirë dramë/aksion |- | rowspan="5" |Çmimet Artisti i Ri<ref>{{cite web|url=http://www.youngartistawards.org/noms23A.htm|title=23rd Annual Young Artist Awards 2002|trans-title=Çmimet e 23-ta të Përvitshme Artisti i Ri 2002|publisher=Young Artist Foundation|accessdate=17 korrik 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6SM4KJ6at?url=http://www.youngartistawards.org/noms23A.htm|archivedate=5 shtator 2014|language=en}}</ref> | Filmi më i mirë familjar - Dramë | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | Interpretimi më i mirë në një film – Aktorja më e re | Emma Watson {{small|(barazim me Scarlett Johansson)}} | {{won}} |- | Interpretimi më i mirë në një film – Aktori më i ri jo protagonist | Tom Felton | rowspan="2" {{nom}} |- | Përzgjedhja më e mirë e aktorëve në një film | ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' |- | starring i ri më premtues | Rupert Grint | {{won}} |} |} == Referime == {{Reflist|30em|refs=}} == Shiko edhe == *[[Harry Potter dhe Guri Filozofal (libri)]] *[[Daniel Radcliffe]] *[[Emma Watson]] *[[Harry Potter]] *[[Joanne K. Rowling]] == Lidhje të jashtme == * [http://www.warnerbros.com/harry-potter-and-sorcerers-stone Faqja zyrtare e ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' te Warner Bros] * [https://www.imdb.com/title/tt0241527/ Faqja zyrtare e ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' te IMDb] * [https://www.rottentomatoes.com/m/harry_potter_and_the_sorcerers_stone/ Faqja zyrtare e ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' te Rotten Tomatoes] * [http://www.metacritic.com/movie/harry-potter-and-the-sorcerers-stone Faqja zyrtare e ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' te Metacritic] * [http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=harrypotter.htm Faqja zyrtare e ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' te Box Office Mojo] * [http://harrypotter.wikia.com/wiki/Harry_Potter_and_the_Philosopher%27s_Stone_(film) Faqja zyrtare e ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' te Wikia] {{Commons|Harry Potter and the Philosopher's Stone (film)|Harry Potter dhe Guri Filozofal (filmi)}} [[Kategoria:Film]] [[Kategoria:Filma 2001]] [[Kategoria:Filma me seri]] [[Kategoria:Filma bazuar në roman]] [[Kategoria:Kinematografi]] [[Kategoria:Harry Potter (seri filmash)]] {{Harry Potter}} {{Artikull i përkryer|dita=27|muaj=09|viti=2018}} aebiy2ihe38mjtriwy41syiuwyxhuis 0 154875 3004042 3003762 2026-07-01T23:43:51Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004042 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Albanski vilajet.png|parapamje|258x258px|''Katër vilajetet shqiptare të Shkodrës, Kosovës, Manastirit dhe Janinës që u propozuan për autonomi nga Lidhja e Prizrenit'' ''English: League of Prizren has asked from Ottoman authorities unification of four vilayets (Kosovo, Skadar, Janjina, and Bitolj) into one large Albanian vilayet.'' ]] [[Skeda:First Balkan War Photobox 2.jpg|parapamje|'''LUFTARAT BALLKANIKE PER COPTIMIN E TERRITOREVE ETNIKE''']] [[Skeda:Zarobljeni turski oficiri u kumanovskoj bici2.jpg|right|thumb|350px| Oficierët turq të zanun rob]] '''Beteja e Kumanovës''' ([[Gjuha turke|turqisht]]: ''Komanova Muharebesi'') - natën e 23-24 korrikut Armata e tretë serbe filloi një marshim drejt [[Shkupi]]t e [[Kumanovë]]s. Më 24 tetor pushtoi [[Lipjani]]n dhe po në këtë ditë iu afrua [[Ferizaj]]t. Edhe mbrojtja e tij u mbeti rreth 10 000 vullnetarëve shqiptarë. Në mesditën e 25 tetorit [[ushtria serbe]] filloi sulmin e përgjithshëm mbi qytetin, të cilin e pushtoi në mbrëmjen e 25 tetorit. Forcat shqiptare u tërhoqën drejt [[Kaçaniku]]t. Por luftimet më të mëdha u bënë në [[Gryka e Carralevës|Grykën e Carralevës]]. Pas dy ditë lufte me 2 000-3 000 vullnetarë shqiptarë, forcat serbe, pasi lanë këtu shumë ushtarë të vrarë e të plagosur, më 26 tetor e pushtuan këtë grykë. Më 30 tetor u pushtua [[Prizreni]]. Beteja më e madhe e trevës së Kosovës ishte ajo e Kumanovës (22-24 tetor), ku [[serbët]] hodhën ushtrinë e Armatës së parë, të përbërë nga 126 000 veta. [[Ushtria e Vardarit|Armata turke e Vardarit]] kishte vendosur në këtë front 50 000 luftëtarë. Midis tyre kishte edhe disa mijëra ushtarë shqiptarë, përveç forcave vullnetare të ardhura nga treva e Kumanovës e rrethet e tjera. [[Skeda:View of Kumanovo, c. 1913.png|parapamje|[[Kumanova]], [[Maqedonia Perëndimore|Macedonia]] c. [[1913]]. <nowiki>''</nowiki>-Para 100 viteve (23 -24 tetor 1912) në këtë lokalitet u zhvillua skena më e përgjakshme e ballafaqimit ushtarak, në mes të Armatës së Parë të [[Mbretëria e Serbisë|Mbretërisë së Serbisë]], e udhëhequr nga trashëgimtari i fronit mbretëror, [[Aleksandar Karagjorgjeviq]]i dhe Armatës Turke të Vardarit, e udhëhequr nga Zeki Pasha, që në histori njihet si <nowiki>'''Beteja e Kumanovës'''</nowiki>, apo prologu i Luftërave Ballkanike. Pas luftimeve të përgjakshme, rezistenca e ushtrisë turke thehet dhe Zeki Pasha i dërgon një depesh komanadantit të Aramates Perëndimore turke, me seli në [[Selanik]], Ali Riza pashës, me këtë përmbajtje: “Unë jam shumë fatkeq që më duhet t’ju njoftoj se beteja jonë e madhe është humbur<nowiki>''</nowiki>.]] Më 24 tetor ushtria turke u thye përfundimisht në Kumanovë. Pas pushtimit të Kumanovës, më 26 tetor forcat e Armatës së parë serbe pushtuan pa luftë Shkupin. Me pushtimin e Shkupit përfundoi faza e parë e Luftës Balkanike. Periudha e dytë ishte ajo e luftës për pushtimin e territoreve shqiptare në pjesën perëndimore të [[Vilajeti i Kosovës|vilajetit të Kosovës]], në [[Vilajeti i Manastirit|vilajetet e Manastirit]], [[Vilajeti i Shkodrës|të Shkodrës]] e [[Vilajeti i Janinës|të Janinës]]. Sikurse shkruajnë gjeneralët turq, pjesëmarrës në këto beteja, shqiptarët luftuan me trimëri të madhe për të mbrojtur atdheun e vet, tokën amtare. Ata nuk e braktisën asnjëherë frontin dhe shpesh luftuan edhe pasi ushtria turke kishte braktisur vijën e luftës. Në Betejën e Kumanovës u vra gjithë efektivi i batalionit të ushtarëve të [[Gjilani]]t. Ndërsa numri i përgjithshëm i shqiptarëve, që u vranë në këtë betejë, arrin në 10 000 veta. Pas pushtimit të [[Shkupi (gazetë)|Shkupi]]<nowiki/>t, ushtria serbe vazhdoi mësymjen drejt pjesës perëndimore të vilajetit të Kosovës (drejt [[Prizreni]]<nowiki/>t, [[Pejë]]<nowiki/>s, [[Gjakovë]]<nowiki/>s etj.), drejt vilajeteve të Manastirit (pushtuan Manastirin), të Shkodrës e të Janinës. Ata kaluan nëpër luginën e Drinit, pushtuan Lumën, [[Mirdita (gazetë)|Mirditë]]<nowiki/>n e Matin, dolën në Lezhë dhe u dyndën në Shqipërinë e Mesme. Një pjesë e tyre iu drejtua [[Durrësi]]<nowiki/>t, kurse kolona të tjera u nisën drejt veriut dhe, së bashku me forcat malazeze që kishin marrë Shëngjinin, plotësuan rrethimin e Shkodrës. Shqiptarët, të braktisur nga ushtritë osmane, edhe pse luftuan kudo me trimëri, nuk qenë në gjendje të ndalnin sulmin e kombinuar të aleatëve ballkanikë, të përgatitur ushtarakisht prej dhjetëra vjetësh dhe të armatosur deri në dhëmbë. Në fillim të dhjetorit të vitit 1912 ushtritë serbo-malazeze kishin pushtuar pjesën më të madhe të Shqipërisë dhe arritën në jug deri në luginën e Shkumbinit, në vijën Durrës-Kavajë-Peqin-Elbasan-[[Pogradec]]-[[Struga|Strugë]]. Në territorin midis Kumanovës e [[Shkupit]], sipas njoftimeve të shtypit të kohës, u vranë 3 000 veta, nga të cilët 2 000 në rrethin e Shkupit. Terrorit të paparë iu nënshtrua edhe popullsia e qytetit të [[Shkupi|Shkup]]<nowiki/>it. Çdo ditë oficerët serbë organizonin ekspedita në fshatrat rreth Shkupit për të terrorizuar dhe për të masakruar fshatarët. Mijëra njërëz të pambrojtur vinin nga Kumanova e nga Presheva, duke shpresuar të gjenin shpëtim në Shkup. Por edhe këtu i priste vdekja nga ushtarët serbë ose nga uria. Masakra të mëdha u bënë në Malin e Zi të Shkupit, ku u dogjën 29 fshatra shqiptare. Pas pushtimit të Ferizajt, u vranë këtu 1 200 veta. Gjatë kësaj fushate persekutimesh ndaj shqiptarëve u arrestuan në rrethet e Shkupit, në muajin nëntor, [[Hasan Prishtina]], [[Nexhip Draga]], [[Idriz Seferi]], [[Sait Hoxha]], [[Kosum Seferi]] dhe mjaft udhëheqës të tjerë të lëvizjes shqiptare, të cilët, meqë nuk pranuan të nënshkruanin deklaratat e besnikërisë ndaj [[Serbia|Serbisë]], u hodhën në burgjet e [[Beogradi]]t, ku u mbajtën deri më 16 maj 1913. Sipas këtyre raporteve ''pushtimi i Kosovës u shoqërua me shpërngulje në masë të popullsisë shqiptare nga trojet e tyre amtare. Vetëm në periudhë të [[Lufta e Parë Ballkanike]] u shpërngulën nga vise të ndryshme të vilajetit të Kosovës rreth 150 000 shqiptarë.''<ref>Në hotel “[[Vranja]]” ndodhej edhe udhëheqësi i Betejës së Kumanovës, trashëgimtari i fronit mbretëror, [[Aleksandar Karagjorgeviqi]]. Ai herë pas herë dilte në ballkonin e hotelit dhe me dylbi shikonte në drejtim të Kumanovës. Ndonëse i ri, Karagjorgjeviqi ishte i mprehtë pasi që trashëgonte nga familja e mbretërore dhunti të lindura, por kishte bë edhe një shkollim solid në Perëndim dhe njihte disa gjuhë europiane. Ky ishte edhe favori i tij për të komunikuar me gazetarët e huaj që kishin ardhur ta përcillnin nga afër...</ref> Reflektimi publik në gazetat kryesore të [[Paris]]it, [[Berlini]]t, Londrës, [[Moskë]]s, Danimarkës kishin dërguar reporterët e tyre të luftës dhe nga dora e pare njoftonin lexuesit e tyre me zhvillimet në këtë pjesë të [[Ballkani]]t të trazuar. Për ta ishte me shumë interes se si do të përfundonte kjo dramë e madhe që pritej t’i jepte fund një epoke perandorake otomane dhe lindjen e një aleance të re ballkanike. Kishte prej këtyre reporterëve që detajizonte mikrongjarje rrëqethëse, por edhe ndonjëri portrertizonte dramën fizike e morale të Karaxhorgjeviqit të ri. “Karakteristike, është se shumë pak nga të vrarët dhe të arrestuarit janë trupa të rregullta turke, shumica që luftojnë në këtë front janë shqiptarë. Shqiptarë janë edhe gjithë të arrestuarit që sot i kam parë këtu në qytet, që ishin në grupe të vogla të lidhur me litarë të hollë. Shumica e tyre kanë të veshur uniforma ngjyrë si të dheut. Janë të zbathur dhe shikojnë përpara vetes kur ecin”,<ref>“Figura kryesore rreth së cilës sillen të gjithë është princi, Alexis Karagjorgjeviç, përndryshe djali i axhës i mbretit Petar Karagjorgjeviç. Alexis është një oficer i çmueshëm, i cili nuk lodhet nga pyetjet tona të shumta që ia parashtrojmë çdo ditë kur kthehet nga fusha e betejës në Kumanovë. Ai ulet në mesin tonë me një çerek litër verë në dorë dhe na tregon në gjuhën frënge, gjermane dhe angleze se çfarë ka parë gjatë ditës, raportonte nga Vranja, më 24 tetor 1912, reporteri i gazetës s“Riget” nga Danimarka, Fritz Magnussen.</ref> Ai, me sensin e një kronisti besnik përshkruante në hollësi të gjitha ngjarjet që ndërlidheshin me Betejën e Kumanovës, mbi të gjitha, me pasojat që kjo betejë po linte mbi popullatën e pambrojtur civile. Duke fokusuar vëmendjen e lexuesit tek jehona dhe efektet që shkaktonte Beteja e Kumanovës në opinionin publik, Magnussen shkruante: “Këtu në Vranjë fitohet përshtypja e vërtetë për entuziazmin ndaj luftës që i josh serbët. Oficerët janë të palodhshëm të paraqesin shkaqet kryesore të saj, që sllavët e jugut i kanë kundër armiqve të vet të vjetër. “Arnautët (shqiptarët) janë si kafshë të egra”: është thënia e zakonshme këtu. Ata që i kanë parë duke luftuar në [[Prishtinë]] dhe [[Egri Palanka]] kanë kuptuar se janë një mijë vite pas zhvillimit. Është urrejtja e madhe te sllavët ndaj shqiptarëve: aq më shumë nxiten shqiptarët që në luftën e përgjakshme dhe vdekjeprurëse, akoma më shumë i kundërvihen kundërshtarit fitimtar. Lëndimet që vijnë si pasojë e luftës së ashpër u ngjajnë mishtoreve. Ushtarët sllavë me lëndime të tmerrshme të shtruar në spitalin e Vranjës, janë dëshmi e një përleshjeje të karakterit mesjetar.” Epilogu i Betejës së Kumanovës nuk do të mund të kishte një rrjedhë të tillë favorizuese për serbët dhe aleatët tjerë ballkanikë (grekët, bullgarët e malazezës), sikur të mos funksiononte diplomacia e standardeve të dyfishta të fuqive të atëhershme Perëndimore, të cilat haptazi mohuan të drejtën e shqiptarëve për t’u organizuar ushtarakisht në mbrojtje të viseve të tyre që gradualisht po dilnin nga dominimi turk. Në anën tjetër, historia do t’u japë të drejtë të gjithë atyre që shprehën rezerva të hapura ndaj veprimeve të pamatura të krerëve shqiptarë, të cilët pa kurrfarë kushti pranuan ultimatumin e Fuqive të Mëdha për të dorëzuar armët dhe për t’i urdhëruar ushtarët shqiptarët të shkojnë në shtëpi vetëm disa ditë pas triumfit që kishin pasur në Shkup (11-14 gusht 1912).<ref>Gazeta ”Liria e Shqipërisë” më 29 gusht 1912 për këtë akt, të pamenduar mirë të krerëve shqiptar shkruante: ”Dalja e shqiptarëve nga Shkupi me kondita dhe me premtime të pasiguruara, vërtet mund të quhej nisja e fundit, meqë nga kjo dalje vareshin shumë gjëra me rëndësi...”</ref> == Shih edhe == Pas ''Betejës së Kumanovës'' dhe pushtimit të qytetit, më 26 tetor ushtria serbe e pushtoi pa luftë [[Shkupi]]n. Gjatë rrugëtimit të saj për në Shkup ajo vrau e masakroi pa mëshirë rreth 2 mijë shqiptarë të pafajshëm. Atë ditë pas rënies së Shkupit, ushtria serbe i kapi të gjallë 13 krerë të Kryengritjes Kombëtare Shqiptare si: # [[Hasan Prishtina]], i cili ishte kapur në rrethinën e Shkupit derisa po bënte përpjekje mbinjerëzore për ta ndalur tërheqjen u ushtrisë shqiptare nga fronti i luftës dhe shpërnguljen e popullatës shqiptare nga frika e barbarisë serbe. Pastaj aty u nxunë në befasi edhe: # [[Nexhip Draga]] nga [[Mitrovica]], # [[Seid Efendiu]] nga [[Shkupi]], # [[Shaben Pasha]] nga [[Prishtina]], # [[Qemajl Beu]] nga [[Shkupi]], # [[Hurshid Omeri]] nga [[Shkupi]], # [[Rushit Beu]] nga Dobratini i [[Prishtinë]]s, # [[Muharrem Efendiu]] nga [[Prishtina]], # [[Xhemajl Beu]] nga [[Prishtina]], # [[Jashar Pasha]] nga [[Peja]], # [[Ibrahim Bej Kokola]] nga Prishtina, # [[Idriz Seferi]] nga [[Gjilani]], # [[Kasum Seferi]] nga [[Gjilani]], # [[Mustafë Muhsini]] nga [[Stamboll]]i, profesor i gjimnazit të [[Shkupi]]t, dhe se të arrestuarit do të internohen dhe izolohen në Kështjellën e Kalemejdanit afër [[Beogradi]]t.[3Kryengritja e përgjithshme shqiptare e vitit 1912 -[http://www.enver-hoxha.net/content/content_shqip/navig-majtas/cont.rilindja_dhe_1912/95-vjetori.htm] Dihet mirëfilli se sundimi pesë shekullor i Perandorisë Osmane në Ballkan, përfundoi me kryengritjen e përgjithshme shqiptare të vitit 1912. Nisma për organizimin e kësaj kryengritjeje të përgjithshme u morë pas këshillimeve që u zhvilluan ndërmjet Ismail Qemalit dhe Hasan Prishtinës, të cilët më 12 janar 1912 thirrën në Pera Palace (Stamboll) një takim me disa personalitete shqiptare si: [[Myfid bej Libohova]], [[Aziz pashë Vrioni]]n, [[Sylejman bej Vlora]] dhe [[Esat pashë Toptani]]n, [[Ismail Qemali]] – [[Hasan Prishtina]],...]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}} Në burg, komandanti i armatës së III serbe, Bozhidar Jankoviq me qëllim të “qetësimit” të gjendjes në Kosovë kërkoi ekzekutimin e këtyre prijësve shqiptarë. Mirëpo qeveria serbe për shkak të famës që e kishte ajo në popullin e saj, iu shmang një veprimi të tillë. Pas qëndrimit disa muaj në burg më 16 maj 1913, ata do të liroheshin nga burgu me kusht: “se do të bëheshin qytetarë besnik (lojal) të Serbisë”. Në ngjarjet e mëvonshme, ndonëse emrat e disa nga të liruarit nuk do të përmenden më kurrë ndoshta për shkak të lojalitetit ndaj pushtuesve serbë të Karpateve. “Të tjerët me në krye atdhetarin Hasan Prishtinën do t’i bashkëngjiten qëndresës shqiptare deri në vdekje”.[4<ref>Reshat AVDIU Autori është i burgosur politikë, njëherit edhe kryetar i “Shoqatës së Muhaxhirëve me seli në Preshevë”. Nëntor, 2012 Preshevë</ref>][http://www.albaniapress.com/lajme/17167/BETEJA-E-KUMANOVES-E-1912-.html] Me përfundimin e Betejës së Kumanovës, forcat ushtarake serbe u përqendruan në Shkup, ndërsa Komanda e Lartë vendosi që njësitë e Armatës se III, t’i vazhdonin operacionet pushtuese në drejtim të Rrafshit të Dukagjinit. Me vendosjen e Komandës së III serbe me seli në [[Shkup]], do të fillonin vrasjet, dhunimet, torturimet dhe djegiet e fshatrave dhe lagjeve të qyteteve shqiptare si në Karadakun e Preshevës dhe në atë të Shkupit, të gjitha këto veprime piromane të ushtrisë serbe,<ref>do t’i përshkruante deri edhe në detale majtisti hebraik rus Leon Trocki, i cili flet për veprime devijante të shteteve ballkanike ndaj popullatës së pafajshme shqiptare gjatë viteve 1912-1913, sepse shteti dhe qeveria djathtiste e Dumës Ruse, atëbotë i heshtte këto krime të kryera nga aleatët e sajë pan-sllavistë në Gadishullin Ilirik, ndaj shqiptarëve të Shqipërisë së Vjetër Verilindore</ref>.<ref>Shënimet e L. Trockit dhe të L. Frojndliht për Ballkanin Jugor, janë për më tepër edhe tema tabu, për atë tragjedi dhe golgotë shqiptare që ishte shkaktuar dhe do të vazhdonte të shkaktohej për një shekull rresht nga po e njëjta ushtri vrastare dhe piromane e serbit të Karpateve të Rusisë. Në fund kur Akademia e Shkencave dhe Arteve të Serbisë (SANA), edhe me predikimin e Kishës Autoqefale pansllaviste, e kishte përpiluar elaboratin e fundit për zhdukjen dhe eliminimin qenjës biologjike të mbarë kombit shqiptar! Shkohej me devizën serbe se 610 vjetori i betejës së humbur të Kosovës (1389) të festohej pa shqiptarë. SHBA-të, duke e parë këtë rrezik permanent që po i kanosej mbarë një popullate të pafajshme intervenuan për mrekulli të Zotit, në kohën dhe momentin e duhur, duke e evituar eksodin dhe gjakderdhjen vendimtare dhe të fundit atë të patkoit që ishte përgatitur, dhe orkestruar nga qarqet shoviniste serbe të Beogradit.</ref> M’u për këtë, shënimet e këtyre dy studiuesve të spikatur hebraikë, janë përkthyer dhe redaktuar edhe në gjuhën angleze, gjatë luftërave të përsëritura ballkanike... nuk deshët ta parandalonit gjenocidin shfarosës ndaj shqiptarëve gjatë viteve 1878-1913. Andaj, do të realizohej dhe arsyetohej ajo thënia e filozofit amerikan, Xorxh Santianës që thoshte : “Ata që i harrojnë përvojat nga e kaluara, do të detyrohen t’i përjetonin përsëri”|<ref>Në Shkup e pashë se deri në ç’nivel/ njeriu varet nga rrethanat e krijuara / nga lufta barbare. (Leon Trocki)</ref> == Lidhje tjera == * [http://www.albaniapress.com/lajme/17167/BETEJA-E-KUMANOVES-E-1912-.html BETEJA E KUMANOVËS E 1912 nga Leon Troski]] |[http://www.dielli.net/pdf/historia/MuslimanetMaqedon .p f|Më 1912–1913, Maqedonia ishte në zjarr. Faktori më i rëndësishëm nxitës në luftërat ballkanike nuk ishte feja, por nacionalizmi agresiv. Pasionet nacional-shoviniste dhe intoleranca fetare u pasqyruan në vrasjet, degdisjet, plaçkitjet dhe djegien e shtëpive të muslimanëve. Në këtë nuk mbeti prapa asnjë nga ushtritë e shteteve ballkanike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627125316/http://www.albaniapress.com/lajme/17167/BETEJA-E-KUMANOVES-E-1912-.html |date=27 qershor 2019 }} ̈- MUSLIMANËT NË MAQEDONI DHE LUFTA E PARË BALLKANIKE Safet Banxhoviq ̈ == Referimet == {{reflist|2}} [[Kategoria:Beteja që përfshijnë Perandorinë Osmane]] [[Kategoria:Beteja që përfshijnë Serbinë]] [[Kategoria:Historia ushtarake e Shqipërisë]] [[Kategoria:1912]] 52cn4wfllbncpascfhxvmyul2irw7lv 0 164576 3004058 3003760 2026-07-02T00:15:36Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004058 wikitext text/x-wiki Për të dhënë kuadrin koreografik të [[Hasi]]t sa më të plote, po ndalemi, shkurtimisht dhe në disa lodra dhe argëtime popullore, në të cilët, ku më shumë e ku më pak, gjejmë elemente a specifikime të veçanta koreografike.<ref>R.Bogdani. Argëtimet koreopantonomimike si një fushë e rëndësishme e koreografisë popullore dhe funksioni i tyre .</ref> . Si krijime të kësaj natyre, që praktikohen dendur në Has dhe pasurojnë traditën e tij folklorike, mund të përmendim. I mjeri une i mjeri xingth i vetëm. Loja e kapuçave. Loja e iriqit. Plaku i dasmes .<ref>Argëtime e lojëra të tjera.</ref>.Këto krijime në vetvete, përbëjnë një unitet e bashkëveprim artistik të elementit koreografik, poetik e melodik. Në këtë simbiozë artistike merr pjesë, me cilësinë e një mjeti origjinal shprehës, dhe pantomima. Siç dihet, ky element i rëndësishëm i folklorit tonë dramatik, është arti i të shprehurit të një mendimi nëpermjet lëvizjeve, që gërsheton tre elemente: gjestin mimikën e fytyrës dhe plastikën. Vlera e madhe ideoestetike e lodrave dhe argëtimeve popullore që përmendem qëndron ne përmbajtjen, në fabulën e caktuar që ato kanë me përgjithësisht dhe në mjetet shprehëse, figurative e artistike. Në këto krijime, gjatë shtjellimit të fabulës ,bie në sy të kërcyerit me një plastikë jo aq të përcaktuar si dhe tingëllimi i fjalës së kënduar me shpërthime edhe të rastit. Po kështu, shtjellimi i fabulës, veç një bërthamë të qëndrueshme ,ecën në rrugën e spontaneitetit dhe improvizimit simbas fantazisë krijuese të artistëve popullorë. Kjo është edhe arsyeja që këto krijime të cilat praktikohen si nga gratë ashtu dhe burrat. Këto krijime përdoren në raste të ndryshme festive, por më shumë ndër dasmat. Një tjetër kakakteristikë e tyre është roli i veçantë i ambientit, i spektatorëve .Këta marrin pjesë aktive në zhvillimin e lojës, jo vetëm me ndërhyrjet, thirrje inkurajuese, të qeshurat,por ,në momente te caktuara dhe si personazhe vepruese, që komunikojnë me lojtarët kryesorë.Më poshtë po përshkruajmë shkurtimisht disa prej tyre pra disa nga këtyre krijimeve. [[Skeda:Veshjet populllore.JPG|parapamje|Veshjet populllore]] * I mjeri une i mjeri xingth i vetëm * Loja e iriqit * Loja e kapuçave * Plaku i dasmës '''I mjeri unë i mjeri xingth i vetëm''' −. Ky argëtim emërtimin e ka marrë nga vargu i parë i tekstit të kënduar. Veç Hasit luhet dhe në shumë krahina të vendit e, në mënyrë të veçantë, në ato të Shqipërisë Veriore e Verilindore, si në [[Lumë]],.<ref>Pasuria folklorike, koreografike e krahinës së Lumës.</ref>[[Mirditë]],[[Malësia e Madhe]]. Ekzekutohet kryesisht nga gratë në dasma dhe, meqë nuk ka vështirësi në të interpretuar, marrin pjesë një grup grash, por rolin kryesor ,si në kërcim ashtu dhe në këngë, e luan njëra, ajo që udhëheq lojën dhe këngën. Ky argëtim, si nga pikëpamja koreopantonomimike, ashtu edhe muzikore, ka karakter dialogu në mes të një lojtareje dhe grupi. Në këtë rast gratë ekzekutuese dalin në vendin e kërcimit, vendosen në formacionin gjysëmrrethi, të kapura për duarsh, zinxhir, poshtë dhe nisin argëtimin. Valltarja e parë, ndërsa këndon vargjet ''I mjeri unë ,i mjeri xingth vetëm ,/Bylbylo ,bylbyle'', vepron me hapa të thjeshta në qendër të grupit, duke përplasur edhe shuplakat nën ritmin e hapave, ndërsa grupi i grave qëndron në vend në formacionin gjysëmrrethi, pa lëvizur e pa kënduar. Kur këndon valltarja e parë, qëndron në vend, në qendër, ndërsa grupi përgjigjet me këngë :''Kur ma shumë mos të pasha .\Bylbylo ,bylbyle''.Melodia e këtij argëtimi përbëhet prej një fraze muzikore me tetë masa në kohën 2/4.<ref>AIF ,bob 770/9 Metaliaj-Kukes(1970).</ref>.Në ndonjë variant të këtij argëtimi, që praktikohet kryesisht nga vajzat e shkollave, gjejmë edhe motive të zakonshme të kërcimeve të grave . '''Loja e iriqit''' −Në krahinën e Hasit nga gratë është praktikuar, ku më shumë e ku më pak edhe ky argëtim koreopantomimik, i cili, gjithashtu luhet në shumë krahina të vendit tonë.<ref>Pasuria folklorike koreografike e krahinës së Lumës .</ref>. Në variantin hasian të këtij argëtimi marrin pjesë një grup grashë, por vetëm njëra luan rolin kryesor. Kjo futet në nje thes dhe mban ritmin me anën e dy lugëve, ndërsa gratë përreth, duke shoqëruar me darje, këndojnë :''Del, iriqi ,del e luej ./qat nuse t'mirë po ta ruej ''.Lojtarja kryesore, kur dëgjon fjalët, del nga thesi fillon e kërcen e gëzuar, me improvizime të rastit, me ndonjë motiv të thjeshtë të kërcimeve të grave, ose duke imituar iriqin .Kur grupi i grave ,në vazhdim të argëtimit ,këndon Del,iriq ,del e luej ,/qat plakë të keqe po ta ruej ,-iriqi- ulet ne tokë,nxjerr nga mesi -torokopin-(një mjet pune ) dhe, në shenjë zemërimi, qëllon shpeshherë me të. [[Skeda:Loja e kapuçave.jpg|parapamje|Loja e kapuqave ne dasem]] '''Loja e kapuçave'''–Është një ndër lojrat më të popullarizuara jo vetëm në Has por edhe në krahina të tjera të [[Shqipërisë së Mesme]] ,Veriore dhe Verilindore si dhe të [[Rrafshi i Dukagjinit]],megjithëqë në të elementi koreografik, në krahasim me argëtimet e tjera, është i kufizuar.Loja praktikohet ndër tubimet e burrave, sidomos në dasëm, në orët e vona të natës, pasi janë ekzekutuar këngët e vallet .Në kapuçat marrin pjesë deri 30 veta gjithsej. Loja nis me dy lojtarë, të cilët, me rradhë, zgjedhin shokët midis pjesmarrësve dhe formojnë secili nga një -parti-.Të dy grupet, të ulur në shesh në formë, fshehin me rradhë një kokërr të vogël në çorape te leshta apo kapuça.<ref>Dhoma e miqve ku praktikohej loja fq 113.</ref> Grupi kundështare duhet të gjejë ku është fshehur kokrra. Po e gjeti fiton nje sasi pikësh, në mos humbet disa prej tyre (kjo lojë vazhdon 1-1.30 orë). Grupi që grumbullon më parë pikët e caktuara shpallet fitues. Sipas rregullit pala që humbet është e detyruar të qëndrojë ulur, pa folur, kurse burrat e palës fituese ngrihen në këmbë rreth tyre, vendosen në formacionin gjysëmrrethi dhe, të kapur prej krahësh, nisin tu këndojnë të mundurve. Kënga, në përgjithësi, ka karakter thumbues, dhe shpeshherë me fjalë të rënda.<ref>Këngë e inçizuar gjatë një loje Domaj-Has fq 113.</ref>. Teksti poetik i këngës nuk është krejtë i përcaktuar, por lojtarët e improvizojnë sipas dëshirës dhe momentit, duke shfrytëzuar vargje e shprehje klishe. Zakonisht vargu i parë këndohet nga lojtari i parë i palës fituese dhe përsëritet nga shokët e tij të grupit. Kënga këndohet në mënyrë homofonike, pa shoqërim instrumental dhe përbëhet nga një fazë muzikore prej katër masash ,me vlerë 5/8, që përsëritet.<ref>R.Bogdani,AIF,bob 812/4.</ref> '''Plaku i dasmës''' -Është një argëtim koreopantenomimik i njohur, që praktikohet në shumë krahina të vendit tonë dhe, me një origjinalitet e trajtë të veçantë, paraqitet edhe në repertorin e krijimeve folklorike tradicionale te krahinës se Hasit. Fabula e këtij argëtimi temën e ka marrë nga sfera e jetës shoqërore e familjare. Këtu bëhet fjalë për një nga plagët e shoqërisë së kaluar, atë të martesës së burrit të moshuar me një vajzë të re. Mjeshtëria dhe mënçuria popullore e sulmon këtë realitet nëpërmjet paradonizimit dhe thumbimit. Ky argëtim është praktikuar dhe vazhdon të praktikohet kryesisht gjatë ceremonialit të dasmës, më shumë nga gratë, si një krijim artistik i këndësh që krijon një atmosferë humori dhe gazi. Për arsye të vështirësisë që paraqet interpretimi i këtij krijimi nuk mund të marrë pjesë në të kushdo, por gratë që kanë aftësi koreografike, muzikore e poetike dhe, nga tjetër, janë të njohura si shakaxhesha. Ndër ato që kanë luajtur shumë këtë argëtim janë dhe Zoja Isuf Sheta <ref>Zoja Isuf Sheta e lindur në Kishaj në vitin 1917 dhe martuar në Krumë AIF R.Bogdani.</ref> nga [[Kishaj]] si dhe Shake Sadria nga [[Vogova]]. Plaku i dasmës, është praktikuar edhe nga burrat e Hasit, zakonisht ndër dasmat. Në këtë rast rolin e nuses e luante një burrë i veshur e i maskuar sipas rastit. Te burrat është praktikuar më shumë varianti i rrëmbimit të nuse nga të pranishmit dhe i përpjekjeve të plakut që qoftë me forcë, qoftë me të lutura, ta gjejë nusen. E kur e gjenë, fillon kërcimin që shpesh shoqërohet me çifteli. Kërcimi nuk është serioz, por vetëm me keshë dhe nuk i shkon çiftelisë. Plaku i dasmës, në këtë krahinë paraqitet dhe me variante të tjera, të cilat ndryshojnë midis tyre nga rrjeshtimi i episodeve, nga format e kërcimit, nga veshja që përdorin ekzekutueset. Kështu në ndonjë variant tjetër <plaku> nuk e sjell me vete nusen, por e zgjedh midis grave; ai kërcen me nusen dorë për dore; në vend të kapuçit mund të lidhë në kokë një shami, ose në vend të pushkës të ketë një <shtagë>(shkop) e ta përdorë si çifteli.<ref>Melodia e këngës AIF,bob.770/3.</ref> [[Skeda:Muzikantë ne dasëm.jpg|parapamje|grup i muzikes ne dasem]] <ref>Folklori koreografik i Hasit,fq109</ref> [[Kategoria:Lojëra]] [[Kategoria:Tradita shqiptare]] [[Kategoria:Folklor shqiptar]] [[Kategoria:Hasi]] js5lyxfrci9cfflcqdb9oftedw6uu12 0 166093 3004015 2792974 2026-07-01T20:15:01Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Qelqi-Dioksid silici amorf]] te [[Xhami - dioksid silici]]: shqip 2792974 wikitext text/x-wiki Në përgjithësi është dioksid silici amorf.Nga pikëpamja kimike-fizike qelqi është një material i tejdukshëm,dhe pikërisht për shkak të karakteristikave të tij është relativisht i fortë, inert, i tejdukshëm dhe biologjikisht joaktiv dhe ka vlerë shumë të gjerë përdorimi. Materialet baze për prodhimin e qelqit janë karbonati i natriumit , rëra e silicit, dhe disa materiale në masë shumë më të vogël (okside magnesiumi ), qe përzihen ne pjesëmarrje të përshtatshme, duke vazhduar me procesin e bluarjes, që të vazhdohet me pjekjen deri në temperaturë 1450-1500 °C. == Historiku == -E zbuluan 7000 vjet më parë feniksët.Zbulimi i qelqit ishte i rastësishëm, nëse i besohet historisë së treguar nga Plinio Plak: disa tregtarë feniksë që lundronin brigjeve të Sirisë, duke mos gjetur gurë mbi te cilët të vendosnin enët për të ngrohur ushqimin e tyre, ndezën një zjarr në rërë me suport blloqe karbonati sode që kishin si ngarkesë në anije. Në mëngjes surpriza e madhe: blloqet nuk ishin më zjarri, duke i përzier me rërën, i kishte trasformuar ne qelq.Njerëzit më herët kishin përdorur xhamin vullkanik,para se të mësonin si të përdornin xhamin.Xhami vullkanik ishte përdorur për prodhimin e thikave,majat e shigjetave,monedhave dhe bizhuterive. Por në bazë të dëshmive arkeologjike, njeriu i parë që kishte bërë xhamim ishte në Mesopotaminë Lindore dhe Egjipt rreth 3500 p.e.s dhe anijet e para prej xhami u bënë në vitin 1500 p.e.s në Egjipt dhe Mesopotami. Për 300 vitet e ardhshme, industria e qelqit u rrit me shpejtësi të madhe dhe pastaj papritur stagnoi. Në Mesopotami ajo u rigjallërua në vitin 700 p.e.s dhe në Egjipt në 500 p.e.s. Për 500 vitet e ardhshme, Egjipti, Siria dhe vendet e tjera përgjatë bregdetit lindor të Detit Mesdhe ishin qendra për prodhimin e qelqit. Në fillim prodhimi i qelqit ishte shumë i vështirë dhe i ngadalshëm. Furrat prej qelqi ishin shumë të vogla dhe nuk kishin nxehtësi mjaftueshëm për shkrirjen e qelqit . Por në shekullin e parë p.e.s , mjeshtrit sirian shpikën gypin me shtytje.Ky zbulim u bë revolucionar dhe ndihmoi në lehtësimin e prodhimit të qelqit dhe e bëri prodhimin e saj më të lehtë,lirë dhe shpejtë. Prodhimi i qelqit lulëzoi në Perandorinë Romake dhe u përhap nga Italia për të gjitha vendet nën sundimin e saj. Në vitin 1000 p.e.s qyteti egjiptian i Aleksandrisë ishte qendra më e rëndësishme e prodhimit të qelqit. Në të gjithë Evropën arti i mrekullueshëm për të bërë gotë me njolla në kisha dhe katedrale të gjithë kontinentin arriti kulmin e saj në katedralet Chatres dhe Conterbury, në dritaret e prodhuara në shekujt e 13 dhe 14. Format e para të përdorimit te qelqit ne ndërtimtari datojnë qysh nga koha antike: •Roma - qelqi i parë në dritare. •Shekulli i mesëm - përdorimi i qelqit në forma të ndryshme. Gjatë shekullit të XIX dhe fillimit te shekullit XX nisi zhvillimi i madh i ndërtimeve nga çeliku i kalitur duke e kombinuar me qelq. == Përdorimi== Si material është i përhapur në ndërtimtari dhe atë duke filluar nga punimet e zdrukthëtarisë, si dyer dhe dritare, me pastaj për sipërfaqe të tëra të objekteve afariste, e kohëve te fundit aplikimi i madh ne fasadat strukturale për objektet e rëndësisë së veçantë. Nevoja për një transparencë sa më të madhe te objekteve si dhe një ndriçim sa më të madh të sipërfaqeve. Sot zhvillimi i teknologjisë të prodhimit të qelqit ka rezultuar me përdorimin të llojllojshëm si dhe prodhimi i llojeve të ndryshme të qelqit për qëllime dhe nevoja te ndryshme – si dhe ka rezultuar edhe me përdorimin e ri të qelqit. <gallery> |Skulptur nga qelqi |Shishe |Ene prej qelqi |Residence nga qelqi |Xhama për vetur |Energji Solare </gallery> Xhami është përdorur si në vijim,për: '''Paketim '''(kavanoza për ushqim, shishe për pije, tualeti për kozmetikë dhe farmaceutike) '''Takëm''' (gota, pjata) '''Strehim dhe ndërtesa ''' (dritare, fasada, muzikë, izolim, përforcim të strukturave) '''Dizajn të brendshëm dhe furniturë''' (pasqyrave, parmaket, tavolina, rafte, ndriçim) '''Pajisje dhe Elektronikë''' (dyer, furrë, kuzhinier të lartë, TV, ekranet e kompjuterëve, telefonat e menqur) '''Automobilave dhe transportit''' (xhami i përparmë,pasëm, pesha të lehta por të përforcuara me komponente strukturore të makinave, aeroplanë, anije, etj) '''Teknologjisë mjekësore, bioteknologjia, jeta inxhinieri shkenca, qelqi optik''' '''Mbrojtja Rrezatimi nga rrezet-X (radiologjike) dhe gama rrezeve (bërthamore)''' '''Kabllot dhe Fibrat Optike (telefonat, TV, kompjuter)''' '''Burimet e ripërtëritshme të energjisë (xhami i energjisë solare, turbina të erës)''' E gjithë kjo është bërë e mundur nga pronat e të panumërta të substancës së qelqit. == Përfitimi== Është një proces kompleks qe realizohet dhe është ne varësi te formës se kërkuar te qelqit si prodhim final. Forma e qelqit mund t'i jepet ne disa mënyra: Fryrjes apo peshimit - është proces i thjeshtë që aplikohet vetëm për prodhimin e shisheve apo elementeve tjera te ngjashme. Deri sa qelqi është në gjendje të lëngët merr forma te caktuara dhe atë formë e mban. Petëzimit - kryesisht ndërlidhet ne prodhimin e qelqit të rrafshët që do të përdoret për dritare, apo edhe në industrinë e qelqit që sot ka arritur një konsumim të madh. Tërheqjes - masa e lëngët e qelqit rrjedh nëpër një shirit që lëvizë mbi cilindra, e më pas fitohet qelqi me trashësi të ndryshme. Notimit mbi sipërfaqe - në terminologjinë ndërtimore është i njohur si qelqi notues, që arrihet në një sipërfaqe e përpunuar dhe pamja e jashtme është e njëtrajtshme , pa asnjë nevojë të intervenimit ne lustrim apo diçka të ngjashme. Fibrimit - ka të bëjë me prodhimin e fibrave të qelqit që më pas kanë përdorime të shumta në ndërtimtari. '''Prodhimi i qelqit realizohet pasi qe masa e shkrire e qelqit ftoftë ne temperature 900 - 1000C˚''' {| class="wikitable" |- ! Proceduarat e prodhimit !! Lloji i qelqit te fituar |- | Me fryerje(me gojë apo makina) || Elemente të zbrazëta nga qelqi |- | Me tërheqje || I rrafshët,qelqi i tejdukshëm |- | Me shtrirje(e derdhur apo e shtypur) || I rrafshët,qelqi i tejdukshëm |- | Fitimi i qelqit notues || I rrafshët,qelqi i tejdukshëm |- | Qelqi i derdhur dhe i presuar në kallëpe || Prodhimi i formave të caktuara dhe dimensioneve të cilat më nuk prehen |- | Tërheqje dhe fryerje || Pëlhurat e qelqit |} '''QELQI ( PUNIMI DHE PËRPUNIMI )''' {| class="wikitable" |- ! Proceduarat e përpunimit te qelqit || Procedurat e punimit të qelqit |- | Me kalitje || Prerja dhe punimi i qosheve |- | Me lakim || Punimi i hapjeve ne qelq |- | Punimi i pasqyrave || Gravirimi |- | Punimi i qelqit special me vendosjen te folive dhe veshjeve te ndryshme || Shtypja dhe dhënia e formave |- | Punimi i qelqit te sigurisë |- | Punimi i qelqit termizolues |- | Punimi i qelqeve te tjera me qëllimi speciale dhe për nevoja te posaçme |} ==Karakteristikat e Qelqit== ==='''VETITË FIZIKE TË QELQIT'''=== Qelqi është i përbërë nga rëra, soda hirit dhe substancave gëlqerore.Është një material i vështirë që është normalisht i thyeshëm dhe transparent.Këto substanca janë të nxehta dhe lidhja molekulare që është formuar është një substancë që ne e quajmë xham.Ka qenë përdorur për shumë funksione dhe zakonisht një mjet multifunksional për qëllime të ruajtjes . Këtu janë disa nga vetitë fizike të qelqit: Qelqi është një lloj i materialit të qëndrueshëm.Qelqi është një substancë e fortë dhe në objekte të forta, lidhjet molekulare janë të forta në krahasim me një material.Ka një lëvizje më të ngadalshme mes tyre në këtë rast. Kjo vetëm do të thotë se xhami është një lloj i materialeve të ngurta që nuk do të ndryshojë formën e saj nëse ajo nuk ngrohet në një temperaturë të caktuar të lartë. Kur xhami i nxehtë është i zhdërvjellët, por në qoftë se ju do të aplikoni shumë presion, ajo gjithashtu do të thyhet.Është material rezistues.Xhami është i fortë për shkak të lidhjeve e forta në mes të molekulave në të. Forca e saj dhe qëndrueshmëria e saj kryesisht varet nga hollësia e saj dhe është aq më lehtë është për të thyer ato.Kjo mund të mbajë një lëng pa u thyer.Është statik.Xhami nuk reagon me materiale të tjera dhe nuk do të jetë një reaktivë me materiale të tjera dhe nuk do të zbërthehet nga shumica e acideve.Me këtë lloj të pasurisë, kjo e bën të përshtatshme qelqin për laboratorë të përdorin dhe për ruajtjen e ushqimit dhe pijeve acidike..1 hydrofluoric acid dhe acid koncentruar janë të vetmet acidet që xhami do të reagojë me.Acidi hidroflorik dhe acidet e koncentruara janë të vetmet acide me të cilat do të reagojë qelqi.E absorbon nxehtësinë.Qelqi thith dhe transmeton nxehtësinë që do të thotë se në qoftë se ju ngrohni një gotë, atëherë temperatura e përmbajtjes në brendësi të tij do të jetë e njëjtë me temperaturen e aplikuar dhe do të bëjë që molekulat në xham të lëkunden më shpejt më mënyrë që të kalojë përmes një molekulë në një tjetër.Energjia dhe fërkimi që janë aplikuar në xham do të shkaktojnë që gota e xhamit të nxehet dhe kjo energji është kaluar në përmbajtësit e gotës së xhamit.Xhami është një substancë transparente që do të thotë që ju të shihni nëpërmjet saj. Shishet e qelqit mund të jenë me ngjyrë. Ajo është e mirë në reflektimine dritës dhe zbërthen ngjyrat e spektrit. Me këtë cilësi të xhamit, kjo do të thotë që ju mund të shihni vetëm brenda shishes.Cilësi tjetër për shishen e qelqit është se ajo nuk do të përkeqësohet, korrodohet, zbehet dhe ajo është konsideruar si një nga materialet më të sigurta të paketimit. '''Karakteristikat optike –mënyra se si qelqi lejon depërtimin e rrezeve elektromagnetike varësisht nga rëndësia e përdorimit te tij''' {| class="wikitable" |- ! Llojet e rrezatimit elektromagnetik !!Gjatësia valore(mm)!!Ndalesat në rrezatimin e përgjithshëm(%) |- | Ultra violete || 300-380 || 4 |- | Ndriçimi i theksuar || 380-760 || 44 |- | Infra te kuqe || 760-3000 || 54 |} '''Dendësia''' ( pesha specifike ) 2560 kg/m3, qelqi është material kompakt .. 1.Vetitë mekanike – ndryshojnë varësisht nga llojet e qelqit - qelqi është material rigide ( ndryshimi shumë i madhë në mes të forcës së përkuljes dhe forcës se përdredhjes .). 2.Vetitë termike – ka koeficientë shumë të madh të depërtimit të temperaturës at= 9x10 -6 mm/m/100 C˚ 3.Transmetues shumë i mirë i energjisë termike y= 0,81 W/ mk '''Vetitë akustike''' - për shkak te dendësisë nga varësia e trashësisë se qelqit te përdorur , mund të jetë një izolues shumë i mirë akustik , me kombinimin e më shume shtresave të qelqit sipas principit te qelqit përmirësohen edhe disa veti të izolimit zanorë të tij. '''Vetitë elektrike''' – qelqi i terur është izolues i mirë elektrik në temperatura të larta bëhet transmetues elektrik. Sjellja e qelqit te zakonshëm ne krahasim nga ndikimet e ndryshme elektromagnetike : '''Ndriçimi ultraviolet''' : 100% e ndalon '''Ndriçimi i theksuar''' : 91-93% e lëshojnë ( transmeton ), 1,6 – 2,5 % e absorbon,7 – 8 % e refuzon ( reflekton ) '''Rrezet ultraviolete''' : 85 – 90 % e lëshojnë. '''Deformimet''' : mund të shkaktohen nga ndikimet e ndryshimit të temperaturave apo nga ndikimet e ngarkesave . '''Shkatërrimet''' – 1.Nga shkaku i ndikimit të forcës mekanike – thyerja 2.Nga ndikimet e ujit / lagështisë gjatë kohës së deponimit ( humbja e shkëlqimit si dhe krijimi i njollave në qelq.). '''Ndikimet kimike''': 1.Jo e rezistueshëm gjatë ndikimeve të temperaturave të larta 2.Jo i rezistueshëm në sulfur dhe në acidet tjera . 3.Silikoni zvogëlon dukshmërinë e qelqit Qelqi nuk ndezët mirëpo jo i rezistueshëm në zjarr. Jetëgjatësia - në kushte normale të shfrytëzimit është material i përhershëm. ==='''PIKAT KRITIKE TË QELQIT'''=== Pika punuese (Working point) - Është një temperature te caktuar ku qelqi ka viskozitet te caktuar qe edhe mund te u nënshtrohet operacioneve tjera. Pika e zbutjes (softening point) - nënkupton atë temperaturë ku qelqi ka një viskozitet , që qelqi mund të pranojë deformime në masë. Pika e kalitjes (annealing point) -është momenti kur gjatë procesit të ftohjes së menjëhershme vjen deri tek paraqitja e ndarjeve te brendshme. Pika e ndarjeve (Stratin ponit) - është temperatura pasi që kemi një relaksim te ndarjeve, është më ë ulët se pika e kalitjes. ==Klasifikimi i Qelqit== •Qelqi i tërhequr i drejtë ( dritareve ) •Klasifikohen sipas : 1.'''Trashësisë''' ( i hollë , i zakonshëm , i mesme , i dyfishtë , dhe i trashë ). 2.'''Forma e prerjes''' ( pllaka , shirita , me lidhje te forta , me dimensione te caktuara ), 3.'''Dimensionet''' ( përcakton secilin prodhim ne veçanti ). 4.'''Kualiteti'''( klasa ). ==='''LLOJET E KLASIFIKIMIT'''=== '''Qelqi i rrafshët i poliruar ''' - mund të prodhohet në mënyrë të tërheqjes , me notim si dhe me derdhjen e qelqit të kualitetit të mirë nga qelqi i rrafshët , qelqit të tërhequr. Vërejtje : Prodhimet finale për xhamosje të vitrinave , reklamave etj. Gjysmë prodhimet të cilët përcaktohen për : •Prodhimet e pasqyrës •Prodhimet e qelqit te kalitura •Si dhe prodhimin e qelqit me veti speciale '''Qelqi i rrafshët i derdhur''' – nënkuptojnë lloje të ndryshme të qelqit '''Qelqi ornament''' – fitohet me rrafshimin e masës së derdhur , me rrafshues. '''Qelqi në bazë''' – ndriçuese mirëpo pa shara , vrima apo polirime . '''Qelqi i i vrazhdtë''' - njëra shtresë është e rrafshët , kurse shtresë tjetëe ka vrazhdësi të theksuar, shumë shpesh shërben për veshjen e mureve . '''Qelqi I Armiruar ( qelqi i telit )''' - masa e derdhur e qelqit në dy shtresa , me rrjetën metalike në mes të dy shtresave . Paraqet një lloj të qelqit sigurues – zvogëlohet rezistenca gjatë thyerjes , rritet rezistenca ndaj zjarrit dhe ndikimeve tjera . '''Qelqi i derdhur profesional''' – •Profilet e derdhura të formës •Përdoren si xhamosje një shtresore apo dy shtresore . •Rigidët na mundësojnë montimin e tyre pasur shtylla , poashtu kanë rezistencë shumë të mirë ndaj ndikimeve të erës . Qelqi i rrafshet me veti speciale: •Qelqi sigurues •Qelqi me karakteristika të mira termike •Qelqi Me karakteristike të mira optike •Qelqi me karakteristika të mira akustike •Qelqi dekorativ - Në praktikë punohen qelqe në të cilat kombinohen disa nga këto veti dhe funksione të ndryshme. '''QELQI I LAMINUAR''' Qelqi i laminuar është edhe lloji i qelqeve sigurues . Pas procedurës së kalitjes së qelqit , qelqi i laminuar në raste të thyerjes nuk shpërndahet në pjesë të imët por mbeten të lidhura me PVB foli kështu që prapë paraqet rezistencë në vrimën e hapur . Qelqi i laminuar është i përberë nga dy apo më shume pllaka të qelqit të lidhura në mes veti në tërë sipërfaqen e tyre me ndihmën e një apo më shumë folive . Folia që më së shumti përdoret është folia polivinil-butiral (PVB) , karakteristikat e të cilës janë elasticiteti , dukshmëria , fortësia si dhe adezioni në qelq. Folia e cili gjendet në mes të qelqit zakonisht është e tejdukshme e cili mund te ketë ngjyra të ndryshme . Varësisht nga përdorimi në mes të qelqit mund të vendosen një apo më shumë shtresë të folive.Shtresa e mesme mund të jetë : folia term plastike , Sentryglas plus (SGP) folia , etilen vinilacetat (EVA) folia ,gel PE folia në mes të 2 shtresave PVB folisë Qelqi i laminuar prodhohet në madhësi nga 3,21 x 6,0 m, nga një herë edhe më të mëdha deri në 8,0 metra.Procedura e prodhimit të qelqit të laminuar realizohet në temperatura më të larta dhe shtypje të larte. Në sipërfaqet e qelqit në temperatura të larta në autoklave vjen deri te adezivja e plotë në mes masës lidhëse dhe qelqit. ==='''QELQI SIGURUES'''=== Në varësi nga lloji i mbrojtjes të cilën e ofron qelqi i sigurisë mund të jenë : 1.Të sigurta nga thyerja 2.Rezistencë në goditje 3.Rezistencë në zjarr 4.Rezistencë në rrezatime të rrezikshme . Të gjitha llojet e qelqeve siguruese nënkuptohet se janë rezistueshëm edhe në thyerje . '''Qelqi i armiruar''' -Qelqi i kalitur – në procedurën e përpunimit qelqi i rrafshët prapë nxehet ( 600-700 C˚ ) e pastaj ftohet shumë shpejtë . -Këto lloje të qelqit janë të rezistushme në lakim deri diku , e rezistushme në goditje dhe në shok termik. -Të gjitha përpunimet mekanike janë të mundur vetëm para procesit te kalitjes. -Karakteristikë – vendosen pa korniza . '''Qelqi i sigurisë''' – rezistent ne goditje Qelqi ngjitur ( laminuar )- e përbërë nga 2 apo më shumë pllaka te qelqit ( qelqi i dritareve, qelq i poliruar apo qelq i kalitur ), të lidhura në mes veti me masa speciale nga plastika e tejdukshëm. Gjatë thyerjes copat e qelqit mbesin te ngjitura nga folia . Ky qelq nuk mund të lakohet . == Referime == - Prof asoc. Fisnik Kadiu: Teknologjia e Materialeve te Ndërtimit - Neil Jackson and Ravindra K. Dhir: Civil Enginering Materials - N.Kabashi- Materialet Ndertimore g66ir2o85fm62et8ak09cnc9do3fz4d 0 166499 3004031 3001866 2026-07-01T23:11:13Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004031 wikitext text/x-wiki '''Shoqata e të Verbërve të Shqipërisë''' është bashkim vullnetar i personave që kanë fituar statusin ligjor e të verbërit dhe është krijuar më 8 janar 1991 në Tiranë. == Historiku i SHVSH-së == Shoqata e të Verbërve të Shqipërisë është bashkim vullnetar i personave që kanë fituar statusin ligjor e të verbërit dhe është krijuar më 8 janar 1991 në Tiranë. Ajo është e para organizatë joqeveritare e krijuar në Shqipëri me vendosjen e pluralizmit. SH.V.SH është organizatë joqeveritare, jofitimprurëse dhe humanitare. Ajo bashkëpunon me shtetin dhe me institucionet e tij në mënyrën e parashikuar me ligj dhe me akte të tjera nënligjore të pranuara prej saj ose në masën e përcaktuar nga marrëveshja apo kontrata ku SH.V.SH është palë e barabartë dhe i ka nënshkruar ato. === Synimet e SHVSH-së === * Harmonizimin e interesave të anëtareve të saj, në themel të bashkimit të të cilëve qëndrojnë pasojat e verbërisë. * Mbrojtjen e interesave dhe të drejtave të qytetarëve të verbër në mënyrë të organizuar dhe publike. * Rritjen e nivelit arsimor dhe profesional të të gjithë komunitetit të të verbërve. * Mbikëqyrjen e nivelit të jetesës së të verbërve dhe ndërmjetësimin në strukturat ligjvënëse dhe ekzekutive për përmisimin e saj. * Sensibilizimin e opinionit shoqëror dhe zyrtar në dobi të zgjidhjes së problemeve të të verbërve. * Ofrimin e shërbimeve të posaçme për të gjithë qytetarët e verbër drejtpërdrejtë ose nëpërmjet personave juridik të krijuar prej saj. Sot, komuniteti i te verbërve në Shqipëri arrin në 10 000 persona të njohur si të tillë në bazë të kritereve mjekësore e ligjore. == Organet Drejtuese == '''Organet kryesore qendrore të zgjedhura sipas funksioneve të tyre janë :''' * Kongresi i SH.V.SH. * Këshilli Kombëtar. * Komisioni i statutit. * Presidenti. '''Organe të tjera konsultative, ekzekutive dhe administrative''' janë : * Asamblea Kombëtare. * Presidenca. * Presidenti. * Këshilli i ekspertëve. * Komplementari i zyrës së Presidentit. * Sekretari i përgjithshëm ( ose Shefi i Administratës). Detyrat dhe kompetencat e tyre përcaktohen në Statutin e SHVSH dhe në rregulloret e miratuara nga Këshilli Kombëtar dhe Presidenca. SHVSH ka të gjitha kapacitetet për tu ofruar shërbime të posaçme si dhe për të menaxhuar projekte. Ajo ka iniciuar ngritjen e Qendresës Kombëtare të Rehabilitimit të të Verbërve nëpërmjet së cilës administron linjën e prodhimit të librave në brail si dhe studion e librave folës ne kasete. == Arsimimi == Nga të dhëna e nxjerra nga arkivat e Institutit të Nxënësve që nuk shikojnë, nga studimet e kryera në terren, nëpër shkollat normale si dhe nga kërkimet e kryera nga regjistrat themelorë të Te verbërve në Shqipëri të moshave 6-18 vjeç, rezulton se ka raste ku thjesht për mungesë informacioni, apo mosdëshira e prindërve për ta futur fëmijën e tyre në kategorinë e fëmijëve që nuk shikojnë, vazhdojnë arsimin normal. Gati pjesa derrmuese e këtyre rasteve janë fëmijë me shikim të pjesshëm. Fëmijët të cilët kanë probleme të njohura të shikimit nga Komisioni Mjekësor i Përcaktimit te Verbërisë, kanë të adresuara në mënyrë direkt te prindërit e tyre këshillat mjekësore në drejtim të llojit të shkollës që duhet të frekuentojnë për shkak të problemeve të shikimit. Fëmijët me shikim të pjesshëm, të cilët rezultojnë me probleme të shikimit, probleme të cilat janë të lindura dhe që qëndrojnë në të njëjtin nivel gjate gjithë jetës pa pasur tendenca progresive në drejtim të zhvillimit të problemeve që dëmtojnë shikimin, nga KMPV këshillohen të ndjekin arsimin normal. Ndërsa fëmijëve me shikim të pjesshëm problemet e të cilëve në drejtim të shikimit kanë tendenca në drejtim të degradimit të tyre drejt fazave finale, për efekt të mbrojtjes së pjesës së shikimit të mbetur, këshillohen nga KMPV të ndjekin “Institutin e fëmijëve që nuk shikojnë”, për shkak të mësimit atje të shkrimit brail që vë në përdorim të prekurit dhe mundëson ruajtjen e shikimit të mbetur. Fëmijët më verbëri totale këshillohen jo vetëm nga KMPV, por dhe nga mësuesit të frekuentojnë “Institutin e Nxënësve që nuk shikojnë” dhe për faktin se në sistemin arsimor shqiptar nuk janë krijuar akoma kushtet për një integrim të plotë të tyre në arsimin normal që në fazat e para të arsimimit (arsimit fillor). Instituti I Nxënësve qe nuk shikojnë “Ramazan Kabashi”, ka pasur te regjistruar 61 nxënës, për vitin shkollor 2006-2007, nga të cilët 3 janë larguar. Aktualisht për vitin shkollor 2006-2007 ndjekin studimet 58 nxënës. Ndërkohë që ndjekin studimet në shkollat 9-vjeçare normale dhe rreth 35 nxënës te verbër. ==== Shkolla e mesme ==== Të verbërit të cilët kanë mbaruar arsimin e detyrueshëm në Institutin e Nxënësve që nuk Shikojnë ose në një Shkollë tjetër normale ndodhen përballë sfidës së përzgjedhjes, të vazhdimit të progresit në arsimim apo të shmangies prej tij. Ka më shume se 30 vjet kur kontigjenet e parë të Institutit të Nxënësve që nuk Shikojnë filluar rrugën e integrimit në arsimin e zakonshem. Kjo më tepër për faktin se ata nuk kanë mundësi të tjera zgjedhje. Deri në vitet 90 te verbërit kanë ndjekur kryesisht shkollat e mesme të përgjithshme ose ato artistike. Më pas pranimi i tyre në shkollat e mesme u pranua më gjerësisht duke u rikonceptuar qëndrimi ndaj tyre. Atyre iu dha mundësia të ndjekin shkollat mesme të gjuhëve të huaja, pedagogjike, teknologjike etj. '''Numri i nxenesve të verbërve që kanë mbaruar Institutin e Nxënësve që nuk shikojnë dhe që kane vazhduar shkollat e mesme në keto 4 vitet e fundit janë si më poshtë :''' * 2003-2004 : të regjistruar në shkollat mesme 9 persona. * 2004-2006 : 10 persona. * 2005-2006 : 9 persona. * 2006-2007 : 8 persona. Për vitin shkollor 2005-2006 kanë ndjekur arsimin e mesëm 100 % e të verbërve që kanë mbaruar studimet në Institutin e Nxënësve që nuk Shikojnë. 55,5 % e tyre janë meshkuj dhe 44.5 % femra.<br/> Ata janë integruar kryesisht në drejtimet e mëposhtme: * 77,8 % ndjekin studimet në Shkollat e gjuhëve të huaja. * 11,1 % në Shkollë Muzike. * 11,1 % në Shkollën Hoteleri – Turizëm. * 55,5% I ndjekin studimet në Shkollat e mesme të përgjithshme dhe profesionale në Tiranë. * 22,2 % në Elbasan. * 22,3 % ne Gjirokastër. Për vitin shkollor 2006-2007 kanë ndjekur arsimin e mesëm 100 % e të verbërve që kanë mbaruar studimet në Institutin e Nxënësve që nuk Shikojnë. 50 % e tyre janë meshkuj dhe 50 % femra.<br/> Ata janë integruar kryesisht në drejtimet e mëposhtme: * 50 % ndjekin studimet në Shkollat e gjuhëve të huaja. * 50 % në Liceun Artistik. * 100 % I ndjekin studimet në Shkollat e mesme të qytetit të Tiranës. Ne vitin shkollor 2006-2007 përveç shifrave të përmendura më sipër vazhdojnë studimet ne shkollat e mesme dhe rreth 19 nxënës të cilët i kanë mbaruar studimet 8-vjeçare në shkolla normale dhe jo ne institutin e nxënësve që nuk shikojnë. == Punësimi == Gjatë kësaj periudhe janë zhvilluar më tepër profesionet e niveleve intelektuale lidhur kjo dhe me rritjen e shkallës së arsimimit të NPSH. Në vitin 2007 sipas analizave rezulton se 26,9 % e anëtarëve të verbër janë në moshë pune. Nga të dhënat rezulton se pjesa më e madhe e qytetarëve të verbër janë të moshës së tretë, kjo dhe për faktin se problemet e shikimit me kalimin e viteve vinë dhe agravohen dhe bëjnë që numri i të verbërve të këtyre moshave të jetë më i madh. Grupmosha e aftë për punë e kategorisë së qytetarëve të verbër rezulton në pjesën më të madhe e dominuar nga meshkujt me 56,2 % dhe më pas femrat me 43,8 %. == Referimet == * www.shvsh.org.al bfs4k8wiwfcnnmw5u9maweaespiggn9 0 170828 3004152 3003753 2026-07-02T08:42:59Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004152 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Pm1234_Ground.png|thumb|15,000 shumat e pjesshme të para të 0 + 1 − 2 + 3 − 4 + ...]] Në [[Matematika|matematikë]], '''1 − 2 + 3 − 4 + ···''' është një seri e pafundme, kushti i të cilës janë n[[Numrat natyralë|umrat natyrorë]] të njëpasnjëshëm, për shenjat e alternuara të dhënë. Duke përdorur simbolin e mbledhjes sigma, shuma e '''m''' kushteve të serisë mund të të shprehet si :<math>\sum_{n=1}^m n(-1)^{n-1}.</math> Seria e pafundme devijon, që do të thotë se sekuenca e saj e shumave të  pjesshme, <span class="nowrap" contenteditable="false">(1, −1, 2, −2, ...)</span>, nuk tenton drejt ndonjë kufiri të fundmë. Megjithatë, në mesin e shekullit të XVIII-të, [[Leonard Euler|Leonhard Euler]] shkroi atë që ai ka pranuar të jetë një ekuacion paradoksale: :<math>1-2+3-4+\cdots=\frac{1}{4}.</math> Një shpjegim rigoroz i këtij ekuacioni nuk do të arrijnë deri shumë vonë. Duke filluar nga viti 1890, [[Ernesto Cesàro]], [[Émile Borel]] dhe të tjerë, hulumtuan metodat e definuara mirë për të caktuar shuma të përgjithshme në seritë divergjente—duke përfshirë interpretimet e reja të përpjekjeve të ''Euler''-it. Më pas, shumë prej këtyre metodave të mbledhjes lehtësisht e caktonin <span class="nowrap" contenteditable="false">1 − 2 + 3 − 4 + ...</span> si një "shumë" e <span class="frac nowrap" contenteditable="false">¹&#x2044;₄</span><span class="frac nowrap" contenteditable="false"></span>. Mbledhja ''Cesàro'' është një nga metodat e pakta që nuk e mbledh shumën e <span class="nowrap" contenteditable="false">1 − 2 + 3 − 4 + ...</span>, kështu që seria është një shembull ku kërkohet një metodë pak më e fortë, siç është mbledhja ''Abel''. Seria 1 − 2 + 3 − 4 + ... është shumë e përafërt me serinë e ''Grand''-it <span class="nowrap" contenteditable="false">1 − 1 + 1 − 1 + .</span><span class="nowrap" contenteditable="false">..</span>. Euleri i trajton këto si dy raste të veçanta të <span class="nowrap" contenteditable="false">1 − 2^''n'' + 3^''n'' − 4^''n'' + ...</span> për një '''n''' arbitrare, një linjë e hulumtimeve e zgjeroj punën e tij mbi [[Problemi i Bazelit|problemin e Bazelit]] dhe duke e çuar drejt ekuacioneve funksionale të asaj që ne sot e njohim si [[funksioni Dirichlet eta]] dhe [[funksioni Riemann zeta]]. == Shpjegimi i paradoksit == Në matematikë, në qoftë se një grup i rregullave është në përputhje me vetveten, atëherë ai mund të punojë me këto rregulla. Sipas përcaktimit të "mbledhjes" dhe "barazimit" me të cilat shumica e njrëzve janë mësuar, nuk ka kuptim të thuhet se 1 − 2 + 3 − 4 + ... është e barabartë me diçka. Megjithatë, ka disa mënyra të tjera, disi më të përgjithshme që përcaktojnë "mbledhjen" dhe "barazimin" që nuk janë në kundërshtim me mënyrat tona të zakonshme, aritmetika e fundme, por të cilat prodhojnë disa rezultate tjera befasuese me shuma të pafund. Një mënyrë për të parë se si ajo mund të funksionojë është nëse seria (1 − 2 + 3 − 4 + ...) i shtohet vetvetes katër herë në mënyrën e duhur, duke shkaktuar që të gjitha kushtet pozitive dhe negative të nxirren jashtë, përveç ati fillestar, 1-shi. Kështu, pasi katë kopje të serisë shtohen deri në 1, seria në vetvete do të barazohet me 1/4. 1 - 2 + 3 - 4 + 5 - 6 + . . . . . <nowiki> </nowiki> + 1 - 2 + 3 - 4 + 5 - . . . . . <nowiki> </nowiki> + 1 - 2 + 3 - 4 + 5 - . . . . . . <nowiki> </nowiki> + 1 - 2 + 3 - 4 + . . . . . . . <nowiki>--------------------------------------------</nowiki> = 1 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + . . . == Divergjenca == Kushtet e serisë (1, −2, 3, −4, ...) nuk i qasen numrit [[0 (numër)|0]]; megjithatë {{nowrap|1 − 2 + 3 − 4 + ...}} devijon nga kushtet testues. Për referencë më vonë, ajo do të jetë e dobishme për të parë divergjencat në një nivel themelor. Sipas definicionit, konvergjenca apo divergjenca e një serie të pafundme është përcaktuar nga konvergjenca apo divergjenca e shumave të pjesshme të sekuencës së saj, si dhe shuma e pjesshme e {{nowrap|1 − 2 + 3 − 4 + ...}} janë:<ref>Hardy p.8</ref> : 1 = '''1''', : 1 − 2 = '''−1''', : 1 − 2 + 3 = '''2''', : 1 − 2 + 3 − 4 = '''−2''', : 1 − 2 + 3 − 4 + 5 = '''3''', : 1 − 2 + 3 − 4 + 5 − 6 = '''−3''', : ... Kjo sekuence është e dukshme për përfshirjen e çdo numri të plotë saktësisht një herë—edhe në 0 në qoftë se llogarit shumën e pjesshme të zbarzët—dhe në këtë mënyrë formimin e një grupi numëruesish të [[Numrat e plotë|numrave të plotë]] <math>\mathbb{Z}</math>.<ref>Beals p.23</ref> Sekuenca e shumave të pjesshme tregon qartë se seritë nuk konvergojnë në një numër të caktuar (për ndonjë limit të propozuar '''x''', ne mund të gjejmë një pikë përtej së cilës shumat e mëvonshme të pjesshme janë të gjitha jashtë intervalit [''x''-1, ''x''+1]), pra {{nowrap|1 − 2 + 3 − 4 + ...}} devijon. == Referime == {{Reflist|30em}} ==Lidhje të jashtme== {{refbegin}} *{{cite book|last=Beals|first=Richard|title=Analysis: an introduction|year=2004|publisher=Cambridge UP|language=en|isbn=0-521-60047-2}} *{{cite book|last=Hardy|first=G. H.|author-link=G. H. Hardy|title=Divergent Series|url=https://archive.org/details/dli.ernet.285939|year=1949|publisher=Clarendon Press|language=en|lccn=49005496|oclc=808787|mr=0030620|pages=xvi+396|isbn=978-0-8218-2649-2|no-pp=true}} {{refend}} [[Kategoria:Seri matematike]] iqj8ayexwfz8qt2o0nrua6dp20kgq4k 0 171546 3004046 2948286 2026-07-01T23:50:59Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004046 wikitext text/x-wiki [[File:Ph regions and provinces.png|thumb|270px|Harta e rajoneve Filipineve para krijimit të [[Negros Island Region]].]] Në [[Filipine]], '''rajonet''' (''[[Gjuha Filipineze|filipinisht]]'': ''rehiyon'', [[ISO 3166-2:PH]]) janë ndarjet administrative që shërbejnë kryesisht për të organizuar provincat (''lalawigan'') të vendit për lehtësi administrative. Aktualisht, [[republika]] e [[arkipelagu]]t të Filipineve ndahet në 18 rajone. Shumica e organeve qeveritare janë themeluar nga rajoni në vend se të ketë zyra të veçanta provinciale, zakonisht (por jo gjithmonë) këto zyra caktohen në qytetet që janë qendra rajonale. Rajonet vetë nuk kanë një qeveri të veçantë lokale, me përjashtim të [[Rajoni Autonom në Mindanaon myslimane|Rajonit Autonom në Mindanaon muslimane]], i cili ka një asamble të zgjedhur rajonal dhe guvernator. ==Historia== Rajone për herë të parë janë shfaqur më 24 shtator 1972, kur provincat e Filipineve u organizuan në 11 rajone nga Dekreti Presidencial № 1 si pjesë e as part of the ''Plani i Riorganizimit të Integruar'' nga presidenti [[Ferdinand Marcos]]. Që nga ajo kohë, rajone të tjera janë krijuar dhe disa krahina janë transferuar nga një rajon në tjetrin. * 7 korrik, 1975: Rajoni XII u krijua dhe një njohje e vogël për disa rajone të [[Mindanao]].<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_742_1975.html|title=Presidential Decree No. 742|publisher=The Lawphil Project|date=7 korrik 1975|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 25 korrik, 1975: Rajoni IX dhe XII u deklaruan si Rajone Autonome në Mindanao-n Perëndimore dhe Qendrore respektivisht.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1979/pd_1618_1979.html|title=Presidential Decree No. 1618|publisher=The Lawphil Project|date=25 korrik 1975|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 21 gusht, 1975: Rajoni IX u nda në nën-rajonin IX-A dhe nën-rajonin IX-B. Një njohje e vogël edhe për rajonet Mindanao.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_773_1975.html|title=Presidential Decree No. 773|publisher=The Lawphil Project|date=21 gusht 1975|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 7 nëntor, 1975: Manila Metropolitane u krijua.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824|publisher=The Lawphil Project|date=7 nëntor 1975|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 2 qershor, 1978: Manila Metropolitane shpallet si Rajoni Kryeqytet Kombëtar.<ref>{{cite web|url=http://www.gov.ph/1978/06/02/presidential-decree-no-1396-s-1978/|title=Presidential Decree No. 1396, s. 1978|publisher=Official Gazette of the Republic of the Philippines|accessdate=22 shtator 2015|archive-date=3 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403053829/http://www.gov.ph/1978/06/02/presidential-decree-no-1396-s-1978/|url-status=dead}}</ref> * 15 korrik, 1987: Rajoni Administrativ Cordillera u krijua.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/executive/execord/eo1987/eo_220_1987.html|title=Executive Order No. 220|publisher=The Lawphil Project|date=15 korrik 1987|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 1 gusht, 1989: Rajoni Autonom në Mindanao-n Myslimane u krijua.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1989/ra_6734_1989.html|title=Republic Act No. 6734|publisher=The Lawphil Project|date=1 gusht 1989|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> Region XII reverted to an administrative region. * 23 tetor, 1989: Krijimi për herë të parë i Rajonit Autonom të Cordillera.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1989/ra_6766_1989.html|title=Republic Act No. 6766|publisher=The Lawphil Project|date=23 tetor 1989|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> Ratification rejected by residents in a plebiscite. * 12 tetor, 1990: Urdhri Ekzekutiv 429 lëshuar nga Presidenti [[Corazon Aquino]] për riorganizimin e rajoneve Mindanao, por riorganizimi nuk ndodhi kurrë (ndoshta për shkak të mungesës së fondeve të qeverisë).<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/executive/execord/eo1990/eo_429_1990.html|title=Executive Order No. 429 s. 1990|publisher=The Lawphil Project|date=12 tetor 1990|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 23 shkurt, 1995: Rajoni XIII (Caraga) krijohet dhe një njohje e vogël për disa rajone të Mindanao-s. [[Sultan Kudarat]] transferred to Region XI.<ref>{{cite web|url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno7901.html#.VXKmq8-qqko|title=Republic Act No. 7901|publisher=The Lawphil Project|date=23 shkurt 1995|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 1997: Njohje e vogël për disa rajone të Mindanao-s. * 22 dhjetor, 1997: Krijimi i dytë i Rajonit Autonom të Cordillera.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1997/ra_8438_1997.html|title=Republic Act No. 8438|publisher=The Lawphil Project|date=22 dhjetor 1997|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> Ratification again rejected by residents in a plebiscite. * 18 dhjetor, 1998: Sultan Kudarat u kthye në Rajonin XII.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1998/ra_8744_1998.html|title=Republic Act No. 8744|publisher=The Lawphil Project|date=18 dhjetor 1998|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 31 mars, 2001: Rajoni Autonom në Mindanao-n Myslimane u zgjerua.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2001/ra_9054_2001.html|title=Republic Act No. 9054|publisher=The Lawphil Project|date=31 mars 2001|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 19 shtator, 2001: Shumica e rajoneve Mindanao u riorganizuan dhe disa u riemëruar.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/executive/execord/eo2001/eo_36_2001.html|title=Executive Order No. 36|publisher=The Lawphil Project|date=19 shtator 2001|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 17 maj, 2002: Rajoni IV-A (CALABARZON) dhe Rajoni IV-B (MIMAROPA) u krijuan nga ish-Rajoni IV ([[Southern Tagalog]]). [[Aurora (provincë)|Aurora]] u transferua në Rajonin III.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/executive/execord/eo2002/eo_103_2002.html|title=Executive Order No. 103|publisher=The Lawphil Project|date=17 maj 2002|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 23 maj, 2005: [[Palawan]] u transferua nga Rajoni IV-B në Rajonin VI; MIMAROPA u riemërua në MIMARO.<ref>{{cite web|url=http://www.lawphil.net/executive/execord/eo2005/eo_429_2005.html|title=Executive Order No. 429|publisher=The Lawphil Project|date=23 maj 2005|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> * 19 gusht, 2005: Transferimi i Palawan në Rajonin VI u mbajt pezull.<ref>{{cite web|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/admin_order_no_129.asp|title=Administrative Order No. 129|publisher=[[Philippine Statistics Authority]]|date=19 gusht 2005|accessdate=6 qershor 2015|archive-date=19 shkurt 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060219200435/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/admin_order_no_129.asp|url-status=dead}}</ref> * 29, 2015: U krijua Negros Island Region (NIR). [[Negros Occidental]] dhe [[Bacolod]] nga Rajoni VI dhe [[Negros Oriental]] nga Rajoni VII u transferuan në rajonin e ri.<ref>{{cite web|url=http://www.gov.ph/2015/05/29/executive-order-no-183-s-2015/|title=Executive Order No. 183, s. 2015|publisher=[[Official Gazette (Philippines)]]|date=29 maj 2015|accessdate=6 qershor 2015|archive-date=8 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608033652/http://www.gov.ph/2015/05/29/executive-order-no-183-s-2015/|url-status=dead}}</ref> ==Lista e rajoneve== Deri në maji 2015, Filipinet përbëhet nga 18 rajonet administrative. Disa nga emërtimet rajon përfshijnë komponentët numerike, disa jo.<ref>[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listreg.asp List of Regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013150956/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listreg.asp |date=13 tetor 2008 }}, ''National Statistical Coordination Board''.</ref> Këto rajone janë të kombinuara gjeografikisht në tri grupe ishullore, në [[Luzon]], [[Visayas]], dhe [[Mindanao]]. Më poshtë është një listë e rajoneve në grupimet e tyre ishullore. Për të marrë një pasqyrë të rajoneve, shih nenet përkatëse mbi grupet e ishujve. Rajonet [[CALABARZON]], [[MIMAROPA]], dhe [[SOCCSKSARGEN]] janë me shkronja të mëdha sepse ata janë akronime që qëndrojnë për krahinat e tyre përbërëse apo qytetet.<ref name="acronym">Disa rajone përdorin akronime në emrat e tyre, shembujt përfshijnë '''[[CALABARZON]]''', i cili rrjedh nga [[Cavite|'''CA'''vite]], [[Laguna (province)|'''LA'''guna]], [[Batangas|'''BA'''tangas]], [[Rizal|'''R'''izal]], dhe [[Quezon|Que'''ZON''']]; '''[[MIMAROPA]]''', i cili rrjedh nga [[Mindoro|'''MI'''ndoro]] (for [[Mindoro Occidental]] dhe [[Mindoro Oriental]]), [[Marinduque|'''MA'''rinduque]], [[Romblon|'''RO'''mblon]], dhe [[Palawan|'''PA'''lawan]]; dhe '''[[SOCCSKSARGEN]]''', i cili rrjedh nga [[South Cotabato|'''SO'''uth '''C'''otabato]], [[Cotabato|'''C'''otabato]], [[Sultan Kudarat|'''S'''ultan '''K'''udarat]], [[Sarangani|'''SAR'''angani]], dhe [[General Santos|'''GEN'''eral Santos]].</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; line-height: 1.30em;" |- bgcolor=#cccccc ! width="10%" | Vendndodhja ! Rajoni<br><small>(emërtimi rajonal)</small> ! Grupi i<br>ishujve ! Qendra<br>rajonale ! data-sort-type="number" | Njësitë përbërëse <br/>të pushtetit vendor ! Sipërfaqja <small>(km²)</small> ! Popullsia<br><small>(2010)</small><ref name="NSO">{{cite web|title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities Based on 1990, 2000, and 2010 Censuses|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Population%20and%20Annual%20Growth%20Rates%20for%20The%20Philippines%20and%20Its%20Regions%2C%20Provinces%2C%20and%20Highly%20Urbanized%20Cities%20Based%20on%201990%2C%202000%2C%20and%202010%20Censuses.pdf|work=2010 Census and Housing Population|publisher=National Statistics Office|accessdate=12 tetor 2012|archive-date=28 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928012059/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Population%20and%20Annual%20Growth%20Rates%20for%20The%20Philippines%20and%20Its%20Regions%2C%20Provinces%2C%20and%20Highly%20Urbanized%20Cities%20Based%20on%201990%2C%202000%2C%20and%202010%20Censuses.pdf|url-status=dead}}</ref> ! Dendësia<br><small>(për km²)</small> |- align=center valign=top | data-sort-value="15" | [[File:Ph fil ncr.png|90px]] | '''[[Metro Manila|National<br>Capital Region]]'''<br><small>(NCR)</small> | Luzon | [[Manila]] | align=left | {{Collapsible list |title = 17 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Caloocan]] |2=[[Las Piñas]] |3=[[Makati]] |4=[[Malabon]] |5=[[Mandaluyong]] |6=[[Manila]] |7=[[Marikina]] |8=[[Muntinlupa]] |9=[[Navotas]] |10=[[Parañaque]] |11=[[Pasay]] |12=[[Pasig]] |13=[[Pateros, Metro Manila|Pateros]] |14=[[Quezon City]] |15=[[San Juan, Metro Manila|San Juan]] |16=[[Taguig]] |17=[[Valenzuela, Philippines|Valenzuela]] }} | 636 | 11,855,975 | {{#expr: 11855975/636 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="10" | [[File:Ph fil ilocos.png|90px]] | '''[[Ilocos Region]]'''<br><small>(Region I)</small> | Luzon | [[San Fernando, La Union|San Fernando<br><small>(La Union)</small>]] | align=left |{{Collapsible list |title = 5 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=''[[Dagupan]]''<ref name="icc" /> |2=[[Ilocos Norte]] |3=[[Ilocos Sur]] |4=[[La Union]] |5=[[Pangasinan]] }} | 12,840 | 4,748,372 | {{#expr: 4748372/12840 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="11" | [[File:Ph fil car.png|90px]] | '''[[Cordillera Administrative Region|Cordillera<br>Administrative<br>Region]]'''<br><small>(CAR)</small> | Luzon | [[Baguio]] | align=left |{{Collapsible list |title = 7 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Abra (province)|Abra]] |2=[[Apayao]] |3=''[[Baguio]]''<ref name="huc" /> |4=[[Benguet]] |5=[[Ifugao]] |6=[[Kalinga (province)|Kalinga]] |7=[[Mountain Province]] }} | 18,294 | 1,616,867 | {{#expr: 1616867/18294 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="13" | [[File:Ph fil cagayan valley.png|90px]] | '''[[Cagayan Valley]]'''<br><small>(Region II)</small> | Luzon | [[Tuguegarao]] | align=left |{{Collapsible list |title = 6 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Batanes]] |2=[[Cagayan]] |3=[[Isabela (province)|Isabela]] |4=[[Nueva Vizcaya]] |5=[[Quirino]] |6=''[[Santiago, Isabela|Santiago]]''<ref name="icc" /> }} | 26,838 | 3,229,163 | {{#expr: 3229163/26838 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="14" | [[File:Ph fil central luzon.png|90px]] | '''[[Central Luzon]]'''<br><small>(Region III)</small> | Luzon | [[San Fernando, Pampanga|San Fernando<br><small>(Pampanga)</small>]] | align=left |{{Collapsible list |title = 9 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=''[[Angeles, Pampanga|Angeles]]''<ref name="huc" /> |2=[[Aurora (province)|Aurora]] |3=[[Bataan]] |4=[[Bulacan]] |5=[[Nueva Ecija]] |6=''[[Olongapo]]''<ref name="huc" /> |7=[[Pampanga]] |8=[[Tarlac]] |9=[[Zambales]] }} | 21,470 | 10,137,737 | {{#expr: 10137737/21470 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="16" | [[File:Ph fil calabarzon.png|90px]] | '''[[CALABARZON]]'''<br><small>(Region IV-A)</small> | Luzon | [[Calamba, Laguna|Calamba]] | align=left |{{Collapsible list |title = 6 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Batangas]] |2=[[Cavite]] |3=[[Laguna (province)|Laguna]] |4=''[[Lucena, Philippines|Lucena]]''<ref name="huc" /> |5=[[Quezon]] |6=[[Rizal]] }} | 16,229 | 12,609,803 | {{#expr: 12609803/16229 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="18" | [[File:Ph fil mimaropa.png|90px]] | '''[[MIMAROPA]]'''<br><small>(Region IV-B)</small> | Luzon | [[Calapan]] | align=left |{{Collapsible list |title = 6 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Marinduque]] |2=[[Occidental Mindoro]] |3=[[Oriental Mindoro]] |4=[[Palawan]] |5=''[[Puerto Princesa]]''<ref name="huc" /> |6=[[Romblon]] }} | 27,456 | 2,744,671 | {{#expr: 2744671/27456 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="17" | [[File:Ph fil bicol.png|90px]] | '''[[Bicol Region]]'''<br><small>(Region V)</small> | Luzon | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] |align=left |{{Collapsible list |title = 7 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Albay]] |2=[[Camarines Norte]] |3=[[Camarines Sur]] |4=[[Catanduanes]] |5=[[Masbate]] |6=''[[Naga, Camarines Sur|Naga]]''<ref name="icc" /> |7=[[Sorsogon]] }} | 17,632 | 5,420,411 | {{#expr: 5420411/17632 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="19" | [[File:Ph fil western visayas.png|90px]] | '''[[Western Visayas]]'''<br><small>(Region VI)</small> | Visayas | [[Iloilo City]] | align=left |{{Collapsible list |title = 6 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Aklan]] |2=[[Antique (province)|Antique]] |3=[[Capiz]] |4=[[Guimaras]] |5=[[Iloilo]] |6=''[[Iloilo City]]''<ref name="huc" /> }} | 12,258 | 4,194,579 | {{#expr: 4194579/12258 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="19" | [[File:Ph_fil_negros_island.png|90px]] | '''[[Negros Island Region|Negros Island<br>Region]]'''<br><small>(NIR or Region XVIII)</small> | Visayas | [[Bacolod]] <small>and</small><br>[[Dumaguete]]{{refn|Bacolod dhe Dumaguete janë propozuar që të jetë, qendrat e përkohshme të përbashkëta rajonale për një periudhë tranzicioni trevjeçare. Kabankalan dhe fqinji Mabinay janë parashikuar të jenë, qendra të përbashkëta të përhershme rajonale.<ref>{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/696367/aquino-oks-creation-of-negros-island-region|title=Aquino OKs creation of Negros Island Region|publisher=Philippine Daily Inquirer|date=5 qer 2015|accessdate=2015-06-05}}</ref>|group=upper-alpha}}<br><small>(interim)</small> | align=left |{{Collapsible list |title = 3 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=''[[Bacolod]]''<ref name="huc">A [[Cities of the Philippines#Classification|highly urbanized city]], independent from any province.</ref> |2=[[Negros Occidental]] |3=[[Negros Oriental]] }} | 13,351 | 4,194,525 | {{#expr: 4194525/13351 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="20" | [[File:Ph fil central visayas.png|90px]] |'''[[Central Visayas]]'''<br><small>(Region VII)</small> | Visayas |[[Cebu City]] | align=left |{{Collapsible list |title = 6 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Bohol]] |2=[[Cebu]] |3=''[[Cebu City]]''<ref name="huc" /> |4=''[[Lapu-Lapu, Philippines|Lapu-Lapu]]''<ref name="huc" /> |5=''[[Mandaue]]''<ref name="huc" /> |6=[[Siquijor]] }} | 9,565 | 5,513,514 | {{#expr: 5513514/9565 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="21" | [[File:Ph fil eastern visayas.png|90px]] | '''[[Eastern Visayas]]'''<br><small>(Region VIII)</small> | Visayas | [[Tacloban]] | align=left |{{Collapsible list |title = 5 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Biliran]] |2=[[Eastern Samar]] |3=[[Leyte (province)|Leyte]] |4=[[Northern Samar]] |5=''[[Ormoc]]''<ref name="icc">An [[Cities of the Philippines#Classification|independent component city]], not under the jurisdiction of any provincial government.</ref> |6=[[Samar (province)|Samar]] |7=[[Southern Leyte]] |8=''[[Tacloban]]''<ref name="huc" /> }} | 21,432 | 4,101,322 | {{#expr: 4101322/21432 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="22" | [[File:Ph fil zamboanga peninsula.png|90px]] | '''[[Zamboanga Peninsula|Zamboanga<br>Peninsula]]'''<br><small>(Region IX)</small> | Mindanao | [[Pagadian]] | align=left |{{Collapsible list |title = 5 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=''[[Isabela, Basilan|Isabela City]]''<ref name="cc">A component city, part of the province of Basilan, but whose regional services are provided by the offices of Region IX.</ref> |2=''[[Zamboanga City]]''<ref name="huc" /> |3=[[Zamboanga del Norte]] |4=[[Zamboanga del Sur]] |5=[[Zamboanga Sibugay]] }} | 14,811 | 3,407,353 | {{#expr: 3407353/14811 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="23" | [[File:Ph fil northern mindanao.png|90px]] | '''[[Northern Mindanao]]'''<br><small>(Region X)</small> | Mindanao | [[Cagayan de Oro]] | align=left |{{Collapsible list |title = 7 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Bukidnon]] |2=''[[Cagayan de Oro]]''<ref name="huc" /> |3=[[Camiguin]] |4=''[[Iligan]]''<ref name="huc" /> |5=[[Lanao del Norte]] |6=[[Misamis Occidental]] |7=[[Misamis Oriental]] }} | 17,125 | 4,297,323 | {{#expr: 4297323/17125 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="24" | [[File:Ph fil caraga.png|90px]] | '''[[Caraga]]'''<br><small>(Region XIII)</small> | Mindanao | [[Butuan]] | align=left |{{Collapsible list |title = 6 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Agusan del Norte]] |2=[[Agusan del Sur]] |3=''[[Butuan]]''<ref name="huc" /> |4=[[Dinagat Islands]] |5=[[Surigao del Norte]] |6=[[Surigao del Sur]] }} | 18,847 | 2,429,224 | {{#expr: 2429224/18847 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="27" | [[File:Ph fil davao region.png|90px]] | '''[[Davao Region]]'''<br><small>(Region XI)</small> | Mindanao | [[Davao City]] | align=left |{{Collapsible list |title = 6 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Compostela Valley]] |2=''[[Davao City]]''<ref name="huc" /> |3=[[Davao del Norte]] |4=[[Davao del Sur]] |5=[[Davao Oriental]] |6=[[Davao Occidental]] }} | 20,244 | 4,468,563 | {{#expr: 4468563/20244 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="26" | [[File:Ph fil soccsksargen.png|90px]] | '''[[SOCCSKSARGEN]]'''<br><small>(Region XII)</small> | Mindanao | [[Koronadal]] | align=left |{{Collapsible list |title = 6 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Cotabato]] |2=''[[Cotabato City]]''<ref name="icc" /> |3=''[[General Santos]]''<ref name="huc" /> |4=[[Sarangani]] |5=[[South Cotabato]] |6=[[Sultan Kudarat]] }} | 18,433 | 4,109,571 | {{#expr: 4109571/18433 round 1}} |- align=center valign=top | data-sort-value="25" | [[File:Ph fil armm.png|90px]] | '''[[Autonomous Region in Muslim Mindanao|Autonomous Region<br>in Muslim Mindanao]]'''<br><small>(ARMM)</small> | Mindanao | [[Cotabato City]] | align=left |{{Collapsible list |title = 5 |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = text-align:center; |list_style = display:none; |bullets=on; |1=[[Basilan|Basilan<br><small>(''excluding Isabela City'')</small>]] |2=[[Lanao del Sur]] |3=[[Maguindanao]] |4=[[Sulu Province|Sulu]] |5=[[Tawi-Tawi]] }} | 12,695 | 3,256,140 | {{#expr: 3256140/12695 round 1}} |- class="sortbottom" |colspan="8" |Shënime<br />{{notelist|group=upper-alpha}} |} == Referime == {{reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== *[http://www.nscb.gov.ph/ Bordi i Koordinimit të Statistikave Kombëtare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003100406/http://www.nscb.gov.ph/ |date=3 tetor 2008 }} *[http://www.census.gov.ph/ Zyra Kombëtare e Statistikave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004104825/http://census.gov.ph/ |date=4 tetor 2013 }} [[Kategoria:Rajonet e Filipineve| ]] [[Kategoria:Nënndarjet e Filipineve]] gimvcbm3wztwcew72te2pvp96acjscu 0 171576 3004059 3001663 2026-07-02T00:17:47Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004059 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Jonah and the fish Jeremiah in wilderness Uzeyr awakened after the destruction of Jerusalem.JPG|parapamje|Historia e Junusit ne miniaturën osmane]] '''Junusi''' ose '''Jonuzi''' ([[Gjuha arabe|arabisht]]: يونس) është [[profet]] i Zotit, po ashtu i rëndësishëm në [[Islam]]. Historia e tij është nga historitë e rralla. Po ashtu thirret si '''Dhul-Nun''' ([[arabisht]] ذو النون domethënë njeriu i balenës) == Historia == Historia e Junusit është shumë e ngjajshme me Biblën hebrenje. [[Zoti]] e dërgoi një profet në një qytet të madh që njihej me emrin Nejneva. Ky qytet, ndodhet në veri të [[Iraku]]t përballë qytetit [[Mosul]]. Dy qytetet i ndan lumi Tigër. Junusi ka qenë gjithashtu njëri nga të dërguarit. (Saffat 37:139) Pasi u bë [[Pejgamber|profet]], Junusi vazhdoi t'i ftojë në besimin e drejt pa u lodhur. Veçse e refuzuan Junusin, ata edhe e kërcënuan siç kishte ndodhur me profetët e tjerë para Junusit. I gjendur në një situatë të tillë, Junusi a.s i paralajmëroi për dënimin e Zotit, duke u thënë:"Keni kohë tre ditë." Menjëherë pas kësaj, Junusi u largua nga populli i tij. Zoti i kishte dhënë leje që t'ju tregojë mbi afatin tre ditor, por nuk i kishte dhënë leje të largohej nga qyteti. ''Përkujto kur Junusi doli i hidhëruar (prej popullit).'' (Enbija 21:87) Disa interpretues të [[Kurani]]t, thonë se Junusi u largua i zemëruar prej Zotit, gjë e cila është një gafë e pafalshme. Junusi iku i zemëruar me popullin e tij, të cilët e refuzuan fenë, siç duket qartë dhe nga konteksti. Ai e braktisi popullin e tij, pa marrë leje nga Zoti i lartësuar. Kështu, Junusi e braktisi qytetin, duke menduar se Zoti nuk ka përse ta ndëshkojë, pasi u përcolli afatin treditor të ndëshkimit. Menjëherë ai u nis drejt detit për t'u larguar. == Rete e zeza == Ndërkohë, shenjat e para të ndëshkimit filluan të shfaqeshin në Nejneva. Një re e madhe dhe e zezë plot me shkreptima filloi t'u afrohej banorëve të qytetit. Kur e panë renë në ditën e parë, banorët e kuptuan se po u afrohej ndëshkimi, ashtu siç i kishte paralajmëruar Junusi. Pasi e panë këto re, populli vendosën që të mbledhin dhe thanë: "Kjo që po na ndodh është pikërisht paralajmërimi i Junusit a.s. Sot nuk kemi shpëtim tjetër veçse të pendohemi dhe të pranojmë fenë e Junusit". Kështu të gjithë banorët e qytetit, njëqind e njëzet mirë, pranuan besimin monoteist, ndërkohë që Junusi a.s nuk ndodhej aty. Ndërkohë që reja e zezë qëndronte sipër kokave të tyre. Për tre ditë ata u lutën me përgjërim, derisa Zoti ua pranoi lutjet dhe e largoi ndëshkimin e Tij. Zoti thotë në [[Kuran|Kur'an]]: Përse nuk pati ndonjë qytet, banorët e të cilit të besonin e t’u bënte dobi besimi i tyre, përveç popullit të Junusit? Kur ata besuan, Ne ua larguam dënimin e poshtërimit në jetën e kësaj bote dhe i lamë të kënaqeshin edhe njëfarë kohe. (Junus 21:98) == Junusi në det == Sakaq, Junusi nuk dinte çfarë ka ndodhur me popullin e tij. Ai vajti tek porti dhe u ngjit në një anije të mbushur plot me udhëtarë. Gjatë lundrimit, fillon një stuhi e madhe, e cila rrezikonte anijen bashkë me njerëzit. Të frikësuar nga mundësia e mbytjes, njerëzit filluan të hedhin në det të gjithë ngarkesën e anijes. Edhe pse barra u lehtësua, rrezikua vazhdonte të ishte prezent. Dikush propozoi që në det të hidhen edhe disa nga udhëtarët që të lehtësohej barra e anijes. Për këtë, propozuan shortin. Kujtdo që i binte shorti të hidhej në det, do të hidhej, derisa të lehtësohej anija. Kur hodhën shortin, të parit i qëlloi Junusit a.s të hidhej në det. Të tjerët, thanë:"Jo, ky është një djalë i ri dhe ka shenja ndershmërie. Le ta falim këtë herë dhe të hedhim sërish short." Edhe për herë të dytë, shorti i ra Junusit. Po ashtu dhe herën e tretë. Atëherë të gjithë ranë dakord që ta hedhin në det. Me ta hedhur në det Junusin a.s, stuhia pushoi dhe deti u qetësua. Me ta hedhur në det, Junusin a.s e gëlltiti balena. "Pastaj atë e gëlltiti një balenë, se ai kishte bërë diçka të gabuar" (Saffat 37:142) Zoti e urdhëroi balenën që të mos ia thyejë eshtrat dhe mos ia dëmtojë mishin. Junusi e kuptoi se kjo i ndodhi për shkak se u largua nga populli i tij pa lejen e Zotit. Ai filloi ta kritikojë veten për gjithçka kishte ndodhur. Shenja e parë e pendimit është kur njeriu kritikon dhe qorton veten për një akt të gabuar. Fakti që balena nuk e bluante dot, do të thotë se Junusi ishte në një burg, por të një lloji të veçantë. Sipas disa transmetimeve, thuhet se Junusi a.s qëndroi në barkun e balenës për tre ditë. Ndërkohë që në disa transmetime të tjera thuhet se qëndroi dyzet ditë. I vetëm në barkun e balenës, Junusi filloi të lutej me përgjërim. Në disa transmetime, thuhet se Junusi i tha lutjet dhe vazhdoi vetëm me tesbih (subhan[[allah]]). Thuhet se në barkun e balenës, ai filloi të ndijojë dhe dëgjojë tesbihun e krijesave të tjera, gjë që ia kujtoi që edhe ai duhet të bëjë tesbih. Lutja e Junusit ishte:''S’ka zot tjetër, përveç Teje! Qofsh i lavdëruar! Me të vërtetë, unë kam gabuar!'' Nuk ka besimtar që e lut Zotin me këtë lutje, veçse Ai do ia pranojë lutjen." Pasi Zoti ia pranoi lutjen, balena e afroi pranë bregut dhe e nxorri jashtë. '''Por Ne e hodhëm atë në një breg të shkretë, duke qenë i sëmurë.''' (Saffat 37:145) Historia e Junusit është një mësim për të gjithë ata që ftojnë njerëzit në rrugën e Zotit, që të mos i humbasin shpresat. Nuk ka përse të mendosh se me filanin nuk ia vlen të merresh dhe ta ftosh në islam. Junusi kishte vite që e ftonte popullin e tij në besim, por asnjë nuk i ishte përgjigjur ftesës së tij. Në çastin që i këputi shpresat dhe u largua, ata besuan. Ne nuk e dimë kur mund të udhëzohet një person në islam. '''Vërtet, ti ([[Muhamet]]) nuk mund të udhëzosh kë të duash, por është [[Allahu]] Ai që udhëzon kë të dëshirojë.''' (Kasas 28:56) Në fund, lidhur me Junusit, Zoti thotë:'''Por Zoti i tij e zgjodhi dhe e futi me punëdrejtët.''' (Kalem 68:50) Mësimi që Zoti i jepte profetit [[Muhammedi|Muhamet]] nga kjo histori përmblidhet në ajetin që i drejtohet vetë Profetit:" Prandaj, duro për gjykimin e Zotit tënd dhe mos u bëj si Njeriu i Peshkut." (Kalem 68:48) {{Profetët në Kuran}} [[Kategoria:Profetë në Islam]] [[Kategoria:Islam]] gb33jbd3ijlw2j3xnn3x93006jq0jdb 0 176189 3004157 3003168 2026-07-02T08:59:41Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004157 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Luljeta Hoxha | image = | title = | emri i vërtetë = Luljeta Hoxha | birth_date = | birth_place = {{flagicon|Albania}}[[Tiranë]] | death_date = | death_place = | role të shquar = | rroga = | height = | pseudonimi = | nationality = Shqiptare | occupation = Regjisore skenike, aktore }} '''Luljeta Hoxha''' është regjisore skenike dhe aktore shqiptare, e lindur në [[Tiranë]]. Pas përfundimit të arsimit të mesëm në [[Shkolla e gjuheve te huaja "Asim Vokshi"|shkollën e gjuhëve të huaja “Asim Vokshi”]], dega anglisht, [[Tiranë]], ndoqi studimet e larta në [[Universiteti i Arteve|Universitetin e Arteve(Akademinë e Arteve)]], [http://uart.edu.al/index.php?pg=faqe&id=7&niveli=58 Fakulteti i Artit Skenik], dega Regji Teatri, Specialiteti Regjisore. ==Teatër== Luljeta Hoxha ka vënë në skenë pjesë teatrore të autorëve të rëndësishëm të [[Dramaturgjia|dramaturgjisë botërore]], gjithashtu është pjesë e aktiviteteve të ndryshme kulturore e artistike. *2007:'''''“I mirë dhe seksi”''''' nga [[Woody Allen]] në sallën Black Box të [[Universiteti i Arteve|Universitetit te Arteve (Akademisë së Arteve)]]. *2008:'''''“Të parët dhe të fundit”''''' nga John Gollsuorth në sallën Black Box të [[Universiteti i Arteve|Universitetit te Arteve (Akademisë së Arteve)]]. *2008:'''''“Gruaja Çifute”''''' nga [http://Bertolt%20Brecht Bertolt Brecht]{{Lidhje e thyer}} në sallën Black Box të [[Universiteti i Arteve|Universitetit te Arteve (Akademisë së Arteve)]]. *2009:'''''[https://en.wikipedia.org/wiki/Miss_Julie “Zonjusha ”Zhyli”]''''' nga August Strindberg në sallën e [[Universiteti i Arteve|Universitetit te Arteve (Akademisë së Arteve)]]. *2009: ''“Sofra Tiranase”''<ref>{{Cite web|url=https://www.ata.gov.al/sofra-tiranase-festa-e-kryeqytetasve-200436.html|title=Tiranase,|access-date=16 shkurt 2016|archive-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104044155/http://www.ata.gov.al/sofra-tiranase-festa-e-kryeqytetasve-200436.html|url-status=dead}}</ref> nga Shoqata kulturore Tirana tek [[Pallati i Kongreseve]] (asistent regjisore). *2010:'''''“Romancë Dashurie”'''''<ref>{{Cite web|url=http://www.arkivalajmeve.com/Rikthehet--Romance-dashurie-ne-Teatrin-Kombetar.387630/|title=''Info Arkiva'', Rikthehet "Romancë dashurie" në Teatrin Kombëtar, 2010|access-date=16 shkurt 2016|archive-date=25 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160225024427/http://www.arkivalajmeve.com/Rikthehet--Romance-dashurie-ne-Teatrin-Kombetar.387630/|url-status=dead}}</ref> nga Aldo De Benedetti në sallën e [[Teatri Kombëtar|Teatrit Kombëtar]] (aktore). *2010:'''''“Lloj gënjeshtre”''''' nga Anthony Neilson në sallën e [[Teatri Aleksandër Moisiu|Teatrit “Aleksandër Moisiu”]] Durrës. *2010:'''''“Flakët e shpirtit”''''' nga Odise Plaku në sallën e [[Teatri Aleksandër Moisiu|Teatrit “Aleksandër Moisiu”]] Durrës konkurs. *2010:'''''“Zonjusha Zhyli”''''' nga August Strindberg rivendoset në një këndvështrim të ri artistik në sallën e [[Teatri Kombëtar|Teatrit Kombëtar]] konkurs. *2011:'''''“Shtrigat e Salemit”'''''<ref>[https://www.shqiperia.com/Shtrigat-e-Salemit-ne-Teatrin-Kombetar.10426/ ''Info Arkiva'', Shtrigat e Salemit ne Teatrin Kombetar, 2011]</ref> nga Arthur Miler në sallën e [[Teatri Kombëtar|Teatrit Kombëtar]] (asistent regjisore). *2015:'''''“Shëmbja e shtëpisë Asher”'''''<ref>{{Cite web|url=https://www.standard.al/kritika-nje-vizion-per-gjenetiken-e-shprishur/|title=''Standard'', Shëmbja e shtëpisë Asher ne Teatrin Kombetar, 2015|url-status=dead|access-date=6 qershor 2016|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303190227/http://www.standard.al/kritika-nje-vizion-per-gjenetiken-e-shprishur/}}</ref> nga Edgar Allan Poe në sallën e [[Teatri Kombëtar|Teatrit Kombëtar]] (regjisore, skenografi, aktore). *2015: '''''"Kush e solli Doruntinën"'''''<ref>{{Cite web|url=http://shqiptarja.com/Kulture/2730/margarita-xhepa-biseda-me-ismail-kadarene-per-doruntinen-334292.html|title=Kush e solli Doruntinën ne Teatrin Kombetar, 2015|access-date=16 shkurt 2016|archive-date=25 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160225114139/http://shqiptarja.com/Kulture/2730/margarita-xhepa-biseda-me-ismail-kadarene-per-doruntinen-334292.html|url-status=dead}}</ref> nga [[Ismail Kadare]] në sallën e [[Teatri "Aleksandër Moisiu"|Teatrit “Aleksandër Moisiu” Durrës]] (aktore). == Referime == {{Reflist}} ==Lidhje te jashtme== *[https://www.youtube.com/watch?v=qIjsTHLq_aY, Shëmbja e shtëpisë Asher ne Teatrin Kombetar, ABC NEWS, Qeshor 2015] *[https://www.youtube.com/watch?v=WKsa06CY_48, Laert Vasili & Luljeta Hoxha në Klubin e Mëngjesit, The morning show with Blendi and the team each morning 7:00] [[Kategoria:Regjisorë shqiptarë]] [[Kategoria:Aktorë shqiptarë]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] pdvjqxnj26751ar6vphaw04lqmbhjot 0 180923 3004148 2998460 2026-07-02T08:36:17Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004148 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Pietro Bembo - Titian.jpg|parapamje|225px|Porteti i [[Pietro Bembo]]s, përcaktuesi i shijes letrare në [[Italia|Italinë]] e [[Shekulli XVI|shekullit të XVI]]]] '''Letërsia rilindase''' u zhvillua përreth [[humanizmi]]t, teoria e re që theksonte rolin zanafillor të qenies njerëzore mbi çdo konsideratë tjetër, veçanërisht fetare. Në këtë epokë bota mori një shtysë të madhe me shpikjen e makinës së shtypshkrimit nga [[Johannes Gutenberg]]-u, fakt që mundësoi aksesin e letërsisë te publiku i gjerë. Kjo krijoi një shqetësim më të madh për [[drejtshkrimi]]n dhe [[gjuhësia|gjuhësinë]], duke nxierë sistemet e para gramatikore në gjuhët popullore dhe shfaqja e akademive të para në gjuhët kombëtare.<ref>Mariantònia Lladó dhe García Montserrat: Histori e shkurtër e letërsisë së përbotshme, [[1999]], La Magrana, [[Barcelona]], katalonjisht, isbn=84-8264-198-0, fq. 119-128</ref> Letërsia e re u frymëzua si dhe arti nga tradita greko-latine, megjithëse mori gjithashtu një ndikim të madh nga filozofia [[Neoplatonizmi|neoplatonike]] e zhvilluar njëkohësisht në [[Italia|Itali]]. Nga ana tjetër, pasqyroi idealet e reja njeriut rilindas, që u mishëruan te figura e «cortesano-s» së [[Baldassare Castiglione]]-s: duhej të zotëronte njësoj si armët ashtu dhe letrat, si dhe të kishte hijshmëri natyrore pa artifica.<ref name="Lit">AA.VV.: Diccionario de Literatura, [[2003]], Spes, [[Barcelona]], isbn 84-8332-389-3, fq. 257.</ref> Risia ndikoi si temat ashtu edhe format. Midis të parave mund të dallohet [[antropocentrizmi]], interesi për natyrën dhe rekuperimi i [[mitologjia|mitologjisë]] klasike. [[Filozofia]] rekuperoi idetë [[platoni]]ke dhe i vendos në shërbim të krishtërimit. Kërkimi i kënaqësisë ndjesore dhe shpirti kritik dhe racional kompletuan idetë e epokës. Përsa i përketë aspekteve formale, u rekuperua parimet klasike (rrënjët e të cilës gjenden në ''[[Poetika|Poetikën]]'' e [[Aristoteli]]t), të bazuara në parimet artistike të imitimit. U zhvilluan gjithashtu gjini të reja (si eseja) dhe modelet metrike (midis të cilëve dallohet [[soneti]] si formë strofash dhe endecasillabo (njëmbëdhjetë rrokëshi) si tip vargëzimi. Precedentet e [[Dante Alighieri]]t, [[Françesko Petrarka|Petrarkës]] dhe [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]]-s i dhanë udhë shkëlqimit të letërsisë rilindase në [[Italia|Itali]] në shekullin e XVI. Figura drejtuese e shijes poetike rilindase të kësaj epoke do të ishte [[Pietro Bembo]], që shkroi këngë Petrarkiste dhe sonete, por mbi të gjitha, u lartësua si arbitër i letërsisë italiane të kohës së tij, që qe qendra e rrezatimit ndërkombëtar të kësaj lëvizjeje. == Perhapja == ===Italia=== Në [[Italia|Itali]], djepi i stilit të ri, vazhduan disa jehona nga autorët e mëdhenjë mesjetarë të konsideruar herë pas here si prekrusorë të lëvizjes së re: [[Dante Alighieri]], [[Françesko Petrarka]] dhe [[Giovanni Boccaccio]]. Midis letrarëve të dalë në këtë kohë u dalluan: [[Angelo Poliziano]], [[Matteo Maria Boiardo]], [[Ludovico Ariosto]], [[Jacopo Sannazaro]], [[Pietro Bembo]], [[Baldassare Castiglione]], [[Torquato Tasso]], [[Niccolò Machiavelli|Niccolo Machiavelli]] dhe [[Pietro Aretino]]. Ndikimi i saj u përhap në Francë, ku u shquan [[François Rabelais]], [[Pierre de Ronsard]], [[Michel de Montaigne]] dhe Joachim du Bellay. Në Gjermani, reforma protestante nxiti një maturi më të madhe si dhe tematikat fetare, të kultivuara nga Ulrich von Hutten, Sebastian Brant dhe Hans Sachs. Në [[Anglia|Angli]], duhet përmendur [[Tomas More|Thomas More]], [[Edmund Spenser]], Michael Drayton, [[Henry Constable]], George Chapman, [[Henry Howard]] dhe Thomas Wyatt. Në Portugali u shfaq figura mbizotëruese e [[Luís de Camões]].<ref name="Lit" /> [[Skeda:Meister des Rosenromans 001.jpg|parapamje|Doreshkrim i ''Roman de la Rose'' (1420 - 1430).|236x236px]] ====Pararendësit==== ===== Dyqinta ===== Kjo periudhë historike që përfshin harkun kohor nga viti [[1224]], data e supozuar e hartimit të ''Cantico delle creature'' i [[Shen Francesku i Asizit|Shen Françeskut të Asizit]], deri në [[1321]], viti i vdekjes së [[Dante Alighieri]]t<ref>Për klasifikimin e kësaj periudhe histrorike duhet marr parasysh ndarja e bërë nga Alberto Asor Rosa te ''Sintesi di storia della letteratura italiana'', La Nuova Italia, [[Firenca|Firence]], [[1986]]</ref>, karakerizohet nga ndryshime të shumta në fushën shoqërore dhe politike si dhe nga aktiviteti i gjallë intelektual dhe fetar. Një lloj [[Letërsia|letërsie]], ajo me karakter enciklopedik dhe [[alegoria|alegorik]], e lindur në [[Franca|Francë]] që në [[Shekulli XII|Shekullin e XII]] me poemën ''Udhëtimi i diturisë. Anticlaudianus. Diskutim mbi sferën inteligjente'' të filozofit [[Alain de Lille]], në [[Shekulli XIII|Dyqintën]] hyn në [[Italia|Itali]] me modelet e tij, si i famshmi ''Roman de la Rose'' që në dy pjesë të hartuara afërsisht midis viteve [[1230]] dhe [[1280]] nga [[Guillaume de Lorris]] dhe [[Jean de Meun]] tregojnë, me figura të shumta simbolike dhe personifikime të guximshme, çështjet e ndjenjave dashurore në aspektet e tyre të ndryshme dramatike. Ndikimi i ''Roman'' vërehet në të gjitha veprat alegoriko-didaktike të vjetra të shkruara në gjuhë vulgare, dmth. popullore. Nga ''Roman'', është i famshëm përshtatja nga fiorentini Durante, që disa duan ta identifikojnë me vetë [[Dante Alighieri]]n, realizuar në 232 [[soneti|sonete]] në gjuhën italiane afër fundit të [[Shekulli XIII|Shekullit të XIII]] dhe fragmentari i quajtur ''Detto d'Amore'' që arrijnë të trasformojnë poemën franceze duke e çliruar nga skemat shkencore dhe teknologjike duke e bërë më të pasur me elemente dashurore dhe satirike. Përsëri në shekullin e XIII, e lidhur me prirjen fetare dhe didaktike që kishte bërë të lindnin vepra të mëdha të quajtura ''summae'', shikojnë dritën edhe disa krijime në të folurën vulgare të [[Veneto|rajonit Venet]] dhe atë [[Lombardia|lombarde]] shumë domethënëse për të sqaruar kulturën e përbashkët të kohës dhe që "''shprehin në tërësinë e tyre përpjekjen e një lartësimi të dialekteve veriore, veneto-lombardë, me shprehje letrare''"<ref>Alberto Asor Rosa, Sintesi di storia della letteratura italiana, La Nuova Italia, Firenze, [[1986]], fq. 29</ref>. Gjysmës së dytë të shekullit i përketë një përmbledhje me maksima morale dhe sentenca, ''Splanamento de li proverbi di Salomone'', e hartuar nga Gherardo Patecchio nga [[Cremona]] në vargje aleksandrine dhe, nga i njëjti autorë, një ''canzone'' në njëmbëdhjetë rroksha me titull ''Noie'' ku listohen të gjitha ngjarjet e papëlqyeshme të jetës. Në gjysmën e dytë të shekullit Fra' Giacomino da Verona i urdhërit të fratërve minorë françeskanë, shkroi dy poema në vargje aleksandrine: ''De Babilonia civitate infernali'' dhe ''De Jerusalem celesti'' ku listohen përkatësisht vuajtjet e [[Ferri]]t dhe gëzimet e [[Parajsa|Parajsës]]. Midis shkrimtarëve të kësaj periudhe qe mjeshtri i gramatikës Bonvesin de la Riva, frat terciar i urdhërit të të përulurve, që hartoi shumë vepra si në gjuhën popullore edhe në latinisht. Midis shkrimeve më të njohura në latinisht përmendet ''De magnalibus urbis Mediolani'', një histori sintetike e [[Milano]]s, ndërsa në gjuhën vulgare "Libro delle Tre Scritture" (''Nigra'', ''Rossa'' dhe ''Dorata''), një poemth ku tregohen dymbëdhjetë vuajtjet e [[Ferri]]t, Pasioni i Jezusit dhe lavdet e [[Parajsa|Parajsës]]. Ai shkroi edhe ''Contrasti'' ku ballafaqon [[Mëria|Shën Mërinë]] dhe [[Djalli|Satanain]], [[mendja|mendjen]] dhe [[trupi]]n, [[manushaqja|manushaqen]] dhe [[trëndafili]]n, ''Trattato dei mesi'' ku janari, me plogështinë e tij, ballafaqohet me puntorinë e muajve të tjerë të vitit dhe një poemth mbi mënyrat e mira për të qëndruar në tavolinë gjatë ngrënies, i titulluar ''Cortesie da desco''. Njëkohësisht me këto krijime të Italisë veriore, lindi, mbi të gjitha në [[Umbria]], një letërsi në vargje me karakter fetar e shkruar në të folura të ndryshme vendore më së shumti anonime. Zakonisht lindja e lirikës së vërtetë fetare vendoset në vitin [[1260]] në kohën kur lindi në [[Peruxhia]], nën drejtimin e Raniero Fasani-t, vllazëria e ''Disciplinati'' që përdorte si mjet pendese fshikullimin publik. Riti shoqërohej nga këngë që kishin si skemë ''la canzone a ballo profana''. Nëpërmjet ''laude-ve'', lirikave dramatike, pashkore ose pasionale sipas argumentit fetar të trajtuar, lëvizja u përhap në të gjithë Italinë e veriut duke e vendosur qendrën në [[Peruxhia]] dhe në [[Asizi]]. Por është ''Cantico di Frate Sole'' ose ''Cantico delle creature'' i [[Shen Francesku i Asizit|Shën Franceskut të Asizit]] që konsiderohet krijimi më i vjetër në gjuhën italiane ndërsa vetëm me [[Jacopone da Todi]] ''la lauda'' merr një dimesion artistik. [[File:San Francesco.jpg|thumb|Portretizim i shën Françeskut të Asizit në një afresk të [[Cimabue]]s në bazilikën e Asizit; që konsiderohet si portreti më besnik i shenjtit|262x262px]] Midis gjinive më të rëndësishme të letërsisë fetare janë lavdet (''la lauda/le laude'' në italisht), krijimet që këndonin lavdet e shenjtëve, të [[Krishti]]t dhe të shën Mërisë dhe që shpesh përmblidheshin në dorëshkrime të quajtura "laudari" për [[vllazëritë]] fetare. Shpesh bëhet fjalë për lavde të shkruara në formë dialogu me karakterin e dramave të shenjta që recitoheshin në raste fetare me njëfarë rëndësie me shoqërim muzikor. Lavdet e kësaj periudhe janë gati të gjitha anonime dhe vijnë mbi të gjitha nga [[Toskana]], nga [[Umbria]], nga [[Marche]], nga [[Abruco|Abruzzo]] dhe nga Italia veriore dhe konservojnë, në varfërinë e strukturës së tyre sintaksore, një karakter shumë të thjeshtë por jashtëzakonisht të sinqertë. Tregohen episodet e [[Ungjilli]]t me më shumë efekt, si mrekullitë e Jezusit dhe të Mërias si dhe jeta e shenjtëve. Midis përshkrimeve më të arritura dhe plotë me ndjenja fetare dhe emocionale, është ajo e Virgjëreshës që shikon në soditje Fëmijën Jezus dhe vajtimi i Nënës në këmbët e kryqit. Veprat me karakter fetar qenë në këtë mënyrë të shumta në këtë periudhë por ato që dallohen për karakterin e vërtetë poetik janë "Cantico di Frate Sole" i Françeskut të Asizit dhe "le Laude" të [[Jacopone da Todi]]. "''Figura e parë e madhe që hasim në pragun e letërsisë sonë të dyqintës është ajo e shën Françeskut të Asizit''" siç shkruan qoftë Giuseppe Petronio<ref>Giuseppe Petronio: Compendio di storia della letteratura italiana, botimi i 3-të, [[Palermo]], Palumbo, [[1968]], fq. 26</ref> ashtu dhe Natalino Sapegno<ref>Natalino Sapegno, Compendio di storia della letteratura italiana, Firenze, La Nuova Italia, 1947 (botimi origjinal [[1936]]), fq. 52</ref>. Nga shën Françesku na kanë mbërritur disa vepërza në latinisht dhe një kantik, i shkruar në të folurën vulgare umbre, i njohur si ''Cantico delle Creature'' ose "Il Cantico di Frate Sole", që mund të konsiderohet teksti më i vjetër i [[Letërsia italiane|letërsisë italiane]]. Sipas Natalino Sapegno-s<ref>Natalino Sapegno, Compendio di storia della letteratura italiana, Firenze, La Nuova Italia, 1947 (botimi origjinal [[1936]]), fq. 53</ref>, "tipi i prozës ritmike të rimuar, që në ndarjen e parregullt të vargjeve, duket se u rijep jehonë formave të liturgjisë, nuk gjen korresponduese në letërsinë bashkëkohore italiane". [[File:Giotto - Legend of St Francis - -05- - Renunciation of Wordly Goods.jpg|thumb|left|[[Giotto di Bondone]], Shën Françesku heq dorë nga veshjet, Bazilika e Sipërme e Asizit|268x268px]] Pas vdekjes së shën Françeskut lindi një letërsi lulëzuese françeskane që vazhdoi edhe në [[Shekulli XIV|Treqintën]]. Ajo prodhoi biografi të shumta të shenjtit të shkruara në latinisht dhe shpejt të përkthyera në gjuhën vulgare. Përmenden mbi të gjitha Tommaso da Celano me ''Legenda prima'', që u shkrua me porosi të papa [[Gregori IX|Gregorit të IX]] në [[1229]], ''Legenda secunda'' dhe "Leggenda dei tre compagni" (Legenda trium sociorum) sipas modelit të "I Fioretti di San Francesco"; "''Specchio della perfezione''" (''Speculum perfectionis''), e redaktuar nga një shkrimtar anonim që ishte i pari që na përcolli "Il Cantico delle creature". Biografia e dytë e shenjtit me karakter zyrtar është ajo që shkroi San Bonaventura da Bagnoregio, e titulluar "Leggenda maggiore" (Legenda maior), si detyrë për "Urdhërin e fretërve minorë" për të arritur te "Atti del beato Francesco e dei suoi compagni" (Actus beati Francisci et sociorum eius) të konsideruar burimi i parë i "I Fioretti di San Francesco" në gjuhën vulgare. Një autor i panjohur, që nga disa kritikë identifikohet si Giovanni Parenti, shkroi një vepër në formë alegorike në [[1227]] me titull "''Sacrum commercium sancti Francisci cum domina Paupertate''" (Martesa mistike e shën Françeskut me Madonën Varfëri), vepër që ndikoi si biografitë e ardhshme të shenjtit, ashtu dhe autorë si [[Giotto di Bondone]] dhe [[Dante Alighieri]]. Nga Dantja, në fakt hasim te Parajsa – kënga XI panegjerikun e shën Françeskut, ku vihet në dukje martesa e shenjtit me Varfërinë. Por do të ishte me Jacopone da Todi dhe me "Stabat mater" (Vajtimi i Madonës), një lavd i dialoguar me gjuhë të përzier me fjalë në të folurën vulgare umbre dhe atë latine dhe me [[metrika|metrikë]] që ripropozon modelet e poezisë së kultivuar, që poezia fetare arrin kulmin e saj poetik. ====== Lirika popullore dhe ''xhulareske'' ====== [[File:Velázquez - El Bufón Calabacillas (Museo del Prado, 1636-37).jpg|thumb|Diego Velázquez, portreti i bufonit Juan Calabazas]] Në [[Shekulli XIII|Shekullin e XIII]] lulëzuan edhe krijimet me karakter popullor që me gjasa shërbenin si shoqëruese të kërcimeve gjatë festave. Bëhet fjalë për poezi që trajtojnë dashurinë, me këngë në formë të dialoguar midis një nëne dhe një bije që duhet të martohet, me ankesat e të rejave që duan burr, me përplasjet midis gruas dhe burrit, midis vjerrës dhe nuses. Disa nga këto poezi janë vepra të ''giullare-ve''<ref group="shpjegimi">''giullare'' rrjedh nga termi në latinisht 'iocularis' shfaqen nëpër tekste duke nisur që nga shek. i IX, si sinonim i 'mimus' dhe 'histrio', që më vonë do të merrnin kuptimin xhonglier, bufon, akrobat, ekspert i argëtimit të publikut me këngë, tinguj, kërcime, recitime etj. Midis shek. të X dhe të XIII xhularët u përhapën në Francë, Itali, Gadishullin iberik, në zonat anglo-normane dhe gjermanike si dhe në ato latine të lindjes. E kryenin veprimtarinë e tyre nëpër kryqëzime rrugësh me trafik të madh, në rrethinat e shenjtëroreve të njohura, në sheshe dhe në kështjella, duke kaluar një ekzistencë shëtitëse dhe të parregullt ku ndonjëherë mernin pjesë edhe gra (që u shtonin këtyre aktiviteteve prostitucionin), klerikë udhëtues të dhënë pas jetës shekullare ('goliardi'), fretër heterodoks dhe rebel; duke u bërë kështu simbol i shthurjes dhe korruptimit për kishën. Duke nisur nga shek. XII filluan të bëheshin autorë letrarë, duke shtuar, përkrah repertorit bufonesk, atë letrar, duke përhapur në këtë mënyrë 'Chansons de geste' si dhe duke u përpunuar përmbajtjen. Të vendosur pranë një mbrojtësi ose një oborri, cilësimi i tyre ndryshoi në ‘menestrello’; jo pak 'trovatorë' në gjuhën provencale si Marcabru, Peire Vidal, Raimbaut de Vaqueiras patën origjinë xhulareske. [http://www.treccani.it/enciclopedia/giullare/ zëri giullare në Enciclopedi Treccani]</ref> që, siç shkruan Sapegno<ref>Natalino Sapegno, Compendio di storia della letteratura italiana, Firenze, La Nuova Italia, 1947 (botimi origjinal [[1936]]), fq. 63</ref>, "''shënojnë urën e kalimit, me një fjalë, midis letërsisë së popullit dhe asaj të shpirtrave më të kultivuar dhe të rafinuar''". Në këtë mënyrë bëhet fjalë një letërsi kryesisht anonime "''si në planin anagrafik (shumë krijimeve nuk u dihen autorët) dhe në planin kulturor: në fakt mungon një reliev i veçant dhe individual stilistik, format ekspresive janë stereotipizuar, konvencionale, përsëritëse se autori, për suksesin e prodhimtarisë së tij bazohej mbi të gjitha në shpikjen, në gjetjen brilante dhe improvizimi, në batutën e momentit''"<ref>C. Salinari, C. Ricci, ''Storia della letteratura italiana con antologia degli scrittori e dei critici'', Volume 1, ''Dalle origini al Quattrocento'', Laterza, [[Bari]], [[1991]], fq. 197</ref>. Më i vjetri midis dokumenteve të kësaj poezie xhulareske mund të konsiderohet një [[ninulla|ninullë]] në të folurën toskane, e titulluar "''Salv'a lo vescovo senato''" që i përket fillimit të gjysmës së dytë të [[Shekulli XII|Shekullit të XII]] e krijuar në monorima tetërrokshe ku një xhular thur në mënyrë të ekzagjeruar lavdet e kryepeshkopit të [[Piza|Pizës]] për të patur një [[kali|kalë]] dhe "''Lamento della sposa padovana''" që i përket [[Shekulli XIII|Shekullit të XIII]]. Bëhet fjalë për një fragment të një autori anonim i shkruar në vulgaren venedikase, ku një grua ankohet për mungesën e burrit që po lufton me kryqëzatat dhe i thur elozhe besnikërisë së saj. Një tjetër krijim i famshëm me karakter xhularesk, përveç "''Vanto-s''", të shkruar në formën metrike të ''frottola-s'' nga [[Ruggieri Apuliese]] që jetoi në gjysmën e parë të Dyqintës, është ballfaqimi i "''Rosa fresca aulentissima''" e [[Cielo d'Alcamo]], bashkëkohëse e poezisë siçiliane, një krijim i hartuar në dialektin jugor ku një i ri i dashuruar dhe i pacipë i bën propozime një të reje, në fillim ngurruese dhe pastaj pranuese, që vë në dukje një dozë të mirë kulture të autorit. ====== Shkolla siçiliane ====== [[File:Titelblatt Minnesänger 1850.png|thumb|Përmbledhje me Minnesang e vitit 1850|majtas|307x307px]] Që nga viti [[1166]] në oborrin norman të Guljelmit të II të Siçilisë bashkëjetonin nga çdo anë trovatorët italianë dhe provencalë<ref group="shpjegimi">'troubadour-ët' (nga gjuha oksitane 'trobador', rrjedhur nga 'trobar' «me gjetë, me krijue vargje») quheshin poetët-muzikantë provencalë, që i përkisnin gjuhës së 'occ-it' (dmth. oksitanes) të Francës jugore. Ndërsa 'troviere' është poeti me gjuhën e 'oil-it' të Francës veriore. Dy termat rrjedhin nga folja 'trobar'; opinioni mbizotërues e lidh me mjedisin manastiror: 'trobar' do të ishte pasuesja e latinishtes së vonë 'tropare', 'tropum' (me kërkue tropet, dmth. vargjet, prozat ritmike). Në italisht quheshin 'trovatore', ndërsa në spanjisht 'trovador'. Trobador-ët përfaqësojnë poetin e ri të qytetërimit romans, i dalë nga shoqëria feudale dhe që përmbajtja e artit të tij konfirmon karakteret origjinale dhe aristokratike të një poezie që prirej drejt vetmisë ideale. Në shek. XII dhe XIII poezia provencale lulëzoi nga veprat e mbi 300 trobador-ëve; nga këta, disa u përkisnin klasave më të larta shoqërore, të tjerë, me origjinë më modeste, qenë aktivë pranë oborreve të fisnikëve, në Katalonjë, Aragonë, Kastilje, Itali, duke përhapur mënyrat e reja të lirikës dashurore. Shembulli i troubadour-ëve veproi mbi letërsitë vulgare, jo vetëm të popujve neolatinë, por të gjithë Evropës perëndimore dhe qendrore (edhe Minnesänger-ët e Gjermanisë janë ndikim i tyre). Me shek. e XIV tradita troubadour-eske u reduktuan në ‘lojërat floreale’ të Tuluzës. E injoruar për katër shekuj, vetëm me nisjen e romanticizmit rilindi interesi për pezinë antike provencale (oksitane), në fillim në format letrare, të gjinisë 'troubadour', më pas në studimin e filologjisë romanse. Nga lirika troubadour-eske kanë mbijetuar rreth 2600 krijime poetike, por vetëm 260 melodi. Nga 'trovier-ët' e languedoc, që në fund të shek. XII iu përshtatën modelit të poezisë provencale, kanë mbijetuar rreth 4000 krijime dhe 1400 melodi. [http://www.treccani.it/enciclopedia/trovatore/ trovatore në Enciclopedia Treccani]</ref><ref>Francesco De Sanctis, ''Storia della letteratura italiana'', faqe 6</ref>. Një përpunim i parë i gjuhës letrare për të mundur ta vendosësh në vargje u realizua në kohën e Federikut II në [[Siçilia|Sicili]] ku perandori, i rikthyer nga [[Gjermania]] kishte patur mënyrën për tu njohur Minnesänger-ët gjermanë, kishte nisur, afërsisht në [[1220]]-[[1250]], në shkollën siçiliane, një shkollë të vërtetë poetike në 'aulico siciliano' që frymëzohej nga modelet provencale dhe që shpuri përpara aktivitetin e saj letrarë për rreth tridhjetë vjet duke u përfunduar në [[1266]] me vdekjen e të birit të Frederikut, Manfredit, mbreti i Italisë i vdekur në betejën e Beneventos. Poetët e kësaj shkolle "''… shkruanin në një siçiliane të zgjedhur, dmth. në një siçiliane fisnike me përputhje të vazhdueshme me dy gjuhët, në atë kohë gjuhët letrare par ekselencë: latinishtja dhe provencalia''"<ref>Carlo Ricci e Carlo Salinari: Storia della letteratura italiana con antologia degli scrittori e dei critici, [[Roma]], Laterza, [[1991]], fq. 125</ref>. Tema dominuese te poetët siçilianë qe ajo e dashurisë e frymëzuar nga modelet provencale: format në të cilat u shpreh kjo poezi janë 'la canzone', 'la canzonetta' dhe soneti, krijim i suksesshëm i [[Giacomo da Lentini]], kreu i lëvizjes. Përveç vetë mbretit Federiku II dhe dy bijve të tij, Enzo (mbret nominal i [[Sardenja|Sardenjës]]) dhe Manfredi që iu dedikuan me pasion aktivitetit poetik, qenë të shumtë poetët siçilianë me rëndësi të madhe apo të vogël që u vunë nën udhëheqjen shpirtërore të Giacomo da Lentini-t, jo rastësisht i përmendur nga [[Dante Alighieri]] në këngën XXIV të [[Purgatori]]t si themelues i shkollës siçiliane. Shkroi disa nga kanconet dhe sonetet më të mira që shkëlqejnë si perla në larminë dhe diversitetin e talenteve të 'canzoniere-s' siçiliane dhe dha përkufizimin e parë të dashurisë në letërsinë italiane. Midis më të rëndësishmëve përmenden edhe [[Guido delle Colonne]] nga i cili kanë mbijetuar pesë 'canzoni', [[Pier della Vigna]] nga [[Capua]] i përmendur nga Dantja në këngën XIII të [[Ferri]]t, [[Rinaldo d'Aquino]], [[Giacomo Pugliese]], [[Stefano Protonotaro]] nga [[Messina]] të cilit i detyrohemi krijimin e vetëm të konservuar në gjuhën origjinale siçiliane (''Pir meu cori allegrari''). Në disa prejt tyre, pranë repertorit me përmbajtje provencale, në disa poetë si mbreti Enzo, haset një interes psikologjik që le për të kuptuar aty këtu Madonën engjëllore të stilnovist-ëve. Megjithatë ishin mjaft larg nga erotizmi provencal dhe francez dhe më afër platonizmit italian dhe traditës klasike. Me zanafillë të ndryshme, në fakt ishte shkolla e ishullit, e përbërë kryesisht nga jurist dhe noterë, më afër nga bota franceze me traditën humaniste dhe në kompleks të shkëputur nga bota kalorsiake franceze, e admiruar nga larg por vështirsisht e ndjerë si e tyre, aq më tepër që perandori kishte vënë në jetë për herë të parë në histori, pas luftrave të ashpra, shpërbërjen e sistemit feudal. I nënvlerësuar nga kritika e shek. të XIX për karakterin e tij akademik me lojë të rafinuar intelektuale, por u vlerësua në shek. e XX falë vepërs së shumë studiuesve të rëndësishëm si Francesco Bruni, Cesare Segre dhe Gianfranco Contini, të cilët nënvizuan rezultatet e sukseshme gjuhësore, që i dhanë për herë të parë Italisë atë fjalor të pasur në të folurën vulgare që i mungonte akoma dhe që u asimilua dhe në vazhdimsi u pasurua nga eksperimentimet e bardëve të mëdhenj toskanë, nga imitimet e Guittone-s në përpunimin e gjuhës së freskët por të pasur të stilnovistëve. Do të ruheshin gjurmë të forta deri në ditët e sotme. Bruno Migliorini konfirmon afrinë thelbësore midis asaj gjuhe siçiliane, të lindur nën tendat e oborrit të Frederikut gjatë rrethimit të qyteteve 'guelfe' dhe nga poezia më e mirë të Tetëqintës, të cilën kritika romantiko-pozitiviste zhvlerësoi veprën e "noterëve" siçilianë në emër të një poezie që konsiderohej e madhe vetëm kur ishte "popullore dhe spontane". Një poet i vlerësuar i shkollës siçiliane qe edhe [[Cielo d'Alcamo]] që shkroi në [[1231]] kontrastin e famshëm (gjini poetike popullore) ''Rosa fresca aulentissima''. Cielo ofron një rilexim të ndryshëm, në këndvështrimin komik dhe realist në kundërshtim me figurat eterike dhe ndonjëherë të stereotipizuara të madamave provencale. Parodia e manierizmave dhe të temave të shkollës, është kënga e dashurisë së një xhulari dhe jo e një njeriu të rafinuar oborri, që shkëmben një sërë batutash të gjalla dhe të mprehta me trëndafilin e tij, që nga simbol abstrakt i dashurisë bëhet ''carama'' e tij, dmth. ''e bukura'' e tij, që i vardiset pa mëshirë duke përfituar nga mungesa e familjes që e mban me xhelozi nën tutelë. Nën pretekstin e ruajtjes së nderit të saj vajza shtiret mosdashëse, për të marr vlerësimet më të shkëlqyera dhe ta ftonte në fund të dashurin ta ndiqte në dhomën e saj. Efekti burlesk është arritur nga pranëvendosja e gjuhës letrare me shprehje dialektore popullore siçiliane dhe jugore, që në fakt përgënjeshtrojnë në mënyrë komike fisnikërinë e pretenduar të nga shtirja fillestare. [[Jacopo da Lentini]]t, noter pranë oborrit të Frederikut II dhe me gjasa nismëtari i shkollës, i atribuohet krijimi i gjinisë së sonetit dhe teorisë së dashurisë, të kuptuar si ndjenjë që lind nga shikimi i një gruaje dhe që ushqehet nëpërmjet imagjinatës, që do të rimerej nga e gjithë poezia lirike e dashuris së [[Shekulli XIII|Dyqintës]], nga shkolla siçiliane nga [[Dolce Stil Novo|stilnovistët]]. Midis përfaqësuesve kryesorë të shkollës, që qenë të gjithë funksionarë të oborrit të Frederikut II, përmenden, veç Jacopo da Lentinit, [[Pier della Vigna]], [[Jacopo Mostacci]], [[Percivalle Doria]], [[Rinaldo d'Aquino]], [[Guido delle Colonne]], [[Ciacco dell'Anguillara]], [[Stefano Protonotaro]], [[Giacomino Pugliese]], veç vetë Frederikut dhe birit natyror Enzo. Poetët e shkollës siçiliane shkruanin këngë sipas modeleve të poezisë provencale që, e lindur pranë oborreve, lartësonte dashurinë si një zakon sjelljeje fisnike më shumë se sa ndjenjë e menjëhershme dhe shpërthyese. Ata ndiqnin edhe vetë skemat metrike të asaj gjinie poezie duke e risjellë këtë gjini të 'canzone-s', të [[balada|baladës]], të 'sirventes'<ref group="shpjegimi">'sirventese' (ose serventese) krijim poetik me zanafillë provencale, fillimisht kushtuar nga 'sirven-i' (në provencalen antike, «shërbëtor») zotërisë së tij për ti lartësuar gjestet. Në traditën italiane, ‘sirventese-ja' njohu forma të ndryshme. 'Sirventese' provencale u zhvillua shpejt si këngë politike, luftarake, apologjetike, didaktike dhe, nga shek. XIX, fetare; mbetej e përjashtuar vetëm përmbajtja dashurore, e rezervuar për 'canzone-n'. Në Itali, ku pati sukses midis shek. të XIII dhe të XV, 'sirventese' shpesh pati një karakter narrativ. [http://www.treccani.it/enciclopedia/sirventese/ sirventese te Enciclopedia Treccani]</ref> dhe të 'contrasto-s'.<ref group="shpjegimi">Quhej 'conflictus', 'altercatio' ose 'disputatio' në latinisht, 'débat', 'disputation', 'bataille' në frëngjisht, 'Streitgedicht' në gjermanisht, 'questione', 'contenzione', 'altercazione' dhe 'contrasto' në italisht, një krijim me qëllime dramatike, në ndonjë rast i recituar, nëse jo i shfaqur, nga xhularët në sheshe dhe panaire. Janë gati gjithmonë në vargje dhe ofrojnë larmi metrikash si narrative ashtu dhe lirike, por hasen edhe në prozë. Jo gjithëçka është dialog; autori prezanon në fillim, në fund si dhe në mes ndonjë pjesë të shkurtër narrative. Personazhet që debatojnë janë shpesh figura alegorike ose personifikime të koncepteve abstrakte. Lulëzimi i madh i 'contrasto-ve' arrihet në letërsinë latine mesjetare. Subjektet janë të shumta: Krishti dhe Satanai, shpirti dhe trupi, engjëlli dhe djalli, i gjalli dhe i vdekuri, bota dhe feja, karnavalet dhe kreshma, dimri dhe pranëvera (ose vera), trëndafili dhe zambaku (ose manushaqja), janari dhe muajt e tjerë, qengji dhe bima e linit, uji dhe vera, etj. Këto argumente gjenden të përkthyer ose të përpunuar pak a shumë në letërsitë romanse të shekujve të parë. Të shpeshta janë edhe kontrastet dashurore. [http://www.treccani.it/enciclopedia/contrasto_%28Enciclopedia-Italiana%29/ CONTRASTO Enciclopedia Italiana (1931) Treccani nga Mario Pelaez]</ref> Dy krijime kanë mbijetuar në gjuhën origjinale vulgare siçiliane, të shpëtuara nga Giovanni Maria Barbieri: ''Pir meu cori alligrari'' i [[Stefano Protonotaro]]s nga [[Messina]] dhe ''S'iu truvassi Pietati'' i mbretit Enzo, i biri i Frederikut. Gjithë poezitë e tjera qenë përkthyer në vulgaren fiorentine nga kopistët toskanë, që i konservuan në disa dorëshkrime, midis të cilëve 'Canzoniere Vaticano Latino 3793' dhe 'Laurenziano Rediano 9'. Në historinë e poezisë, siç shkruan Mario Sansone ''"Jo e madhe është rëndësia e shkollës poetike siçiliane, por shumë e madhe është rëndësia e saj në historinë e kulturës tonë dhe në formimin e gjuhës tonë letrare"''<ref>Mario Sansone, Storia della letteratura italiana, [[Milano]], Principato, [[1960]], fq. 35</ref>. ====== Poezia në Italinë veriore ====== Në [[Italia|Italinë]] veriore lindi ndërkohë një letërsi interesante vulgare me karakter didaktik që frymëzohej si nga tradita provencale që përfshin ''enueg-un''<ref group="shpjegimi">'enueg', nga provencalia 'enuei' «mërzi». – Gjini letrare e letërsisë provencale e imituar edhe në Itali me emrin 'noia'. [http://www.treccani.it/vocabolario/enueg/ enueg te Vocabolario Treccani]</ref> dhe ''plazer-in''<ref group="shpjegimi">'plazer' nga gjuha provenale (latinisht placēre, ndërsa në italisht 'piacere', që do të thotë kënaqsi)]. – Gjini krijimesh të lirikës provencale, e imituar edhe në Itali nga disa poet të shekujve të XIII dhe XIV, që konsistonin në një listë situatash të këndshme ose dëshirash, ku ndonjëherë nga i njëjti autor ose nga një poet tjetër, formohet një krijim analog, i quajtur enueg 'enueg', ku kënaqsive u kundërvihen bezditë përkatëse. [http://www.treccani.it/vocabolario/plazer/ plazer te Vocabolario Treccani]</ref>, ashtu dhe në traditën bibliko-apokaliptike, dmth. letërsi eskatologjike të shek. të [[Shekulli XII|XII]] dhe [[Shekulli XIII|XIII]]. Midis autorëve më të shquar përmendet kremonezi Gherardo Patecchio, që shkroi një poemth me udhëzime morale të titulluar ''Slanamento de li proverbi de Salamone'' dhe një listë në njëmbëdhjetë rrokësha mbi bezditë e jetës me titullin ''Noie'', Uguccione da Lodi autor i një ''Libro'' të shkruar në gjuhën venete dhe në monorimë me vargje aleksandrine që trajton gjykimin hyjnor, Giacomino da Verona që shkroi në dialektin veronez një poemth të ndarë në dy pjesë, ''De Ierusalem celesti'' dhe ''De Babilonia civitate infernali'' që konsiderohen midis burimeve të [[Komedia hyjnore|Komedisë hyjnore]] të Dantes. Por midis shkrimtarëve më të aftë dhe rëndësishëm të shekullit të XIII që shkruan në gjuhën lombarde përmendet Bonvesin de la Riva për poemthat e tij të lidhur me nevoja didaktike, kontratet e tij me karakter alegorik, por mbi të gjitha për ''Libro delle tre scritture'' të shkruar rreth vitit [[1274]], të ndarë në tre pjesë që ka për subjekt [[Ferri]]n (''scrittura nigra''), Pasionin e Krishtit (''scrittura rubra'') dhe [[Parajsa|Parajsën]] (''scrittura aurea''). Teksti konsiderohet i pari në letërsinë vulgare në dialektin lombard dhe autori midis pararendësve të Dantes. Në gjysmën e dytë të Dyqintës u përhap në Italinë veriore një letërsi në gjuhën vulgare në formën e [[balada|baladës]], kryesisht anonime, të shkruar mbi të gjitha nga xhularët dhe e përbërë nga ankesat e vajzave të reja që duan të martohen, nga gra të keq martuara dhe nga këngë dasmash. Nga [[Mantova]] ka mbërritur një këngë anonime për kërcim, ndërsa nga [[Milano]] ose nga [[Pavia]] shembulli i parë i satirës në gjuhën vulgare kundër fshatarit të keq e titulluar ''Detto'' e Matazone da Caligano. Ndërsa nga [[Veneto]]ja ka mbërritur ''Lamento della sposa padovana'' dhe nga [[Emilia]] si dhe nga [[Romagna]] ''sirventesi'' të ndryshme me subjekt politiko-qytetar. Nga Toskana kanë mbërritur tre krijime: një ''tenzone''<ref group="shpjegimi">'tenzone' debat poetik në përdorim në letërsinë mesjetare, me zanafillë provencale. Në lirikën provencale, në fakt, 'tensó' përkufizohej një shkëmbim strofash ose poezish që dy poetë i adresonjë në formë polemike, ndonjëherë në ton elegant dhe diskutim të zgjedhur, herë të tjera me sulme personale, mbi argumente të ndryshme (dashurorë, moralë dhe politikë). E rëndësishme është 'tenzone-ja' (3 kopje sonetesh) midis Dantes dhe mikut të tij Forese Donati. [http://www.treccani.it/enciclopedia/tenzone/ tenzone te Enciclopedia Treccani]</ref> me argument politik, një [[parodia|parodi]] e Pasionit dhe një epitaf 'sermone'<ref group="shpjegimi">Krijim poetik me karakter moralistik dhe didaskalik me ton oratorik dhe të thjeshtë (në shembullin e Oracit që sermones quajti Satirat dhe Epistolat e tij, biseda prozaike, në krahasime me poezinë më impenjative), edhe poezi e shkurtër që, gjatë festës së Krishtlindjeve, ishte zakon të recitoheshin nga fëmijën. [http://www.treccani.it/vocabolario/sermone1/ pika 3. Letteratura te Vocabolario Treccani]</ref> të atribuara xhularit Ruggieri Apuliese. Me vdekjen e Frederikut të II dhe të të birit Manfredi u asistua në perëndimin e fuqisë zveve si dhe shterimin e poezisë siçiliane. Pas betejës së [[Benevento]]s (1266) aktiviteti kulturor u zhvendos nga [[Sicilia]] në [[Toskana|Toskanë]], ku lindi një lirikë dashurie, pikërisht lirika toskane, e ngjashme me atë të poetëve të oborrit siçilian por e përshtatur për gjuhën e re vulgare dhe e përzier me klimën dinamike dhe konfliktuale të qyteteve 'komunalë': në planin tematik të dashurisë oborrtare iu shtuan përmbajtje të reja politike dhe morale. Rimeren kështu në [[Toskana|Toskanë]] temat e shkollës siçiliane dhe kërkesat për stil dhe metrikë provencale me pasurimin e dhënë nga pasionet e reja të kohës komunale. Poezia e poetëve toskanë pasurohet kështu si nga këndvështrimi tematik ashtu dhe gjuhësor edhe pse munguon "''ai nivel aristokratik formal të cilit siçilianët përgjithësisht i përmbaheshin''"<ref>Alberto Asor Rosa, ''Sintesi di storia della letteratura italiana'', La Nuova Italia, [[Firenca|Firence]], [[1986]], fq. 23</ref>. Në grupin e poetëve toskanë bënin pjesë [[Bonagiunta Orbicciani]] nga [[Lucca]], [[Monte Andrea]], fiorentini [[Chiaro Davanzati]], [[Compiuta Donzella]] dhe shumë të tjerë nga të cilët më i njohur është [[Guittone d'Arezzo]] (i njohur edhe si Fra Guittone dal Viva da Arezzo). Prijësi i poetëve toskanë konsiderohet Guittone del Viva d'Arezzo, i lindur afër vitit [[1235]] në [[Arezzo]] dhe i vdekur në vitin [[1294]], te i cili mund të gjesh, siç vëren Alberto Asor Rosa<ref>Alberto Asor Rosa, ''Sintesi di storia della letteratura italiana'', La Nuova Italia, [[Firenca|Firence]], [[1986]], fq. 24</ref> "''... një koncept të funksionit të poezisë më i artikuluar nga ai i praktikuar nga siçilianët dhe, ndoshta, nga vetë provencalët''". Guittone ka lënë një përmbledhje të gjerë rimash (të përbëra nga 50 'canzoni' dhe 239 sonete) te të cilat pasqyrohen dy mënyrat e tij të ndryshme të jetesës, dhe në këtë mënyrë edhe vepra e tij ndahet në dy pjesë: e para, ku imiton poetët e shkollës siciliane, që ia kushton dashurisë dhe armëve, ndërsa e dyta me përmbajtje fetare dhe morale. Guittone-s i atribuohet shembulli i parë i 'canzone-s' politike (''Ahi lasso, or è stagion de doler tanto'') e shkruar në vazhdim të humbjes që guelfët fiorentinë pësuan në vitin [[1260]] në betejën e Montapertit nga gibelinët, ku, me tonin energjik dhe të vrullshëm do të rigjendej në disa faqe të Dantes, ai ankohet për paqen e humbur duke përdorur dhe alternuar [[sarkazma|sarkazmën]] me 'diskutimet' dhe [[ironia|ironinë]]. Por poeti i vërtetë kuhet kërkuar te rimat e tij me karakter fetar dhe vecanërisht te 'le laude' (lavdet), si në atë kushtuar Shën Domenikut e shkruar me skemën e betejës së shenjtë, të krijuar po nga ai. Guittone d'Arezzo i atribuohet edhe një ''Trattato d'amore'' në 12 [[soneti|sonete]] dhe rreth tridhjetë ''Lettere''. Midis poetëve më interesantë të shkollës së Guittone-s, mbetet lukezi [[Bonagiunta Orbicciani]] të cilit Dantja në këngën XXIV të [[Purgatori]]t i beson detyrën e përcaktimit të mënyrës së re të vargëzimit, me emrin 'stilnovo'. Në të njëjtën kohë, lindën në [[Pistoia]], në [[Piza]] dhe në [[Firenca|Firence]], shkolla të tjera në mënyrë pak a shumë të përpiktë me Guittone-n. Përmenden [[Chiaro Davanzati]], që në ''Canzoniere'' e tij paraprin motivet stilnoviste, guelfi [[Monte Andrea]], të cilit i atribuohet ''trobar clus-i'' më i vlerësuar fiorentin, dhe [[Dante da Maiano]], që shkroi një ''Canzoniere'' në një stil të ndërmjetëm midis atij siçilian dhe atij guittonian. Nuk është provuar ekzistenca historike e poeteshës [[Compiuta Donzella]] të cilës i atribuohen, vetëm nëpërmjet një dorëshkrimi, tre sonete. ======''Il Dolce Stil Novo''====== ''Il dolce stil nuovo'' (i ëmbli stil i ri, nga italishtja) është një lloj lirike dashurie e rafinuar që u zhvillua në [[Firenca|Firence]] në [[Shekulli XIII|shekullin e XIII]]. Përfaqësuesit e saj janë [[Guido Guinizelli]], [[Guido Cavalcanti]] dhe [[Cino da Pistoia]]. [[File:Cino da Pistoia.jpg|right|170px]] Karakteristikat e tij kryesore janë: * Sinqeriteti në shprehjen e ndjenjave në linjën e lirikës humane, popullore dhe thellësisht fetare të [[Françesku i Asizit|Shën Françesku të Asizit]]. * Prania e një natyraliteti pranveror në harmoni me njeriun duke rimarrë temën klasike të ''locus amenus''. * Muzikaliteti, ëmbëlsia, eleganca dhe eufonia në shprehjen formale. * Dashuria e konceptuar si një eksperiencë trashendente, që e vendos të dashuruarin në kontakt me diturinë, lumturinë dhe hyjnoren. * Femra përbënte një personifikim të idealit neoplatonik. Është një qenie engjëllore me natyrë qiellore e konceptuar si ''donna angelicata''. * Përdorimi i gjuhës popullore të [[Firenca|Firences]]: e folura toskane ose [[Gjuha italiane|italishtja]]. [[File:DanteFresco.jpg|thumb|''Dante Alighieri'', Andrea del Castagno, ''Cikli i burrave dhe grave të shquara''|majtas|406x406px]] {{quote|text=Il dolce stil novo duhet vendosur, në kulturë, në ndjenjën që poetët patën për një poezi të re: ndjenjë e turbullt, e pa arsyetuar në mënyrë racionale. Duhet konsideruar si një aureolë letrare e ushqyer nga një kulturë shumë e ndjeshme dhe e zgjedhur me forma elegante dhe përpunuara, një një frymëzim të medituar që kërkonte zërin më intim të Dashurisë dhe që do të thotë ndjesinë që fshihej nën fjalë".<ref>Francesco Flora, ''Storia della letteratura italiana'', volumi I, Arnoldo Mondadori Editore, [[Milano]], [[1958]], fq. 62-63</ref>}} Midis fundit të shekullit të XIII dhe viteve të para të atij pasues lindi [[Il Dolce Stil Novo]], një lëvizje poetike që, duke theksuar tematikën dashurore të lirikës korteze, e çon në një pjekuri shumë më të rafinuar. I lindur në [[Bolonja|Bolonjë]] dhe në vazhdim i lulëzuar në Firence, do të bëhej shpejt sinonim i kulturës së zgjedhur filozofike dhe kjo, siç e justifikon Mario Sansone<ref>Mario Sansone, ''Storia della letteratura italiana'', Principato, [[Milano]], [[1960]], fq. 38</ref>, "''...shpjegon në këtë mënyrë se si poetët e rinj të shkollës së re e shikonin me përçmim, më shumë se siçilianët, rimatorët e grupit toskan, që i kritikonin se në njëfarë mënyre kishin borgjezuar poezinë dhe se u mungonte çiltërsia dhe rafinimi stilistik''". Emri i 'shkollës' së re nxiret nga Dantja. Kështu pohon Natalino Sapegno<ref>Natalino Sapegno, ''Compendio di Storia della letteratura italiana'', volumi I, ''Dalle origini alla fine del quattrocento'', La Nuova Italia, Firenze, [[1956]], fq. 79</ref> "Është e njohur se Dantja, duke hasur në një pjesë të Purgatorit, rimatori Bonagiunta Orbicciani, ndërsa na ofron emrin (të përshtatur tashmë prej kohësh nga tradita e vjetër) e shkollës ose grupit letrar në të cilin ai bën pjesë, duke e përkufizuar pastaj këtë "dolce stil novo" si një shkrim kur "Amore spira" (kur dashuria shuhet). Poetët e "Dolce Stil Novo-s" e kthejnë dashurinë në momentin qendror të jetës së shpirtit dhe zotërojnë një gjuhë më të pasur dhe të artikuluar se ajo e poetëve të shkollave paraardhëse. Doktrina e tyre "''i hiqte dashurisë çdo element tokësor dhe arrinte ta bënte jo një mjet, por mjetin për tu ngjitur kuptimin më të lartë të Zotit''"<ref>Mario Sansone, ''Storia della letteratura italiana'', Principato, [[Milano]], [[1960]], fq. 39</ref>. Nismëtari i kësaj shkolle qe bolonjezi [[Guido Guinizelli]] dhe midis poetëve të tjerë, mbi të gjitha toskanë, përmenden të mëdhenjtë si [[Guido Cavalcanti]], vetë [[Dante Alighieri]], [[Cino da Pistoia]] dhe më të vegjël si [[Lapo Gianni]], [[Gianni Alfani]] dhe [[Dino Frescobaldi]]. I konsideruar si themeluesi i "dolce stil novo", për [[Guido Guinizzelli]]-n nuk të dhëna anagrafike të sigurta. Ai identifikohet nga disa me gibelinin Guido di Guinizzello i lindur në [[Bolonja|Bolonjë]] midis viteve [[1230]] dhe [[1240]], ndërsa nga të tjerë me njëfarë Guido Guinizello, një kryebashkiak i Castelfranco Emilia. Ai ka lënë, me canzone-n ''Al cor gentil rempaira sempre amore'', atë që duhet të konsiderohet si manifesti i "dolce stil novo-s" ku vihet në dukje identiteti midis zemrës fisnike dhe dashurisë dhe si xhentilesë që qëndron në cilësinë e shpirtit dhe jo në gjak. Ai rimerr pastaj me thekse sublime konceptin e krahasimit midis gruas dhe engjëllit, tashmë të vlerësuar nga Guittone d'Arezzo dhe nga poetët e tjerë të mëparshëm. Lindur në Firence nga një nga familet guelfe të pjesës së bardhë ndër më të fuqishmet e qytetit, [[Guido Cavalcanti]] përshkruhet nga bashkëkohësit e tijv ''"si kalorësi përçmues dhe vetmitar, i gjithi i përqëndruar në meditimin filozofik dhe gati me siguri një ndjekës i averroizmit"''<ref name="ReferenceA">Mario Sansone, ''Storia della letteratura italiana'', Principato, [[Milano]], [[1960]], fq. 40</ref>. Qe mik me Dante Alighieri-n, që i kushtoi 'Vita Nova-n', dhe mori pjesë aktivisht në jetën politike fiorentine duke mbështetur 'Cerchi-t' kundër 'Donati-jve'. I dërguar në ekzil në Sarzana më 24 qershor [[1300]], u rikthye po atë vit në atdhe ku gjeti vdekjen në fund të gushtit të atij viti. 'Canzone-ja' më e famshme e Cavalcanti-t qe teoria "''Donna mi prega perch'io voglio dire''", në të cilën poeti e trajton dashurinë duke i dhënë një interpretim me karakter averroist, siç pohon Mario Sansone<ref name="ReferenceA"/>, dashuri është për Cavalcanti-n një ''"proces i inteligjencës që nga "veduta forma" (forma e dukshme) e femrës nxjerr idenë e bukurisë, të zotëruar në potencial dhe i bashkë-depërton"''<ref>Natalino Sapegno, ''Compendio di Storia della letteratura italiana. Dalle origini alla fine del Quattrocento'', La Nuova Italia, Firenze, [[1956]], fq. 85</ref> dhe nuk është, si për Guinizelli-n, bekuese por ekstremisht tokësore dhe jep më shumë dhimbje se sa gëzime. Përkrahë tre silnovistëve madhorë (Guinizzelli, Cavalcanti dhe Dante) qenë katër poetë të tjerë që i përkisnin rrymës së 'Dolce stil novo-s'. Lapo Gianni, shkrimtar i shtatëmbëdhjetë krijimeve poetike të arritura deri më sot, kujtohet në sonetin e famshëm të Dantes "Guido, i' vorrei che tu e Lapo ed io": nga kjo supozohet se Dante ishte një mik i ngushtë me Lapon, sëbashku me Cavalcanti-n. Gianni Alfani, figurë me atribuim akoma të pasigurtë historik, kujtohet mbi të gjitha për "Ballatetta dolente-n" e tij. Njihej me Guido Cavalcanti-n, siç mund kuptohet nga një sonet e tij ("Guido, quel Gianni ch'a te fu l'altrieri") dhe ka kompozuar një numër rimash mjaft të reduktuar përkundrejt atij të stilnovistëve të tjerë. Dino Frescobaldi qe një poet shumë i dashur si nga bashkëkohësit<ref>Francesco Trucchi, Poesie italiane inedite di dugento autori dall'origine della lingua infino al secolo decimosettimo, Prato, [[1846]].</ref> ashtu dhe nga kritikët letrarë modernë<ref>Guasti, Storia del sonetto italiano corredata di cenni biografici e di note storiche.., Prato, [[1839]]</ref>. Mik intim i Dantes, poeti i madh i dëgoi shtatë këngët e para të kryeveprës së tij, dhe Dino ia riktheu duke e lutur që ta vazhdonte veprën. Stilnovisti i fundit qe Cino da Pistoia, i vlerësuar nga kritika si ndërmjetës mes stilit të Dantes dhe atij të Petrarkës<ref>Poeti del Duecento, a cura di G. Contini, 2 voll., Milano-Napoli, Ricciardi, [[1960]], vol. II, fq. 630</ref> dhe mjeshtri i vetë Petrarkës në muzikalitetin e poezisë dhe në efikasitetin e përdorimit të gjuhës vulgare. ====== Poezia komiko-realiste ====== Përkrahë lirikës korteze një vend të rëndësishëm i caktohet poezisë komiko-realiste: qartësisht e kundërt me spiritualitetin stilnovist, rryma komiko-realiste është zbavitëse dhe realiste, kultivon shijen e polemikës, rebelimit dhe komicitetit që zëvendësojnë atë të bukurisë ideale. [[Historiografia]] letrare ka sajuar shprehje të ndryshme për të përkufizuar një prirje poetike të karakterizuar nga përballja me tema të realitetit dhe të përditshmërisë në këndvështrimin përgjithësisht [[Parodia|parodik]]: flitet për poezinë borgjeze, poezi komiko-realiste, poezi realisto-zbavitëse. Etiketa që padyshim rezulton më përfshirëse është "poesia comico-realistica" ndërkohë që binomi jep të dhëna mbi stilin (komik, që manualet e [[retorik]]ës e vendosin përkundrejt atij tragjik. Stili komik lejon përdorimin e gjuhës triviale dhe është e përshtatshme për të trajtuar argumente të lidhura me përditshmërinë dhe botën lëndore) dhe mbi përmbajtjen (realiste). Ajo u përhap në [[Umbria]] dlhe në [[Toskana|Toskanë]] dhe e pati qendrën e saj në [[Siena]]. Midis poetëve më të rëndësishëm përmenden Rustico di Filippo, që ka lënë 58 sonete në të cilët vërehen ndikimet sikulo-guittoniane por edhe tema origjinale të lidhura me gjininë komike, Meo de' Tolomei, autor i disa soneteve me karakter karikaturor dhe xhulari aretinas, Cenne della Chitarra, që shkroi 'canzoni' të frymëzuara nga jeta fshatare. Por dy poetët më domethënës të poezisë komiko-realiste qenë [[Cecco Angiolieri]] dhe [[Folgore da San Gimignano]]. Kjo është një rrymë që lidhet me një traditë me prejardhje mediolatine, ajo e poezisë 'goliardia' që ishte përhapur në shekullin e XII në [[Franca|Francë]], në [[Gjermania|Gjermani]] dhe në [[Italia|Itali]], por dhe ajo e 'fabliau-t'.<ref group="shpjegimi">krijim narrativ në vargje (distikë tetërrokësh me rimë përputhëse) me zanafillë nga poezia mesjetare franceze e 'langua d'oïl', e praktikuar veçanërisht në shek. e XIII. Me shtrirje të kufizuar (midis 100 dhe 600 vargjeve), 'fabliau-t' kanë karakterin e letërsisë evazive, shpesh me natyrë burleske (tregime mashtrimesh dashurore, shaka etj.) apo satire (kundër femrave, fshatarëve, klerit etj.). [http://www.treccani.it/enciclopedia/fabliau/ fabliau te kategoria Poesia in Letteratura në Enciclopedia Treccani]</ref> Ajo frymëzohet nga tema realiste (dashuria si vibrim ndjesishë, femra si krijesë tokësore) dhe me motive antikorteze (lartësimi i parasë, i lojës, i tavernës dhe të kënaqësisë). Efekti parodik arrihet pikërisht nga lartësimi i vlerave të kundërta me ato të stilnovistëve dhe korteze (oborrtare). Femra nuk është figura engjëllore, spirituale; dashuria nuk është eksperienca platonike, çmaterializimi por dashuria është vlerësuar si një vlerë tokësore, për tu konsumuar. Edhe gjuha është ajo e përditshme me kërkimin e fjalës efikase dhe të ngjyrosur sipas përdorimit të përplasjes në fytyrë dhe të ''vituperium-it'', me një përdorim të shpeshtë të diskutimit të drejtpërdrejtë dhe përdorimit të një zhargoni që mund të përkufizohet si "harbute". ====== Letërsia në prozë ====== [[File:Brunetto latini livre dou tresor.jpg|thumb|''Thesari'', libri I]] Pesha e prozës latine dhe franceze (të konsideruara si gjuhë më të përshtatshme për krijimet letrare) është akoma shumë e fortë në këtë periudhë prandaj proza vulgare, përkundrejtë poezisë, pati njëfarë vonese. I pari që dha modelet për gjuhën vulgare qe gramaticieni bolonjez Guido Faba që kuptoi rëndësinë që gjuha vulgare po fitonte në jetën e përditshme dhe në atë politike. Përgjatë [[Shekulli XIV|Treqintës]] u formua një përmbledhje novelash të shkruara në gjuhën vulgare fiorentine, me autor anonim, e titulluar 'Novellino' me synime morale dhe pedagogjike. Midis prozatorëve të tjerë të kësaj periudhe përmenden Salimbene de Adam, një frat françeskan nga [[Parma]], që shkroi kronika të shumta letrare në një latinishte të rafinuar dhe në të njëjtën kohë popullore që përfshinte edhe forma të shumta të gjuhës lombarde dhe asaj emiliane; Jacopo da Varazze, frat domenikan i bërë në vitin [[1292]] peshkop i [[Gjenova|Gjenovës]] që shkroi në latinisht një përmbledhje që shpejt u përhap në version të vulgarizuar; [[Brunetto Latini]], pa dyshim figura kryesore midis prozatorëve dueçenteskë që shkroi në 'langua d'oil' ''Thesarin'' ('Li livres dou Trésor'), një test enciklopedik që i përkthyer në vazhdim në gjuhën vulgare pati dy versione dhe që Dante e konsideronte një burim të çmuar për ''Komedinë'' e tij duke e përmendur si mësuesi ideal i këngës XV [[Ferri]]t dhe il ''Il Tesoretto'' duke rimarr modelin e ''Roman de la rose''; Bono Giamboni hartoi një vepër me karakter alegoriko-didaskalik, ''Il libro de' vizi e delle virtudi'' duke krijuar për veprën e parë doktrinale autonome. Të shumta janë shkrimet që krijohen në gjuhën vulgare dhe në frëngjisht me karakter doktrinal dhe moralizues si "''Libro della composizione del mondo''" i Restoro d'Arezzo, një lloj traktati modern mbi [[gjeografia|gjeografinë]] dhe [[astronomia|astronominë]], "''Liber de regimine rectoris''" i fra' Paolino Minorita i shkruar në gjuhën vulgare venedikase duke ndjekur modelin latin dhe francez që mban sugjerime me karakter moral për ata që qeverisin, "''Trésor-i''" i [[Brunetto Latini]]t i shkruar në frëngjisht dhe nga po nga ky autor poema alegoriko-didaktike e mbetur pa përfunduar me titull "''Il Tesoretto''". Shumë proza të Dyqintës najnë më së shumti të përkthyera nga frëngjishtja dhe kanë karakter moral si "Dodici canti morali", "''Disticha Catonis''" dhe traktatet e Albertano da Brescia të përkthyer në gjuhën vulgare nga Andrea da Grosseto në vitin [[1268]] dhe nga pistojezi Soffredi del Grazia në [[1278]]. Vulgarizimi i Andrea da Grosseto-s mund të përkufizohet si vepra e parë në prozë në gjuhën italiane, pasi synimi i Grosseto-s ishte të përdorte një gjuhë kombëtare, bashkuese, e kuptueshme në të gjithë gadishullin, një gjuhë që ai e përkufizon pikërisht ''italica''<ref>''Dei Trattati morali di Albertano da Brescia, volgarizzamento inedito del 1268 fatto da Andrea da Grosseto'', nën kujdesin e Francesco Selmit, Commissione per i testi di lingua, Bologna, Romagnoli, [[1873]], Avvertenza, fq. XII-XIII.</ref>. Shembuj të tjerë gjenden në antologjinë "''Fiore di virtù''" që për traditë i atribuohet një "frate Tommaso" nga [[Bolonja]] dhe në "Introduzione alla virtù" i Bono Giamboni-t. Me vlerë më të madhe letrare janë disa vepra me karakter retorik që shohin një ngritje të shprehjes letrare dhe njëfarë sforcoje artistike në rafinimin e formave dialektore si te "''Rettorica''" e [[Brunetto Latini]]t dhe te "''Fiore di rettoricas''" gabimisht atribuar Guidotto da Bologna, por vepër e Bono Giamboni-t<ref>[http://archiviostorico.corriere.it/1994/ottobre/30/quando_studiavano_retorica_per_far_co_0_9410306968.shtml Cesare Segre te ''Corriere della Sera'' e datës 30 tetor 1994]</ref> dhe mbi të gjitha tridhjetë e gjashtë "Lettere" të Fra Guittone d'Arezzo, me karakter moral të gjykuara "''të rëndësishme sepse Guittone synonte që me të të themelonte një prozë letrare, duke u bazuar te retorika mesjetare duke ia përshtatur prozës vulgare ''Cursus'' të stilit roman dhe mënyrat e stilit isidorian''"<ref>Mario Sansone, ''Storia della letteratura italiana'', La Nuova Italia, Firenze, [[1960]], fq. 41</ref>. Bëjnë pjesë te novelistika dhe kanë një stil gjuhësor me njëfarë origjinaliteti 'Libro de' sette savi' dhe 'Novellino'. "''Libro de' sette savi''" (Libri i shtatë të diturve) është përkthimi në gjuhën vulgare nga frëngjishtja e një përmbledhjeje të përbërë nga pesëmbëdhjetë novela lindur në [[India|Indi]] dhe në vazhdim e përkthyer dhe ripërpunuar në latinisht dhe në gjuhë të tjera aziatike dhe evropiane, ndërsa ''Novellino'' ose "''Le cento novelle antiche''" është një silog me njëqint novela që përmbajnë tregime biblike, [[legjenda]] kalorsiake ose me karakter [[mitologjia|mitologjik]] të shkruara nga një autor i panjohur afër fundit të shekullit. ====== Historiografia ====== [[File:Marco Polo - Battle of the King of Burma against the Mongols.jpg|thumb|Një faqe nga një dorëshkrim i 'Milione-s'.]] Edhe në veprat me karakter historiografik shkrimtarët e kësaj periudhe përdorin gjuhën franceze përkrahë vulgares dhe vazhdojnë një model tradicional që ishte ai i tregimit të një qyteti që nga zanafilla, zakonisht legjendare dhe ndonjëherë fantastike por që zotërojnë çështje me njëfarë interesi historiografik. Një shembull është "''Cronique des Veniciens''" i Martino Canal botuar në frëngjisht që shkon nga zanafilla e qytetit deri në vitin [[1275]], "''Cronichetta pisana''" e shkruar në gjuhën vulgare dhe kronika fiorentine e Ricordano Malispini-t që tregon zanafillën legjendare të [[Firenca|Firences]] dhe arrin deri në vitin [[1281]]. Midis veprave historike zakonisht mbahet në konsideratë ''Il Milione'' i [[Marco Polo]]-s që rrëfen tregime të udhëtimeve të bëra në Lindjen e largët nga viti [[1271]] deri në [[1295]] dhe nga vetë ai të diktuara në frëngjisht Rustichello da Pisa-s në [[1298]] ndërsa të dy ishin të burgosur në burgun e [[Gjenova|Gjenovës]]. ===== Treqinta ===== Në [[Shekulli XIV|Shekullin e XIV]] prirjet shoqërore dhe politike që ishin ndierë në shekullin paraardhës u shtynë deri në rënien e [[perandoria|perandorisë]] dhe të [[Kisha Katolike Romake|Kishës katolike]] ndërsa asistohet në afirmin e një spiritualiteti të ri që, siç shkruan Mario Sansone<ref>Mario Sansone, ''Storia della letteratura italiana'', Principato, [[Milano]], [[1960]], fq. 75</ref>, "''... konsiston në sensin gjithmonë e më energjik të interesave dhe të vlerave mondane dhe tokësore, jo në kundërvënie me ato fetare dhe tejmondane, por të çliruara nga këto dhe duke jetuar në autonominë e tyre. Po mbaronte [[Mesjeta]] në të gjitha aspektet e saj: papato dhe perandoria, shprehje të shquara të një konceptimi të veçantë dhe interpretimi historik, po perëndonin. Perandorët humbisnin gjithmonë e më shumë sensin e autoritetit të tyre të përbotshëm, dhe papët, në [[Avignone]], kishin hequr dorë nga idea e [[Roma|Romës]] të konsideruar vetëm si qendër të krishtërimit dhe po lindëte, përkundrazi, gjithmonë e më e gjallë idea e një misioni laik të [[Roma|Romës]], për tu bashkuar madhështisë së saj antike''". Lindi kështu një kulturë e re që do të bazohej në një studim të kujdesshëm dhe të përpiktë të [[lashtësia|lashtësisë]] klasike, gjithmonë e më e lirë nga paragjykime me karakter intelektual dhe me synim për të zgjeruar çdo formë mendimi. Dy shkrimtarët që në këtë periudhë "do të dëshmonin më mirë në veprat e tyre fazën komplekse të shëndrimit kulturor, shoqëror dhe politik të Treqintës"<ref>Rosanna Bisacca, Maria Paolella, ''L'Altra Biblioteca'', volume triennale, Lattes Editori, [[Torino]], [[2000]], fq. 226</ref> dhe që përfaqësojnë, në [[letërsia italiane|letërsinë italiane]], një moment kalimi midis kohës mesjetare dhe [[Humanizmi]]t, janë [[Françesko Petrarka]] dhe [[Giovanni Boccaccio]]. ====== Midis 'Duecento-s' dhe 'Trecento': Dante Alighieri ====== [[File:Dante Luca.jpg|thumb|left|Dante në një afresk të [[Luca Signorelli]]-t]] {{quote|text=Nuk ka dyshim se (Dante Alighieri), përfaqëson sintezën supreme të prirjeve themelore shpirtërore dhe artistike të kësaj kohe|<ref>Alberto Asor Rosa, ''Sintesi di storia di letteratura italiana'', La Nuova Italia, Firenze, [[1986]], fq. 28</ref>}} E gjithë letërsia e shekullit të XIII sintetizohet në linjat e saj themelore nga [[Dante Alighieri]] dhe, siç shkruan Giulio Ferroni<ref>Giulio Ferroni, ''Storia della letteratura italiana'', Volumi II, te kapitulli ''Dante e il nuovo modello letterario'', Mondadori, [[Milano]], [[2006]]</ref>, krijon në të njëjtën kohë modele të përcaktuara për të gjithë letërsinë italiane. Formimi i tij kulturor dhe përvoja e tij e parë si poet i "dolce stil novo-s" shpalosen në fundin e shekullit të XIII, por pjesa më e madhe e veprave të tij (duke përfshirë edhe ''Komedinë'') u shkruajtën në njëzet vjeçarin e parë të [[Shekulli XIV|Shekullit të XIV]]. Dante lindi në Firenze në maj të vitit [[1265]] nga një familje guelfe me kushte modeste shoqërore edhe pse i përkiste fisnikërisë së ulët dhe vdiq në [[Ravena]] në vitin [[1321]]. Artin e retorikës e mësoi nga [[Brunetto Latini]] ndërsa artin e rimave në mënyrë autodidakte dhe poezia do të mbetej gjithmonë qendra e jetës së tij. {{quote|text=... dhe me këtë gjë që unë e kisha parë vetë artin e thënises së fjalës në rimë, nisa të bëja një sonet|autor=Dante Alighieri|source=Vita Nuova}} Poezitë e para të Dantes janë të ndikuara nga stili i [[Guittone d'Arezzo]]-s por, pas njohjes së Guido Cavalcanti-t, ai zbuloi një mënyrë të re për të bërë poezi. [[File:Portrait de Dante.jpg|thumb|Portreti i Dantes realizuar nga [[Sandro Botticelli]]]] '''Vita nuova''' është një vepër thellësisht e bazuar te ''dolce stil nuovo''. Nëpërmjet soneteve dhe këngëve lirike të ndërthurura me prozë shpjeguese, përshkruan dashurinë e tij platonike për Beatriçen. Sipas të dhënave që vetë Dantja ka lënë te ''Convivio'', ai e krijoi 'la Vita Nuova' në [[1293]], tre vite pas vdekjes së [[Beatrice Portinari]]t. Kjo ishte një vepër në vargje përzier me prozë që përmbante njëzet e pesë sonete, katër 'Canzone', një [[balada|baladë]] dhe një 'stanza' veç disa prozave të prirura për të shpjeguar arsyet e ndarjejeve të poezive apo të rrëfimit të fakteve që qenë shkaku i krijimit të tyre. Aty Dantja tregon dashurinë e tij për Beatriçen që nga takimi i parë deri në vitet që pasojnë vdekjen e saj. Një shembull i konceptimit dashuror të Dantes, si pararendës i [[Rilindja|Rilindjes]] në karakterizimin e femrës si një 'donna angelicata', është soneti «Tanto gentile e tanto onesta pare» ('shumë e sjellshme dhe e ndershme duket') që i përketë veprës ''Vita nuova'' ('Jeta e re'). "Le Rime" përmbajnë të gjitha ato krijime poetike që kanë mbetur pa një pa një renditje të përpiktë dhe në vazhdim të renditura nga kritikët modernë. Bëjnë pjesë poezi rinore ku ndihet ndikimi i shkollës guitoniane ose të ndikimit të Cavalcanti-t por edhe që tani me karakter peronal dhe stilnovist dhe shumë 'canzoni' me karakter alegorik dhe didaktik. "Il Convivio" u krijua midis viteve [[1304]] dhe [[1307]] dhe në synimet e Dantes duhet të konsistonte në një traktat enciklopedik i përbërë nga pesëmbëdhjetë libra nga të cilët një parathënie dhe të tjerët si koment të katërmbëdhjetë 'canzone-ve' me karakter alegorik. Në të vërtetë poeti krijoi vetëm katër: parathënia dhe kometi i 'canzone-ve' "Voi che intendendo il terzo ciel movete", "Amor che nella mente mi ragiona", "Le dolci rime d'amor ch'io solia". Vepra e quajtur "De vulgari eloquentia", e krijuar nga Dantja po në vitet e "il Convivio". Ajo duhet të jetë hartuar të paktën në katër libra por poeti shkroi vetëm të parin dhe katërmbëdhjetë kapitujt e të dytit. Aty trajtohet zanafilla e gjuhësisë, diskutohet për gjuhët evropiane dhe në mënyrë të veçantë për ato romanse si dhe bëhet një klasifikim në katërmbëdhjetë grupe të dialekteve të gjithë gadishullit italian. ''De Monarchia'', gati me siguri e hartuar midis viteve [[1312]] dhe [[1313]] është një vepër e përbërë nga tre traktate të shkruar në gjuhën latine, ku autori do të demostroi nevojën e e një [[monarkia|monarkie]] universale për të ruajtur mirëqenien e botës (libri I), ku pohon se me të drejtë institucioni i perandorisë ka përvetësuar popullin roman (libri II) dhe si në mënyrë të drjetpërdrejtë nga [[Zoti]] lindi monarkia e përkohshme (libri III). Vepra, megjithëse përfaqëson maturinë e plotë të mendimit politik të Dantes nuk është, siç pohon Mario Sansone<ref>Mario Sansone, ''Storia della letteratura italiana'', Principato, [[Milano]], [[1960]], fq. 62</ref> ''"... një traktat i teknikës politike - dhe Dante i përbuzte problemet e shkencës së pastër – por një interpretim fetar i të ardhmes së njerëzve në bashkëjetesën njerëzore dhe të ligjeve si dhe parimeve që Zoti ka paracaktuar për qeverisjen dhe rendin e saj"''.[[File:Michelino DanteAndHisPoem.jpg|thumbnail|''Dante dhe poema e tij'' afresk i Domenico di Michelino në [[Santa Maria del Fiore]], [[Firence]] ([[1465]])|majtas|318x318px]] Nën emrin "Epistole" janë përmbledhur trembëdhjetë letra të shkruara në latinisht nga Dantja për personazhe të shquar të kohës së tij, në të cilat trajton tema të rëndësishme të jetës publike. "Le Egloghe" janë dy krijime në latinisht të shkruara në [[Ravena|Ravenë]] midis viteve [[1319]] dhe [[1320]] në përgjigje të Giovanni del Virgilio, një profesori në Universitetin e Bolonjës, që i kishte adresuar një 'carme' (këngë ose poezi nga latinishtja), ku e fton të mos humbas kohë me gjuhën vulgare por të shkruaj diçka në gjuhën e kultivuar për të marr kurorën me dafina për poezinë. Dante pranon se dëshiron vlerësimin poetik por pohon se dëshiron që ta arrijë me poezinë vulgare që po shkruan. ''Quaestio de aqua et terra'' është një traktat me karakter shkencor i lexuar në [[Verona]] përpara klerit në janarin e vitit [[1320]] në të cilin, Dante, për kundërshtuar një pasazh të [[Aristoteli]]t, mbështet tezën se në glob tokat e dala nga uji janë më të larta se uji. Megjithatë kryevepra e tij është '''[[Komedia Hyjnore]]''', një alegori madhështore në terciana të kryqëzuara (formë metrike e krijuar nga Dantja), në të cilën vetë autori, i shoqëruar nga poeti latin [[Virgjili|Virgjil]], përshkon [[Ferri]]n dhe [[Purgatori]]n derisa Dantja, i shoqëruar nga Beatriçia, sodit [[Parajsa|Parajsën]]. "Komedia Hyjnore" ("La Divinna Commedia") është një [[poema|poemë]] me karakter didaktiko-alegorik nën formën e vizionit të shkruar në gjuhën vulgare (në tw folurwn vulgare tw Toskanës) në tercina të kryqëzuara vargjesh njëmbëdhjetërrokësh. Ajo është e përbërë nga 100 këngë dhe e ndarë në tre kantikë me tridhjetë e tre këngë plus këngën hyrëse të kantikut të parë. Data e saktë që mund të tregoj kur nisi Dantja ta shkruante poemën nuk është e saktësuar nga asnjë dokument, por të shumë janë studiuesit të prirur të besojnë se ajo u nis duke filluar nga viti [[1307]] gjatë ekzilit të poetit dhe që kantiku i [[Ferri]]t dhe ai i [[Purgatori]]t janë shkruar më para se prilli i vitit [[1314]] ndërsa [[Parajsa]] është për tiu caktuar viteve të fundit të jetës së Dantes. Natalino Sapegno pohën<ref>Natalino Sapegno, ''Compendio di storia della letteratura italiana. Dalle Origini al Quattrocento'', La Nuova Italia, Firenze, [[1956]], fq. 136</ref> se ''"... ajo u nis konkretisht në vitet e ekzilit – si duket e mudshme, rreth vitit 1307 -... dhe është mjaft e mundur që (sipas një indicieje të dhënë nga 'Vita di Dante' e Boccaccio-s) poeti largohej nga Firencia në [[1306]], ndërsa qëndronte pranë Malaspina-s, nisi një vepër në lavde ('lode') për Beatriçen nga ai e filluar para ekzilit... është sigurisht para prillit 1314 mund të diskutohej për një libër "quod dicitur Comedia et de infernalibus inter cetera multa tractat", si vepër tashmë e publikuar dhe përhapur. Është për tu supozuar për më tepër se Ferri dhe Purgatori qenë publikuar të dy pak pas vdekjes së Arrigos së VII, dhe që vetëm Parajsa u hartua në vitet e fundit të jetës së Dantes; kundër opinionit të atyre kritikëve që besojnë se e gjithë vepra është për tju atribuar viteve pas 1313-ës".'' ''Komedia Hyjnore'' u shqua për energjinë shprehëse, përjetimin emocional dhe origjinalitetin e imazheve të sajë. Tema qendrore është fati trashendent dhe reflektimi rreth shpirtit njerëzor, e gjitha e krijuar në një konceptim të botës që që bashkon komponenten e krishtërimit me elemente të tjera të mara nga kultura klasike e lashtësisë greko-latine.[[File:Ritratto di francesco petrarca, altichiero, 1376 circa, padova.jpg|thumb|Portret i Françesko Petrarkës, nga Altichiero, afërsisht viti [[1376]]|248x248px]] ====== Françesko Petrarka ====== Me [[Françesko Petrarka|Francesko Petrarkën]] hapet, në kulturën e [[Italia|Italisë]] dhe [[Evropa|Evropës]], një epokë e re. Ai, siç shkruan Sapegno, në fakt mund të konsiderohet ''ati shpirtëror'' i [[Humanizmi]]t duke qenë te ai ''tashmë ishte shumë e fortë dëshira për të njohur antikët, të mblidhte në numër të madh veprat, për të nxjerë nga harresa ato që preheshin në pluhurin e bibliotekave të manastireve''<ref>Natalino Sapegno, ''Compendio di storia della letteratura italiana. Dalle Origini alla fine del Quattrocento'', La Nuova Italia, Firenze, [[1956]], fq. 167</ref>. [[Françesko Petrarka]] ([[1304]]-[[1374]]), lindi në [[Arezzo]], por me origjinë fiorentine, do të ishte kulmi i [[humanizmi]]t para-rilindas. Veprat e tij të shumta në latinisht dhe italisht përfshijnë tema dhe çështje të ndryshme, që nga epika e zgjedhur historike në latinisht si te ''Africa'', në të cilën përshkruan luftëra punike, deri te lirika e tij, që modeloi të gjithë poetët e e mëvonshëm të [[Rilindja|Rilindjes]], të përfaqësuar nga ''Canzoniere'' ([[1350]]) e shkruar në [[gjuha italiane|italisht]] dhe të frymëzuar nga e dashura e tij, Laura, duke kaluar në një poemë alegorike të shkruar gjithashtu në gjuhën vulgare: ''I Trionfi'' ''(Triumfet).'' Biri i një noteri nga [[Firenca|Firencia]] që duhet të strehohej në [[Avinjoni]] me familjen dhe kishte punuar pranë oborrit papnor, [[Françesko Petrarka]] u rrit kështu larg nga shoqëria komunale italiane dhe kjo ''largësi aq sa e dytyruar aq edhe fatsjellëse'', siç pohon Asor Rosa, e ambientoi "''ti shikonte gjërat nga një këndvështrim që i tejkalonte lokalizmat dhe regjonalizmat italiane për tu bërë pika e vëzhgimit të kulturës, për sa e tillë"''<ref>Asor Rosa, ''Sintesi di storia della letteratura italiana'', La Nuova Italia, Firenze, [[1986]], fq. 44</ref>. Françesko Petrarka, së bashku me vëllain më të vogël, Gherardo, futet nga i ati në studimin e jurisprudencës në fillim në [[Montpellier]] dhe më pas në [[Bolonja|Bolonjë]] që konsiderohej qendra kryesore e studimeve evropiane. Ai iu përkushtua me seriozitet studimeve dhe zgjeroi në atë periudhë kulturën e tij latine në [[1326]], me vdekjen e të atit, u rikthye me të vëllain nga Avinjoni i vendosur ti braktiste studimet e të drejtës civile. Më [[6 prill]] [[1327]] u takua me një vajzë të quajtur Laura, identiteti i të cilës ka mbetur i panjohur dhe u dashurua. Nga kjo dashuri do të lindnin shumë nga poezitë e tij lirike në gjuhën vulgare dhe disa në latinisht. Afër vitit [[1330]], pasi i kishte kaluar ato vite në mënyrë moskokëçarëse dhe mondane, Françesko u vetëdijësua se ishte e nevojshme të gjente një punë dhe vendosi të ndërmerrte karrierën kishtare që në ato kohë të jepte mundësinë futeshe në mjedise dinjitarësh të oborrit papnor. Në [[vjeshta|vjeshtën]] e vitit [[1330]] u bë kështu kapelan i familjes së kardinalit Giovanni Colonna dhe në [[1335]] iu dha nga papa [[Benedikti XII|Benedikti i XII]] rregulli i Lombez. Në [[dhjetori]]n e vitit [[1336]] u vendos në [[Roma|Romë]] i ftuar nga peshkopi Giacomo Colonna dhe me rikthimin e tij nga Avinjoni, e kapur nga një krizë morale dhe fetare, bleu një shtëpi të vogël në Valchiusa në bregun e Sorgas ku, larg nga buja e quteteve të mëdha, iu dedikua hartimit të veprave të tij më të mira. Kësaj periudhe i përkasin, përveç shumë lirikave që në vazhdim do të përfshiheshin në ''Canzoniere-n'' e tij, ''De viris illustribus'', një përmbledhje biografish të romakëve të shquar që nga [[Romuli]] deri te [[Çezari]] si dhe nisi poemën epike në ekzametër kushtuar [[Shipion Afrikani]]t të titulluar ''Africa''.[[File:Jeanne Ière de Naples, dite la Reine Jeanne, comtesse de Provence.jpg|thumb|Giovanna Anzhu, mbretëresha e Napolit|majtas|251x251px]] Me të arritur tashmë famën dhe kërkues i arritjes së një vlerësimi letrar për veprat e tij, projektoi të kurorëzohej poet dhe, i ftuar nga Senati roman që nga Universiteti i Parisit, e pranoi ftesën nga [[Roma]], ku më [[8 prill]] [[1341]], pasi qëndroi tre ditë në [[Napoli]] për tu ekzaminuar nga mbreti [[Robert Anzhuini, u kurorëzua me dafina në [[Campidoglio]] nga senatori Orso dell'Anguillara. Gjatë rikthimit nga [[Roma]] ndaloi në [[Parma]] i ftuar i Azzo da Correggio-s, ku përshkoi, duke e alternuar me qëndrimin në kodrat e Selvapiana-s, vjeshtën dhe [[vera|verën]] e [[1341]] duke përfunduar kështu versionin e parë të "''Africa-s''". Në [[1342]] u rikthye në Avinjon dhe në [[1343]] filloi të shkruante ''Secretum-in'', një vepërz në formën e dialogut midis vetë Petrarkës dhe [[Shën Agustini]]t ku "na ka lënë rrëfimin më të plotë dhe më të sinqertë të kundërshtive të tij të brendshme"<ref>Natalino Sapegno, ''Compendio di storia della letteratura italiana. Dalle Origini al Quattrocento'', La Nuova Italia, Firenze, [[1956]], fq. 201</ref> dhe hartoi lutjet e shkruara në vargje latinisht duke ndjekur modelin e [[Psalmi|psalmeve]] të [[Bibla|Biblës]], të quajtur "''Psalmi poenitentiales''" ku thërret ndihmën e [[Zoti]]t për të tejkaluar gjendjen e përshtjelluar ku gjendej. Në [[shtatori]]n e vitit [[1343]] u rikthye në [[Italia|Itali]] dhe u vendos fillimisht në [[Napoli]] pranë mbretëreshës Giovanna Anzhuine me detyrën ambasadorit të papa [[Klementi VI|Klementit të VI]] ku vazhdoi të shkruante librat e ''Rerum memorandarum'' që, të mbetura të papërfunduara, duhet të ishin, në synimin e autorit, një listë e strukturuar episodesh dhe [[anekdota]]sh historike të futura në kategori specifike që kishin të bënin me virtyte të veçanta morale. Në vazhdim u vendos në [[Modena]], në [[Bolonja]] dhe në [[Verona]] si dhe në [[1345]] u rikthye në [[Provenca|Provencë]] ku qëndroi për dy vite gati gjithmonë në Valchiusa ku shkroi për Philippe de Cabassoles traktatin ''De vita solitaria'' dhe ''De otio religiosorum'' për vëllain Gherardo që kishte hyrë në urdhërin monastik të çertozinëve. Shkroi në këtë periudhë [[egloga]] latinisht që në vazhdim do të përmblidheshin në ''Bucolicum carmen'' dhe në një nga këto shpjegon se përse vendosi të dorëhiqej nga shërbimi pranë kardinalit Colonna dhe të rikthehej në [[Italia|Itali]]. I entuziazmuar nga reforma e tentuar politike e Cola di Rienzo-s u nis në vitin [[1347]] i drejtuar për në [[Roma|Romë]] por në [[Gjenova]] e arriti lajmi që ngjarjet kishin degjeneruar dhe kështu ai nisi të shëtiste nëpër qytete të ndryshme dhe në [[Parma]] i arriti lajmi i vdekjes së Lauras. Në fakt në [[1348]] kishte shpërthyer [[murtaja]] dhe për shkak të saj do të vdiste mbrojtësi i tij, kardinali Colonna, dhe shumë miq të tij. Ndërkohë kishte shkruar paraprakisht ''I Trionfi'' (Triumfet), atë të [[Dashuria|Dashurisë]] dhe atë të [[Dlirësia|Dlirësisë]] dhe në këtë periudhë do të shkruante atë të [[Vdekja|Vdekjes]] veç risitemimit të poezive italiane në 'Canzoniere' duke i shtuar edhe të reja, për të mbledhur letrat e tij në librin ''Familiari'' që paraprihej nga kushtimi ndaj mikut Ludwig von Kempen dhe të fillimit të mbledhjes së ''Epistole metriche'' kushtuar Barbato da Sulmona.[[File:Laura e Petrarca.jpg|303x303px|thumb|Laura dhe Petrarka te ''Il Canzoniere''.]] Në vjeshtën e vitit [[1350]] u vendos në [[Roma|Romë]] për jubileun pasi kishte qendruar në [[Firenca|Firence]] ku njohu Boccaccio-n, takoi Francesco Nelli-n, Zanobi da Strada-n dhe Lapo da Castiglionchio. Në [[qershori]]n e vitit [[1351]] u rikthye për një kohë të shkurtër në Avinjon dhe në [[1353]] u rikthye në atdhe, që në vazhdim e la vetëm në raste të rralla. Nga viti [[1353]] deri në [[1361]] qëndroi në [[Milano]] pranë Viskontëve dhe për ta realizoi misione të ndryshme diplomatike. Në Milano Petrarka shkroi ''De remediis utriusque fortunae'' dhe shumë lirika të reja dhe letra duke nisur rishikimin e 'Canzoniere-s' dhe të përmbledhjes epistolare, përpunimi i të cilës zgjati shumë kohë. Siç shkruan Sapegno<ref>Natalino Sapegno, ''Compendio della storia della letteratura italiana. Dalle Origini al Quattrocento'', La Nuova Italia, Firenze, [[1956]], fq. 183</ref> "për tu futur në personalitetin petrarkeskë nevojiten mbi të gjitha shumë përmbledhjet epistolare të shkrimtarit, nga të cilat mund nxiren shumë të dhëna për jetën e tij si dhe për përzemërsitë e tij ashtu si dhe mendimin e tij". Midis viteve [[1361]] dhe [[1370]] Petrarka banoi pjesërisht në [[Padova]] dhe pjesërisht në [[Venediku|Venedik]] por vitet e tij të fundit u hidhëruan për vdekjen e të birit Giovanni dhe të nipit Francesco, i biri i të bijës Eletta. Gjatë atyre viteve vazhdoi korrespondencën me Boccaccio-n dhe u mor seriozisht me rishikimin e veprave të tij duke i forcuar raportet e miqësisë me zotërinë e atëhershme të Padovas, Francesco Novello Carraresi dhe në [[1368]], me insistimin e tij, u trasferua në atë qytet. Në [[1370]], pasi ndërtoi një shtëpi në Arquà në kodrat Euganei, shkoi për të banouar me të bijën Francesca, Eletta dhe të shoqin, duke i pritur me gëzim vizitat e Francesco I da Carrara dhe të miqve të tjerë. Përgjatë viteve të fundit të jetës së tij iu dedikua traskriptimit të ''Canzoniere-s'', përmbledhja me rima që u shkruan në periudha të ndryshme të jetës së tij, përfundoi poemën alegorike të shkruar në tercina të quajtur ''I Trionfi'' që do të publikohej pas vdekjes së autorit si dhe përfundoi "''Seniles''". Në Arquà e gjeti vdekja më [[9 korrik]] [[1374]] dhe sipas dëshirës së tij iu kryen nderimet e fundit solemne në praninë e zotit të Padovas. ''Il Canzoniere'' (i titulluar fillimisht në latinisht ''Rerum vulgarium fragmenta)'' por i shkruar në italisht) përbëhet nga 300 sonete dhe gati 50 poema të larmishme (''Canzone'', [[madrigali|madrigale]]) të dedikuara dashurisë së tij të pa rikthyer për Laura-n. Ndjenjat humanizohen me respektin për ''dolce stil nuovo'' dhe poemat e ''Vita nuova''. Laura është një femër reale (megjithëse e idealizuar dhe e paarritshme), që shkakton te poeti një larmi të madhe emocionesh kundërshtyese. Dashuria përshkruhet psikologjikisht me shumë hollësi. Motivet e tij do të mereshin nga e gjithë poezia perëndimore në të ardhmen. ====== Giovanni Boccaccio ====== [[File:Giovanni Boccaccio.jpg|thumb|Portreti i Giovanni Boccaccio-s nga një stampë e shekullit të XIX|majtas|288x288px]] [[Giovanni Boccaccio]] ([[1313]]–[[1375]]) i dha udhë ''novella-s'', nëpërmjet një rrëfimi të shkurtër me temë dashurore. Është përgjithësisht i njohur për ''[[Dekameroni]]n'', përmbledhje prej njëqint tregimesh që vërtiten rreth tre temave: dashurisë, zgjuarsisë njerëzore dhe rastësia. "Boccaccio, si Petrarka, ishte i vetëdijshëm për vlerën e kulturës klasike latine dhe greke, e ndjerë si shtysë për një qytetrim të ri dhe edhe ai përdor dhe përsos gjuhën vulgare që, në prozën e tij, merr një larmi tepër të madhe tonesh dhe pasuri fjalori si dhe struktura sintaksore"<ref>Rosanna Bicacca Maria Paolella, ''L'altra biblioteca'', volume triennale, Lattes, [[Torino]], [[2000]], fq. 231</ref>. Temat janë gati gjithmonë profane, me ton të mentalitetit borgjez që kishte nisur të merrte formë në [[Firenca|Firence]]. Janë të shpeshta subjektet me femra që mashtrojnë burrat e tyre. Ndërfuten shpesh këngë popullore italiane në vargje. Biri i jashtligjshëm i Boccaccio di Chellino, një tregëtar i shoqërisë së familjes Bardi të [[Firenca|Firences]], Giovanni lindi, siç kujtojnë kritikët bashkëkohës, në Certaldo dhe vetëm dymbëdhjetë vjeç dërgohet nga i ati në [[Napoli]] që të mësonte artin e tregëtisë. Por Giovanni-t, që nuk kishte prirje praktike, nuk i pëlqente ai tip profesioni dhe në moshën tetëmbëdhjetë vjeçare i ati i lejoi më në fund të ndiqte studime të tjera. Filloi kështu, gjithmonë me dëshirën atërore, të studionte të drejtën kishtare, por këto studime i ndoqi me pak entuziazëm ndërsa, vetë, krijonte një kulturë të gjerë duke lexuar mbi të gjitha klasikët latinë dhe letërsinë bashkëkohëse franceze. Atëherë ishte koha e monarkisë së Robert Anzhuinit, ku "ndikimet kulturore që ndërthureshin ishin të pasura dhe të shumëfishta, si dhe rendi artistik dhe figurativ, veçse letrar"<ref>Alberto Asor Rosa, ''Sintesi di Storia della letteratura italiana,'' La Nuova Italia, Firenze, [[1986]]</ref> dhe i riu Boccaccio, i pranuar në oborrin e mbretit, bëri miqësi me peronalitete të larta, si astronomi gjenovez Andalò del Negro dhe bibliotekarin mbretëror [[Paolo da Perugia]] si dhe në atë botë të pasur me kulturë dhe shkëlqim u gjet përsosmërisht vetëvetja. Në periudhën napoletane bëjnë pjesë veprat e tij të para midis të cilave romani në prozë ''Il Filocolo'', [[poema]] në oktava e quajtur ''Il Filostrato'', që merr spunto nga një episod i "''Roman de Troie''" i [[Benoît de Sainte-Maure]] dhe një tjetër poemë përsëri në oktava, ''Teseida'', që bazohej në modelin e ''[[Eneida|Eneidës]]'' së [[Virgjili]]t dhe nga ''Tebaida'' e [[Stacio]]s. Në [[1340]] Boccaccio, i thirrur nga i ati që kishte pësuar dëme të mëdha ekonomike si pasojë e falimentimit të Banca dei Bardi, duhej të rikthehej në [[Firenca|Firence]] dhe në vitet pasuese dihet pak për ato që i ndodhën. Ka të dhëna për një qëndrim të tijin në [[Ravena|Ravenë]] pranë oborrit të Ostasio I da Polenta dhe në [[Forlì]] në [[1347]] ose në fillim të [[1348]] pranë Francesco degli Ordelaffi. Në [[1349]], për shkak të vdekjes së të atit, ai u rikthye në Firence nëse, siç sugjeron Sansone<ref>Mario Sansone, ''Compendio di Storia della letteratura italiana. Dalle Origini al Quattrocento'', La Nuova Italia, [[1956]]</ref>, "... nuk ishte kthyer në vitin e mëparshëm për të parë me sytë e tij, siç pohon në hyrjen e Dekameronit, tmerret e murtajës". Në periudhën e kthimit në Firence bëjnë pjesë dy vepra, të hartuara midis viteve [[1341]] dhe [[1342]], që si të mëparshmet ndjejnë ndikimin e Dantes dhe që lartësojnë dashurinë për Fiammetta-n, si poema e hartuar në moshën pesëdhjetë këngë në tercina të titulluar "''Amorosa visione''" dhe "Comedia delle ninfe fiorentine" e quajtur edhe ''Ninfale d'Ameto'', një tregim i përzier me prozë dhe këngë në tercina. Pa dyshim më e mira është vepra "''Elegia di Madonna Fiammetta''", e shkruar midis vitit [[1343]] dhe [[1344]], një tregim në prozë që tregon dashurinë e tij të palumtur për gruan, te e cila është parë, nga disa kritikë, një zhvillim i fort psikologjik edhe pse, siç pranon Asor Rosa<ref>Alberto Asor Rosa, ''Sintesi di Storia della letteratura italiana'', La Nuova Italia, Firenze, [[1986]], fq. 52</ref>, ''"... gjykimi i De Sanctis, që e përkufizon "një faqe të historisë intime njerëzore, e arritur në një formë serioze dhe të drejtpërdrejtë", gabime të një paraprirje të pavullnetshme, duke ngjyrosur konturnet gati sikur bëhej fjalë për një roman psikologjik të gjysmës së dytë të Tetëqintës, e rëndësishme është praktikisht përpjekja e objektivizimit që Boccaccio realizon përkundrejt një fushe mjaft komplekse dhe në mënyrë autobiografike trysnuese e frymëzimit të tij"''. Midis viteve [[1343]] dhe [[1354]] Boccaccio shkroi veprën e fundit të tij para [[Dekameroni]]t, pa dyshim midis më të mirave të veprave të tij minore. Bëhet fjalë për një vepër të shkruar në formën e poemës në 473 oktava me titull ''Ninfale fiesolano'' që merr spunto nga një përrallë mbi zanafillën e [[Fiesole]]-s dhe të Firences. Veprave minore, dhe ndoshta që i përkasin periudhës napoletane, duhet ti shtohet poema e shkurtër e hartuar në tercina me titull ''Caccia di Diana'' dhe vepra në prozë ''Il Corbaccio'' hartuar në vite vështirësisht të datueshëm (edhe pse së fundmi Giorgio Padoan<ref>Giorgio Padoan, ''Sulla datazione del Corbaccio'', te ''Il Boccaccio e Le muse'', Firenze, [[1978]], fq. 199-228</ref> e vendos me njëfarë sigurie në vitin [[1365]]), që, megjithëse duke mos pasur vlerë të veçantë artistike, shënon momentin që paraprin në jetën e shkrimtarit krizën e tij fetare. Të krijuara në një hark të gjatë kohor janë ''Le Rime'' të tij, që, duke ndjekur skemën e kohës, alternon lirikat e dashurisë me ato të përkushtimit dhe pendesës në të cilat ai, megjithëse rimerr temat e "Dolce stil novo-s", për aksente dhe stil që kanë një realizëm të ri. Poeti ndërkohë kishte fituar famë të madhe dhe i besoheshin, edhe për aftësitë e tij oratorike, detyra prestigjoze si ambasador pranë oborreve të ndryshme. Në [[1350]] u dërgua pranë zotërve të [[Romagna|Romanjës]], në [[1351]] në [[Tiroli|Tirol]] pranë markezit të [[Brandenburgu|Brandeburgut]], Ludviku i [[Wittelsbach]]ut dhe përsëri, në [[1354]] pranë papa [[Inoçenti VI|Inoçentit të VI]] në Avinjon dhe në midis [[1365]] - [[1367]] në [[Roma|Romë]] pranë papa [[Urbani V|Urbanit të V]]. Në këtë periudhë, dy janë zhvillimet më të rëndësishme në jetën e Boccaccio-s: miqësia me Petrarkën dhe kriza fetare e [[1362]]. Njohja e Petrarkës që ai admironte që nga vitet rinore, ndodhi për herë të parë në Firence në [[1350]] dhe Boccaccio-ja pati rastin ta rishikonte vitin pasues në [[Padova]], në [[1359]] në [[Milano]] dhe në [[1363]] në [[Venedik]]. Me Petrarkën ai mbajti një korrespondencë konstante të përzemërt dhe, kur në [[1374]] poeti vdiq, e vajtoi humbjen me fjalë të sinqerta dhimbjeje. Ndërkohë që erdhën vështirësi të rënda ekonomike dhe vuajtje fizike që e lanë në një gjendje të rëndë melankolie duke e hedhur në një krizë të thellë besimi. Në këtë periudhë ai iu dha me intesitet të madh studimeve me karakter mbi të gjitha moral, fetar dhe asketik. Në fund të vitit [[1362]], viti i krizës, poeti u vendos në [[Napoli]] për të kërkuar një sistemim, por mbeti i zhgënjyer nga pritja e ftohtë e Niccolò Acciaiuoli-t, qoftë edhe nga vërejtja e shumë ndryshimeve që qyteti kishte pësuar pas luftrave civile. Vitet e fundit të jetës së Boccaccio-s i jetoi midis Certaldo-s dhe Firences ku iu kushtua studimit të klasikëve antikë dhe Dantes si dhe nisi studimin e grekëve me ndihmën e Leonzio Pilato-s, një eruditi greqist që e kishte studion në Firence. Në shpirtin e Boccaccio-s gjenden për më tepër të gjithë aspektet e Humanizmit italian, që nga ai [[filologjia|filologjik]] deri te ai [[retorik]] dhe [[stilistika|stilistik]] si dhe spiritual aq sa ai vëren, siç shkruan Sansone<ref>Mario Sansone, ''Storia della letteratura italiana'', Principato, [[Milano]], [[1956]], fq. 107</ref>, "''... ushtrimin e poezisë, dhe më në përgjithësi, të sensit të jetës në mënyrë të re dhe të freskët''". [[File:1916-a-tale-from-the-decameron-.jpg|thumb|Dhjetë të rinjtë protagonist të Dekameronit në një pikturë të John William Waterhouse, ''A Tale from Decameron'', [[1916]], Lady Lever Art Gallery, [[Liverpool]]|373x373px]] Midis veprave të tij me karakter erudit përmenden "''Bucolicum carmen''" e shkruar midis viteve [[1351]] dhe [[1366]] e hartuar nga gjashtëmbëdhjetë [[egloga]] në të cilat ai risjell shumë ngjarje bashkëkohëse dhe të jetës së tij; "''De casibus virorum illustrium''" me karakter moral, i shkruar midis viteve [[1356]] dhe [[1374]] ku trajton të gjithë ata personazhe, duke nisur nga [[Adami]], që kanë rënë nga një gjendje e lumtur në mjerim; "''De claris mulieribus''", i hartuar në të njëjtët vite të veprës së mëparshme, që konsiston në një traktat [[biografia|biografik]] për gra të famshme, që nga [[Eva]] deri te mbretëresha Giovanna I e Napolit dhe një vepër me karakter [[gjeografia|geografik]], ''De montibus, silvis, fontibus, lacubus, fluminibus, stagnis seu paludibus et de nominibus maris'' i shkruar në vitet që shkojnë nga viti [[1362]] në vitin [[1366]] në të cilin, duke marr në analizë shumë emra gjeografikë të hasur në veprat e klasikëve, jep informacione të gjera. Më i madhi nga traktatet e tij erudite është megjithatë ''Genealogia deorum gentilium'', vepër e përbërë nga pesëmbëdhjetë libra që formojnë një [[enciklopedia|enciklopedi]] të vërtetë mitologjike dhe që tregon për ato kohë një erudicion me të vërtetë të jashtëzakonshëm dhe që, veç përfshirjes së poetikës së tij, gjendet edhe mbrojtja e veprës dhe në përgjithësi vetëmbrojtja e autorit si mbledhës dhe tregues përrallash<ref>Da Mario Sansone, ''Storia della letteratura italiana'', Principato, [[Milano]], [[1956]], fq. 108</ref>. Ndikimi i Dantes, që vërehej në veprat e tij të para, tashmë rindihet fortësisht në veprën e realizuar midis viteve [[1357]] dhe [[1362]] të titulluar ''Trattatello in laude di Dante'' ku Boccaccio lartëson cilësitë morale dhe intelektuale të poetit të madh te "''Commento alla Commedia''". Në [[1373]] i jepet detyra të lexoi dhe komentoi përpara publikut "La Commedia". Por leksione që ai mban në kishën e Santo Stefano di Badia, duhet të ndërpriteshin para komentimit të Ferrit - kënga e shtatëmbëdhjetë për shkak të sëmundjes së përkeqësuar për tu tërhequr në Certaldo ku do të vdiste më [[21 dhjetor]] [[1375]]. Sipas arsyetimit të kritikës vepra e maturisë së plotë të Boccaccio-s është ''[[Dekameroni]]'' i hartuar midis viteve [[1348]] dhe [[1353]], një seri me njëqint novela që, të futura në një kornizë origjinale narrative, mbeten të bashkuara nga e njëjta gjendje shpirtërore që ''"është dashuria për jetën në plotësinë e qenies së tij, të parë me zemër të zbrazur nga çdo shqetësim moral dhe fetar si dhe nga një ekzaltim i përzemërt për lulëzimin e saj: jeta që është lojë dhe çështje fati, çështje aty e lumtur dhe e gëzuar, aty dramatike dhe deri tragjike"''<ref>Mario Sansone, ''Storia della letteratura italiana'', Principato, [[1960]], fq. 110</ref>. Rëndësia e ''[[Dekameroni]]t'' mbështetet kryesisht në prozën e kujdesshme dhe elegante, që vendosi një model për tu ndjekur nga shkrimtarët e ardhshëm të [[Rilindja|Rilindjes]], por edhe në krijimin e modelit të përgjithshëm të novelës oborrtare të të ardhmes, jo vetëm në [[Italia|Itali]] nëpërmjet të ashtuquajturve ''novellieri'' ([[Mateo Bandello]] dhe Giraldi Cinthio), por në të gjithë [[Evropa|Evropën]], si në rastin e ''El Patrañuelo'' të [[Juan de Timoneda]] apo ''Novelas ejemplares'' të [[Miguel de Cervantes]]. ====== Shkrimtarët minorë ====== Siç shkruan Natalino Sapegno<ref>Natalino Sapegno, ''Introduzione ai Poeti minori del Trecento'', në ''Pagine di storia letteraria'', [[Palermo]], Manfredi, [[1960]], fq. 197-200</ref> "''Treqinta karakterizohet, në krahasim me shekullin paraardhës (ku merr rëndësi mbizotëruese përvoja e lirikës së dashurisë, nga siçilianët deri te stilnovistët, pasqyrohet në formën e vetëdijshme të doktrinës së De vulgari eloquentia), nga shumësia e jashtëzakonshme dhe larmia e zërave ku shprehet ndjenja e një kulture letrare mjaft komplekse dhe gjithashtu më e shpërndarë dhe e bindur në shumë nxitje mos-përputhëse''". ====== Lirika ====== Vlera poetike e lirikës së prodhuar në këtë shekull, pa marr në konsideratë Petrarkën, është mjaft e dobët dhe, megjithëse vërehet sforcua për të konservuar stilin e "Dolce stil novo-s", vërehet se ajo është "''e zbrazur nga substanca më intime''"<ref>Natalino Sapegno, ''Compendio di storia della letteratura italiana. Dalle origini alla fine del Quattrocento'', La Nuova Italia, Firenze, [[1956]], fq. 253</ref>. Për tu veçuar midis rimatorëve të shumtë aulik të kësaj periudhe janë, në fillim të shekullit pizani Fazio degli Uberti për 'canzone-t' politike dhe mbi të gjitha për rimat e dashurisë në të cilat përzien ndikimin e poezisë stilnoviste, provencale, petrarkeske dhe të rimave të ngurta të Dantes; padovani Matteo Correggiaio dhe, në fund të shekullit, fiorentini Cino Rinuccini, poezia e të cilit shfaq ndikimin e Dantes, veç modelit petrarkesk. Midis rimatorëve të ndryshëm të kësaj periudhe shumë janë rimator oborresh, mbi të gjitha në Italinë veriore, që zotërojnë frymëzim të dobët dhe pak kulturë, që shëtisin nga një zotëri te tjetri duke vënë në shërbimin e tyre poezinë jo aq të përputhur me ndjenja të thella por nga synime 'adulacioni'. Midi këtyre rimatorëve shquhet Antonio Beccari nga [[Ferrara]], nga i cili kanë mbetur disa rima me karakter dashuror dhe politik, tre 'frottola' me stil xhularesk dhe disa lirika me stil konfensional dhe Francesco di Vannozzo nga Padova që jetoi në gjysmën e dytë të shekullit pranë disa oborreve, si ai i Carrares-ëve, të Scaliger-ëve dhe të Viscont-ëve dhe që ka lënë midis rimave të tij politike tetë sonete nën titullin ''Cantilena pro comite Virtutum'', disa rima [[autobiografia|autobiografike]] me karakter rrëfimtar, katër 'frottola' dhe disa sonete dashurie që, megjithëse rimarrin stilin petrarkesk në mënyrë të trashë, nuk janë pa freski ndjenjash. ====== Letërsia në prozë dhe në vargje ====== Edhe në gjysmën e dytë të shekullit të XIV Firencia mbeti një qendër e gjallë kuluturore ku lulëzoi një letërsi në prozë dhe në vargje më së shumti me karakter konfensional, të përbëra nga reflektime, anekdota dhe paralajmërime që ka midis autorëve të denjë për tu përmendur Antonio Pucci-n që ka lënë, në një metrikë popullore dhe me leksik të vrullshëm, një vepër të gjerë dhe të larmishme që përfshinë sonete, 'sirventes' katërnarë, kapituj dhe 'cantari' që zotërojnë "''një karakter të sinqertë dhe të freskët poezie si dhe njëfarë prirjeje për të riprodhuar ndjenjat e thjeshta të popullit në mes të të cilit dhe për të cilin ai shkruante''"<ref>Natalino Sapegno, ''Compendio di storia della letteratura italiana. Dalle origini alla fine del Quattrocento'', La Nuova Italia, Firenze, [[1956]], fq. 260</ref>. Te Pucci dallohet ndikimi i Dantes, kulti i të cilit tashmë ishte shumë i gjallë në Toskanë dhe jo vetëm, siç tregojnë komentarët e shumtë të Komedisë që në kët periudhë lulëzojnë. Lulëzon edhe në këtë periudhë dhe prap në Firence një gjini e re poezie për muzikë që shprehet në formën e baladës, të madrigalit dhe të 'caccia-s' pranë të cilës renditet vepra e Giovanni Fiorentino-s që u identifikua nga Pasquale Stoppelli me një xhular me emrin "Malizia Barattone"<ref>Pasquale Stoppelli, Malizia Barattone (Giovanni di Firenze) autore dell'opera "''Il Pecorone''", te "Filologia e critica" II (1977)), fq. 1-34</ref> me përmbledhjen e tij të baladave që në brendësi të veprës së tij të titulluar "''Il Pecorone''", gjendej një përmbledhje me novela me frymëzim bokaçesk, përfaqësojnë pjesën më të arrirë. Por midis shkrimtarëve që i afrohen në këto vite këtyre dy gjinive letrare, më domethënësi është fiorentini [[Franco Sacchetti]] midis veprave të të cilit bëjnë pjesë "''Il libro delle rime''" dhe ''Il Trecentonovelle'', "''autor në të cilin shpalosen aftësi të sigurta shkrimtari: aftësi në skicim, nëse jo "personazhe" të mirëfilltë, të paktën gjurmë të gjalla; siguri në përshkrimin e skenave të turmës, të konfuzionit dhe të trazirave; lirshmëri e një sintakse popullore; pëlqimi për një gjuhë sa më të gjallë dhe diturake, e kultivuar me sukses nga të gjithë shtresat gjuhësore''"<ref>Giuseppe Petronio, ''Compendio di storia della letteratura italiana'', Palumbo (editore), [[1968]], fq. 99</ref>. ====== Letërsia devocionale ====== [[File:Domenico Beccafumi 025.jpg|thumb|''Stigmatat e Shën Katerinës nga Siena'', Domenico Beccafumi, rreth [[1515]]]] Përgjatë të gjithë Treqintës lulëzoi edhe një letërsi e shumtë me karakter fetar që shprehej në formën e predikimeve, traktateve, letrave devocionale, lavdeve, vepra me karakter hagjiografik etj. Midis shkrimtarëve fetar të Treqintës përmenden në kuadër të traditës domenikane frati Jacopo Passavanti që përmblodhi në një traktat me titull "''Specchio di vera penitenza''" të gjitha predikimet që kishte mbajtur në [[1354]] gjatë periudhës së kreshmës dhe Domenico Cavalca, autor i "''Vite dei Santi Padri''" dhe teksteve të shumta latinisht, veç soneteve, lavdeve dhe 'serventese-ve'. Në kuadrin françeskan hasen "''I Fioretti di San Francesco''" hartuar nga një autor toskan anonim që konsiston në një përmbledhje me legjenda që kanë të bëjnë me jetën e shenjtorit të përkthyera dhe reduktuara në kuadrin e përrallave me karakter popullor nga një tekst latinisht të publikuar në [[Marche]] që i përket fundit të shekullit të XIII me titull "''Actus beati francisci et sociorum eius''". Përsëri në Treqintën një vend domethënës zë Caterina Benincasa (e njohur si Katerina nga Siena)për të cilën kanë mbërritur 381 "Lettere" dhe "''Dialogo della Divina Provvidenza''" që u shkruan nga dishepujt e saj nën diktimin me një shkrim që "''lidh mënyrat e stilit biblik dhe të letërsisë së shenjtë me impresionizmin dhe aty për atyshmërinë e një gjuhe popullore''"<ref>Roberto Mercuri, ''La letteratura del Trecento in Toscana'' in ''Letteratura italiana'', Einaudi, Firenze, [[2007]], fq. 570</ref>. Në kuadër të krijimeve lavdërore treçentiste, shquhet Bianco da Siena, bashkëkohës dhe bashkëqytetar i Katerinës nga Siena si dhe autor i lavdeve të shumta. ====== Historiografia ====== [[Historiografia]] në gjuhën vulgare pasqyron karakteristika kryesore të qytetërimit të Treqintës me historitë e tij apo kronikat që "''dalin jashtë nga kufijtë e ngjushtë dhe të thatë të kronikave mesjetare, ku ishin aqë të magëta kuptimi dhe zgjedhja e fakteve, kujdesi i lidhjeve logjike, rëndësia e karaktereve individuale... pasqyrë e shkëlqyer e një qytetërimi, në të cilin lufta politike është më larmishme, e lëvizshme dhe e apasionuar, lidhjet tregëtare më intensive, kultura gjithmonë e më e gjerë dhe e hapur''"<ref>Natalino Sapegno, Compendio di Storia della letteratura italiana, La Nuova Italia, Firenze, [[1956]], fq. 282</ref>. Kronistët më të njohur në gjuhën vulgare të kësaj periudhe janë dy shkrimtarët fiorentinë, [[Dino Compagni]] dhe [[Giovanni Villani]] përkatësisht autorë, i pari i "''Cronica delle cose occorrenti ne' tempi suoi''", ku tregon ngjarjet duke nisur nga viti [[1280]] deri në [[1312]] dhe i dyti një "''Nova Cronica''" të ndarë në dymbëdhjetë libra nga të cilët gjashtë shkojnë që nga kulla e [[Babilonia|Babilonisë]] deri te zbritja në Itali e [[Karl Anzhuini|Karlit Anzhuin]] dhe gjashtë të tjerët nga viti [[1265]] deri në [[1348]]. ==== Katërqinta ==== Me vdekjen e Petrarkës dhe të Boccaccio-s dhe pas një lulëzimi të madh treçentesk në Katërqintën u asistua në një fenomen të çuditshëm që, sipas mendimit të shumë kritikëve, "''duket se e ndërpret ecurinë e nisur në dekadat e para të dyqintës''"<ref>Giuseppe Petronio, ''Compendio di storia della letteratura italiana'', Firenze, [[1968]], fq. 103</ref> dhe shfaqet "''një nga më të ndyrat e historisë sonë letrare''"<ref>Natalino Sapegno, ''Compendio di Storia della letteratura italiana'', La Nuova Italia, Firenze, [[1956]], fq. 288</ref> për të mos folur, siç thotë Migliorini, madje për një "''krizë kuatroçenteske''"<ref>Bruno Migliorini, ''Storia della lingua italiana'', Sansoni, Firenze, [[1971]], fq. 240</ref>. Letrarët e kësaj periudhe mohuan, duke e përbuzur, të gjithë punën e bërë gjatë dy shekujve të mëparshëm për ta bërë gjuhën vulgare të denjë të quhej gjuhë letrare dhe hartuan jo më në gjuhën vulgare, por në latinisht, duke arritur ta konsideronin veprën e Dantes, Boccaccio-s dhe Petrarkës, siç shkruan Leonardo Bruni<ref>Leonardo Bruni, ''Dialogi ad Petrum Paulum Histrum'', Istituto Nazionale sul Rinascimento, [[1994]]</ref> në dialogun e parë me mikun Pietro Istriano për veprën e tij të shkruar në latinisht të quajtur ''Ad Petrum Paulum Histrium'', vetëm "''poezi për këpucarët dhe furrtarët''". ===== Humanizmi ===== Por kjo periudhë, e ashtuquajtur e [[Humanizmi]]t, që nën shumë aspekte mund të duket si stanjacion, në të vërtetë është vetëm një "''moment pauze dhe reflektimi; një moshë e studimeve kritike dhe filologjike të apasionuara; një lloj rikthimi i mundimshëm dhe i pavetëdijshëm në zanafillën e qytetërimit tonë, nëpërmjet të cilit gjithë kuptimi i jetës dhe të idealeve njerëzore rinovohet dhe në të njëjtën kohë vihet në jetë një trasformim i kulturës dhe të shijes letrare, që shfaqet plotësisht në fund të shekullit në shpirtrat dhe në format e poezisë së re''"<ref>Natalino Sapegno, ''Compendio di storia della letteratura italiana. Dalle origini alla fine del Quattrocento'', La Nuova Italia, Firenze, [[1956]], fq. 288</ref>. [[File:salutati.jpg|thumb|Imazh që portretizon Coluccio Salutati-n, i ardhur nga një dorëshkrim i Biblioteca Laurenziana në Firence]] Lëvizja e Humanizmit u përhap me shpejtësi të madhe në të gjithë Italinë dhe, megjithëse duke marr karaktere të ndryshme sipas qendrave të përhapjes, ruajti karakteristika të përbashkëta, për shkak të formimit dhe karakteristikave barazitare, por mbi të gjitha nga përdorimi i përbashkët i gjuhës latine. Latinishtja e humanistëve, si ajo e Petrarkës, është latinishtja klasike, ajo që kishin rizbuluar nëpërmjet teksteve antike të [[Ciceroni]]t, të [[Quinto Ennio]]-s, të [[Virgjili]]t, të [[Oraci]]t, të [[Katuli]]t dhe të [[Ovidi]]t dhe që, me një studim të kujdesshëm [[filologjia|filologjik]], e risjellin në jetë. Qendra më e rëndësishme humaniste lindi në [[Firenca|Firence]] dhe nismëtari i humanizmit fiorentin qe [[Coluccio Salutati]], nxënës i [[Françesko Petrarka|Petrarkës]] dhe zbulues i ''Epistulae ad familiares'' i [[Ciceroni]]t, që me traktatet e tij dhe epistolarin e pasur qe një përhapës i rëndësishëm i studimeve të reja letrare. Lëvizja pati vazhdim në Firence me studiues të tjerë autoritarë si [[Niccolò Niccoli]], që transkriptoi vepra të shumta në gjuhën e lashtë greke dh atë latine si dhe hartoi një guidë për të rigjetur dorëshkrime në [[Gjermania|Gjermani]], Leonardo Bruni nga [[Arezzo]], që veç përkthimit nga greqishtja të veprave të shumta, qe autori i një ''Historia fiorentina'' e shkruar në këndvështrimin klasikexhant në imitim të [[Tit Livi]]t dhe [[Ciceroni]]t dhe në fund [[Poggio Bracciolini]] që, gjatë udhëtimeve të tij të shumta në [[Franca|Francë]] dhe në [[Gjermania|Gjermani]], zbuloi vepra antike duke sjell kështu në publik ''Institutionies oratoriae'' të [[Mark Fab Kuintiliani|Markus Fabius Quintilianit]], ''Silvae-t'' e Publius Papinius Stacit, ''Punica'' e Silius Italikus dhe ''De rerum natura'' e [[Lukreci]]t. Në [[1429]] u gjet në Lodi, nga peshkopi Gerardo Landriani, ''Brutus-i'' i [[Ciceroni]]t dhe në [[1429]] [[kardinali]] Giordano Orsini përvetëson një dorëshkrim që e konservonte në dymbëdhjetë komedi të [[Plauti]]t që deri në atë moment nuk e njihte askush. Në fushën e historiografisë humaniste, që pati si model veprën e Tit Livit, kujtohet romani Lorenzo Valla që diti të përballoi ''"probleme filosofike, historike, kulturale, kudo duke vendosur një kritikë të lirshme që paraprinte më së miri drejtimin e mendimit të [[Rilindja|Rilindjes]]''"<ref>Mario Sansone, ''Storia della letteratura italiana'', Principato, Milano-Messina, [[1960]], fq. 137</ref> Përkrahë Lorenzo Valla-s meriton të përmendet figura e humanistit forlez Flavio Biondo që vendosi metodën shkencore në studimet historike duke nisur me veprën e tij ''Roma instaurata'' shkencën e [[arkeologjia|arkeologjisë]], ajo e aretinit [[Leonardo Bruni]] dhe ankonasit Ciriaco d'Ancona. Humanistët, shumë nga të cilët ishin në shërbim të zotërve italianë si sekretarë kancelarë, qenë edhe shkrimtarë të flaktë letrash më së shumti me përmbajtje politike, por edhe private. Në këtë sektor të dytë i rëndësishëm është epistolari i lënë nga [[Poggio Bracciolini]] që, në bazë të modelit ciceronian, shkroi letra të pasura me humanitet dhe ndjenja. Merita e humanistëve qe ajo që ripastruan doktrinën [[aristoteli]]ke nga të gjitha ato alterime të bëra nga arabët dhe nga skolastika mesjetare si dhe mbi të gjitha se zbuluan në tërësinë e saj veprën e [[Platoni]]t ndaj të cilit u drejtua parapëlqimi i tyre. Kushtuar Platonit qe lëvizja e lindur në Firence me në krye [[Marsilio Ficino]]-n që, nën mbrojtjen e Mediçve, mblidhte në Villa medicea di Careggi, atë që në vazhdim do të quhej ''[[Accademia neoplatonica]]'', personazhe të shumtë të ditur. Për më tepër përmenden Giannozzo Manetti, [[Giovanni Pico della Mirandola]] dhe [[Cristoforo Landino]] që ditën të konceptojnë një dinjitet të ri të njeriut duke paraparë atë që do të ishte filozofia moderne që do ti kishte fillimet e saj në [[Rilindja|Rilindjen]] italiane. ===== Letërsia deri në mesin e Katërqintës ===== Në gjysmën e parë të shekullit pranë letërsisë humaniste në latinisht lindi edhe një letërsi në gjuhën vulgare qoftë me karakter devocional dhe vlerë mediokre, ashtu dhe me karakter artistik dhe me natyrë të ngritur. Në letërsinë me karakter fetar u hartuan lavde, predikime dhe paraqitje të shenjta që shpesh, pranë argumentit të shenjtë, ''"strehonin edhe personazhe dhe skena të një realizmi të brutal dhe popullor, që afronin akoma më mirë spektaklin me shijet popullore që asistonte në sheshe dhe që duhet të nxirte mësim dhe kënaqsi''."<ref>Giuseppe Petronio, ''Compendio di storia della letteratura italiana'', Palumbo (editore), [[1968]]</ref> Midis autorëve të letërsisë devocionale meritojnë të përmenden fiorentini Feo Belcari, Bernardino da Siena si dhe [[Girolamo Savonarola]] që, megjithëse jetoi në gjysmën e dytë të shekullit, mund të vendoset midis tyre për traktatet e tij me karakter moral, lavdet e tij dhe mbi të gjitha për predikimet e tij të zjarrta. Midis prozatorëve minorë përmenden edhe memuaristët, si skulptori [[Lorenzo Ghiberti]], tregëtari Giovanni Morelli dhe piktori [[Cennino Cennini]] që shkroi ''Il Libro dell'arte'', një nga traktatet e para teknike mbi pikturën. Nuk munguan novelistët që vazhdonin traditën treçenteske si Giovanni Gherardi, autor i një romani me titull ''Il Paradiso degli Alberti'', Giovanni Sabadino degli Arienti që shkroi një përmbledhje novelash të titulluara ''Porretane'' dhe më i vlerësuari [[Giovanni Sercambi]], autor i një ''Novelliere'' në imitim të [[Dekameroni]]t. Midis shkrimtarëve në vargje të gjysmës së parë të Katërqintës duhen përmendur disa shkrimtar të konsideruar të oborrit dhe të popullit. Në vazhdim të traditës treçenteske vazhduan të recitoheshin 'cantare-t', të krijoheshin të reja dhe prodhimi i vargjeve me subjekt politik dhe të tipit komiko-realist. Midis shkrimtarëve më të njohur me karakter burlesk (shakatorë) përmendet Domenico di Giovanni, mbi të gjitha Burchiello, që krijoi sonete të shumta 'caudati', ku rimerte stilin e poezisë zbavitëse dhe të 'frottola-ve' të Treqintës. Midis poetëve zbavitës që jetuan pranë oborreve kuatroçenteske përmenden Antonio Cammelli, i quajtur '''il Pistoia''' që pati shumë famë pranë oborreve veriore dhe që jetoi pranë oborreve të 'Da Correggio-ve', të 'Estens-ëve' dhe të [[Ludovico il Moro]]. Ai kompozoi sonete me karakter satirik ku paraqitej shoqëria e kohës së tij. Gjithmonë pran oborreve të ndryshme lindi edhe një poezi më aristokratike që rimerrte traditën petrarkeske dhe të lirikës oborrtare të gjysmës së dytë të Treqintës. Midis poetëve të kësaj periudhe qenë të shquar [[Giusto de' Conti di Valmontone]], autor i 'canzoniere-s' të titulluar ''La bella mano'', Benedetto Gareth, i mbiquajtur Chariteo, autor i një 'canzoniere' të titulluar ''Endymione'' dhe [[Serafino de' Cimminelli]] i njohur me pseudonimin ''Serafino Aquilano'' që qe edhe muzikant. ===== Letërsia pas mesit të Katërqintës ===== Në mes të shekullit letërsia në gjuhën vulgare u fuqizua dhe mbizotëroi koncepti që gjuha italiane qe e barabartë me atë latine për aftësinë për të shprehur çdo koncept ose imagjinatë siç do të thoshte [[Leon Battista Alberti]] në hyrjen e librit të II të ''Quattro libri della famiglia'': {{quote|text=rrëfej se ajo gjuhë e vjetër latine është e pasur dhe shumë e zbukuruar; por nuk shoh aq shumë sa që gjuha e sotme toskane ti mbaj mëri që në të çdo gjë sado shkëlqyer e shkruar na vjen keq... Dhe qoftë sa thonë ajo antikja e mësuar nga të gjithë njerëzit, plotë me autoritet, vetëm sepse në të shumë të shquar shkruan, me siguri e ngjashme do të jetë edhe jona, nëse të diturit do të duan, me studimin e saj të gjerë dhe vigjilent, të kthehet në të lëmuar dhe të pastër".<ref>Leon Battista Alberti, në ''Proemio'', ''Opere volgari'', nën drejtimin e C. Grayson, volumi I, Laterza, [[Bari]], [[1960]]</ref>}} [[File:Leon Battista Alberti.jpg|left|thumb|Statuja e L.B. Albertit në një nike të Galleria degli Uffizi]] Qe pikërisht Alberti, shembull tipik i njeriut të Humanizmit dhe të Rilindjes, që promovoi në Firence një garë publike në poezi, 'il Certame coronario', për të treguar kush qenë potencialet e gjuhës së folur. Për të dëshmuar se si gjuha vulgare dhe letërsia morën një dinjitet të ri janë komentet për [[Komedia hyjnore|Komedinë hyjnore]] të [[Cristoforo Landino]]s, komenti për rimat e Petrarkës nga ana e Francesco Filelfo-s dhe epistola e [[Angelo Poliziano]]-s që shoqëronte rimat e vjetra të ''Përmbledhjes aragoneze'' ku lëvdohet gjuha toskane. Gjatë gjithë gjysmës së dytë të Katërqintës, pra gjuha vulgare dhe gjuha latine u alternuan dhe shpesh u pranëvendosën në të njëjtët shkrimtar, siç mund të vërehet duke analizuar veprat e Poliziano-s, të Jacopo Sannazzaro-s, të Albertit dhe shumë të tjerëve. Letërsia e re që lindi pati një karakter të ngritur dhe aristokratik sepse ata që u rikthyen në gjuhën vulgare e bënë në një bazë letrare, të bindur, siç shkruan Landino, që "për të qenë një "toskan i mirë" duhet të ishe "latin i mirë", dmth. njohës e latinishtes"<ref>Cituar në Giuseppe Petronio, ''Compendio di Storia della letteratura italiana'', Palumbo, Firenze, [[1968]]</ref>. Alberti, një nga figurat më poliedrike të [[Rilindja|Rilindjes]] qe jo vetëm humanist dhe shkrimtar në gjuhën vulgare por u interesua edhe për [[arkitektura|arkitekturën]], [[muzika|muzikën]], [[matematika|matematikën]], [[kriptografia|kriptografinë]], [[gjuhësia|gjuhësinë]], [[filozofia|filozofinë]] dhe [[teoria|teorinë]] e [[Historia e arteve pamore|artet figurative]]. Si shkrimtar ai realizoi një komedi në latinisht me titull ''Philodoxeos fabula'' (''dëshiruesi i lavdisë''), ''Intercoenales'' (''Dialogjet konvivialë''), tre libra në gjuhën vulgare të quajtur ''De pictura'' (Mbi pikturën), dhjetë libra mbi arkitekturën të quajtur ''De re aedificatoria'', ''Dialoghi della tranquillità dell'anima'', ''Momus'' ose ''De Principe'' dhe ''Quattro libri della famiglia''. [[File:Leonardo self.jpg|thumb|Autoportret, rreth [[1513]], [[Torino]], Biblioteca Reale]] Superior ndaj Albertit nëpërmjet një personaliteti poliedrik qe [[Leonardo da Vinçi]] por që nuk ka një vend të rëndësishëm në aktivitetin letrarë por në atë të arteve dhe të shkencës. Nga Leonardo zotërojmë një seri me pasazhe që ai zgjodhi dhe katalogoi me titullin ''"Trattato sulla pittura"'' dhe disa skica dhe fragmente ideshë që ai kishte zakonin ti fiksonte në letër ndonjëherë duke iu dhënë një dukje si përralla të vogla apo apologjishë që kanë njëfarë karakteri letrarë. [[Lorenco de' Mediçi]], i quajtur i Mrekullueshmi, qe promotori në Firence i letërsisë së re në gjuhën vulgare si dhe miku dhe mbrojtësi i humanistëve si Ficino dhe Cristoforo Landino. Ai, i lidhur me traditën e Treqintës, donte që letërsia e atij shekullit të përhapej dhe ai vetë u përpoq ta imitonte në shumë vepra, veçanërisht në ato rinore. Përreth Lorenco de' Mediçit, ku ishte formuar një rreth poetësh, letrarësh dhe artistësh, jetoi [[Angelo Poliziano]] që, i trasferuar vetëm 16 vjeç në Firence dhe duke njohur që atëherë greqishten e lashtë dhe latinishten, nisi të përkthente në ekzametra latinë ''[[Iliada|Iliadën]]''. U çmua për aftësitë e tij nga i Mrekullueshmi që e ftoi në oborrin e tij në fillim si mësues i të birit, Piero dhe në vazhdim i besoi katedrën pranë Studios fiorentine të latinishtes dhe greqishtes, detyrë që poeti e mbajti deri në vdekjen e tij të ndodhur në [[1494]]. Ai krijoi në gjuhën vulgare disa vepra të rëndësishme nga këndvështrimi letrarë dhe poetik, si ''Stanze per la giostra'' dhe ''Favola di Orfeo''. Në rrethin e poetëve mediçeas bënte pjesë për një farë periudhe edhe [[Luigi Pulci]] që shkroi një poemë në oktava të titulluar 'il Morgante' që rimerr motivet dhe teknikën karolinge të 'cantare-ve'. Lindur në kështjellën e familjes në Scandiano në [[1441]] nga Lucia di Nanni Strozzi dhe Giovanni Boiardo, qe gjithmonë i lidhur me familjen [[d'Este]] për vasalitet të feudit të Scandiano-s, që do të ishte ai vetë ta mbante së bashku me kushëririn Giovanni midis viteve [[1460]] dhe [[1474]]. [[Matteo Maria Boiardo]] qe intelektual dhe poet i spikatur i gjysmës së dytë të [[Shekulli XV|Katërqintës]]. Ati i atribuohet një 'canzoniere amoroso', ''Amorum libri tres'', dhjetë egloga përgjithësisht të quajtura ''Pastorale'', por mbi të gjitha''Orlando Innamorato'', një poemë epike narrative e papërfunduar në oktava që do të ishte lënda e ''Furioso-s'' së [[Ludovico Ariosto]]-s, veç, natyrisht, krijimeve poetike rinore (shpesh në latinisht) dhe përkthimeve nga greqishtja. [[File:Niccolo Machiavelli uffizi.jpg|thumb|Statuja e [[Niccolò Machiavelli]]-t në Galleria degli Uffizi|majtas]] ==== Pesëqinta ==== Figura orientuese e shijes poetike rilindase qe [[Pietro Bembo]], që shkroi këngë petrarkiste dhe sonete, por mbi të gjitha, u kthye në arbitrin e letërsisë italiane të kohës së tij. Dekadat e para të Pesëqintës panë një prodhimtari letrare me nivel të jashtëzakonshme, në gjini të ndryshme letrare. Shkohet që nga poema e Ariosto-s, '[[Orlando furioso]]', deri te ''Il Principe'', traktat i teorisë politike të [[Niccolò Machiavelli]]-t; nga ''Il Cortegiano'' i [[Baldassarre Castiglione]]-s deri te lirikat petrarkeske të [[Pietro Bembo]]s. Në këtë periudhë, që shtrihet afërsisht deri në fund të vitit [[1530]] dhe që mund të identifikohet plotësisht me [[Rilindjen]], përvoja e pasur e humanizmit fillon ti lërë vendin një rregullimi progresiv të formave dhe gjuhëve. Nuk është e rastësishme që Ariosto zgjodhi për poemën e tij gjuhën vulgare toskane përkundrejt asaj emiliane të përdorur nga [[Matteo Maria Boiardo]]. Nga ana tjetër, diskutimi mbi gjuhën letrare, që zë intelekte të mprehta me reflektime me interes të madh, sjell në një zgjidhje pak a shumë përfundimtare falë ''Prose della volgar lingua'' të Bembos ([[1525]]), ku mbështet përsosmërinë e toskanes letrare të identifikueshme në poezinë e [[Françesko Petrarka|Petrarkës]] dhe në prozën e [[Giovanni Boccaccio]]-s. Vlerat e trajtuara nga letërsia klasike, me të cilën rizbulohet pamje të gjera dhe filozofia neoplatonike konvergojnë në idenë e njeriut si individ plotë me potenciale, padron i ekzistencës së vetë, i thirrur për të dhënë prova të gjenialitetit të vetë në rrethana konkrete të historisë dhe të realizoi në momente të ndryshme të jetës një harmoni ideale dhe të rafinuar. Mjedisi i oborrit dhe fenomeni i përhapur i mecenatizmit u ofrojnë shkrimtarëve të kohës kornizën dhe kushtet e përshtatshme për të ndjekur ato modele ideale; por kjo nuk pengon që të ndonjë që e zhvesh plotësisht, edhe pse me ironi të matur, përmbysjen e atij mjedisi të idealizuar, dmth. mungesa e autonomisë (Ariosto); apo kush pikërisht nga reflektimi këmbëngulës mbi veprat e antikëve dhe mbi "përvojën e vazhdueshme të gjërave moderne" nxirrte norma me lirshmëri të padëgjuar për veprimin politik (Machiavelli). Një kontribut shumë domethënës drejt përcaktimit të "rregullave" për shkrimin letrar erdhi nga përkthimi, në [[1536]], i ''Poetikës'' së [[Aristoteli]]t, deri në atë moment e njohur vetëm indirekt dhe pjesërisht nëpërmjet ''Ars poetica-s'' së [[Oraci]]t. Përkthimi zgjoi menjëherë ethet e studimit dhe komenteve, që gjithësesi shkuan në një drejtim jo plotësisht koherent me synimet e filozofit grek. Në fakt ai – siç është e qartë për lexuesit aktualë të ''Poetikës'' (e mbijetuar në formë shumë të gjymtuar) – nuk nënkuptonte të ofronte norma për krijimtarinë letrare, për përshkruante dhe organizonte për sa letërsia greke kishte prodhuar deri në atë kohë. Argumentimet e Aristotelit mbi gjinitë e ndryshme letrare, mbi elementet që përbënin tekstin poetik, mbi synimet e letërsisë dhe kështu me radhë u interpretuan nga studiuesit e Pesëqintës si norma për tu ndjekur në mënyrë besnike për të arritur përsosmërinë e poezisë. Sipas këtij kuptimi të ngurtë, poezia - në tre gjini: [[poezia epike|epike]], [[poezia lirike|lirike]] dhe dramatike – duhej të propozohej në qëllim edukativ për tu arritur nëpërmjet kënaqësisë (në versionin e [[Oraci]]t thuhej ''miscere utile dulci'' (përzierja e të dobishmes me kënaqësinë). Prirja preceptiste e letërsisë konvergoi shpejt me një riafermim të parimit të autoritetit (''ipse dixit'') në fusha të ndryshme të kulturës dhe me nevojat e një rikthimi në moralitetin dhe religjiozitetin e promovuar nga Këshilli i Trentos (1545-1563).[[File:Torquato Tasso-Sorrento.jpg|thumb|Torquato Tasso|293x293px]] Ky orientim normativ, që u zhvillua në shkrimet e [[Sperone Speroni]]t, Gian Giorgio Trissino-s dhe shumë të tjerëve, u fut në kundërshtim me prodhimtarinë e shumtë dhe të larmishme të dekadave të para të Pesëqintës. Për shembull, një vepër që kishte marr menjëherë sukses dhe përhapje të gjerë si 'Orlando furioso', kishte mospërputhje me normat e përpunuara: nuk mund të quhej poemë epike, për praninë mjaft të dobët të motiveve tipike të asaj gjinie dhe mbizotërimi i fantazisë, i ironisë, të kënaqsisë si synim kryesor (edhe pse jo i vetmi). Gjithësesi nuk ishte sigurisht e mundur të injoroje vlerën dhe pikërisht për këtë u mat me të, për të kërkuar një rrugë origjinale të përshtatshme me klimën e ndryshuar kulturore, [[Torquato Tasso]]. ===== Gjysma e dytë e Pesëqintës ===== [[File:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|thumb|Portret i Machiavelli-t|majtas|301x301px]]Një ndryshim i thellë i funksioneve të italishtes vulgare ndodhi në fund të Pesëqintës. Për shkak të ngadalsimit të shkëmbimeve ekonomike midis qyteteve të ndryshme të Italisë, rinisën të zhvilloheshin dialektet vendore, ndërsa italishtja u lidh me funksionin e gjuhës së oborreve. Shpirti i kundërreformës së Këshillit të Trentos bëri që të mungonin stimujt kulturorë inovatorë që kishin frymëzuar grupimet letrare. Themelimi i ''[[Accademia della Crusca]]'' në kët periudhë kristalizoi këtë situatë në shekujt pasues, duke e kthyer italishten në një gjuhë artificiale. Në këtë kuadër lindën veprat letrare të [[Torquato Tasso]]-s, poema e tij ''Gerusalemme liberata'' mund të konsiderohet në këndvështrimin letrarë fryt i [[manierizmi]]t, ku mjetet shprehëse ishin një seri pozash artificioze. Italishtja e fundit të Pesëqintës është një gjuhë thellësisht e ndryshme, në shpirt, nga ajo e shekujve të kaluar. Na e vënë në duje disa shënime të autografuara të [[Galileo Galilei]]-t duke krahasuar ''Orlando Furioso-n'' e [[Ludovico Ariosto]]-s dhe ''la Gerusalemme liberata'': për Galilei-n ''Tasso thotë fjalë, ndërsa Ariosto gjëra''. Gjuha italiane që fillimisht ishte deskriptive dhe plotë me përmbajtje bëhet shprehje e zbrazët e përshtatshme vetëm për të bërë melodi dhe këngë. [[Torquato Tasso]], shkroi në gjysmën e dytë të shekullit të XVI dhe është autor i [[Gerusalemme liberata]], që rrëfen marrjen e Jerusalemit nga [[Godefroid de Bouillon]] gjatë [[Kryqëzata e parë|Kryqëzatës së parë]]. Në prozë diktuan normën e shpirtit të ri Oborrtari (Il Cortesano) i [[Baltasare Castiglione]], që krijoi modelin e njeriut rilindas dhe Princi (Il Principe) i [[Niccolò Machiavelli]]t, që është një traktat i teorisë politike. [[File:Machiavelli Principe Cover Page.jpg|thumb|Ballina e "Princit" te Macchiavelli-t]] ====== Niccolò Machiavelli ====== Figura e rëndësishme e pjesës së parë të Pesëqintës, është [[Niccolò Machiavelli]]. Ai qe oborrtar i Lorencit të Mrekullueshëm, me familjen mediçease në pushtet në [[Firenca|Firence]]. Figura e Machiavelli-t është mbi të gjitha e lidhur me veprat e tij filologjike (për shembull mbi librat e [[Tit Livi]]t), duke e lartësuar si studiues humanist, por edhe për mendimin e tij politik, duke marr spunto nga studimi i veprave të mëdha historiografike të antikitetit, si [[Tukiditi]], [[Ksenofoni]], [[Polibi]] dhe [[Tacitus|Taciti]]. Zhdërvjelltësia kulturore rreth politikës është e pranishme qoftë në veprat e tij diturake, ashtu edhe në ato poetike dhe teatrale, si "La mandragola". Vepra kryesore e Machiavelli-t është "Il principe" (Princi), traktat politik ku, duke përmendur veprat kryesore antike mbi [[demagogjia|demagogjinë]] dhe qeverisjen, tregon metodën më të mirë qeverisëse për gjeneratat e ardhshme. Në vepër bëhen edhe referime politike për ngjarje të afërta me kohën e autorit, si luftrat e [[Ludovico il Moro]]-s me [[Cesare Borgia]]-n. Vepra është e lidhur me “[[Lufta e Peloponezit|Luftën e Peloponezit]]” të [[Tukiditi]]t dhe “Republikën” e [[Ciceroni]]t, me të cilën Machiavelli ilustron mjetet e ndryshme qeverisëse, si tirania, monarkia, oklokracia (një formë e degjeneruar e demokracisë ku sundon turma) dhe në fund [[Republika]]. Më pas, pas shembujve të ndryshëm, kalon në përshkrimin e figurës ideale të "principe-s", dmth. ai që është i aftë të mbaj në ekuilibër gjithë format e pushtetit si dhe gjithë nënshtetasit e tij në qeverisje. Temat madhore të trajtuara në vepër janë "la fortuna" (fati) dhe "la virtù" (virtyti), karakteristikat e pandashme midis tyre, sepse secila ka nevojë për tjetrën në qeverisje: e para ofron rastin e pushtetit, ndërsa e dyta metodën për ti kuptuar dhe manovruar në mënyrën më të mirë të mundshme. Në fund është elementi i tretë: karizma e vetë princit, që duhet të veproi si instrument rregullues i saj, duke mos qenë tepër mizor, as shumë i butë me popullin. Me këtë vepër, lindi termi “machiavellico”, që përcakton një person plotësisht të lidhur me zotërimin e interesave të veta nëpërmjet përdorimit të mprehtë të arsyes dhe të mendjes. [[File:Jean Auguste Dominique Ingres - Roger Delivering Angelica.jpg|thumb|325x325px|''Rugiero duke shpëtuar Angelica-n'' ([[Jean Auguste Dominique Ingres]], [[1819]]).|majtas]] ====== Ludovico Ariosto ====== [[Ludovico Ariosto]] është eksponenti kryesor i letërsisë oborrtare të [[Rilindja|Rilindjes]], së bashku me [[Torquato Tasso]]-n. Oborrtar i derës ferrareze, ai gëzoi famë të rëndësishme, deri në tërheqjen në fundin e jetës në një vilë modeste. Ai përfaqëson atë që ka garantuar ripërtëritjen letrare të gjinisë së vjetër të romanit kalorsiak, duke shkruar një poemë në këndshikim heroik ku tregohet shoqëria e [[Karli i Madh]] në kulmin e teprimeve të tij, duke kërkuar të kritikonte zakomet e pahijshme të kohës së tij, ku megjithëse ka kalorës dhe kode nderi, çdo aksion dhe mendim është shpur deri në ekstrem, deri në shkatërrimin tërësor. [[File:Ariosto - Orlando Furioso, 1551 - 5918999 FERE001606 00005.tif|thumb|Ballina e "Orlando furioso"|326x326px]] Vepra madhore e Ariostos është ''[[Orlando furioso]]'', [[poema|poemë]] që realizohet sipas romaneve kalorsiake të ciklit breton dhe të ciklit karoling. Poema portretizon atë që ishte ndërprerë nga [[Matteo Maria Boiardo]] te ''[[Orlando innamorato]]''. Subjekti është ambjentuar në kohën e luftrave të [[Karli i Madh|Karlit të Madh]] kundër Saraçenëve dhe rezulton të jetë një lloj burle (talljeje) dhe një proces shkatërrues i figurës karizmatike dhe të paepshme të kalorsit, i përkushtuar ndaj pastërtisë, respektit, nderit dhe besimit. Princesha tepër e bukur 'Angelica' bën të dashurohej çdokush në oborrin e saj, ndërsa Karli i Madh pregatit rrethimin. Edhe paladini i fuqishëm Orlando mbetet e paralizuar dhe i turbulluar nga magjepsia, por kur zbulon se princesha e tradhëton me Medoron, do të shkallonte, duke humbur arsyen, që përfundon në [[hëna|hënë]]. [[File:Portrait de Dante.jpg|thumb|Figura e Dante Alighierit luajti një rol të rëndësishëm në formimin e veprave të Katërqintës spanjolle|majtas|312x312px]][[Orlando furioso]], është një poemë e gjatë narrative e gjinisë fantastike dhe epikës tradicionale, vazhduese e [[Orlando inamorato]] e [[Matteo Maria Boiardo]]-s, dhe që e merrte frymëzimin nga subjektet franceze dhe bretone të [[Mesjeta|Mesjetës]]. Subjekti i kësaj vepre është marrosja e Orlandos (personazhi që me emrin francez Roland qe një nga të anëtarët e oborrit karoling dhe protagonist i [[La Chanson de Roland]] që, i dashuruar me Angelica-n e bukur, përjeton peripeci të shumta duke e ndjekur dhe që çmendet. Angelica e bukur dashurohet me Medoron, luftëtar mysliman që e kishte shëruar, dhe i përfshirë nga një atak xhelozie, Orlando rrënon male shkatërron gjithëçka që i del përpara. Për ti rikthyer mendjen miku i tij Astolfo, i hipur në një hipogrif, udhëton në hënë ku takon, brenda një shishe, eliksirin e rikthimit të arsyes së Orlandos që, me të pirë atë, rifiton gjykimin e shëndosh. Gjatë gjithë rrëfimit, të përshkuar nga një ton shumë fantastik, ndërthuren tregime të shkurtra. ''Orlando furioso'' qe objekt i përkthimeve të shumta, vazhdimesh dhe imitimesh si dhe përbëri modelin më të rëndësishëm për epikën e zgjedhur rilindase. Poema ndërthur ngjarje të panumërta, të marra nga mite të ndryshme dhe histori të popujve antikë dhe autori i saj e fut personazhin e Angelica-s si figurë të fatit, e aftë të turbulloi edhe shpirtrat më të fortë: deklarim poetik për të treguar shoqërinë aktuale, mjaft e mbushur me pasiguri, ashtu si shpirti njerëzor është i mbushur me pyetje. Poema çon në zbehjen përfundimtare të përplasjes midis paganëve dhe të krishterëve: lufta, një nga pak fijet e kuqe që është e mundur të gjurmosh me lehtësi në brendësi të poemës, nuk përfshin një kundërshtim etik apo ideologjik midis dy palëve si te [[Chanson de Roland]]. Mbi përmasën epike, gjithësesi e pranishme, nëse jo tjetër por si polaritet dialektik (dhe mjafton të konsiderosh oktavën e parë të poemës), vendosen rrugët e pafundme të romanit, nga të cilat teknika e ndërthurjes është imazhi stilistik: me linjës kryesore të armëve përzihen dashuritë, sipas një operacioni boiardesk. Heroit epik të destinuar për fitore pikërisht si mbrojtës i një superioriteti ideologjik përkundrejt armikut zëvëndësohet me kalorësin e dashuruar të Boiardos, por vetëm në një nivel të parë sipërfaqësor. Ariosto nuk mund të kënaqet me arritjen në këtë pikë dhe në fakt e shtyn këndveshtrimin e tij letrar në ndërlikimin e mekanizmit të dashurisë deri në paradoks: nga një anë duke e çuar Orlandon në çmendje, në gjendjen kafshërore, duke u zhveshur nga prerogativat e tij kalorsiake; ndërsa nga ana tjetër duke përsëritur dhe absolutizuar idenë e romanit mesjetar, kalorësi në kërkim të identitetit të vetë, për tu rigjetur pas një "prove". ===Spanja=== ==== Katërqinta dhe Humanizmi ==== ===== Poezia: Manrique dhe nisja e ''romance-s'' ===== [[Shekulli XV|Shekulli iXV]] inauguroi një periudhë të rafinuar në veprat letrare, në mënyrë të veçantë të poezisë, falë edhe kontributit të mjedisit të «oborreve të dashurisë provencalë» dhe ndikimit gjithmonë e më të madh të lëvizjes kulturore italiane, që do të arrinte kulmin e saj në shekullin pasues.<ref name="val48">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 48.</ref> Veprat e [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio-s]] dhe [[Françesko Petrarka|Petrarkës]] patën vlerësim të madh edhe në territorin spanjoll dhe disa arritën të ndiqnin indikacionet, si markezi i Santillana-s ([[1398]]-[[1458]]), që përhapi në mënyrë efikase teoritë humaniste dhe ndaj të cilit përmendet dituraku i parë kritiko-linguistik në të folurën kastiliane me titull ''Letër hyrëse kryekomandantit Don Pedro i Portugalisë'';<ref name="val48" /> ndërsa të tjerë, u kufizuan me imitimin e formave poetike të letërsisë italiane, duke u përpjekur të kopjonin njëmbëdhjetërrokëshin dantesk, duke arritur rezultate jo të shkëlqyera por gjithësesi duke i hapur rrugën përdorimit të vargut që do të merrte një pozicion mbizotërues në metrikën e lirikës spanjolle.<ref name="val48" /> Pjesa më e madhe e poetëve vinte nga mjediset më të larta: autorët i përkushtoheshin në mënyrë të veçantë 'canzoniere-ve', ku një shembull nga më të rëndësishmit është ''Cancionero de Baena'', i hartuar pikërisht nga [[Juan Alfonso de Baena]] në [[1445]].<ref name="val48" /> Kush shkruante 'cancionero' ishte zakonisht i paguar për këtë aktivitet, sepse '''cancionero-t''' ishin shpesh të porositur nga zotërinjtë që dëshironin tu bëheshin homazhe fushatave të tyre me vepra në vargje që të nënvizonin bukurinë si dhe cilësitë. Midis veprave që përmendnin më shumë autorët italianë qenë ato të Miçer Francisco Imperial, që me sonetet dhe poemat e tij alegorike u frymëzua nga [[Dante Alighieri]]; ndërsa [[Ferrant Sánchez]]-i me ''Decir de las vanidades del mundo'' është ai që përzien bashkë me njëmbëdhjetë rrokëshat me shije italiane, dymbëdhjetë rrokëshat më të përshtatshëm për ritmet dhe tingujt e spanjishtes.<ref name="val49">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 49</ref> Ndërsa Juan de Mena ([[1411]]-[[1456]]) qe autori i ''El laberinto de fortuna'', ose ''Las trescientas'' (Treqintat, emër që tregon numrin e strofave me të cilat është formuar vepra), tjetër vepër që i referohej Dantes për përmbajtjen (vizione onirike me komponente të fortë simbolike) dhe një metrikë që, duke i besuar oktavave, kërkon ti afrohet akoma krijimeve në italisht. Shembulli kryesor i 'cancionero-s' janë ''Coplas a la muerta de su padre'' të [[Jorge Manrique]] ([[1440]]-[[1478]]), nipi i Gómez Manrique ([[1412]]-[[1490]]); [[metrika]] e veprës paraqet skemën 8a-8b-4c-8a-8b-4c.<ref name="val52">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 51-52</ref> Tema ka të bëjë me vdekjen, të trajtuar me qetësi dhe aty për aty: vdekja paraqitet si pika ideale e barazisë që i vendos të gjithë në të njëjtin plan, duke anulluar diferencat shoqërore. Referimet ndaj botës klasike, të shpeshta në veprat mesjetare, mungojnë te ''Coplas'':<ref name="val53">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 53</ref> dhe pikërisht vepra e Manrique-s vendoset si mbyllje ideale e [[Mesjeta|Mesjetës]] spanjolle.<ref name="val57">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 57</ref> ''Romance'' është një krijim tipik i poezisë së lartë, të kultivuar, fortësisht e lidhur me traditën orale të këngëvve, dhe në mënyrë të vecantë me ''chanson de geste''.<ref name="val57" /> Te ''romance'' muzikaliteti është thelbësor dhe në fakt gati të gjitha ''romance-t'' (përveç një përmbledhjeje të publikuar në [[Shekulli XVII|Shekullin e XVII]]) duhet të këndoheshin.<ref name="val57" /> ''Romance-s'' i detyrohet edhe futja e një kombinacioni të ri metrik, që mban të njëjtin emër; José María Valverde e shpjegon kështu metrikën e realizimit të ''romance-ve'': {{quote|text=Vargu bëhet tetërrokësh (apo mo mirë, me tetë plus tetë rrokje), siç e kishin zakon ata të 'canciones', të organizuara në njësi prej katër tetërrokëshash, duke u përsëritur ose variuar herë pas here në këndimin e dy të fundit, ose katër, me një rimë të vecantë me karakter të vazhduar.|author=José María Valverde|Source=Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 57}} [[File:Portadaromancero.jpg|thumb|''Romancero'' i titulluar ''Libro de los cincuenta romances'' (1525)|301x301px]] Këtu, ''romance'' dallon nga kompozimet zakonisht të përdorura në letërsinë italiane, si tetërrokëshi, pasi spanjishtja kërkon një shpërndarje të ndryshme të thekseve (me distancë më të madhe se ata të italishtes, të përdorur, te tetërrokëshi, çdo katër rrokje).<ref name="val58">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 58</ref> Struktura paraqet veçanti të tjera: për shembull, në vend që të filloi dhe mbaroi gradualisht, ''romances'' ka një fillim dhe fund të menjëhershëm, për të rritur përmbajtjen e misterit të veprës.<ref name="val58" /> Karakteristikat e lart përshkruara, gjithësesi, janë për tu konsideruar indikative, pasi disa përmbledhje ''romance-sh'' të periudhave të ndryshme, si ato të hartuara nga Ramón Menéndez Pidal ose Dámaso Alonso, paraqesin ''romance'' rrënjësisht të ndryshme midis tyre.<ref name="val59">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 59</ref> ''Romance-ja'' pati përhapje dhe popullaritet të madh në Katërqintën, sa që ishte të shumtë ata që e dinin përmendësh, pavarësisht kushteve ekonomike dhe niveli i tyre i arsimimit.<ref name="val59" /> ''Romance-ja'' kontribuoi edhe në llojin e spanjishtes arkaike të folur në popullsitë hebreje sefardite, të [[Selaniku]]t dhe të tjerë me origjinë spanjolle, pasi fakti që kishin mësuar përmendësh këto kompozime ndikoi në njohjen e gjuhës.<ref name="val59" /> Në mes të [[Shekulli XVI|Shekullit të XVI]] u shfaqën shumë ''romanceros'', dmth. përmbledhje ''romances-ash'', që bëheshin të shkruara, të shtypura në letër dhe jo më të përcjella gojarisht (për më tepër, natyra pastërtisht gojore e ''romances-ave'' i çoi shumë prej tyre në pësimin e shumë variacioneve në përmbajtje). Në kundërshtim me atë që ndodhte ndonjëherë në letërsinë mesjetare, te ''romances'' magjia është argument shumë pak i trajtuar dhe madje gati plotësisht i injoruar. ''Romances'' kanë përbërë një pjesë themelore të letërsisë spanjolle, aq sa e ruajtën popullaritetin edhe gjatë ''El Siglo de Oro-s'', duke u bërë një traditë e vërtetë.<ref name="val61">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 60-62</ref> Midis italianistëve të kësaj epoke qenë Iñigo López de Mendoza, markezi i Santillana-s ([[1398]]-[[1458]]) dhe Enrique de Villena ([[1384]]-[[1434]]<ref>Data e vdekjes është caktuar në 1434 nga Fernando Báez, ''Storia universale della distruzione dei libri'', Viella, [[Roma]], [[2009]], fq.151</ref>) që përktheu [[Komedia Hyjnore|Komedinë Hyjnore]]. ===== Proza: ''Celestina'' dhe kronistët ===== [[File:Celestina.jpg|thumb|left|Kopertina e ''Celestina-s''|317x317px]] Proza e Katërqintës spanjolle pa dy lëvizje kryesore, kronikat dhe shembujt e parë të 'novela-s' dhe të dytën te ajo teatrale. Prirjet e reja humaniste u shtrinë edhe te kronikat, duke i shëndruar gjuhën: megjithëse mbetën gjithmonë vepra me frymëzim popullor, ato nisën të përshkruanin realitetin në një prozë më të rafinuar dhe artistike.<ref name="val70">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 70</ref> Midis kronistëve të ndryshëm të periudhës, janë për tu përmendur Fernán Pérez de Guzmán (autor i ''Mar de historias''), Hernando del Pulgar, Gonzalo Chacón, Diego Enríquez del Castillo dhe Mosén Diego de Valera (këta dy kronistë mbretëror)<ref name="val70" /> si dhe Gutierre Díaz de Games, autor i ''El Victorial''.<ref name="val71">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 71</ref> Autorë të kritikave më pak aderente me realitetin dhe me më shumë elemente fantastike janë Pedro de Corral (''Crónica sarracina'') dhe Ruy González de Clavijo, të cilët realizuan dy libra udhëtimesh (''Andanças e viajes de Pero Tafur por diversas partes del mundo avidos'' dhe ''Vida y hazañas del Gran Tamorlán'').<ref name="val71" /> Përveç kronikave, vazhduan përrallat morale: një shembull është ''Libro de los gatos'', me autor anonim; ndërsa Enrique Pacheco-s realizoi disa vepra me përmbajtje të pazakontë.<ref name="val71" /> Gjithësesi, ngjarja e rëndësishme në prozën spanjolle të Shekullit të XV është lindja e romanit (La novela).<ref name="val71" /> Duke nisur nga vepra të mëparshme si ''La Gran Conquista de Ultramar'' dhe ''El caballero Zifar'', u formuan karakteristikat e para të romanit kalorsiak spanjoll;<ref name="val71" /> ndërsa romani sentimental, u përfaqësua nga ''El siervo libre de amor'', vepër e Juan Rodríguez de la Cámara që frymëzohej nga romanet italiane dhe në mënyrë të veçantë nga ''Cárcel de amor'' i Diego de San Pedro, libër i publikuar në [[1492]] që pati sukses të madh në dy shekujt pasues.<ref name="val72">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 72</ref> ''Cárcel de amor'' u krahasua, në përmbajtje dhe formë, me ''Dhimbjet e të riut Werther'' të [[Johann Wolfgang von Goethe]].<ref name="val72" /> Në [[1499]] u publikua një libër i shkruar nga [[Fernando de Rojas]] dhe i titulluar ''Tragicomedia de Calisto y Melibea'', i njohur edhe si ''La Celestina''.<ref name="val72" /> Autori pohon se e kishte gjetur të përfunduar aktin e parë dhe se e zgjeroi veprën deri sa ta bënte të arrinte gjashtëmbëdhjetë akte gjatësi (21 në botimin e vitit [[1502]]): ''Celestina'' tregon një histori dashurie midis dy të rinjve, Callisto-s dhe Melibea-s, që pas një zhvillimi intensiv përmbyllet me vdekjen e të dyve.<ref name="val73">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 73</ref> Vepra është një lloj «romani i dialoguar», megjithëse nuk përmban elemente teatrale;<ref name="val72" /> Personazhi më i veçantë është Celestina, e moshuara që në vepër ka detyrën ti bënte të takoheshin dy të dashuruarit, e pajisur me një gjuhë «të gjallë dhe të drejtpërdrejtë».<ref name="val73" /> I gjithë romani është i karakterizuar nga «ashpërsia» dhe «pesimizmi»:<ref name="val73" /> rikthehet referimi nga frymëzimit klasik, vecanërisht i bazuar te poetët latinë.[[File:Karl V by Ticiano.jpg|thumb|Karli V, mbreti i parë i ''Siglo de Oro''|337x337px]]Një tentativë për të shkruar vepra teatrale i detyrohet Gómez Manrique-s: dy shkrime të tij, ''Representación del Nacimiento de Nuestro Señor'' dhe ''Lamentaciones fechas para Semana Santa'', megjithëse jo me rëndësi të madhe, janë ndër shembujt e parë të teatrit në letërsinë spanjolle.<ref name="val77">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 77</ref> Gjinia teatrale, në fakt, ishte injoruar gjatë gjithë Mesjetës dhe Manrique ofroi një impuls të izoluar dhe paraprirës që do të vazhdohej pastaj nga [[Juan del Encina]], autor i ''églogas''<ref name="enc800">Camillo Berra; Paolo Pignata; Flaviarosa Rossini, zëri 'Letteratura spagnola' te AA.VV., L'Enciclopedia, vol. 18, [[Roma]], La Repubblica/UTET/De Agostini, [[2003]], fq. 800</ref> (përshtatje të ''Eglogave'' të [[Virgjili]]t<ref name="val77" />), dhe gjatë ''Siglo de Oro''.<ref name="val79">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 79</ref> ==== ''El Siglo de Oro'' (1492-1681) ==== I ashtuquajturi ''Siglo de Oro'' (shekulli i artë) është ajo periudhë në të cilën kultura spanjolle përjetoi një lulëzim të madh, me aktivitete të zjarrta letrare dhe pushteti të madh politik.<ref name="enc800" /><ref name="val82">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 82</ref> Nuk ka njëtrajtësi burimesh për sa i përket datës së fillimit të kësaj periudhe: për disa është [[1492]], viti i zbulimit të Amerikës; ndërsa të tjerë tregojnë vitin [[1516]], data e hipjes së [[Karli V|Karlit të V]] një fron.<ref name="enc800" /> Ndërsa për të treguar fundin e 'Shekullit të Artë', përgjithësisht është përdorur viti [[1681]], me vdekjen e Calderón de la Barca-s.<ref name="enc800" /> Zakonisht, Shekulli i Artë ndahet në tre periudha të mëdha: 1516-1555 (mbretërimi i Karlit V); 1555-1635 (nga mbretëria e Filipit II deri në vdekjen e [[Lope de Vega]]-s); 1635-1681 (deri pikërisht në vdekjen e [[Pedro Calderón de la Barca]]-s).<ref name="enc800" /><ref name="val82" /> Në gjysmën e parë të Shekullit të XVI qenë themelore veprat e [[Bartolomé Torres Naharro]] dhe të portugezit [[Gil Vicente]]. Veçanërisht i dyti, autor i shkrimeve si në spanjisht ashtu dhe në portugalisht, kontribuoi në formimin e themeleve që, në të ashtuquajturën «periudhë tranzicioni» midis Katërqintës dhe Shekullit të Artë, do të ripërdoreshin nga shkrimtarët në dekadat pasuese për hartimin e veprave të tyre.<ref name="val78">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 78-79</ref> Ekspansioni i territoreve spanjolle bëri që vendi iberik të ishte më lehtësisht subjekt i ndikimeve kulturore të prejardhura nga kombet e trera: një shembull i tillë është prurja e dhënë nga [[Rilindja]] italiane në veprat e kësaj periudhe;<ref name="val82" /> përveç kulturës italiane, midis territoreve të pushtuara qe thelbësor ndikimi i [[Amerika|Amerikës]] (si kontinent).<ref name="val82" /> ===== Periudha e parë (1516-1555) ===== Periudha e parë e ''Siglo de oro-s'' u karakterizua nga një mentalitet i hapur ndaj ndikimeve kulturore të ardhura nga [[Italia]] dhe [[Amerika]].<ref name="val83">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 83</ref> [[Humanizmi]], gjithmonë e më i pranishëm në [[Spanja|Spanjë]], bëri që të mernin famë idetë e [[Erazmi i Rotterdamit|Erazmit të Rotterdamit]], mendimi i të cilit, megjithëse jo i vendosur në kundërshti të plotë me besimin katolik, mori megjithatë forma kritike përkundrejt hierarkive kishtare, duke sjellë një koncept «besimi» më të lidhur me brendësinë e individit sesa pjesëmarrjen në porositë e kishës.<ref name="val83" /> Këto ide morën emrin ''erasmizëm'', dhe u përhapën nga disa autorë si Juan dhe Alfonso Valdés.<ref name="enc800" /> Besimi në aftësitë dhe në mundësitë e njeriut çoi në futjen e [[shkenca|shkencës]] në art: kjo u zbatua në mënyrë të veçantë në letërsi.<ref name="enc800" /> Poeti më i madh i kësaj periudhe është [[Garcilaso de la Vega]] ([[1505]]-[[1536]]) që bëri të njohur metrikën e poezisë rilindase italiane.<ref name="val77" /> De la Vega, duke u frymëzuar nga veprat e [[Françesko Petrarka|Petrarkës]], shtoi elemente të reja muzikaliteti, tashmë të shfaqur me shkrimet e [[Juan Boscán]] (autor i pasur me ndikime italiane, veçanërisht të marra nga [[Pietro Bembo]] dhe Bernardo Tasso).<ref name="enc800" /> Në kuadër të poezisë lirike qe në këtë mënyrë Garcilaso de la Vega figura mbizotëruese e fazës së parë të Shekullit të Artë: karakteristikat e tij thellësisht rilindase – poezia si «zëri i dashurisë», dashuri e idealizuar dhe gjithmonë e paarritshme, intimiteti i vargjeve, eleganca e stilit – impresionuan shumë autorë bashkëkohës dhe ata menjëherë pas tij, që shpejt u frymëzuan nga ai.<ref name="val86">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 85-86</ref> Viti [[1542]], me publikimin e lirikave të de la Vega-s dhe Boscán-it, i dha rrugë stilit të ri poetik spanjoll.<ref name="val92">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 92</ref> Për sa i përketë prozës, faza e parë e ''Siglo de oro'' pa prirje të ndryshme: një nga ato është «proza didaktike», eksponentët kryesor të të cilës qenë vëllezërit Valdés, [[Juan Valdés]] dhe [[Alfonso Valdés]], mbështetës të ''erasmizmit''.<ref name="enc801">Camillo Berra; Paolo Pignata; Flaviarosa Rossini, zëri 'Letteratura spagnola' te AA.VV., L'Enciclopedia, vol. 18, [[Roma]], La Repubblica/UTET/De Agostini, [[2003]], fq. 801</ref> Në përmbajtjen e veprave të tyre, të dy kritikonin korrupsionin e pranishëm në Kishë;<ref name="enc801" /><ref name="val94">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 94</ref> ndërsa në këndvështrimin e stilit Juan Valdés deklaron nevojën për një prozë që vendoset ndërmjet thirrjeve latine dhe afërsisë së stilit të popullit, duke e paraqitur te ''Diálogo de la lengua'' i tij.<ref name="val95">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 95</ref> Vëllezërve Valdés mund tu bashkohet Cristóbal de Villalón, edhe ai autor veprash të pasura me opinione kritike.<ref name="val95" /> Predikuesi Antonio de Guevara ([[1480]]-[[1545]]) qe kronisti i Karlit V: ''Epístulas familiares'' të tij patën shumë sukses në Spanjë, ndërsa jashtë qe shumë i përhapur shkrimi i tij i quajtur ''Relox de príncipes y Libro de Marco Aurelio'';<ref name="val95" /> Guevara kontribuoi në lindjen e 'eufuizmit' në territorin anglez.<ref name="enc801" /> ''Amadís de Gaula'' qe romani më i rëndësishëm kalorsiak e periudhës: ai inauguroi pikën maksimale të ekspansionit të kësaj gjinie letrare (te e cila bëri pjesë një tjetër roman, ''Palmerín de Oliva'', i publikuar në [[1511]] dhe ai shumë i lexuar).<ref name="enc801" /> Por ngjarja kryesore në fushën e prozës letrare qe futja e romanit pikaresk.<ref name="enc801" /><ref name="val111">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 111</ref> Si hapsja e rrugës së kësaj gjinie qe vepra ''Lazarillo de Tormes'': realizmi i librit, që i kundërvihej idealizmit dhe abstragimit të romaneve kalorsiakë,<ref name="enc801" /> përfaqëson një formë evazive, zbavitjeje, por e ndryshme përkundrejt asaj të ofruar nga veprat kalorsiake; protagonisti, ''pícaro'' (mashtruesi) tregon me cinizëm dhe zhgënjim, me tone ndonjëherë shakatore, duke e marr jetën si ti vinte.<ref name="val114">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 114</ref> ''Pícaro-ja'' është i shtrënguar të jetoi në një botë ku është e nevojshme të ndeshesh me armë të pandershme; megjithëse, nuk është një personazh negativ, duke parë se e bën se ska alternativa.<ref name="val114" /> Stilistikisht romani pikaresk solli me vete risi të rëndësishme: në radhë të parë, mungesa e një çështjeje qendrore, e zëvendësuar nga një prozë narrative e lirshme, gjithmonë në vetë të parë;<ref name="val114" /> në radhë të dytë, ndryshoi këndveshtrimin: duke munguar një problem që të fokusoi vëmendjen e lexuesit, ai zhvendoset te personaliteti i protagonistit, të shfaqur nga veprimet dhe nga mendimet e rrëfimtarit.<ref name="val115">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 115</ref> Prodhimtaria teatrale u rrit, duke parë sasinë e madhe të autorëve që iu përkushtuan realizimit të teksteve të kësaj gjinie: përveç të lartpërmendurve Gil Vicente dhe Torres Naharro, kontribuan edhe Fernán López de Yanguas dhe Lucas Fernández.<ref name="enc801" /> ===== Periudha e dytë (1555-1635) ===== Ndërsa periudha e dytë, ajo e mbretërimit të [[Filipi II|Filipit të II]], pa një ngurtësi më të madhe, një rigorozitet të futur dhe inkurajuar nga luftrat fetare të pranishme në [[Evropa|Evropë]] në ata vite.<ref name="val83" /> ====== Poezia ====== [[File:Retrato de Fray Luis de León.jpg|thumb|Luis de León]] Kjo fazë e dytë pa të lindëte dy shkolla të reja poetike: ajo seviljane (e [[Sevilja|Seviljes]]) dhe ajo salmankase (dmth. e [[Provinca Salamanca|Salamankës]]).<ref name="enc801" /> E para, e drejtuar nga [[Fernando de Herrera]] ([[1534]]-[[1597]]), karakterizohej nga një stil i gjallë, i pasur dhe elokuent;<ref name="val123">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 123</ref> nga e dyta eksponenti më i madh qe frati [[Luis de León]], teolog i pallatit, filolog dhe poet shumë i vëmendshëm ndaj pastërtisë gjuhësore, sa të krijonte një alfabet të ideuar posaçërisht për poetët, për ti ndihmuar në shqiptimin e vargjeve.<ref name="val123" /> Midis elementeve kryesorë të shkollës seviljane ishte Baltasar de Alcázar ([[1530]]-[[1606]]); për shkollën salamankase mund të përmenden Francisco de Medrano ([[1570]]-[[1607]]) dhe Francisco de Aldana ([[1537]]-[[1578]]).<ref name="val124">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 124</ref> Luis de León, me stilin e tij «të kthiellët dhe klasikexhant»,<ref name="enc801" /> qe midis poetëve më të vlefshëm të epokës së tij:<ref name="val125">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 125</ref><ref name="val137">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 137</ref> i mbyllur në burg për akuzat e herezisë të bëra nga kundërshtarët,<ref name="val126">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 126</ref> aty shkroi veprat e tij më domethënëse.<ref name="val127">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 127</ref> Në poezitë e León-it gjenden aspekte me frymëzim klasik (harmonia universale e marr nga [[Pitagora]] dhe [[Platoni]]) si dhe humanist (përpjektja për të njohur sekretet e Gjithësisë) dhe një stil i ngritur, me vëmendje të madhe te kadenca e vargjeve.<ref name="val129">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 129</ref> Në poezinë epike u kërkua të riprodhohej në «oktava reale italiane» një poemë kombëtare: gjithësesi, ky synim nuk u arrit.<ref name="val137" /> Epika u çua përpara midis epopeve fetare të shkruara nga Cristóbal de Virués, Diego de Hojeda dhe [[Lope de Vega]] si dhe epopetë historike si ato të Pedro de la Vezilla Castellanos, Juan Rufo Gutiérrez dhe [[Juan de la Cueva]], ose ''La Araucana'' e [[Alonso de Ercilla]]-s, vepër mbi pushtimin e [[Kili]]t e frymëzuar nga [[Eneida]].<ref name="enc801" /><ref name="val137" /> Autorë të tjerë epikë janë Luis Barahona de Soto ([[1548]]-[[1595]])<ref name="enc801" /> dhe Bernardo de Balbuena ([[1582]]-[[1625]]).<ref name="val138">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 138</ref> Lirika baroke pati dy përfaqësues të rëndësishëm: [[Francisco de Quevedo]] dhe [[Luis de Góngora]].<ref name="val157">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 157</ref> Luis de Góngora ([[1551]]-[[1627]]) mund të konsiderohet një pararendës i shkollës seviljane,<ref name="enc801" /> në virtyt të stilit latinexhant, forca e imazheve dhe përdorimi i shpeshtë i hiperbolave.<ref name="val158">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 158</ref> Poezitë e Góngora-s i dhanë jetë një rryme të re, të quajtur «kulturorizëm»<ref name="val158" /> ose «gongorizëm»,<ref name="enc801" /> fortësisht të kundërshtuara nga bashkëkohësit Lope de Vega dhe [[Francisco de Quevedo]], që do të kërkonin ta tallnin me satira dhe kritika.<ref name="enc801" /><ref name="val158" /> Veprat më të rëndësishme të Góngora-s qenë ''Fábula de Polifemo y Galatea'' ([[1612]]) dhe ''Soledades'' ([[1613]]);<ref name="val159">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 159</ref> këto të fundit i dhanë origjinë një «revolucioni estetik» të mirëfilltë, për shkak të përdorimit të fjalëve të pazakonta, thellësisht të frymëzuara nga latinishtja, me rendin e fjalëve shpesh të përmbysur, referimet e shpeshta te [[mitologjia]] që kontribuoi në krijimin e një «gjysëm errësire irreale» të paparë ndonjëherë, nga e cila ndonjëherë dalin papritur imazhe të çuditshme.<ref name="val159" /> Francisco de Quevedo, i lindur në [[Madridi|Madrid]] në [[1580]] nga një familje me origjinë fisnike, qe një poet dhe prozator «me mendim të thellë»,<ref name="val163">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 163</ref> një nga figurat më të rëndësishme për ''el Siglo de Oro''.<ref name="val164">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 164</ref> Shkroi shumë vepra të pasura me satira dhe kritika ndaj kategorive të veçanta të personave (si për shembull mjekët, avokatët, gratë etj.): Quevedo qe autor i zhdërvjelltë, pasi në jetën e tij shkroi libra [[teologjia|teologjie]] dhe [[filozofia|filozofie]] si ''Providencia de Dios'', [[politika|politikë]] si ''Marco Bruto'', i frymëzuar nga [[stoicizmi]], kritike letrare dhe veçanërisht [[satira|satire]] humoristike.<ref name="val164" /> ''Historia de la vida del Buscón'' është një parodi e romanit pikaresk ku figura e ''pícaro-s'' është çuar në ekstrem, ashtu si përmbajtja;<ref name="val164" /> në të gjitha veprat e Quevedo-s haset një humorizëm i spikatur, i përdorur për të përshkruar gjithëçka, që nga vizionet infernale<ref name="val165">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 165</ref> deri te bujtinarët dhe rojet gjyqësore.<ref name="val166">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 166</ref> Ai qe autori kryesor ''konceptist'' dhe në shkrimet e tij poetike mund të identifikohet një mendim i ngjashëm me atë të [[ekzistencializmi]]t të mëvonshëm.<ref name="val166" /> Midis poetëve që nuk morën pjesë në konvencionet e poezisë baroke, duke parapëlqyer një stil më pak të ndërlikuar dhe formal, më të kthjellët, qenë Lupercio de Argensola ([[1559]]-[[1613]]) dhe Bartolomé Leonardo de Argensola ([[1561]]-[[1634]]), dy vëllezër,<ref name="val226">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 226</ref> Alonso Fernández de Andrada dhe Francisco de Rioja ([[1583]]-[[1659]]).<ref name="val227">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 227</ref> Ndërsa midis të tjerëve, që nuk i përkitën të ashtuquajturës «linja anti-baroke» por u shkëputën megjithatë nga baroku, mund të përmenden Luis Barahona de Soto, Andrés Rey de Artieda, Pedro de Espinoza dhe Juan de Jáuregui;<ref name="val227" /> me prirje akoma më të ndryshme qe vepra e dy kontëve: Juan de Tassis y Peralta, kont i Villamediana-s, që shkroi vepra ku tregohet me këmbëngulje pesimizmi,<ref name="val229">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 229</ref> dhe Diego de Silva y Mendoza, kont i Salinas-it, i pajisur me një stil më të gjallë por më pak formal, i pasur me introspeksione psikologjike.<ref name="val231">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 231</ref> ====== Proza ====== [[File:Peter Paul Rubens 138.jpg|thumb|left|Teresa d'Ávila|234x234px]] Zhvillim dhe lartësim të madh pati letërsia fetare,<ref name="val141">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 141</ref> ose «mistike».<ref name="enc801" /> Ajo arriti pikën e famës kulminante në gjysmën e dytë të Pesëqintës, falë veprave të San Giovanni della Croce ([[1542]]-[[1591]]),<ref name="val141" /> frati Luis de Granada ([[1504]]-[[1588]]) apo Shën Teresa d'Ávila ([[1515]]-[[1582]]).<ref name="val145">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 145</ref> Ky rikthim te letërsia fetare ndodhi në vazhdim të lëvizjes rilindase që, ndërsa nga ana letrare solli futjen e shkencës në art, nga ajo fetare solli një kujdes më të madh për individin, që përpiqej të bashkohej me figurën hyjnore nëpërmjet brendësisë së vetë dhe jo më duke ndjekur (dhe madje ndonjëherë kapërcyer) direktivat e kishës.<ref name="val142">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 142</ref> Luis de Granada u vu në dukje për forcën e oratorisë së vetë dhe për vëmendjen ndaj natyrës (prirje kjo që e çoi të dyshohej si iluminist nga [[Inkuizicioni]], që arriti ti ndaloi veprat e tij për pak kohë);<ref name="val143">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 143</ref> Ndërsa Pedro Malón de Chaide qe një agustinian që, ndryshe nga Alonso de Orozco, imitoi letërsinë ''profane'' në përpjekje për ta përballte me stilin e vetë.<ref name="val144">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 144</ref> Vepra e Shën Teresa de Ávila, e lindur si Teresa de Cepeda y Ahumada, fillimisht qe e përkushtuar ndaj meditimit, për tu maturuar pastaj, në vazhdim të një vizioni, në një letërsi më aktive dhe të gjallë, të pasur me imazhe të gjalla dhe nga proza spontane dhe tradicionaliste, ku ndonjëherë shfaqen disa popullarizma.<ref name="val145" /> Shkrimi më i rëndësishëm i Teresa-s është ''Vida'', ku ofron interpretimin e vetë të disa «çështjeve shpirtërore».<ref name="val146">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 146</ref> San Giovanni della Croce, dishepull i Shën Teresa-s,<ref name="enc802">Camillo Berra; Paolo Pignata; Flaviarosa Rossini, zëri 'Letteratura spagnola' te AA.VV., L'Enciclopedia, vol. 18, [[Roma]], La Repubblica/UTET/De Agostini, [[2003]], fq. 802</ref> lindi me emrin Juan de Yepes në Fontiveros;<ref name="val149">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 149</ref> me ''Cántico espiritual'' ai përshkroi ekstazat e tij në një gjuhë fortësisht simbolike, e pasur me citime dhe lirizëm.<ref name="val152">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 152</ref> [[File:Miguel de Cervantes lithography.jpg|thumb|Miguel de Cervantes|268x268px]]Ndërsa për sa i përket romanit u regjistrua një gjini e re, ''romani pastoral'', ku personazhet janë pjesëtarë të botës fshatare, zakonisht barinjë. Kjo gjini ka origjinë në shkrimet italiane me ambjentim bukolik si për shembull ''Ninfale fiesolano'' i [[Giovanni Boccaccio]]-s, ose ''Carmen Bucolicum'' i [[Françesko Petrarka|Petrarkës]].<ref name="val113">José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, përkthyer nga Francesco Tentori Montalto, botimi i III i rishikuar dhe zgjeruar, [[Torino]], ERI, [[1969]], fq. 113</ref> Ata janë libra me përmbajtje të lehtë, me histori dashurie me portagonistë barinjë dhe fshatarë, të karakterizuar nga një farë shkëputjeje nga realiteti nëpërmjet përshkrimit të peizazheve idilike të jashtme nga shoqëria dhe nga kontaminimet e saj.<ref name="val113" /> Shembulli i parë i këtij tipi tekstesh është ''Diana'', vepra në spanjisht e shkrimtarit portugez [[Jorge de Montemayor]] ([[1520]]-[[1561]]);<ref name="enc802" /> në ndjekje të linjës qe [[Lope de Vega]] me ''Arcadia-n'' dhe [[Miguel de Cervantes]] me ''Galatea-n'', dhe kështu romanet pastorale patën sukses të madh.<ref name="enc802" /> Një tjetër gjini romani që pa dritën është romani moresk, në të cilin arabi spanjoll merr rolin e personazhit kryesor, duke u idealizuar.<ref name="enc802" /> Pas veprës së parë të kësaj gjinie, ''Historia del Abencerraje y la hermosa Jarifa'', gjinia u bë e njohur me ''Guerras de Granada'', e shkruar nga Ginés Pérez de Hita ([[1554]]-[[1619]]).<ref name="enc802" /> [[Miguel de Cervantes]] ([[1547]]-[[1616]]) konsiderohet si romancieri më i madh spanjoll i të gjitha kohëve dhe ndikimi i tij mbi letërsinë spanjolle qe i tillë sa spanjishtja është përkufizuar si «gjuha e Cervantes-it» dhe atij i është dedikuar Istituti i gjuhës dhe kulturës spanjolle.<ref>{{Cito web|url=http://milan.cervantes.es/it/chi_siamo_spagnolo.htm|title=Presentazione istituzionale|editor=Instituto Cervantes|accessdate=30 shtator 2012}}</ref> Pas ''La Galatea'' e vitit [[1585]], romani [[Don Kishoti i Mançës]] (''El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha''), kryevepra e Cervantes-it u publikua në dy kohë, pjesa e parë në [[1605]] dhe e dyta në [[1615]], pas shfaqjes së një vazhdimi 'pirat' me autor Alonso Fernández de Avellaneda.<ref name="enc802" /> Te ''Qujote'' Cervantes zbulon "përmasën e katërt" të shkrimit narrativ, duke inauguruar epokën e gjatë dhe të larmishme të romanit modern<ref>Dario Puccini: introduzione a 'Cervantes, Don Chisciotte della Mancia', Garzanti, [[Milano]], [[1981]], faqja XV</ref>. Formimi kulturor i Cervantes-it u zhvillua në fazën e kalimit midis shekullit të XVI në klimën e Rilindjes së plotë dhe kalimit nga Rilindja te baroku gjeti te ai një interpretues thellësisht të rrënjosur në problemet e njeriut të asaj kohe.<ref>[http://books.google.it/books?id=8KM2NMgnkfcC&pg=PA545&lpg=PA545&dq=cervantes+tra+rinascimento+e+barocco&source=bl&ots=Gq-11CscHK&sig=2C9TZhd5ob784BTeO2pxC9Rsg84&hl=it&sa=X&ei=hwpoULn8AZSQhQf6voGYDQ&sqi=2&ved=0CEEQ6AewBg#v=onepage&q=cervantes%20tra%20rinascimento%20e%20barocco&f=false Carmine Benincasa: L'Altra scena: saggi sul pensiero antico, medievale, controrinascimentale], Dedalo, [[Bari]], [[1979]], fq. 545-554</ref> Në veprën e Cervantes-it vërehet nevoja për të zbuluar ëndrrën, fantazinë, të panjohurën, çmendurinë, instinktin për të sjellë në jetë vetëdijen njerëzore<ref>Giulia Farina: Enciclopedia della letteratura, Garzanti, [[Milano]], [[1997]], faqe 199</ref>. ====== Teatri spanjoll i Rilindjes ====== Teatri spanjoll e nis [[Rilindja|Rilindjen]] me një vepër mjeshtërore, ''La Celestina'', e [[Fernando de Rojas]] ([[1499]] dhe [[1502]]), një prurje e fortë në favor të realizmit që u vazhdua nga vepra të tjera të gjinisë çelestineske si ''La lozana andaluza'' ([[1528]]) e [[Francisco Delicado]] dhe ''Segunda Celestina'' ([[1534]]) e [[Feliciano de Silva]] mes të tjerave, paraprirëse e fiksioneve të idealizuara të librave kalorsiakë (''Amadís de Gaula'', [[1508]], ''Palmerín de Inglaterra'', [[1547]]-[[1548]] dhe ''Tirante el Blanco'', [[1511]] përkthimin e tij në [[gjuha kastiliane|gjuhën kastiliane]]); të romanit pastoral (''Los siete libros de la Diana'' ([[1559]]) e [[Jorge de Montemayor]]); të romanit moresk (''Historia del Abencerraje y la hermosa Jarifa'', [[1565]]) dhe të romanit sentimental (''Cárcel de amor'', [[1492]], i [[Diego de San Pedro]] dhe ''Proceso de cartas de amores'', [[1548]], i [[Juan de Segura]]). Vazhdoi teatri i gjysmës së parë të [[Shekulli XVI|shekullit të XVI]] me figurat e shquara si dhe muzikantin [[Juan del Encina]] dhe ''Églogas'' e tij, të [[Gil Vicente]] dhe ''Tragicomedia de Don Duardos'' e tij, të '''Bartolomé Torres Naharro''' me komeditë romane të përfshira në ''Propalladia-n'' e tij ([[1517]] dhe [[1520]]) dhe, megjithëse në gjysmën e dytë të shekullit të XVI, [[Lope de Rueda]] me ''Pasos'' e tij komike ([[1567]]) që i parprinte entremés-it, [[Jerónimo Bermúdez]] me ''Nises'' e tij, tragjedi klasiciste mbi mitin e famshëm të [[Inés de Castro]]; [[Miguel de Cervantes]], me po aq klasicisten ''El cerco de Numancia'' ([[1585]]) dhe komeditë e tij mbi robërit si dhe formula skenike revolucionare të feniksit të gjeniut [[Lope de Vega]] ([[1562]]-[[1635]]), autori më prodhimtar i teatrit botëror dhe dishepujt e tij të parë '''Guillén de Castro''' ([[1569]]–[[1631]]) dhe [[Juan de la Cueva]] ([[1543]]-[[1612]]). ===Franca=== [[File:Pierre de Ronsard.jpg|thumb|Pierre de Ronsard|majtas|250x250px]] [[Franca]] e gjeti poetin e saj të madh të Rilindjes te [[Pierre Ronsard]], që kryesonte grupin letrar të [[La Pléiade]] së bashku me Joachim du Bellay të përbërë nga shtatë rapsodë. * '''Du Bellay''' është autori i një ''La Deffence, et Illustration de la Langue Francoyse'', manifesti i La Pléyiade, që mbështetej në një vazhdimësi të poezisë së modeleve klasike greko-romake dhe italiane. Në veprat e tij lirike mund të përmendim ''Lashtësia e Romës'', vargje poetike të shkaktuara nga soditja e rrënojave të qytetërimit romak dhe ''Regrets'', koleksion sonetesh me ton intim drejtuar poetëve të La Pléiade. * '''Ronsard''' kultivoi lirikën klasike në ''Odat'' e tij, që ndiqnin ato greke të [[Pindari]]t dhe ato romake të [[Horaci]]t. ''Les Amours de Cassandre'', sonete dedikuar të pasurës Casandre dhe fshatares së re María që ndjekin shembullin e ''Canzoniere-s'' së [[Françesko Petrarka|Petrarkës]]. Hymnes trajton tema filozofike, fetare dhe politike. Shkroi gjithashtu një poemë ambicioze të epikës kombëtare: ''la Franciade'', që përpiqet të imitoi ''[[Eneida|Eneidën]]'' e [[Virgjili]]t. Me ''Sonnets pour Hélène'' ([[1578]]) rikthehet te poezia e dashurisë në një vepër të pjekurisë. Në prozën romaneske u shqua satira e ''La vie de Gargantua et de Pantagruel'' e [[François Rabelais]], ku paraqitet një botë e përmbysur plot humor dhe fantazi, që ka si qëllim kryesor kritikën e zakoneve franceze. Proza didaktike pati si figurë të madhe '''[[Michel de Montaigne]]''', krijuesi i esesë me veprën e tij ''Essais'' ([[1580]]), që inaugurojnë një gjini që kombinonte reflektimin personal me opinionin subjektiv dhe që i drejtohet një lexuesi të zgjedhur dhe kureshtar, të interesuar për botën bashkëkohore.[[File:William Shakespeare Chandos Portrait.jpg|thumb|303x303px|William Shakespeare]] ===Anglia=== [[Rilindja]] hyn me vonesë në ishujt britanikë. Është në gjysmën e dytë të shekullit të XVI, me periudhën elizabetine (e qujtur kështu nga mbretërimi i Elizabetës së I të Anglisë), kur ndikimi klasik dhe italian arrin kulmin e tij. Është teatri fusha që u shqua më shumë. Veprat dramatike të zbavitjes (të kundërta me synimet moralizuese) u rikthyen në skenar. [[William Shakespeare]] është dramaturgu më i shquar, por pati edhe shumë të tjerë, si [[Christopher Marlowe]] dhe [[Ben Jonson]]. Nga shekulli i XVI deri në [[Shekulli XVIII|XVIII]] zbatuesit e '[[commedia dell'arte]]' improvizonin në rrugët e [[Italia|Italisë]] dhe [[Franca|Francës]], por vetëm disa prej tyre u shkruan. Shakespeare nisi nga teatri popullor dhe nga kultura greko-latine për të krijuar komedi të reja. Lirika rilindase u vu në dukje nga [[Thomas Wyatt]], që adoptoi sonetin italian me metrikën angleze. E ndoqën [[Henry Howard]], [[Philip Sidney]] dhe [[Edmund Spenser]] përveç Shakespeare-it, që shkroi gjithashtu sonete të famshme angleze. Epika u përfaqësua nga ''The Fairy Queen'' e Edmund Spenserit ([[1597]]) që ndoqi modelin e [[Ludovico Ariosto]]-s me poemën narrative romanceske dhe të mbushur me peripeci. [[Proza]] humaniste pati përfaqësuesin e saj kryesor te [[Tomas More]], krijuesi i [[Utopia|Utopisë]], ku përfytyrohet një shoqëri ideale. ===Gjermania=== [[File:Hans Sachs.jpg|thumb|Hans Sachs.|majtas|264x264px]] Gjermania i solli [[Rilindja|Rilindjes]] teknologjinë që do ta përhapte me shpejtësi: makina e shkrimit, i shpikur nga [[Johannes Gutenberg]]. Kjo shpikje, së bashku me letrën, uli koston dhe shumëfishoi numrin e librave duke shkaktuar në të gjithë [[Evropa|Evropën]] një lloj përhapje të madhe të leximit dhe kulturës, duke ndikuar në lindjen e një sensi kritike që do ti jepte jetë [[Reformimi Protestant|Reformimit protestant]]. Midis viteve [[1450]] dhe [[1600]] u përhap në vendet dhe principatat e zonës gjermanike [[Humanizmi]] dhe u shfaq, si pasojë, [[Reformimi Protestant|Reformimi protestant]]. Përfaqësues të shquar qenë [[Erazmi i Rotterdamit]], aktiv në [[Bazeli|Bazel]] dhe [[Johannes Reuchlin]], që të dy i shkruan veprat e tyre kryesore në [[gjuha latine|latinisht]] dhe patën pak ndikimin jasht rretheve erudite. Erazmi kritikoi besimin më sipërfaqësor dhe pushtetin e madh si dhe korrupsionin moral të [[Kisha katolike romake|kishës katolike romane]] në veprën e tij ''Colloquia'', dialogje të hartuara në mënyrën helenike të [[Luciano de Samosata]]. Një këndvështrim më popullor pati [[Humanizmi]] i [[Ulrich von Hutten]] ([[1488]]–[[1523]]), me poemat e tij rebeluese, ose i [[Sebastian Brant]] ([[1458]]–[[1521]]), që shkroi me sukses të madh satirën e tij ''Narrenschiff'' (Anija e të marrëve)) në [[gjuha gjermane|gjermanisht]]. E ilustruar nga [[Albrecht Dürer]], kjo vepër qe, para ''Vuajtjeve të të riut Werther'' të [[Johann Wolfgang Goethe]], vepra më popullore e shtypur në [[gjuha gjermane|gjermanisht]].[[File:HolbeinErasmusFollymarginalia.jpg|thumb|Vizatim me penë i [[Hans Holbein i Riu|Hans Holbein të Riut]] anash ekzemplarit të Oswald Myconius të botimit të vitit[[1515]] të ''[[Elozh ndaj marrëzisë]]'' së Erazmit të Rotterdamit|345x345px]]Lëvizja më e suksesshme qe [[Reformimi Protestant|Reformimi protestant]] i nisur nga [[Martin Luteri]] ([[1483]]–[[1546]]). Luteri i shkroi idetë e tij në [[Gjuha gjermane|gjermanisht]] dhe përktheu biblën në gjuhën që populli mund ta kuptonte; Bibla e Luterit, e përkthyer midis viteve [[1522]] dhe [[1534]], qe një zhvillim themelor në krijimin e një gjuhe letrare të unifikuar të gjermanishtes duke përshpejtuar zhvillimin e gjermanishtes moderne. Nga ana tjetër, meritojnë të përmenden edhe mjeshtrat e poezisë, ''Schwank'' dhe ''Fastnachtsspiel'', përfaqësues të gjinisë burleske, mbi të gjitha në formën e përfaqësuesve të saj më të shquar [[Hans Sachs]] ([[1494]]–[[1576]]) dhe [[Jörg Wickram]] (rreth vitit [[1505]] – para vitit [[1562]]). Autor tjetër i rëndësishëm i shekullit të XVI qe satiristi i pamëshirshëm [[Johann Fischart]] ([[1546]]–[[1590]]), me origjinë nga [[Strasbourg|Strasburgu]], vepra më e njohur e të cilit është ''Affentheurlich Naupengeheurliche Geschichtklitterung''. Një gjini e përhapur në këtë epokë qe ''Volksbuch'', një lloj broshure që botohej në formë anonime dhe trajtonte tema popullore. Shembuj të saj janë ''Historia e D. Johann Georg Fausten'', versioni rilindas i mitit të [[Fausti]]t dhe tregimet rreth mashtruesit [[Till Eulenspiegel]]. ===Holanda=== [[Shekulli XVI|Shekulli i XVI]] në Holandë u dominuan nga figura e [[Erazmi i Rotterdamit|Erazmit të Rotterdamit]] dhe [[Humanizmi]]t latin. Edhe humanizmi zgjodhi me paraqëlqim të shprehej në gjuhën latine, megjithëse në [[Rilindja|Rilindje]] nisi të merte formë një gjuhë letrare e përbashkët në Vende të ndryshme të Ulta duke nisur nga përkthimet e para nga protestantët të [[Bibla|Biblës]]; bëhet fjalë për një hollandishte më homogjene dhe më pak dialektore se deri atëherë.[[File:Os Lusíadas.jpg|thumb|339x339px|Os Lusíadas, e Luis de Camões]]Ky proces i gjerë nisi me reagimin e protestantëve kundër katolicizmit këmbëngulës që kërkonte të impononte [[Filipi II|Filipi i II]]. Protestantët promovuan përkthime të ndryshme në gjuhën holandeze të [[Psalmi|Psalmeve]], ku veçohet [[Jan Utenhove]], që për më tepër qe i pari që përktheu në gjuhën holandeze [[Besëlidhja e Re|Dhiatën e Re]]. [[Philips van Marnix]] shkroi satira kundër kishës katolike. [[Humanizmi]] nxori më pas figura si [[Dirck Volckertszoon Coornhert]] ([[1522]]–[[1590]]), autor i një ''Zedekunst'' ose "Ética" ([[1586]]) dhe më të njohurin [[Erazmi i Rotterdamit]] dhe kulminoi me shekullin e XVII, që qe shekulli i artë i letërsisë holandeze, kur u përkthye e gjithë Bibla në [[gjuha holandeze|holandisht]] për të farkëtuar një holandishte të përbashkët letrare; kjo është quajtur ''Bibla e shteteve''. Për më tepër u shquan humanistë të tjerë, mbi të gjitha për prurjet dramatike: [[Willem van de Voldersgraft]], i quajtur gjithashtu [[Willem Gnapheus]] ([[1493]]-[[1568]]) që ndikoi në mënyrë të fuqishme teatrin e mëvonshëm me dramën e tij mbi temën e birit plangprishës, ''Acolastus'' ([[1529]]), ku shpalos si një i ri i shëndetshëm dhe plotë jetë mer lajmin se do të sëmurej dhe do të vdiste dhe që gjendej vetëm, pa dikë që ta shoqëronte në ditët e tij të fundit dhe komedia e tij ''Morosophus'' ([[1531]]). [[Joris van Lanckvelt]], më i njohur si [[Georgius Macropedius]], ([[1487]]-[[1558]]), shkroi komedinë ''Andrisca'' mbi dy gra tradhëtare dhe drama ''Hecastus'' ([[1539]]), shumë e vlerësuar dhe përkthyer, mbi të gjitha në gjermanisht, duke përfshirë edhe poetin e madh protestant [[Hans Sachs]]. Për më tepër shkroi libra të ndryshëm me tekste që qenë shumë të përdorur, midis të cilëve një udhëzues për të shkruar letra (''Epistolica''). Si profesor pati një sërë dishepujsh, midis të cilëve edhe gjeografin [[Gerardus Mercator]]. ''Elozh mbi marrëzinë'' i Erazmit të Rotterdamit, një satirë mbi abuzimet shoqërore dhe kishtare, ndoshta vepra e humanizmit holandez më e përkthyer në gjuhët e tjera. === Portugalia === Njëlloj si në Spanjë, Shekulli i Artë i letërsisë portugeze fillon në fillim të [[Shekulli XVI|shekullit të XVI]]. Futen modelet peotike italiane nga [[Francisco Saa de Miranda]] në gjysmën e parë të shekullit. Saa de Miranda qe admirues dhe mik i Garcilaso de la Vega dhe në një nga eglogat e tij vajton vdekjen e poetit toledian. Shkroi, si ai, sonete, këngë petrarkeske, egloga dhe nëngjini të tjera lirike me frymëzim italian. Por poeti kombëtar portugez par ekselencë është [[Luis Vaz de Camoens]], që shkroi poesi lirike dhe epike, si në [[gjuha portugeze|portugalisht]] ashtu dhe në [[gjuha spanjolle|spanjisht]] dhe u shqua për përsosmërinë e soneteve të tij. Vepra e tij madhore është epopeja ''Os Lusíadas'' ('Luzitanët'), që u kthye në epopenë kombëtare dhe u lidh me aventurat e marinarëve bashkëqytetarë, veçanërisht ajo e ekspeditës së [[Vasco da Gama|Vasco de Gamas]] në [[India|Indi]], larminë e peripecive, rrisqeve, mbytjen e anijeve dhe betejat. Në kët narracion të gjatë epik përfshihen legjendat folklorike të [[Portugalia|Portugalisë]], si historia e Inés de Castro dhe kalimi e kepit të stuhive. ==Shiko edhe== * [[Dante Alighieri]] * [[Françesko Petrarka]] * [[Giovanni Boccaccio]] * [[Torquato Tasso]] * [[Niccolò Machiavelli]] * [[François Rabelais]] * [[Michel de Montaigne]] * [[Tomas More]] * [[William Shakespear]] * [[Miguel de Cervantes]] * [[Arti i Rilindjes]] * [[Rilindja]] == Referime == ===Shpjegime=== {{reflist|group=shpjegimi}}<hiero> bvc </hiero> === Referime === {{reflist|30em}} ==Bibliografia== * AA.VV.: Diccionario de Literatura, [[2003]], Spes, [[Barcelona]], isbn=84-8332-389-3. * Carlos Alvar, José-Carlos Mainer, Rosa Navarro, Storia della letteratura spagnola, Einaudi, [[2000]], pp.&nbsp;2 voll.. * Alberto Asor Rosa, Sintesi di storia della letteratura italiana, [[Firenca|Firence]], La Nuova Italia, [[1986]]. * Andrea Battistini (nën kujdesin e), Storia della letteratura italiana, 6 volume, [[2005]], il Mulino, [[Bolonja]]. ** I. Il Duecento e il Trecento, di Luigi Surdich ** II. Il Quattrocento e il Cinquecento, di Riccardo Bruscagli ** III. Il Seicento, di Erminia Ardissino ** IV. Il Settecento, di Alberto Beniscelli ** V. L'Ottocento, di Riccardo Bonavita ** VI. Il Novecento, di Alberto Casadei * [http://books.google.it/books?id=8KM2NMgnkfcC&pg=PA545&lpg=PA545&dq=cervantes+tra+rinascimento+e+barocco&source=bl&ots=Gq-11CscHK&sig=2C9TZhd5ob784BTeO2pxC9Rsg84&hl=it&sa=X&ei=hwpoULn8AZSQhQf6voGYDQ&sqi=2&ved=0CEEQ6AewBg#v=onepage&q=cervantes%20tra%20rinascimento%20e%20barocco&f=false Carmine Benincasa: L'Altra scena: saggi sul pensiero antico, medievale, controrinascimentale], Dedalo, [[Bari]], [[1979]]. * Camillo Berra; Paolo Pignata; Flaviarosa Rossini, zëri 'Letteratura spagnola' te AA.VV., L'Enciclopedia, vol. 18, [[Roma]], La Repubblica/UTET/De Agostini, [[2003]]. * Ettore Bonora, Storia della Letteratura Italiana, [[Torino]], Petrini, [[1976]]. * (EN) Richard Eugène Chandler; Kessel Schwartz, A New History of Spanish Literature, Louisiana State University Press, [[1991]]. * Benedetto Croce, La letteratura italiana per saggi storicamente disposti, [[Bari]], Laterza, [[1960]] (botimi i parë në [[1956]]). * Francesco De Sanctis, Storia della letteratura italiana, [[Napoli]], Morano, [[1870]]. * Ugo Dotti, Storia della Letteratura italiana, Laterza, [[1991]]. * Giulia Farina: Enciclopedia della letteratura, Garzanti, [[Milano]], [[1997]]. * Giulio Ferroni, Storia della letteratura italiana, in Dante e il nuovo modello letterario, volumi 2, [[Milano]], Mondadori, [[2006]]. * David Fernández, ''Literatura Universal'', [[Barcelona]], Almadraba, [[2008]]. ISBN 978-84-8308-703-9. * Francesco Flora, Storia della letteratura italiana, [[Milano]], [[1940]]. * Iván Fernández González, Letteratura spagnola, Alpha test, [[2003]]. * Salvatore Guglielmino, Guida al Novecento, botimi i 3-të, [[Milano]], Principato Editore, [[1971]]. * R. O. Jones, [http://books.google.es/books?id=a9f3eNFCDk8C&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false ''Historia de la literatura española: Siglo de Oro: prosa y poesía (siglos XVI y XVII)''], [[Barcelona]], Ariel (Letras e Ideas), [[1996]]. ISBN 978-84-344-8366-8. * Stefano Jossa, L'Italia letteraria, [[Bolonja]], il Mulino, [[2006]]. * Mariantònia Lladó dhe García Montserrat: Histori e shkurtër e letërsisë së përbotshme, [[1999]], La Magrana, [[Barcelona]], katalonjisht, isbn 84-8264-198-0. * (ES) Juan Martín; Antonio Rey Hazas, Antología de la literatura española hasta el siglo XIX, [[Madridi|Madrid]], SGEL, [[1992]]. * Attilio Momigliano, Storia della letteratura italiana, Messina-Milano, [[1936]]. * Luigi Morandi, Origine della lingua italiana, Città del Castello, Stab. Tip. Scipione Lapi Editore, [[1897]]. * Antonio Domínguez Ortíz, ''Historia Universal: Edad Moderna'', [[Barcelona]], Vicens Vives, [[1983]], volumi III, kapitulli VII «El Renacimiento», faqet 102 e tutje. ISBN 84-316-2167-2. * Giuseppe Petronio, Compendio di storia della letteratura italiana, botimi i 3-të, [[Palermo]], Palumbo, [[1968]]. * Di Pinto; Guazzelli; Mancini; Martinengo; Rossi; Samona, [http://www.tesionline.it/v2/appunto.jsp?id=557 Storia della letteratura spagnola], [[Milano]], BUR, [[1998]]. * Antonio Piromalli, [http://www.storiadellaletteratura.it/ Storia della letteratura italiana], botimi i 2-të, Cassino, Garigliano, [[1994]]. * Dario Puccini, introduzione a, Cervantes, Don Chisciotte della Mancia, [[Milano]], Garzanti, [[1981]]. * Carlo Ricci e Carlo Salinari, Storia della letteratura italiana con antologia degli scrittori e dei critici, [[Roma]], Laterza, [[1991]]. * Luigi Russo, Compendio storico della letteratura italiana, Messina-Firenze, D'Anna, [[1961]]. * Mario Sansone, Storia della letteratura italiana, [[Milano]], Principato, [[1960]]. * Emilio Cecchi e Natalino Sapegno, Storia della letteratura italiana, [[Milano]], Garzanti, [[1969]] (viti i botimit të parë [[1965]]). * Natalino Sapegno, Compendio di storia della letteratura italiana, Firenze, La Nuova Italia, [[1947]] (botimi i parë në [[1936]]). * José María Valverde, Storia della letteratura spagnola, traduzione di Francesco Tentori Montalto, III edizione riveduta e ampliata, [[Torino]], ERI, [[1969]]. * [https://web.archive.org/web/20120617193055/http://www.artehistoria.jcyl.es/historia/contextos/1877.htm ''Literatura renacentista''], te www.artehistoria.jcyl.es ==Lidhje të jashtme== * [http://www.storiadellaletteratura.it/ Storia della Letteratura - Antonio Piromalli]: teksti i plotë i ''Storia della letteratura italiana'' i shkruar nga Antonio Piromalli, e disponueshme lirisht në rrjet. * [http://digilander.libero.it/il_desanctis/index.html Francesco De Sanctis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314001031/http://digilander.libero.it/il_desanctis/index.html |date=14 mars 2016 }}: teksti i plotë i ''Storia della letteratura italiana'' (1870). * {{cito web|url=http://sussidiario.it/letteratura/italiana/storia/|title=Approfondimenti da ''www.sussidiario.it''|access-date=14 prill 2016|archive-date=22 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080522154153/http://www.sussidiario.it/letteratura/italiana/storia/|url-status=dead}} * {{cito web|url=http://www.letteraturaitaliana.net/opere/a.htm|title=La biblioteca digitale della letteratura italiana|access-date=14 prill 2016|archive-date=2 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402082935/http://www.letteraturaitaliana.net/opere/a.htm|url-status=dead}} [[Kategoria:Letërsi]] [[Kategoria:Rilindje]] [[Kategoria:Humanistë]] [[Kategoria:Evropë]] [[Kategoria:Shkrimtarë]] 30n4tggxpdbj08xgdi1x7mzlygqxke2 0 185277 3004021 3003164 2026-07-01T23:01:02Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004021 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=qershor 2016}} [[Skeda:Maize_Rivera.jpg|thumb|291px|Detaje të një afresku nga Diego Rivera në Pallatin Kombëtar.]] '''Arti meksikan''' përbëhet nga [[Historia e arteve pamore|arte pamore]] të ndryshme që u zhvilluan mbi zonën gjeografike të njohur tani si Meksikë. Zhvillimi i këtyre arteve afërsisht ndjek historinë e Meksikës, të ndarë në epokën Mesoamerikane para hispanike, periudha koloniale, më tej e ndarë me periudhën e Luftës Meksikane të Pavarësisë. Arti meksikan është gjithashtu i mbushur në shumicën e rasteve a herë me modele të ndërlikuar.<ref name="jflam">{{Cite news|title=Mexican Art Over Three Millennia|first=Jack|last=ver Flam|newspaper=Wall Street Journal|location=New York|date=9 tetor 1990|page=20}}</ref> Arti mesoamerikan është ai që prodhoi një rajon që përfshin shumë nga ajo që sot është Meksika qendrore dhe jugore, para pushtimit spanjoll të Perandorisë Aztec për një periudhë prej rreth 3.000 vjet nga 1500 p.e.s deri në 1500 e.r. Gjatë kësaj kohe, të gjitha ndikimet në prodhimin e artit ishin autoktonë, me artin e lidhur shumë me fenë dhe klasës sunduese. Kishte shumë pak dallim në mesin e artit, arkitekturës, dhe shkrimit. Pushtimi spanjoll shkoi deri në 300 vite sundim kolonial spanjoll, dhe prodhimi i artit mbeti i lidhur me fenë—pjesa më e madhe e artit ishte e lidhur me ndërtimin dhe dekorimin e kishave, por arti laik u zgjerua në shekullin e tetëmbëdhjetë, veçanërisht piktura casta, portretet, dhe piktura historike. Pothuajse i gjithë arti i prodhuar ishte në traditën Evropiane, në periudhën e vonshme koloniale artistë u trajnuan në Akademinë e San Carlos, por elementet autoktonë mbetën, duke filluar një akt balancues të vazhdueshëm në mes të traditave evropiane dhe autoktonë.<ref name="paz">Paz, 1987 p.301.</ref> Pas Pavarësisë, arti mbeti i fuqishëm në stilin evropian, por tema autoktone u shfaqën në vepra madhore pasi Meksika e pavarur kërkonte të bëhet dallimi i vetvetes nga e kaluara e saj koloniale spanjolle. Kjo preferencë për elemente autoktone vazhdoi në gjysmën e parë të shekullit të 20-të, me Realizmin Socialist ose Lëvizja Murale Meksikane e udhëhequr nga artistë të tillë si Diego Rivera, David Alfaro Siqueiros, José Clemente Orozco, dhe Fernando Leal, të cilët ishin ngarkuar nga qeveria e post-Revolucionit Meksikan që të krijojnë një tregim vizual të historisë dhe kulturës meksikane. Forca e kësaj lëvizje artistike ishte e tillë që ajo preku teknologjitë e sapo shpikura, të tilla si fotografia dhe kinemaja, dhe fuqimisht e promovuan artin dhe vepra artizanale popullore si pjesë e identitetit të Meksikës. Që nga vitet 1950, Arti Meksikan ka lënë anash stilin mural dhe ka qenë më i globalizuar, duke integruar elementë nga Azia, me artistë dhe filma meksikanë që kanë një ndikim në skenën globale. == Arti para-Kolumbian == [[Skeda:Bonampak, Chiapas. 05.JPG|thumb|300px|Një mural Maya Bonampak, shekulli i VIII es.]] Arti para-hispanik i Meksikës i takon rajonit kulturor të njohur si Mesoamerika, e cila përafërsisht korrespondon me Meksikën qendrore në [[Amerika Qendrore|Amerikën Qendrore]],<ref name="salvatvol1p4">Rosas Volume 1, p.4.</ref> përfshin tre mijë vjet nga 1500 pes në 1500 es në përgjithësi e ndarë në tri periudha: Para klasike, klasike dhe pas klasike.<ref name="salvatvol1p11">Rosas Volume 1, p.11.</ref> Kultura e parë dominuese Mesoamerikane ishte ajo e Olmekëve, e cila arriti kulmin me rreth viteve 1200 pes. Olmekët kanë origjinë nga ajo që është e lidhur me Mesoamerikën, të tilla si shkrim hieroglifik, kalendar, përparimet e para në astronomi, skulpturë monumentale (kokat Olmec) dhe punimeve dekorative ''"jade"''.<ref name="pazp38">Paz, 1987 p.38.</ref> Ato ishin paraardhës të kulturave të mëvonshme të tilla si Teotihuakan, në veri të Mexico City, Zapotekët në Oaxaca dhe [[majët (popull)|majët]] në jug të Meksikës, [[Belize]] dhe [[Guatemala]]. Ndërkohë që perandoritë u ngritën dhe ranë, rrënjët kulturore më themelore të Mesoamerikës mbetën të njëjta deri në pushtimit spanjoll nga Perandoria Aztec.<ref name="pazp38">Paz, 1987 p.38.</ref> Këto përshinin qytete me sheshe në qendër, tempuj zakonisht të ndërtuara në baza piramidale , fusha me top mesoamerikane dhe një kozmologji kryesisht të përbashkët.<ref name="salvatvol1p4" /> Ndërkohë që forma e artit si piktura në shpellë dhe gravura shkëmbore datojnë prej më parë, historia e njohur e artit meksikan fillon me artin Mesoamerikan të krijuar nga kultura sedentare që ndërtuan qytetet, dhe shpesh, zotërimet.<ref name="salvatvol1p11" /><ref name="pazp38" /> Derisa arti i Mesoamerikës është më i larmishëm dhe shtrihet në më shumë kohë se kudo tjetër në kontinentet e Amerikës, stilet artistike tregojnë një numër të ngjashmërive.<ref name="jflam" /><ref name="salvatvol1p9">Rosas Volume 1, p.9.</ref> <gallery> Skeda:Olmec Head No. 1.jpg|Koka Olmec No.1, 1200–900 p.e.s Skeda:Señor de las limas 2.jpg|Las Limas Monument 1, nga 1000 deri 600 p.e.s Skeda:Chupicuaro statuette Louvre 70-1998-3-1.jpg|Statuja Chupicuaro në Louvre, nga 600 deri 200 p.e.s Skeda:Jar p1070229.jpg|Kavanoza nga Casas Grandes, nga shekulli XII deri në shk. e XV Skeda:Mascara Dios Murcielago.jpg|Maskë Zapotec ''jadeite'' Skeda:Escudo De Yanhuitlán.jpg|Mburoja e Yanhuitlán Skeda:Codex Zouche-Nuttall, page 20.jpg|Detaje nga [[Codex Zouche-Nuttall]], nga shekulli XIV deri në shk. e XV Skeda:Tetitla Diosa de Jade.jpg|Detaje nga "murali në Tetitla", Teotihuacán, 100 p.e.s deri 700 e.s Skeda:Teotihuacán - Tripod Vase - Walters 482769 - Profile.jpg|Enë trekëmbësh nga Teotihuacán, 250 deri 600 e.s Skeda:K'inich Janaab Pakal I.jpg|Koka prej gipsi e K'inich Janaab Pakal I (603-683 e.s), sunduesi i Palenque. Skeda:Mexico-6514 - Rain God (4712385521).jpg|Skulptura e Chaac, pjesë e fasadës të një ndërtese në Labna, 600 deri 900 e.s Skeda:Monolito de la Piedra del Sol.jpg|Guri diellor Aztec, fillimi i shk. XVI, i paraqitur në Muzeun Kombëtar të Antropologjisë, [[Mexico City]] </gallery> == Periudha koloniale, 1521-1821 == == Për lexim të mëtejshëm == {{Refbegin}} === E përgjithshme – Arti i Amerikës latine === * Ades, Dawn. ''Art in Latin America: The Modern Era, 1820–1980''. New Haven: Yale University Press 1989. * {{cite book|author1=Baddeley, Oriana|author2=Fraser, Valerie|year=1989|title=Drawing the Line: Art and Cultural Identity in Contemporary Latin America|url=https://archive.org/details/drawinglineartcu0000badd|publisher=Verso|location=London|isbn=0-86091-239-6}} * Alcalá, Luisa Elena and Jonathan Brown. ''Painting in Latin America: 1550–1820''. New Haven: Yale University Press 2014. * Anreus, Alejandro, Diana L. Linden, and Jonathan Weinberg, eds. ''The Social and the Real: Political Art of the 1930s in the Western Hemisphere''. University Park: Penn State University Press 2006. * Bailey, Gauvin Alexander. ''Art of Colonial Latin America''. New York: Phaidon Press 2005. * Barnitz, Jacqueline. ''Twentieth-Century Art of Latin America''. Austin: University of Texas Press 2001. * Craven, David. ''Art and Revolution in Latin America, 1910–1990''. New Haven: Yale University Press 2002. * Dean, Carolyn and Dana Leibsohn, "Hybridity and Its Discontents: Considering Visual Culture in Colonial Spanish America," ''Colonial Latin American Review'', vol. 12, No. 1, 2003. * {{cite book|author=delConde, Teresa|year=1996|title=Latin American Art in the Twentieth Century|publisher=Phaidon Press Limited|location=London|isbn=0-7148-3980-9}} * Donahue-Wallace, Kelly. ''Art and Architecture of Viceregal Latin America, 1521–1821''. Albuquerque: University of New Mexico Press 2008. * {{cite book|author=Fernández, Justino|year=1965|title=Mexican Art|publisher=Spring Books|location=Mexico D.F.}} * Frank, Patrick, ed. ''Readings in Latin American Modern Art''. New Haven: Yale University Press 2004. * Goldman, Shifra M. ''Dimensions of the Americas: Art and Social Change in Latin America and the United States''. Chicago: University of Chicago Press 1994. * ''Latin American Artists of the Twentieth Century''. New York: MoMA 1992. * ''Latin American Spirit: Art and Artists in the United States''. New York: Bronx Museum 1989. * Ramírez, Mari Carmen and Héctor Olea, eds. ''Inverted Utopias: Avant Garde Art in Latin America''. New Haven: Yale University Press 2004. * Reyes-Valerio, Constantino. ''Arte Indocristiano, Escultura y pintura del siglo XVI en México''. Mexico City: INAH Consejo Nacional para la Cultura y las Artes 2000. * Sullivan, Edward. ''Latin American Art''. London: Phaidon Press, 2000. * Turner, Jane, ed. ''Encyclopedia of Latin American and Caribbean Art''. New York: Grove's Dictionaries 2000. === E përgjithshme - Arti Meksikan === * ''Artes de México'' (1953-present). Individual issues on particular topics. * Museum of Modern Art, ''Twenty Centuries of Mexican Art''. New York: Museum of Modern Art 1940. * Oles, James. ''Art and Architecture in Mexico''. London: Thames & Hudson 2013. * {{cite book|last1=Paz|first1=Octavio|others=Helen Lane (translator)|title=Essays on Mexican Art|year=1987|publisher=Harcourt Brace and Company|location=New York|isbn=0-15-129063-6}} * {{cite book|editor1-first=José Luis|editor1-last=Rosas|title=Historia del Arte Mexicano|trans-title=Historia e Artit Meksikan|volume=1|year=1982|publisher=SALVAT Mexicana de Ediciones SA de CV|location=Mexico City|isbn=968-32-0199-7}} * {{cite book|editor1-first=José Luis|editor1-last=Rosas|title=Historia del Arte Mexicano|trans-title=Historia e Artit Meksikan|volume=2|year=1982|publisher=SALVAT Mexicana de Ediciones SA de CV|location=Mexico City|isbn=968-32-0220-9}} * {{cite book|editor1-first=José Luis|editor1-last=Rosas|title=Historia del Arte Mexicano|trans-title=Historia e Artit Meksikan|volume=3|year=1982|publisher=SALVAT Mexicana de Ediciones SA de CV|location=Mexico City|isbn=968-32-0221-7}} * {{cite book|editor1-first=José Luis|editor1-last=Rosas|title=Historia del Arte Mexicano|trans-title=Historia e Artit Meksikan|volume=4|year=1982|publisher=SALVAT Mexicana de Ediciones SA de CV|location=Mexico City|isbn=968-32-0222-5}} * {{cite book|editor1-first=José Luis|editor1-last=Rosas|title=Historia del Arte Mexicano|trans-title=Historia e Artit Meksikan|volume=5|year=1982|publisher=SALVAT Mexicana de Ediciones SA de CV|location=Mexico City|isbn=968-32-0237-3}} * Vargas Lugo, Elisa. ''Estudio de pintura colonial hispanoamericana''. Mexico City: UNAM 1992. * Zavala, Adriana. ''Becoming Modern, Becoming Tradition: Women, Gender and Representation in Mexican Art''. State College: Penn State University Press 2010. === Arti para-hispanik === * {{cite book|title=Stories in Red and Black : Pictorial Histories of the Aztecs and Mixtecs.|url=https://archive.org/details/storiesinredblac0000boon|last=Boone|first=Elizabeth Hill|year=2000|publisher=University of Texas Press|location=Austin, Texas|isbn=978-0-292-70876-1|page=[https://archive.org/details/storiesinredblac0000boon/page/28 28]}} * Klein, Cecilia. "Visual Arts: Mesoamerica". ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 1539–1552. * Miller, Mary Ellen. ''The Art of Mesoamerica: From Olmecs to Aztecs''. London: Thames & Hudson 2012. * Pasztory, Esther. ''Pre-Columbian Art''. Cambridge: Cambridge University Press, 2006. * Townsend, Richard F. ''State and Cosmos in the Art of Tenochtitlan''. Studies in Pre-Columbian Art and Archeology 20. Washington D.C., Dumbarton Oaks 1979. === Arti i periudhës koloniale === * Armella de Aspe, Virginia and Mercedes Meade de Angula. ''A Pictorial Heritage of New Spain: Treasures of the Pinacoteca Virreinal''. Mexico City: Fomento Cultural Banamex 1993. * Burke, Marcus. ''Pintura y escultura en Nueva España: El barroco''. Mexico City: Azabache 1992. * Burke, Marcus. ''Treasures of Mexican Colonial Painting''. Santa Fe: Museum of New Mexico 1998. * Castello Yturbide, Teresa and Marita Martínez del Río de Redo. ''Biombos mexicanos''. Mexico City: Instituto Nacional de Historia e Antropología (INAH), 1970. * Gruzinski, Serge. "Colonial Indian Maps in sixteenth-century Mexico". In ''Res'' 13 (Spring 1987) * Hernández-Durán, Raymond. "Visual Arts: Seventeenth Century". ''Encyclopedia of Mexico'', Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, 1558–1568. * Katzew, Ilona. ''Casta Paintings: Images of Race in Eighteenth-Century Mexico''. New Haven: Yale University Press, 2004. * Kubler, George. ''Mexican Architecture of the Sixteenth Century''. 2 vols. New Haven: Yale University Press 1948. * Mundy, Barbara E. ''The Mapping of New Spain: Indigenous Cartography and the Maps of the Relaciones Geográficas''. Chicago: University of Chicago Press 1996. * Peterson, Jeanette, ''The Paradise Garden Murals of Malinalco: Utopia and Empire in Sixteenth-Century Mexico''. Austin: University of Texas Press 1993. * Pierce, Donna, ed. ''Exploring New World Imagery''. Denver: Denver Museum of Art 2005. * {{cite book|author=Reyes-Valerio, Constantino|year=2000|title=Arte Indocristiano, Escultura y pintura del siglo XVI en México.|url=http://www.azulmaya.com/indocristiano/index.php|publisher=Instituto Nacional de Antropología e Historia Consejo Nacional para la Cultura y las Artes|location=Mexico D.F.|isbn=970-18-2499-7|language=es}} * Robertson, Donald. ''Mexican Manuscript Painting of the Early Colonial Period''. New Haven: Yale University Press 1959. * Schreffler, Michael. "Visual Arts: Sixteenth Century." ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 1553–1558. * Sebastián, Santiago. ''Iconografía e iconología del arte novohispano''. Mexico City: Azabache 1992. * Toussaint, Manuel. ''Colonial Art in Mexico'', edited and translated by Elizabeth Wilder Weismann. Austin: University of Texas Press 1967. * Tovar de Teresa, Guillermo. ''Pintura y escultura en Nueva España, 1557–1640''. Mexico City: Fundación Mexicana para la Educación Ambienttal and Radioprogramma de México 1992. * Widdifield, Stacie G. "Visual Arts: Eighteenth- and Nineteenth-Century Academic Art." ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 1568–1576. === Arti i shekullit të nëntëmbëdhjetë === * Fernández, Justino. ''El arte del siglo XIX''. Mexico City: UNAM-IIE 1967. * García Barragán, Elisa. ''El pintor Juan Cordero: Los días y las obras''. Mexico City: UNAM 1984. * ''Pintores mexicanos del siglo XIX''. Mexico City: Museo de san Carlos. Instituto Nacional de Bellas Artes (INBA) 1985. * Ramírez, Fausto. "Vertientes nacionalistas en el modernismo." In ''El nacionalismo y el arte mexicano''. Mexico City: UNAM 1986. * Rodríguez Prampolini, Ida. ''La crítica de arte en el siglo XIX''. 3 vols. Mexico City: UNAM 1964. * Rodríguez Prampolini, Ida. "La figura del indio en la pintura del siglo XIX, fondo ideológico," ''Arte, Sociedad e Ideología''. 3 (Oct-Nov. 1977). * Romero de Terreros, Manuel. ''Catálogos de las Exposiciones de la Antigua Academia de San Carlos, 1850–1898''. Mexico City: UNAM-IIE 1963. * Segre, Erica. ''Intersected Identities: Strategies of Visualization in Nineteenth-and Twentieth-Century Mexican Culture''. New York and Oxford: Berhahn Books 2007. * Uribe, Eloisa. ''Problemas de la producción escultórica en la ciudad de México, 1843–1847''. Mexico City: Universidad Iberoamericana 1984. * Uribe, Eloisa, ed. ''Y todo ....por una nación, historia social de la producción plástica de la ciudad Mexicana, 1761–1910''. Mexico City: INAH-SEP 1987. * Widdiefield, Stacie G. ''The Embodiment of the National in Late Nineteenth-Century Mexican Painting''. Tucson: University of Arizona Press 1996. * Widdifield, Stacie G. "Visual Arts: Eighteenth- and Nineteenth-Century Academic Art." ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 1568–1576. === Arti Modern === * Alonso, Ana María. "Conforming Discomformity: 'Mestizaje, Hybridity, ahd the Aesthetics of Mexican Nationalism." ''Cultural Anthropology'' vol. 19, no. 4 (2004) 459-90. * Billeter, Erika, ed. ''Images of Mexico: The Contribution of Mexico to 20th-Century Art''. Frankfurt: Shirn Kunsthall Frankfurt 1997. * Coffey, Mary. ''How a Revolutionary Art Became Official Culture: Murals, Museums, and the Mexican State''. Durham: Duke University Press 2012. * Elliott, Ingrid. "Visual Arts: 1910–37, The Revolutionary Tradition." ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 1576–1584. * Emmerich, Luis Carlos. ''100 Pintores Mexicanos/100 Mexican Painters''. Monterrey: Museo de Arte Contemporaneo de Monterrey 1993. * Ferrer, Elizabeth. ''Through the Path of Echoes: Contemporary Art in Mexico''. New York: Independent Curators 1990. * Flores, Tatiana. ''Mexico's Revolutionary Avant-Gardes: From Estridentismo to ¡30-30!''. New Haven: Yale University Press 2013. * Folgarait, Leonard. ''Mural Painting and Social Revolution in Mexico, 1920–1940''. Cambridge: Cambridge University Press 1998. * {{cite book|last1=Gallo|first1=Ruben|title=New Tendencies in Mexican Art : The 1990s.|url=https://archive.org/details/newtendenciesinm0000gall|year=2004|publisher=Palgrave Macmillan|location=Gordonsville, VA|isbn=978-1-4039-6100-6}} * García Ponce, Juan. ''Nueve Pintores Mexicanos''. Mexico City: Era 1968, * Gilbert, Courtney. "Visual Arts: 1920–45, Art Outside the Revolutionary Tradition." ''Encyclopedia or Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 1584–1590. * Good, Carl and John V. Waldron, eds. ''The Effects of the Nation: Mexican Art in an Age of Globalization''. Philadelphia: Temple University Press 2001. * Hurlburt, Laurance P. ''The Mexican Muralists in the United States''. Albuquerque: University of New Mexico Press * Indych-López, Anna. ''Muralism Without Walls: Rivera, Orozco, and Siqueiros in the United States, 1927–1940''. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press 2009. * Ittman, John, ed. ''Mexico and Modern Printmaking, A Revolution in the Graphic Arts, 1920 to 1950''. Philadelphia: Philadelphia Museum of Art 2006. * Oles, James, ed. ''South of the Border, Mexico in the American Imagination, 1914–1947''. New Haven: Yale University Art Gallery 1993. * Picard, Charmaine. "Visual Arts: 1945-96." ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 1590–1594. * Rodríguez, Antonio. ''A History of Mexican Mural Painting''. London: Thames & Hudson 1969. * Segre, Erica. ''Intersected Identities: Strategies of Visualization in Nineteenth-and Twentieth-Century Mexican Culture''. New York and Oxford: Berhahn Books 2007. * Sullivan, Edward. ''Aspects of Contemporary Mexican Painting''. New York: The Americas Society 1990. === Fotografi === * Bartra, Eli. "Women and Portraiture in Mexico". In "Mexican Photography." Special Issue, ''History of Photography'' 20, no. 3 (1996)220-25. * Cabrera Luna, Claudia, Mayra Mendoza Avilés, Friedhelm Schimdt-Welle, and Arnold Spitta, eds. ''Hugo Brehme y la Revolución Mexicana/Und die Mexikanische Revolution''. Mexico City and Germany: DAAD, INAH, and SINAFO 2009. * Casanova, Rosa and Adriana Konzevik. ''Mexico: A Photographic History''. Mexico City: INAH/RM 2007. * Casasola, Gustavo. ''Historia gráfica de la Revolución Mexicana''. 4 volumes. Mexico City: Trillas 1960. * {{Cite thesis|degree=PhD|title=Indigenous cultures, leftist politics and photography in Mexico from 1921 to 1940|author1=Cuevas-Wolf, Cristina|author2=Werckmeister, Otto Karl|year=1997|publisher=Northwestern University|docket=9814199}} * Debroise, Olivier. ''Mexican Suite: A History of Photography in Mexico''. Translated by Stella de Sá Rego. Austin: University of Texas Press 2001. * Ferrer, Elizabeth. ''A Shadow Born of Earth: Mexican Photography''. New York: Universe Publishing 1993. * Figarella, Mariana. ''Edward Weston y Tina Modotti en México. Su inserción dentro de las estrategias estéticas del arte posrevolucionario''. Mexico City: UNAM 2002. * Folgarait, Leonard. ''Seeing Mexico Photographed: The work of Horne, Casasola, Modotti, and Álvarez Bravo''. New Haven: Yale University Press 2008. * Lerner, Jesse. ''The Shock of Modernity: Crime Photography in Mexico City''. Madrid: Turner 2007. * Mraz, John. "Photography". ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 1085–1090. * Mraz, John. ''Looking for Mexico: Modern Visual Culture and National Identity''. Durham: Duke University Press 2009. * Mraz, John. ''Photographing the Mexican Revolution: Commitments, Testimonies, Icons''. Austin: University of Texas Press 2012. * Oles, James, ed. ''Lola Alvarez Bravo and the Photography of an Era''. Mexico City: RM 2012. * Ortiz Monasterio, Pablo. ''Mexico: The Revolution and Beyond: Photographs by Agustín Victor Casasola, 1900–1940''. New York: Aperture 2003. * ''Tierra y Libertad! Photographs of Mexico 1900–1935 from the Casasola Archive''. Oxford: Museum of Modern Art 1985. * Yampolsky, Mariana. ''The Edge of Time: Photographs of Mexico''. Austin: University of Texas Press 1998. * Ziff, Trisha, ed. ''Between Worlds: Contemporary Mexican Photography''. New York: Impressions 1990. === Kinema === * de los Reyes, Aurelio. "Motion Pictures: 1896-1930." ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 957–964. * Fein, Seth. "Motion Pictures: 1930-60". ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 964–970. * Mistron, Deborah. "The Role of Pancho Villa in the Mexican and American Cinema." ''Studies in Latin American Popular Culture'' 2:1-13 (1983). * Mora, Carl J. ''The Mexican Cinema: Reflections of a Society, 1896–1988''. Berkeley and Los Angeles: University of California Press 1989. * Mora, Carl J. "Motion Pictures: 1960-96." ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 970–972. * Noriega, Chon A. and Steven Ricci, eds. ''The Mexican Cinema Project''. Los Angeles: UCLA Film and Television Archives 1994. * Pick, Zuzana M. ''Constructing the Image of the Mexican Revolution: Cinema and the Archive''. Austin: University of Texas Press 2010. * Ramírez Berg. Charles. ''Cinema of Solitude: A Critical Study of Mexican Film, 1967–1983''. Austin: University of Texas Press 1992. * {{Cite thesis|degree=PhD|title=Ruins and riots: Transnational currents in Mexican cinema|author1=Strayer, Kirsten|author2=Landy, Marcia|year=2009|publisher=University of Pittsburgh|docket=3400463}} === Arte të njohura === * López, Rick. ''Crafting Mexico: Intellectuals, Artisans, and the State after the Revolution''. Durham: Duke University Press 2010. * McQuade, Margaret Connors. ''Talavera Poblana: Four Centuries of a Mexican Ceramic Tradition''. New York 1999. {{Refend}}== Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Arti Perëndimor]] [[Kategoria:Meksikë]] [[Kategoria:Histori e artit]] jh06xjuuhcsk5mwfh1erw0iwpkr4u2p 0 190268 3004166 3003212 2026-07-02T09:13:44Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004166 wikitext text/x-wiki '''Lista e ndërtesave dhe strukturave fetare të Mbretërisë së Mysores''' përfshin ndërtime të shquara dhe historikisht të rëndësishëm [[tempulli hindu|tempujsh hindu]], pallatesh mbretërore, kishash, xhamishë, fortifikimesh ushtarake dhe struktura të tjera oborrtare që u ndërtuan ose pësuan rindërtime, modefikime apo rinovime të rëndësishme nga sunduesit e Mbretërisë së Mysores. Termi "Mbretëria e Mysores" mbulon pak a shumë fazat e themelimit të Mysores: një zotërim vasal i Vijayanagaras (rreth vieve 1399 – 1565), një mbretëri e pavarur hindu e sunduar nga Dinastia Wodeyar (rreth viteve 1565 – 1761), e sunduar nga sunduesit de fakto Hyder Ali dhe Tipu Sultan që morën kontrollin e mbretërisë (rreth viteve 1761 – 1799) dhe një principatë nën sundimin britanik (rreth viteve 1799 – 1950) përpara se zotërimi të bëhej pjesë e shtetit të pavarur të [[India|Indisë]].<ref name="dynasty">Suryanath U. Kamath: ''A Concise History of Karnataka: from pre-historic times to the present''; 1980, oclc 7796041, lccn 80905179</ref><ref name="ëadiyar">Venkata Ramanappa, M. N.: ''Outlines of South Indian History: with special reference to Karnataka''; 1975, Delhi: Vikas Pub. House; London (38 Kennington La., SE11 4LS), ISBN 0-7069-0378-1, fq. 226-270</ref> {| class="wikitable sortable" |- style="background:#FFC569" ! scope="col" | '''Emri i strukturës''' ! scope="col" class="unsortable" | '''Foto''' ! scope="col" | '''Periduha''' ! scope="col" | '''Vendndodhja''' ! scope="col" | '''Shënime''' |- align ="center" |- style="background:#ffe;" |- | Kodi Bhairavaswamy (ose Kodi Someshwara Swamy) | [[File:Kodi Someshwara Swamy.jpg|130px|center]] | rreth vitit 1399 | Terrenet e pallatit mbretëror të Mysores | Ndërtuar nga vëllezërit Yaduraya dhe Krishnaraya (mbretëruar në vitet 1399–1423), themeluesit e dinastisë<ref name="shveta">Stephen Knapp: ''Spiritual India Handbook''; kapitulli: Mysore; 2009, Jaico Publishing House, ISBN 978-81-8495-024-3</ref> |- | Lakshmiramana Swamy | [[File:Lakshmi Ramanaswami Temple in the Mysore Palace grounds.jpg|130px|center]] | rreth v. 1499 | Terrenet e pallatit mbretëror të Mysores | Nga mbishkrimi Banni ''mandapa'' mësohet se tempulli u inaugurua në vitin 1499 gjatë sundimit të Chamaraja Wodeyarit II (mbretëruar në v. 1478–1513) me shtesa të mëvonshme nga mbretërit Narasaraja Wodeyar I (mbr. në v. 1638–1659) dhe Krishnaraja Wodeyar III në vitin 1851<ref name="shveta"/><ref name="ramana">{{Cite web|title=Mysore Palace|url=http://www.mysorepalace.gov.in/Mysore_Palace_History.htm|publisher=Mysore Palace Board, Karnataka, India|work=Deputy Directors Office|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=20 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220002243/http://www.mysorepalace.gov.in/mysore_palace_history.htm}}</ref> |- | Tempulli Gunja Narasimhaswamy | [[File:Gopura over entrance in Gunjanarasimhaswamy temple at Tirumakudal Narasipura.JPG|130px|center]] | Shek i XVI | Tirumakudal Narasipur | Tempulli i mëparshëm ishte nën patronazhin e guvernatorit vendor të Mysores, gjatë sundimit Vijayanagara në Indinë e Jugut.<ref name="gunja">B. L. Rice: ''Mysore: A Gazetteer Compiled for Government - vol 2''; 1887, Asian Educational Services, ISBN 81-206-0977-8, fq. 312</ref> |- | Trinayaneshvara Swamy | [[File:Trinayaneshwara Swamy temple in the Mysore Palace grounds.jpg|130px|center]] | Para vitit 1578 | Terrenet e pallatit mbretëror të Mysores | Ekzistonte përpara Raja Wodeyarit I (mbr. 1578–1617) dhe më vonë u zgjerua nga Kanthirava Narasaraja I (mbr. 1638–59).<ref name="shveta"/> |- | Lakshmikanta | | rreth v. 1625 | Heggaddevanakote |Ndërtimi fillestar i shekullit të XIII të periudhës Hoysala u zgjerua nga mbreti Chamaraja Wodeyar VI (mbr. 1617–37). Shtesat përfshinin një ''mahamandapa'' me kolona ("sallë e madhe") dhe një ''mukhamandapa'' ("sallë hyrjeje"). Një mbishkrim në ''dhvajastambha'' ("kolona e emblemës") në tempull pohon se mbreti Chamaraja Wodeyar VI e kishte ngritur atë në vitin 1625.<ref name="heggadde">{{cite web|url=http://asibengalurucircle.org/mysore-3.html|title=Lakshmikanta Temple|work=Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle|publisher=Archaeological Survey of India|accessdate=8 qershor 2015|archive-date=12 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150612191446/http://asibengalurucircle.org/mysore-3.html|url-status=dead}}</ref> |- | Narasimha Swamy | | Gjysma e parë e shek të XVII | Srirangapatna |Tempulli u ndërtua nga Kanthirava Narasaraja Wodeyari (mbr. 1638–1659). Statuja e tij (e datuar në shek e XVII) dhe ajo e hyjnisë kryesore ''Narasimha'' u rivendosën në vitin 1826 nga mbreti Krishnaraja Wodeyari III. Një mbishkrim në piedestal, në shkrimin kannada konfirmon se është statuja e "Kanthirava Narasaraja Wodeyaravarut".<ref name="statue">{{cite web|url=http://asibengalurucircle.org/mandya-17.html|title=Sri Kanthirava Statue in Narasimha Temple|work=Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle|publisher=Archaeological Survey of India|accessdate=8 qershor 2015|archive-date=12 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150612221150/http://asibengalurucircle.org/mandya-17.html|url-status=dead}}</ref> |- | Monoliti i Nandit | [[File:Nandi Chamundi Mysore.jpg|130px|center]] | rreth v. 1659 – 1673 | Kodrat Chamundi, [[Mysore]] | Projektuar nga mbreti Dodda Devaraja (i quajtur edhe Dodda Kempadevaraja, mbr. 1659–1673).<ref name="shveta"/> |- | Shveta Varaswamy | [[File:Shveta Varahaswami Temple in the Mysore Palace grounds, rear view.JPG|130px|center]] | Fundi i shek të XVII – fillimi i shek të XIX | Terrenet e pallatit mbretëror të Mysores | Ndërtuar nga mbreti Chikkadevaraja Wodeyar (mbr. 1673–1704) dhe i zgjeruar më vonë nga Dewan Puraniahu, kryeministri i mbretit Krishnaraja Wodeyar III ( mbr. 1799–1868).<ref name="shveta"/> |- | [[Depozita e tempullit]] (''Kalyani'') | [[File:Temple tank (Pushkarni) at Shravanabelagola.jpg|130px|center]] | rreth v. 1673 – 1704 | [[Shravanabelagola]] | Mbreti Chikkadevaraja Wodeyar ndërtoi pellgun dhe bëri një dhurim të madh ndaj urdhërit të murgjëve [[Xhainizmi|xhainist]] në [[Shravanabelagola]].<ref name="lak1">Suryanath U. Kamath: ''A Concise History of Karnataka: from pre-historic times to the present''; 1980, Jupiter books, Bangalore, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 229-230</ref> |- | Paravasudeva | | rreth v. 1673 – 1704 | Gundlupet | Tempulli u ndërtua në stilin dravidian gjatë sundimit të Chikkadevaraja Wodeyarit në kujtim të babait të tij Doddadevaraja Wodeyar.<ref name="vasu">{{Cite web|author=Phaneesha V|title=A Temple cries for attention|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-districtplus/a-temple-cries-for-attention/article1629146.ece|publisher=The Hindu|accessdate=22 qershor 2015}}</ref><ref name="para">Manohar Sajnani: Encyclopaedia of Tourism Resources in India; Volume 2, 2001, Gyan Publishing House, ISBN 81-7835-018-1, fq. 141</ref><ref name="tanjore">Vikram Sampath: Splendours of Royal Mysore; kapitulli: The Golden Period -II (AD 1673–1704), seksioni: The reign of Chikkadevaraja Wodeyar, Rupa Publications, 2008</ref> |- |Gopala Krishna | |rreth v. 1673 – 1704 | Haradanahalli | Ndërtuar nga Chikkadevaraja Wodeyari në përgigje të talljeve të princit marath të Tanjores.<ref name="tanjore"/> |- |Varadaraja | |rreth v. 1673 – 1704 | Varkod | Ndërtuar nga Chikkadevaraja Wodeyari në përgjigje të talljeve të princit maratha të Tanjores.<ref name="tanjore"/> |- | Mahalakshmi | [[File:Mahalakshmi Temple in the Mysore Palace grounds.JPG|130px|center]] | rreth v. 1673 – 1704 | Terrenet e pallatit të Mysores | Ndërtuar nga Chikkadevaraja Wodeyari rreth të njëjtës kohë me Tempullin Shveta Varahaswamy.<ref name="ramana"/> |- | Kote Venkataramana | [[File:Venkataramana Swamy Temple, K.R Market, Bangalore.JPG|130px|center]] | rr. 1689 | Bangalore | Tempulli u ndërtua në vitin 1689 në ''[[Arkitektura dravidiane|Arkitekturën Dravidiane]]'' dhe [[Arkitektura Vijayanagara|stilin Vijayanagara]] nga Chikkadevaraja Wodeyari.<ref>{{cite news|last=S|first=Bageshree|title=Forgotten, but still holding fort|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/article622017.ece|date=28 janar 2011|newspaper=The Hindu|accessdate=6 qershor 2015}}</ref><ref name="venkat">Vikram Sampath: Splendours of Royal Mysore; kapitulli: The Golden Period -II (AD 1673–1704), seksioni: ''Turbulent Times'', Rupa Publications, 2008</ref> |- | Lakshmikanta | [[File:Rear View showing dravidian style sikhara over shrine and gopura over entrance in Lakshmikantha temple at Kalale.JPG|130px|center]] | Përpara v. 1732 | Kalale | Tempulli i mëparshëm u zgjerua dhe iu bënë dhurime bujare nga Dodda Krishnaraja I (mbr. 1714–1732) afërsisht përpara vitit 1732.<ref name="lakshmi">Vikram Sampath: Splendours of Royal Mysore; kapitulli: ''The Dalavoy Regime AD 1704–1734'', seksioni: ''Decline of the Wodeayrs'', Rupa Publications, 2008</ref> |- | Kille Venkatramana Swamy | [[File:Kille Venkataramana Swamy temple in the Mysore Palace grounds.JPG|130px|center]] | afërsisht v. 1734 – 1766 | Terrenet e pallatit të Mysores | Ndërtuar nga Krishnaraja Wodeyari II.<ref name="kille">Stephen Knapp: ''Spiritual India Handbook''; kapitulli: Mysore; 2009, Jaico Publishing House, ISBN 978-81-8495-024-3</ref> |- | Pallati Shivappa Nayaka | [[File:Shivappa Nayaka Palace and garden.JPG|130px|center]] | rr. 1760 – c. 1782 | Shivamogga | Megjithëse i emërtuar sipas Shivappa Nayakas, sipas historianit të artit George Michell, ndërtimi pallator në fakt u ndërtua nga sunduesi i Mysores Hyder Ali.<ref name="shivappa">George Michell: ''Southern India: A Guide to Monuments Sites & Museums''; kapitulli: Karnataka, seksioni: 19, Shimoga, 2013, Roli Books, ISBN 978-81-7436-920-8</ref> |- | Kopështi Botanik Lal Bagh | [[File:Glasshouse and fountain at lalbagh.jpg|130px|center]] | rr. 1760 | Bangalore | Së pari i planifikuar gjatë sundimit të Hyder Aliut dhe më vonë i zbukuruar me lloje unike bimësh nga Tipu Sultani, është një kopësht botanik popullor.<ref name="lal">S. C. Bhatt & K. Bhargava Gopal: ''Land and People of Indian States and Union Territories: In 36 Volumes: Karnataka, Volume 13''; 2006, Gyan Publishing House, New Delhi, ISBN 81-7835-369-5, fq. 356</ref> |- | Fortesa e Bangalores | [[File:Old Bangalore Fort, Inside View.JPG|130px|center]] | rr. 1761 | Bangalore | Fillimisht e ndërtuar me baltë afërsisht në v. 1537 nga Kempe Gowda I, themeluesi i Bangalores më vonë e rindërtuar me gurë nga Hyder Aliu në 1761 dhe e përmirësuar më tej nga Tipu Sultani në fundin e shek të XVIII. U dëmtua gjatë një lufte Anglo-Mysore në vitin 1791. Mbetet akoma një shembull i mirë i fortifikimeve ushtarake të shek të XVIII.<ref name="blorefort">Shiv Sharma: ''India - A Travel Guide''; kapitulli: Karnataka; seksioni: Tipu's Palace and fort; 2008, Diamond pocket books, ISBN 81-7182-817-5, fq. 312</ref> |- | Fortesa Madhugiri | [[File:Madhugiri Fort 8.JPG|130px|center]] | fundi i shek të XVIII | Madhugiri, distrikti Tumkur | Fortesa zanafillore i është atribuar Here Gaudas, një vasali të perandorisë Vijayanagara të shek të XV. Afërsisht nga viti 1678 fortesa u kap nga Chikka Devaraja Wodeyari, mbreti i Mysores. Haider Aliu e zgjeroi dhe e forcoi më tej.<ref name="madhu">{{cite web|url=http://asibengalurucircle.org/tumkur-2.html|title=Fort (Madhugiri)|work=Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle|publisher=ASI Bengaluru Circle|accessdate=15 qershor 2015|archive-date=3 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503062802/http://asibengalurucircle.org/tumkur-2.html|url-status=dead}}</ref> |- | Fortesa Devanahalli | [[File:Devanahalli fort, near Bangalore.JPG|130px|center]] | rr. 1760 – 1782 | Devanahalli | Prijësi Malla Byre Gowda i Avathit, një vasal i perandorisë Vijayanagara, ndërtoi një fortesë me baltë rreth vitit 1501 në Devanadoddit (tani i quajtur Devanahalli). Në fundin e shek të XVIII, Hyder Ali e rindërtoi fortesën me gurë duke rezultuar në strukturën e tenishme.<ref name="doddi">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/tipus-birth-place-lies-neglected/article1987006.ece|title=Tipu's birth place lies neglected|work=K V Subramanya|publisher=The Hindu|accessdate=10 qershor 2015}}</ref><ref name="Deva">Mark Wilks & Hammick Murray: ''History of Mysore''; 1989, botimi i parë në 1810, Asian Educational Services, Delhi, ISBN 81-206-0491-1, fq. 441</ref> |- | Galeria e kolonel Bailey-t | [[File:Colonel Bailey's Dungeon Srirangapatna.JPG|130px|center]] | Përpara v. 1780 | Srirangapatna | Këtu u burgos kolonel Bailey nga Hyder Aliu dhe vdiq në vitin 1780.<ref name="baily">Sarina Singh et al.: ''Lonely Planet India''; kapitulli: Karnataka and Bengaluru; seksioni: Southern Karnataka; nën-seksioni: Colonel Bailey's Dungeon; 2013, Lonely Planet, Delhi</ref> |- | Narasimha Swamy | [[File:Gopura of Narasimhaswamy temple at Seebi.JPG|130px|center]] | Fundi i shek të XVIII (përpara v. 1799) | Seebi | Ndërtuar gjatë sundimit të Tipu Sultanit nga tre vëllezër të pasur: Lakshminarasappa, Puttanna dhe Nallappa, që ishin bijtë e Kacheri Krishnappas, një Dewan në oborrin e Tipu Sultanit.<ref name="courtly">B. L. Rice: ''Mysore: A Gazetteer Compiled for Government - vol 2''; 1887, Asian Educational Services, ISBN 81-206-0977-8, fq. 196-197</ref><ref name="gundi">George Michell: ''Architecture and Art of Southern India: Vijayanagara and the Successor States 1350–1750''; kapitulli: Paintings, 1995, Cambridge University Press, ISBN 0-521-44110-2, fq. 228</ref> |- | Daria Daulat Bagh | [[File:Daria daulat.jpg|130px|center]] | rr. 1784 | Srirangapatna | Tipu Sultani e ndërtoi këtë pallat prej druri me kolonadë (i përkthyer emri i tij do të thotë: "kopështi i pasurisë së detit"). I ndërtuar në stilin indo-saraken, pallati është i njohur për punimet e tij të stërholluara në dru, kolonat me vija, dizajnet floreale dhe pikturat.<ref name="daria">David Abram, Nick Edwards, Mike Ford, Devdan Sen & Beth Wooldridge: ''South India''; 2003, Rough Guides. ISBN 1-84353-103-8, fq. 225</ref> |- | Gumbaz, Seringapatam | [[File:Tippu Mausoleum.jpg|130px|center]] | rr. 1784 | Srirangapatna | Ndërtuar nga Tipu Sultani vetë, përmban varret e Tipu Sultanit dhe vëllait të tij, Hyder Aliut.<ref name="tomb">David Abram, Nick Edwards, Mike Ford, Devdan Sen & Beth Wooldridge: ''South India''; 2003, Rough Guides. ISBN 1-84353-103-8, fq. 225-225</ref> |- | Pallati i Verës së Tipu Sultanit | [[File:Tipu's Fort.jpg|130px|center]] | rr. 1791 | Bangalore | Ndërtimi i pallatit u projektua nga Hyder Aliu në v. 1781 dhe u përfundua nga Tipu Sultani në v. 1791.<ref name="sultanspalace">{{cite web|url=http://asibengalurucircle.org/bangalore-urban-2.html|title=Tipu sultan's palace, Bangalore|work=Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle|publisher=ASI Bengaluru Circle|accessdate=10 qershor 2015|archive-date=20 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620115440/http://asibengalurucircle.org/bangalore-urban-2.html|url-status=dead}}</ref> |- | Jama Masjid | [[File:Jama Masjid, Srirangapatna.JPG|130px|center]] | rr. 1794 | Srirangapatna | Xhamia Jama Masjid e emërtuar ''Masjid-e-Ala'' me dy minare të bukura u ndërtua nga Tipu Sultani në v. 1794.<ref name="tipumasjid">Vikram Sampath: Splendours of Royal Mysore; kapitulli: ''Sultanat-e-Khudadad Mysore AD 1782–91''; seksioni: ''The Sword of Tipu Sultan''; Rupa Publications, 2008</ref> |- | Pallati i Tipu Sultanit | [[File:Interior of the tipu palace.jpg|130px|center]] | Fundi i shek të XVIII | Kodrat Nandi | Interiori pallatit veror të Tipu Sultanit.<ref name="nandipalace">Sam Miller: ''Karnataka: Chapter from Blue Guide India''; kapitulli: Nandi Hills; 2012, Blue Guides. ISBN 978-1-905131-53-2</ref> |- | Fortesa e kodrave Nandi | [[File:Nandi Hills Fort Entrance1.jpg|130px|center]] | Fundi i shek të XVIII | Kodrat Nandi | Fortesë e ndërtuar nga Tipu Sultani.<ref name="nandifort">''Tourist Guide to Bangalore''; seksioni: ''Bangalore Top 10 Things To Do''; 2003, Sura Books (Pvt) Ltd.; ISBN 81-7478-021-1</ref> |- | Fortesa e Manjarabadit | [[File:Manjarabad fort entrance.JPG|130px|center]] | rr. 1792 | Manjrabad, distrikti Hassan | Ndërtuar nga Tipu Sultani i cili riemërtoi nga 'Balam' në Manjarabad për të pasqyruar atmosferën e mjegullt të fortesës ("mjegull" në gjuhën vendore kannada do të thotë ''manju'') në rajon.<ref name="hasan">Mohibbul Hasan: ''History of Tipu Sultan''; 1951, Aakar Books, Delhi, ISBN 81-87879-57-2, fq. 77</ref> |- | Fortesa e Srirangapatnas | [[File:Ancient Palace site and Remains.jpg|130px|center]] | Fundi i shek të XVIII | Srirangapatna | Aktualisht është nominuar për tu njohur si trashëgimi botërore e '''[[UNESCO]]-s'''. Epigrafikisht fortesa daton që nga v. 1220 nën mbretin e perandorisë Hoysala Vishnuvardhana. Më vonë fortesa pësoi modifikime nën perandorinë Vijayanagara dhe Kanthirava Narasaraja Wodeyarin e Mysores në v. 1654. Rreth v. 1791, fortesa mori dizajnin dhe strukturën e saj nën sundimin e Tipu Sultanit. Një autoritet ushtarak i cili e vizitoi Srirangapatnan rr. v. 1888 mendonte se ishte fortesa e dytë më e fortë në Indi.<ref name="unesco">{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5895/|title=Monuments of Srirangapatna Island Town|publisher=UNESCO World Heritage Centre 1992–2015|accessdate=12 qershor 2015}}</ref> |- | Përmendorja e Luftës | [[File:Obelisque. war memorial the final battale between tippu sultan and british forces in 1799 01.JPG|130px|center]] | Pas v. 1799 | Srirangapatna | Përmendore për ushtarët britanikë që vdiqën në luftën e katërt Anglo-Mysore.<ref name="anglo">Sam Miller: ''Karnataka: Chapter from Blue Guide India''; kapitulli: ''Srirangapatnam''; seksioni: ''Western side of Srirangapatnam''; Blue Guides. ISBN 978-1-905131-53-2</ref> |- | Bateria e Sultanit | [[File:Sultan Battery 2163.JPG|130px|center]] | Fundi i shek të XVIII | Mangalore | Një fortesë bregdetare e ndërtuar nga Tipu Sultani pak jashtë qytetit të Mangalores. Aktualisht vetëm disa pjesë të fortesës kanë mbetur.<ref name="battery">Sam Miller: ''Karnataka: Chapter from Blue Guide India''; kapitulli: Mangalore & environs; seksioni: Mangalore; 2012, Blue Guides. ISBN 978-1-905131-53-2</ref> |- | Përmendorja Tipu-së | [[File:Stèle en hommage à Tipu Sultan (Srirangapatnam, Inde) (14511323984).jpg|130px|center]] | Pas v. 1799 | Srirangapatna | Vendi ku vdiq Tipu Sultani pas mundjes së Mysores nga britanikët në luftën e katërt Anglo-Mysore.<ref name="anglo"/> |- | Srikanteshwara | [[File:Srikanteshvara Temple, Nanjangud.JPG|130px|center]] | rr. 1799 – 1868 | Nanjanagud | Mbreti Krishnaraja Wodeyar ndërtoi ''gopuran'' kryesore (kulla mbi hyrje) dhe bëri përmirësime të tjera rr. 1845. Sipas historianit George Michell inaugurimi zanafillor i tempullit daton nga Dinastia e shek të XVII Wodeyar e Mbretërisë së Mysores. Karachuri Nanja Raja (Dalavoy i Mysores në mes të shek të XVIII) dhe Dewan Purnaiahu (Dewani i parë i Mysores, në fillim të shek të XIX) e zgjeroi tempullin në mënyrë domethënëse.<ref name="nanja">George Michell: ''Southern India: A Guide to Monuments Sites & Museums''; kapitulli: Karnataka, seksioni: Mysore, nën-seksioni: Nanjanagud; Roli Books Private Limited, ISBN 978-81-7436-920-8</ref><ref name="deëan">>B. L. Rice: ''Mysore: A Gazetteer Compiled for Government - vol 2''; 1887, Asian Educational Services, ISBN 81-206-0977-8, fq. 289</ref> |- | Lozha e Wellingtonit | [[File:Wellington Lodge, Mysore (01).jpg|130px|center]] | rr. 1810 | Mysore | Rezidenca e Arthur Wellesley-t (më vonë i quajtur Lord Wellington) pas vdekjes së Tipu Sultanit.<ref name="ëell">Manohar Sajnani: Encyclopaedia of Tourism Resources in India; Volume 2, 2001, Gyan Publishing House, ISBN 81-7835-018-1, fq. 147</ref> |- | Katedralja e Sh. Markut, Bangalore | [[File:St. Marks Cathedral, Bangalore. (Old Postcard Re-print), India Post (2014).jpg|130px|center]] | rr. 1812 | Bangalore | Arkitektura e saj është frymëzuar nga St Paul's Cathedral e shek XVII në Londër.<ref name="mark">Jayanth Kodkani: ''Beantown Boomtown Bangalore in the World of Words''; seksioni: ''Plan'' B by Shinie Antony; 2007, Rupa & Co.</ref><ref name="saintmark">Aline Dobbie: ''India: The Elephant's Blessing''; 2006, Melrose Press, Cambridgeshire, ISBN 1-905226-85-3, fq. 160</ref> |- | Arakeshwara | [[File:Arakeshwara temple and outer prakara at Hale Yadatore in Mysore district.JPG|130px|center]] | rr. 1799 – 1868 | Hale Yedatore | Këtë tempull e ndërtoi mbreti Krishnaraja Wodeyar.<ref name="Araka">B. L. Rice: ''Mysore: A Gazetteer Compiled for Government - vol 2''; 1887, Asian Educational Services, ISBN 81-206-0977-8, fq. 316</ref> |- | Chamundeshwari | [[File:Chamundeshwari Temple atop Chamundi Hills.jpg|130px|center]] | rr. 1827 | Kodrat Chamundi, Mysore | Ky tempull ka një histori që daton nga shek i XII. Më vonë Krishnaraja Wodeyari III ndërtoi kullën (''gopura'') e tempullit dhe paraqiti stolinë ''Nakshatramalika'' me vargje në sanskritish të shkruara në të.<ref name="temp">{{cite web|url=http://www.templenet.com/Karnataka/chamundi.html|title=Chamundeswari Hill Temple-Mysore, Temples of Karnataka|publisher=TempleNet|accessdate=6 qershor 2015}}</ref><ref name="chamundi">A. Raman: ''Bangalore-Mysore''; kapitulli: South zone; 1994, Orient Blackswan, ISBN 0-86311-431-8, fq. 85</ref> |- | Prasanna Krishanswami | [[File:Shrines in the Prasanna Krishna Swamy temple in the Mysore Palace grounds.JPG|130px|center]] | rr. 1829 | Terrenet e pallatit të Mysores | Ndërtuar nga Krishnaraja Wodeyari III.<ref name="shveta"/> |- | Kote Anjaneya | [[File:Kote Anjaneya.jpg|130px|center]] | rr. 1829 | Terrenet e pallatit të Mysores | Ndërtuar nga Krishnaraja Wodeyari III<ref name="hanuman">{{cite web|url=http://chamundeshwaritemple.kar.nic.in/kote-anjaneyasëamy-temple.html|title=Sri Kote Anjaneya Temple|publisher=Government of Karnataka|work=Hindu Religious Institutions & Charitable Endowments Department, Regional Commissioner, Mysore Division, Website: rcmysore-portal.kar.nic.in|accessdate=7 qershor 2015}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> |- | Kodanda Rama |[[File:Kodanda Rama Temple at Chunchanakatte, Mysore district.jpg|130px|center]] | Shek i XIX | Chunchankatte (Krishnaraja Nagara) | Ndërtuar nga Krishnaraja Wodeyari III<ref name="katte">{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/423534/then-yadathore-now-kr-nagar.html|title=Then Yadathore, now KR Nagar|publisher=Deccan Herald|author=S V Upendra Charya|accessdate=26 prill 2016}}</ref> |- | Chamarajeshwara | [[File:Chamarajeshwara temple at Chamarajanagara.jpg|130px|center]] | rr. 1825 | Chamarajanagara | Ndërtuar nga Krishnaraja Wodeyari III.<ref name="chama">Mandayam Bharati Vedavalli: ''Mysore as a Seat of Music''; 1992, CBH Publications, fq. 19</ref><ref name="ref name="rajanagar">Manohar Sajnani: Encyclopaedia of Tourism Resources in India; Volume 2, 2001, Gyan Publishing House, ISBN 81-7835-018-1, fq. 139</ref> |- | Pallati i Kodrave të Fierit | [[File:Fernhills Palace, Ooty.JPG|130px|centre]] | rr. 1844 | Ooty | Pallati Veror i Maharajave të Mysores, në fakt u ndërtua në vitin 1844 nga kapiteni F. Cotton. Në v. 1873, Maharaja Chamarajendra Wodeyari X e bleu pallatin.<ref name="fern">{{cite web|url=http://welcomheritagehotels.in/hotel-overview/fernhills-palace-ooty|title=Ferrnhills Royale Palace Ooty, Tamil Nadu|publisher=Welcome Heritage-Palaces, Forts, Havelis and Resorts|accessdate=9 qershor 2015|archive-date=26 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626222649/http://www.welcomheritagehotels.in/hotel-overview/fernhills-palace-ooty|url-status=dead}}</ref> |- | Pallati i Bangalores | [[File:Bangalore palace.jpg|130px|center]] | rr. 1864 | Bangalore | Pallati i Bangalores, i ndërtuar në modelin e kështjellës Windsor u ndërtua nga hirësia Garrett, drejtuesi i parë i Central College. Në v. 1884, u ble nga Maharaja-i i atëhershëm, Chamarajendra Wodeyari X. Modifikimi vazhdoi deri në realizimin përfundimtar në v. 1927.<ref name="hindu">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/07/22/stories/2005072210690400.htm|work=Online Edition of The Hindu, dated 2005-07-22|publisher=The Hindu|title=Wadiyar to restore Bangalore Palace|accessdate=27 qershor 2007|location=Chennai, India|date=22 korrik 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713093846/http://www.hindu.com/2005/07/22/stories/2005072210690400.htm|archivedate=13 korrik 2007|url-status=live}}</ref><ref name="brad">Robert Bradnock: ''South India Handbook - The Travel Guide''; 2000, Footprint Travel Guide, ISBN 1-900949-81-4, fq. 24</ref> |- | Parku Cubbon | [[File:Cubbon Park View W.jpg|130px|center]] | rr. 1870 | Bangalore | Fillimisht parku u projektua në v. 1870 dhe u quajt Cubbon Park sipas Sir Mark Cubbon, komisionerit britanik. Ai bujt ndërtesa të stilit viktorian si Gjykata e Lartë e Karnatakas dhe Biblioteka Qendrore e Qytetit (salla përkujtimore Sheshadri Iyer). Në vitin 1927, parku u riemërtua zyrtarisht si "Parku Sri Chamarajendra" në kujtim të Jubileut të Argjendtë të sundimit të Maharaxhait Krishnaraja Wodeyar në shtetin e Mysores.<ref name="meade">{{cite news|url=http://www.horticulture.kar.nic.in/cubbon.htm#Structures%20/%20Facilities|work=Department of Horticulture|publisher=Government of Karnataka|title=The Cubbon Park|accessdate=16 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510092815/http://www.horticulture.kar.nic.in/cubbon.htm#Structures%20/%20Facilities|archive-date=10 maj 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="sarinapark">Sarina Singh et al.: ''Lonely Planet India''; kapitulli: Karnataka and Bengaluru; seksioni: Southern Karnataka; nën-seksioni: ''Cubbon Park'', 2010, Lonely Planet, Delhi</ref> |- | Lokaranjan Mahal | | rr. 1880 | Mysore | I përfunduar kur Mysore ishte drejtpërdrejt nën sundimin britanik dhe shërbente si një rezidencë verore për familjen mbretërore.<ref name="lalith">Afried Raman: ''Bangalore-Mysore''; kapitulli: South zone; 1994, Orient Blackswan, ISBN 0-86311-431-8, fq. 87–88</ref> |- | Vilat Jayalakshmi | [[File:JayalakshmiVilasMansion.jpg|130px|center]] | rr. 1887 – 1891 | Mysore | Vilat Jayalakshmi u ndërtuan gjatë sundimit të Maharaxhait Chamarajendra Wadiyari X.<ref name="octogen">Afried Raman: ''Bangalore-Mysore''; kapitulli: South zone; 1994, Orient Blackswan, ISBN 0-86311-431-8, fq. 84</ref> |- | Universiteti i Mysores | [[File:Crawford Hall, University of Mysore.jpg|130px|center]] | rr. 1887 – 1891 | Mysore |Salla Crawford në kampus u ndërtua gjatë sundimit të Maharaxhait Chamarajendra Wadiyari X<ref name="octogen"/> |- | Gjykata e Lartë e Karnatakas | [[File:High Court of Karnataka, Bangalore MMK.jpg|130px|center]] | rr. 1881 | Bangalore | Gjykata e Lartë është e njohur si ''Attara Kacheri'' (që do të thotë, "Tetëmbëdhjetë zyrat") u ndërtua fillimisht në v. 1868 dhe u zgjerua më vonë.<ref name="attara">Louise Nicholson: ''India''; 2010, National Geographic Books, ISBN 978-1-4262-0595-8, fq. 224</ref> |- | Salla Mayo | | Fundi i shek të XIX | Bangalore | Ndërtuar në kujtim të Nën-mbretit të 4-rt të Indisë, Lord Mayo.<ref name="mayo">Paul Theroux: ''Ghost Train to the Eastern Star: On the Tracks of the Great Railway Bazaar''; 2009, Houghton Mifflin Harcourt, ISBN 978-0-618-41887-9, fq. 222</ref> |- | Pallati i Mysores | [[File:Mysore Palace Morning.jpg|130px|center]] | rr. 1897 | [[Mysore]] | I njohur edhe si Pallati i Vilave Amba, kompleksi zanafillor u shkatërrua nga zjari dhe pallati i ri u ndërtua në stilin Indo-saraken me porosi të mbretëreshës-regjente (Maharaxha Krishnaraja Wodeyari IV) dhe i projektuar nga arkitekti anglez Henry Irwin në v. 1897.<ref name="structure">Bindu Manchanda: ''Forts & Palaces of India: Sentinels of History''; 2006, Roli Books Private Limited; ISBN 81-7436-381-5, fq. 158</ref> |- | Banesa Cheluvamba | [[File:Central Food Technological Research Institute front view.jpg|130px|center]] | rr. 1900 | Mysore | Kjo banesë u ndërtua për vajzën e tretë të Krishnaraja Wodeyarit IV, princeshën Cheluvajammanni dhe në këtë mënyrë është quajtur Banesa Cheluvamba. Tani shërben si Instituti Qendror i Kërkimeve Teknologjike të Ushqimit i Qeverisë së Indisë.<ref name="cheluva">{{cite news|url=http://www.mysore.org.uk/royal-buildings/cheluvamba-masion.html|publisher=Mysore.org.uk|title=Mysore, City of Palaces|accessdate=10 qershor 2015|archive-date=2 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702123027/http://www.mysore.org.uk/royal-buildings/cheluvamba-masion.html|url-status=dead}}</ref><ref name="cftri">D. P Burma & Maharani Chakravorty: ''History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization: From Physiology and Chemistry to Biochemistry''; kapitulli: ''Biochemistry: Hybrid science giving birth to Molecular Biology''; Vol VIII, Part 2, 2011, Pearson Education India, fq. 109</ref> |- | Pallati Jaganmohan | [[File:Jaganmohan Palace.JPG|130px|center]] | rr. 1910 | Mysore | Pallati Jaganmohan, i porositur në v. 1861 nga Maharaxhai Krishnaraja Wodeyari III dhe u përfundua në v. 1910 gjatë sundimit të Krishnaraja Wodeyarit IV. Tani quhet Chamarajendra Art Gallery dhe bujt një koleksion të pasur objektesh<ref name="rich">Afried Raman: ''Bangalore-Mysore''; kapitulli: South zone; 1994, Orient Blackswan, ISBN 0-86311-431-8, fq. 83–84, 91–92</ref> |- | Banesa Karanji | [[File:Karanji Mansion in Mysore which now serves as the Postal Training Institute.jpg|130px|center]] | rr. 1902 – 1914 | Mysore | Banesa Karanji në Nazarbad Mohalla u ndërtua për vajzën e dytë të Krishnaraja Wodeyarit IV, princeshën Krishnarajammanni. Banesa u ndërtua duke përdorur stilin Neo-Indo-Sarcenik të arkitekturës në v. 1902. Tashmë është Postal Training Institute, i Qeverisë Indiane.<ref name="Karanji">{{cite news|url=http://www.mysore.org.uk/royal-buildings/karanji-mansion.html|publisher=Mysore.org.uk|title=Mysore, City of Palaces|accessdate=10 qershor 2015|archive-date=16 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150616034003/http://www.mysore.org.uk/royal-buildings/karanji-mansion.html|url-status=dead}}</ref><ref name="kar">Prashant H. Pandya: ''Indian Philately Digest''; 2014, Indian Philatelists Forum, nr. 21, Lucknow, fq. 7</ref> |- | Lalitha Mahal | [[File:Lalitha mahal mysore ml wiki.JPG|130px|center]] | rr. 1921 | Mysore | Pallati Lalitha Mahal u ndërtua në v. 1921 nga E. W. Fritchley me porosinë e Maharaxhait Krishnaraja Wodeyari IV. Stili arkitekturor është quajtur "Renaissance" dhe paraqet koncepte nga angleze të ''manor house'' dhe palazzot italianë.<ref name="lalith"/> |- | Kishta e Shën Philomena-s | [[File:St. Philomena's Church, Mysore 1.JPG|130px|center]] | rr. 1930 | Mysore | Ndërtuar gjatë sundimit të Maharaxhait Krishnaraja Wodeyari IV është në stilin gotik me dritare qelqi të pikturuara. Është një nga kishat më të mëdha në Indi.<ref name="gothic">''Insight Guides: India''; seksioni: Princely Mysore; 2013, Apa Publications (UK) Limited</ref><ref name="saint">Afried Raman: ''Bangalore-Mysore''; kapitulli: South zone; 1994, Orient Blackswan, ISBN 0-86311-431-8, fq. 78</ref> |- | Kopështet Brindavan | [[File:KRS pan3.jpg|130px|center]] | c. 1932 | Srirangapatna | Puna për projektimin e kopështit (i quajtur edhe Krishna Raja Sagara) nisi në v. 1927 dhe përfundoi në v. 1932<ref name="hist">{{cite web|url=http://horticulture.kar.nic.in/brindavan.htm|work=Horticultural Department, Government of Karnataka|title=Brindavan Gardens, Krishnaraja Sagara, Mandya|accessdate=28 shkurt 2007|archive-date=10 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410061726/http://horticulture.kar.nic.in/brindavan.htm|url-status=dead}}</ref> kur Sir Mirza Ismail ishte Dewan i Mysores dhe Maharaxha Krishna Raja Wadiyari IV ulej në fronin e Mysores.<ref name="plants">{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/2004/08/14/stories/2004081402630300.htm|work=The Hindu|date=14 gusht 2004|title=Brindavan Gardens to get a facelift for Dasara|accessdate=28 shkurt 2008|archive-date=25 janar 2013|archive-url=https://archive.today/20130125060449/http://www.hinduonnet.com/2004/08/14/stories/2004081402630300.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="mogulgaden">B. K. Chaturvedi: ''Tourist Centers Of India''; 2006, Diamond Pocket Books (P) Ltd, Bangalore, ISBN 81-7182-137-5, fq. 170-1</ref> |- | Pallati i Vilave Rajendra | | rr. 1938 | Mysore (kodrat Chamundi) | Pallati i vilave Rajendra, i ndërtuar në stilin Indo-britanik, u projektua në 1922 dhe u përfundua në 1938 nga Maharaxha Krishnaraja IV.<ref name="rajendra">Afried Raman: ''Bangalore-Mysore''; kapitulli: South zone; 1994, Orient Blackswan, ISBN 0-86311-431-8, fq. 87–88</ref> |- | Bhuvaneshwari | [[File:Bhuvaneshwari temple in the Mysore Palace grounds.jpg|130px|center]] | rr. 1951 | Terrenet e Pallatit të Mysores | Ndërtuar në v. 1951 nga Jayachamarajendra Wodeyari dhe imazhi i hyjneshës Bhuvaneshëari u skalit nga skulpturi i famshëm Sri Siddalingaswamy.<ref name="shveta"/> |- | Gayathri | [[File:Gayatri temple in the Mysore Palace grounds.JPG|130px|center]] | rr. 1953 | Terrenet e Pallatit të Mysores | Ndërtuar nga Jayachamarajendra Wodeyari në v. 1953.<ref name="shveta"/> |- |} ==Shiko edhe== * [[Arkitektura Vijayanagara]] * [[Arkitektura e tempujve hindu]] == Referime == {{Reflist|33em}} ==Bibliografia== * David Abram, Nick Edwards, Mike Ford, Devdan Sen & Beth Wooldridge: ''South India''; 2003, Rough Guides. ISBN 1-84353-103-8. * S. C. Bhatt & K. Bhargava Gopal: ''Land and People of Indian States and Union Territories: In 36 Volumes: Karnataka, Volume 13''; 2006, Gyan Publishing House, New Delhi, ISBN 81-7835-369-5. * Robert Bradnock: ''South India Handbook - The Travel Guide''; 2000, Footprint Travel Guide, ISBN 1-900949-81-4. * D. P Burma & Maharani Chakravorty: ''History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization: From Physiology and Chemistry to Biochemistry''; 2011, Pearson Education India. * B. K. Chaturvedi: ''Tourist Centers Of India''; 2006, Diamond Pocket Books (P) Ltd, Bangalore, ISBN 81-7182-137-5. * Aline Dobbie: ''India: The Elephant's Blessing''; 2006, Melrose Press, Cambridgeshire, ISBN 1-905226-85-3. * Mohibbul Hasan: ''History of Tipu Sultan''; 1951, Aakar Books, Delhi, ISBN 81-87879-57-2. * Suryanath U. Kamath: ''A Concise History of Karnataka: from pre-historic times to the present''; 1980, Jupiter books, Bangalore, oclc 7796041, lccn 80905179. * Stephen Knapp: ''Spiritual India Handbook''; 2009, Jaico Publishing House, ISBN 978-81-8495-024-3. * Jayanth Kodkani: ''Beantown Boomtown Bangalore in the World of Words''; 2007, Rupa & Co. * Bindu Manchanda: ''Forts & Palaces of India: Sentinels of History''; 2006, Roli Books Private Limited; ISBN 81-7436-381-5. * George Michell: ''Southern India: A Guide to Monuments Sites & Museums''; 2013, Roli Books, ISBN 978-81-7436-920-8. * George Michell: ''Architecture and Art of Southern India: Vijayanagara and the Successor States 1350–1750''; 1995, Cambridge University Press, ISBN 0-521-44110-2. * Sam Miller: ''Karnataka: Chapter from Blue Guide India''; 2012, Blue Guides. ISBN 978-1-905131-53-2. * Louise Nicholson: ''India''; 2010, National Geographic Books, ISBN 978-1-4262-0595-8. * Prashant H. Pandya: ''Indian Philately Digest''; 2014, Indian Philatelists Forum, nr. 21, Lucknow. * Afried Raman: ''Bangalore-Mysore''; 1994, Orient Blackswan, ISBN 0-86311-431-8. * Venkata Ramanappa, M. N.: ''Outlines of South Indian History: with special reference to Karnataka''; 1975, Delhi: Vikas Pub. House; London (38 Kennington La., SE11 4LS), ISBN 0-7069-0378-1. * B. L. Rice: ''Mysore: A Gazetteer Compiled for Government - vol 2''; 1887, Asian Educational Services, ISBN 81-206-0977-8. * Manohar Sajnani: Encyclopaedia of Tourism Resources in India; Volume 2, 2001, Gyan Publishing House, ISBN 81-7835-018-1. * Vikram Sampath: Splendours of Royal Mysore; Rupa Publications, 2008. * Shiv Sharma: ''India - A Travel Guide''; 2008, Diamond pocket books, ISBN 81-7182-817-5. * Sarina Singh et al.: ''Lonely Planet India''; 2013, Lonely Planet, Delhi. * Paul Theroux: ''Ghost Train to the Eastern Star: On the Tracks of the Great Railway Bazaar''; 2009, Houghton Mifflin Harcourt, ISBN 978-0-618-41887-9. * Mark Wilks & Hammick Murray: ''History of Mysore''; 1989, botimi i parë në 1810, Asian Educational Services, Delhi, ISBN 81-206-0491-1. * Mandayam Bharati Vedavalli: ''Mysore as a Seat of Music''; 1992, CBH Publications. * ''Tourist Guide to Bangalore''; 2003, Sura Books (Pvt) Ltd.; ISBN 81-7478-021-1. * ''Insight Guides: India''; 2013, Apa Publications (UK) Limited. [[Kategoria:Monumente në Indi]] [[Kategoria:Indi]] [[Kategoria:Objekte fetare]] pms9akf9qm2jsbpsr0nteq34d1tv588 0 198883 3004024 3003206 2026-07-01T23:03:38Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004024 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Pavle Dešpalj (2013).jpg|thumb|Pavle Deshpali]] '''Pavle Deshpali''' (18 qershor 1934, [[Blato|Blato, Korčula]] - 16 dhjetor 2021)[[Kroatë|,]] kompozitor, dirigjent dhe akademik i shquar kroat me prejardhje shqiptare.<ref name="HAZU">{{cite news|url=http://info.hazu.hr/en/member_of_academy/personal_pages/pavle_despalj_en/pavle_despalj_biography_en//?q=hr/node/21|title='Pavle Dešpalj'|publisher=HAZU|work=info.hazu.hr|language=En}}</ref> Përndryshe Pavle Deshpali është i biri i kompozitorit dhe shkrimtarit të shquar kroat me prejardhje shqiptare [[Shime Deshpali]]t si dhe vëllau i kompozitorit të shquar [[Valter Deshpali]]t dhe violinistes [[maja Deshpali]].<ref>[http://www.telegram.hr/price/pavle-despalj-nemam-vise-puno-energije-za-druge-stvari-ali-dok-dirigiram-jos-uvijek-sam-najjaci/ Pavle Dešpalj: ‘Nemam više puno energije za druge stvari, ali dok dirigiram, još uvijek sam najjači’] Vizituar më 10.10.2016.</ref> == Vepra të zgjedhura == * ''Concerto for alto-saxophone and string orchestra'' (1963) * ''Concerto for violin and orchestra'' (1960) * ''Concerto for cello and strings'' (2000) * ''Passacaglia and Fugue'' for piano and strings (1956) * ''The Ceremonial Parade'' for French horn ensemble and symphony orchestra (2001) * ''Three Chorale Preludes'' for chamber orchestra (1957) * ''Variations'' for orchestra (1957)<ref>{{cite news|url=http://quercus.mic.hr/quercus/person/587/?q=hr/node/21|title='Pavle Dešpalj'|publisher=MIC|work=www.mic.hr|language=En}}{{Lidhje e thyer}}</ref> == Mirënjohje dhe shpërblime == * 1965. – ''Shpërblimi i Qytetit të Zagrebit'' për veprën ''Ratni rekvijem'' * 1978. – ''Shpërblimi i Këshillit të Qytetit të Floridës'' * 1980. – ''Shpërblimi Milka Trnina'' * 1989. – ''Shpërblimi Josip Štolcer Slavenski'' * 1992. – ''Shpërblimi Vladimir Nazor'' * 1993. – ''Shpërblimi Orlando'' * 1994. – ''Mirënjohje nga Ministria e Kulturës e Kroacisë''[ * 1996. – ''Red Danice hrvatske'' * 1997. – ''Shpërblimi Diskografik'' * 1999. – ''Shpërblimi Ivan Lukačić'' * 2002. – ''Shpërblimi Diskografik Porin'' për veprën ''Čežnja'' * 2003. – ''Shpërblimi i Ministrisë së Kulturës së Kroacisë'' për veprën ''Koncert za violončelo i gudače'' * 2004. – ''Mirënjohja'' ''Zlatno zvono'' * 2005. – ''Shpërblimi Vladimir Nazor'' * 2005. – ''Shpërblimi Judita'' * 2005. – ''Shpërblimi diskografik "Porin"'' për veprën ''Koncert za violončelo i gudače'' * 2005. – ''Shpërblimi diskografik "Porin"'' për veprën ''Koncerta za violončelo i gudače'' * 2006. – ''Shpërblimi i Qytetit të Zarës'' * 2009. – ''Shpërblimi diskografik "Porin"'' * 2010. – ''Shpërblimi "Porin"'' për vepër jetësore * 2012. – ''Shpërblimi Lovro Matačić'' për vepër jetësore * 2014. – ''Mirënjohja e Filharmonisë së Zagrebit''<ref name="VL1">[http://www.vecernji.hr/glazba/uz-veliko-priznanje-despalju-zablistali-solisti-iz-orkestra-968382 Večernji.hr / Kultura / Glazba – Branimir Pofuk: »Uz veliko priznanje Dešpalju, zablistali solisti iz orkestra«], pristupljeno 21. listopada 2014.</ref> ==Shih edhe== * [[Valter Deshpali]] * [[Shime Deshpali]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Lindje 1934]] [[Kategoria:Arbëreshë në Kroaci]] [[Kategoria:Anëtarë të Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kroacisë]] [[Kategoria:Vdekje 2021]] m6bd5budqqjn4avml1wh2w9pil12pgq 0 212452 3004066 2796809 2026-07-02T00:31:57Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004066 wikitext text/x-wiki [[File:Zekeria rexha.jpg|thumb|Zekeria Rexha]] '''Zekeria Rexha''' ([[Gjakova|Gjakovë]], [[12 Maj|12 maj]] [[1910]] - [[Tirana|Tiranë]], [[26 shkurt]] [[1972]]) ka qenë arsimtar dhe gjuhëtar nga Kosova. == Jeta == U lind më 12 maj të vitit 1910 në Gjakovë. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, kurse ate plotesore në qershor të vitit 1925 e ka kryer në Tiranë. Shkollën e mesme e kreu në liceun frëng në Korçë, studimet e larta i ndoqi ne Francë. Kur fashistët italianë e okupuan Shqipërinë, atij iu pre bursa dhe për rrjedhim, mbeti pa e përfunduar provimin e fundit të filozofisë në Fakultetin Filozofik të Tuluzit, të cilin e përfundoi pas çlirimit për të diplomuar në Universitetin e Beogradit më 1948 në degën e shkencave të filozofisë. Përveç studimeve të lartpërmendura, Rexha kishte kryer edhe studimet e larta 4 vjeçare në degën e romanistikës (frëngjisht, latinisht dhe italisht) në [[Beograd]] (1954-1958) Në shtator 1932 ishte emëruar sekretar i Ministrisë së Arsimit në [[Tiranë]] ku kishte shërbyer katër vite. Përveç gjuhës amtare, ai kishte studiuar edhe këto gjuhë: Greqishten e vjetër, Latinishten, Frëngjisht, Italisht, Gjermanisht dhe Serbo-Kroatisht . Ai poashtu kuptonte edhe gjuhët sllave dhe ato neo-latine.<ref name="jeta">{{cite book|title=shkolla fillore Zekeria Rexha; Historiku 50 vjet punë edukativo-arsimore|language=sq|page=6}}</ref> Më 1939, deri në shtator të 1940-tës, kishte shërbyer si profesor në Gjimnazin shtetëror të Tiranës, ku ka dhënë mësim në filozofi, latinisht dhe shqip.<nowiki>''</nowiki> Më 1941 u kthye në vendlindje në Gjakovë ku më 1942 themeloi dhe drejtoi Shkollë e parë Normale shqipe në këtë qytet. Luftëtar i çetave partizane "Emin Duraku" dhe " Bajram Curri" e më vonë edhe i brigadave kosovare, është njëri nga themeluesit e Këshillit të parë Nacionalçlirimtar për rrethin e Gjakovës në vitin 1942 Pjesëmarrës dhe kryesues i Konferences Historike të Bujanit me 30, 31 dhjetor 1943 dhe 1 janar 1944 në të cilën u themelua Këdhilli i parë Nacionalçlirimtar i Kosovës dhe i Rrafshit të Dukagjinit, është edhe hartuesi dhe nënshkruesi i Rezolutes së ksaj Konference. Në korrik të vitit 1949 është njëri nga themeluesit dhe drejtori i parë i revistës letrare " Jeta e re". Nga marsi 1958 kur u debua me dhunë nga Kosova nga pushteti i atëhershëm jugosllav e deri sa vdiq jetoi në Shqipëri. Vdiq në Tiranë më 26 shkurt 1972. == Veprimtaria == Zekeria Rexha është marrë me punë kulturoro-shkencore për 30 vite rresht. Qysh gjatë Luftës Nacional-Çlirimtare ka qenë i caktuar si përgjegjës i arsimit për Kosovë dhe Rrafsh të Dukagjinit. Më pas ka qenë ministër i arsimit dhe nën-kryeministër për krahinat në fjalë. Pasi që kishte mospajtime me titistët, ai u detyrua që të jepte dorëheqje dhe e larguan nga udhëheqësia politike. Më pas ka punuar edhe si inspektor i përgjithshëm i arsimit dhe kryetar i Komisionit Pedagogjik për Kosovë dhe Rrafsh të Dukagjinit. Poashtu ai ka redaktuar shumë libra shqip dhe revista e gazeta shqip si: "Jeta e re", "Përparimi" , "Rilindja", "Telegrafi", "Illyria"dhe "Kosova".<ref name="veprimtaria kulturoro shkencore">{{cite book|title=shkolla fillore ZEKERIA REXHA: Historiku 50 vjet punë edukativo-arsimore|publisher=Drejtoria e arsimit dhe shkencës|language=sq|page=7}}</ref> == Shkolla Zekeria Rexha në Gjakovë == {{Kryesor|SHFMU "Zekeria Rexha" në Gjakovë}} Me miratimin e vendimit Nr.4143/1 të datës 29.04.1954 nga Kuvendi i Komunës së Gjakovës , themelohet shkolla tetë klasëshe "Vojo Llakçeviq", e cila më vonë emërohet SH.F.M.U "Zekeria Rexha ". Tani kjo shkollë numëron në radhët e veta afërsisht 1740 nxënës dhe kjo shkollë është shumë e suksesshme. ==Përkthime== Zekeria Rexha kishte përkthyer shumë artikuj nga autorë serbo-kroatë me përmbajtje shoqërore dhe estetiko-letrare në revistën 'Jeta e re'. Të gjithë artikujt e kësaj reviste janë shkruar nga ai. Kishte përkthyer vepra të ndryshme si; 'Mixha Gorio', 'Zonja Bovari', 'Shpend Dukagjini' etj. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1910]] [[Kategoria:Vdekje 1972]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjakova]] [[Kategoria:Përkthyes prej frëngjishtes në shqip]] [[Kategoria:Mësues kosovarë]] 89rcv8ed1u1e5umhfypmnq8t9f6nuhg 0 215510 3004138 3003167 2026-07-02T08:16:15Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004138 wikitext text/x-wiki {{Infobox Trashëgimni Botërore | WHS = Vendet e Revolucionit Industrial Meixhi në Japoni | image = File:Kagoshima_Syuseikan.jpg | image_size = 296 | caption = Kinkakuxhi në Kioto | location = {{flag|Japonia}} | criteria = ii, iii, iv | ID = 1484 | coordinates = {{coord|34.430556|N|131.412222|E|display=title, inline}} | year = 2015 | Area = {{convert|306.66|ha|acre|abbr=on}} | Buffer_zone = {{convert|2,408.33|ha|acre|abbr=on}} }} '''Vendet e Revolucionit Industrial Meixhi në Japoni: Hekuri dhe çeliku, ndërtimtaria navale dhe miniera e qymyrit''' ({{lang|ja|明治日本の産業革命遺産 製鉄・鉄鋼、造船、石炭産業}}, ''Meixhi nihon no sangjoukakumeiisan seitetsu tekkou, zousen sekitansangjou'') janë një grupim vendesh historike që kanë luajtur një rol të rëndësishëm në industrializimin e [[Japonia|Japonisë]] në periudhat [[Bakumatsu]] dhe [[Periudha Meixhi|Meixhi]], dhe janë pjesë e trashëgimisë industriale të Japonisë.<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1484/|title=Sites of Japan’s Meiji Industrial Revolution: Iron and Steel, Shipbuilding and Coal Mining|publisher=[[UNESCO]]|lang=en|access-date=5 korrik 2015}}</ref> Në vitin [[2009]] monumentet u dorëzuan së bashku për mbishkrimin në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s sipas kritereve ii, iii dhe iv. Vendet u pranuan në sesionin e 39-të të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Janë regjistruar tetë zona, me tridhjetë vende përbërëse:<ref>{{cite web|title=To be World Heritage: Updated Situation|url=http://www.kyuyama.jp/e/action/a02.html|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=4 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113123/http://www.kyuyama.jp/e/action/a02.html}}</ref><ref name="Emergence">{{cite web|title=Emergence of Industrial Japan: Kyushu - Yamaguchi|publisher=Kyuyama|url=http://www.kyuyama.jp/e/action/teigensyoE.pdf|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184222/http://www.kyuyama.jp/e/action/teigensyoE.pdf}}</ref> == (1) Jamaguçi: Hagi == Vendet proto-objekteve Hagi dhe mjediset e [[Periudha Edo|periudhës kulturore Tokugava]]; Hagi, Prefektura Jamaguçi: {| class="wikitable sortable" style="background: rgb(255, 255, 255); margin-bottom: 10px;" width="100%" ! align="left" style="background:#ffdead;" width="40%" | Vendi ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="40%" |Shënime ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="20%" | Imazhi |- | ''Furra e reverberatorit Hagi'' (lang|ja|萩反射炉}}, ''Hagi hansharo'')<ref>{{Cite web|publisher=Kyuyama|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_hagi_01.html|title=Hagi Reverberatory Furnace|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203305/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_hagi_01.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cito web|url=http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=401&item_id=2373|title=萩反射炉|access-date=17 shkurt 2012|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|lang=ja|url-status=dead|archive-date=31 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120731040227/http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=401&item_id=2373}}</ref> | Vend historik | [[Skeda:Hagi_Reverberatory_furnaces.JPG|250x250px]] |- | ''Kantieri detar Ebisugahana'' ({{lang|ja|恵美須ヶ鼻造船所跡}}, ''Ebisugahana zōsensho ato'')<ref name="Hagi2">{{Cito web|title=Ebisugahana shipyard & Ohitayama-Tatara iron smelting works|publisher=Kyuyama|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_hagi_02.html|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203037/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_hagi_02.html}}</ref> | | [[Skeda:Heisin_Maru.jpg|250x250px]] |- | ''Punëtoria e shkrirjes së hekurit Oitajama-tatara'' ({{lang|ja|大板山たたら製鉄遺跡}}, ''Oitajama tatara seitetsui ato'')<ref>{{Cito web|publisher=[[Yamaguchi Prefecture]]|title=大板山たたら製鉄遺跡|url=http://bunkazai.ysn21.jp/bunkazai/detail.asp?mid=100031&pid=bl|lang=ja|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=10 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120910022327/http://bunkazai.ysn21.jp/bunkazai/detail.asp?mid=100031&pid=bl}}</ref> |Vend historik prefektural | [[Skeda:Ohitayama-tatara_Iron_Works_04_Smelter.JPG|250x250px]] |- | ''Akademia Shōkasonxhuku'' ({{lang|ja|松下村塾|松下村塾}}, ''Shōkason xhuku'')<ref>{{Cito web|title=The Shokasonjuku Academy|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_hagi_04.html|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303205139/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_hagi_04.html|url-status=dead|archive-date=3 mars 2016}}</ref><ref>{{Cito web|publisher=Agency for Cultural Affairs|title=松下村塾|lang=ja|access-date=17 shkurt 2012|url=http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=401&item_id=2366|archive-date=22 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120722071120/http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=401&item_id=2366|url-status=dead}}</ref> | Drejtuar nga Yoshida Shōin; Vend historik | [[Skeda:Shokasonjuku.jpg|250x250px]] |- | ''Qyteti i kështjellës Hagi'' ({{lang|ja|萩城下町}}, ''Hagi xhōkamaçi'')(<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">萩城下町</span>, ''Hagi xhōkamaçi''<sup class="t_nihongo_help noprint">[[Ndihmë:Installing Japanese character sets|?]]</sup>)<ref>{{Cito web|title=Hagi Castle Town|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_hagi_03.html|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182930/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_hagi_03.html}}</ref><ref>{{Cito web|publisher=Agency for Cultural Affairs|title=萩城城下町|url=http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=401&item_id=2434|lang=ja|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=20 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120720142115/http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=401&item_id=2434}}</ref> |Vend historik; Grupet e ndërtesave tradicionale<br> | [[Skeda:Hagi_old_town.jpg|250x250px]] |} == (2) Kagoshima: Kagoshima == Kompleksi pionier i fabrikës; Kagoshima, Prefektura Kagoshima: {| class="wikitable sortable" style="background: rgb(255, 255, 255); margin-bottom: 10px;" width="100%" ! align="left" style="background:#ffdead;" width="40%" | Vendi ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="40%" |Shënime ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="20" | Imazhi |- | ''Ish Shūseikan'' ({{lang|ja|尚古集成館, 集成館}}, ''kjū Shūseikan'')<ref name="Shuseikan">{{Cito web|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_kagoshima_01.html|title=Former Shūseikan and machine factory|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303181858/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_kagoshima_01.html|url-status=dead|archive-date=3 mars 2016}}</ref><ref>{{Cito web|publisher=Agency for Cultural Affairs|url=http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=401&item_id=2999|title=旧集成館|lang=ja|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=21 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120721060634/http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=401&item_id=2999}}</ref> | Vend historik | |- | ''Fabrika e makinerive Shūseikan'' ({{lang|ja|尚古集成館, 旧集成館機械工場}}, ''Shūseikan kikai kōxhō'')<ref>{{Cito web|publisher=Agency for Cultural Affairs|title=旧集成館機械工場|lang=ja|url=http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=102&item_id=3628|access-date=17 shkurt 2012}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> | Ngritur në vitin [[1865]]; Vend i Rëndësishëm Kulturor | [[Skeda:Kagoshima_Syuseikan.jpg|250x250px]] |- | ''Ish banimi i inxhinierëve të Kagoshima'' ({{lang|ja|旧鹿児島紡績所技師館}}, ''kjū Kagoshima hōsekixhogishikan'')<ref>{{Cito web|title=Former Kagoshima Spinning Engineer's Residence|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_kagoshima_02.html|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180355/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_kagoshima_02.html}}</ref><ref>{{Cito web|publisher=Agency for Cultural Affairs|title=旧鹿児島紡績所技師館|url=http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=102&item_id=3627|lang=ja|access-date=17 shkurt 2012}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> | Ngritur në vitin [[1867]]; Vend i Rëndësishëm Kulturor | [[Skeda:Kagoshima_Ijinkan.jpg|250x250px]] |- | ''Vendi i Baterisë Gunnosu'' ({{lang|ja|祇園之洲砲台跡}}, ''Gionnosu hōdai ato'')<ref>{{Cito web|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_kagoshima_03.html|title=Gionnosu Battery|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225346/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_kagoshima_03.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cito web|publisher=Kagoshima City|title=祇園之洲砲台跡|url=http://kagoshima.digital-museum.jp/index.php?app=shiryo&mode=detail&list_id=82722&data_id=10000386|lang=ja|access-date=17 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220251/http://kagoshima.digital-museum.jp/index.php?app=shiryo&mode=detail&list_id=82722&data_id=10000386|archive-date=3 mars 2016|url-status=dead}}</ref> | | |} == (3) Saga: Saga == Kantieri detar Mietsu; Saga, Prefektura Saga: {| class="wikitable sortable" style="background: rgb(255, 255, 255); margin-bottom: 14px;" width="100%" ! align="left" style="background:#ffdead;" width="40%" |Vendi ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="40%" | Shënime ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="20" | Imazhi |- | ''Vendi i objektit detar Mietsu'' ({{lang|ja|三重津海軍所 三重津海軍所跡}}, ''Mietsu kaigunsho ato'')<ref>{{Cito web|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_saga_01.html|title=Mietsu naval facility site|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000742/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_saga_01.html|archive-date=4 mars 2016}}</ref> | |[[Skeda:Mietsu_Naval_Dock_view_south.JPG|250x250px]] |} == (4) Ivate: Kamaishi == Vendi i minierës dhe shkrirjes së hekurit Hashino; Kamaishi, Prefektura Ivate: {| class="wikitable sortable" style="background: rgb(255, 255, 255); margin-bottom: 10px;" width="100%" ! align="left" style="background:#ffdead;" width="40%" | Vendi ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="40%" |Shënime ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="20" | Imazhi |- | ''Miniera e hekurit dhe vendi i shkrirjes Hashino'' ({{lang|ja|橋野高炉跡 橋野鉄鉱山および関連施設}}, ''Hashino tetsu kōzan ojobi kanren shisetsu'')<ref>{{Cito web|title=Hashino Iron Mining and Smelting Site|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_iwate_01.html|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183308/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_iwate_01.html}}</ref><ref>{{Cito web|publisher=Agency for Cultural Affairs|title=橋野高炉跡|lang=ja|url=http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=401&item_id=157|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=22 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120722150134/http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=401&item_id=157}}</ref> | Ndikuar nga Javata; Vend Historik | [[Skeda:Hashino-sanbankouroato.jpg|250x250px]] |} == (5) Nagasaki: Nagasaki == Objektet e kantierit të Nagasaki, ishujt e minierave të qymyrit dhe vendet përkatëse; [[Nagasaki]], Prefektura Nagasaki: {| class="wikitable sortable" style="background: rgb(255, 255, 255); margin-bottom: 10px;" width="100%" ! align="left" style="background:#ffdead;" width="40%" | Vendi ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="40%" |Shënime ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="20" | Imazhi |- | ''Vendi i kantierit të riparimit të anijeve të Kosuge'' ({{lang|ja|小菅修船場跡 小菅修船場跡}}, ''Kosuge shūsenba ato'')<ref>{{Cito web|title=Site of Kosuge ship repair dock|publisher=Kyuyama|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_nagasaki_01.html|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193223/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_nagasaki_01.html}}</ref><ref>{{Cito web|publisher=Agency for Cultural Affairs|title=小菅修船場跡|lang=ja|url=http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=401&item_id=2768|access-date=17 shkurt 2012}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> | Vend Historik | [[Skeda:Kosuge_Ship_Repair_Dock_01.jpg|250x250px]] |- | ''Boshti i bunarit të Hokkeit, miniera e qymyrit Takashima'' ({{lang|ja|高島炭鉱 北渓井坑跡}}, ''Hokkei seikō ato'')<ref>{{Cito web|title=Hokkei well shaft, Takashima coal mine|lang=en|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_nagasaki_02.html|publisher=Kyuyama|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000739/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_nagasaki_02.html}}</ref><ref name="北渓井坑跡">{{cite web|title=北渓井坑跡|publisher=[[Nagasaki|Nagasaki City]]|url=http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/bunkazai/bunkazai/bunkazai/201.html|lang=ja|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=19 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121219082658/http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/bunkazai/bunkazai/bunkazai/201.html}}</ref> |Vend historik komunal<br> | |- | ''Miniera e qymyrit Hashima'' ({{lang|ja|端島炭坑}}, ''Hashima tankō'')(<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">端島炭坑</span>, ''Hashima tankō''<sup class="t_nihongo_help noprint">[[Ndihmë:Installing Japanese character sets|?]]</sup>)<ref>{{Cito web|title=Hashima coal mine|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_nagasaki_03.html|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165338/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_nagasaki_03.html}}</ref> | | [[Skeda:Hasima.jpg|250x250px]] |- | ''Ish shtëpia e Glover'' ({{lang|ja|旧グラバー住宅}}, ''kjū Gulabā xhūtaku'')(<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">旧グラバー住宅</span>, ''kjū Gulabā xhūtaku''<sup class="t_nihongo_help noprint">[[Ndihmë:Installing Japanese character sets|?]]</sup>)<ref>{{Cito web|title=Former Glover House|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_nagasaki_04.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151217114947/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_nagasaki_04.html|archive-date=17 dhjetor 2015}}</ref><ref>{{Cito web|publisher=Agency for Cultural Affairs|url=http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=102&item_id=3527|title=旧グラバー住宅(長崎県長崎市南山手町)|lang=ja|access-date=17 shkurt 2012|archive-date=21 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120721031220/http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=102&item_id=3527|url-status=dead}}</ref> | Ngritur në vitin [[1863]]; Vend i Rëndësishëm Kulturor | [[Skeda:Glover_Garden_04.jpg|250x250px]] |- | ''Kantieri detar Mitsubishi Nagasaki'' ({{lang|ja|三菱重工業長崎造船所 長崎造船所関連施設}}, ''Nagasaki zōsenxho kanren shisetsu'')(<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">[[:ja:三菱重工業長崎造船所|長崎造船所関連施設]]</span>, ''Nagasaki zōsenxho kanren shisetsu''<sup class="t_nihongo_help noprint">[[Ndihmë:Installing Japanese character sets|?]]</sup>) |Përfshin Mokoxhimën nr. 3, dokun e thatë; Vinçin e çekanit të ndërtuar në Skoci ([[1909]]); Bujtina në stilin perëndimor<br> | [[Skeda:Big Cranes Mitsubishi.jpg|376x376px]] |} == (6) Jamaguçi: Shimonoseki == Vendi i betejës Shimonoseki dhe feneri i Traktatit; Shimonoseki, Prefektura Jamaguçi: {| class="wikitable sortable" style="background: rgb(255, 255, 255); margin-bottom: 10px;" width="100%" ! align="left" style="background:#ffdead;" width="40%" | Vendi ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="40%" |Shënime ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="20" | Imazhi |- | ''Gjurmët e baterisë Maeda'' ({{lang|ja|前田砲台跡}}, ''Maeda hōdai ato'')<ref>{{Cito web|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_shimonoseki_01.html|title=Maeda Battery|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|archive-date=4 shtator 2012|archive-url=https://archive.today/20120904002452/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_shimonoseki_01.html|url-status=dead}}</ref> | | [[Skeda:Jacob Eduard van Heemskerck van Beest - ZM Stoomschip 'Medusa' forceert de doorgang door de Straat van Simonoseki tussen Kioe-Sjioe en Hondo (Japan).jpg|250x250px]] |- | ''Kulla e ndriçimit Mutsurexhima'' ({{lang|ja|六連島灯台}}, ''Mutsurexhima tōdai'')(<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">六連島灯台</span>, ''Mutsurexhima tōdai''<sup class="t_nihongo_help noprint">[[Ndihmë:Installing Japanese character sets|?]]</sup>) | | [[Skeda:Mutsure_Shima_Light.jpg|250x250px]] |} == (7) Fukuoka: Ōmuta; Kumamoto: Arao, Uki == Minierat, hekurudhat dhe portet e Miike; Ōmuta, Prefektura Fukuoka, Arao dhe Uki, Prefektura Kumamoto: {| class="wikitable sortable" style="background: rgb(255, 255, 255); margin-bottom: 10px;" width="100%" ! align="left" style="background:#ffdead;" width="40%" | Vendi ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="40%" |Shënim ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="20" | Imazhi |- | ''Gropa Mijanohara, miniera e qymyrit në Miike'' ({{lang|ja|三井石炭鉱業株式会社三池炭鉱宮原坑施設}}, ''Mitsui sekitan kōgjō kabushikigaisha, Miike tankō Mijahara ana shisetsu'')<ref>{{Cito web|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_miike_01.html|title=Miyanohara Pit, Miike coal mine|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151217111222/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_miike_01.html|archive-date=17 dhjetor 2015}}</ref><ref>{{Cito web|publisher=Agency for Cultural Affairs|url=http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=102&item_id=3469|title=三井石炭鉱業株式会社三池炭鉱宮原坑施設|lang=ja|access-date=17 shkurt 2012|archive-date=20 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120720164322/http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=102&item_id=3469|url-status=dead}}</ref> | Përfunduar në vitin [[1901]]; Vend i Rëndësishëm Kulturor | [[Skeda:Miyaharakou.JPG|250x250px]] |- | ''Porti në Miike dhe hekurudha industriale e minierës së qymyrit'' ({{lang|ja|三池港 三池港・三池炭鉱専用鉄道}}, ''Miikekō ・Miike tankō senjō tetsudō'')<ref>{{Cito web|title=Miike Port and Coal Mine Industrial Railway|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_miike_03.html|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183326/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_miike_03.html|url-status=dead}}</ref> | | [[Skeda:Miike_map_circa_1930.PNG|250x250px]] |- | ''Porti Perëndimor në Misumi'' ({{lang|ja|三角港 三角西港}}, ''Misumi nishikō'')<ref>{{Cito web|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_miike_04.html|title=Misumi West Port|publisher=Kyuyama|lang=en|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235522/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_miike_04.html}}</ref><ref>{{Cito web|publisher=Agency for Cultural Affairsb|title=三角旧港（三角西港）施設|url=http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=102&item_id=3773|lang=ja|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=4 shtator 2012|archive-url=https://archive.today/20120904212558/http://www.bunka.go.jp/bsys/maindetails.asp?register_id=102&item_id=3773}}</ref> | Ndërtuar në vitin [[1887]]; Vend i Rëndësishëm Kulturor | [[Skeda:Misumi-west_port_1.jpg|250x250px]] |} == (8) Fukuoka: Kitakjūshū == Punimet e çelikut Javata; Kitakjūshū, Prefektura Fukuoka: {| class="wikitable sortable" style="background: rgb(255, 255, 255); margin-bottom: 10px;" width="100%" ! align="left" style="background:#ffdead;" width="40%" |Vendi ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="40%" | Shënim ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="20" | Imazhi |- | ''Punimet e çelikut Javata në pronësi të shtetit'' ({{lang|ja|八幡製鐵所 旧官営八幡製鐵所関連施設}}, ''kjū kanei Jahata seitetsusho kanren shisetsu'')<ref>{{Cito web|publisher=Kyuyama|lang=en|url=http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_yawata_01.html|title=The State-owned Yawata Steel Works|access-date=17 shkurt 2012|url-status=dead|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303205208/http://www.kyuyama.jp/e/kyushuyamaguchi/ky_yawata_01.html}}</ref> | | [[Skeda:Governmental_Yawata_Iron_&_Steel_Works.JPG|330x330px]] |- | ''Stacioni i pompimit te lumit Onga'' ({{lang|ja|遠賀川ポンプ場}}, ''Ongagava ponpuxhjō'') | |[[Skeda:遠賀川水源地ポンプ室１.JPG|250x250px]] |} == (9) Shizuoka: Izunokuni == Furra e reverberatorëve proto-industrialë Izu; Izunokuni, Prefektura Shizuoka: {| class="wikitable sortable" style="background: rgb(255, 255, 255); margin-bottom: 10px;" width="100%" ! align="left" style="background:#ffdead;" width="40%" |Vendi ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="40%" | Shënime ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" width="20%" | Imazhi |- | ''Furra e reverberatorëve Niirajama'' ({{lang|ja|韮山反射炉}}, ''Niirajama hansharo'')<ref>{{Cito web|title=Sites of Japan’s Meiji Industrial Revolution: Iron and Steel, Shipbuilding and Coal Mining|url=http://whc.unesco.org/en/list/1484/multiple=1&unique_number=2045|publisher=UNESCO|lang=en|access-date=21 tetor 2015}}</ref> |Vend Historik | [[Skeda:Reverberatory_furnace_of_Nirayama.jpg|250x250px]] |} == Polemika == Përfshirja e disa prej këtyre vendeve si Trashëgimi Botërore të UNESCO-s u ballafaquan me shqetësime dhe kundërshtime nga Koreja, për shkak të faktit se civilët koreanë dhe ushtarë të akuzuar kinezë u detyruan të punonin nën kushte të vështira në shtatë nga këto vende për shkak të politikave mobilizuese të Japonisë gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. ==Shiko edhe== * [[Lista e vendeve të Trashëgimisë Botërore në Japoni]] * [[Periudha Meixhi]] * [[Restaurimi meixhi]] * [[Periudha Edo]] * [[Historia ekonomike e Japonisë]] * [[Japonia gjatë Luftës së Parë Botërore]] * [[Monumentet historike të Kiotos së lashtë (qytetet Kyoto, Uji dhe Otsu)]] * [[Përkujtimorja e paqes në Hiroshima]] * [[Tempulli Itsukushima]] * [[Monumentet historike të Naras së lashtë]] * [[Shenjtorët dhe tempujt në Nikkō]] * [[Mulliri i mëndafshit Tomioka]] * [[Kështjella Himeji]] == Referime == <References/> == Lidhje të jashtme == * [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5399/ UNESCO Tentative List entry] * [https://web.archive.org/web/20111102182512/http://www.kyuyama.jp/e/index.html The Modern Industrial Heritage Sites in Kyushu and Yamaguchi] * [https://web.archive.org/web/20160303184222/http://www.kyuyama.jp/e/action/teigensyoE.pdf Emergence of Industrial Japan: Kyushu and Yamaguchi] * [http://www.kyuyama.jp/ The Modern Industrial Heritage Sites in Kyushu and Yamaguchi] [[Kategoria:Trashëgimi botërore në Japoni]] [[Kategoria:Historia ekonomike e Azisë]] [[Kategoria:Industrializim]] [[Kategoria:Historia e Japonisë]] [[Kategoria:Historia industriale]] j6g7yg4as8i2u0c5fauqzwhu2xw1036 1 219367 3004081 2997486 2026-07-02T04:17:19Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Behgjet Pacolli/Arkivi 1]] 3004081 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Behgjet Pacolli/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} aj2m0fcb82p253jj5dr50isa9i17wmu 0 234567 3004130 1826189 2026-07-02T05:13:29Z Juan09000 172790 . 3004130 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name=Néstor Gorosito |image= |fullname=Néstor Gorosito |birth_date={{birth date and age|14|5|1964}} |birth_place=[[San Fernando]], [[Argjentina]] |position=[[Mesfushori|Mesfushor]] |currentclub= |clubnumber= |years1=1982-1988 |clubs1=[[CA River Plate|River Plate]] |caps1= |goals1= |years2=1988-1989 |clubs2=[[San Lorenzo de Almagro]] |caps2= |goals2= |years3=1990-1991 |clubs3=[[FC Wacker Innsbruck|Swarovski Tirol]] |caps3= |goals3= |years4=1992-1993 |clubs4=[[San Lorenzo de Almagro]] |caps4= |goals4= |years5=1994-1995 |clubs5=[[CD Universidad Católica|Universidad Católica]] |caps5= |goals5= |years6=1996 |clubs6=[[Yokohama F. Marinos|Yokohama Marinos]] |caps6= |goals6= |years7=1996-1999 |clubs7=[[San Lorenzo de Almagro]] |caps7= |goals7= |years8=1999-2000 |clubs8=[[CD Universidad Católica|Universidad Católica]] |caps8= |goals8= |nationalyears1=1989–1997 |nationalteam1=[[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] |nationalcaps1=19 |nationalgoals1=1 }} '''Néstor Gorosito''' (lindur më [[14 Maj]] [[1964]]) është një ish-[[futbolli]]st [[argjentinas]]. ==Kombëtarja== Për [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|reprezentacionin argjentinas]] ka luajtur 19 ndeshje. ==Statistikat== {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|[[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Kombëtarja argjentinase]] |- !Vite!!Ndeshje!!Gola |- |1989||5||0 |- |1990||2||0 |- |1991||0||0 |- |1992||2||0 |- |1993||8||0 |- |1994||0||0 |- |1995||0||0 |- |1996||0||0 |- |1997||2||1 |- !Gjithsej||19||1 |} ==Lidhje të jashtme== *[http://www.national-football-teams.com/player/15195/Nestor_Gorosito.html National Football Teams] [[Kategoria:Lindje 1964]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë argjentinas]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren argjentinase]] m1dnjt8ohdeoy335gkp0vy884ez6ryi 0 240476 3004060 3003754 2026-07-02T00:17:48Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004060 wikitext text/x-wiki '''Gurakuqët''' janë një sërë familjesh shkodrane, të cilat për rrethana të caktuara u ka mbetur mbiemri ''Gurakuqi'' == Gurakuqët e Luigjit == Gurakuqët prej nga rrjedh patrioti [[Luigj Gurakuqi]] janë një familje qytetare shkodrane. Simbas një pinjolli të saj, Emzot [[Gaspër Gurakuqi]] në dorëshkrimin "Nepër Zadrimë" (AQSH) jep këto të dhana: :"Gurakuqi asht nji katund në krahinën e Çermenikës, nënprefekturë e Elbasanit. Në statistikën e Austrís më 1917, bahej 1065 frymë të gjithë myslimanë. Thuhet se bâhen 280 shtëpi, të gjithë të nji fisi. Prej këtij katundi patën dalë të parët e mi, për shkak se paskan vra atje nji turk në zâ e ardhkan këndej, ku ngulkan së pari në [[Shiroka|Shirokë]]... Dihet se Hilë Gurakuqi, katragjyshi em, ka pasë ndej në Shirokë. Prej Shiroke ra në Shkodër ku ndërtuen shtëpinë e madhe rreth vjetit 1820 në ''rrugën e Gurakuqve''. Ndërsa studiuesi [[Kolec Çefa]] në bazë të një dokumentimi dëfton variant tjetër<ref>Kolec Çefa: "Luigj Gurakuqi në një optikë të re", Instituti i Historisë, Prishtinë - 2011</ref>. Toponimi ''Gurakuq'' asht formim popullor, i vjetër e tipik shqiptar. Sipas [[Milan Šufflay|Shuflaj]] «''Në vjetin 1333, ishte afër [[Tivari]]t "Shpella e gurit të kuq"''». [[Gjush Sheldia|Gjush Sheldija]] qysh më 1939 e në vitet në vijim ka mbledhë toponimet e [[Dukagjini]]t<ref>Dorëshkrimi gjindet n'arkiven personale të Kolec Çefes</ref>. Ai paraqet toponimin ''Guri i kuq'', Mali i Prekalit. Në regjistrin e kadastrës së Venedikut 1416-'17 dhe në regjistrin turk, ky toponim nuk ekziston. Ndërsa në relacionin e Gjeç Bardhit, 15 maj 1631, përmendet toponimi ''Gurakuq'' në kufî të Sapës me Zadrimën<ref>Mendojmë se mundet të jetë gabue autori ose redaktori në kyt pjesë. Guxojmë me thanë edhe redaktori sepse dr. Jusuf Bajraktari i ka dhanë vedit aq liri sa me cikatë shkrimin vende-vende.</ref>. Kurse gjurmët e para të fisit Gurakuq në Shkodër, sipas [[Regjistri i 1737|regjistrit të pagzimeve]] datojnë rreth vjetit 1737 (madje dhe pak ma parë), pra, kur fillojnë e flasin dokumentet kishtare. Jeta tregtare e familjes Gurakuqi asht e gjallë, vepruese dhe del në dokumentet historike. Më 1733-1756 Gjon Gurakuqi i quejtun ''Shqiptari'', biri i të ndjemit Nikollë nga Castel Nuovo tregton me tartanën "Madonna della Concetion", pronë e tij, si dhe tartanën tjetër "Madonna del Temporale", me trabakolin "La Santissima Trinitá", me pielegun "San Nicoló", ban tregti me Venedik ku shet lesh, dyllë, lëkura, etj. == Burimet == <references /> [[Kategoria:Familje shqiptare]] [[Kategoria:Gurakuqi]] 812jejlv8h70v8j5s02xii213t7o3c3 0 241758 3004027 3003774 2026-07-01T23:04:42Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004027 wikitext text/x-wiki '''Martesë në gjykatë? : të drejtat e fëmijëve, martesa nën moshë dhe roli i gjykatës : raport ... për Korçën dhe Pogradecin për periudhën 2011-2016 = Marriage in court? : the rights of children, underage marriage and the role of the court : report... for the Korça and Pogradec for the period 2011 to 2016''' libër nga Arta Mandro (Balili) (hartoi), Bernard Zeneli (hartoi) dhe autorët kolektivë nga '''Observatori për të Drejtat e Fëmijëve''' Botuar në Tiranë nga "Natyra", në vitin 2017. Faqe 92. [[Kategoria:Libra të botuar në 2017]] [[Kategoria:Libra shqip]] 73gw3x4dzqk9sljprxzvc914pbadj5b 0 250700 3004169 2954366 2026-07-02T09:18:03Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004169 wikitext text/x-wiki [[File:Lek Pervizi fotografuar nga Loreta Cuka.jpg|thumb|Lek Pervizi fotografuar nga Loreta Cuka]] '''Lek Pervizi''' (i lindur në [[Skuraj]] të [[Kruja|Krujës]] më 2 mars 1929) është një piktor shqiptar, shkrimtar, publicist, poet dhe ish i përndjekur politik, me banim në [[Belgjikë]]. Pervizi drejton nga tetori i vitit 1993 revistën “Kuq e zi” dhe është aktiv në mbrojtjen e të drejtave të njeriut.<ref>http://www.panorama.com.al/leke-pervizi-ne-rrathet-e-ferrit/</ref><ref>http://www.observatorikujteses.al/lek-pervizi-ne-kampin-e-turhanit-ne-1948-vdiqen-33-femije-brenda-nje-nate/lek-pervizi/</ref> I biri i Gjeneral [[Prenk Pervizi]]t dhe Prena (Ana) Pervizit, Leka lindi në një familje të shquar katolike të veriut. Pervizi ndoqi studimet në [[Romë]], [[Itali]], ku qëndroi deri në qershor 1943. Kur u kthye në Shqipëri 1944, ai u persekutua nga diktatura komuniste si një kundërshtar politik, i cili vuajti dënimin prej 40 vitesh në burgje dhe kampe internimi. Pervizi e rigjeti lirinë në Belgjikë në 1990, ku iu dedikua me devotshmëri aktiviteteve artistike dhe letrare. Ai themeloi dhe publikoi në tetor 1993 revistën shqiptare [https://sites.google.com/site/revistakuqezi/ “Kuq e Zi”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170101043954/https://sites.google.com/site/revistakuqezi/ |date=1 janar 2017 }}. Ai publikon në këtë revistë kujtimet e tij, poezitë e vizatimet të krijuar në kushtet e periudhës së internimit, si dhe përkthen punime që lidhen me historinë e Shqipërisë. Në 6 mars 2012, një shkollë në fshatin e Plukës në [[Lushnje]] mori emrin e tij "Shkolla 9 vjeçare Lek Pervizi Pluk", në fshatin ku Pervizi jetoi dhe punoi për 32 vite si i internuar. Ndër punimet e tij më të rëndësishme është publikimi i skicave të kampit “famëkeq” të internimit në Tepelenë, të cilat arritën ti mbijetonin kohës dhe sistemit komunist.Ato vizatime Leka ka arritu ti ruaj dhe reflektojnë kujtimet vetjake të situatave gjatë internimit dhe të bashkëvuajtësve me të cilët kishte ndarë dënimet. ==Biografia== Më i vogli i tre vëllezërve, ai i kaloi vitet e para të jetës së tij në [[Itali]], në Torino dhe [[Florenc|Firenze]]. Ai ndoqi studimet në Itali në kolegjin ''Instituto Santa Maria'' në 1938-1943 në Romë. Leka u dallua për pasionin e tij për poezinë dhe pikturën. Me kapitullimin e Italisë në 8 shtator 1943, ai ndërpret studimet dhe kthehet në vendlindje. Ndërkohë Shqipëria udhëhiqej nga [[Diktatura ne Shqiperi|regjimi komunist]]. Familja e Lekës përballet me persekutimin komunist, i cili nisi me djegien e shtëpive në Laç e Skuraj, grabitjen e pasurive dhe konfiskimin e pronave në fshat dhe kryeqytet.<ref>http://www.radiandradi.com/interviste-me-intelektualin-erudit-z-lek-pervizi-kozeta-zylo/</ref> Të dëbuar nga shtëpia e tyre në Tiranëe re, rruga Vaso Pasha, 19, e cila iu dha disa familjeve komuniste, ai dhe familja e tij detyrohen të fshihen në male, për t'i shpëtuar terrorit të regjimit. Në maj 1945, pas tetë muajsh fshehjeje, familja arrin të gjejë një mënyrë për tu sistemuar përmes disa miqve të familjes, të cilët kishin arritur të fitonin pozitë gjatë regjimit komunist. Por më pas familjarët e tij internohen, nisur nga mamaja dhe gjyshja me emrin Mrika, ndërsa dy vëllezërit, Valentini i cili ishte oficer akademist ishte arrestuar dhe burgosur që në dhjetor 1944 në [[Shkodër]]. Më pas vëllai tjetër Genci, me profesion aviator, u dënua me 10 vite. Leka mbetet i vetmi nga familja që arrin ti shpëtojë persekutimit për 5 vite përmes ndihmës së disa miqve që kishin lidhje të ngushta me regjimin. Këta të fundit e mbajtën si shitës Lekën në librarinë e tyre "Peppo-kote" në Tiranë. Ndërkohë babai i tij, gjenerali [[Prenk Pervizi]] arratiset drejt [[Greqia|Greqisë]] në shtator 1946.<ref>, Julian Amery "The sons of the Eagle, London, 1946,</ref><ref>Keze Zylo, "Interviste me intelektualin erudit, Lek Pervizi, New York, 2008</ref> I konsideruar si një prej armiqve më të mëdhenj të regjimit, kjo bën që familjarët e tij të rrijnë të internuar në burgje dhe kampe internime përgjatë gjithë periudhës komuniste nga 1944 deri në 1990. Përveç trungut familjar të Lekës, u përfshinë dhe kushërij si dhe familjet e tyre, me të vrarë, të burgosur e të internuar.<ref>Keze Zylo, "Interviste me intelektualin erudit, Lek Pervizi, New York, 2008</ref>. Në kushtet e krijuara Leka përpiqet të vijojë studimet e tij, por nuk arrin të pranohet në asnjë shkollë për shkak të luftës klasore që i ndante shqiptarët në të mirë dhe të këqinj, në armiq dhe mbështetës të diktaturës së proletariatit. Një ndryshim i madh ndodh pas shkëputjes së marrëdhënieve me [[Jugosllavia|Jugosllavinë]], ku Shqipëria komuniste kaloi nën mbrojtjen e [[Bashkimit Sovjetik]]. Regjimi komunist i cili kishte persekutuar kastën e intelektualëve, klerikët si dhe shumë të tjerë, ia ngarkon jugosllavëve, që kishte përfshirë edhe fëmijët e familjeve armike e reaksonare, të përjashtuar nga shkollat. Duke nisur nga kjo, për të qetësuar gjendjen, fëmijët e perjashtuar u pranuan përsëri në shkollat përkatëse. Në këtë mënyrë Leka përfiton dhe merr pjesë në konkursin e pikturës dhe pranohet në [[Liceu Artistik “Jordan Misja”|liceun artistik ''Jordan Misja'']] (1948-1950). Brenda një kohe të shkurtër Leka afirmohet dhe shquhet për talentin e tij artistik. Në një konkurs poezie të organizuar nga profesori dhe njëkohësisht poeti [[Nexhat Hakiu]], Leka kompozon dy poema rapsodike me motive legjendare, dorëshkrime për të cilat merr titullin poeti i ditës dhe në këtë mënyrë arrin të njihet gjerësisht mes studentësh të tjerë. Poemat e krijuara nuk kanë arritur të ruhen. Në 1 maj 1950 ai arrestohet dhe mbyllet në të njëjtën qeli me vëllain e tij, Valentini si dhe 200 të arrestuar të tjerë nga vende të ndryshme në kalanë-burg të [[Porto Palermo|Porto Palermos]].Këtu ai nis të shruajë poezi, të bëjë ndonjë vizatim, skica-portrete të shokëve, në mënyrë që tua dhuronte si kujtim. Këto skica dhe poezi nuk kanë arritur ti mbijetojnë kohës.<ref>Lek Pervizi, "Il Grande Lamento", <Lampi di Stampa, Milano, 2006</ref>. ==Kampet e internimit== Leka erdhi në Shqipëri në 1943 ku shumë shpejt (nëntor 1944) u arrestua e kaloi dënime të njëpasnjëshme nën persekutimin e diktaturës komuniste, nga 1950 deri më 10 tetor 1990: në [[Berat]], [[Tepelenë]], Porto-Palermo, Shtyllaz, Radostinë,[[Kuç]],[[Lushnjë]] (Savër, [[Gradishtë, Lushnjë|Gradishtë]], Pluk). ===Burgu i Porto Palermos=== Eksperienca e parë e internimit ishte ajo në [[Kalaja e Porto Palermos|kalanë e Porto Palermos]] në 1950, së bashku me vëllain e tij më të madh Valentinin e 200 të arrestuar të tjerë, të cilët vinin nga vende të ndryshme të Shqipërisë. Të internuarit flinin në gurë, mbi një copë batanije, nëse e kishin.<ref>https://kujto.al/si-minjte-ne-porto-palermo-te-mbyllur-ne-bodrume-u-verbuam/</ref> Këta të internuar u zhvendosën drejt [[Muze Memorial Tepelenë- Kampi 6 Tepelenë|Kampit të Tepelenës]]. Shkaku ishte se në Gjirin e Portopalermos ishte dukur një nëndetëse e verdhë greke. Po në atë kohë një barkë transporti italiane (e cila u kap) ishte parë aty. Kjo u konsiderua si një mënyrë për të marrë të burgosurit, ose dhe si përpjekje pregatitjeje të një zbarkimi. Kjo alarmoi qeverinë. Këto dy incidente u paraqitën si provokacione të qëllimshme, e paraprirëse të ndonjë ndërhyrjeje të huaj. Të burgosurit u hoqën prej aty dhe u transferuan në kampin e Tepelenës. Më vonë në Portopalermo u vendos një repart ushtarak.<ref>{{Citation|last=Pervizi|first=Lekë|title=Il GRande Lamento|url=https://books.google.al/books?id=4Mt9HeE1r6IC&pg=PA4&lpg=PA4&dq=(Lek+Pervizi:+%22Il+grande+lamento%22,+Lampi+di+Stampa,+Milano,+2006).&source=bl&ots=yFGdvxJ_32&sig=DZ_YpuErhraUIfDdpfVzZ57oduo&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjk4Jis5vncAhWnE5oKHTqGAnEQ6AEwAXoECAkQAQ#v=onepage&q=(Lek%20Pervizi%3A%20%22Il%20grande%20lamento%22%2C%20Lampi%20di%20Stampa%2C%20Milano%2C%202006).&f=false|year=2005|publisher=lampi di stampa}}</ref> ===Kampi i Tepelenës=== [[File:Plani i muzealizimit të Kampit të Tepelenës, projektuar nga Gjon Radovani. Foto nga Loreta Cuka.jpg|left|thumb|Plani i muzealizimit të Kampit të Tepelenës, projektuar nga Gjon Radovani. Foto nga Loreta Cuka]] Dënimi i radhës ishte në Kampin e Tepelenës për Pervizin. Në Kampin e Tepelenës, të krijuar në 1948 në Turan, Veliçot e Memaliaj, ku u internuan shumë familje, të moshuar, gra dhe fëmijë. Këtu u vendosën më se 2500 të internuar të Beratit. Nuk vonoi dhe më gusht 1949 aty u sollën 2500 mirditorë, pleq, gra e fëmijë pas vrasjes së Bardhok Bibës. Në këtë periudhë përhapen sëmundjet epidemike, si dizanteria kolerike. Në një natë vdiqën 33 foshnje. Kjo alarmoi pushtetarët. Kështu të internuarit u transferuan urgjentisht në ish kampin e ushtrisë italiane, nën kala. Kampi ishte rrethuar me tela me gjemba. Të internuarit u mbyllën në katër kazerma, të pajisura me skelë druri që shërbenin si fjetore e banesë.<ref>Lek Pervizi, "Il Grande Lamento", Poesie, lampi di Stampa, Milano, 2006.</ref> Pikërisht në këtë kamp dy vëllezërit bashkohen me mamanë e tyre, Ana Prena. Kjo e fundit kishte qenë e internuar që prej 1945 me gjyshen e Lekës, nënë Mrikën, e cila kishte vdekur në këtë kamp në moshën 90 vjeçare.<ref>Lek Pervizi,"Në Rrathët e Ferrit", ISKK, Tiranë, 2013</ref> Në kamp qëndronin shumë nëna me fëmijët e tyre, bashkëshortët e të cilave ishin arratisur nga vendi. Në fushën në hyrje të kampit varroseshin të larguarit nga jeta në kamp.<ref>lautresite.com, "Le camp de Tepelene, Bruxelles, 2005</ref> Rruga kombëtare për në Gjirokastër kalonte sipër kampit. Aty kishte kaluar njӫ ditӫ vetӫ diktatori [[Enver Hoxha|Hoxha]], qӫ kur mori vesh për ato varre dha urdhӫr tӫ zhdukeshin. Kështu u ndërmor nga komanda transferimi i parë i varrëve e shumë prej tyre humbën. Varret u çuan në grykën e lumit të [[Bënça|Bënçës]], gjysëm ore larg. Ato varre do tranferoheshin përsëri më vonë në bregun e lumit poshtë kampit në 1953 ku u zhdukën krejtësisht. Fusha e varrezave para kampit u kalua me buldozer dhe u lërua, më pas u mboll me tërshërë ose elb. Kështu varrezat u zhdukën krejtësisht.<ref>https://kujto.al/cuklina-nena-fatkeqe-qe-humbi-dy-femijet-brenda-pak-minutash/</ref> Në këtë kamp të gjithë ata që konsideroheshin të aftë për punë nga mosha 15-60 vjeç i nënshtroheshin punës së detyruar. Puna e detyruar konsistonte në transportimin e lëndës drusore, gurëve dhe materialeve të tjera të rënda përgjatë rrugëve malore, nga mëngjesi në darkë për çdo ditë të javës, përveç të dielave.<ref>Keze Zylo,"Plagët e internimit në ferrin komunist"",New York, 2008</ref> Ndërkohë [[Kombet e Bashkuara]] kishin kërkuar shpjegime nga [[Bashkimi Sovjetik]], që përfaqësonte asokohe Shqipërinë, për Kampin e Tepelenës. Emrat e plotë të familjarëve dhe të të internuarve u përmendën gjatë Asamblesë së Përgjithshme të zhvilluar atje. Ndërkaq edhe Stalini kishte vdekur, zëvendësuar nga Hrushovi. Këto dy ngjarje bënë që kampi i Tepelenes të mbyllej. Për shkak të presionit të ndërkombëtarëve, kampi u mbyll dhe të internuarit u transferuan në Lushnje, ku u detyruan të punonin në ndërtim dhe agrikulturë. Kjo praktikë u mbarëvajt përgjatë gjithë diktaturës komuniste, si dhe lindën kampe të tjera të vogla të internimit në çdo rreth. Vetëm në rrethin e Lushnjes kishte më shumë se 20 kampe internimi, kryesisht në fermën 29 nëntori, me 13 sektorë-kampe.<ref>Fatbardha Saraçi "Kalvari i grave në burgjet e komunizmit",ISSK, 2017</ref> ====Skicat dhe albumi "Rrathët e ferrit"==== [[File:Planimetria e kampit të Tepelenës vizatuar nga ish i burgosuri Lekë Pervizi Foto nga Loreta Cuka.jpg|thumb|Planimetria e kampit të Tepelenës vizatuar nga ish i burgosuri Lekë Pervizi Foto nga Loreta Cuka]] Gjatë internimit të tij në Kampin e Tepelenës, Leka skiconte nga jeta në kazermë duke përdorur copëza letre si dhe letrat e kaushëve të duhanit të pleqve. Pas shfaqjes së disa plagëve në duart e Lekës, piktori u hoq nga lista e punës pas lëshimit të raportit mjekësor të mjekeve te spitalit të Gjirokastrës dhe nga doktori që vinte në kamp. Albumi me titull «Nё Rrathёt e Ferrit», botuar nga [http://www.iskk.gov.al/?lang=en Instituti i Studimit tё Krimёve tё Komunizmit], ISKK, me kontributin e fondacionit gjerman Konrad Adenauer, është një koleksion i të gjitha skicave për Kampin e Tepelenës që mbijetuan nga regjimi komunist. Këto skica janë ilustruese nga jeta në kampin e internimit në Tepelenë dhe kampe të tjera. ''"Ndёrkohё kisha vizatuar nga jeta nё kazermё. Pamjen e skelёve ku rrinin tё internuarit. Figura tё ndryshme grashё e burrash qё rrinin aty pёrrreth. Nё mungesё letre,'' ''kisha porositё disa pleq qё tё mё ruanin letrat e kaushёve tё duhanit, qё ata blinin, ose ua sillnin me pako njerёzit e tyre'' shprehet ai në numrin e revistës 'Kuq e Zi". Vetëm disa vizatime arritën ti shpëtonin dhe të vinin si dëshmi deri në ditët e sotme. Këto skica dhe grafika do të përdoren nga arkitekti [[Gjon Radovani]] në projektin e muzealizimit të kampit të Tepelenës.<ref>http://www.oranews.tv/index.php/article/kampi-i-tepelenes-do-ta-shpetoje-kujtesen</ref> ===Kampi në Vlorë=== Leka së bashku me të internuar të tjerë u izoluan në kampin e të burgosurve në [[Shtyllas]], ku punonin me mijëra të burgosur. Puna e detyruar konsistonte në hapjen e një kanali.<ref>Lek Pervizi,"Ankimi i Zanave",Arbëria,Tirana, 2002</ref> Prej atje Leka dhe rreth 100 të internuar të tjerë u transferuan në Kuç, [[Kurvelesh|Kurvelesh të Vlorës]] deri në 1958, në izolim total. Rreth 70 prej këtyre të internuarve vinin nga shtresa e intelektualëve të mëdhenj, të cilët i kishin shpëtuar ekzekutimit.<ref>http://www.radiandradi.com/interviste-me-intelektualin-erudit-z-lek-pervizi-kozeta-zylo/</ref> Së bashku me kampin në Shtyllaz të Fierit, ky grup të internuarish qëndruan për 5 vite në izolim të plotë. Në qershor 1958 edhe këtij kampi i vjen fundi, për shkak të përmirësimit të marrëdhënieve midis amerikanëve dhe sovjetikëve ([[Hrushovianët|Hrushov]] dhe [[Aisenhauer]]). Të internuarit transferohen në kampin e [[Gradishtë, Lushnjë|Gradishtës]] në Lushnjë ku puna e detyruar ishte në [[bujqësi]]. Leka transferohet në kampin në [[Plug]] të Lushnjes. Aty ai u martua me një vajzë të internuar, Gjuliana Malajn (e njohur ndryshe si "Beba", si fëmija që i shpëtoi vdekjes së moshatarëve të saj). Ata qëndrojnë të internuar rreth 32 vite nga 1958 deri në 1990, derisa arrijnë të largohen drejt Belgjikës. ==Post-komunizmi== Bilanci i familjarëve dhe të afërmve të Lekë Pervizit të larguara nga jeta gjatë komunizmit është 23 vetë: 13 burra, të pushkatuar ose vdekur në burg, 4 gra dhe 6 fëmijë, varret e të cilëve përveç mamasë<ref>https://kujto.al/qamil-merlika-ju-rrefej-si-vdiqen-femije-e-pleq-ne-kampin-e-tepelenes/</ref> dhe të vëllait (Gencit), nuk dihen. Pas 22 vitesh rezidencë në Belgjikë, në 6 mars 2012 Leka ftohet në ceremoninë e përurimit të shkollës 9 vjeçare të fshatit Plug me emrin e tij, në komunën [[Golem]] në Lushnje.<ref>{{Cite web|title=Kopje e arkivuar|url=http://www.voal-online.ch/index.php?mod=article&cat=SHQIPTAR%C3%8BT&article=22522|access-date=20 gusht 2018|archive-date=7 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107215645/http://www.voal-online.ch/index.php?mod=article&cat=SHQIPTAR%C3%8BT&article=22522|url-status=dead}}</ref> Kjo shkollë 9-vjeçare mori emrin e Lekës në nder të kontributit të tij artistik përmes revistës "Kuq e Zi" në Belgjikë, dedikuar historisë dhe kulturës në Shqipëri.<ref>Tribuna Letrare: Vilhelme V. Haxhiraj, "Shkolla 9 vjeçare, Pluk", Mars,2012</ref> Me banim jashtë atdheut, Lekë Pervizi drejton që prej 1993 revistën “Kuq e zi” dhe është aktiv në fushën letrare e artistike, si në mbrojtjen e [[Të drejtat e njeriut|të drejtave të njeriut]]. Leka ka shkruar monografitë e dy vëllezërve të tij, Valentinin e Gencin, të dy të vdekur: Genci, në kampin e Gradishtës pas 42 vjet burgje e kampe, ndërsa Valentini pas 47 vitesh internim u bashkua në Itali me bashkëshorten, ku gjeti vdekjen në 1999 në [[Bolonja|Bolonjë]]. ===Dekorimi=== Në 23 gusht 2018 Lek Pervizi u dekorua me Titullin e lartë “Për Merita të Veçanta Civile” nga Kreu i Shtetit, [[Ilir Meta]]. Ky titull iu dha në shenjë nderimi e respekti, e me mirënjohje të veçantë për vuajtjet e sakrificat e tyre si dhe dokumentimin historik nëpërmjet pasqyrimit e vizatimit të kushteve çnjerëzore nëpër kampet e internimit, situatava dhe portreteve njerëzore.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazetadita.al/viktimat-e-kampit-ne-tepelene-meta-te-reflektojme-se-bashku-ne-kete-dite-perkujtimore/|title=Kopje e arkivuar|access-date=27 gusht 2018|archive-date=25 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825115135/http://www.gazetadita.al/viktimat-e-kampit-ne-tepelene-meta-te-reflektojme-se-bashku-ne-kete-dite-perkujtimore/|url-status=dead}}</ref> ==Krijimtaria artistike== Ai ka botuara dhe poezitë e tij në Shqipëri, “Ankimi i Zanave” e “Gjurmë të Humbura”, në Itali, “Il Grande Lamento”, dhe “Petalo di rosa”, në Paris, “Complainte de Nymphes”, dhe “Petale de rose”, si dhe librin me tregime nga ferri komunist, “Dans les Cercles de l’Enfer”, librat me poezi “Tingellime te vona”” dhe “Lahurari Shqiptar. Momentalisht po shkruan librin “Gjenerali Prenk Pervizi në shtypin shqiptar” si dhe duke përfunduar triologjinë autobiografike “Tre stinët në jetë”. Me rëndësi janë përkthimet nga latinishtja e italishtja e vjetër mesjetare të veprës themelore të historisë së Skënderbeut nga dy autorë. I pari Dhimitër Frangu, shoqërues i Skënderbeut, që shkruan e boton latinisht jetën e Skënderbeut më 1480, pra 12 vjet pas vdekjes së Skënderbeut dhe 30 vjet para librit të Barletit. Autori tjetër është italiani Paolo Jovio, peshkop i Noçerës dhe studiues e historian, që përkthen veprën e Frangut nga latinishtja dhe e boton italisht më 1531 si të vetën. Me këto dy libra, Leka ka kontribuar për njohjen e jetës e veprave të [[Skënderbeu|Skënderbeut]]. Gjithashtu ai përkthen nga frëngjishtja librin studimor të Eduard Schneider “Pellazgët e pasardhësit e tyre”. Ndërkohë për vitin 2018 të Skënderbeut ai përgatit një album figurativ të shumicës së veprave letrare, historike e artistike të botuara në Evropë gjatë 550 viteve nga vdekja e Heroit kombëtar. Si piktor ai ka punuar në kushte internimi, vizatimet e kampit të Tepelenës e kampe të tjerë. Në kushtet e kampi të Plukut, ku jetoi 32 vjet ai mundi të pikturonte, i ndihmuar me bojëra vaji nga shokët e Liceut artistik, tabllonë historike të betejës së Albulenës dhe portretet e fëmijëve, nënës e gruas si dhe të vëllezërve, dhe disa autoportrete të tij. Ndërkohe ai kishte punuar disa tabllo me peisazhe e natyra të qeta, portrete e të tjera punime, dhuruar shokëve dhe miqve, që nuk kanë arritur t'i mbijetojnë kohës. ===Ҫmime letrare=== *Ҫmim Special, “Poeti me i mire i huaj, nga Akademia “Il Covivio 2009” Siracusa.. *Ҫmim per poezi, Konkurs nderkombetar i qytetit La Spezia, 2005 *Ҫmim per poezi, Konkurs nderkombetar i qytetit La Spezia,2006 *Ҫmim për përkthimin e librit te Skënderbeut te Dhimiter Frangut në 600 vjetorin e lindjes te Heroit, Tirane, 2005. == Referime == {{reflist|2}} {{DEFAULTSORT:Pervizi, Lek}} [[Kategoria:Lindje 1929]] [[Kategoria:Piktorë shqiptarë]] [[Kategoria:Të burgosur dhe të përndjekur në komunizëm]] [[Kategoria:Njerëz nga Kurbini]] cco9x0yfnrjkber2ya0415cy6j89d9a 1 256860 3004083 2997556 2026-07-02T04:17:43Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Aqif Blyta/Arkivi 1]] 3004083 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Aqif Blyta/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} ixcqltk4cebn5xgmmwwto9ighe0zq31 1 257223 3004085 2997339 2026-07-02T04:18:03Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Xherdan Shaqiri/Arkivi 1]] 3004085 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Xherdan Shaqiri/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} qrgrd8k010bvmk2ne2vcub3jsmuty97 0 257448 3004069 3003769 2026-07-02T00:45:58Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004069 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Lulzim Tafa | image = Lulzim Tafa during a conference.jpg | image_madhësia = 200px | caption = | name i vërtetë = | birth_date = {{ditëlindja dhe mosha|02|02|1970|}} | birth_place = [[Lipjan]], [[Kosovë]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Shqiptarët|Shqiptar]] | education = [[Universiteti i Prishtinës]], [[Universiteti i Sarajevës]] | punësimi = [[Shkrimtari|Shkrimtar]], Akademik | years_active = [[1999]] – sot | notable_works ="Rivali i Adamit" - Poezi, Botimet AAB | awards = | genre = Poet }} '''Jetëshkrimi''' [[Skeda:Dr. Lulzim Tafa 2022.jpg|parapamje|Lulzim Tafa në 2022]] [[Lulzim Tafa]] u lind më 1970 në [[Lipjani|Lipjan]], Kosovë. Studimet themelore dhe ato të magjistraturës i ka përfunduar në [[Fakulteti Juridik i Universitetit të Prishtinës|Fakultetin Juridik]] të [[Universiteti i Prishtinës|Universitetit të Prishtinës]], ndërsa studimet e doktoratës në Fakultetin Juridik të Universitetin të Sarajevës. Është profesor universitar. Ka punuar në universitete brenda dhe jashtë Kosovës. Nga viti 2012 deri në vitin 2020 ka qenë rektor i [[Kolegji AAB|Kolegjit AAB]] Poezitë e tij janë të përkthyera në shumë gjuhë të botës dhe janë përfshirë në disa antologji. Është  fitues i shumë çmimeve prestigjioze ndërkombëtare për letërsi si: “[[Mihai Eminescu]]”, “[[Radovan Zogoviq|Radovan Zogoviç]]”, “[[Aleksandri i Madh]]”, ”[[Pablo Neruda]]”, “[[Ramadan Sinani]]”, etj. Po ashtu është bartës i shumë dekoratave dhe mirënjohjeve kombëtare dhe ndërkombëtare, si: “[[Medalja Presidenciale e Meritave]]” nga Presidenti i Republikës së Kosovës, Dekorata “Yuri Fitimtar” nga Patriarku i shenjtë i Ukrainës, Dekorata “Oficer i Urdhrit Kombëtar të Letrave dhe Arteve” nga Presidenti i [[Franca|Republikës së Francës]] etj. Librat e tij deri më tani janë përkthyer në gjuhët angleze, gjermane, italiane, serbe, kroate, frënge, boshnjake, malazeze, turke, greke, rumune, rome, suedeze, arabe, maqedonase, ruse, hungareze, sllovene, ukrainase, etj. [[Lulzim Tafa]] është anëtar i rregullt i Akademisë Evropiane të Shkencave dhe Arteve, anëtar i rregullt i Akademisë së Arteve dhe Letërsisë në Francë, anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, Akademisë Boshnjake, etj, si dhe është laureuar shumë herë me titullin “Doctor Honoris Causa” nga universitete prestigjioze botërore. Poezitë e para i ka botuar si nxënës, kurse librin e parë si student. Lufta dhe katastrofa humanitare e vitit 1999 i shkatërroi bibliotekën personale së bashku me mbi 300 poezi në dorëshkrim. Është një nga poetët më të njohur dhe më të përkthyer të letërsisë shqipe në botë. == Librat e botuar == *“Rivali i Adamit" - Poezi, Botimet AAB, Prishtinë, 2024 *"Gjaku nuk bëhet ujë”- përmbledhje me poezi, [[Rilindja (gazetë)|Rilindja]], Prishtinë 1993 *“ Metaforë e pikëlluar”- përmbledhje me poezi,Rilindja, Prishtinë 1995 *“Planeti Babiloni”-poezi e dramatizuar,Rilindja, Prishtinë 1997 *“ Vdekja çon fjalë”-përmbledhje me poezi, Rilindja, Prishtinë, 1998 *Analogjia e Shëmtisë, përmbledhje me poezi, Faik Konica<ref>https://openlibrary.org/publishers/Sht%C3%ABpia_Botuese_%22Faik_Konica%22</ref>, Prishtinë, 2002 *“I kam edhe dy fjalë”-përmbledhje me poezi, Faik Konica<ref>https://openlibrary.org/publishers/Sht%C3%ABpia_Botuese_%22Faik_Konica%22</ref>, Prishtinë 2012, ISBN-10: 9951063845, ISBN-13: 978-9951063845<ref>https://www.google.com/books/edition/I_KAM_EDHE_DY_FJAL%C3%8B/JxdtDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=lulzim+tafa&printsec=frontcover</ref> *“Shtini n’dhe këto fjalë”-përmbledhje me poezi, Faik Konica<ref>https://openlibrary.org/publishers/Sht%C3%ABpia_Botuese_%22Faik_Konica%22</ref>, Prishtinë 2015, ISBN-10: 9951065236, ISBN-13: 978-9951065238 *“Traumausstellung” Poezi, Amanda Verlag, Sinaia 2013, ISBN-10: 6068041522, ISBN-13: 978-6068041520<ref>https://books.google.com/books?id=oqZ2DwAAQBAJ</ref> *“Terrible songs” Gracious light, 2013, New York, ISBN-10: 9781888067378, ISBN-13: 978-1888067378<ref>https://www.google.com/books/edition/TERRIBLE_SONGS/HRdtDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=terrible+songs&pg=PA19&printsec=frontcover</ref> *”Under manen sover tiderna” Poez Erik Hans Forlag, 2012 *”Expozitie de vise” Poezi, Amanda Edit, 2012, ISBN-10: 606804176X, ISBN-13: 978-6068041766 *“La theorie de l’explication des reves”, Poezi, Esprit Des Eagles, 2013, ISBN-10: 9951497225, ISBN-13: 978-9951497220 <ref>https://books.google.com/books?id=rKZ2DwAAQBAJ&dq=%22Lulzim+Tafa%22+-wikipedia&pg=PA2#v=onepage&q=%22Lulzim%20Tafa%22%20-wikipedia&f=false</ref> *“Vraziji Posao” Poezi, Djordan Studio, 2015, ISBN-10: 9958901161, ISBN-13: 978-9958901164<ref>https://books.google.com/books?id=-Ii_wAEACAAJ</ref> *“La cronica di una santa Guerra” Poezi, Ginta Latina, 2013, ISBN-10: 2874850179, ISBN-13: 978-2874850172<ref>https://books.google.com/books?id=o9N1DwAAQBAJ</ref> *“Zavjetne ne pjesme” Poezi, Dignitas, Podgoricë, 2016, ISBN-10: 9788686623072 ISBN-13: 978-8686623072<ref>https://books.google.com/books?id=GxdtDwAAQBAJ</ref> *Paketimi i merzisë, Liber me Poezi, Luma Grafik,Tetovë 2017 *Teuta,Poezi,  Grinta, 2018, ISBN-10: 9731269495, ISBN-13: 978-9731269498<ref>https://books.google.com/books?id=KRdtDwAAQBAJ</ref> *Dali ti imas Bolka, Poezi, Akademsiki pecat, 2018, ISBN-10: 6082312465, ISBN-13: 978-6082312460<ref>https://books.google.com/books?id=oOPOwAEACAAJ</ref> *Ne zovi me Nedeljom, Allma, Beograd 2018, ISBN-10: 8679746290, ISBN-13: 978-8679746290<ref>https://www.waterstones.com/book/ne-zovi-me-hedeljom/lulzim-tafa/9788679746290</ref> *Flirt, permbledhje me Poezi, Botimet AAB, Prishtine 2019 ISBN 978-9951-494-87-8 *Të Dielave mos me thirr me, permbledhje me poezi, Armagedoni, Prishtine, 2019 ISBN 978-9951-780-16-2 * Szokatlan ima, permbledhje me poezi, Budapest, 2019 ISBN 978-6156033024<ref>https://books.google.com/books?id=6-60DwAAQBAJ</ref> * Ne Kliči me v nedeljo, permbledhje me Poezi, Lubjane, 2020 ISBN 978-961-6388-74-0 * ''ТОЛКОВАНЕ ДОЖДЛИВЫХ СНОВ, ЛЮЛЬЗИМ ТафА, ЛИТО'', poetry book, 2020 (Russian language). * ''“Bersa e Roslipeimaske”,'' poetry book, Romani emancipacia, [[Belgrade]] 2020. {{ISBN|9788679746511}} * ''Тафа Люлзім. “Розмова з камінням”, вибрані поезії'', Kyiv, poetry book, 2021 (Ukrainian language). {{ISBN|978-966-986-455-0}} * ''“On Sundays do not call me”,'' ''poetry book, Edition [https://www.cyberwit.net/authors/lulzim-tafa Cyberwit], Allahabad, [[India]].'' {{ISBN|978-81-8253-903-7}}<ref>https://books.google.com/books?id=1M0dzwEACAAJ</ref> == Çmimet == [[File:L'OrdreDesArtsOfficier.jpg|thumb|L'OrdreDesArtsOfficier]] [[File:Presidential Medal of Merits of Kosovo for Mr. Lulzim Tafa.jpg|thumb|Presidential Medal of Merits - Republic of Kosova]] [[File:The Decoration from the Patriarch Filaret of Ukraine.jpg|thumb|Decoration for Poet Lulzim Tafa - Patriarch of Ukraine, Patriarch Filaret, the "Order of Saint Yuri the Victorious"]] [[File:Internationa Prize Mihai Eminescu.jpg|thumb|International Prize "Mihai Eminescu"]] [[File:Neruda awards.jpg|thumb|Neruda awards]] [[File:Lulzim tafa carroon in italy.jpg|thumb| Italian students at the International Poetry Festival in [[Taranto]] created a caricature of Mr. Tafa.]] [[File:LTafa-Gjakove.jpg|thumb|Lulzim Tafa - Poetry Meeting Gjakova]] *"Oficer i Arteve dhe Letrave" nga Presidenti i Francës Emmanuel Macron (2023)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=I5tmO9Ar6s4</ref><ref>https://kosovo.ambafrance.org/Ceremonie-de-remise-de-l-insigne-d-Officier-de-l-Ordre-des-Arts-et-des-Lettres</ref> *Medalja Presidenciale e Meritave së Kosovës (2018) Kosovë <ref>https://insajderi.com/presidenti-i-hashim-thaci-dekoroi-krijuesin-lulzim-tafa-me-medaljen-presidenciale-te-meritave/</ref> *Dekorata më e lartë e dhënë nga Patriarku i Ukrainës, Patriarku Filaret, “Urdhri i Shën Juri Fitimtarit”.<ref>https://www.epokaere.com/lulzim-tafa-nderohet-me-urdhrin-yuri-i-shenjte-fitimtar-nga-patriarku-i-shenjte-i-ukraines-filaret/</ref> *Çmimin mbarëkombëtar për poezi “At Gjergj Fishta”, Lezhë, Shqipëri <ref>https://top-channel.tv/2025/10/23/lezha-nderon-at-gjergj-fishten-ne-154-vjetorin-e-lindjes-ndahen-cmimet-letrare-2025/</ref> *Çmimi Ndërkombëtar "Mihai Eminescu" (2018) Rumani <ref>https://www.kultplus.com/libri/fjala-e-poetit-lulzim-tafa-me-rastin-e-marrjes-se-cmimit-mihai-eminescu/{{Lidhje e vdekur}}</ref> *Çmimi Ndërkombëtar "Neruda Awards" (2019) Itali <ref>https://www.epokaere.com/poeti-lulzim-tafa-i-ftuar-nderi-ne-festivalin-e-poezise-ne-itali/</ref> *Çmimi Ndërkombëtar "Naji Naaman" (2019) Liban <ref>https://www.kultplus.com/poezi/lulzim-tafa-fitues-i-cmimit-prestigjioz-per-letersi-naji-naaman/{{Lidhje e vdekur}}</ref> *Çmimi Ndërkombëtar "Radovan Zogovic" 2016 Mali i Zi <ref>https://www.koha.net/kulture/23568/lulzim-tafa-fitues-i-cmimit-nderkombetar-per-letersi-radovan-zogoviq/</ref> *Çmimi "Ramadan Sinani" (2015) Tetovë, Maqedonia e Veriut <ref>https://www.balkanweb.com/lulzim-tafa-fitues-i-cmimit-ramadan-sinani-per-letersi/</ref> *Çmimi Ndërkombëtar "Aleksandri i Madh" (2021) Greqi <ref>https://www.rtklive.com/sq/news-single.php?ID=566251</ref> *Çmimi Jubilar, Libri më i mirë me poezi "Rivali i Adamit", Mitingu i poezisë , Gjakovë, 2024 <ref>https://atvlive.tv/rivali-i-adamit-i-lulzim-tafes-vleresohet-si-libri-me-i-mire-nga-mitingu-i-poezise-ne-gjakove/</ref> == Referime == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Tafa, Lulzim}}  [[Kategoria:Lindje 1970]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Sarajevës]] [[Kategoria:Shkrimtarë kosovarë]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Prishtinës]] 5zkvxhodc2434v8hzxsqxwd64epqtjq 0 261362 3004172 3003756 2026-07-02T09:26:28Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004172 wikitext text/x-wiki '''Pedagogjia pragmatiste''' është një drejtim pedagogjik i cili u paraqit në [[SHBA|Shtetet e Bashkuara të Amerikës]] në fund të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX gjersa me kalimin e kohës është përhapur edhe në vende tjera. Pedagogjia pragmatiste mbështetet tek [[Pragmatizmi|filozofia pragmatiste]] prej të cilës edhe rrjedh si drejtim pedagogjik. Themelues dhe përfaqësues kryesor i pedagogjisë pragmatiste konsiderohet pedagogu amerikan [[John Dewey]]. Përfaqësues të tjerë janë edhe [[William Heard Kilpatrick]], [[Nel Noddings]], [[Richard Rorty]], etj. Ky drejtim ka për bazë konceptin e punës, veprimin (pragma), i cili e përcakton pozitën e individit, nxënësit në shkollë. Esencën e pedagogjisë pragmatiste e shprehin thëniet: ''"[[Të nxënët nëpërmjet veprimit|Të nxënët nëpërmjet veprimit]]"'' (Learning by doing), ''"Arsimi është jetë"'' (Education is life), ''"Shkolla është bashkësi"'' (School is society), etj. <ref>[[Xheladin Murati]]:Pedagogjia e përgjithshme. Logos - A, Shkup, 1998, fq. 119 - 121.</ref> <ref>[[Shefik Osmani]]: Fjalor i pedagogjisë. 8 Nëntori, Tiranë, 1983, fq. 544 - 545. </ref> <ref>[[Leon Zhlebnik]]: Histori e përgjithshme e shkollave dhe ideve pedagogjike. Prishtinë, 1964, fq. 214 - 227 </ref> == Shih edhe == * [[Pedagogjia]] * [[John Dewey]] * [[Pragmatizmi]] * [[Etika pragmatike]] == Referime == [[Kategoria:Lëvizje dhe drejtime pedagogjike]] [[Kategoria:Pragmatizëm]] [[Kategoria:John Dewey]] sc5l4bkq84rh1f3mftaq7i9ple7f4ks 0 261563 3004026 3003773 2026-07-01T23:04:15Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004026 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Maître Gims | image = Maître Gims Cannes 2016 2.jpg | titulli = Gims në [[Festivali i Filmit në Kanë 2016|Festivalin e Filmit në Kanë 2016]] | birth_date = 6 maj 1986<br/>[[Kinshasa]], [[Republika Demokratike e Kongos|RD e Kongos]] | death_date = | years_active = 2002-present | instrument = vokal | genre = {{flatlist| * [[Muzika pop|Pop]] * [[Hip hop|hip hop]] }} | occupation = {{Flatlist| * Këngëtar * reper }} | label = TF1 Musique, Play Two | associated_acts = [[Sexion d'Assaut]], 3e Prototype | website = [http://maitregims.com/ www.maitregims.com] }} '''Gandhi Djuna''' ({{IPA-fr|gɑ̃di dʒuna}}, lindi më 6 maj 1986), i njohur si '''Maître Gims''' ({{IPA-fr|mɛtʁ ɡims|}}) ose shkurt '''Gims''', është reper dhe këngëtar [[Republika Demokratike e Kongos|kongolez]]<ref>{{Cite web|url=https://blogs.mediapart.fr/rachid-barbouch/blog/170318/maitre-gims-na-pas-la-nationalite-francaise|title=Maître Gims n'a pas la nationalité française|date=2013-03-17|website=Mediapart|access-date=2018-02-01}}</ref>. Ai u rrit në Francë dhe tashmë jeton në Francë dhe Maroku. Ai është ish-anëtar i grupit hip hop [[Sexion d'Assaut]], dhe lansoi albumin e parë label, ''Subliminal'', më 2013. Albumi u shit mbi 1.000.000 kopje në Francë dhe arriti në vendin e dytë në toplistën franceze. Dy albume tjera të tij arritën në vendin e parë në Francë dhe arriti në top 40 në vende të ndryshme evropiane, përfshirë Danimarkën, Italinë dhe Zvicrën. Ai kryesoi në toplistën franceze katër herë. Kënga e tij "La même" u bë më e luajtura në Francë më 2018 dhe bëri Gims të bëhet artisti më i luajtur në radio dhe televizione franceze në të njëjtin vit.<ref>[https://culturebox.francetvinfo.fr/musique/chanson-francaise/la-meme-de-maitre-gims-et-vianney-chanson-la-plus-diffusee-en-2018-284470 "La même" de Maître Gims et Vianney, chanson la plus diffusée en 2018]</ref> Në vitin 2018, ai ishte artisti i 7-të më i luajtur në mbarë botën në [[Deezer]].<ref>[https://www.billboard.com/articles/columns/latin/8488071/j-balvin-deezer-most-streamed-artist-worldwide-2018 J Balvin Is Deezer's Top Artist Worldwide of 2018]</ref> Gjatë karrierës së tij, ai ka punuar me disa artistë ndërkombëtar si [[Sia Furler]], [[Pitbull (reper)|Pitbull]], [[Lil Wayne]], [[Stromae]] dhe të tjerë.<ref>[https://www.much.com/7-french-pop-artists-to-listen-to/ 7 French Pop Artists You Need To Start Listening To]</ref> ==Karriera== Djuna filloi karrierën e tij muzikore kur ishte në shkollën e mesme e ulët, duke bashkëpunuar me [[Sexion d'Assaut]]. Ai regjistroi track e tij të parë me Sexion d'Assaut "Coup 2 Pression" dhe punoi me JR në projektin Prototip 3015 duo. Ai vendosi të shtonte Maître në emrin e tij Gims dhe gjithashtu përdori pseudonimin "le Fléau". Ai gjithashtu ka punuar në një numër lëshimesh të pavarura, dhe një mixtape ''La Terre du Milieu'' si pjesë e Prototipit 3e pasi mori Dawala si menaxher. Në vitin 2007, ai gjithashtu ka punuar si producent, ka shkruar pjesë instrumentale dhe ka liruar maxi ''Pou ceux qui dorment les yeux ouverts'' ("Për ata që flenë me sy të hapur"). Në maxi ishin këngë me Sexion d'Assaut, reperi Koma (nga Scred Connexion) dhe një këngëtare Carole. Duke vazhduar të regjistrojë këngë me Sexion d'Assaut në dy betejat Inch'All Star, ai u bë një stilist i lirë i njohur francez. Ai gjithashtu mori pjesë me 3e Prototype në një album të ri rrugësh të quajtur ''Le Renouveau'' ("Rilindja"). Në vitin 2011, Maître Gims lëshoi ​​një bashkëpunim me babanë e tij Djuna Djanana në një album të ri të Djananës dhe në vitin 2012 ishte artisti për një libër komik të quajtur ''Au cœur du vortex'' ("Në zemër të vorbullës"). Maître Gims promovoi rëndë lirimin e albumit të tij të vitit 2013, ''Subliminal'' më 20 Maj 2013, siç njoftoi me videon “Mirësevini Wa Pjesa 4: La Consécration”. Ai gjithashtu lëshoi ​​një seri prej 6 lëshimeve të njëpasnjëshme, përfshirë materiale të papublikuara të quajtura ''Ceci n'est pas un Clip''. Më 1 mars 2013, Maître Gims lëshoi ​​"Meurtre par strangulation" (M.P.S.) si një paralajmërim i parë nga albumi Subliminal. Më 15 mars 2013, vetëm dy javë më vonë, ai lëshoi ​​një këngë të dytë nga albumi "J'me tire", që kryesonte toplistën franceze të [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|SNEP]]. Subliminal ishte një sukses i madh tregtar dhe e bëri atë në numrin 2 në tabelën e albumeve franceze dhe numrin 1 më toplistën franceze belge. Më 2 dhjetor 2013, një edicion i ri me titull ''La face cachée'' u lirua nga Wati B dhe Jive Records, që përmban 6 këngë shtesë përveç 18 këngë në lirimin origjinal Subliminal. Ai gjithashtu ka filluar etiketën e vet rekord, MMC (Monstre Marin Corporation). Maître Gims lëshoi ​​albumin e tij të dytë, ''Mon coeur avait raison'' më 28 gusht 2015. Albumi është i ndarë në Pilule bleue (15 këngë) dhe Pilule rouge (11 këngë). Albumi arriti numrin një në SNEP në Francë dhe në Belgjikë [[Ultratop]]. Kënga ''Est-ce que tu m'aimes?'' arriti numrin një në Itali [[Federazione Industria Musicale Italiana|FIMI]] dhe numrin 3 në Francë SNEP dhe ishte një hit popullor në disa vende evropiane pas lirimit të tij. Më 23 mars 2018, Maître Gims lëshoi ​​albumin e tij të tretë, ''La Ceinture Noire''. Albumi përfshin gjithsej prej 40 këngë, duke përfshirë këngë si një remix të këngës popullore armene Mi Gna me DJ Armen Super Sako dhe [[Hayko]], "Corazón" me rapper amerikan [[Lil Wayne]], "Loup Garou" duke shfaqur reperin francez [[Sofiane (reper)|Sofiane]] dhe “La Memo” me këngëtarin francez [[Vianney (këngëtar)|Vianney]]. Albumi arriti # 1 në SNEP në listat franceze për njëmbëdhjetë javë. ==Jeta personale== Maître Gims lindi në një familje muzikore. Babai i tij Djanana Djuna ishte vokalistë i bandës së [[Papa Wemba]]. Vëllai i tij [[Dadju]] është këngëtar dhe reper francezë. Gims është i martuar dhe baba i katër fëmijëve. ==Diskografia== ===Albumet=== '''Albumet solo''' * ''Subliminal'' (2013) * ''Mon cœur avait raison'' (2015) * ''Ceinture noire'' (2018) * ''Transcendance'' (2019) * ''Le fléau'' (2020) * ''Les dernière volonté de Mozart'' (2022) ===Shfaqje të tjera=== {{col-begin}} ;2002 * ''Gang Yaba Gang'' - [[Sexion d'Assaut]] ;2003 * ''Coup 2 pression'' - Sexion d'Assaut * ''États des lieux'' - [[Lefa]] feat. Maître Gims * ''Frères de rue'' - Sexion d'Assaut ;2004 * ''Mieux vaux allumer une bougie'' - Sexion d'Assaut * ''Ne m'engraine pas'' - Sexion d'Assaut * ''Le procès'' - Sexion d'Assaut * ''Maquette 2004/A Quel Coup ?'' - Maître Gims feat. [[Black M]] * ''Ligue des chiens'' - Sexion d'Assaut ;2005 * ''Enfant de ma génération'' - Rmak feat. Maître Gims et DesDes * ''Aujourd'hui mon pote'' - Rmak feat. Maître Gims * ''Le Coup final'' - Bakry & Black Mesrimes feat. AD, Haplokia, Maître Gims et Anraye * ''Pas d'thème'' - Maître Gims feat. A.D * ''Le ghetto s'exprime'' - Sexion d'Assaut * ''Manque de pot'' - Sexion d'Assaut feat. H Magnum * ''On fera du Bruit'' - Sexion d'Assaut * ''Nid de guêpes'' - Sexion d'Assaut feat. R.I.M * ''{{9e|zone}} arrive'' - Maître Gims * ''Kiff le comor'' - Maître Gims ;2006 * ''Ghetto Girls'' - Kizito feat. Maître Gims * ''Spectre du débit'' - Sexion d'Assaut * ''Le temps est glacial'' Maître Gims feat. Balistik * ''Faim de rap'' - Sexion d'Assaut feat. Tonton Skol * ''Le renouveau'' - Sexion d'Assaut feat. U2F ;2007 * ''Oh mais vous aussi'' - Maître Gims * ''Les Tocs'' - Maître Gims * ''La technique interdite'' - Maître Gims * ''Glock'' - Maître Gims ;2008 * ''Trop de fierté'' - FM-Crew feat. [[Black M]] & Maître Gims * ''Normal'' - [[Dry (reper)|Dry]] feat. [[Sexion d'Assaut]] * ''Yougatavibe'' - [[Mister You]] feat. Maître Gims * ''Ptit son d'été - Sexion d'Assaut'' * À ''30 %'' - Maître Gims * ''9.1/7.5 reste doux'' - Grödash feat. Smoker, Test et Maître Gims ;2009 * ''Tout et rien'' - Maître Gims * ''D'après vous'' - Mister You feat. JR O Chrom et Maître Gims * ''L'effet papillon'' - [[Youssoupha]] feat. Maître Gims * ''Wati bonhomme'' - Dry feat. Sexion d'Assaut * ''Fidèle au poste'' - Dry * ''Criminel'' - Dry * ''Paris de loin'' - H Magnum feat. Sexion d'Assaut ;2010 * ''Ça marche en équipe'' - H Magnum feat. Sexion d'Assaut * ''Hello Good Morning (Remix)'' - [[Sean Combs|Diddy]] & [[Dirty Money]] feat. Sexion d'Assaut ;2011 * ''Raggamuffin (Remix)'' - [[Selah Sue]] feat. [[Sexion d'Assaut]] * ''Blood Diamondz'' - [[Sniper (grup muzikor)|Sniper]] feat. Sexion d'Assaut * ''Donnez-nous de la funk'' - [[DJ Abdel]] feat. [[Wati B]] * ''Pas de nouvelle, bonne nouvelle'' - DJ Abdel feat. Maître Gims et [[Black M]] * ''Excellent'' - H Magnum feat. Sexion d'Assaut * ''Sahbi'' - DJ Kore feat. Sexion d'Assaut, Raï'n'B ;2012 * ''Mon défaut'' - Dry feat. Sexion d'Assaut * ''Cagoulé'' - Dry * ''Ma mélodie'' - Dry feat. Maître Gims * ''Coucou'' - [[Colonel Reyel]] * ''Fin de Dream'' - H Magnum feat. Maître Gims * ''J'ai les crocs'' - H Magnum feat. Maître Gims * ''Kim Jong Il'' - H Magnum feat. Maître Gims ;2013 * ''Bavon'' - Maître Gims feat. Charly Bell * ''Le retour de E.T.'' - Maître Gims, sur ''Les chroniques du Wati Boss'' * ''J'ai tout donné'' - Dry feat. Ferre, (produit par Maître Gims & Renaud Rebillaud) * ''Hasta La Vista'' - L'Institut feat. Maître Gims * ''Ville fantôme '' - L'Institut feat. [[Sexion d'Assaut]] * ''Sortez vos bloc-notes'' - [[Lefa]] feat. Maître Gims * ''Au top'' - The Mess (écrit par Maître Gims) * ''AVF'' - [[Stromae]] feat. [[Orelsan]] et Maître Gims * ''Afrikan Money Remix'' - [[Psy 4 de la Rime]] feat. Sexion d'Assaut * ''Le choix'' - Dry feat. Maître Gims * ''Nouvelle ère'' - Dry feat. Maître Gims * ''Longueur d'avance'' - [[Booba]] feat. Maître Gims ;2014 * ''Pour commencer'' - Marin Monster feat. Maître Gims * ''Prie pour moi'' - Maska feat. Maître Gims * ''Du swagg'' - DJ Kayz feat. H Magnum et Maître Gims * ''Kiss & Love'' - Sidaction * ''J'aimerais te dire'' (Remix) - [[Vitaa]] feat. Maître Gims * ''À contre sens'' - Shaniz feat. Maître Gims * ''Laisse-moi te dire'' - [[Mac Tyer]] feat. Maître Gims * ''Dans son sac'' - [[Alonzo (reper)|Alonzo]] feat. Maître Gims ;2015 * ''Mal aimé'' - [[Jul (reper)|Jul]] feat. Maître Gims * ''Au cœur de Lutèce'' - [[Hayce Lemsi]] feat. Maître Gims * ''Ça va aller'' - [[DJ Arafat]] feat. Maître Gims * ''Petit jaloux'' - [[Lacrim]] feat. Maître Gims ;2016 * ''Pourquoi tu m'en veux ?'' - H Magnum feat. Maître Gims * ''Reste branché'' - [[Lefa]] feat. [[Sexion d'Assaut]] * ''Un sourire'' - [[The Shin Sekaï]] feat. Maître Gims * ''Ma beauté'' - Maître Gims (pour la BO de [[Camping 3]]) * ''Kill Bill'' - JR O Chrome & Doomams feat. Maître Gims (sur l'EP Vendetta) * ''On s'y fait'' - Lynda feat. Maître Gims * ''Sapés comme jamais Remix'' - Maître Gims feat. [[Gradur]], [[Alonzo (reper)|Alonzo]], [[KeBlack]] & Awa Imani * ''Fighting For 2'' - Roya feat. Maître Gims ;2017 * ''Tu la regardes'' - [[John Mamann]] feat. Maître Gims * ''Christophe'' - [[Orelsan]] feat. Maître Gims * ''Par amour'' - [[Dadju]] feat. Maître Gims * ''Ma fierté'' - [[Dadju]] feat. [[Alonzo (reper)|Alonzo]] & Maître Gims ;2018 * ''Arafricain'' - [[Sofiane (reper)|Sofiane]] feat. Maître Gims * ''Guérilla'' (Remix) - [[Soolking]] feat. [[Sofiane (reper)|Sofiane]] & Maître Gims * ''Ma chérie'' - Jul feat. Maître Gims * ''Gotta Get Back My Baby'' - [[Sting]] & [[Shaggy (muzikantë)|Shaggy]] feat. Maître Gims * ''Bella Ciao'' - Naestro feat. Vitaa, Slimane, Dadju & Maître Gims {{col-end}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Lindje 1986]] [[Kategoria:Këngëtarë]] [[Kategoria:Këngëtarë francezë]] [[Kategoria:Reperë francezë]] 5ytql9nc7p26qttrelakwjtcw2i0sw8 0 262217 3004171 3003783 2026-07-02T09:22:47Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004171 wikitext text/x-wiki {{Short description|Piktor italian (1571–1610) i barokut}} {{Infobox artist| name = Karavaxho| native_name = Caravaggio| native_name_lang = it| image = Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg| image_size = | caption = Portret i Karavaxhos nga Ottavio Leoni, {{Rreth}} [[1621]] (karboncin i zi dhe pastel në letër blu, 23,4 × 16,3 cm), [[Firence]], Biblioteka Marucelliana, inventari n. BMF DIS. VOL. H n. 4.| birth_name = Michelangelo Merisi (ose Amerighi) nga Caravaggio| birth_date = {{Birth date and age|df = yes|29|09|1571}}| birth_place = [[Milano]], Dukati i Milanos<ref name="carm">{{cite news|last1=Carminati|first1=Marco|title=Caravaggio da Milano|newspaper=Il Sole 24 Ore|date=25 shkurt 2007|url=http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/Tempo%20libero%20e%20Cultura/2007/06/carminati-caravaggio.shtml?uuid=4d415878-19a4-11dc-ac19-00000e251029|language=it|access-date=28 korrik 2016}}</ref>| death_date = {{death date and age|1610|07|18|1571|09|29|df = yes}}| death_place = Porto Ercole,<br/>Stato dei Presidi| field = Pikturë| training = Simone Peterzano| movement = Piktura Baroke, tenebrizmi| works = {{unbulleted list |''Prerja e kokës së Shën Gjon Pagëzorit''|''Thirrja e Shën Mateut''|''Muzikantët''}}| patrons = Kardinal Francesco Maria del Monte<br/>Alof de Wignacourt| awards = | module = {{Infobox person|child=yes| signature = Caravaggio autograph.svg}} }} '''Karavaxho''', pseudonimi i '''Michelangelo Merisi''' (''Michelangelo Merigi'' ose '''Amerighi''') '''da Caravaggio''' (<small>shqiptim italisht:</small> [mikeˈlandʒelo meˈriːzi da (k)karaˈvaddʒo]; [[28 shtator]] [[1571]]<ref>{{Cite web|title=Caravaggio - The Complete Works - caravaggio-foundation.org|url=https://www.caravaggio-foundation.org/|website=www.caravaggio-foundation.org|language=it|access-date=11 prill 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230930125417/https://www.caravaggio-foundation.org/|archive-date=30 shtator 2023}}</ref> – [[18 korrik]] [[1610]]) ishte një piktor italian aktiv në [[Roma|Romë]], [[Napoli]], [[Malta|Maltë]] dhe [[Mbretëria e Siçilisë|Siçili]] nga [[vitet 1590]] deri në vitin [[1610]]. Pikturat e tij kombinojnë një vëzhgim real të gjendjes njerëzore, fizike dhe emocionale, me një përdorim dramatik të ndriçimit, i cili kishte një ndikim formues në pikturën [[Baroku|baroke]].<ref>{{Cite book|author=Vincenzio Fanti|title=Descrizzione Completa di Tutto Ciò che Ritrovasi nella Galleria di Sua Altezza Giuseppe Wenceslao del S.R.I. Principe Regnante della Casa di Lichtenstein|year=1767|publisher=Trattner|language=it|url=https://books.google.com/books?id=_dROAAAAcAAJ&pg=PA21|page=21}}</ref><ref>{{Cite web|title=Italian Painter Michelangelo Amerighi da Caravaggio|url=http://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/italian-painter-michelangelo-amerighi-da-fotografie-di-cronaca/2636291|publisher=Gettyimages.it|language=en|access-date=20 korrik 2013}}</ref><ref>{{Cite web|publisher=Getty.edu|access-date=18 nëntor 2012|url=http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Caravaggio&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500115312|title=Caravaggio, Michelangelo Merisi da (Italian painter, 1571–1610)|language=en}}</ref> Karavaxho zbatoi vëzhgimin e afërt fizik me një përdorim dramatik të ''chiaroscuro''-s që do të njihej si ''tenebrizëm''. Ai e bëri teknikën një element stilistik dominues, duke errësuar hijet dhe duke ndryshuar subjektet në rreze të ndritshme të dritës. Karavaxho shprehu gjallërisht momente dhe skena vendimtare, shpesh duke shfaqur luftra të dhunshme, tortura dhe vdekje. Ai punoi me shpejtësi, me modele të gjalla, duke preferuar të heqë dorë nga vizatimet dhe të punojë direkt në kanavacë. Ndikimi i tij në stilin e ri [[Baroku|barok]] që doli nga [[manierizmi]] ishte i thellë. Ajo mund të shihet drejtpërdrejt ose tërthorazi në veprën e [[Peter Paul Rubens|Peter Paul Rubensit]], [[Jusepe de Ribera]], [[Gian Lorenzo Bernini]] dhe [[Rembrandt]]it, dhe artistët në gjeneratën e ardhshme që ishin nën ndikimin e tij u quajtën "Caravaggisti" ose "Caravagesques" tenebristë ose ''tenebrosi'' (''errëtistë''). Karavaxho u trajnua si piktor në [[Milano]] përpara se të zhvendosej në [[Romë]], kur ishte në të njëzetat e tij. Ai zhvilloi një emër të konsiderueshëm si artist dhe si një njeri i dhunshëm, prekës dhe provokues. Në një përleshje ai do të vriste Ranuccio Tommasoni-n, që çoi në dënimin e tij me vdekje për vrasje dhe e detyroi të ikte në [[Napoli]]. Atje ai e vendosi përsëri veten si një nga piktorët më të shquar italianë të brezit të tij. Në vitin [[1607]] ai udhëtoi në [[Malta|Maltë]] dhe në [[Mbretëria e Siçilisë|Siçili]], duke kërkuar një falje papale për dënimin e tij. Në vitin [[1609]] ai u kthye në [[Napoli]], ku ishte i përfshirë në një përleshje të dhunshme; fytyra e tij u shpërfytyrua dhe qarkulluan thashetheme për vdekjen e tij. U ngritën pyetje rreth gjendjes së tij mendore, për shkak të sjelljes së tij të çrregullt dhe të çuditshme. Ai do të vdiste në vitin [[1610]] nën rrethana të pasigurta, gjatë rrugës së tij nga Napoli në Romë. Raportet pohonin se ai vdiq nga ethet, por janë bërë sugjerime se ai ishte vrarë ose se ai vdiq nga [[helmimi]] nga [[plumbi (element kimik)|plumbi]]. Piktura e tij paraqet një ndjeshmëri të shkëlqyer ndaj paraqitjes së përmasës njerëzore, fizike dhe emotive, edhe nëpërmjet besnikërisë ndaj modelit të gjallë e përdorimit skenografik të dritës, karakteristika që u konsideruan revolucionare për kohën, në kundërshtim tërësor me praktikën akademike [[Rafaelo|rafaeleske]].<ref>{{Cite book|editor=Francesca Valdinoci|title=Vite di Caravaggio|year=2016|publisher=CasadeiLibri|language=it|isbn=880613754-9}}</ref> Elementi kryesor i stilit të tij konsistonte në realizimin e prespektivës dhe tre-përmasisë, nëpërmjet përdorimit dramatik dhe teatral të teknikës së ''chiaroscuro-s''. Stili i Karavaxhos frymëzoi pikturën baroke, por baroku inkorporoi vetëm dramën e ''chiaroscuro-s'' së tij, pa realizmin psikologjik. Stili u zhvillua dhe modelet ndryshuan, dhe Karavaxho humbi famën e tij. Në [[Shekulli XX|shekullin XX]] interesi për punën e tij u ringjall dhe rëndësia e tij për zhvillimin e artit perëndimor u rivlerësua. Historiani i artit i shekullit XX, [[:fr:André Berne-Joffroy|André Berne-Joffroy]], pohon se: ''Ajo që fillon në punën e Karavaxhos është, mjaft thjeshtë, pikturë moderne''.<ref>Cituar te {{Cite book|author=Gilles Lambert|title=Caravaggio, 1571-1610: A Genius Beyond His Time|url=https://books.google.al/books?id=HwQ1rgEACAAJ|year=2015|editor=Gilles Néret|publisher=Taschen|language=en|isbn=978-3-8365-5993-5|page=8}}</ref> == Biografia == === Jeta e hershme (1571-1592) === [[Skeda:Canestra_di_frutta_(Caravaggio).jpg|parapamje|majtas|369px|''Shportë Frutash'', {{Rreth}} [[1595]]-[[1596]], vajë në kanavacë, Pinacoteca Ambrosiana, [[Milano]].]] Karavaxho (Michelangelo Merisi ose Amerighi) lindi në [[Milano]], ku babai i tij, Fermo (Fermo Merixio), ishte administrator i shtëpisë dhe arkitekt-dekorues i markezit të Caravaggio-s, një qytet jo shumë larg qytetit të [[Bergamo|Bergamos]].<ref>{{Cite web|title=Confirmed by the finding of the baptism certificate from the Milanese parish of Santo Stefano in Brolo|url=http://www.italica.rai.it/index.php?categoria=bio&scheda=caravaggio_prima_parte|publisher=Italica.rai.it|language=en, it|access-date=18 nëntor 2012|archive-date=16 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416123558/http://www.italica.rai.it/index.php?categoria=bio&scheda=caravaggio_prima_parte}}</ref> Në vitin [[1576]] familja u transferua në Karavaxho (Caravaggio) për të shpëtuar nga një murtajë që shkatërroi [[Milano]]n, babai dhe gjyshi i Karavaxhos vdiqën të njëjtën ditë në vitin [[1577]].<ref name="ParisArtStudies">{{Cite web|url=http://www.parisartstudies.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=129|title=Paris Art Studies Caravaggio|publisher=Parisartstudies.com|language=en|year=2009|access-date=11 prill 2019|url-status=dead|archive-date=6 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106195537/http://www.parisartstudies.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=129}}</ref><ref>{{Cite web|title=Malta Culture Guide|url=http://www.maltacultureguide.com/index.php?page=article&article_id=38|language=en|work=Maltacultureguide.com|access-date=17 shkurt 2017|archive-date=29 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160829173655/http://www.maltacultureguide.com/index.php?page=article&article_id=38}}</ref> Supozohet se artisti u rrit në Caravaggio, por familja e tij mbajti lidhje me Sforzat dhe me familjen e fuqishme Colonna, të cilët ishin të lidhur nga martesa me Sforzat dhe të destinuara për të luajtur një rol të madh më vonë në jetën e Karavaxhos. [[Skeda:Peterzano 1589.jpg|parapamje|273px|''Autoportret i Simone Peterzano-s'', mësuesit të Karavaxhos]] Nëna e Karavaxhos duhet të rriste pesë fëmijë në varfëri.<ref>{{Cite book|author=Gilles Lambert|url=https://books.google.al/books?id=HwQ1rgEACAAJ|title=Caravaggio, 1571-1610: A Genius Beyond His Time|editor=Gilles Néret|publisher=Taschen|language=en|year=2015|isbn=978-3-8365-5993-5|page=19}}</ref> Ajo do të vdiste në vitin [[1584]], në të njëjtin vit që ai do të fillonte shegertinë e tij katërvjeçare me piktorin milanez Simone Peterzano, i përshkruar në kontratën e shegertisë si nxënës i [[Ticiani|Titianit]]. Karavaxho duket se ka qëndruar në zonën Milano-Caravaggio pas mbarimit të shegetisë së tij, por është e mundur që ai të ketë vizituar [[Venecia]]n dhe të ketë parë veprat e [[Giorgione]]-s, të cilin Federico Zuccari më vonë e akuzoi për imitim, dhe [[Ticiani]]n.<ref>{{Cite book|author=Ann Sutherland Harris|year=2004|title=Seventeenth-century Art & Architecture|publisher=Laurence King Publishing|language=en|isbn=1-85669-415-1|page=21}}</ref> Ai gjithashtu do të njohej me thesaret e artit të [[Milano]]s, duke përfshirë ''[[Darka e Fundit (Leonardo da Vinçi)|Darkën e Fundit]]'' të [[Leonardo da Vinçi|Leonardo da Vinçit]] dhe me artin rajonal Lombard, një stil që vlerësonte thjeshtësinë dhe vëmendjen ndaj detajeve natyrore dhe ishte më afër natyralizmit të [[Gjermania|Gjermanisë]], se sa me mënyrën e formalitetit të stilizuar dhe madhështinë Manierizmit roman.<ref>{{Cite book|author=Rosa Giorgi|title=Caravaggio: Master of Light and Dark – his lefe in paintings|year=1999|publisher=Dorling Kindersley|language=en|isbn=978-0-7894-4138-6|page=12}}</ref> === Fillimet në Romë (1592 / 95–1600) === [[Skeda:Boy with a Basket of Fruit by Caravaggio.jpg|parapamje|majtas|''Djaloshi me një shportë frutash'', {{Rreth}}[[1592]], Galleria Borghese, Romë]] Pas trajnimit të tij fillestar nga Simone Peterzano, në vitin [[1592]], Caravaggio u largua nga [[Milano]] për në [[Roma|Romë]], në largim pas "''disa grindjeve''" dhe plagosjes së një oficeri policie. Artisti i ri mbërriti në [[Roma|Romë]] ''lakuriq dhe tepër nevojtar... pa adresë fikse dhe pa rezerva... me mungesë parash''.<ref>Cituar pa atribuar te {{Cite book|author=Peter Robb|url=https://books.al/books?id=zbheAgAAQBAJ|title=M: L’enigma Caravaggio|publisher=Edizioni Mondadori|year=2013|translator=Massimo Parizzi & Doriana Cometlati|language=it|isbn=978-885204523-3|page=35}}{{Lidhje e vdekur}}, me sa duket bazuar në tre burime kryesore, Mancini, Baglione dhe Bellori, të gjithë të cilët përshkruajnë vitet e hershme romane të Caravaggio-s si një periudhë të varfërisë ekstreme (shih referencat më poshtë).</ref> Gjatë kësaj periudhe ai qëndroi me të mjerët Pandolfo Pucci, i njohur si "Monnsignor Insalata".<ref>{{Cite book|last=Louise Brown|first=Beverly|title=The Genius of Rome, 1592–1623|year=2001|publisher=Royal Academy of Arts|language=en|isbn=978-090094688-2|page=21}}</ref> Disa muaj më vonë ai po bënte punë të papërshtatshme për Giuseppe Cesari-n shumë të suksesshëm, artisti i preferuar i [[papa]] [[Klementi VIII|Klementit të VIII]], ''duke pikturuar lule dhe fruta''<ref>{{Cite book|author=Giovanni Pietro Bellori|title=Le Vite de pittori, scultori, dhe architetti moderni|url=https://books.google.al/books?id=lbI-AAAAcAAJ&pg=PA197|year=1672|chapter=Michel Angelo da Caravaggio Pittore|language=it|publisher=Succesori di Mascardi|pages=197-216|quote=Michele u detyrua nga nevoja për të hyrë në shërbimet e Cavalier Giuseppe d'Arpino, nga i cili ai ishte i punësuar për të pikturuar lule dhe fruta kaq realisht që ata filluan për të arritur bukurinë më të lartë që ne e duam aq shumë sot.}}</ref> në punishten e tij si fabrikë. Në Romë kishte kërkesa për piktura për të mbushur kishat dhe pallatet shumë të mëdha të ndërtuara në atë kohë, kur Kisha po kërkonte një alternativë stilistike ndaj manierizmit në artin fetar që ishte ngarkuar për t’iu [[Kundërreforma|kundërvë]] kërcënimin të [[protestantizmi]]t.<ref>{{Cite book|author=Ann Sutherland Harris|year=2004|title=Seventeenth-century Art & Architecture|publisher=Laurence King Publishing|language=en|isbn=1-85669-415-1}}</ref> Inovacioni i Karavaxhos ishte një natyralizëm radikal që kombinonte vëzhgimin e afërt fizik me një përdorim dramatik, madje edhe teatror, të ''chiaroscuro-s'' që njihej si ''tenebrizëm'' (zhvendosja nga drita në errësirë me pak vlera të ndërmjetme). [[Skeda:Caravaggio_-_I_Musici.jpg|parapamje|372px|''Muzikantë'', [[1595]]-[[1596]], Metropolitan Museum of Art, [[Nju Jork Siti|Nju Jork]] ]] Punimet e njohura nga kjo periudhë përfshijnë një ''djalë të'' vogël që po ''qëron një frut'' (piktura e tij më e hershme e njohur), një ''djalë me një shportë frutash'' dhe ''Baku i ri i sëmurë'', një auto-portret i pretenduar, i kryer gjatë pushimit të tij nga një sëmundje serioze që i dha fund punësimit të tij nga Cesari. Të tre tregojnë veçantinë fizike për të cilën Karavaxho do të bëhej i njohur: prodhimi i ''djaloshit me shportën e frutave'' është analizuar nga një profesor i hortikulturës, i cili ishte në gjendje të identifikonte kultivarët individualë deri në ''... një gjethe të madhe fiku me një dëmtim të spikatur kërpudhor, që i ngjan anthracnose (''Glomerella cingulata'').''<ref>{{Cite web|title=Caravaggio|publisher=Hort.purdue.edu|language=en|access-date=18 nëntor 2012|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/caravaggio/caravaggio_l.html}}</ref> Karavaxho u largua nga Cesari, i vendosur të bënte rrugën e tij pas një debati të nxehtë.<ref>{{Cite book|last=Hibbard|first=Howard|title=Caravaggio|publisher=Thames and Hudson|year=1983|language=en|isbn=978-050027491-0|location=Londër|pages=85–86}}</ref> Në këtë kohë ai farkëtoi disa miqësi shumë të rëndësishme, me piktorin Prospero Orsi, arkitektin Onorio Longhi dhe artistin [[Siçilia|sicilian]] gjashtëmbëdhjetëvjeçar Mario Minniti. Orsi, i stabilizuar në profesion, e prezantoi atë me koleksionistë me ndikim; Longhi, me shumë vëmendje, e prezantoi atë me botën romane të gridjeve të rrugës.<ref>{{Cite book|author=Catherine Puglisi|title=Caravaggio|publisher=Phaidon|language=en|year=1998|isbn=978-0-7148-3966-0|page=79}} – ''Longhi ishte me Karavaxhon në natën e përleshjes fatale me Tomassoni-n''; {{Cite book|author=Peter Robb|title=M: L'enigma Caravaggio|year=2013|url=https://books.al/books?id=zbheAgAAQBAJ|publisher=Edizioni Mondadori|translator=Massimo Parizzi & Doriana Cometlati|language=it|isbn=978-885204523-3|page=341}}{{Lidhje e vdekur}}, beson se ishte po ashtu edhe Minniti.</ref> Minniti i shërbeu Karavaxhos si një model dhe, vite më vonë, do të ishte ndërmjetës në ndihmën për të marrë porosi të rëndësishme në Siçili. [[Skeda:Saint_Francis_of_Assisi_in_Ecstasy-Caravaggio_(c.1595).jpg|parapamje|majtas|372px|''Shën Françesku i Asizit në Ekstazë'' ({{Rreth}} [[1595]]), Wadsworth Atheneum, [[Hartford (Connecticut)|Hartford]] ]] Padyshim, referenca e parë arkivore e Karavaxhos në një dokument bashkëkohor nga [[Roma]] është renditja e emrit të tij, me atë të Prospero Orsi si partnerin e tij, si një 'ndihmës' në një procesion në tetor [[1594]] për nder të Shën Lukës.<ref>{{Cite book|author=Halina Waga|url=https://books.google.al/books?id=CnpQMwEACAAJ|title=Vita nota e ignota dei virtuosi al Pantheon: contributi alla storia della Pontifica Accademia Artistica dei Virtuosi al Pantheon|year=1992|publisher=Arte della Stampa|language=it|location=Romë|pages=Appendix I, 219 dhe 220}}</ref> Raporti më i hershëm informativ i jetës së tij në qytet është një transkript gjyqësor i datës 11 korrik [[1597]], kur Karavaxho dhe Prospero Orsi ishin dëshmitarë të një krimi pranë San Luigi de' Francesi.<ref>{{Cite journal|author1=Sandro Corradini|author2=Maurizio Marini|title=The Earsliest Account of Caravaggio in Rome|journal=The Burlington Magazine|volume=140|issue=1138|date=janar 1998|language=en|pages=25-28}}</ref> Një njoftim i hershëm i botuar në Karavaxho, i cili daton nga viti [[1604]] dhe përshkruan mënyrën e tij të jetesës tre vjet më parë, tregon se ''pas një pune dy javore ai do të rrijë rreth një muaj ose dy me një shpatë në krah dhe një shërbëtor pas tij, gjykata e ardhshme, gjithnjë e gatshme të angazhohet në një luftë apo një debat, kështu që është më e vështirë të bashkohesh me të''.<ref name="Dijk">Floris Claes van Dijk, një bashkëkohës i Karavaxhos në Romë në vitin [[1601]], cituar te {{Cite book|author=John Gash|title=Caravaggio|publisher=Chaucer Press|url=https://books.google.al/books?id=kUE3AQAAIAAJ&q=Carmelites|year=2004|language=en|isbn=190444922-0|page=13}}. Citimi buron nga ''Het Schilder-Boek'' i Karel van Mander, i vitit [[1604]], i përkthyer plotësisht te {{Cite book|last=Hibbard|first=Howard|title=Caravaggio|publisher=Thames and Hudson|year=1983|language=en|isbn=978-050027491-0|location=Londër}}</ref> Në vitin [[1606]] ai vrau një të ri në një rrahje, ndoshta pa dashje dhe iku nga [[Roma]] me një dënim me vdekje të varur mbi të. [[Skeda:Caravaggio - Giuditta e Oloferne (ca. 1599).jpg|parapamje|372px|''Judita duke i prerë kokën Holofernit'', {{Rreth}}[[1602]], vajë në telajo, Galleria Nazionale d'Arte Antica, Palazzo Barberini, Romë ]] ''Fat Thënësja'', kompozimi i tij i parë me më shumë se një figurë, tregon një djalë, me gjasa Minniti, duke ia lexuar njërën pëllëmbë një vajzë cigane, e cila vjedhurazi po i heq unazën, ndërsa i fërkon dorën. Tema ishte mjaft e re për Romën dhe u dëshmua jashtëzakonisht ndikuese gjatë [[shekulli XVII|shekullit të ardhshëm]] dhe më gjerë. Megjithatë, në atë kohë, Karavaxho do ta shiste atë praktikisht për asgjë. ''I bari'' (''hileqarët në letra'') - duke treguar një tjetër të ri naiv të privilegjuar që bie viktimë e mashtrimeve në letra - është akoma më komplekse psikologjikisht dhe ndoshta kryevepra e parë e vërtetë e Karavaxhos. Ashtu si ''Fat Thënësja'', ajo ishte jashtëzakonisht popullore, dhe nga ajo mbijetojnë mbi 50 kopje. Më e rëndësishmja, ajo tërhoqi patronazhin e kardinalit Francesco Maria del Monte, një nga njohësit kryesorë në Romë. Për Del Monte-n dhe rrethin e tij të pasur art-dashës, Karavaxho realizoi një numër pjesësh intime dhomash - ''Muzikantët'', ''Rënësi i Llautës'', një ''Bak'' të gëzuar, një ''djalosh'' alegorik, por realist të ''kafshuar nga një hardhucë'' - duke shfaqur Minniti-n dhe modele të tjera adoleshente. [[Skeda:Caravaggio - Medusa - Google Art Project.jpg|parapamje|majtas|321px|''Meduza'', {{Rreth}} [[1597]], [[Uffizi|Galleria degli Uffizi]], [[Firencia|Firence]]]] Piktura e parë e Karavaxhos mbi temat fetare u kthyen në realizëm dhe shfaqjen e një spiritualiteti të theksuar. E para nga këto ishte ''Magdalena Pendestare'', që tregonte [[Maria Magdalena|Maria Magdalenën]] në momentin kur ajo u kthye nga jeta e saj si një kurtizane dhe ulet duke qarë në dysheme, bizhuteritë e saj të shpërndara rreth saj. ''Nuk dukej aspak një pikturë fetare... një vajzë e ulur në një stol të ulët druri, duke tharë flokët e saj... Ku ishte pendimi... vuajtja... premtimi i shpëtimit?''<ref>{{Cite book|author=Peter Robb|year=2013|url=https://books.al/books?id=zbheAgAAQBAJ|title=M: L’enigma Caravaggio|publisher=Edizioni Mondadori|translator=Massimo Parizzi & Doriana Cometlati|language=it|isbn=978-885204523-3|page=79}}{{Lidhje e vdekur}}, Robb bazohej te Bellori, i cili lavdëron "ngjyrat" e vërteta të Karavaxhos, por e konsideron ofendues natyralizmi: ''Ai (Karavaxho) ishte i kënaqur me shpikjen e natyrës pa e ushtruar më tej trurin e tij''.</ref> Ajo ishte minimizuese, në Mënyrën Lombarde, jo histrionike sipas mënyrës romane të kohës. Ajo u pasuan nga të tjera në të njëjtin stil: ''Shën Katerina'', ''Marta dhe Maria Magdalena'', ''Judita duke i prerë kokën Holofernit'', një ''Flijim i Isakut'', një ''Shën Françesku i Asizit në Ekstazë'', dhe një ''Pushim gjatë largimit në Egjipt''. Këto vepra, ndërsa shikoheshin nga një rreth relativisht i kufizuar, e rritën famën e Karavaxhos si me njohësit e artit ashtu dhe te artistët e tjerë. Por një reputacion i vërtetë do të varej nga porositë publike, për të cilat ishte e nevojshme të kishe parasysh Kishën. Tashmë ishte i dukshëm realizmi apo natyralizmi intensiv për të cilin Karavaxho tani është i famshëm. Ai preferonte t'i pikturonte subjektet e tij siç i sheh syri ato, me të gjitha të metat dhe defektet e tyre natyrore në vend të krijimeve të idealizuara. Kjo lejoi një shfaqje të plotë të talentit të tij virtuoz. Ky ndryshim nga praktika standarde e pranuar dhe idealizmi klasik i [[Mikelanxhelo|Michelangelos]] ishte shumë i kontrovers në atë kohë. Karavaxho gjithashtu hoqi dorë nga përgatitjet e gjata, tradicionale në atë kohë në Italinë qendrore. Në vend të kësaj, ai preferonte praktikën [[Republika e Venedikut|venedikase]] të punimit drejtpërdrejtë në vajra direkt nga subjekti - figura në gjysmë gjatësi dhe natyra të qeta. ''Darka në Emaus'', {{Rreth}} [[1600]]-[[1601]], është një vepër karakteristike e kësaj periudhe që paraqet talentin e tij virtuoz. [[Skeda:The_Calling_of_Saint_Matthew-Caravaggo_(1599-1600).jpg|parapamje|347px|''Thirrja e Shën Mateut'' ([[1599]]-[[1600]]), Cappella Contarelli, San Luigi dei Francesi, [[Roma|Romë]]. Pa drejtimit të engjëjve fluturues, ndarjes së reve ose arteve të tjera, Karavaxho portretizon konvertimin e menjëhershëm të Shën Mateut, moment në të cilin fati i tij do të ndryshonte, nëpërmjet një rreze drite dhe gishtit tregues të Jezusit]] === "Piktori më i famshëm në Romë" (1600-1606) === Në vitin [[1599]], me sa duket nëpërmjet ndikimit të Del Montes, Karavaxho u kontraktua për të dekoruar Cappella Contarelli-n në kishën e San Luigi dei Francesi. Dy veprat që përbëjnë komisionin, ''Martirizimi i Shën Mateut'' dhe ''Thirrja e Shën Mateut'', të dorëzuara në vitin [[1600]], kishin një ndjesi të menjëhershme. Pas kësaj, atij nuk i munguan kurrë porositë apo patronët. Tenebrizmi i Karavaxhos (dritë-hije të theksuara) solli dramatizëm të lartë tek subjektet e tij, ndërsa realizmi i tij i mprehtësisht i vëzhguar sillte një nivel të ri intensiteti emocional. Opinioni mes kolegëve të tij artistë ishte i polarizuar. Disa e denoncuan atë për dështime të ndryshme të perceptuara, sidomos këmbënguljen e tij mbi pikturimin nga jeta, pa vizatime, por për pjesën më të madhe u përshëndet si një artist i madh vizionar: ''Piktorët atëherë në Romë morën shumë nga kjo risi dhe veçanërisht të rinjtë e mbledhur rreth tij, e lavdëronin atë si imitues unik i natyrës dhe e vështronin punën e tij si mrekulli''.<ref>{{Cite book|author=Giovanni Pietro Bellori|url=https://books.google.al/books?id=lbI-AAAAcAAJ&pg=PA197|year=1672|chapter=Michel Angelo da Caravaggio Pittore|title=Le Vite de pittori, scultori, dhe architetti moderni|language=it|publisher=Succesori di Mascardi|pages=197-216}}. Pasazhi vazhdon: «''[Piktorët më të rinj] e kaluan njëri-tjetrin duke e kopjuar, duke i zhveshur modelet e tyre dhe duke ngritur dritat e tyre, dhe më shumë se duke u nisur për të mësuar nga studimet dhe mësimet, secila e gjetur lehtësisht nëpër rrugë apo sheshe të Romës si mjeshtra dhe modele për kopjimin e natyrës''.»</ref> [[Skeda:The Incredulity of Saint Thomas-Caravaggio (1601-2).jpg|parapamje|majtas|379px|''Mosbesimi i Shën Thomait'', [[1601]]-02]] Karavaxho vijoi të siguronte një varg porosish prestigjioze për vepra fetare që shfaqin beteja të dhunshme, kokëprerje groteske, tortura dhe vdekje, më të dukshmet dhe teknikisht më mjeshtroret midis tyre ishin ''Mosbesimi i Shën Thomait'' ({{Rreth}} [[1601]]) dhe ''Marrja e Krishtit'' ({{Rreth}} [[1602]] për familjen Mattei, kjo e fundit e rizbuluar në [[Irlanda|Irlandë]] pas dy shekujsh e mbetur e panjohur.<ref>{{Cite book|author=Noel Barber|chapter=Preface: The Murder Behind the Discovery|year=1999|url=https://archive.org/details/saintssinnerscar00morm/page/n5/|editor=Franco Mormando|title=Saints & Sinners: Caravaggio & the Baroque Image|publisher=McMullen Museum of Art, Boston College; University of Chicago Press|language=en|location=Chestnut Hill, Massachusetts|isbn=978-1-892850-00-3|pages=11-13}}. Për detajet e zbulimit, shih esenë nga dëshmitari okular Noel Barber (eprori i komunitetit jezuit në Dublin, ku ishte gjetur piktura), katalogu i ekspozitës që shfaq shfaqjen e parë të pikturës në [[SHBA]].</ref> Në pjesën më të madhe, çdo pikturë e re e rriste famën e tij, por disa u refuzuan nga trupa të ndryshme, për të cilët ato ishin synuar, të paktën në format e tyre origjinale, dhe duhej të ri-pikturoheshin ose të gjenin blerës të rinj. Thelbi i problemit ishte se ndërsa intensiteti dramatik i Karavaxhos u vlerësua, realizmi i tij u pa nga disa si vulgarisht i papranueshëm.<ref>Për një kronologji të politikës [[Kundër-Reformimi|Kundër Reformuese]] të Kishës mbi të bukurën në art, shih {{Cite book|author=Rosa Giorgi|title=Caravaggio: Master of Light and Dark – his life in paintings|year=1999|publisher=Dorling Kindersley|language=en|isbn=978-0-7894-4138-6|page=80}}. Për një diskutim më të hollësishëm, shih {{Cite book|author=John Gash|title=Caravaggio|url=https://archive.org/details/caravaggio0000gash|year=2004|publisher=Chaucer Press|language=en|isbn=1-904449-22-0|page=[https://archive.org/details/caravaggio0000gash/page/8 8]}}; dhe për një diskutim të pjesës së luajtur nga nocionet e të bukurës në refuzimin e "Shën Mateut dhe Engjëllit" dhe "Vdekjes së Virgjëreshës", shih {{Cite book|author=Catherine Puglisi|title=Caravaggio|publisher=Phaidon|language=en|year=1998|isbn=978-0-7148-3966-0|pages=179-188}}</ref> [[Skeda:Caravaggio saint matthew DLI 06163009908.jpg|parapamje|321px|''Shën Mateu dhe Engjëlli'', versioni i parë i refuzuar i Karavaxhos, {{Rreth}}[[1602]], shkatërruar nga zjarri në Flakturm Friedrichshain, 1945]] Versioni i tij i parë i ''Shën Mateut dhe Engjëllit'', e tregonte shenjtorin si një fshatar tullac me këmbë të pista, të ndjekur nga një engjëll të veshur lehtë nga një djalosh-engjëll tepër familjar, u refuzua, ndërsa një version i dytë duhet të pikturohej si ''Frymëzimi i Shën Mateut''. Në mënyrë të ngjashme, ''Konvertimi i Shën Palit'' u refuzua,dhe ndërsa një version tjetër i së njëjtës lëndë, ''Konvertimi në Rrugën për në Damask'', u pranua, ai paraqiste trupin e kalit të shenjtorit shumë më në dukje sesa vetë shenjtori, duke shkaktuar këtë shkëmbim mes artistit dhe një zyrtari të lodhur të Santa Maria del Popolo: ''Pse keni vënë një kalë në mes dhe [[Shën Pali]]n në tokë?'' ''Sepse!'' ''A është kali Perëndia?'' ''Jo, por ai qëndron në dritën e Perëndisë!''<ref>Cituar pa atribuim te {{Cite book|author=Gilles Lambert|title=Caravaggio, 1571-1610: A Genius Beyond His Time|url=https://books.google.al/books?id=HwQ1rgEACAAJ|year=2015|editor=Gilles Néret|publisher=Taschen|language=en|isbn=978-3-8365-5993-5|page=66}}</ref> Kolektori aristokrat Ciriaco Mattei, vëllai i kardinal Girolamo Mattei-t, i cili ishte shok me kardinal Francesco Maria Bourbon Del Monte, ia dha ''Darkën në Emaus'' pallatit të qytetit që ai e ndante me vëllain e tij, [[1601]] (National Gallery, Londër), ''Mosbesimi i Shën Thomait'', rreth vitit [[1601]], versioni kishtar (koleksion privat, [[Firencia|Firence]]), ''Mosbesimi i Shën Thomait'', rreth vitit [[1601]], versioni shekullar (Pallati Sanssouci, [[Pocdami|Potsdam]]), ''Gjon Pagëzori me dash'', [[1602]] (Musei Capitolini, [[Roma|Romë]]), dhe ''Marja e Krishtit'', [[1602]] (National Gallery of Ireland, Dublin) porositur te Karavaxho.<ref name="sammut">{{Cite journal|author=E. Sammut|title=Caravaggio in Malta|year=1949|journal=Scientia|url=http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia_(Malta)/Scientia._15(1949)2(Apr.-Jun.)/03.pdf|volume=15|issue=2|language=en|pages=78-89|archive-date=8 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008090746/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia_(Malta)/Scientia._15(1949)2(Apr.-Jun.)/03.pdf}}</ref> [[Skeda:The Inspiration of Saint Matthew-Caravaggio (1602).jpg|parapamje|majtas|''Shën Mateu dhe Engjëlli'', versioni i dytë i titulluar ''Frymëzimi i Shën Mateut'', i paranuar, [[1602]], Kisha e San Luigi dei Francesi, Romë]] Versioni i dytë i ''Marjes së Krishtit'', e cila u grabit nga Muzeu i Odesës në vitin [[2008]] për tu rikuperuar në vitin [[2010]], nga disa ekspertë konsiderohet të jetë një kopje bashkëkohore.<ref name="Pomella2005">{{Cite book|author=Andrea Pomella|title=Caravaggio: An Artist Through Images|url=https://books.google.al/books?id=JDH4IOa8qRgC&pg=PA106|year=2005|publisher=ATS Italia Editrice|language=it|isbn=978-88-88536-62-0|page=106}}</ref> ''Mosbesimi i Shën Thomait'', është një nga pikturat më të famshme të Karavaxhos, rreth viteve [[1601]]-[[1602]]. Ajo hyri në koleksionin mbretëror prusian, i mbijetoi [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] e padëmtuar dhe mund të shihet në Pallatin Sanssouci, [[Pocdami|Potsdam]]. Piktura paraqet episodin që krijoi termin ''Thoma Dyshuesi'', të njohur formalisht në historinë e artit si ''Mosbesimi i Shën Thomait'', i cili është pikturuar shpesh dhe përdorur për të bërë pohime të ndryshme teologjike në Artin Kristian, të paktën që nga [[shekulli V]]. Sipas [[Ungjilli i Gjonit|Ungjillit të Gjonit]], [[Toma (apostull)|Apostulli Thoma]] e humbi një nga shfaqjet e Jezusit ndaj apostujve pas ringjalljes së tij, dhe tha se ''Vetëm nëse shoh shenjat e gozhdëve në duart e tij dhe vendos gishtin tim, ku ishin gozhdët dhe vendos dorën time te brinjët, nuk do ta besojë atë''. Një javë më vonë, Jezusi iu shfaq dhe i tha Thomait ta prekte atë dhe të ndalonte së dyshuari. Pastaj Jezusi tha: ''Ti besove sepse më pe; të bekuar janë ata që kanë besuar edhe pa më parë''. [[Skeda:Death_of_the_Virgin-Caravaggio_(1606).jpg|parapamje|321px|''Vdekja e Virgjëreshës'', [[1601]]-[[1606]], [[Muzeu i Luvrit|Luvër]], [[Parisi|Paris]]]] Piktura tregon në një gjest demostrativ se si apostulli dyshues vendos gishtin në plagën e brinjës së Jezusit, ndërsa ky i fundit drejton dorën e tij. Mosbesuesi është pikturuar si një fshatar, i veshur në një veshje të grisur te supet dhe me thonj të pistë. Kompozimi i pikturës është dizenjuar në një mënyrë që shikuesi të përfshihet drejtpërdrejtë në ngjarje, duke ndjerë intensitetin e saj.<ref>{{Cite book|author=Maurizio Marini|year=2014|language=it|title=Caravaggio "Pictor praestantissimus": l'iter artistico di uno dei massimi rivoluzionari dell'arte di tutti i tempi. Caravaggio, ?-1610|publisher=Newton Compton|edition=i 4-rt|location=Romë|isbn=978-88-541-6939-5|oclc=915922456}}</ref> Vepra të tjera përfshinin ''Zbritjen në varr'', ''Madonna di Loreto'' (''Madona e Pelegrinëve''), ''Grooms' Madonna'' (e njohur edhe si ''Madonna dei Palafrenieri''), dhe ''Vdekja e Virgjëreshës''. Historia e këtyre dy pikturave të fundit ilustron pritjen që iu bë disa prej arteve të Karavaxhos dhe kohët në të cilat ai jetoi. ''Grooms' Madonna'', e pikturuar për një altar të vogël në Bazilikën e Shën Pjetrit në Romë, mbeti aty vetëm për dy ditë dhe pastaj u hoq. Një sekretar i kardinalit shkroi: «''Në këtë pikturë ka vetëm vulgaritet, sakrilegj, mospërkushtim dhe neveri... Dikush do të thoshte se është një vepër e bërë nga një piktor që mund të pikturojë mirë, por një shpirt i errët dhe që ka qenë shumë kohë larg Perëndisë, nga adhurimi i Tij dhe nga çdo mendim i mirë... ''» [[Skeda:The Conversion of Saint Paul-Caravaggio (c. 1600-1).jpg|parapamje|majtas|345px|''Konvertimi i Shën Palit'', [[1600]]-[[1601]], versioni i I-rë i refuzuar, koleksioni Odescalchi, Romë]] ''Vdekja e Virgjëreshës'', e porositur në vitin [[1601]] nga një jurist i pasur për kishën e tij private në kishën e re karmelite të Santa Maria della Scala, u refuzua nga Karmelitët në vitin [[1606]]. Bashkëkohësi i Karavaxhos, Giulio Mancini regjistron se u refuzuar sepse Karavaxho kishte përdorur një prostitutë të njohur si modelin e tij për Virgjëreshën.<ref>{{Cite book|author=Giulio Mancini|title=Considerazioni sulla pittura: Considerazioni sulla pittura. Viaggio per Roma. Appendici. Edizione critica e introduzione|editor=Adriana Marucchi|year=1956|url=https://books.google.al/books?id=HNHqAAAAMAAJ|publisher=Accademia nazionale dei Lincei|others=Lionello Venturi|volume=1|language=it|quote=Pra, mund të kuptojmë sa keq artistë bojëra, si ata që, që dëshirojnë të portretizojnë Virgjëreshën, Zonjën jonë, përshkruajnë një prostitutë të pistë nga Ortaccio, siç bëri Michelangelo da Caravaggio në vdekjen e Virgjërës në atë pikturë për Madonna della Scala, e cila për këtë arsye ata etër të mirë e hodhën poshtë, dhe ndoshta ky njeri i varfër vuajti aq shumë probleme gjatë jetës së tij.}}</ref> Giovanni Baglione, një bashkëkohës tjetër, na tregon se kjo ishte për shkak të këmbëve të zbathura të Marisë<ref>{{Cite book|author=Giovanni Baglione|publisher=Stamperia d'Andrea Fei|url=https://books.google.al/books?id=8jdx8VQIMIC&pg=RA1-PA136|chapter=Vita di Michelangnolo da Caravaggio, Pittore|title=Le Vite de Pittori, Scultori et Architetti. Dal Pontificato di Gregorio XIII del 1572. In fino a’tempi di Papa Urbano Ottavo nel 1642|language=it|year=1942|pages=136-139|quote=Për [kishën] e Madonna della Scala në Trastevere ai pikturoi vdekjen e Madonnës, por sepse ai e kishte portretizuar Madonë me pak dekor, të fryrë dhe me këmbë të zhveshur, u mor dhe Duka i Mantovës bleu dhe e vendosi në galerinë e tij më fisnike.}}</ref> - një çështje e dekorit në secilin rast. Studiuesi i Karavaxhos, John Gash sugjeron që problemi i karmelitëve mund të ketë qenë më tepër teologjik sesa estetik, pasi versioni i Karavaxhos dështon të pohoi doktrinën e Ngjitjes së Marisë, idenë se Nëna e Perëndisë nuk pati një vdekje në kuptimin e zakonshëm, por supozohet se u mor në Parajsë.<ref>{{Cite book|author=John Gash|title=Caravaggio|year=2004|publisher=Chaucer Press|language=en|url=https://books.google.al/books?id=kUE3AQAAIAAJ&q=Carmelites|isbn=190444922-0|pages=17-18}}</ref> [[Skeda:Conversion on the Way to Damascus-Caravaggio (c.1600-1).jpg|parapamje|''Konvertimi i Shën Palit'', [[1600]]-[[1601]], versioni i II-të, i titulluar ''Konvertimi gjatë rrugës për në Damask'', vajë në telajo, [[Roma|Romë]], Basilica di Santa Maria del Popolo]] Pala tjetër zëvendësuese e porositur (nga një nga pasuesit më të aftë të Karavaxhos, Carlo Saraceni), nuk e tregonte Virgjëreshën të vdekur, siç e kishte pikturuar Karavaxhoja atë, por të ulur duke vdekur; madje edhe kjo u refuzua dhe u zëvendësua me një vepër që nuk tregonte Virgjëreshën duke vdekur, por duke u ngjitur në qiell me kore engjëjsh. Në çdo rast, refuzimi nuk nënkuptonte se Karavaxhoja, apo pikturat e tij ishin jashtë favorit. ''Vdekja e Virgjëreshës'' nuk u largua shpejtë nga kisha, sesa ajo u ble nga Duka i Mantovës, me këshillën e [[Peter Paul Rubens|Rubensit]], dhe më vonë e marë nga Charles I i Anglisë para se të hynte në koleksionin mbretëror francez në vitin [[1671]]. Një vepër shekullare nga këto vite është ''Amor Vincit Omnia'', e pikturuar në vitin [[1602]] për Vincenzo Giustiniani-n, një anëtar i rrethit të Del Montes. Modeli përmendet në një kujtim të fillimit të [[shekulli XVII|shekullit të XVII-të]] si "Cecco", një diminuitiv për Francesco. Ai është ndoshta Francesco Boneri, i identifikuar me një artist aktiv në periudhën [[1610]]-[[1625]] dhe i njohur si Cecco del Caravaggio (''Çekoja i Karavaxhos''),<ref>Ndërsa identifikimi i Cecco del Caravaggio si Francesco Boneri nga {{Cite book|author=Gianni Papi|title=Caravaggio|url=https://books.google.al/books?id=QdxejwEACAAJ|publisher=Giunti Editore|language=it|year=2016|isbn=978-880999427-0}} është gjerësisht i pranuar, provat që lidhin Bonerin me shërbëtorin dhe modelin e Caravaggio në fillim të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]] janë rrethanore. Shih {{Cite book|author=Peter Robb|title=M: L’enigma Caravaggio|year=2013|url=https://books.al/books?id=zbheAgAAQBAJ|publisher=Edizioni Mondadori|translator=Massimo Parizzi & Doriana Cometlati|language=it|isbn=978-885204523-3|pages=193-196}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> duke mbajtur një hark dhe shigjeta, duke shkelur simbolet e arteve luftarake dhe paqësore dhe shkencat me këmbë. Ai është i paveshur, dhe është e vështirë të pranosh këtë mistrec të qeshur si zotin romak Kupido - aq e vështirë sa të pranonte adoleshentët e tjerë gjysmë të veshur të Karavaxhos si engjëjt e ndryshëm që ai pikturoi në pëlhurat e tij. Pika, megjithatë, është realiteti intensiv por i paqartë i veprës: është njëkohësisht Kupido dhe Cecco, ashtu si Virgjëreshat e Karavaxhos ishin në të njëjtën kohë Nëna e Krishtit dhe kurteziane romane që modelonin për ta. === Problemet ligjore në Romë (1606) === [[Skeda:Saint_Jerome_Writing-Caravaggio_(1605-6).jpg|parapamje|majtas|372px|''Shën Jeronimi'', [[1605]]-[[1606]], Galleria Borghese, [[Roma|Romë]]. ]] Karavaxho pati një jetë të trazuar. Ai ishte i njohur për grindjet, megjithëse në një kohë dhe vend, ku një sjellje e tillë ishte e zakonshme dhe transkriptet e procesverbaleve të tij të policisë dhe proçesimet gjyqësore plotësonin disa faqe.<ref>{{Cite web|title=Caravaggio’s Untold Secrets|url=https://perfectpicturelights.com/blog/untold-secrets-of-caravaggio-a-master-of-light|work=perfectpicturelights.com|language=en}}</ref> Bellori pohon se rreth viteve [[1590]]-[[1592]], Karavaxho tashmë ishte i mirënjohur për grindjet me grupe të rinjsh, kreu një vrasje që e detyroi atë të largohej nga [[Milano]], në fillim në [[Venecia|Venecie]] dhe pastaj në [[Roma|Romë]].<ref>{{Cite book|author=Giovanni Pietro Bellori|chapter=Michel Angelo da Caravaggio Pittore|url=https://books.google.al/books?id=lbI-AAAAcAAJ&pg=PA215|title=Le Vite de pittori, scultori, dhe architetti moderni|year=1672|language=it|publisher=Succesori di Mascardi|page=215}}</ref> Më 28 nëntor [[1600]], ndërsa jetonte në Palazzo Madama me patronin e tij kardinal Del Monten, Karavaxho rrahu fisnikun Girolamo Stampa da Montepulciano, një i mysafir i kardinalit, me një kopan, duke rezultuar në një padi zyrtare në polici. Episodet e grindjes, dhunës dhe trazirave u rritën më shumë dhe më shpesh.<ref>{{Cite book|author=Mariano Luigi Patrizi|title=Il Caravaggio e la nova critica d’arte: un pittore criminale. Ricostruzione psicologica|year=1921|publisher=R. Simboli|language=it|page=158}}</ref> Karavaxho u arrestua dhe burgos në Tor di Nona.<ref>{{Cite book|last=Calvesi|first=Maurizio|title=Le realtà del Caravaggio|url=https://books.google.com/books?id=ZczqAAAAMAAJ|year=1990|publisher=G. Einaudi|location=Torino|language=it|pages=8-9}}</ref> [[Skeda:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|parapamje|''Amor Vincit Omnia'', [[1601]]-[[1602]], Gemäldegalerie, Berlin]] Pas lirimit në vitin [[1601]], Karavaxho u rikthye të pikturonte versionin e parë të ''Marjes së Krishtit'' dhe pastaj ''Amor Vincit Omnia''. Në vitin [[1603]] u arrestua prapë, këtë herë për [[shpifja|shpifje]] ndja një piktori tjetër, Giovanni Baglione, i cili e hodhi në gjyq bashkë me ndjekësit e tij, Orazio Gentileschi dhe Onorio Longhi për shkrimin e poemave fyerëse rreth tij. Ambasadori francez ndërhyri dhe Karavaxhoja u transferua në arrest shtëpiak pas një muaji burg në Tor di Nona. Midis [[maji]]t dhe [[tetori]]t [[1604]], Karavaxho u arrestua mjaft herë për zotërimin e armëve të paligjshme dhe për fyerjen e rojeve të qytetit. Ai u padit gjithashtu nga një kamerier taverne pasi i hodhi një pjatë [[Angjinarja|angjinaresh]] në surrat.<ref>{{Cite book|last=Calvesi|first=Maurizio|url=https://books.google.com/books?id=ZczqAAAAMAAJ|title=Le realtà del Caravaggio|year=1990|publisher=G. Einaudi|location=Torino|language=it|page=8}}</ref> Një njoftim i hershëm mbi Karavaxhon, që daton nga viti [[1604]] dhe e përshkruan mënyrën e tij të jetesës tre vite më parë, tregon se ''pas një pune gjysëmjavore ai do të kapardisej për një muaj ose dy me një shpatë në brez dhe një shërbyes që e ndiqte, nga një shesh në tjetrin, gjithmonë i gatshëm për tu përfshirë në një luftim ose grindje, kështu që është e vështirë të bëhesh bashkë me të''.<ref name="Dijk"/> Në vitin [[1605]], Karavaxho u detyrua të largohej për në [[Gjenova]] për tre javë pas plagosjes së rëndë të Mariano Pasqualone di Accumoli, një noter, në një debat mbi Lenën, modelja dhe dashnorja e Karavaxhos. Noteri raportoi se kishte qenë sulmuar më 29 korrik me një shpatë, duke i shkaktuar një plagë të rëndë në kokë.<ref>{{Cite journal|title=Caravaggio in Genoa: Hypothesis for an Inspiration|journal=Speculum Artis|date=22 shtator 2020|language=en|url=https://www.speculumartis.net/en/2020/09/22/caravaggio-in-genoa-hypothesis-for-an-inspiration/}}</ref><ref>{{Cite book|author=Ernesto Liberatori|year=2015|language=it|url=https://books.google.al/books?id=_QuBCgAAQBAJ|title=Luci e Ombre su Michelangelo Merisi|publisher=Youcanprint|isbn=978-88-9306-413-2}}</ref> Patronët e Karavaxhos ndërhynë dhe arritën ta mbulonin aksidentin. [[Skeda:Caravaggio, Boy Bitten by a Lizard (1593–94). Collection of the Fondazione Roberto Longhi, Florence.jpg|parapamje|majtas|321px|''Djaloshi i kafshuar nga një hardhucë'', [[1593]]-[[1594]], koleksioni i Fondacione Roberto Longhi]] Pas kthimit të tij në Romë, Karavaxho u padit nga qiradhënësja e tij, Prudenzia Bruni për mos pagimin e qirasë.Megjithatë, Karavaxho i hodhi gurë në dritare natën dhe për këtë u padit prapë. Në nëntor, Karavaxho u shtrua në spital për një plagosje që ai pretendonte se e kishte shkaktuar vetë, duke rënë mbi shpatën e tij. Më 29 maj [[1606]], ai vrau, ndoshta pa dashje, një djalë të quajtur Ranuccio Tomassoni nga Terni ([[Umbria]]). Rrethanat e përleshje dhe vdekjes së Ranuccio Tomassoni mbeten misterioze. Disa ''paralajmërime'' bashkëkohore ''iu'' referuan një grindjeje rreth një borxhi të lojërave të fatit dhe një loje tenisi, dhe ky shpjegim është krijuar në imagjinatën popullore.<ref name="Life of Caravaggio">{{Cite book|last=Baglione|first=Giovanni|year=1642|url=http://caravaggio.com/preview/attach/data01/D000001.htm|title=Life of Caravaggio|location=Itali|publisher=Caravaggio.com|language=en|access-date=30 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101063913/http://caravaggio.com/preview/attach/data01/D000001.htm|archive-date=1 nëntor 2013|url-status=dead}} Because of the excessive ardour of his spirit Michelangelo was a little wild and he sometimes looked for the chance to break his neck or to risk the lives of others. People as quarrelsome as he were often to be found in his company: and having in the end confronted Ranuccio Tomassoni a well-mannered young man over some disagreement about a tennis match they challenged one another to a duel. After Ranuccio fell to the ground Michelangelo struck him with the point of his sword and having wounded him in the thigh killed him.</ref> Ranuccio Tomassoni ishte një gangster nga një familje e pasur. Ai ishte grindur shumë herë me Karavaxhon, që përfundonin në përleshje të rënda. Rrethanat janë të errëta, nëse ishte një përleshje apo duel me shpata në Campo Marzio, por vrasja mund të ketë ndodhur pa dashje. Shumë thashetheme qarkulluan në atë kohë për shkakun e luftimit. Mjaft ''avvisi'' bashkëkohore i referohen një grindjeje mbi një borxh kumari dhe një loje ''pallacorda'', një lloj tenisi, shpjegim që është ngulitur në imagjinatën popullore. Thashetheme të tjera, megjithatë, pohojnë se dueli u shkaktua nga xhelozia mbi Fillide Melandronin, një prostitutë e mirënjohur romane, e cila kishte modeluar për të në mjaft piktura të rëndësishme; Tomassoni ishte tutori i saj. Sipas këtyre thashethemeve, Karavaxhoja e tredhi Tomassonin me shpatën e tij para se ta vriste atë qëllimisht, me versionet e tjera që pohojnë se vdekja e Tomassonit u shkaktua aksidentalisht gjatë tredhjes. Dueli mund të ketë pasur një përmasë politike, pasi familja e Tomassoni-t ishte e njohur si pro-spanjolle, ndërsa Karavaxhoja ishte një klient i ambasadorit francez. Patronët e Karavaxhos deri në atë kohë kishin qenë të aftë ta mbronin atë nga pasoja serioze nga duelet dhe përleshjet e shpeshta të tij, por familja e pasur e Tomassoni-t u prek nga vdekja e tij dhe kërkoi drejtësi. Patronët e Karavaxhos qenë të pa aftë për ta mbrojtur më. Karavaxho u dënua me prerje koke për vrasje dhe u dekretua një shpërblim për këdo që e njihte dhe zbatonte vendimin legalisht. Pikturat e Karavaxhos pas kësaj kohe, filluan të paraqisnin në mënyrë obsesive, koka të prera, shpesh të tijën. [[Skeda:Mappa Caravaggio.JPG|parapamje|Harta e udhëtimeve të Karavaxhos]] Studime të mira moderne të zërave të kohës mund të gjenden te ''M'' i Peter Robb dhe te ''Caravaggio: A Life'' i Helen Langdon. Një teori e lidh vdekjen me nocionet e nderit të [[Rilindja|Rilindjes]] dhe të plagosjes simbolike, është avancuar nga historiani i artit Andrew Graham-Dixon.<ref>{{Cite news|last=Milner|first=Catherine|date=2 qershor 2002|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/1396127/Red-blooded-Caravaggio-killed-love-rival-in-bungled-castration-attempt.html|title=Red-blooded Caravaggio killed love rival in bungled castration attempt|language=en|access-date=17 mars 2014|newspaper=The Telegraph|location=Londër}}</ref> Në çfarëdo detaji, kjo ishte një çështje mjaft serioze, që e detyroi Karavaxhon të largohej nga [[Roma]].<ref>{{Cite news|last=Willey|first=David|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-12497978|title=Caravaggio's crimes exposed in Rome's police files|date=18 shkurt 2011|access-date=28 nëntor 2015|publisher=BBC|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Watkins|first=Ally|publisher=Artinfo|date=24 shkurt 2011|url=http://www.artinfo.com/news/story/37059/caravaggios-rap-sheet-reveals-him-to-have-been-a-lawless-sword-obsessed-wildman-and-a-terrible-renter/|title=Caravaggio's Rap Sheet Reveals Him to Have Been a Lawless Sword-Obsessed Wildman, and a Terrible Renter|language=en|access-date=18 nëntor 2012}}</ref> Karavaaxho ishte nxjerrë jashtë ligjit, prandaj u largua në jug të qytetit, në [[Napoli]], [[Malta|Maltë]] dhe [[Siçilia|Siçili]]. === Ekzili dhe vdekja (1606-1610) === ==== Napoli ==== [[Skeda:Caravaggio_-_Sette_opere_di_Misericordia.jpg|parapamje|majtas|''Shtatë Veprat e Mëshirës'', [[1606]]-[[1607]], Pio Monte della Misericordia, [[Napoli]]]] Pas vdekjes së Tomassoni-t, Karavaxho u arratis së pari në pronat e familjes Colonna, në jug të Romës, pastaj në [[Napoli]], ku Costanza Colonna Sforza, e veja e Francesco Sforzës, në shtëpinë e bashkëshortit të së cilës, babai i Karavaxhos kishte mbajtur një pozitë, mbajti një pallat. Në [[Napoli]], jashtë juridiksionit të autoriteteve romane dhe të mbrojtur nga familja Colonna, piktori më i famshëm në Romë u bë më i famshmi në [[Napoli]]. Lidhjet e tij me Colonna-t çuan në një rrjedhje porosish të rëndësishme të kishës, duke përfshirë ''Madonën e Rruzares'' dhe ''Shtatë Veprat e Mëshirës''.<ref>Vëllai i Konstancës, Ascanio ishte kardinali mbrojtës i [[Mbretëria e Napolit|Mbretërisë së Napolit]]; një tjetër vëlla, Marzio, ishte këshilltar i nënmbretit spanjoll; dhe një motër e martuar në familjen e rëndësishme napoleane Carafa. Caravaggio qëndroi në pallatin e Costanza-s në kthimin e tij në [[Napoli]], në vitin [[1609]]. Këto lidhje janë trajtuar në shumicën e biografive dhe studimeve - shih, për shembull, {{Cite book|author=Catherine Puglisi|title=Caravaggio|publisher=Phaidon|language=en|year=1998|isbn=978-0-7148-3966-0|page=258}}, për një përshkrim të shkurtër. {{Cite book|author=Helen Langdon|title=Caravaggio: A Life|url=https://archive.org/details/caravaggiolife00lang|publisher=Farrar, Straus and Giroux|year=1999|language=en|isbn=978-0-374-11894-5|pages=[https://archive.org/details/caravaggiolife00lang/page/12 12] dhe 15}}, dhe {{Cite book|author=Peter Robb|url=https://books.al/books?id=zbheAgAAQBAJ|year=2013|title=M: L’enigma Caravaggio|publisher=Edizioni Mondadori|translator=Massimo Parizzi & Doriana Cometlati|language=it|isbn=978-885204523-3|pages=398 dhe 459}}{{Lidhje e vdekur}}, japin një përshkrim më të plotë.</ref> ''Shtatë Veprat e Mëshirës'' përshkruajnë shtatë veprat trupore të mëshirës si një seri veprimesh të mëshirshme në lidhje me nevojat materiale të të tjerëve. Piktura është bërë dhe është e vendosur ende në kishën e Pio Monte della Misericordia në [[Napoli]]. Karavaxho i kishte kombinuar të shtatë veprat e mëshirës në një kompozim, i cili u bë pala e altarit të kishës.<ref>{{Cite journal|author=Ralf van Bühren|journal=Church, Communication and Culture|url=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23753234.2017.1287283|title=Caravaggio’s 'Seven Works of Mercy' in Naples. The relevance of art history to cultural journalism|year=2017|volume=2|doi=10.1080/23753234.2017.1287283|language=en|S2CID=194755813|pages=63-87}}</ref> Alessandro Giardino ka vendosur gjithashtu lidhjen midis ikonografisë së "Shtatë Veprave të Mëshirës" dhe qarqeve kulturore, shkencore dhe filozofike të porositësve të pikturës.<ref>{{Cite journal|author=Alessandro Giardino|year=2017|title=Seven Works of Mercy|volume=17|url=http://booksandjournals.brillonline.com/content/journals/10.1163/15700593-01600100|journal=Aries|issue=2|language=en|doi=10.1163/15700593-01600100|pages=149-170}}</ref> [[Skeda:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg|alt=|parapamje|369px|Prerja e kokës së Shën Gjonit ([[1608]]) nga Karavaxho (Katedralja e Shën Gjonit, [[Valeta]], [[Malta|Maltë]])]] ====Malta==== Pavarësisht suksesit të tij në [[Napoli]], pas disa muajsh në qytet Karavaxho u nis për në [[Malta|Maltë]], selinë e [[Kalorësit Hospitaler|Kalorësve të Maltës]]. Fabrizio Sforza Colonna, djali i Konstancës, ishte një Kalorës i Maltës dhe gjeneral i [[Galera|galerave]] të Urdhrit. Ai duket se ka lehtësuar mbërritjen e Karavaxhos në ishull në vitin [[1607]] (dhe arratisjen e tij vitin e ardhshëm). Karavaxho me sa duket shpresonte se patronazhi i Alof de Wignacourt, Mjeshtër i Madh i Kalorësve të Shën Gjonit, mund ta ndihmonte atë të siguronte një [[Falja|falje]] për vdekjen e Tomassoni-t. De Wignacourt ishte aq i impresionuar që të kishte artistin e famshëm si piktor zyrtar të Urdhrit sa e inkuadroi atë si një kalorës dhe biografi i hershëm, Bellori shkruan se artisti ishte i kënaqur me suksesin e tij.<ref name="sammut"/> [[Skeda:Room_of_caravaggio,_regional_museum_od_of_messina.JPG|parapamje|majtas|372px| ''Ngritja e Llazarit'' dhe ''Adhurimi i Barinjve'', Museo interdisciplinare ragionale di Messina]] Veprat madhore të periudhës së tij në Maltë përfshijnë: ''Prerja e kokës së Shën Gjon Pagëzorit'', vepra e tij më e madhe ndonjëherë dhe piktura e vetme me të cilën ai vuri nënshkrimin e tij, ''Shën Jeronimi'' (të dyja të vendosura në Katedralen e Shën Gjonit, [[Valeta|Valletta]], [[Malta|Maltë]]) dhe një ''Portret i Alof de Wignacourt dhe pazhit të tij'', si dhe portrete të kalorësve të tjerë kryesorë.<ref name="sammut"/> Sipas Andrea Pomella, ''Prerja e kokës së Shën Gjon Pagëzorit'' konsiderohet gjerësisht ''një nga veprat më të rëndësishme në pikturën perëndimore''. Përfunduar në vitin [[1608]], piktura ishte autorizuar nga Kalorësit e Maltë si një palë altari<ref name="CaravaggioPomella">{{Cite book|last=Pomella|first=Andrea|year=2005|url=https://books.google.com/books?id=JDH4lOa8qRgC&pg=PA106|title=Caravaggio: An Artist Through Images|publisher=ATS Italia Editrice|language=en|access-date=28 qershor 2010|isbn=978-88-88536-62-0|page=106}}</ref><ref>{{Cite book|author=John L. Varriano|year=2006|title=Caravaggio: The Art of Realism|url=https://archive.org/details/caravaggioartofr0000varr|publisher=Pennsylvania State University Press|language=en|isbn=978-027102718-0|pages=[https://archive.org/details/caravaggioartofr0000varr/page/74 74], 116}}</ref> dhe me përmasa 370 me 520 centimetra ishte ishte pjesa më e madhe e altarit që Karavaxho pikturoi. Ajo ende varet në Katedralen e Shën Gjonit, për të cilën u porosit dhe ku vetë Karavaxho u fut dhe shërbeu shkurtimisht si një kalorës.<ref name="Rowland2005">{{Cite book|last=Rowland|first=Ingrid Drake|url=https://books.google.com/books?id=yke1Kx4v9sYC&pg=PA163|title=From heaven to Arcadia: the sacred and the profane in the Renaissance|year=2005|publisher=New York Review of Books|language=en|isbn=978-1-59017-123-3|page=163}}</ref><ref name="Patrick2007">{{Cite book|last=Patrick|first=James|year=2007|language=en|url=https://books.google.com/books?id=i6ZJlLHLPY8C&pg=PA194|title=Renaissance and Reformation|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-7651-1|page=194}}</ref> Megjithatë, në fund të gushtit të vitit [[1608]], ai u arrestua dhe u burgos, me gjasa për shkak të një sherri tjetër, këtë herë me një kalorës fisnik, gjatë së cilës u shkatërrua dera e një shtëpie dhe kalorësi u plagos rëndë.<ref name="sammut" /><ref>{{Cite journal|last=Sciberras|first=Keith|url=https://burlington.org.uk/archive/back-issues/200204|date=prill 2002|title=Frater Michael Angelus in tumultu: the cause of Caravaggio's imprisonment in Malta|journal=The Burlington Magazine|volume=144|issue=1189|language=en|pages=229–232}} dhe {{Cite journal|last=Sciberras|first=Keith|date=korrik 2002|title=Riflessioni su Malta al tempo del Caravaggio|url=https://books.google.al/books?id=JqtMAAAAYAAJ|journal=Paragone: Rivista di arte e letteratura (Arte)|volume=52|issue=629|publisher=Sansoni|language=it|pages=3–20}} gjetjet e Sciberras-it janë pëmbledhur online te faqja [http://caravaggio.com/preview/attach/data01/D000199.htm Caravaggio.com] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20060310151813/http://caravaggio.com/preview/attach/data01/D000199.htm|date =10 mars 2006}}</ref> Karavaxho u burgos nga Kalorësit në [[Valeta]], por arriti të arratisej. Deri në dhjetor, ai ishte dëbuar nga Urdhri ''si një anëtar i prishur dhe i kalbur'', një frazë formale e përdorur në të gjitha rastet e tilla.<ref group="Shpjeg.">Kalorësit e vjetër të Urdhrit u mblodhën më 1 dhjetor [[1608]] dhe, pasi verifikuan se i akuzuari nuk ishte shfaqur, ndonëse u thirr katër herë, votuan unanimisht për ta dëbuar ish-vëllain e tyre {{lang|la|putridum et foetidum}}. Karavaxho u përjashtua, jo për krimin e tij, por për largimin pa leje nga Malta (d.m.th. arratija).</ref> [[Skeda:Salomé con la cabeza del Bautista (Caravaggio).jpg|parapamje|369px|<nowiki> </nowiki>Salome me kokën e Gjon Pagëzorit, {{Rreth}}[[1609]], Pallati Mbretëror i Madridit]] ==== Siçilia ==== Karavaxho udhëtoi për në [[Siçilia|Siçili]], ku takoi mikun e tij të vjetër, Mario Minniti, i cili tani ishte i martuar dhe jetonte në Sirakuzë. Së bashku ata u nisën për atë që arriti në një turne triumfale nga Sirakuza në [[Mesina|Messina]] dhe ndoshta në kryeqytetin e ishullit [[Palermo]]. Në Sirakuzë dhe Mesina, Karavaxho vazhdoi të fitonte komisione prestigjioze dhe të paguara mirë. Ndër veprat e tjera të kësaj periudhe janë ''Varrimi i Shën Luçisë'', ''Ngritja e Llazarit'' dhe ''Adhurimi i barinjve''. Stili i tij vazhdoi të zhvillohej, duke treguar tani frizat e figurave të izoluara kundër sfondeve të mëdha bosh. ''Shtyllat e tij të mëdha siçiliane i izolojnë figurat e tyre të fshehta e të varfëra në zona të mëdha të errësirës, sugjerojnë frikën dhe dobësinë e dëshpëruar të njeriut dhe njëkohësisht përcjellin me një butësi të re e të shkretë, bukurinë e përulësisë dhe të të varfërve që do të trashëgonin tokën''.<ref>{{Cite book|author=Helen Langdon|title=Caravaggio: A Life|url=https://archive.org/details/caravaggiolife00lang|publisher=Farrar, Straus and Giroux|year=1999|language=en|isbn=978-0-374-11894-5|page=[https://archive.org/details/caravaggiolife00lang/page/364 365]}}</ref> Raportet bashkëkohore përshkruajnë një burrë, sjellja e të cilit po bëhej gjithnjë e më bixarre, duke përfshirë fjetjen e tij plotësisht të armatosur dhe të veshur, coptimin e një pikture me një fjalë të vogël kritikuese talljen e piktorëve vendorë. Karavaxho shfaqte sjellje të çuditshme që shumë herët në karrierën e tij. Mancini e përshkruan atë si ''jashtëzakonisht të çmendur'', një letër nga Del Monte vëren çuditshmërinë e tij, dhe biografi i Minniti-t në vitin [[1724]], thotë se Mario u largua nga Karavaxhoja për shkak të sjelljes së tij. Çuditshmëria duket se u rrit pas Maltës. ''Le vite de 'pittori Messinesi'' ("Jetët e Piktorëve të Messinës") të Susinno-s, në fillim të [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]] jep disa anekdota plotë ngjyra të sjelljes së keqe të Karavaxhos në Siçili dhe këto do të riprodhohen në biografitë e plota moderne si te Langdon dhe Robb. Bellori shkruan për ''frikën'' e Karavaxhos, që e shtynte atë nga qyteti në qytet përgjatë gjithë ishullit dhe më në fund, ''duke ndier se nuk ishte më i sigurt për të qëndruar'', kthehet në [[Napoli]]. Baglione thotë se Karavaxho ishte ''ndjekur nga armiku i tij'', por si Bellori nuk thotë kush ishte ky armik. ==== Kthimi në Napoli ==== [[Skeda:David_with_the_Head_of_Goliath-Caravaggio_(1610).jpg|parapamje|majtas|321px| ''Davidi me kokën e Golias'', [[1609]]-[[1610]], Galleria Borghese, [[Roma|Romë]] ]] Pas vetëm nëntë muajsh në [[Siçilia|Siçili]], Karavaxho u kthye në [[Napoli]] në fund të verës së vitit [[1609]]. Sipas biografit të tij më të hershëm, ai ishte duke u ndjekur nga armiqtë, ndërsa ishte në Siçili dhe e ndjeu veten më të sigurtë për t'u vendosur nën mbrojtjen e Colonna-ve derisa të mund të siguronte faljen nga [[papa]] (tani [[Papa Pali V|Pauli V]]) dhe të kthehej në Romë.<ref>Baglione thotë se Karavaxhoja në [[Napoli]] kishte ''hequr dorë nga çdo shpresë hakmarrjeje'' kundër armikut të tij të paidentifikuar.</ref> Në [[Napoli]] ai pikturoi ''Mohimin e Shën Pjetrit'', një ''Gjon Pagëzor përfundimtar (Galleria Borghese)'' dhe pikturën e tij të fundit, ''Martirizimi i Shën Ursulës''. Stili i tij vazhdoi të evoluonte - Shën Ursula është kapur në një çastin më të lartë të veprimit dhe dramës, pasi shigjeta e lëshuar nga mbreti i [[Hunët|Hunëve]] e godet në gjoks, ndryshe nga pikturat e mëparshme që kishin të gjitha palëvizshmërinë e modeleve pozuese. Furça e tij ishte gjithashtu më e lirshme dhe më impresioniste. Në tetor [[1609]], ai ishte përfshirë në një përplasje të dhunshme, një atentat ndaj jetës së tij, ndoshta një pritë nga njerëz të paguar nga kalorësi që kishte plagosur në Maltë, ose ndonjë fraksion tjetër i Urdhërit. Fytyra e tij u shpërfytyrua seriozisht dhe në Romë qarkulluan thashetheme se ai kishte vdekur. Ai pikturoi një ''Salome me kokën e Gjon Pagëzorit (Madrid)'', duke e paraqitur kokën e tij mbi një pjatë dhe ia dërgoi atë de Wignacourt-it, si një lutje për falje. Ndoshta në këtë kohë, ai pikturoi edhe një ''David me kokën e Golias'', duke treguar Davidin e ri me një shprehje çuditshmërisht të pikëlluar, duke vështruar ngultas kokën e prerë të gjigantit, që është përsëri Karavaxho. Këtë pikturë ai mund t'ia ketë dërguar mbrojtësit të tij, art-dashësit të paskrupullt, kardinalit Scipione Borghese, nipi i papës, i cili kishte fuqinë ti jepte ose ti mohonte faljet.<ref>Sipas një shkrimtari të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]], piktura e kokës së Goliathit, ishte një auto-portret i artistit, ndërsa Davidi është ''il suo Caravaggino'', ''Karavaxho i tij i vogël''. Kjo frazë është e errët, por është interpretuar se nënkupton ose se djali është një portret i rinisë, ose, më shpesh, se ky është Cecco që modeloi për ''Amor Vincit''. Presa e shpatës bart një mbishkrim të shkurtër, që është interpretuar se nënkupton ''Përultësia e mund krenarinë''. I atribuar një date në periudhën e vonshme romane të Karavaxhos nga Bellori, tendencat e fundit e shohin atë si një produkt të periudhës së dytë të Karavaxhos në Napoli. ({{Cite book|author=John Gash|title=Caravaggio|year=2004|publisher=Chaucer Press|url=https://books.google.al/books?id=kUE3AQAAIAAJ&q=Carmelites|language=en|isbn=190444922-0|page=125}}).</ref> Karavaxho shpresonte se Borghese mund të ndërmjetësonte një falje në shkëmbim për vepra nga artisti. Lajmet nga [[Roma]] e inkurajuan Karavaxhon dhe në verën e vitit [[1610]], ai do të merte një varkë drejtë veriut për të marrë faljen, e cila dukej e afërt falë miqve të tij të fuqishëm romanë. Me vete kishte tre pikturat e tij të fundit, dhurata për kardinalin Scipione.<ref>Një letër nga Peshkopi i Kazertës në [[Napoli]], drejtuar kardinalit Scipione Borghese në Romë, e datës 29 korrik [[1610]], e informon kardinalin se markezja e Karavaxhos po mban dy Gjon Pagëzorë dhe një Magdalenë, që ishin të destinuara për Borghese-n. Këto ishin me sa duket çmimi i faljes së Karavaxhos nga xhaxhai i Borghese, [[papa]] [[Pali V]].</ref> Ajo që ndodhi më pas është subjekt i shumë konfuzioni dhe hamendjeje, i mbështiellë me shumë mister. [[Skeda:Portrait_of_a_Courtesan_by_Caravaggio.jpg|parapamje|321px|Fillide Melandroni ]] Faktet e thjeshta duket se tregojnë se më 28 korrik, një ''avviso'' anonime (buletin privat) nga [[Roma]] në oborrin dukal të Urbinos, raportonte se Karavaxho kishte vdekur. Tre ditë më vonë, një tjetër ''avviso'' thoshte se kishte vdekur nga ethet gjatë rrugës së tij nga [[Napoli]] në Romë. Një mik poet i artistit, më vonë dha 18 korrikun si datën e vdekjes dhe një studiues i kohëve të fundit pretendon se ka zbuluar një njoftim vdekjeje që tregon se artisti vdiq atë ditë, nga ethet në Porto Ercole, pranë Grosseto-s në [[Toskana|Toskanë]].<ref name="sepsisLancet">{{Cite journal|author1=Michel Drancourt|author2=Rémi Barbieri|author3=Elisabetta Cilli|author4=Giorgio Gruppioni|url=https://doi.org/10.1016%2FS1473-3099%2818%2930571-1|author5=Alda Bazaj|author6=Giuseppe Cornaglia|title=Did Caravaggio die of Staphylococcus aureus sepsis?|journal=The Lancet|date=17 shtator 2018|volume=18|issue=11|PMID=30236439|doi=10.1016/S1473-3099(18)30571-1|language=en|page=1178}}</ref> === Vdekja === Karavaxho kishte ethe në kohën e vdekjes së tij dhe ajo që e vrau atë, ka qenë çështje e debatuar dhe studimesh historike. Tradicionalisht historianët kanë menduar se ai vdiq nga sifilizi. Disa kanë thënë se kishte malarje, ose ndoshta bruceloza nga qumështorja e papastërtuar.<ref name="geggel">{{Cite journal|author=Laura Geggel|url=https://www.livescience.com/63702-caravaggio-died-of-sepsis.html|title=Renaissance Master Caravaggio Didn't Die of Syphilis, but of Sepsis|journal=Live Science|language=en|date=28 shtator 2018|access-date=30 shtator 2018}}</ref> Disa studiues kanë argumentuar se Karavaxho u sulmua dhe u vra nga të njëjtët ''armiq'', që e kishin ndjekur që kur ai iku në Maltë, ndoshta Wignacourt dhe / ose fraksionet e Kalorësve.<ref>Robb e argumenton këtë te ''M'' duke filluar në kapitullin 20. {{Cite book|author=Peter Robb|url=https://books.al/books?id=zbheAgAAQBAJ|year=2013|title=M: L’enigma Caravaggio|publisher=Edizioni Mondadori|translator=Massimo Parizzi & Doriana Cometlati|language=it|isbn=978-885204523-3}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> [[Skeda:Boy_with_a_Basket_of_Fruit-Caravaggio_(1593).jpg|majtas|parapamje|347px|''Djaloshi me një shportë frutash'', [[1593]]-[[1594]], vaj mbi kanavacë, {{Convert|67|x|53|cm|0}}, Galleria Borghese, [[Roma|Romë]]]] Mbetjet e Karavaxhos u varrosën në varrezën e Porto Ercole-s, San Sebastiano, e cila u mbyll në vitin [[1956]] dhe pastaj u zhvendosën në varrezën e San Erasmo-s, ku në vitin [[2010]], arkeologët zhvilluan një hulumtim një-vjeçar të mbetjeve të gjetura në tre kripta dhe pasi përdorën AND-në dhe datimin me karbon dhe metoda të tjera. Ata besojnë me një shkallë të lartë sigurie, se kanë identifikuar mbetjet njerëzore të Karavaxhos.<ref>{{Cite news|title=Vatican reveals Caravaggio painting 'found' in Rome|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-10682743|publisher=BBC News|date=19 korrik 2010|language=en|access-date=18 nëntor 2012}}</ref><ref>{{Cite news|agency=BBC News|title=Church bones 'belong to Caravaggio', researchers say|date=16 qershor 2010|url=https://www.bbc.co.uk/news/10333158|language=en|access-date=18 nëntor 2012}}</ref><ref>{{Cite news|title=Caravaggio’s Remains|url=https://www.theflorentine.net/2010/07/01/caravaggios-remains/|newspaper=The Florentine|date=1 korrik 2010|language=en}}</ref> Testet fillestare sugjeruan se Karavaxho mund të ketë vdekur nga [[helmimi nga metalet|helmimi]] nga [[plumbi (element kimik)|plumbi]] - bojërat e përdorura në atë kohë përmbanin sasi të larta kripërash plumbi dhe Karavaxho është i njohur për prirjen ndaj sjelljeve të dhunshme, siç shkaktohen nga helmimi i plumbit.<ref>{{Cite news|author=Tom Kington|date=16 tetor 2010|newspaper=The Guardian|language=en|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/jun/16/caravaggio-italy-remains-ravenna-art|title=The mystery of Caravaggio's death solved at last – painting killed him|access-date=18 nëntor 2012|location=Londër}}</ref> Testet e mëvonshme përfunduan se ai vdiq si rezultat i një plage të marë në një përleshje në [[Napoli]], veçanërisht nga [[sepsisi]].<ref name="geggel"/><ref name="sepsisLancet"/> Dokumentet e fundit të lëshuara në Vatikan në vitin [[2002]], mbështesin gjithashtu teorinë se familja e pasur Tomassoni e kishte kishte ndjekur atë për tu hakmarrë për vrasjen e gangsterit Ranuccio Tomassoni, kryer pas një përpjekje pë tredhje pas një dueli si pasojë e rivalitetit dashuror për modelen Fillide Melandroni.<ref>{{Cite news|author=Catherine Milner|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/1396127/Red-blooded-Caravaggio-killed-love-rival-in-bungled-castration-attempt.html|title=Red-blooded Caravaggio killed love rival in bungled castration attempt|newspaper=The Telegraph|date=1 qershor 2002|language=en}}</ref> [[Skeda:Michelangelo Merisi, gen. Caravaggio, , Kunsthistorisches Museum Wien, Gemäldegalerie - Rosenkranzmadonna - GG 147 - Kunsthistorisches Museum.jpg|parapamje|327px|''Madona e Rruzares'', [[1607]], Kunsthistorisches Museum]] === Seksualiteti === Që nga [[vitet 1970]] studiuesit dhe historianët e artit kanë debatuar mbi elementet e homoerotizmit në veprat e Karavaxhos, si një mënyrë për ta kuptuar më mirë atë.<ref name="kimmerlman>{{Cite news|author=Michael Kimmelman|date=9 mars 2010|url=https://www.nytimes.com/2010/03/10/arts/design/10abroad.html|issn=0362-4331|title=Caravaggio in Ascendance: An Antihero’s Time to Shine|newspaper=[[The New York Times]]|language=en|archive-date=1 janar 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2010/03/10/arts/design/10abroad.html}}</ref> Karavaxho nuk u martua kurrë dhe nuk kishte fëmijë të njohur, dhe Howard Hibbard vë në dukje mungesën e figurave femërore erotike në veprat e artistit: ''Gjatë gjithë karrierës së tij, ai nuk pikturoi një femër të vetme lakuriqe''.<ref>{{Cite book|last=Hibbard|first=Howard|title=Caravaggio|publisher=Thames and Hudson|year=1983|language=en|isbn=978-050027491-0|location=Londër|page=97}}</ref> Nga ana tjetër, pjesët e kabineteve nga periudha e Del Montes janë të mbushura me ''djem të buzë-plotë dhe të zymtë... të cilët duket se e cysin shikuesin me ofertat e tyre të frutave, verës, luleve dhe vetes'', duke sugjeruar një interes erotik ndaj formave mashkullore.<ref>{{Cite book|author=Louis Crompton|year=2003|url=https://books.google.al/books?id=TfBYd9xVaXcC&lpg=PP1&pg=PA286|chapter=Rome and Caravaggio|title=Homosexuality and Civilization|publisher=Harvard University Press|language=en|isbn=978-0-674-02233-1|page=286-290}}</ref> [[Skeda:Giovanni Baglione - The Divine Eros Defeats the Earthly Eros.jpg|parapamje|majtas|291px|''Dashuria e Shenjtë kundrejt Dashurisë Profane'' ([[1602]]-[[1603|03]]), nga Giovanni Baglione. I planifikuar si një sulm ndaj armikut të tij të urryer, Karavaxho, tregon një djalë (duke nënkuptuar homoseksualitetin e supozuar të Karavaxhos) nga njëra anë, një djall me fytyrën e Karavaxhos në anën tjetër dhe mes një engjëlli që përfaqëson dashurinë e pastër, kuptim jo-erotike]] Modeli për ''Amor Vincit Omnia'', Cecco del Caravaggio, jetonte me artistin në një Romë dhe qëndronte me të edhe pasi ai u detyrua të largohej nga qyteti në vitin [[1606]]. Të dy mund të kenë qenë dashnorë.<ref name="Graham-Dixon">{{Cite book|author=Andrew Graham-Dixon|year=2011|title=Caravaggio: A Life Sacred and Profane|url=https://archive.org/details/caravaggiolifesa0000grah_k0o8|publisher=Penguin|language=en|isbn=978-0-7139-9674-6|page=[https://archive.org/details/caravaggiolifesa0000grah_k0o8/page/4 4]}}</ref> Një lidhje me njëfarë Lena është përmendur në një deponim gjyqësor të vitit [[1605]] nga Pasqualone, ku ajo përshkruhet si ''e dashura e Mikelanxhelos''.<ref>{{Cite book|author=Antonino Bertolotti|publisher=Ulrico Hoepli|year=1881|volume=2|language=it|url=https://books.google.al/books?id=TwER8953ODkC&pg=PA71|title=Artisti lombardi a Roma nei secoli XV, XVI, e XVII: studi e ricerche negli archive romani|pages=71-72}}</ref> Sipas G.B. Passeri, kjo 'Lena' ishte modelja e Karavaxhos për ''Madonna di Loreto''; dhe sipas Catherine Puglisi, 'Lena' mund të ketë qenë i njëjti person si kurtiznja Madeleina di Paolo Antognetti, e cila e quajti Karavaxhon ''mik intim'' nëpërmjet dëshmisë së saj në vitin [[1604]].<ref>{{Cite book|author=Catherine Puglisi|title=Caravaggio|publisher=Phaidon|language=en|year=1998|isbn=978-0-7148-3966-0}}</ref><ref>{{Cite book|author1=Riccardo Bassani|author2=Fiora Bellini|publisher=Donzelli|year=1994|language=it|url=https://books.google.al/books?id=4NbqAAAAMAAJ|title=Caravaggio assassino: la carriera di un "valenthuomo" fazioso nella Roma della Controriforma|isbn=978-88-7989100-4|pages=205-214}}</ref> Karavaxho u përfol edhe se ishte marrëzisht në dashuri me Fillide Melandronin, një prostitutë e mirënjohur romane që modeloi për të në mjaft piktura të rëndësishme.<ref name="Graham-Dixon"/> [[Skeda:The_Taking_of_Christ-Caravaggio_(c.1602).jpg|parapamje|372px|''Marrja e Krishtit'', 1602, Galeria Kombëtare e Irlandës, [[Dublini|Dublin]]. Zbatimi i teknikës chiaroscuro nga Caravaggio tregon përmes fytyrave dhe forca të blinduara pavarësisht mungesës së një drite të dukshme drite. Figura në skajin e djathtë është një auto-portret.]] Seksualiteti i Karavaxhos mori gjithashtu spekullime të hershme për shkak të pretendimeve rreth artistit nga Honoré Gabriel Riqueti, comte de Mirabeau. Duke shkruar në vitin [[1783]], Mirabeau kundërshtoi jetën personale të Karavaxhos drejtpërdrejtë me shkrimet e [[Pali i Tarsusit|Shën Palit]] te Letra romanëve,<ref group="Shpjeg.">''Masculi, relicto naturali usu faeminae, exarserunt in desideriis suis in invecem, masculi in masculos turpitudinem operantes, et mercedem quam oportuit erroris sui in semetipsis recipientes''. – Romanët I:27</ref> duke argumentuar se ''romanët'' praktikojnë tepër sodomi ose homoseksualitet. Mësimet e Kishës së Shenjtë Nënë mbi moralin (e me radhë; titulli i shkurtuar i librit) përmban frazën [[gjuha latine|latine]] {{lang|la|Et fœminæ eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam}} (''dhe gratë e tyre e ndryshuan zakonin e tyre natyror në atë që është kundër natyrës'').<ref>{{Cite book|author=Giovanni Angelo Bouchard|year=1791|title=Sanctae Matris Nostrae catholicae ecclesiae dogmatum et morum ex selectis veterum patrum operibus veritas demonstrata seu Veterum patrum theologia vniuersa tribus partibus constans quarum prima agit de Ecclesiasticis dogmatibus, secunda de Sacramentis, tertia de Moribus. Tomus primus [-decimus tertius et ultimus]|volume=7|language=la|publisher=Florentia|page=270}}</ref> Fraza, sipas Mirabosë, hyri në mendimet e Karavaxhos dhe ai pohoi se një ''neveri'' e tillë mund të dëshmohet nëpërmjet një pikture të veçantë të vendosur në muzeun e Dukës Madhor të Toskanës, që paraqet një [[Rruzarja|rruzare]] të një natyre [[blasfemia|blasfemore]], në të cilën një rreth prej tridhjet burrash (turpiter ligati) janë ndërthurur në përqafim dhe paraqiten në kompozim të pakufizuar. Miraboja vëren se natyra afektive e pikturës së Karavaxhos pasqyron zjarrin epshor të seksualitetit të artistit.<ref>{{Cite book|author=Honoré Mirabeau|publisher=Chevalier de Pierrugues, Chez tous les Libraries|year=1867|url=https://archive.org/details/erotikabiblion00mirauoft/page/92/|title=Erotika Biblion|language=fr|page=92}}</ref> Nga fundi i [[shekulli XIX|shekullit të XIX]], Sir Richard Francis Burton identifiko pikturën e Rruzares së shenjtë të Karavaxhos. Burton e identifikoi gjithashtu pikturën e Rruzares së shenjtë me praktikat e [[Tiberi]]t të përmendura nga [[Lucius Annaeus Seneca]].<ref>{{Cite book|author=Richard Francis Burton|url=https://books.google.al/books?id=ApUWAAAAYAAJ&pg=PA215|year=1900|volume=10|title=A Plain and Literal Translation of "Arabian Nights"|publisher=Press of The Carson-Harper Company|language=en}}</ref> Statusi i mbijetesës dhe vendndodhjes së pikturës së Karavaxhos është i panjohur. Asnjë pikturë e tillë nuk paraqitet katalogët e tij ose shkollës së tij.<ref>{{Cite book|author=Chris White|year=1999|publisher=Routledge|url=https://books.google.al/books?id=BPv4WuX0CzIC&pg=PA232|title=Nineteenth-Century Writings on Homosexuality: A Sourcebook|language=en|isbn=978-0-41515306-5}}</ref> [[Skeda:Supper at Emmaus-Caravaggio (1601).jpg|parapamje|majtas|369px|''Darka në Emaus'', [[1601]], vaj në kanavacë, {{Convert|139|x|195|cm|0}}, National Gallery, Londër. Karavaxho përfshiu veten si figura në të majtën e sipërme.]] Përveç pikturave, dëshmi vijnë nga gjyqi për shpifje kundër Karavaxhos nga Giovanni Baglione në vitin [[1603]]. Baglione e akuzoi Karavaxhon dhe miqtë e tij për shkrimin dhe shpërndarjen e bejteve të vulgare kundër tij; pamfletet, sipas mikut dhe dëshmitarit të Baglione-s, Mao Salini, ishin shpërndarë nga njëfarë Giovanni Battista, një ''bardassa'', ose një djalë-prostitutë, i ndarë nga Karavaxho dhe miku i tij Onorio Longhi. Karavaxho mohoi të njihte ndonjë djalë të ri me atë emër dhe akuza nuk u vazhdua.<ref>Transkripti i gjykimit është dhënë te {{Cite book|author=Walter Friedlander|title=Caravaggio Studies|publisher=Princeton University Press|orig-year=1955|edition=i 2-të i rishikuar|year=1969|language=en}}</ref> Piktura e Baglionit e ''Dashurisë Hyjnore'' është parë gjithashtu si një akuzë vizuale e sodomisë kundër Karavaxhos.<ref>{{Cite book|author=Andrew Graham-Dixon|title=Caravaggio: A Life Sacred and Profane|url=https://archive.org/details/caravaggiolifesa0000grah_k0o8|publisher=Penguin|year=2011|language=en}}</ref> Akuza të tilla ishin të dëmshme dhe të rrezikshme pasi sodomia ishte një krim kapital në atë kohë. Edhe pse autoritetet nuk kanë gjasa të hetojnë një person të tillë të lidhur mirë si Karavaxho, "Sapo një artist ishte ngjyrosur si një pederast, puna e tij u copëtua gjithashtu."<ref name="Graham-Dixon"/> Francesco Susino në biografinë e tij të mëvonshme gjithashtu tregon historinë se si u ndoqën nga një mësues shkolle në Siçili për të kaluar shumë kohë duke parë djemtë në kujdesin e tij. Susino e paraqet atë si një keqkuptim, por Karavaxho mund të ketë kërkuar vërtet ngushëllim seksual; dhe incidenti mund të shpjegojë një nga pikturat e tij më homoerotike: përshkrimi i tij i fundit i Shën Gjon Pagëzorit.<ref>{{Cite book|author=Andrew Graham-Dixon|title=Caravaggio: A Life Sacred and Profane|url=https://archive.org/details/caravaggiolifesa0000grah_k0o8|publisher=Penguin|year=2011|language=en|page=[https://archive.org/details/caravaggiolifesa0000grah_k0o8/page/412 412]}}</ref> [[Skeda:Martirio_di_San_Pietro_September_2015-1a.jpg|parapamje|327px|''Kryqëzimi i Shën Pjetrit'', [[1601]], Cappella Cerasi, Santa Maria del Popolo, [[Roma|Romë]] ]] == Si artist == === Lindja e barokut === Karavaxho "vendosi oskuro (hije) në ''chiaroscuro''.<ref>{{Cite book|author=Gilles Lambert|url=https://books.google.al/books?id=HwQ1rgEACAAJ|title=Caravaggio, 1571-1610: A Genius Beyond His Time|year=2015|editor=Gilles Néret|publisher=Taschen|language=en|isbn=978-3-8365-5993-5|page=11}}</ref> Chiaroscuro praktikohej shumë kohë para se të vinte në skenë, por ishte Karavaxho i cili e bëri teknikën një element stilistik dominues, duke errësuar hijet dhe duke e zhvendosur subjektin në një ndriçim verbues të dritës. Me këtë erdhi vëzhgimi i mprehtë i realitetit fizik dhe psikologjik që formoi bazën si për popullaritetin e tij të madh ashtu dhe për problemet e shpeshta me porositë e tij fetare. [[Skeda:The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg|parapamje|majtas|321px|''Varrosja e Krishtit'', ([[1602]]-[[1603]]), Pinacoteca Vaticana, [[Roma|Romë]] ]] Ai punonte me shpejtësi të madhe, nga modelet e gjalla, duke i shënuar konturet bazë drejtpërdrejtë në kanavacë me fundin e dorezës së furçës; shumë pak nga vizatimet e Karavaxhos duket se kanë mbijetuar dhe ka të ngjarë që ai preferonte të punonte drejtpërdrejtë në kanavacë, një qasje e pazakontë në atë kohë. Qasja anatemohej nga artistët e kualifikuar të kohës së tij. Modelet e tij ishin themelorë për realizmin e tij; disa janë identifikuar, duke përfshirë Mario Minniti-n dhe Francesco Bonerin, të dy artistë ndjekës, Minniti duke u shfaqur si figura të ndryshme në veprat e hershme shekullare, ndërsa i riu Boneri si një varg engjëjsh, Pagëzorësh dhe Davidësh në pikturat e mëvonshme. Modelet e tij femërore përfshijnë Fillida Melandronin, Anna Bianchini-n dhe Maddalena Antognetti-n ("Lena" e përmendur në dokumentet e gjykatës të rastit të ''angjinares''<ref group="Shpjeg.">Pjesa më e madhe e provave dokumentare për jetën e Karavaxhos në Romë vijnë nga të dhënat e gjykatës; rasti i ''angjinares'' i referohet një rasti kur artisti i hodhi një pjatë angjinaresh të nxehta një kamerieri.</ref> si konkubina e Karavaxhos), të gjitha prostituta të mirë-njohura, të cilat shfaqen si figura fetare femërore, duke përfshirë Virgjëresha dhe shenjtore të ndryshme.<ref>{{Cite book|author=Peter Robb|url=https://books.google.al/books?id=zbheAgAAQBAJ|year=2013|title=M: L’enigma Caravaggio|publisher=Edizioni Mondadori|translator=Massimo Parizzi & Doriana Cometlati|language=it|isbn=978-885204523-3}}, bën një përpjekje mjaft shteruese për të identifikuar modelet dhe t'i lidhë ato me kanavacat individuale.</ref> Karavaxho vetë shfaqet në disa piktura, auto-portret i tij i fundit duke qenë si dëshmitar në skajin e djathtë të ''Martirizimit të Shën Ursulë''.<ref group="Shpjeg.">Auto-portretet e Karavaxhos shkojnë nga ''Baku i sëmurë'' në fillim të karrierës së tij, deri te koka e Goliathit te ''Davidi me kokën e Golias'' në Galleria Borghese në Romë. Artistët e mëparshëm kishin përfshirë auto-portrete si shikues të aksionit, por risia e Karavaxhos ishte në përfshirjen e vetes si pjesëmarrës.</ref> [[Skeda:Peter Paul Rubens - The Entombment - WGA20191.jpg|parapamje|281px|''Varrosja e Krishtit'', imitim nga [[Peter Paul Rubens|Rubens]], [[1612]]-[[1614]], National Gallery of Canada]] Karavaxho kishte një aftësi që vlen të vërehet për të shprehur në një skenë gjallëri të patejkalueshme, duke kaluar një çast vendimtar. ''Darka në Emaus'' përshkruan njohjen e Krishtit nga dishepujt e tij: një çast më parë ai ishte një bashkëudhëtar, duke vajtuar largimin e Mesisë, pasi ai kurrë nuk pushon së qeni në sytë e bujtinarit; i dyti pastaj, është Shpëtimtari. Në ''Thirrjen e Shën Mateut'', dora e shenjtit drejtohet nga vetja, sikur po thoshte «''kush, unë''?», Ndërsa sytë e tij, të ngulitur mbi figurën e Krishtit, tashmë po thoshin: «''Po, unë do të ndjek''». Me ''Ringjalljen e Llazarit'', ai shkon një hap më tej, duke na dhënë një pamje të shkurtër të procesit fizik të ringjalljes. Trupi i Lazarit është ende në gjendjen e ngurtësisë mortore, por dora e tij, drejtuar dhe duke njohur atë të Krishtit, është e gjallë. Artistë të tjerë të mëdhenj barokë do të udhëtonin në të njëjtën rrugë, për shembull [[Gian Lorenzo Bernini|Bernini]], i magjepsur nga temat nga [[Metamorfozat]] e [[Ovidi]]t.<ref name="Thornhill">{{cite book|author=Annabelle Thornhill|title=Caravaggio: Paintings in Close Up|year=2015|publisher=Osmora Incorporated|language=en|isbn=978-2-7659078-17|page=Parathënia}}</ref> === Karavaxhizmi === Instalimi i pikturave të Shën Mateut në Kapelën Contarelli pati një ndikim të menjëhershëm mes artistëve më të rinj në Romë dhe Karavaxhizmi u bë moda e fundit për çdo piktor të ri ambicioz. Karavaxhistët e parë përfshinin Orazio Gentileschi-n dhe Giovanni Baglione-n. Faza e Karavaxhiste e Baglionit qe jetëshkurtër; Karavaxho më vonë e akuzoi atë për plagjiaturë dhe të dy u përfshinë në një grindje të gjatë. Baglione vazhdoi duke shkruar biografinë e parë të Karavaxhos. Në brezin e ardhshëm të Karavaxhistëve ishin Carlo Saraceni, Bartolomeo Manfredi dhe Orazio Borgianni. Gentileschi, pavarësisht se ishte shumë më i vjetër, ishte i vetmi nga këta artistë që jetoi shumë më tej se viti [[1620]], dhe përfundoi si piktor i oborrit të Charles I të Anglisë. Vajza e tij, Artemisia Gentileschi ishte gjithashtu stilistikisht pranë Karavaxhos dhe një nga më të talentuarat e lëvizjes. Megjithatë, në Romë dhe në Itali nuk ishte Karavaxhoja, por ndikimi i rivalit të tij, Annibale Carracci, që përziente elemente nga Rilindja e Lartë dhe realizmi Lombard, i cili do të triumfonte përfundimisht. [[Skeda:The_Denial_of_Saint_Peter-Caravaggio_(1610).jpg|parapamje|majtas|379px|''Mohimi i Shën Pjetrit'' ([[1610]]), Metropolitan Museum of Art]] Qëndrimi i shkurtër i Karavaxhos në [[Napoli]], prodhoi një shkollë të dukshme Karavaxhiste Napolitane, duke përfshirë Battistello Caracciolo dhe Carlo Sellitto. Lëvizja Karavaxhiste aty përfundoi me një shpërthim të tmerrshëm të murtajës në vitin [[1656]], por lidhja spanjolle – [[Napoli]] ishte një zotërim i [[Perandoria Spanjolle|Spanjës]] - ishte e rëndësishme në formimin e degës së rëndësishme spanjolle të ndikimit të tij. [[Peter Paul Rubens]] ka të ngjarë të ishte një nga [[Lista e piktorëve flamandë|artistët e parë flamandë]] që u ndikua nga Karavaxhoja, me veprat e të cilit do ti njihej gjatë qëndrimit të tij në [[Roma|Romë]] në vitin [[1601]]. Më vonë ai do të pikturonte një kopje (ose më saktë një interpretim) të ''Varrimit të Krishtit'' të Karavaxhos dhe do ti rekomandonte patronit të tij, dukës së Mantovës, blerjen e ''Vdekjes së Virgjëreshës'' ([[Muzeu i Luvrit|Luvër]]). Megjithëse një pjesë e këtij interesi ndaj Karavaxhos është pasqyruar në vizatimet e tij gjatë qëndrimit të tij italian, ishte vetëm pas kthimit të tij në [[Antwerp|Antverpen]] në vitin [[1608]] që veprat e [[Peter Paul Rubens|Rubensit]] e shfaqin hapur mënyrën karavaxheske, si te ''Kaini dile vrarë Abelin'' ([[1608]]-[[1609]]) (Courtauld Institute of Art) dhe ''Plaka dhe djali me qirinj'' ([[1618]]-[[1619]]) (Mauritshuis). Megjithatë, ndikimi i Karavaxhos te punimet e Rubensit do të ishte më pak i rëndësishëm sesa ai i [[Rafaelo]]s, Correggio-s, Barocci-t dhe venecianëve. [[Lista e piktorëve flamandë|Artistët flamandë]] të cilët ndikoheshin nga [[Peter Paul Rubens|Rubensi]], si Jacob Jordaens, Pieter van Mol, Gaspar de Crayer dhe Willem Jacob Herreyns, gjithashtu përdorën njëfarë realizmi të ashpër dhe kontrast të fortë dritash dhe hijesh. i zakonshëm për stilin karavaxhesk.<ref>{{Cite book|author1=Mina Gregori|author2=Luigi Salerno|author3=Richard E. Spear|title=The Art of Caravaggio|year=1985|publisher=Metropolitan Museum of Art|language=en}}</ref> Një grup artistësh katolikë nga [[Utrecht|Utrehti]], duke përfshirë Hendrick ter Brugghen, [[Gerard van Honthorst]] dhe Dirck van Baburen udhëtuan për në Romë, si studentë në dekadat e para të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]]. Aty ata u ndikuan thellësisht nga puna e Karavaxhos dhe ndjekësve të tij, siç përshkruan Bellori. Me kthimin e tyre në veri, ky trend pati një lulëzim të shkurtër, por me ndikim në vitet [[1620]], midis piktorëve si Hendrick ter Brugghen, [[Gerard van Honthorst|Gerrit Van Honthorst]], Andries Both dhe Dirck van Baburen, duke u njohur si ''Karavaxhistët e Utrehtit''. Në gjeneratën e ardhshme, efektet e Karavaxhos, edhe pse të zbutura, duhet të shihen në veprat e [[Johannes Vermeer|Vermerit]] dhe [[Rembrandt]]it (që nuk e kishin vizituar kurrë Italinë)<ref>{{Cite web|title=Caravaggism at the Rijksmuseum|language=en|url=https://www.rijksmuseum.nl/en/rijksstudio/styles/caravaggism|work=Rijksmuseum.nl}}</ref> si dhe [[Diego Velaquez|Velázquez-it]], i fundit prej të cilëve me sa duket e pa punën e tij gjatë qëndrimeve të tij të ndryshme në Itali. === Vdekja dhe rilindja e reputacionit === [[Skeda:Caravaggio (Michelangelo Merisi) - The Cardsharps - Google Art Project.jpg|parapamje|379px|''Hileqarët në letra'', [[1594]], Kimbell Art Museum, Fort Worth, Teksas]] Inovacionet e Karavaxhos frymëzuan Barokun, por Baroku mori dramën e ''chiaroscuro''-s së tij pa realizmin psikologjik. Ndërkohë që ndikoi drejtpërdrejtë në stilin e artistëve të përmendur më sipër, dhe në një distancë, francezët Georges de La Tour dhe Simon Vouet dhe spanjollin Giuseppe Ribera, brenda disa dekadave, veprat e tij u ishin atribuar artistëve më pak skandalozë, ose thjesht neglizhohet. Baroku, për të cilin ai kontribuoi aq shumë, kishte evoluar, dhe modat kishin ndryshuar, por ndoshta më me vend, Karavaxhoja kurrë nuk themeloi një punishte si Carracci, dhe kështu nuk pati shkollë për të përhapur teknikat e tij. Ai gjithashtu nuk e paraqiti kurrë qasjen e tij filozofike ndaj artit, realizmi psikologjik që vetëm mund të supozohet nga veprat e tij të mbijetuara. Kështu, reputacioni i tij ishte dyfish i prekshëm ndaj kritikave jo simpatizuese të biografëve të tij të hershëm, Giovanni Baglione, një piktor rival me një hakmarrje personale dhe kritiku me ndikim i [[shekulli XVII|shekullit të XVII]], Gian Pietro Bellori, i cili nuk e kishte njohur atë, por ishte nën ndikimin mëhershëm të Giovanni Battista Agucchi-t dhe mikut të Bellorit, [[Nicolas Poussin|Poussin]], duke preferuar traditën "klasike-idealiste" të shkollës bolonjeze të udhëhequr nga Carracci.<ref>{{Cite book|author=Rudolf Wikkkower|year=1973|title=Art and Architecture in Italy, 1600-1750|publisher=Penguin/Yale History of Art|language=en|edition=i 3-të|isbn=978-030007939-5|page=266}}; gjithashtu shohin kritika nga ndjekësi italian Vincenzo Carducci (që jetojnë në Spanjë), i cili e quan Karavaxhon një ''Antikrisht'' të pikturës me ''talentë të përbindëshme'' mashtruese.</ref> Baglione, biografi i tij i parë, luajti një rol të rëndësishëm në krijimin e legjendës së karakterit të paqëndrueshëm dhe të dhunshëm të Karavaxhos, ashtu si dhe të pamundësisë së tij për të vizatuar.<ref>{{Cite journal|author=Steven F. Ostrow|url=http://www.mutualart.com/OpenARticle/Giovanni-Baglione--Artistic-Reputation-i/119746C99929E2DE|title=Review of Giovanni Baglione: Artistic Reputation in Baroque Rome by Maryvelma Smith O’Neil|journal=The Art Bulletin|volume=85|issue=3|date=shtator 2003|language=en|pages=608-611}}</ref> Në [[vitet 1920]], kritiku i artit Roberto Longhi e solli edhe njëherë emrin e Karavaxhos në plan të parë dhe e vendosi atë në traditën evropiane: ''Ribera, Vermeer, La Tour dhe [[Rembrandt]] nuk do të kishin ekzistuar kurrë pa atë. Dhe arti i [[Eugène Delacroix|Delacroix]], [[Gustave Courbet|Courbet]] dhe Manet do të ishte krejtësisht ndryshe''.<ref>{{Cite book|author=Roberto Longhi|title=Caravaggio|year=1998|orig-year=1968|publisher=Giunti|language=it|location=Firence|isbn=978-88-359-8003-2}}, cituar te {{Cite book|author=Gilles Lambert|year=2015|url=https://books.google.al/books?id=HwQ1rgEACAAJ|title=Caravaggio, 1571-1610: A Genius Beyond His Time|editor=Gilles Néret|publisher=Taschen|language=en|isbn=978-3-8365-5993-5|page=15}}</ref> Kritiku me ndikim i artit, Bernard Berenson bie dakord se: «''Me përjashtim të [[Mikelanxhelo|Michelangelo-s]], asnjë piktor tjetër italian nuk ushtroi një ndikim kaq të madh''.»<ref>{{Cite book|author=Bernard Berenson|title=Caravaggio: His Incongruity and His Fame|url=https://books.google.al/books?id=E-kfAAAAIAAJ|year=1953|publisher=Chapman & Hall|language=en}}, te {{Cite book|author=Gilles Lambert|year=2015|url=https://books.google.al/books?id=HwQ1rgEACAAJ|title=Caravaggio, 1571-1610: A Genius Beyond His Time|editor=Gilles Néret|publisher=Taschen|language=en|isbn=978-3-8365-5993-5|page=8}}</ref> === Epitafi === Epitafi i Karavaxhos u hartua nga miku i tij, Marzio Milesi.<ref>{{Cite journal|last=Sohm|first=Philip|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_2002-09_84_3/page/449|journal=The Art Bulletin|date=shtator 2002|title=Caravaggio's Deaths|volume=84|issue=3|jstor=3177308|doi=10.1080/00043079.2002.10787031|doi-broken-date=2019-02-09|language=en|pages=449–468}}</ref> Ajo thotë: «''Michelangelo Merisi, i biri i Fermo di Caravaggio – në pikturë i pa krahasueshëm me asnjë piktor, përveç vetë Natyrës – vdiq në Port' Ercole – duke mbetur këtu Napoli – duke u kthyer në Romë – kalenda e 15-të e gushtit – në vitin e Tënëzoti, [[1610]] – Ai jetoi tridhjetë e gjashtë vjet nëntë muaj dhe njëzet ditë – Marzio Milesi, Jurisconsult – Ia kushtoi këtë një shoku me gjenialitet të jashtëzakonshëm''.»<ref>Inscriptiones et Elogia (Cod.Vat.7927)</ref> Ai u përkujtua në ballinën e kartëmonedhës së Bankës së Italisë 100,000 lira në [[vitet 1980]] dhe [[Vitet 1990|1990]] (para se [[Italia]] të kalonte te Euroja), ndërsa në pjesën e pasme duke shfaqur ''Shportën e Frutave'' të tij. == Vepra == [[Skeda:Caravaggio — Supper at Emmaus.jpg|parapamje|majtas|379px|''Darka në Emaus'', [[1606]], vajë në kanavacë, Pinacoteca di Brera]] Ka mosmarrëveshje në lidhje me përmasat e sakta të veprës së Karavaxhos, me llogaritjet e ulëta deri në 40, ndërsa më të lartat deri në 80. Në monografinë e tij, studiuesi i Karavaxhos, Alfred Moir shkroi se: "Dyzet e tetë tablo me ngjyra në këtë libër përfshijnë pothuajse të gjitha veprat e mbijetuara të pranuar nga çdo ekspert i Karavaxhos si autografe, dhe madje edhe më pak të kërkuesit do të shtonin më pak se një duzinë më shumë".<ref>{{Cite book|author=Alfred Moir|title=The Italian Followers of Caravaggio|url=https://archive.org/details/italianfollowers0001moir_y5c2|publisher=Harvard University Press|year=1967|language=en|isbn=978-0-67446900-6|page=[https://archive.org/details/italianfollowers0001moir_y5c2/page/8 9]}}</ref> Por ka pasur disa shtime përgjithësisht të pranuara që atëherë. Njëra, ''Thirrja e Shenjtëve Pjetër dhe Andrea'', në vitin [[2006]] u autentikua dhe restaurua së fundmi; ajo kishte qenë në magazinë në Hampton Court, të cilësuar gabimisht si një kopje. Richard Francis Burton shkruan për një ''pikturë të Shën Ruzares (në muzeun e Dukës Madhor të Toskanës), duke treguar një rreth të tridhjetë burrave {{lang|la|turpiter ligati}} (turpësisht të lidhur)'', që nuk dihet nëse ka mbijetuar. Versioni i refuzuar i ''Shën Mateut dhe engjëllit'', kushtuar Cappella Contarelli në San Luigi dei Francesi në [[Roma|Romë]], u shkatërrua gjatë bombardimeve të [[Dresdeni]]t nga aleatët, megjithëse ekzistojnë fotografi të bardh e zi të veprës. Në qershor [[2011]] u njoftua se një pikturë e panjohur Karavaxhos e [[Agostini|Shën Agustinit]] që datonte rreth vitit [[1600]] ishte zbuluar në një koleksion privat në Britani. I quajtur një ''zbulim i domethënës'', piktura nuk ishte publikuar kurrë dhe mendohet të jetë porositur nga Vincenzo Giustiniani, një patron i piktorit në Romë.<ref>{{Cite news|last=Alberge|first=Dalya|date=19 qershor 2011|language=en|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2011/jun/19/unknown-caravaggio-painting-unearthed-britain|title=Unknown Caravaggio painting unearthed in Britain|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=20 qershor 2011|location=Londër}}</ref> Një pikturë që paraqet ''Juditën duke i prerë kokën Holofernit'', u zublua në një papafingo në [[Tuluza|Tuluzë]] në vitin [[2014]] që nga nga disa ekspertë besohet se është versioni i dytë i Karavaxhos i ''Juditës duke i prerë kokën Holofernit'', e datuar midis viteve [[1600]] dhe [[1610]]. Në prill [[2016]] një ekspert dhe sipërmarrës arti, të cilit iu tregua vepra deklaroi se ajo ishte një pikturë prej kohësh e humbur e vetë Karavaxhos. Ajo pikturë e Karavaxhos ishte e njohur deri atëherë vetëm nga një kopje e [[Lista e piktorëve flamandë|piktorit flamand]] Louis Finson, i cili kishte ndarë studion me Karavaxhon në [[Napoli]].<ref>{{Cite news|author1=Philippe Dagen|author2=Emmanuelle Jardonnet|newspaper=[[Le Monde]]|date=12 prill 2016|url=http://abonnes.lemonde.fr/arts/article/2016/04/12/un-caravage-a-t-il-ete-decouvert-dans-un-grenier-en-france_4900222_1655012.html?xtmc=caravage&xtcr=2|title=Un Caravage a-t-il été découvert dans un grenier en France?|language=fr}}</ref> Qeveria franceze vendosi ndalimin e eksportit mbi pikturën e sapo zbuluar, ndërsa u zhvilluan teste për të përcaktuar nëse ishte një pikturë autentike e Karavaxhos.<ref name="BBCApr16">{{Cite news|date=12 prill 2016|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-36024865|title=Painting thought to be Caravaggio masterpiece found in French loft|agency=BBC News Online|language=en|access-date=12 prill 2016}}</ref><ref>{{Cite news|author=Angelique Chrisafis|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2016/apr/12/lost-caravaggio-causes-rift-in-art-world|title='Lost Caravaggio', found in a French attic, causes rift in the art world|newspaper=[[The Guardian]]|date=12 prill 2016|language=en|access-date=13 prill 2016}}</ref> Në shkurt të vitit [[2019]], u njoftua se piktura do të shitej në ankand pasi [[Muzeu i Luvrit|Luvri]] e kishte refuzuar mundësinë për ta blerë atë për 100 milionë euro.<ref>{{Cite news|last=Brown|first=Mark|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/feb/28/lost-caravaggio-rejected-by-the-louvre-may-be-worth-100m|title='Lost Caravaggio' rejected by the Louvre may be worth £100m|date=28 shkurt 2019|newspaper=[[The Guardian]]|language=en|access-date=1 mars 2019}}</ref> [[Skeda:Caravaggio-Nativity(1600).jpg|parapamje|''Krishtlindja me Shën Françeskun dhe Shën Lorencin'', [[1600]]]] Pasi u konsiderua një ankand, piktura më në fund u shit në një shitje private te menaxheri i fondit spekullativ amerikan, Tomilson Hill.<ref>{{Cite news|newspaper=Antiques trade gazette|url=https://www.antiquestradegazette.com/print-edition/2019/july/2399/news/toulouse-caravaggio-acquired-in-private-deal-prior-to-100m-auction/|title='Toulouse Caravaggio' acquired in private deal prior to €100m auction|date=29 qershor 2019|language=en|access-date=10 nëntor 2021}}</ref><ref>{{Cite news|title=Toulouse: où est passé le tableau de Caravage vendu 110 millions de dollars?|url=https://www.ladepeche.fr/2021/10/02/toulouse-ou-est-passe-le-tableau-de-caravage-vendu-110-millions-de-dollars-9827476.php|newspaper=La Dépêche du Midi|date=4 tetor 2021|language=fr|access-date=10 nëntor 2021}}</ref> Bota e historisë së artit nuk është e njëmendjeje mbi atribuimin e veprës, me sipërmarrësit e artit që e shitën veprën duke promovuar autenticitetin me mbështetjen e historianëve të artit që iu dha privilegji i aksesit të veprës, ndërsa historianë të tjerë arti mbeten të pa bindur kryesisht bazuar në pikëpamje stilistike dhe cilësore.<ref>{{Cite web|title=Caravaggio, Judith and Holofernes|publisher=Auction Catalogue 2019|url=https://thetoulousecaravaggio.com/en|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114052835/https://thetoulousecaravaggio.com/en|archive-date=14 janar 2023}}</ref>{{cite news|author=Jonathan Jones|title=Discovery in a Toulouse attic is no Caravaggio|url=https://www.theartnewswpaper.com/2019/04/03/discovery-in-a-toulouse-attic-is-no-caravaggio|newspaper=The Art Newspaper|date=3 prill 2019|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Disa historianë arti të tjerë besojnë se ajo mund të jetë një punim i vetë Louis Finsonit.<ref>{{Cite journal|author=Olivier Morand|journal=Le Finson de Toulouse|url=https://www.academia.edu/39547444/Le_Finson_de_Toulouse|title=La Judith de Toulouse: Le chef d’oeuvre de Louis Finson|year=2019|language=fr|pages=1-30}}</ref> Në prill [[2021]] një vepër minore që besohej se i përkiste rrethit të një ndjekësi spanjoll të Karavaxhos, Jusepe de Ribera, u tërhoq nga shitja në ankandin e [[Madridi]]t në ndërtesën Ansorena, kur Museo del Prado paralajmëroi Ministrinë e Kulturës, e cal vendosi një ndalim parandalues të eksportimit mbi pikturën. Piktura 111 centimetra me 86 centimetra ndodhej në familjen Pérez de Castro që nga viti [[1823]], kur ajo u shkëmbye me një tjetër vepër nga Real Academia de San Fernando. Ajo ishte listuar si ''Ecce Hommo con dos saiones de Carabaggio'' para se atribuimi më vonë të humbiste ose të ndryshonte për rrethin e Riberës. Dëshmitë stilistike, ashtu dhe ngjashmëria e modeleve me ato në veprat e tjera të Karavaxhos, i ka bindur disa ekspertë se piktura është ''Ecce Homo'' origjinal i Karavaxhos i vitit [[1605]] me porosi të Massimo Massimi. Atribuimi Karavaxhos është i debatuar nga ekspertët e tjerë. Piktura tani i është nënshtruar restaurimit nga Colnaghis, të cilët gjithashtu dëshirojnë të menaxhojnë shitjen e ardhshme të veprës.<ref>{{Cite news|author=Scott Reyburn|date=8 prill 2021|language=en|url=https://www.nytimes.com/2021/04/08/arts/design/caravaggio-spain-export-ban.html|title=Possible Caravaggio Is Withdrawn From Auction; Spain Announces Esport Ban|newspaper=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news|author1=Lorenzo Tondo|author2=Sam Jones|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2021/apr/23/damn-this-is-a-caravaggio-the-inside-story-of-an-old-master-found-in-spain|newspaper=[[The Guardian]]|language=en|title=''Damn, this is a Caravaggio!'': The Inside Story of an Old Master Found in Spain|date=23 prill 2021}}</ref><ref>{{cite journal|author=Isis Davis-Marks|date=13 prill 2021|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/spanish-government-bans-sale-possible-caravaggio-180977487/|title=Baroque Painting Almost Sold for €1,500 May Be a Caravaggio Worth Millions|journal=Smithsonian Magazine|language=en}}</ref> == Vjedhjet e artit == Në tetor të vitit [[1969]], dy hajdutë hynë në Oratorin e San Lorenzo-s në [[Palermo|Palermo]], [[Italia|Itali]] dhe vodhën ''Krishtlindjen me Shën Françeskun dhe Shën Lorencin'' të Karavaxhos nga korniza e saj.<ref>{{Cite news|last=Kirchgaessner|first=Stephanie|language=en|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2015/dec/10/restitution-lost-beauty-stolen-caravaggio-nativity-replica-brought-palermo|title='Restitution of a lost beauty': Caravaggio Nativity replica brought to Palermo|date=10 dhjetor 2015|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=19 dhjetor 2018}}</ref> Ekspertët e llogaritën vlerën e saj në 20 milionë dollarë.<ref>{{Cite web|title=FBI — Caravaggio|publisher=Fbi.gov|date=17 shtator 2012|url=https://www.fbi.gov/about-us/investigate/vc_majorthefts/arttheft/caravaggio|language=en|access-date=18 nëntor 2012|archive-date=20 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020071907/http://www.fbi.gov/about-us/investigate/vc_majorthefts/arttheft/caravaggio}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sooke|first=Alastair|url=http://www.bbc.com/culture/story/20131219-hunting-a-stolen-masterpiece|title=Caravaggio's Nativity: Hunting a stolen masterpiece|date=23 dhjetor 2013|website=BBC website|language=en|access-date=24 dhjetor 2013}}</ref> Pas vjedhjes, policia italiane ngriti një grup pune të vjedhjes së artit me qëllimin specifik të rikuperimit të veprave të artit të humbura dhe të vjedhura. Që nga krijimi i këtij grupi pune, janë ndjekur shumë indicie në lidhje me ''Krishtlindjen''. Ish anëtarët e mafias italiane kanë deklaruar se ''Krishtlindja me Shën Françeskun dhe Shën Lorencin'' u vodh nga mafia siciliane dhe u paraqit në mbledhje të rëndësishme të mafias. Ish-anëtarët e mafias kanë thënë se ''Krishtlindja'' është dëmtuar dhe që atëherë është shkatërruar.<ref name="bbc.co.uk">{{Cite web|title=The World's Most Expensive Stolen Paintings – BBC Two|website=BBC|language=en|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b03n2yzh|access-date=30 tetor 2016}}</ref> Vendndodhja e pikturës nuk dihet akoma. Një riprodhim varet aktualisht në vendin e saj në Oratorin e San Lorenzo-s.<ref name="bbc.co.uk"/> == Në kulturën popullore == Vepra e Karavaxhos ka qenë gjerësisht ndikuese në kulturën amerikane gej të fundit të [[shekulli XX|shekullit të XX]], me referime të shpeshta ndaj imazheve seksuale mashkullore në piktura si ''Muzikankër'' dhe ''Amor Victorious''. Mjaft poema të shkruara nga Thom Gunn, ishin përgjigje për piktura specifike të Karavaxhos,<ref name="summers">{{cite encyclopedia|editor1-last=Summers|editor1-first=Claude J.|title=Caravaggio|encyclopedia=The queer encyclopedia of the visual arts|publisher=Cleis Press|isbn=978-157344191-9|page=72|year=2004|language=en}}</ref> dhe regjisori britanik Derek Jarman realizoi një ''biopik'' të vlerësuar nga kritika të titulluar ''Caravaggio'' në vitin [[1986]].<ref name="bfi">{{cite web|publisher=British Film Institute|url=https://www.bfi.org.uk/features/revisiting-derek-jarman-caravaggio|language=en|title=Revisiting Derek Jarman's Caravaggio}}</ref> Një tjetër ''biopik'', ''L'Ombra di Caravaggio'' (''Hija e Karavaxhos''), drejtpërdrejtë nga [[Michele Placido]] dhe të luajtur nga [[Riccardo Scamarcio]], doli në vitin [[2022]].<ref>[https://filmguide.romacinemafest.org/it/?&eventdate=20221018 The film had its world premiere on October 18, 2022 at the ''Festa del Cinema di Roma''.]</ref> Karavaxho paraqitet në mënyrë të shquar si motiv te seria e Netflix i Steven Zaillian, ''Ripley'', bazuar në librin e Patricia Highsmith, ''The Talented Mr. Ripley''. Aty është paraqitur edhe vrasja e Rannuccio-s. Karavaxho është portretizuar nga Daniele Rienzo.<ref>{{Cite web|publisher=Artnet News|url=https://news.artnet.com/art-world/as-seen-on-ripley-netflix-caravaggio-2466041|date=9 prill 2024|title=As Seen on 'Ripley': The Brutal Art and Life of Caravaggio|language=en|access-date=10 maj 2024}}</ref><ref>{{Cite news|last=Thorpe|first=Vanessa|date=20 prill 2024|title=Rule-breaker for the ages: why Caravaggio is our screen age's art superstar|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2024/apr/20/rule-breaker-for-the-ages-why-caravaggio-is-our-screen-ages-art-superstar|access-date=10 maj 2024|publisher=The Observer|language=en|issn=0029-7712}}</ref><ref>{{Cite web|last=Connellan|first=Shannon|date=9 prill 2024|title=Netflix's 'Ripley' is full of Caravaggio references — here's why|url=https://mashable.com/article/ripley-netflix-caravaggio|access-date=10 maj 2024|publisher=Mashable|language=en}}</ref> == Analizat bashkëkohore dhe rishikimi modernist == Arti barok i Karavaxhos u rizbulua si një i vetë-dijshëm politik në librin e vitit [[1999]] ''Quoting Caravaggio'' nga Mieke Bal.<ref>{{cite book|editor1=Haun Saussy|title=Comparative Literature in an Age of Globalization|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2006|language=en|isbn=978-080188380-4|page=167}}</ref> Në vitin [[2013]], u hap një ekspozitë shëtitëse e Karavaxhos e quajtur ''Burst of Light: Caravaggio and His Legacy'' në Wadsworth Atheneum Museum of Art në Hartford, [[Kënektikëti|Konektikat]].<ref>{{cite magazine|last=Landi|first=Ann|date=mars 2013|title=Art Talk: Dark Shadows|page=38|magazine=ARTnews LLC|language=en}}</ref> Ekspozita përfshinte pesë piktura nga artisti mjeshtër, që përfshinin ''Shën Gjon Pagëzorin në Shkretëtirë'' ([[1604]]–[[1605]]) dhe ''Marta dhe Marie Magdalena'' ([[1589]]). E gjitha udhëtoi në [[Franca|Francë]] si dhe në [[Los Angeles]], [[Kalifornia|Kaliforni]]. Artistë të tjerë të barokut si Georges de La Tour, Orazio Gentileschi dhe trioja spanjolle e [[Diego Velázquez]], Francisco de Zurbarán dhe Carlo Saraceni u përfshinë gjithashtu në ekspozitë. Në vitin [[2017]] The Metropolitan Museum of Art ekspozoi ''Caravaggio's Last Two Paintings''<ref>{{Cite web|title=Caravaggio's Last Two Paintings|language=en|url=https://localhost:5000/exhibitions/listings/2017/caravaggio|access-date=18 gusht 2025|website=The Metropolitan Museum of Art}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> që paraqiti veprat e tij ''Mohimi i Shën Pjetrit'' dhe ''Martirizimi i Shën Ursulës'' (e huazuar nga [[Intesa Sanpaolo Bank|Banca Intesa Sanpaolo]], [[Napoli]]). ==Shkiko edhe== * [[Mikelanxhelo]] * [[Rafaelo]] * [[Ticiani]] * [[Gian Lorenzo Bernini]] * [[Peter Paul Rubens]] * [[Rembrandt]] * [[Gerard van Honthorst]] * [[Diego Velázquez]] * [[Nicolas Poussin]] * [[Eugène Delacroix]] * [[Gustave Courbet]] * [[Giovanni Battista Tiepolo]] ==Shpjegime== {{Reflist|group=Shpjeg.}} == Referime == {{Reflist|2}} == Burime parësore == Burimet parësore kryesore për jetën e Karavaxhos janë: * {{Cite book|author=Giovanni Baglione|chapter=Vita di Michelangnolo da Caravaggio, Pittore|url=https://books.google.al/books?id=8jdx8VQIMIC&pg=RA1-PA136|title=Le vite de Pittori, Scultori et Architetti. Dal Pontificato di Gregorio XIII del 1572. In fino a’tempi di Papa Urbano Ottavo nel 1642|publisher=Stamperia d'Andrea Fei|language=it|year=1942|pages=136-139}} * {{Cite book|last=Baglione|first=Giovanni|title=Life of Caravaggio|year=1642|language=en|location=Itali|url=http://caravaggio.com/preview/attach/data01/D000001.htm|access-date=30 tetor 2013|url-status=dead|archive-date=1 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101063913/http://caravaggio.com/preview/attach/data01/D000001.htm}} * {{Cite book|author=Giovanni Pietro Bellori|title=Le Vite de pittori, scultori, dhe architetti moderni|url=https://books.google.al/books?id=lbI-AAAAcAAJ&pg=PA197|year=1672|chapter=Michel Angelo da Caravaggio Pittore|language=it|publisher=Succesori di Mascardi|pages=197-216}} * Komentet e Giulio Mancinit mbi Karavaxhon te {{Cite book|author=Giulio Mancini|title=Considerazioni sulla pittura: Considerazioni sulla pittura. Viaggio per Roma. Appendici. Edizione critica e introduzione|editor=Adriana Marucchi|year=1956|url=https://books.google.al/books?id=HNHqAAAAMAAJ|publisher=Accademia nazionale dei Lincei|others=Lionello Venturi|volume=1|language=it}}, të shkruar në vitet [[1617]]-[[1621]] Të gjitha janë ribotuar te ''Caravaggio'' i Howard Hibbard dhe në shtojcat e ''Caravaggio-s'' së Catherine Puglisi. == Burime dytësore == {{Refbegin|43em}} * {{Cite book|author=Noel Barber|year=1999|chapter=Preface: The Murder Behind the Discovery|editor=Franco Mormando|url=https://archive.org/details/saintssinnerscar00morm/page/n5/|title=Saints & Sinners: Caravaggio & the Baroque Image|publisher=McMullen Museum of Art, Boston College; University of Chicago Press|language=en|location=Chestnut Hill, Massachusetts|isbn=978-1-892850-00-3|pages=11-13}} * {{Cite book|author1=Riccardo Bassani|author2=Fiora Bellini|publisher=Donzelli|year=1994|language=it|url=https://books.google.al/books?id=4NbqAAAAMAAJ|title=Caravaggio assassino: la carriera di un "valenthuomo" fazioso nella Roma della Controriforma|isbn=978-88-7989100-4}} * {{Cite book|last=Andrea Bayer|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=2004|language=en|isbn=978-158839116-2|url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/96665|title=Painters of Reality: The Legacy of Leonardo and Caravaggio in Lombardy|location=New York}} * {{Cite book|author=Erin Benay|year=2017|title=Exporting Caravaggio: The Crucifixion of St. Andrew|publisher=Giles Press Ltd.|language=en|ISBN=978-191128224-2}} * {{Cite book|author=Bernard Berenson|title=Caravaggio: His Incongruity and His Fame|url=https://books.google.al/books?id=E-kfAAAAIAAJ|publisher=Chapman & Hall|year=1953|language=en}} * {{Cite book|author=Antonino Bertolotti|publisher=Ulrico Hoepli|year=1881|volume=2|language=it|url=https://books.google.al/books?id=TwER8953ODkC&pg=PA71|title=Artisti lombardi a Roma nei secoli XV, XVI, e XVII: studi e ricerche negli archive romani|pages=71-72}} * {{Cite book|last=Louise Brown|first=Beverly|title=The Genius of Rome, 1592–1623|year=2001|publisher=Royal Academy of Arts|language=en|isbn=978-090094688-2}} * {{Cite book|author=Giovanni Angelo Bouchard|year=1791|title=Sanctae Matris Nostrae catholicae ecclesiae dogmatum et morum ex selectis veterum patrum operibus veritas demonstrata seu Veterum patrum theologia vniuersa tribus partibus constans quarum prima agit de Ecclesiasticis dogmatibus, secunda de Sacramentis, tertia de Moribus. Tomus primus [-decimus tertius et ultimus]|volume=7|language=la|publisher=Florentia|page=270}} * {{Cite book|author=Richard Francis Burton|url=https://books.google.al/books?id=ApUWAAAAYAAJ&pg=PA215|year=1900|volume=10|title=A Plain and Literal Translation of "Arabian Nights"|publisher=Press of The Carson-Harper Company|language=en}} * {{Cite journal|author=Ralf van Bühren|journal=Church, Communication and Culture|url=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23753234.2017.1287283|title=Caravaggio’s 'Seven Works of Mercy' in Naples. The relevance of art history to cultural journalism|volume=2|year=2017|doi=10.1080/23753234.2017.1287283|language=en|S2CID=194755813|pages=63-87}} * Maurizio Calvesi, ''Caravaggio'', Art Dossier 1986, Giunti Editori (1986) (ISBN nuk është në dispozicion) * {{Cite book|last=Calvesi|first=Maurizio|title=Le realtà del Caravaggio|year=1990|url=https://books.google.com/books?id=ZczqAAAAMAAJ|publisher=G. Einaudi|location=Torino|language=it}} * {{Cite encyclopedia|editor1=John Denison Champlin|editor2=Charles Callahan Perkins|url=https://books.google.al/books?id=0TDAXYreJvgC&pg=PA241|title=Caravaggio, Michelangelo da|volume=1|encyclopedia=Cyclopedia of Painters and Painting|year=1887|publisher=Charles Scribner’s Sons|language=en|location=Nju Jork|page=241-242}} * {{Cite book|last=Keith Christiansen|title=A Caravaggio Rediscovered, The Lute Player|year=1990|language=en|url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/42365/rec/5|location=New York|publisher=The Metropolitan Museum of Art|isbn=978-087099575-0}} * {{Cite journal|author1=Sandro Corradini|author2=Maurizio Marini|title=The Earsliest Account of Caravaggio in Rome|journal=The Burlington Magazine|volume=140|issue=1138|date=janar 1998|language=en|pages=25-28}} * {{Cite book|author=Louis Crompton|year=2003|url=https://books.google.al/books?id=TfBYd9xVaXcC&lpg=PP1&pg=PA286|chapter=Rome and Caravaggio|title=Homosexuality and Civilization|publisher=Harvard University Press|language=en|isbn=978-0-674-02233-1|page=286-290}} * {{cite journal|author=Isis Davis-Marks|date=13 prill 2021|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/spanish-government-bans-sale-possible-caravaggio-180977487/|title=Baroque Painting Almost Sold for €1,500 May Be a Caravaggio Worth Millions|journal=Smithsonian Magazine|language=en}} * {{Cite journal|author1=Michel Drancourt|author2=Rémi Barbieri|author3=Elisabetta Cilli|url=https://doi.org/10.1016%2FS1473-3099%2818%2930571-1|author4=Giorgio Gruppioni|author5=Alda Bazaj|author6=Giuseppe Cornaglia|title=Did Caravaggio die of Staphylococcus aureus sepsis?|journal=The Lancet|date=17 shtator 2018|volume=18|issue=11|PMID=30236439|doi=10.1016/S1473-3099(18)30571-1|language=en|page=1178}} * {{Cite book|author=Andrea Dusio|title=Caravaggio’s White Album|publisher=Cooper Arte|year=2009|language=en|location=Romë|isbn=978-88-7394-128-6}} * {{Cite book|author=Vincenzio Fanti|title=Descrizzione Completa di Tutto Ciò che Ritrovasi nella Galleria di Sua Altezza Giuseppe Wenceslao del S.R.I. Principe Regnante della Casa di Lichtenstein|url=https://books.google.com/books?id=_dROAAAAcAAJ&pg=PA21|year=1767|publisher=Trattner|language=it}} * {{Cite book|author=Michael Fried|title=The Moment of Caravaggio|publisher=Yale University Press|url=http://press.princeton.edu/titles/9265.html|year=2010|language=en|ISBN=978-069114701-7}} * {{Cite book|author=Walter Friedlander|title=Caravaggio Studies|publisher=Princeton University Press|orig-year=1955|edition=i 2-të i rishikuar|year=1969|language=en}} * {{Cite book|author=John Gash|title=Caravaggio|year=2004|publisher=Chaucer Press|url=https://books.google.al/books?id=kUE3AQAAIAAJ&q=Carmelites|language=en|isbn=190444922-0}} * {{Cite journal|author=Laura Geggel|url=https://www.livescience.com/63702-caravaggio-died-of-sepsis.html|title=Renaissance Master Caravaggio Didn't Die of Syphilis, but of Sepsis|journal=Live Science|language=en|date=28 shtator 2018|access-date=30 shtator 2018}} * {{Cite journal|author=Alessandro Giardino|journal=Aries|volume=17|year=2017|url=http://booksandjournals.brillonline.com/content/journals/10.1163/15700593-01600100|issue=2|title=Seven Works of Mercy|language=en|doi=10.1163/15700593-01600100|pages=149-170}} * {{Cite book|author=Rosa Giorgi|title=Caravaggio: Master of Light and Dark – his lefe in paintings|year=1999|publisher=Dorling Kindersley|language=en|isbn=978-0-7894-4138-6}} * {{Cite book|author=Andrew Graham-Dixon|year=2011|title=Caravaggio: A Life Sacred and Profane|url=https://archive.org/details/caravaggiolifesa0000grah_k0o8|publisher=Penguin|language=en|isbn=978-0-7139-9674-6}} * {{Cite book|author1=Mina Gregori|author2=Luigi Salerno|author3=Richard E. Spear|title=The Art of Caravaggio|year=1985|publisher=Metropolitan Museum of Art|language=en}} * {{Cite book|author=Jonathan Harr|year=2005|title=The Lost Painting: The Quest for a Caravaggio Masterpiece|url=https://archive.org/details/lostpainting00harr_1|publisher=Random House|language=en|location=Nju Jork}} * {{Cite book|last=Hibbard|first=Howard|title=Caravaggio|publisher=Thames and Hudson|year=1983|language=en|isbn=978-050027491-0|location=Londër}} * {{Cite book|author=Ann Sutherland Harris|year=2004|title=Seventeenth-century Art & Architecture|publisher=Laurence King Publishing|language=en|isbn=1-85669-415-1}} * {{Cite book|author=Michael Kitson|title=The Complete Paintings of Caravaggio|location=Londër|orig-year=1967|publisher=Weidenfeld & Nicolson|year=1986|language=en}} * {{Cite book|author=Pietro Koch|title=Caravaggio – The Painter of Blood and Darkness|year=2004|publisher=Gunther Edition|language=en|location=Romë}} * {{Cite book|author=Gilles Lambert|title=Caravaggio, 1571-1610: A Genius Beyond His Time|url=https://books.google.al/books?id=HwQ1rgEACAAJ|year=2015|editor=Gilles Néret|publisher=Taschen|language=en|isbn=978-3-8365-5993-5}} * {{cite magazine|last=Landi|first=Ann|date=mars 2013|title=Art Talk: Dark Shadows|page=38|magazine=ARTnews LLC|language=en}} * {{Cite book|author=Helen Langdon|title=Caravaggio: A Life|url=https://archive.org/details/caravaggiolife00lang|publisher=Farrar, Straus and Giroux|year=1999|language=en|isbn=978-0-374-11894-5}} * {{Cite book|author=Ernesto Liberatori|title=Luci e Ombre su Michelangelo Merisi|url=https://books.google.al/books?id=_QuBCgAAQBAJ|year=2015|language=it|publisher=Youcanprint|isbn=978-88-9306-413-2}} * {{Cite book|author=Roberto Longhi|title=Caravaggio|year=1998|publisher=Giunti|orig-year=1968|language=it|location=Firence|isbn=978-88-359-8003-2}} * {{Cite book|author=Alberto Macchi|title=L'uomo Caravaggio|year=1995|others=Stefania Macioce|publisher=AETAS|language=it|location=Romë}} * {{Cite book|author=Denis Mahon|year=1947|title=Studies in Seicento Art|publisher=Warburg Institute|language=en|location=Londër}} * {{Cite book|author=Maurizio Marini|year=2014|language=it|title=Caravaggio "Pictor praestantissimus": l'iter artistico di uno dei massimi rivoluzionari dell'arte di tutti i tempi. Caravaggio, ?-1610|publisher=Newton Compton|edition=i 4-rt|location=Romë|isbn=978-88-541-6939-5|oclc=915922456}} * {{Cite book|author=Honoré Mirabeau|publisher=Chevalier de Pierrugues, Chez tous les Libraries|year=1867|url=https://archive.org/details/erotikabiblion00mirauoft/page/92/|title=Erotika Biblion|language=fr}} * {{Cite book|author=Alfred Moir|title=The Italian Followers of Caravaggio|url=https://archive.org/details/italianfollowers0001moir_y5c2|publisher=Harvard University Press|year=1967|language=en|isbn=978-0-67446900-6}} * {{Cite journal|author=Olivier Morand|journal=Le Finson de Toulouse|year=2019|url=https://www.academia.edu/39547444/Le_Finson_de_Toulouse|title=La Judith de Toulouse: Le chef d’oeuvre de Louis Finson|language=fr|pages=1-30}} * {{Cite journal|author=Steven F. Ostrow|journal=The Art Bulletin|volume=85|issue=3|url=http://www.mutualart.com/OpenARticle/Giovanni-Baglione--Artistic-Reputation-i/119746C99929E2DE|title=Review of Giovanni Baglione: Artistic Reputation in Baroque Rome by Maryvelma Smith O’Neil|date=shtator 2003|language=en|pages=608-611}} * {{Cite book|author=Gianni Papi|title=Caravaggio|publisher=Giunti Editore|year=2016|url=https://books.google.al/books?id=QdxejwEACAAJ|language=it|isbn=978-880999427-0}} * {{Cite book|last=Patrick|first=James|title=Renaissance and Reformation|year=2007|url=https://books.google.com/books?id=i6ZJlLHLPY8C&pg=PA194|publisher=Marshall Cavendish|language=en|isbn=978-0-7614-7651-1}} * {{Cite book|last=Pomella|first=Andrea|title=Caravaggio: An Artist Through Images|url=https://books.google.com/books?id=JDH4lOa8qRgC&pg=PA106|year=2005|publisher=ATS Italia Editrice|language=en|access-date=28 qershor 2010|isbn=978-88-88536-62-0}} * {{Cite book|author=Catherine Puglisi|title=Caravaggio|publisher=Phaidon|language=en|year=1998|isbn=978-0-7148-3966-0}} * {{Cite book|author=Peter Robb|url=https://books.google.al/books?id=zbheAgAAQBAJ|year=2013|title=M: L’enigma Caravaggio|publisher=Edizioni Mondadori|translator=Massimo Parizzi & Doriana Cometlati|language=it|isbn=978-885204523-3}} * {{Cite book|last=Rowland|first=Ingrid Drake|publisher=New York Review of Books|url=https://books.google.com/books?id=yke1Kx4v9sYC&pg=PA163|title=From heaven to Arcadia: the sacred and the profane in the Renaissance|year=2005|language=en|isbn=978-1-59017-123-3|page=163}} * {{Cite journal|author1=Conrad Rudolph|author2=Steven F. Ostrow|volume=24|issue=5|url=https://escholarship.org/uc/item/34w3r5gb|title=Isaac Laughing: Caravaggio, non-traditional imagery and traditional identification|journal=Art History|language=en|date=nëntor 2001|pages=646-681}} * {{Cite journal|last=Sammut|first=E.|journal=Scientia|volume=15|issue=2|year=1949|url=http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia%20(Malta)/Scientia.%2015(1949)2(Apr.-Jun.)/03.pdf|title=Caravaggio in Malta|language=en|pages=78–89|access-date=11 prill 2019|url-status=dead|archive-date=8 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008090746/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia%20(Malta)/Scientia.%2015(1949)2(Apr.-Jun.)/03.pdf}} * {{cite book|editor1=Haun Saussy|year=2006|title=Comparative Literature in an Age of Globalization|publisher=Johns Hopkins University Press|language=en|isbn=978-080188380-4|page=167}} * {{Cite journal|last=Sciberras|first=Keith|url=https://burlington.org.uk/archive/back-issues/200204|date=prill 2002|title=Frater Michael Angelus in tumultu: the cause of Caravaggio's imprisonment in Malta|journal=The Burlington Magazine|volume=144|issue=1189|language=en|pages=229–232}} * {{Cite journal|last=Sciberras|first=Keith|date=korrik 2002|title=Riflessioni su Malta al tempo del Caravaggio|url=https://books.google.al/books?id=JqtMAAAAYAAJ|journal=Paragone: Rivista di arte e letteratura (Arte)|volume=52|issue=629|publisher=Sansoni|language=it|pages=3–20}} * {{Cite journal|last=Sohm|first=Philip|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_2002-09_84_3/page/449|journal=The Art Bulletin|date=shtator 2002|title=Caravaggio's Deaths|volume=84|issue=3|jstor=3177308|doi=10.1080/00043079.2002.10787031|doi-broken-date=2019-02-09|language=en|pages=449–468}} * {{Cite journal|title=Caravaggio in Genoa: Hypothesis for an Inspiration|journal=Speculum Artis|date=22 shtator 2020|url=https://www.speculumartis.net/en/2020/09/22/caravaggio-in-genoa-hypothesis-for-an-inspiration/|language=en}} * {{Cite book|author=John Spike|others=Michèle Kahn Spike|year=2001|title=Caravaggio, with Catalogue of Painting on CD-ROM|publisher=Abbeville Press|language=en|location=New York}} * {{Cite encyclopedia|editor1-last=Summers|editor1-first=Claude J.|title=Caravaggio|year=2004|encyclopedia=The queer encyclopedia of the visual arts|publisher=Cleis Press|isbn=978-157344191-9|language=en|page=72}} * {{Cite book|author=Halina Waga|year=1992|publisher=Arte della Stampa|url=https://books.google.al/books?id=CnpQMwEACAAJ|title=Vita nota e ignota dei virtuosi al Pantheon: contributi alla storia della Pontifica Accademia Artistica dei Virtuosi al Pantheon|language=it|location=Romë}} * {{Cite book|author=Rudolf Wikkkower|year=1973|title=Art and Architecture in Italy, 1600-1750|publisher=Penguin/Yale History of Art|language=en|edition=i 3-të|isbn=978-030007939-5}} * {{Cite book|author=Chris White|publisher=Routledge|title=Nineteenth-Century Writings on Homosexuality: A Sourcebook|url=https://books.google.al/books?id=BPv4WuX0CzIC&pg=PA232|year=1999|language=en|isbn=978-0-41515306-5}} * {{Cite book|editor=Francesca Valdinoci|title=Vite di Caravaggio|year=2016|publisher=CasadeiLibri|language=it|isbn=880613754-9}} * {{Cite book|author=John L. Varriano|title=Caravaggio: The Art of Realism|url=https://archive.org/details/caravaggioartofr0000varr|publisher=Pennsylvania State University Press|year=2006|language=en|isbn=978-027102718-0}} {{Refend}} == Linqe të jashtme == {{Refbegin|35em}} {{Commons category|Michelangelo Merisi da Caravaggio|Karavaxho}} ;'''Biografia''' * [http://www.bergerfoundation.ch/Caravage/E/ Caravaggio, princi i natës] ;'''Artikuj dhe ese''' * Christiansen, Keith. [http://www.metmuseum.org/toah/hd/crvg/hd_crvg.htm "Caravaggio (Michelangelo Merisi) (1571-1610) dhe ndjekësit e tij".] Në ''Heilbrunn Afati i historisë së artit''. Nju Jork: Muzeu Metropolitan i Artit, 2000-. (Tetor 2003) * [https://web.archive.org/web/20100316185329/http://www.fbi.gov/hq/cid/arttheft/europe/italy/italyart.htm Njoftimi i vjedhjes së artit të FBI-së për ''Lindjen'' e Caravaggio] * [https://web.archive.org/web/20131203001449/http://vecchiaforma.com/uploads/3/3/3/5/3335127/e21-passion-cvgg.pdf ''Pasioni i Caravaggio''] * [https://web.archive.org/web/20131203002442/http://vecchiaforma.com/uploads/3/3/3/5/3335127/e4-cvgg-velz.pdf ''Deconstructing Caravaggio dhe Velázquez''] * [https://web.archive.org/web/20060207004930/http://www.duffyandsnellgrove.com.au/extracts/m_interview.htm Intervistë me Peter Robb, autor i ''M''] * [https://web.archive.org/web/20060413211634/http://www.rijksmuseum.nl/formats/container_remcar_en.html Krahaso] Rembrandt me Caravaggio. * [http://www.webexhibits.org/hockneyoptics/post/grundy7.html Caravaggio dhe Camera Obscura] * [http://www.vandewerken.nl/teksten/caravaggio%20english.html Prerjet e Caravaggio nga Ramon van de Werken] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230607044538/http://www.vandewerken.nl/teksten/caravaggio%20english.html |date=7 qershor 2023 }} * [http://www.physorg.com/news155889108.html Përdorimi i Caravaggio nga Camera Obscura: Lapucci] * [http://painterpatrickswift.blogspot.co.uk/1970/03/some-notes-on-caravaggio-nimbus-1956.html Disa shënime mbi Caravaggio - Patrick Swift] * [http://www.robertalapucci.com Faqja e internetit e Roberta Lapucci dhe shumica e botimeve të saj në Caravaggio si PDF lirisht të shkarkueshme] ;'''Vepra arti''' * [http://www.caravaggio-foundation.org caravaggio-foundation.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240629202446/https://www.caravaggio-foundation.org/ |date=29 qershor 2024 }} 175 punon nga Caravaggio * [https://www.caravaggio.org caravaggio.org] Analiza e 100 veprave të rëndësishme Caravaggio * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/caravaggio/ Caravaggio, Michelangelo Merisi da Caravaggio WebMuseum, faqja e Parisit] * [https://web.archive.org/web/20130516081827/http://www.eyegate.com/showgal.php?id=33 Galeria e EyeGate e Caravaggio] ;'''Muzika''' * [http://www.answers.com/topic/jordi-savall-dominique-fernandez-lachrimae-caravaggio Lachrimae Caravaggio, nga Jordi Savall, i interpretuar nga Le Concert des Nations & Hesperion XXI (Neni në Answers.com)] ;'''Video''' * [http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggio-matthew.html ''Thirrja e Caravaggio nga Shën Mateu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023233737/http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggio-matthew.html |date=23 tetor 2014 }} [http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggio-matthew.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023233737/http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggio-matthew.html |date=23 tetor 2014 }} në Smarthistory, qasur më 13 shkurt 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/crucifixion-of-st.-peter.html ''Kryqëzimi i Karavazhit të Shën Pjetrit''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008035208/http://smarthistory.khanacademy.org/crucifixion-of-st.-peter.html |date=8 tetor 2014 }} [http://smarthistory.khanacademy.org/crucifixion-of-st.-peter.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008035208/http://smarthistory.khanacademy.org/crucifixion-of-st.-peter.html |date=8 tetor 2014 }}, qasur më 13 shkurt 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggios-death-of-the-virgin.html ''Vdekja e Virgjëreshës Caravaggio''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101211252/http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggios-death-of-the-virgin.html |date=1 nëntor 2014 }} [http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggios-death-of-the-virgin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101211252/http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggios-death-of-the-virgin.html |date=1 nëntor 2014 }}, qasur më 13 shkurt 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/narcissus-at-the-source.html ''Narciosi i Caravaggio në Burim''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101211943/http://smarthistory.khanacademy.org/narcissus-at-the-source.html |date=1 nëntor 2014 }} [http://smarthistory.khanacademy.org/narcissus-at-the-source.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101211943/http://smarthistory.khanacademy.org/narcissus-at-the-source.html |date=1 nëntor 2014 }}, qasur më 13 shkurt 2013 * [https://web.archive.org/web/20130116124302/http://smarthistory.khanacademy.org/contarelli-chapel.html ''Pikturat e Caravaggio në Chapel Contarelli, San Luigi dei Francesi''], qasur më 13 shkurt 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/supper-at-emmaus.html ''Darka e Caravaggio në Emmaus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141011221851/http://smarthistory.khanacademy.org/supper-at-emmaus.html |date=11 tetor 2014 }} [http://smarthistory.khanacademy.org/supper-at-emmaus.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141011221851/http://smarthistory.khanacademy.org/supper-at-emmaus.html |date=11 tetor 2014 }}, qasur më 13 shkurt 2013 {{Refend}} [[Kategoria:Vdekje 1610]] [[Kategoria:Lindje 1571]] [[Kategoria:Piktorë italianë]] [[Kategoria:Piktorë të shekullit të XVI]] [[Kategoria:Piktorë të shekullit të XVII]] [[Kategoria:Njerëz nga Milano]] [[Kategoria:Vrasës]] d4bpkbks203yicy0mcvm21prs6o9xhx 1 264931 3004087 2997545 2026-07-02T04:18:24Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Claudio Marchisio/Arkivi 1]] 3004087 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Claudio Marchisio/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Projekti Futbolli}} l4qc8fg0i6epdxzaozodiqgxbzd46h7 0 265457 3004055 3003784 2026-07-02T00:05:02Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004055 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name = Qeni i egër Afrikan | fossil_range = [[Pleistoceni|Pleistoceni mesëm]] – tani (200,000–0 PT)<ref name="MN_R"/> | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name="iucn">{{cite iucn|author=McNutt|author-link=Tico McNutt|display-authors=etal|year=2008|url=https://www.iucnredlist.org/details/12436/0|title=''Lycaon pictus''|access-date=6 maj 2008}} Database entry includes justification for why this species is endangered</ref> | image = African wild dog (Lycaon pictus pictus).jpg | image_caption = Në Rezervatin Kalahari, [[Afrika Jugore]] | regnum = [[Kafsha|Animalia]] | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Gjitari|Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Canidae]] | subfamilia = [[Caninae]] | tribus = [[Canini]] | genus = Lycaon | species = pictus | authority = ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1820) | range_map = African Wild Dog Distrbution.jpg | range_map_caption= Përhapja e qenit Afrikan }} '''Qeni i egër Afrikan''' (''Lycaon pictus'') është një [[Canidae|kanid]] nativ në [[Afrika|Afrikën nën-Saharane]]. Është më i madhi i familjes së tij në Afrikë dhe i vetmi i [[gjinia|gjinisë]] ''[[Lycaon]]'', i cili është i veçuar nga ''[[Canis]]'' për strukturën e dhëmbëve teje të specializuar për një [[Carnivora|mishngrënës]]. U klasifikua si [[Speciet e rrezikuara|specie e Rrezikuar]] në [[Lista e Kuqe e BNRN-së|Listën e Kuqe të BNRN-së]] në 2016 për shkak të uljes së [[popullata|popullatës]].<ref>{{Cite iucn|url=http://oldredlist.iucnredlist.org/details/12436/0|title=Lycaon pictus|access-date=2016-09-18}}</ref> Numri i individëve bie vazhdimisht, për shkak të zvogëlimit të [[habitati]]t dhe persekutimi njerzorë.<ref name="iucn"/> Qeni i egër Afrikan është tej mase një kafshë shoqërore: jeton në tufa me individë të ndarë për meshkujt dhe femrat. Në mënyrë unike midis mishngrënësve shoqërorë, femrat ndahen nga tufa kur arrjnë pjekurin seksuale dhe këlyshëve ju lejohet të hajnë kërmat. Kjo specie është e specializuar në gjuetin e [[Antilopa|antilopave]], gjueti e cila bëhet gjatë ditës: e ndjek antilopën deri sa kjo të lodhet dhe mos të vrapoj më. Si kanidët e tjerë, përcjell ushqimin për këlyshët, por kjo sjellje bëhet edhe midis të rriturve, deri në pikën që përbën themelin e jetës së tyre shoqërore.<ref name="BornFreeAWDFacts">{{cite web|title=AWD - Facts|url=http://www.bornfree.org.uk/animals/african-wild-dog/facts/|website=Born Free Foundation|accessdate=5 shtator 2017|language=en|archive-date=24 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324052349/http://www.bornfree.org.uk/animals/african-wild-dog/facts|url-status=dead}}</ref><ref name="WildAfricaAWD">{{cite web|title=African Wild Dog (Lycaon pictus Temminck, 1820) - WildAfrica.cz - Animal Encyclopedia|url=http://www.wildafrica.cz/en/animal/african-wild-dog/|website=Wildafrica.cz|accessdate=5 shtator 2017|archive-date=6 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206114434/http://www.wildafrica.cz/en/animal/african-wild-dog/|url-status=dead}}</ref><ref name="AWDConservancy">{{cite web|title=African Wild Dog Natural History|url=http://www.awdconservancy.org/natural%20history.html|website=Awdconservancy.org|accessdate=5 shtator 2017}}</ref> Pak janë grabitqarët e tij natyrorë: [[luani]] i cili përbën burimin kryesor të vdekjeve të tyre dhe [[hiena]] që është një kërcënim për gjahune tyre pasi e vjedh. Megjithëse jo në mënyrë aq të spikatur, është një pjesë e rëndësishme e folklorit dhe kulturës Afrikane po aq sa mishngrënësit e tjerë afrikanë; është respektuar në shoqëri të ndryshme gjuetarësh, në veçanti nga kulturat predinastike [[Egjiptianët|egjiptiane]] dhe nga [[popullata|populli]] 'San'. == Emërtimi == ''Lycaon pictus'' mbart disa emra të ndryshëm, duke përfshirë: qeni i egër Afrikan, qeni gjuetar i Afrikës, qeni gjuetar i Kepit Rajonal,<ref name="iucn2004">Woodroffe, R., McNutt, J.W. & Mills, M.G.L. (2004). African Wild Dog ''Lycaon pictus''. In Sillero-Zubiri, C., Hoffman, M. & MacDonald, D. W., ed., ''Canids: Foxes, Wolverhampton Wanderers F.C., Jackals and Dogs – 2004 Status Survey and Conservation Action Plan'', 174–183. IUCN/SSC Canid Specialist Group, {{ISBN|2-8317-0786-2}}</ref> qeni gjuetar me njolla,<ref name="COL2018awd">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2018/details/species/id/52fba5321357578285952cce9c1b6dac|title=''Canis lycaon'' Temminck 1820|editor=Roskov Y., Abucay L., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., De Wever A., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev, L|website=Catalogue of Life 2018 Checklist|publisher=Catalogue of Life|access-date=30 nëntor 2018}}</ref> qeni me njolla,<ref>{{cite web|url=https://www.painteddog.org/|title=Painted Dog Conservation - Main page|publisher=Painted Dog Conservation}}</ref> dhe likaoni me njolla.<ref name="smith1839"/> Një shoqatë konservimi po promovon emrin "ujku me njolla"<ref>[https://www.amazon.co.uk/Painted-Wolves-Wild-Dogs-Serengeti-Mara/dp/0241124859/ref=sr_1_1?keywords=painted+wolves+scott&qid=1561560675&s=gateway&sr=8-1 Painted Wolves: Wild Dogs of the Serengeti]</ref> si një mënyrë alternative e të quajturit, ngaqë "qen i egër" mbart disa konotacione negative që mund të dëmtojnë imazhin e tij.<ref name="kristof">{{citation|last=Kristof|first=N. D.|title=Every (wild) dog has its day|newspaper=The New York Times|date=14 prill 2010|url=https://www.nytimes.com/2010/04/15/opinion/15kristof.html|accessdate=18 tetor 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paintedwolf.org/|title=The Painted Wolf Foundation - A Wild Dog's Life|website=The Painted Wolf Foundation|accessdate=7 dhjetor 2018}}</ref> Megjithatë, emri "qen i egër Afrikan" është ende mjaft i përdorur.<ref name="chimimba2005">Chimimba, C. T. (2005). ''The Mammals of the Southern African Sub-region''. Cambridge University Press. pp. 474–480. {{ISBN|0-521-84418-5}}</ref> == Taksonomia dhe evolucion == Referimi i parë i kësaj specje është bërë nga poeti [[Opian]](sh. II p.K.) ,i cili shkruajti për ''thoa-n'',një hibrid midis ujkut(fiziku) dhe leopardit(ngjyra e gëzofit).Në Collectanea rerum memorabilium të Solinusit (sh.III p.K.) gjëndet përshkrimi i një kafshe e ngjashme një ujku shumëngjyrësh,me nje jele(ose Krifë),i cili jetonte në Etiopi.<ref name="smith1839">Smith, C. H. (1839). ''[https://archive.org/stream/Smith1839hr25D-b#page/260/mode/2up Dogs]'', W.H. Lizars, Edinburgh, p. 261-69</ref> Kjo specje u përshkrua për herë të parë në 1820 nga [[Coenraad Temminck]],pasi ekzaminoj një individ nga bregu i [[Mozambiku|Mozambikut]].Kafsha u emërua ''Hyaena picta'',duke e klasifikuar gabimisht si një specje hiene. Më vonë u njoh si [[Kanid]] në 1827 nga [[Joshua Brookes]],dhe u riemërua ''Lycaon tricolor''.Rrënja e fjalës Lycaon vjen nga greqishtja λυκαίος (lykaios), që nënkupton "e ngjashme,si ujku".Epiteti specifik ''pictus''(Latininisht,"i njollosur,me njolla")u shtua më vonë.<ref name="bothma">Bothma, J. du P. & Walker, C. (1999). ''Larger Carnivores of the African Savannas'', Springer, pp. 130–157, {{ISBN|3-540-65660-X}}</ref> Paleontologu [[George G. Simpson]] vuri qenin e egër afrikan,[[Dhol|Dholin]] dhe [[qenin e shkurreve]] bashk në të njëjtën nën-familje Simocyoninae duke u bazuar tek ngjashmëria e dhëmbëv.Ky grupim u kritikua nga [[Juliet Clutton-Brock]] i cili thoshte që ngjashmërit midis këtyre tre specjeve nuk mjaftojn për ti klasifikuar në të njëjtën nën-familje.<ref name="cluttonbrock1976">{{cite journal|last1=Clutton-Brock|first1=J.|last2=Corbet|first2=G. G.|last3=Hills|first3=M.|date=1976|title=A review of the family Canidae, with a classification by numerical methods|journal=Bull. Br. Mus. (Nat. Hist.)|volume=29|pages=119–199|url=http://biostor.org/reference/65860}}</ref> ===Evolucioni=== {{Cladogram|align=right|title=Pema filogjenetike e kanidëve të ngjashëm me ujqërit|caption=Lidhjet filogjenetike midis degës së kanidëve të ngjashme me ujqërit,<br> bazuar në të dhënat e sekuencës së [[ADN]]-së të marra nga bërthama<br> e qelizave,<ref name="lindblad-toh2005"/><ref name="koepfli2015"/> përveç ujkut të Himalajave, bazuar në sekuencat<br> e ADN-së mitokondriale.<ref name="koepfli2015"/><ref name="werhahn2017"/> Milionë vjet më parë.<ref name="koepfli2015"/> |cladogram={{clade | style = font-size:85%;line-height:80%;width:425px; |label1=[[Caninae]] 3.5 [[viti|Ma]] |1={{clade |label1=3.0 |1={{clade |label1=2.7 |1={{clade |label1=1.9 |1={{clade |label1=1.6 |1={{clade |label1=1.3 |1={{clade |label1=1.1 |1={{clade |label1=0.25 |1={{clade |label1=0.031 |1={{clade |1=[[Qeni]] [[File:Tibetan mastiff (white background).jpg|50 px]] |2=[[Ujku gri]] [[File:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate I).jpg|50 px]] }} |2=[[Ujku i Himalajave]] [[File:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate III).jpg|50 px]] }} |2=[[Kojota]] [[File:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate IX).jpg|50 px]] }} |2=[[Ujku i artë Afrikan]] [[File:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate XI).jpg|50 px]] }} |2=[[Ujku Etiopian]] [[File:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate VI).jpg|50 px]] }} |2=[[Çakalli i artë]] [[File:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate X).jpg|50 px]] }} |2=[[Qeni i egër Aziatik]] [[File:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate XLI).jpg|50 px]] }} |2=Qeni i egër Afrikan [[File:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate XLIV).jpg|50 px]] }} |2={{clade |1={{clade |1=[[Çakalli me vija]] [[File:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate XIII).jpg|50 px]] |2=[[Çakalli kurriz-zi]] [[File:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate XII).jpg|50 px]] }} |label1=2.6 }} }} }} }} Qeni i egër Afrikan mbart adaptimet më të specializuara mes kanidëve për sa i përket ngjyrës të gëzofit,dietës dhe ndjekjes të gjahut me anë të aftësis së tij vrapuese.Ka një skelet elegant dhe humbja e gishtit të parë mbi kembët e përparme shton hapin dhe shpejtësin.Këto adaptime e lejojnë të njdek pren përmes fushave të hapura për kohë të gjatë.Dhëmbët e tij e bëjnë të aftë të shqyejn mishin me lehtësi.Gëzofi i qenit të egër afrikan është një nga më të veçantit në botë.Çdo individë ndryshon nga tjetri për format e njollave dhe ngjyrat e tyre.Studime të 2019 tregojnë që linja e lycaon u nda nga ajo [[Cuon]] dhe [[Canis]] 1.7 milion vite më parë me anë të këtyre adaptimeve, ndryshim ky që u shfaq përkohësisht me ndryshimin e thundrakëve të mëdhenjë.<ref name="Chavez2019"/> Fosili më i lashtë i L.pictus daton 200.000 vite dhe është gjendur në [[Guva HaYonim|Guvën HaYonim]],[[Izraeli|Izrael]].<ref>Stiner, M. C., F. C. Howell, B. Martınez-Navarro, E. Tchernov, and O. Bar-Yosef. 2001. Outside Africa: Middle Pleistocene Lycaon from Hayonim Cave, Israel. Bollettino della Societa Paleontologica Italiana 40:293–302</ref><ref name="MN_R"/> Evolucioni i qenit të egër afrikan është kuptuar shumë pak për shkak të mungesës së gjetjeve fosile.Disa autor konsiderojn të zhdukurin ''[[Xenocyon]]'' (subgenus i ''Canis'')si parardhësin e genusit Lycaon dhe Cuon,<ref name="moulle2006"/><ref name="baryshnikov2012"/><ref name="cherin2013"/><ref name="wang2008"/>{{rp|p149}} i cili jetonte në [[Euroazia|Euroazi]] edhe [[Afrika|Afrikë]] nga [[Pleistoceni|Pleistoceni i Hershëm]] deri në [[Pleistoceni|Pleistocenin Mesatar]].Të tjerë propozojn që ''Xenocyon'' duhet të riklasifikohet si ''Lycaon''.<ref name="MN_R"/> Specja ''Canis(Xenocyon) falconeri'' nuk kishte gishtin e parë tek këmbët e përparme,si ''L.pictis'',edhe nëse dhëmbët nuk ishin ende të specializuara.<ref name="MN_R">{{cite journal|last1=Martínez-Navarro|first1=B.|last2=Rook|first2=L.|date=2003|title=Gradual evolution in the African hunting dog lineage: systematic implications|journal=Comptes Rendus Palevol|doi=10.1016/j.crpv.2003.06.002|volume=2|issue=#8|pages=695–702}}</ref> Kjo lidhje u refuzua nga një autor sepse fakti që C(X.) falconeri -t i mungonte një gisht nuk përmban provë të mjaftueshme për të lidhur të dyja specjet,duke konsideruar edhe ndryshimet tek dhëmbët.<ref name="hartstone2010"/> Një tjetër kandidat parardhës është ''L.sekowei'' i [[Pleistoceni|Plio-Pleistocenit]] ,nga Afrika e jugut,kësaj radhe për ngjashmërin tek dhëmbët.Adaptimet të gjendura tek dhëmbët e tij,sot hasen vetëm tek ''Lycaon'' mes kanidëve të gjallë,gjë që tregon të njëjtin adaptim për një diet hiper-mishgrënëse.''L.sekowei'' nuk kishte ende humbur gishtin dhe ishte më i fuqishëm se specja moderne,duke pasur edhe dhëmbë 10% më të mëdhenjë.<ref name="hartstone2010">{{cite journal|last1=Hartstone-Rose|first1=Adam|last2=Werdelin|first2=Lars|last3=De Ruiter|first3=Darryl J.|last4=Berger|first4=Lee R.|last5=Churchill|first5=Steven E.|date=2010|title=The Plio-pleistocene Ancestor of Wild Dogs, ''Lycaon sekowei'' n. sp|journal=Journal of Paleontology|doi=10.1666/09-124.1|volume=84|issue=#2|pages=299–308|url=https://www.researchgate.net/publication/228515255|format=PDF}}</ref> ===Përzjerja gjenetike me qenin e egër Aziatik=== Në 2018, sekuenca e tërë e gjenomit u përdor për të krahasuar [[qeni i egër|qenin e egër Aziatik]] (''Cuon alpinus'') me qenin e egër Afrikan. Kishte prova të mjaftueshme që tregonin përzjerje gjenetike të lashtë midis të dyve. Sot jetojnë në zona të largëta nga njëri-tjetri, por gjatë [[Pleistoceni]]t, qeni i egër Aziatik mund të gjendej deri në [[Evropa|Evropë]]. Studimet propozojnë që qeni Aziatik mund të shtrihet dikur deri në [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]], nga ku mund të jetë përzier me likaon në [[Afrika Veriore|Afrikën Veriore]]. Por sërish, prova të pranisë të qenit Aziatik në Lindjen e Mesme ose Afrikën Veriore mungojnë.<ref name="gopalakrishnan2018">{{cite journal|doi=10.1016/j.cub.2018.08.041|pmid=30344120|pmc=6224481|title=Interspecific Gene Flow Shaped the Evolution of the Genus Canis|journal=Current Biology|volume=28|issue=21|pages=3441–3449.e5|year=2018|last1=Gopalakrishnan|first1=Shyam|last2=Sinding|first2=Mikkel-Holger S.|last3=Ramos-Madrigal|first3=Jazmín|last4=Niemann|first4=Jonas|last5=Samaniego Castruita|first5=Jose A.|last6=Vieira|first6=Filipe G.|last7=Carøe|first7=Christian|last8=Montero|first8=Marc de Manuel|last9=Kuderna|first9=Lukas|last10=Serres|first10=Aitor|last11=González-Basallote|first11=Víctor Manuel|last12=Liu|first12=Yan-Hu|last13=Wang|first13=Guo-Dong|last14=Marques-Bonet|first14=Tomas|last15=Mirarab|first15=Siavash|last16=Fernandes|first16=Carlos|last17=Gaubert|first17=Philippe|last18=Koepfli|first18=Klaus-Peter|last19=Budd|first19=Jane|last20=Rueness|first20=Eli Knispel|last21=Heide-Jørgensen|first21=Mads Peter|last22=Petersen|first22=Bent|last23=Sicheritz-Ponten|first23=Thomas|last24=Bachmann|first24=Lutz|last25=Wiig|first25=Øystein|last26=Hansen|first26=Anders J.|last27=Gilbert|first27=M. Thomas P.}}</ref>{{Clear}} ===Nënllojet=== Që në 2005,<ref name="msw3">{{MSW3 Wozencraft|id=14000818}}</ref> pesë nënlloje të vlefshme janë njohur nga ''Speciet Gjitare të Tokës'': {| class="wikitable collapsed" style="width:100%;" |- style="background:#115a6c;" !Nënllojet !Imazhi !Autori i trinomenit !Përshkrimi !Përhapja !Sinonime |- |'''[[Qeni i egër i Kepit Rajonal]]'''<br/>''L. p. pictus''<br> |[[File:African wild dog lycaon pictus.jpg|150 px]] |[[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1820 |Qentë e egër që banojnë në [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepin Rajonal]] dallohen për gëzofin e verdhë dhe në portokalli, me disa njolla të çrregullta të zeza, me pjesën e kurrizit dhe tek veshët kryesisht të verdhë, me pjesën e barkut të verdhë dhe çufka qimesh të bardha poshtë fytit. Ato në [[Mozambiku|Mozambik]] dallohen më tej nga zhvillimi i barabartë i ngjyrës të verdhë dhe të zezë në trup, por edhe nga nje sasi më të vogël qimesh të bardha.<ref name="bryden">Bryden, H.A. (1936). ''Wild Life in South Africa'', George G. Harrap & Company Ltd., pp. 19–20</ref> |[[Afrika Jugore]] |{{small|''cacondae'' (Matschie, 1915), ''fuchsi'' (Matschie, 1915), ''gobabis'' (Matschie, 1915), ''krebsi'' (Matschie, 1915), ''lalandei'' (Matschie, 1915), ''tricolor'' (Brookes, 1827), ''typicus'' (A. Smith, 1833), ''venatica'' (Burchell, 1822), ''windhorni'' (Matschie, 1915), ''zuluensis'' (Thomas, 1904)}} |- |'''[[Qeni i egër i Afrikës Lindore]]'''<br/>''L. p. lupinus''<br> |[[File:Laika ac African Wild Dog (9882202246) cropped.jpg|150 px]] |[[Oldfield Thomas|Thomas]], 1902 |Dallohet nga gëzofi i tij teje i errët ku mungon e verdha.<ref name="bryden">Bryden, H.A. (1936). ''Wild Life in South Africa'', George G. Harrap & Company Ltd., pp. 19–20</ref> |[[Afrika Lindore]] |{{small|''dieseneri'' (Matschie, 1915), ''gansseri'' (Matschie, 1915), ''hennigi'' (Matschie, 1915), ''huebneri'' (Matschie, 1915), ''kondoae'' (Matschie, 1915), ''lademanni'' (Matschie, 1915), ''langheldi'' (Matschie, 1915), ''prageri'' (Matschie, 1912), ''richteri'' (Matschie, 1915), ''ruwanae'' (Matschie, 1915), ''ssongaeae'' (Matschie, 1915), ''stierlingi'' (Matschie, 1915), ''styxi'' (Matschie, 1915), ''wintgensi'' (Matschie, 1915)}} |- |'''[[Qeni i egër i Afrikës Perëndimore]]'''<br/>''L. p. manguensis''<br> |[[File:West African Wild Dog.jpg|150 px]] |[[Paul Matschie|Matschie]], 1915 | |[[Afrika Perëndimore]] dhe [[Afrika Qendrore|Qendrore]] |{{small|''mischlichi'' (Matschie, 1915)}} |- |'''[[Qeni i egër i Çadit]]'''<br/>''L. p. sharicus''<br> | |Thomas dhe [[Robert Charles Wroughton|Wroughton]], 1907 | |[[Çadi]] |{{small|''ebermaieri'' (Matschie, 1915)}} |- |'''[[Qeni i egër Somalez]]'''<br/>''L. p. somalicus''<br> |[[File:Lycaon pictus - Museo Civico di Storia Naturale Giacomo Doria - Genoa, Italy - DSC02650.JPG|150 px]] |Thomas, 1904 |I ngjashëm me ''lupinus'', por më i vogël, ka gëzof më të trashë dhe të shkurtër dhe nofulla më të dobëta. Ngjyrat i parafrohen atyre të Kepit Rajonal.<ref name="bryden">Bryden, H.A. (1936). ''Wild Life in South Africa'', George G. Harrap & Company Ltd., pp. 19–20</ref> |[[Briri i Afrikës]] |{{small|''luchsingeri'' (Matschie, 1915), ''matschie'' (Matschie, 1915), ''rüppelli'' (Matschie, 1915), ''takanus'' (Matschie, 1915), ''zedlitzi'' (Matschie, 1915)}} |} Megjithatë, edhe nëse kjo specje ka ndryshime gjenetike,nënllojet nuk janë universalisht të njohur dhe të pranuar.Popullata e qenve lindor dhe jugor besohej të ishte gjenetikisht e ndarë,duke u bazuar tek disa shembuj.Studime më moderne ,të cilat kan konsideruar një numër më të madhë kampionësh ,treguan që ka pasur një përzjerje të gjerë midis popullates të [[Afrika jugore|Afrikës jugore]] dhe të [[Afrika lindore|Afrikës lindore]] në të kaluarën. <br /> == Përshkrimi fizik == [[Skeda:Lycaon_pictus_&_Canis_lupus_skulls.png|parapamje|Kafka qeni të egër(majtas) dhe [[Ujku gri]].Mund të vërehet surrati më i shkurtër dhe numëri i molarëve më të vogël tek i pari. ]] Qeni i egër afrikan është kanidi afrikan më i madhë dhe i fuqishëm.<ref name="rosevear">Rosevear, D. R. (1974). ''[https://archive.org/stream/carnivoresofwest00rose#page/74/mode/2up The carnivores of West Africa]''. London : Trustees of the British Museum (Natural History). pp. 75–91. ISBN 0-565-00723-8.</ref> Është 60-75 cm i lartë.Në Afrikën Lindore ,të rriturit peshojnë 20-25kg ,kurse në Afrikën Jugore arrin deri në 30 kg.<ref name="estes1992">Estes, R. (1992). ''The behavior guide to African mammals: including hoofed mammals, carnivores, primates''. University of California Press. pp. 410–419. ISBN 0-520-08085-8.</ref> Femrat janë zakonisht nga 3 deri 7% më të vogla se meshkujt.Në krahasim me pjesëtarët e tjerë të gjinisë ''[[Canis]] ,''qeni i egër afrikan është relativisht më i lartë dhe i hollë ,me veshë të mëdhenjë dhe pa gishtin mbrapa thembrës te këmbët e përparme.Dy gishtat e mesit janë gati të bashkuara. Gëzofi ndryshon nga ai i kanidëve të tjerë ,ngaqë ka vetlm qime të ashpra ,ma gëzof të brëndshëm.<ref name="rosevear" /> Sa më shumë plaket ,aq më shumë qime humb,duke arritur në pleqëri me individë gati pa qime.Ngjyra e gëzofit ndryshon tejmase. Mendohet që kjo është një strategji për të njohur njëri tjetrin, gjë që arrin ta bëjnë edhe nga 100 metra largësi. Gëzofi ndyshon edhe nga rajonet e vendodhjes: qentë të egër afrikan të Afrikës Veri-lindore janë gati tërë të zi ,me njolla të bardha dhe të verdha,kurse në Afrikën Jugore kanë ngjyra më të forta(kaftë,zi,bardhë).<ref name="iucn20042">Woodroffe, R., McNutt, J.W. & Mills, M.G.L. (2004). African Wild Dog Lycaon pictus. In Sillero-Zubiri, C., Hoffman, M. & MacDonald, D. W., ed., Canids: Foxes, Wolverhampton Wanderers F.C., Jackals and Dogs – 2004 Status Survey and Conservation Action Plan, 174–183. IUCN/SSC Canid Specialist Group, ISBN 2-8317-0786-2</ref> Pjesa e gëzofit më e ngjyrosur është tek barku dhe këmbët. Fytyra është e zezë,me hije të kafta tek faqet dhe balli.Një vijë e zezë shtrihet nga balli rreth veshëve,duke u bërë bardhezi mbrapa.Në disa ekzemplarë poshtë syve,kraharorit dhe fytit mund të gjenden njolla të kafta.Qafa është zakonisht kafe ose e verdhë.Një njollë e bardhë nganjëherë gjendet tek këmbët e përparme,kurse te disa këmbët, kraharori dhe qafa janë tëtë të bardha.Bisht ka një majë të bardhë ,me një bazë të zezë,dhe në mes i kaftë. <br /> == Sjellja == === Shoqëria dhe riprodhimi === Likaoni ka lidhje shoqërore shumë të forta, më shumë se ato të [[Luani|Luanit]] dhe [[Hiena me njolla|Hienës me njolla]] , me të cilat ndanë habitatin.Ky llojë rrallë herë mbetet vetëm.<ref name="kingdon1988">Kingdon, Jonathan (1988). ''East African mammals: an atlas of evolution in Africa, Volume 3, Part 1''. University of Chicago Press. pp. 36–53. ISBN 0-226-43721-3.</ref> Jeton në tufa të pandryshueshëm prej 2-27 të rritur dhe këlysh deri një vjeç. Janë hasur edhe tufa më të shumta,kurse disa herë ,tufa të ndryshme bashkohem përkohësisht në periudhën e migrimeve të [[Springbok|Springbokut]] në Afrikën Jugore.<ref name="Nowak, Ronald M 2005. p112">Nowak, Ronald M. (2005). ''Walker's Carnivores of the World''. Baltimore: Johns Hopkins Press. p. 112. ISBN 0-8018-8032-7.</ref> Meshkujt dhe femrat kriojnë hierarkia dominuese të ndara,me femrat zakonisht të udhëhequra nga femra më e moshuar e tufës.Meshkujt mund të hudhëhiqen nga një mashkull të moshuar,por edhe nga të rinjtë.Çifti dominues mbart të drejtën për tu riprodhuar. Ky llojë është i veçant sepse,ndryshe nga mishëngrënësit shoqërorë të tjerë,femra ndahet nga tufa kur arrin pjekurinë seksuale . Më tej, meshkujt janë trefishi i femrave në një tufë. Pasi largohen nga tuface lindjes,femrat futen në një tufë tjetër duke dëbuar femrat e pranishme,duke shmangur kështu riprodhimin me individë me të njëjtin gjak,duke patur mundësin të gjejë një tufë të re për tu riprodhuar. Meshkujt rall herë largohen nga tufa dhe zakonisht,kur ndodh,refuzohencnga tufat ku ka meshkuj. [[Skeda:African_wild_dog_(Lycaon_pictus_pictus)_play_fighting.jpg|majtas|parapamje|Ekzemplarë që lozin pas gjuetisë.]] Qentë e egër afrikan në Afrikën Lindore nuk kan një periudhë kostante riprodhimi,kurse ato në Afrikën Jugore riprodhohen nga prilli në korrik.<ref name="kingdon1988" /> Kur një femër eshtë e epshur ,një mashkull i rrin gjithnjë pranë për të larguar të tjerët. Janë me barrë për 69-73 ditë,me një hapësirë kohore nga njëra barrë në tjetrën prej 12-24 muajsh. Mund të lind nga 6 deri në 16 këlysh (më shumë se çdo kanid) duke patur femra që kriojnë vetë tufa të tëra.Ngaqë gojët për tu ushqyer janë të shumta,lindjen në një tufë janë maksimumi 2,me të drejtën e riprodhimit të mbajtur nga femra dominuese e cila vret këlyshët që nuk janë të saja. Mbasi lind,femra dominuese rrin në strofull me këlyshët dhe të tjerët gjuajnë ,duke mos lejuar tu afrohen këlyshëve për 3-4 javë,kur të jenë bërë të aftë të ushqehen me mish i përcjellur nga të tjerë.Fillojnë e rriten kur janë 7 javësh.Kur janë 8-10 javësh, largohen nga strofulla dhe ndjekin të rriturit në gjueti.Pjesëtarët më të rinjë të tufës hajn të parët,privilegj ky që përfundon kur kalojn vitin e parë të jetesës. === Gjuetia === Qeni i egër afrikan është një gjahtarë i specializuar në gjuetinë e [[Antilopa|antilopave]] të mesme dhe të mëdhaja.Bashkë me [[Gepardi|gepardin]] ,është i vetmi gjitarë afrikan që gjuan kryesisht ditën.Strategjia e tij bazohet tek afrimi i heshtur drejt pres për ta ndjekur me 66 km/h për një periudh që shkon nga 10 deri 60 minuta.<ref name="Nowak, Ronald M 2005. p112" />Ndjekja zakonisht nuk i kalon dy kilometrat dhe preja kafshoet vazhdimisht te këmbët,barku dhe të pasmet,deri sa të ndalojë. Pretë e vogla thjesht ndalohen dhe shqyhen.Mënyrat e gjuetisë ndryshojnë nga lloji i presë dhe strategjitë e tyre e bëjnë një nga kafshët më të suksesshme në gjueti,më shumë edhe se luanët.Ushqehen me një larmi të madhe kafshësh , nga antilopat e mëdhaja,deri tek brejtësit dhe zogjtë.Në natyrë,hajnë secili 1.2-5 kg mish për ditë.Një tufë në Afrikën Lindore vriste tre pre për ditë.<ref name="chimimba20052">Chimimba, C. T. (2005). ''The Mammals of the Southern African Sub-region''. Cambridge University Press. pp. 474–480. ISBN 0-521-84418-5</ref> Ndryshe nga gjahtarë të tjerë shoqërorë, qentë të egër afrikan përcjellin ushqimin jo vetëm për këlyshët, por edhe për të rriturit.<ref name="kingdon1988" /> == Referime == {{Reflist|30em|refs= <ref name="baryshnikov2012">{{cite journal|last1=Baryshnikov|first1=Gennady F|year=2012|title=Pleistocene Canidae (Mammalia, Carnivora) from the Paleolithic Kudaro caves in the Caucasus|journal=Russian Journal of Theriology|volume=11|issue=#2|pages=77–120|doi=10.15298/rusjtheriol.11.2.01}}</ref><ref name="Chavez2019">{{cite journal|doi=10.1038/s41598-019-44772-5|pmid=31171819|title=Comparative genomics provides new insights into the remarkable adaptations of the African wild dog (Lycaon pictus)|journal=Scientific Reports|volume=9|year=2019|last1=Chavez|first1=Daniel E.|last2=Gronau|first2=Ilan|last3=Hains|first3=Taylor|last4=Kliver|first4=Sergei|last5=Koepfli|first5=Klaus-Peter|last6=Wayne|first6=Robert K.|pmc=6554312}}</ref><ref name="cherin2013">{{cite journal|doi=10.1007/s10914-013-9227-4|title=Re-Defining ''Canis etruscus'' (Canidae, Mammalia): A New Look into the Evolutionary History of Early Pleistocene Dogs Resulting from the Outstanding Fossil Record from Pantalla (Italy)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=21|pages=95–110|year=2013|last1=Cherin|first1=Marco|last2=Bertè|first2=Davide F.|last3=Rook|first3=Lorenzo|last4=Sardella|first4=Raffaele}}</ref><ref name="COL2018awd">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2018/details/species/id/52fba5321357578285952cce9c1b6dac|title=''Canis lycaon'' Temminck 1820|editor=Roskov Y., Abucay L., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., De Wever A., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev, L|website=Catalogue of Life 2018 Checklist|publisher=Catalogue of Life|access-date=30 nëntor 2018}}</ref><ref name="gopalakrishnan2018">{{cite journal|doi=10.1016/j.cub.2018.08.041|pmid=30344120|pmc=6224481|title=Interspecific Gene Flow Shaped the Evolution of the Genus Canis|journal=Current Biology|volume=28|issue=21|pages=3441–3449.e5|year=2018|last1=Gopalakrishnan|first1=Shyam|last2=Sinding|first2=Mikkel-Holger S.|last3=Ramos-Madrigal|first3=Jazmín|last4=Niemann|first4=Jonas|last5=Samaniego Castruita|first5=Jose A.|last6=Vieira|first6=Filipe G.|last7=Carøe|first7=Christian|last8=Montero|first8=Marc de Manuel|last9=Kuderna|first9=Lukas|last10=Serres|first10=Aitor|last11=González-Basallote|first11=Víctor Manuel|last12=Liu|first12=Yan-Hu|last13=Wang|first13=Guo-Dong|last14=Marques-Bonet|first14=Tomas|last15=Mirarab|first15=Siavash|last16=Fernandes|first16=Carlos|last17=Gaubert|first17=Philippe|last18=Koepfli|first18=Klaus-Peter|last19=Budd|first19=Jane|last20=Rueness|first20=Eli Knispel|last21=Heide-Jørgensen|first21=Mads Peter|last22=Petersen|first22=Bent|last23=Sicheritz-Ponten|first23=Thomas|last24=Bachmann|first24=Lutz|last25=Wiig|first25=Øystein|last26=Hansen|first26=Anders J.|last27=Gilbert|first27=M. Thomas P.}}</ref><ref name="koepfli2015">{{cite journal|last1=Koepfli|first1=K.-P.|last2=Pollinger|first2=J.|last3=Godinho|first3=R.|last4=Robinson|first4=J.|last5=Lea|first5=A.|last6=Hendricks|first6=S.|last7=Schweizer|first7=R. M.|last8=Thalmann|first8=O.|last9=Silva|first9=P.|last10=Fan|first10=Z.|last11=Yurchenko|first11=A. A.|last12=Dobrynin|first12=P.|last13=Makunin|first13=A.|last14=Cahill|first14=J. A.|last15=Shapiro|first15=B.|last16=Álvares|first16=F.|last17=Brito|first17=J. C.|last18=Geffen|first18=E.|last19=Leonard|first19=J. A.|last20=Helgen|first20=K. M.|last21=Johnson|first21=W. E.|last22=O'Brien|first22=S. J.|last23=Van Valkenburgh|first23=B.|last24=Wayne|first24=R. K.|title=Genome-wide Evidence Reveals that African and Eurasian Golden Jackals Are Distinct Species|journal=Current Biology|volume=25|issue=#16|pages=2158–65|url=http://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822%2815%2900787-3|date=2015-08-17|doi=10.1016/j.cub.2015.06.060|pmid=26234211|access-date=1 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20151107035324/http://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(15)00787-3|archive-date=7 nëntor 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="lindblad-toh2005">{{Cite journal|last1=Lindblad-Toh|first1=K.|last2=Wade|first2=C. M.|last3=Mikkelsen|first3=T. S.|last4=Karlsson|first4=E. K.|last5=Jaffe|first5=D. B.|last6=Kamal|first6=M.|last7=Clamp|first7=M.|last8=Chang|first8=J. L.|last9=Kulbokas|first9=E. J.|last10=Zody|first10=M. C.|last11=Mauceli|first11=E.|last12=Xie|first12=X.|last13=Breen|first13=M.|last14=Wayne|first14=R. K.|last15=Ostrander|first15=E. A.|last16=Ponting|first16=C. P.|last17=Galibert|first17=F.|last18=Smith|first18=D. R.|last19=Dejong|first19=P. J.|last20=Kirkness|first20=E.|last21=Alvarez|first21=P.|last22=Biagi|first22=T.|last23=Brockman|first23=W.|last24=Butler|first24=J.|last25=Chin|first25=C. W.|last26=Cook|first26=A.|last27=Cuff|first27=J.|last28=Daly|first28=M. J.|last29=Decaprio|first29=D.|last30=Gnerre|first30=S.|date=2005|title=Genome sequence, comparative analysis and haplotype structure of the domestic dog|journal=Nature|doi=10.1038/nature04338|pmid=16341006|bibcode=2005Natur.438..803L|volume=438|issue=#7069|pages=803–819|display-authors=29}}</ref><ref name="moulle2006">{{cite journal|author=Moulle, P.E.|author2=Echassoux, A.|author3=Lacombat, F.|year=2006|title=Taxonomie du grand canidé de la grotte du Vallonnet (Roquebrune-Cap-Martin, Alpes-Maritimes, France)|journal=L'Anthropologie|volume=110|issue=#5|pages=832–836|url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18357587|accessdate=2008-04-28|doi=10.1016/j.anthro.2006.10.001|archive-date=14 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314061933/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18357587|url-status=dead}} (in French)</ref><ref name="wang2008">Wang, Xiaoming; Tedford, Richard H.; [https://books.google.com/books?id=LnWdpK7ctI0C&printsec=frontcover#v=onepage&q=Lycaon&f=false Dogs: Their Fossil Relatives and Evolutionary History]. New York: Columbia University Press, 2008.</ref><ref name="werhahn2017">{{cite journal|doi=10.1098/rsos.170186|pmid=28680672|title=Phylogenetic evidence for the ancient Himalayan wolf: Towards a clarification of its taxonomic status based on genetic sampling from western Nepal|journal=Royal Society Open Science|volume=4|issue=6|pages=170186|year=2017|last1=Werhahn|first1=Geraldine|last2=Senn|first2=Helen|last3=Kaden|first3=Jennifer|last4=Joshi|first4=Jyoti|last5=Bhattarai|first5=Susmita|last6=Kusi|first6=Naresh|last7=Sillero-Zubiri|first7=Claudio|last8=MacDonald|first8=David W.|bibcode=2017RSOS....470186W|pmc=5493914}}</ref> }} [[Kategoria:Kafshë]] [[Kategoria:Fauna Afrikane]] fi96x8hl8d8ds7re3yewhqq36lq7sm3 1 265906 3004089 2997389 2026-07-02T04:18:44Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Alexis Sánchez/Arkivi 1]] 3004089 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Alexis Sánchez/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Projekti Futbolli}} r2ksnq1v12jxvv9pabde1u2c9pb3dwj 1 265981 3004091 2997484 2026-07-02T04:19:04Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Bateria/Arkivi 1]] 3004091 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Bateria/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 64f0dxvsajoem4gr0zt21cy9l3cukvu 1 266410 3004093 2997464 2026-07-02T04:19:31Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Banka Botërore/Arkivi 1]] 3004093 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Banka Botërore/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 6w8p3tnnw6ye0fyubch2vize57r3qqz 1 266442 3004095 2997492 2026-07-02T04:19:51Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Beogradi/Arkivi 1]] 3004095 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Beogradi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} jmzlm5c4fpc5rlu1qeyi2ozs5sseeq1 1 266457 3004097 2997496 2026-07-02T04:20:11Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Bhima Ratha/Arkivi 1]] 3004097 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Bhima Ratha/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} n1ixaaemmt9gekyomvkstyzkm3mfvpu 1 266495 3004099 2997558 2026-07-02T04:20:31Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Boris Pasternak/Arkivi 1]] 3004099 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Boris Pasternak/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} mh80tdea53d52wkugni4k43qvo4poed 1 266514 3004101 2997524 2026-07-02T04:20:51Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Bud Spencer/Arkivi 1]] 3004101 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Bud Spencer/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} atfv9pcyniftdd21dbrq6z7aafhj4wj 1 266590 3004103 2997554 2026-07-02T04:21:11Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Craig Newmark/Arkivi 1]] 3004103 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Craig Newmark/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} k9lfkwe5iois5twpzy9l63klx4sa0sk 1 269048 3004105 2997298 2026-07-02T04:22:44Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Universiteti i Mjekësisë, Tiranë/Arkivi 1]] 3004105 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Universiteti i Mjekësisë, Tiranë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} aqqidi23sw8hbcvxl73oyoy4zgb9q6a 1 269089 3004107 2997304 2026-07-02T04:23:04Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Varanasi/Arkivi 1]] 3004107 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Varanasi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} bjeyrfww7r6q8wbwt6naaykhw236l25 1 269187 3004109 2997334 2026-07-02T04:23:24Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Xhamia e Namazgjasë/Arkivi 1]] 3004109 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Xhamia e Namazgjasë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 69afe8s0nmf6by5tn52ap3lf9mljvxx 1 269199 3004111 2997345 2026-07-02T04:23:44Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Ylber Ramadani/Arkivi 1]] 3004111 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ylber Ramadani/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} aljy55cec5c4p4pl6ralxlxbjjyv3cb 1 269933 3004113 2997488 2026-07-02T04:24:06Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Bektashizmi në Bosnje dhe Hercegovinë/Arkivi 1]] 3004113 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Bektashizmi në Bosnje dhe Hercegovinë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} sww9i5lv3e9gaw6ruzz4f2jbbeetk8m 1 272404 3004115 2997503 2026-07-02T04:24:38Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Bixhozi/Arkivi 1]] 3004115 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Bixhozi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 3e12addh9blqb7990zgcttt5d6schix 0 272898 3003996 2896570 2026-07-01T16:09:14Z Velocitas34 161876 Transfermarkt: Pa klub nga 01/07/2026 pasi ra Zaragoza nga Segunda. 3003996 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Keidi Bare | image = | image_size = | caption = | fullname = | birth_date = {{Birth date and age|28|8|1997|df=y}} | birth_place = [[Fier]], Shqipëri | height = 1.74 m | position = [[Mesfushori (futboll)|Mesfushor sulmues]] | currentclub = [[Málaga CF|Málaga]] | clubnumber = 35 | youthyears1 = 2010–2013 | youthclubs1 = [[Olimpic CF|Olimpic]] | youthyears2 = 2013–2014 | youthclubs2 = [[KF Apolonia|Apolonia]] | youthyears3 = 2013–2016 | youthclubs3 = [[Atlético Madrid]] | years1 = 2013–2014 | clubs1 = [[KF Apolonia|Apolonia]] | caps1 = 2 | goals1 = 0 | years2 = 2016–2018 | clubs2 = [[Atlético Madrid B]] | caps2 = 64 | goals2 = 4 | years3 = 2018–2019 | clubs3 = [[Atlético Malagueño|Málaga B]] | caps3 = 11 | goals3 = 0 | years4 = 2018–2020 | clubs4 = [[Málaga CF|Málaga]] | caps4 = 48 | goals4 = 1 | years5 = 2020–2024 | clubs5 = [[RCD Espanyol|Espanyol]] | caps5 = 105 | goals5 = 1 | years6 = 2024–2026 | clubs6 = [[Real Zaragoza|Zaragoza]] | caps6 = 46 | goals6 = 0 | nationalyears1 = 2013–2014 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare nën-17 e futbollit|Shqipëria U17]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2014–2015 | nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|Shqipëria U19]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2015–2019 | nationalteam3 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria U21]] | nationalcaps3 = 11 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps4 = 29 | nationalgoals4 = 2 | medaltemplates = | club-update = 1 korrik 2026 | nationalteam-update = 1 korrik 2026 }} '''Keidi Bare''' (lindur më 28 gusht 1997) është një [[futbolli]]st profesionist [[Shqiptarët|shqiptar]] i cili luan si [[Mesfushori (futboll)|mesfushor sulmues]]. ==Karriera me klube== ===Apolonia=== I lindur në [[Fier]], Bare e nisi karrierën si profesionist në janar 2010 me [[Olimpic CF]]. Pas dy sezonesh e gjysëm, ai kaloi te klubi i qytetit të lindjes [[KF Apolonia|Apolonia]].<ref>{{cite news|url=http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/05/17/stafi-drejtues-fierakeve-mbledhje-presidentin-e-nderit-kokedhima/|title=Stafi drejtues i fierakëve ,mbledhje me presidentin e nderit Kokëdhima|publisher=Sporti Shqiptar|date=17 maj 2014|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154009/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/05/17/stafi-drejtues-fierakeve-mbledhje-presidentin-e-nderit-kokedhima/|archive-date=2 prill 2015|url-status=dead}}</ref> Ai luajti me të gjitha ekipet e moshave, përfshirë edhe ekipin nën-19, me të cilën luajti 18 ndeshje dhe shënoi 4 gola në sezonin 2013–14.<ref>{{cite web|url=http://www.fshf.org/garat/components/lojtar.php?player_id=243203|title=Keidi Bare|publisher=[[FSHF]].org|accessdate=22 nëntor 2017|archive-date=1 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201052007/http://www.fshf.org/garat/components/lojtar.php?player_id=243203|url-status=dead}}</ref> Bare u përfshi në ekipin e parë për herë të parë në nëntor 2013 në moshën 13 vjeç për ndeshjen ndaj [[KF Tërbuni|Tërbunit]], ku ai qëndroi në stolin e rezervave.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/06/albania/cup/ks-apolonia-fier/ks-terbuni-puke/1595280/|title=Apolonia Fier vs. Tërbuni Pukë 1 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=6 nëntor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 6 nëntor 2013 në fitoren në transfertë ndaj [[KS Pogradeci|Pogradecit]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/09/albania/league-1/ks-pogradeci/ks-apolonia-fier/1561077/|title=Pogradeci vs. Apolonia Fier 0 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=9 nëntor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Në dhjetor 2013, ai shkoi në provë te klubi spanjoll [[Atlético Madrid]]. ===Atlético Madrid=== Më 26 dhjetor 2013, Bare u bë zyrtarisht lojtar i Atlético Madridit pasi kaloi me sukses provën gjatë një mini-turnamenti në [[Tbilisi]] të [[Gjeorgjia|Gjeorgjisë]], ku u shpall edhe mesfushori më i mirë.<ref>{{cite news|url=http://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/kombetarja/8590-ne-fokus-17-vjecari-kejdi-bare-kalon-proven-tek-atletiko-madrid-.html|title=Ne fokus/ 17 vjecari Kejdi Bare, kalon proven tek Atletiko Madrid|publisher=Albania Soccer|date=25 dhjetor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Në janar 2014, Bare u përfshirë në ekipin kryesor për herë të parë nga trajneri [[Diego Simeone]] për ndeshjen e [[Copa del Rey]] ndaj [[UD Las Palmas|Las Palmas]]; ai arriti të debutojë në atë ndeshje, duke zëvëndësuar argjentinasin [[Angel Correa]] në minutat e fundit.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/01/10/spain/copa-del-rey/club-atletico-de-madrid/union-deportiva-las-palmas/2386868/|title=Atlético Madrid vs. Las Palmas 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=10 janar 2017|accessdate=10 janar 2017}}</ref> Gjat kohës së tij me [[Atlético Madrid B]], Bare ndihmoi ekipin që të ngjitej në [[Segunda División B]] pas fitores me rezultatin e përgjithshëm 3–0 kundër [[Gimnástica de Torrelavega]], duke shënuar në ndeshjen e dytë.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/video-bare-shenon-dhe-ngjit-atletiko-b-ne-segunda-b-bllokimi-i-merkatos-e-bashkon-me-ekipin-a/|title=Video / Bare shënon dhe ngjit Atletiko B në Segunda B! Bllokimi i merkatos e bashkon me ekipin A|publisher=Panorama Sport|date=1 qershor 2017|accessdate=1 qershor 2017}}</ref> Bare u bë zyrtarisht pjesë e ekipit të parë për sezonin 2017–18 pasi klubi j'u ndalua e drejta për të blerë lojtarë në merkato.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-rinovoi-me-atletikon-keidi-bare-kam-shanse-qe-te-luaj/|title=Ekskluzive / Rinovoi me Atletikon, Keidi Bare: Kam shanse që të luaj|publisher=Panorama Sport|date=22 qershor 2017|accessdate=22 qershor 2017}}</ref> Ndeshja e tij e parë për sezonin e ri erdhi më 25 tetor në [[2017–18 Copa del Rey#Round of 32|raundin e 32-tave të Copa del Rey]] kundër [[Elche CF|Elche]]s.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/10/25/spain/copa-del-rey/elche-club-de-futbol/club-atletico-de-madrid/2603578/|title=Elche vs. Atlético Madrid 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=25 tetor 2017|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> ===Málaga=== Më 31 gusht 2018, Bare u transferua te [[Málaga CF]] dhe fillimisht u bë pjesë e [[Atlético Malagueño|ekipit rezervë]] në divizionin e tretë.<ref>{{cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/keidi-traspasado-al-atletico-malagueno|title=Keidi Bare, traspasado al Atlético Malagueño|trans-title=Keidi Bare, transferohet te Atlético Malagueño|publisher=Atlético Madrid|language=es|date=31 gusht 2018|access-date=3 shtator 2018}}</ref> Gjatë kohës së tij te Málaga B, Bare ishte titullar i padisikutueshëm në formacion, duke luajtur në çdo ndeshje të mundshme.<ref>{{cite web|url=https://sot.com.al/sport/keidi-bare-siguron-rol-titullari-tek-malaga-drejtuesit-e-projektojne-lider-te-se-ardhmes-ne|title=Keidi Bare siguron rol titullari tek Malaga, drejtuesit e projektojnë lider të së ardhmes në ekip|publisher=Sot.com.al|date=23 gusht 2018|access-date=17 tetor 2019|archive-date=29 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029195907/https://sot.com.al/sport/keidi-bare-siguron-rol-titullari-tek-malaga-drejtuesit-e-projektojne-lider-te-se-ardhmes-ne|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, disa kohë më vonë, ai u promovua në skuadrën e parë,<ref>{{cite web|url=http://www.vipsport.al/2018/09/video-malaga-zyrtarizon-baren-me-ekipin-e-pare/|title=Video/ Malaga zyrtarizon Baren me ekipin e parë|publisher=VIPSport.al|date=20 shtator 2018|access-date=17 tetor 2019|archive-date=17 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017145003/http://www.vipsport.al/2018/09/video-malaga-zyrtarizon-baren-me-ekipin-e-pare/|url-status=dead}}</ref> duke debutuar në [[Segunda División]] më 11 nëntor në barazimin 2–2 në transfertë ndaj [[Sporting de Gijón]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/11/11/spain/segunda-division/real-sporting-de-gijon/malaga-club-de-futbol/2861683/|title=Sporting de Gijón vs. Málaga 2 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=11 nëntor 2018|accessdate=17 tetor 2019}}</ref> Ai më pas vazhdoi të luante rregullisht për të dyja ekipet. ==Karriera ndërkombëtare== ===Shqipëria nën-17=== Bare mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja shqiptare nën-17 e futbollit|ekipin kombëtar nën-17]] nga trajneri [[Džemal Mustedanagić]] për [[Raundi kualifikues i UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014|raundin kualifikues]] të [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 i Futbollit 2014|UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014]]. Ai luajti në të tre ndeshejt e grupit A me Shqipërinë që u kualifikua me sukses në raundin elitë.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/international/europe/uefa-u17-championship/20132014/qualifying-round/group-1/g6227/|title=Summary - UEFA U17 Championship - Europe - Results, fixtures, tables and news|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Ai vazhdoi të ishte pjesë e ekipit edhe në raundin elitë, ku Shqipëria ishte vendosur në [[Raundi elitë i UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014#Grupi 4|grupin 4]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/1169-u-17-shqiperia-shpall-listen-zyrtare|title=U-17, Shqiperia shpall listen zyrtare|publisher=FSHF.org|date=23 mars 2014|accessdate=23 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327035120/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/1169-u-17-shqiperia-shpall-listen-zyrtare|archive-date=27 mars 2014|url-status=dead}}</ref> Goli i tij i parë me ekipin nën-17 erdhi më 26 mars 2014 në humbjen 2–1 kundër [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italisë]], ku ai gjithashtu luajti si [[Kapiteni (futboll)|kapiten]].<ref>{{cite news|url=http://sportekspres.com/talenti-bare-krijon-iluzione-elite-raund-e-nis-me-humbje/|title=Talenti Bare krijon iluzione, "Elite Raund" e nis me humbje|publisher=Sport Ekspres|date=26 mars 2014|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118062357/http://sportekspres.com/talenti-bare-krijon-iluzione-elite-raund-e-nis-me-humbje/|archive-date=18 janar 2017|url-status=dead}}</ref> ===Shqipëria nën-19=== Në nëntor 2014, ai u mor nga trajneri i [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|kombëtares nën-19]] [[Altin Lala]] për [[Kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-19 të Futbollit 2014|fushatën kualifikuese]] të [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 i Futbollit 2014|UEFA Kampionatit Evropian nën-19 të Futbollit 2015]].<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/barazon-kombetarja-lala-kualifikohemi-ne-europian/|title=Barazon Kombëtarja, Lala: Kualifikohemi në Europian|publisher=Panorama Sport|date=7 nëntor 2014|accessdate=7 nëntor 2014}}</ref> Ai luajti nga 90 minuta të plota në dy ndeshjet e para kundër [[Kombëtarja daneze nën-19 e futbollit|Danimarkës]] dhe [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]], duke u ndëshkuar në të dyja rastet me karton të verdhë, gjë që solli edhe skualifikimin e tij për ndeshjen e tretë ndaj [[Kombëtarja uellsiane nën-19 e futbollit|Uellsit]].<ref name="Soccerway"/> Shqipëria u eliminua duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/international/europe/uefa-u19-championship/20142015/qualifying-round/group-7/g7919/|title=Summary - UEFA U19 Championship - Europe - Results, fixtures, tables and news|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> ===Shqipëria nën-21=== Në tetor 2015, Bare mori ftesën e parë në [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]] nga trajneri [[Redi Jupi]] për ndeshjen kualifikuese të [[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit 2017|Kampionatit Evropian nën-21 të Futbollit 2017]] kundër [[Kombëtarja hungareze nën-21 e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3068-grumbullohet-kombetarja-u-21-1|title=Grumbullohet kombetarja U-21|trans-title=National team U-21 is gathered|publisher=FSHF.org|date=7 tetor 2015|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513215038/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3068-grumbullohet-kombetarja-u-21-1|archive-date=13 maj 2017|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, ai debutoi një muaj më vonë në një tjetër ndeshje kualifikuese, këtë herë kundër [[Kombëtarja portugeze nën-21 e futbollit|Portugalisë]] në transfertë; ai u aktivizua si zëvëndësues në vend të [[Rron Broja|Rron Brojës]].<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2015/11/12/europe/uefa-u21-championship/portugal-under-21/albania-under-21/2021350/|title=Portugal U21 vs. Albania U21 4 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=12 nëntor 2015|accessdate=12 nëntor 2015}}</ref> Ai luajti edhe pesë ndeshje të tjera në pjesën e mbetur të kualifikueseve me Shqipërinë që e përfundoi grupin e saj në vendin e 4të.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/under21/season=2017/standings/round=2000649/group=2003779/index.html|title=Qualifying round|trans-title=Raundi kualifikues|publisher=UEFA.com|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Bare vazhdoi të ishte pjesë e ekipit nën-21 edhe për nisjen e fushatës kualifikuese të Kampionatit Evropian të ardhshëm, duke marrë një ftesë në qershor 2017 për miqësoren kundër [[Kombëtarja franceze nën-21 e futbollit|Francës]] dhe ndeshjen hapëse të kualifikueseve kundër [[Kombëtarja estoneze nën-21 e futbollit|Estonisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|title=Alban Bushi shpall listën e U21 për Francën dhe Estoninë|publisher=FSHF.org|date=1 qershor 2017|accessdate=11 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705233918/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|archive-date=5 korrik 2017|url-status=dead}}</ref> ===Ekipi i parë=== Në mars 2017, Bare mori ftesën e parë ndërkombëtare nga [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|kombëtarja e parë]] e drejtuar nga italiani [[Gianni De Biasi]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja boshnjake e futbollit|Bosnje dhe Hercegovinës]].<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/miqesorja-nje-tjeter-futbollist-i-skenderbeut-ne-kombetare/|title=Miqësorja, një tjetër futbollist i Skënderbeut në kombëtare|publisher=Panorama Sport|date=27 mars 2017|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Megjithatë, debutimi i tij erdhi një vit më vonë në një tjetër ndeshje miqësore, këtë herë ndaj [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]] në [[Elbasan Arena]], ku Shqipëria u mposht 0–1; ai u aktivizua në pjesën e dytë në vend të mesfushorit [[Kamer Qaka]].<ref>{{cite web|url=http://fshf.org/sq/kombetarja-humbet-miqesoren-norvegjine-panucci-gjendja-fizike-beri-diferencen/|title=Kombëtarja Humbet Miqësoren Me Norvegjinë Panucci: "Gjendja Fizike Bëri Diferencën"|publisher=FSHF.org|date=26 mars 2018|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|6 korrik 2019}}<ref name="Soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/keidi-bare/319652/|title=Keidi Bare|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=17 dhjetor 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.resultados-futbol.com/jugador/K-Bare-290119|title=Keidi Bare - Atlético - profile|publisher=Resultados de Fútbol|language=es|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |valign="center"|[[KF Apolonia|Apolonia]] |[[Kategoria e Parë 2013–14|2013–14]] |[[Kategoria e Parë]] ||2||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0 |- |rowspan="4" valign="center"|[[Atlético Madrid B]] |[[2015–16 Tercera División|2015–16]] |rowspan="2"|[[Tercera División]] ||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2016–17 Tercera División|2016–17]] |35||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2<ref group="lower-alpha" name="TER">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Tercera División]] 2017</ref>||1||37||3 |- |[[2017–18 Segunda División B|2017–18]] |[[Segunda División B]] |30||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||30||2 |- !colspan="2" valign="center"|Gjithsej !66!!4!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!2!!1!!68!!5 |- |rowspan="3" valign="center"| [[Atlético Madrid]] |[[2016–17 La Liga|2016–17]] |rowspan="2"| [[La Liga]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2017–18 La Liga|2017–18]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- !colspan="2" valign="center"|Gjithsej !0!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!2!!0 |- |valign="center"| [[Atlético Malagueño|Málaga B]] |[[2018–19 Segunda División B|2018–19]] |Segunda División B |11||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |valign="center"| [[Málaga CF|Málaga B]] |[[2018–19 Segunda División|2018–19]] |[[Segunda División]] |16||0||0||0||colspan="2"|—||2<ref group="lower-alpha" name="SEG">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Segunda División]] 2019</ref>||0||18||0 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !93!!4!!2!!0!!colspan="2"|—!!4!!1!!99!!5 |} {{Reflist|group=lower-alpha}} ===Kombëtarja=== {{updated|14 tetor 2019}}<ref>{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=30237|title=Keidi Bare|website=EU-Football.info|language=en|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] |- |2018||1||0 |- |2019||4||1 |- !colspan="2"|Gjithsej||5||1 |} ====Golat me kombëtaren==== {{updated|14 tetor 2019}}. ''Rezultatet e Shqipërisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Bare.''<ref name="NFT">{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/70890/Keidi_Bare.html|title=Keidi Bare|publisher=National Football Teams|author=Benjamin Strack-Zimmerman|accessdate=14 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ Golat me kombëtaren sipas datës, vendit, ndeshjes, kundërshtarit, rezultatit dhe kompeticionit |- !scope=col|Nr. !scope=col data-sort-type=date|Data !scope=col|Vendi !scope=col|Ndsh !scope=col|Kundërshtari !scope=col|Goli !scope=col|Rezultati !scope=col|Kompeticioni |- !scope=row|1 |14 tetor 2019||[[Stadiumi Zimbru Stadium]], [[Chișinău]], Moldavi||align=center|5||{{flamuri|Moldavia}} [[Kombëtarja moldave e futbollit|Moldavia]]||align=center|2–0||align=center|4–0||Kualifikueset e [[UEFA Euro 2020]] |} == Referime == {{reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j28136.html Keidi Bare] te BDFutbol *[https://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250066680/profile/index.html Keidi Bare] – Rekordi në kompeticionet e [[UEFA]]-s [[Kategoria:Lindje 1997]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Fieri]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Apolonia]] [[Kategoria:Futbollistë në Atlético Madrid]] [[Kategoria:Futbollistë në Atlético Madrid B]] [[Kategoria:Futbollistë në Málaga CF]] [[Kategoria:Futbollistë në Segunda División]] [[Kategoria:Futbollistë në Segunda División B]] [[Kategoria:Futbollistë në Tercera División]] nf3jxy5ddd8yml5ww0uksovrxo76kuf 3003998 3003996 2026-07-01T16:23:07Z Velocitas34 161876 /* Klube */ 3003998 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Keidi Bare | image = BHA 5 v Espanyol 1 pre season 30 07 2022 49 (cropped).jpg | image_size = | caption = Bare me [[RCD Espanyol|Espanyol]] në 2022 | fullname = | birth_date = {{Birth date and age|28|8|1997|df=y}} | birth_place = [[Fier]], Shqipëri | height = 1.74 m | position = [[Mesfushori (futboll)|Mesfushor sulmues]] | currentclub = [[Málaga CF|Málaga]] | clubnumber = 35 | youthyears1 = 2010–2013 | youthclubs1 = [[Olimpic CF|Olimpic]] | youthyears2 = 2013–2014 | youthclubs2 = [[KF Apolonia|Apolonia]] | youthyears3 = 2013–2016 | youthclubs3 = [[Atlético Madrid]] | years1 = 2013–2014 | clubs1 = [[KF Apolonia|Apolonia]] | caps1 = 2 | goals1 = 0 | years2 = 2016–2018 | clubs2 = [[Atlético Madrid B]] | caps2 = 64 | goals2 = 4 | years3 = 2018–2019 | clubs3 = [[Atlético Malagueño|Málaga B]] | caps3 = 11 | goals3 = 0 | years4 = 2018–2020 | clubs4 = [[Málaga CF|Málaga]] | caps4 = 48 | goals4 = 1 | years5 = 2020–2024 | clubs5 = [[RCD Espanyol|Espanyol]] | caps5 = 105 | goals5 = 1 | years6 = 2024–2026 | clubs6 = [[Real Zaragoza|Zaragoza]] | caps6 = 46 | goals6 = 0 | nationalyears1 = 2013–2014 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare nën-17 e futbollit|Shqipëria U17]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2014–2015 | nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|Shqipëria U19]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2015–2019 | nationalteam3 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria U21]] | nationalcaps3 = 11 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps4 = 29 | nationalgoals4 = 2 | medaltemplates = | club-update = 1 korrik 2026 | nationalteam-update = 1 korrik 2026 }} '''Keidi Bare''' (lindur më 28 gusht 1997) është një [[futbolli]]st profesionist [[Shqiptarët|shqiptar]] i cili luan si [[Mesfushori (futboll)|mesfushor sulmues]]. ==Karriera me klube== ===Apolonia=== I lindur në [[Fier]], Bare e nisi karrierën si profesionist në janar 2010 me [[Olimpic CF]]. Pas dy sezonesh e gjysëm, ai kaloi te klubi i qytetit të lindjes [[KF Apolonia|Apolonia]].<ref>{{cite news|url=http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/05/17/stafi-drejtues-fierakeve-mbledhje-presidentin-e-nderit-kokedhima/|title=Stafi drejtues i fierakëve ,mbledhje me presidentin e nderit Kokëdhima|publisher=Sporti Shqiptar|date=17 maj 2014|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154009/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/05/17/stafi-drejtues-fierakeve-mbledhje-presidentin-e-nderit-kokedhima/|archive-date=2 prill 2015|url-status=dead}}</ref> Ai luajti me të gjitha ekipet e moshave, përfshirë edhe ekipin nën-19, me të cilën luajti 18 ndeshje dhe shënoi 4 gola në sezonin 2013–14.<ref>{{cite web|url=http://www.fshf.org/garat/components/lojtar.php?player_id=243203|title=Keidi Bare|publisher=[[FSHF]].org|accessdate=22 nëntor 2017|archive-date=1 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201052007/http://www.fshf.org/garat/components/lojtar.php?player_id=243203|url-status=dead}}</ref> Bare u përfshi në ekipin e parë për herë të parë në nëntor 2013 në moshën 13 vjeç për ndeshjen ndaj [[KF Tërbuni|Tërbunit]], ku ai qëndroi në stolin e rezervave.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/06/albania/cup/ks-apolonia-fier/ks-terbuni-puke/1595280/|title=Apolonia Fier vs. Tërbuni Pukë 1 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=6 nëntor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 6 nëntor 2013 në fitoren në transfertë ndaj [[KS Pogradeci|Pogradecit]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/09/albania/league-1/ks-pogradeci/ks-apolonia-fier/1561077/|title=Pogradeci vs. Apolonia Fier 0 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=9 nëntor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Në dhjetor 2013, ai shkoi në provë te klubi spanjoll [[Atlético Madrid]]. ===Atlético Madrid=== Më 26 dhjetor 2013, Bare u bë zyrtarisht lojtar i Atlético Madridit pasi kaloi me sukses provën gjatë një mini-turnamenti në [[Tbilisi]] të [[Gjeorgjia|Gjeorgjisë]], ku u shpall edhe mesfushori më i mirë.<ref>{{cite news|url=http://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/kombetarja/8590-ne-fokus-17-vjecari-kejdi-bare-kalon-proven-tek-atletiko-madrid-.html|title=Ne fokus/ 17 vjecari Kejdi Bare, kalon proven tek Atletiko Madrid|publisher=Albania Soccer|date=25 dhjetor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Në janar 2014, Bare u përfshirë në ekipin kryesor për herë të parë nga trajneri [[Diego Simeone]] për ndeshjen e [[Copa del Rey]] ndaj [[UD Las Palmas|Las Palmas]]; ai arriti të debutojë në atë ndeshje, duke zëvëndësuar argjentinasin [[Angel Correa]] në minutat e fundit.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/01/10/spain/copa-del-rey/club-atletico-de-madrid/union-deportiva-las-palmas/2386868/|title=Atlético Madrid vs. Las Palmas 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=10 janar 2017|accessdate=10 janar 2017}}</ref> Gjat kohës së tij me [[Atlético Madrid B]], Bare ndihmoi ekipin që të ngjitej në [[Segunda División B]] pas fitores me rezultatin e përgjithshëm 3–0 kundër [[Gimnástica de Torrelavega]], duke shënuar në ndeshjen e dytë.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/video-bare-shenon-dhe-ngjit-atletiko-b-ne-segunda-b-bllokimi-i-merkatos-e-bashkon-me-ekipin-a/|title=Video / Bare shënon dhe ngjit Atletiko B në Segunda B! Bllokimi i merkatos e bashkon me ekipin A|publisher=Panorama Sport|date=1 qershor 2017|accessdate=1 qershor 2017}}</ref> Bare u bë zyrtarisht pjesë e ekipit të parë për sezonin 2017–18 pasi klubi j'u ndalua e drejta për të blerë lojtarë në merkato.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-rinovoi-me-atletikon-keidi-bare-kam-shanse-qe-te-luaj/|title=Ekskluzive / Rinovoi me Atletikon, Keidi Bare: Kam shanse që të luaj|publisher=Panorama Sport|date=22 qershor 2017|accessdate=22 qershor 2017}}</ref> Ndeshja e tij e parë për sezonin e ri erdhi më 25 tetor në [[2017–18 Copa del Rey#Round of 32|raundin e 32-tave të Copa del Rey]] kundër [[Elche CF|Elche]]s.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/10/25/spain/copa-del-rey/elche-club-de-futbol/club-atletico-de-madrid/2603578/|title=Elche vs. Atlético Madrid 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=25 tetor 2017|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> ===Málaga=== Më 31 gusht 2018, Bare u transferua te [[Málaga CF]] dhe fillimisht u bë pjesë e [[Atlético Malagueño|ekipit rezervë]] në divizionin e tretë.<ref>{{cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/keidi-traspasado-al-atletico-malagueno|title=Keidi Bare, traspasado al Atlético Malagueño|trans-title=Keidi Bare, transferohet te Atlético Malagueño|publisher=Atlético Madrid|language=es|date=31 gusht 2018|access-date=3 shtator 2018}}</ref> Gjatë kohës së tij te Málaga B, Bare ishte titullar i padisikutueshëm në formacion, duke luajtur në çdo ndeshje të mundshme.<ref>{{cite web|url=https://sot.com.al/sport/keidi-bare-siguron-rol-titullari-tek-malaga-drejtuesit-e-projektojne-lider-te-se-ardhmes-ne|title=Keidi Bare siguron rol titullari tek Malaga, drejtuesit e projektojnë lider të së ardhmes në ekip|publisher=Sot.com.al|date=23 gusht 2018|access-date=17 tetor 2019|archive-date=29 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029195907/https://sot.com.al/sport/keidi-bare-siguron-rol-titullari-tek-malaga-drejtuesit-e-projektojne-lider-te-se-ardhmes-ne|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, disa kohë më vonë, ai u promovua në skuadrën e parë,<ref>{{cite web|url=http://www.vipsport.al/2018/09/video-malaga-zyrtarizon-baren-me-ekipin-e-pare/|title=Video/ Malaga zyrtarizon Baren me ekipin e parë|publisher=VIPSport.al|date=20 shtator 2018|access-date=17 tetor 2019|archive-date=17 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017145003/http://www.vipsport.al/2018/09/video-malaga-zyrtarizon-baren-me-ekipin-e-pare/|url-status=dead}}</ref> duke debutuar në [[Segunda División]] më 11 nëntor në barazimin 2–2 në transfertë ndaj [[Sporting de Gijón]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/11/11/spain/segunda-division/real-sporting-de-gijon/malaga-club-de-futbol/2861683/|title=Sporting de Gijón vs. Málaga 2 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=11 nëntor 2018|accessdate=17 tetor 2019}}</ref> Ai më pas vazhdoi të luante rregullisht për të dyja ekipet. ==Karriera ndërkombëtare== ===Shqipëria nën-17=== Bare mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja shqiptare nën-17 e futbollit|ekipin kombëtar nën-17]] nga trajneri [[Džemal Mustedanagić]] për [[Raundi kualifikues i UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014|raundin kualifikues]] të [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 i Futbollit 2014|UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014]]. Ai luajti në të tre ndeshejt e grupit A me Shqipërinë që u kualifikua me sukses në raundin elitë.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/international/europe/uefa-u17-championship/20132014/qualifying-round/group-1/g6227/|title=Summary - UEFA U17 Championship - Europe - Results, fixtures, tables and news|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Ai vazhdoi të ishte pjesë e ekipit edhe në raundin elitë, ku Shqipëria ishte vendosur në [[Raundi elitë i UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014#Grupi 4|grupin 4]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/1169-u-17-shqiperia-shpall-listen-zyrtare|title=U-17, Shqiperia shpall listen zyrtare|publisher=FSHF.org|date=23 mars 2014|accessdate=23 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327035120/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/1169-u-17-shqiperia-shpall-listen-zyrtare|archive-date=27 mars 2014|url-status=dead}}</ref> Goli i tij i parë me ekipin nën-17 erdhi më 26 mars 2014 në humbjen 2–1 kundër [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italisë]], ku ai gjithashtu luajti si [[Kapiteni (futboll)|kapiten]].<ref>{{cite news|url=http://sportekspres.com/talenti-bare-krijon-iluzione-elite-raund-e-nis-me-humbje/|title=Talenti Bare krijon iluzione, "Elite Raund" e nis me humbje|publisher=Sport Ekspres|date=26 mars 2014|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118062357/http://sportekspres.com/talenti-bare-krijon-iluzione-elite-raund-e-nis-me-humbje/|archive-date=18 janar 2017|url-status=dead}}</ref> ===Shqipëria nën-19=== Në nëntor 2014, ai u mor nga trajneri i [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|kombëtares nën-19]] [[Altin Lala]] për [[Kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-19 të Futbollit 2014|fushatën kualifikuese]] të [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 i Futbollit 2014|UEFA Kampionatit Evropian nën-19 të Futbollit 2015]].<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/barazon-kombetarja-lala-kualifikohemi-ne-europian/|title=Barazon Kombëtarja, Lala: Kualifikohemi në Europian|publisher=Panorama Sport|date=7 nëntor 2014|accessdate=7 nëntor 2014}}</ref> Ai luajti nga 90 minuta të plota në dy ndeshjet e para kundër [[Kombëtarja daneze nën-19 e futbollit|Danimarkës]] dhe [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]], duke u ndëshkuar në të dyja rastet me karton të verdhë, gjë që solli edhe skualifikimin e tij për ndeshjen e tretë ndaj [[Kombëtarja uellsiane nën-19 e futbollit|Uellsit]].<ref name="Soccerway"/> Shqipëria u eliminua duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/international/europe/uefa-u19-championship/20142015/qualifying-round/group-7/g7919/|title=Summary - UEFA U19 Championship - Europe - Results, fixtures, tables and news|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> ===Shqipëria nën-21=== Në tetor 2015, Bare mori ftesën e parë në [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]] nga trajneri [[Redi Jupi]] për ndeshjen kualifikuese të [[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit 2017|Kampionatit Evropian nën-21 të Futbollit 2017]] kundër [[Kombëtarja hungareze nën-21 e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3068-grumbullohet-kombetarja-u-21-1|title=Grumbullohet kombetarja U-21|trans-title=National team U-21 is gathered|publisher=FSHF.org|date=7 tetor 2015|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513215038/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3068-grumbullohet-kombetarja-u-21-1|archive-date=13 maj 2017|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, ai debutoi një muaj më vonë në një tjetër ndeshje kualifikuese, këtë herë kundër [[Kombëtarja portugeze nën-21 e futbollit|Portugalisë]] në transfertë; ai u aktivizua si zëvëndësues në vend të [[Rron Broja|Rron Brojës]].<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2015/11/12/europe/uefa-u21-championship/portugal-under-21/albania-under-21/2021350/|title=Portugal U21 vs. Albania U21 4 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=12 nëntor 2015|accessdate=12 nëntor 2015}}</ref> Ai luajti edhe pesë ndeshje të tjera në pjesën e mbetur të kualifikueseve me Shqipërinë që e përfundoi grupin e saj në vendin e 4të.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/under21/season=2017/standings/round=2000649/group=2003779/index.html|title=Qualifying round|trans-title=Raundi kualifikues|publisher=UEFA.com|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Bare vazhdoi të ishte pjesë e ekipit nën-21 edhe për nisjen e fushatës kualifikuese të Kampionatit Evropian të ardhshëm, duke marrë një ftesë në qershor 2017 për miqësoren kundër [[Kombëtarja franceze nën-21 e futbollit|Francës]] dhe ndeshjen hapëse të kualifikueseve kundër [[Kombëtarja estoneze nën-21 e futbollit|Estonisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|title=Alban Bushi shpall listën e U21 për Francën dhe Estoninë|publisher=FSHF.org|date=1 qershor 2017|accessdate=11 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705233918/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|archive-date=5 korrik 2017|url-status=dead}}</ref> ===Ekipi i parë=== Në mars 2017, Bare mori ftesën e parë ndërkombëtare nga [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|kombëtarja e parë]] e drejtuar nga italiani [[Gianni De Biasi]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja boshnjake e futbollit|Bosnje dhe Hercegovinës]].<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/miqesorja-nje-tjeter-futbollist-i-skenderbeut-ne-kombetare/|title=Miqësorja, një tjetër futbollist i Skënderbeut në kombëtare|publisher=Panorama Sport|date=27 mars 2017|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Megjithatë, debutimi i tij erdhi një vit më vonë në një tjetër ndeshje miqësore, këtë herë ndaj [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]] në [[Elbasan Arena]], ku Shqipëria u mposht 0–1; ai u aktivizua në pjesën e dytë në vend të mesfushorit [[Kamer Qaka]].<ref>{{cite web|url=http://fshf.org/sq/kombetarja-humbet-miqesoren-norvegjine-panucci-gjendja-fizike-beri-diferencen/|title=Kombëtarja Humbet Miqësoren Me Norvegjinë Panucci: "Gjendja Fizike Bëri Diferencën"|publisher=FSHF.org|date=26 mars 2018|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|6 korrik 2019}}<ref name="Soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/keidi-bare/319652/|title=Keidi Bare|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=17 dhjetor 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.resultados-futbol.com/jugador/K-Bare-290119|title=Keidi Bare - Atlético - profile|publisher=Resultados de Fútbol|language=es|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |valign="center"|[[KF Apolonia|Apolonia]] |[[Kategoria e Parë 2013–14|2013–14]] |[[Kategoria e Parë]] ||2||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0 |- |rowspan="4" valign="center"|[[Atlético Madrid B]] |[[2015–16 Tercera División|2015–16]] |rowspan="2"|[[Tercera División]] ||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2016–17 Tercera División|2016–17]] |35||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2<ref group="lower-alpha" name="TER">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Tercera División]] 2017</ref>||1||37||3 |- |[[2017–18 Segunda División B|2017–18]] |[[Segunda División B]] |30||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||30||2 |- !colspan="2" valign="center"|Gjithsej !66!!4!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!2!!1!!68!!5 |- |rowspan="3" valign="center"| [[Atlético Madrid]] |[[2016–17 La Liga|2016–17]] |rowspan="2"| [[La Liga]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2017–18 La Liga|2017–18]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- !colspan="2" valign="center"|Gjithsej !0!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!2!!0 |- |valign="center"| [[Atlético Malagueño|Málaga B]] |[[2018–19 Segunda División B|2018–19]] |[[Segunda División B]] |11||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |rowspan="3" valign="center"|[[Málaga CF|Málaga]] |[[2018–19 Segunda División|2018–19]] | rowspan="2" |[[Segunda División]] |16||0||0||0||colspan="2"|—||2<ref group="lower-alpha" name="SEG">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Segunda División]] 2019</ref>||0||18||0 |- |[[2019–20 Málaga CF season|2019–20]] |30||1||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||30||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !46!!1!!0!!0!!colspan="2"|—!!2!!0!!48!!1 |- |rowspan="5"|[[RCD Espanyol|Espanyol]] |[[2020–21 RCD Espanyol season|2020–21]] |[[Segunda División]] |27||0||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||29||0 |- |[[La Liga 2021–22|2021–22]] | rowspan="2" |[[La Liga]] |25||1||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||28||1 |- |[[La Liga 2022–23|2022–23]] |18||0||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||20||0 |- |[[2023–24 RCD Espanyol season|2023–24]] |[[Segunda División]] |35||0||3||0||colspan="2"|—||1<ref group="lower-alpha" name="SEG2">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Segunda División]] 2024</ref>||0||39||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !105!!1!!10!!0!!colspan="2"|—!!1!!0!!116!!1 |- |rowspan="3"|[[Real Zaragoza|Zaragoza]] |[[Segunda División 2024–25|2024–25]] |rowspan="2"|[[Segunda División]] |21||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||22||0 |- |[[Segunda División 2025–26|2025–26]] |25||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||25||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !46!!0!!1!!0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||47||0 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !276!!6!!14!!0||colspan="2"|—||5!!1!!295!!7 |} {{Reflist|group=lower-alpha}} ===Kombëtarja=== {{updated|14 tetor 2019}}<ref>{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=30237|title=Keidi Bare|website=EU-Football.info|language=en|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] |- |2018||1||0 |- |2019||4||1 |- !colspan="2"|Gjithsej||5||1 |} ====Golat me kombëtaren==== {{updated|14 tetor 2019}}. ''Rezultatet e Shqipërisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Bare.''<ref name="NFT">{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/70890/Keidi_Bare.html|title=Keidi Bare|publisher=National Football Teams|author=Benjamin Strack-Zimmerman|accessdate=14 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ Golat me kombëtaren sipas datës, vendit, ndeshjes, kundërshtarit, rezultatit dhe kompeticionit |- !scope=col|Nr. !scope=col data-sort-type=date|Data !scope=col|Vendi !scope=col|Ndsh !scope=col|Kundërshtari !scope=col|Goli !scope=col|Rezultati !scope=col|Kompeticioni |- !scope=row|1 |14 tetor 2019||[[Stadiumi Zimbru Stadium]], [[Chișinău]], Moldavi||align=center|5||{{flamuri|Moldavia}} [[Kombëtarja moldave e futbollit|Moldavia]]||align=center|2–0||align=center|4–0||Kualifikueset e [[UEFA Euro 2020]] |} == Referime == {{reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j28136.html Keidi Bare] te BDFutbol *[https://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250066680/profile/index.html Keidi Bare] – Rekordi në kompeticionet e [[UEFA]]-s [[Kategoria:Lindje 1997]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Fieri]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Apolonia]] [[Kategoria:Futbollistë në Atlético Madrid]] [[Kategoria:Futbollistë në Atlético Madrid B]] [[Kategoria:Futbollistë në Málaga CF]] [[Kategoria:Futbollistë në Segunda División]] [[Kategoria:Futbollistë në Segunda División B]] [[Kategoria:Futbollistë në Tercera División]] jujdv98zwi3alxxbqt1zct0gkj5fc9a 3003999 3003998 2026-07-01T16:23:23Z Velocitas34 161876 3003999 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Keidi Bare | image = BHA 5 v Espanyol 1 pre season 30 07 2022 49 (cropped).jpg | image_size = | caption = Bare me [[RCD Espanyol|Espanyol]] në 2022 | fullname = | birth_date = {{Birth date and age|28|8|1997|df=y}} | birth_place = [[Fier]], Shqipëri | height = 1.74 m | position = [[Mesfushori (futboll)|Mesfushor sulmues]] | currentclub = [[Málaga CF|Málaga]] | clubnumber = 35 | youthyears1 = 2010–2013 | youthclubs1 = [[Olimpic CF|Olimpic]] | youthyears2 = 2013 | youthclubs2 = [[KF Apolonia|Apolonia]] | youthyears3 = 2013–2016 | youthclubs3 = [[Atlético Madrid]] | years1 = 2013–2014 | clubs1 = [[KF Apolonia|Apolonia]] | caps1 = 2 | goals1 = 0 | years2 = 2016–2018 | clubs2 = [[Atlético Madrid B]] | caps2 = 64 | goals2 = 4 | years3 = 2018–2019 | clubs3 = [[Atlético Malagueño|Málaga B]] | caps3 = 11 | goals3 = 0 | years4 = 2018–2020 | clubs4 = [[Málaga CF|Málaga]] | caps4 = 48 | goals4 = 1 | years5 = 2020–2024 | clubs5 = [[RCD Espanyol|Espanyol]] | caps5 = 105 | goals5 = 1 | years6 = 2024–2026 | clubs6 = [[Real Zaragoza|Zaragoza]] | caps6 = 46 | goals6 = 0 | nationalyears1 = 2013–2014 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare nën-17 e futbollit|Shqipëria U17]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2014–2015 | nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|Shqipëria U19]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2015–2019 | nationalteam3 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria U21]] | nationalcaps3 = 11 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps4 = 29 | nationalgoals4 = 2 | medaltemplates = | club-update = 1 korrik 2026 | nationalteam-update = 1 korrik 2026 }} '''Keidi Bare''' (lindur më 28 gusht 1997) është një [[futbolli]]st profesionist [[Shqiptarët|shqiptar]] i cili luan si [[Mesfushori (futboll)|mesfushor sulmues]]. ==Karriera me klube== ===Apolonia=== I lindur në [[Fier]], Bare e nisi karrierën si profesionist në janar 2010 me [[Olimpic CF]]. Pas dy sezonesh e gjysëm, ai kaloi te klubi i qytetit të lindjes [[KF Apolonia|Apolonia]].<ref>{{cite news|url=http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/05/17/stafi-drejtues-fierakeve-mbledhje-presidentin-e-nderit-kokedhima/|title=Stafi drejtues i fierakëve ,mbledhje me presidentin e nderit Kokëdhima|publisher=Sporti Shqiptar|date=17 maj 2014|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154009/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/05/17/stafi-drejtues-fierakeve-mbledhje-presidentin-e-nderit-kokedhima/|archive-date=2 prill 2015|url-status=dead}}</ref> Ai luajti me të gjitha ekipet e moshave, përfshirë edhe ekipin nën-19, me të cilën luajti 18 ndeshje dhe shënoi 4 gola në sezonin 2013–14.<ref>{{cite web|url=http://www.fshf.org/garat/components/lojtar.php?player_id=243203|title=Keidi Bare|publisher=[[FSHF]].org|accessdate=22 nëntor 2017|archive-date=1 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201052007/http://www.fshf.org/garat/components/lojtar.php?player_id=243203|url-status=dead}}</ref> Bare u përfshi në ekipin e parë për herë të parë në nëntor 2013 në moshën 13 vjeç për ndeshjen ndaj [[KF Tërbuni|Tërbunit]], ku ai qëndroi në stolin e rezervave.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/06/albania/cup/ks-apolonia-fier/ks-terbuni-puke/1595280/|title=Apolonia Fier vs. Tërbuni Pukë 1 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=6 nëntor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 6 nëntor 2013 në fitoren në transfertë ndaj [[KS Pogradeci|Pogradecit]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/09/albania/league-1/ks-pogradeci/ks-apolonia-fier/1561077/|title=Pogradeci vs. Apolonia Fier 0 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=9 nëntor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Në dhjetor 2013, ai shkoi në provë te klubi spanjoll [[Atlético Madrid]]. ===Atlético Madrid=== Më 26 dhjetor 2013, Bare u bë zyrtarisht lojtar i Atlético Madridit pasi kaloi me sukses provën gjatë një mini-turnamenti në [[Tbilisi]] të [[Gjeorgjia|Gjeorgjisë]], ku u shpall edhe mesfushori më i mirë.<ref>{{cite news|url=http://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/kombetarja/8590-ne-fokus-17-vjecari-kejdi-bare-kalon-proven-tek-atletiko-madrid-.html|title=Ne fokus/ 17 vjecari Kejdi Bare, kalon proven tek Atletiko Madrid|publisher=Albania Soccer|date=25 dhjetor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Në janar 2014, Bare u përfshirë në ekipin kryesor për herë të parë nga trajneri [[Diego Simeone]] për ndeshjen e [[Copa del Rey]] ndaj [[UD Las Palmas|Las Palmas]]; ai arriti të debutojë në atë ndeshje, duke zëvëndësuar argjentinasin [[Angel Correa]] në minutat e fundit.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/01/10/spain/copa-del-rey/club-atletico-de-madrid/union-deportiva-las-palmas/2386868/|title=Atlético Madrid vs. Las Palmas 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=10 janar 2017|accessdate=10 janar 2017}}</ref> Gjat kohës së tij me [[Atlético Madrid B]], Bare ndihmoi ekipin që të ngjitej në [[Segunda División B]] pas fitores me rezultatin e përgjithshëm 3–0 kundër [[Gimnástica de Torrelavega]], duke shënuar në ndeshjen e dytë.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/video-bare-shenon-dhe-ngjit-atletiko-b-ne-segunda-b-bllokimi-i-merkatos-e-bashkon-me-ekipin-a/|title=Video / Bare shënon dhe ngjit Atletiko B në Segunda B! Bllokimi i merkatos e bashkon me ekipin A|publisher=Panorama Sport|date=1 qershor 2017|accessdate=1 qershor 2017}}</ref> Bare u bë zyrtarisht pjesë e ekipit të parë për sezonin 2017–18 pasi klubi j'u ndalua e drejta për të blerë lojtarë në merkato.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-rinovoi-me-atletikon-keidi-bare-kam-shanse-qe-te-luaj/|title=Ekskluzive / Rinovoi me Atletikon, Keidi Bare: Kam shanse që të luaj|publisher=Panorama Sport|date=22 qershor 2017|accessdate=22 qershor 2017}}</ref> Ndeshja e tij e parë për sezonin e ri erdhi më 25 tetor në [[2017–18 Copa del Rey#Round of 32|raundin e 32-tave të Copa del Rey]] kundër [[Elche CF|Elche]]s.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/10/25/spain/copa-del-rey/elche-club-de-futbol/club-atletico-de-madrid/2603578/|title=Elche vs. Atlético Madrid 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=25 tetor 2017|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> ===Málaga=== Më 31 gusht 2018, Bare u transferua te [[Málaga CF]] dhe fillimisht u bë pjesë e [[Atlético Malagueño|ekipit rezervë]] në divizionin e tretë.<ref>{{cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/keidi-traspasado-al-atletico-malagueno|title=Keidi Bare, traspasado al Atlético Malagueño|trans-title=Keidi Bare, transferohet te Atlético Malagueño|publisher=Atlético Madrid|language=es|date=31 gusht 2018|access-date=3 shtator 2018}}</ref> Gjatë kohës së tij te Málaga B, Bare ishte titullar i padisikutueshëm në formacion, duke luajtur në çdo ndeshje të mundshme.<ref>{{cite web|url=https://sot.com.al/sport/keidi-bare-siguron-rol-titullari-tek-malaga-drejtuesit-e-projektojne-lider-te-se-ardhmes-ne|title=Keidi Bare siguron rol titullari tek Malaga, drejtuesit e projektojnë lider të së ardhmes në ekip|publisher=Sot.com.al|date=23 gusht 2018|access-date=17 tetor 2019|archive-date=29 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029195907/https://sot.com.al/sport/keidi-bare-siguron-rol-titullari-tek-malaga-drejtuesit-e-projektojne-lider-te-se-ardhmes-ne|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, disa kohë më vonë, ai u promovua në skuadrën e parë,<ref>{{cite web|url=http://www.vipsport.al/2018/09/video-malaga-zyrtarizon-baren-me-ekipin-e-pare/|title=Video/ Malaga zyrtarizon Baren me ekipin e parë|publisher=VIPSport.al|date=20 shtator 2018|access-date=17 tetor 2019|archive-date=17 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017145003/http://www.vipsport.al/2018/09/video-malaga-zyrtarizon-baren-me-ekipin-e-pare/|url-status=dead}}</ref> duke debutuar në [[Segunda División]] më 11 nëntor në barazimin 2–2 në transfertë ndaj [[Sporting de Gijón]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/11/11/spain/segunda-division/real-sporting-de-gijon/malaga-club-de-futbol/2861683/|title=Sporting de Gijón vs. Málaga 2 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=11 nëntor 2018|accessdate=17 tetor 2019}}</ref> Ai më pas vazhdoi të luante rregullisht për të dyja ekipet. ==Karriera ndërkombëtare== ===Shqipëria nën-17=== Bare mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja shqiptare nën-17 e futbollit|ekipin kombëtar nën-17]] nga trajneri [[Džemal Mustedanagić]] për [[Raundi kualifikues i UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014|raundin kualifikues]] të [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 i Futbollit 2014|UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014]]. Ai luajti në të tre ndeshejt e grupit A me Shqipërinë që u kualifikua me sukses në raundin elitë.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/international/europe/uefa-u17-championship/20132014/qualifying-round/group-1/g6227/|title=Summary - UEFA U17 Championship - Europe - Results, fixtures, tables and news|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Ai vazhdoi të ishte pjesë e ekipit edhe në raundin elitë, ku Shqipëria ishte vendosur në [[Raundi elitë i UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014#Grupi 4|grupin 4]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/1169-u-17-shqiperia-shpall-listen-zyrtare|title=U-17, Shqiperia shpall listen zyrtare|publisher=FSHF.org|date=23 mars 2014|accessdate=23 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327035120/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/1169-u-17-shqiperia-shpall-listen-zyrtare|archive-date=27 mars 2014|url-status=dead}}</ref> Goli i tij i parë me ekipin nën-17 erdhi më 26 mars 2014 në humbjen 2–1 kundër [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italisë]], ku ai gjithashtu luajti si [[Kapiteni (futboll)|kapiten]].<ref>{{cite news|url=http://sportekspres.com/talenti-bare-krijon-iluzione-elite-raund-e-nis-me-humbje/|title=Talenti Bare krijon iluzione, "Elite Raund" e nis me humbje|publisher=Sport Ekspres|date=26 mars 2014|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118062357/http://sportekspres.com/talenti-bare-krijon-iluzione-elite-raund-e-nis-me-humbje/|archive-date=18 janar 2017|url-status=dead}}</ref> ===Shqipëria nën-19=== Në nëntor 2014, ai u mor nga trajneri i [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|kombëtares nën-19]] [[Altin Lala]] për [[Kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-19 të Futbollit 2014|fushatën kualifikuese]] të [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 i Futbollit 2014|UEFA Kampionatit Evropian nën-19 të Futbollit 2015]].<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/barazon-kombetarja-lala-kualifikohemi-ne-europian/|title=Barazon Kombëtarja, Lala: Kualifikohemi në Europian|publisher=Panorama Sport|date=7 nëntor 2014|accessdate=7 nëntor 2014}}</ref> Ai luajti nga 90 minuta të plota në dy ndeshjet e para kundër [[Kombëtarja daneze nën-19 e futbollit|Danimarkës]] dhe [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]], duke u ndëshkuar në të dyja rastet me karton të verdhë, gjë që solli edhe skualifikimin e tij për ndeshjen e tretë ndaj [[Kombëtarja uellsiane nën-19 e futbollit|Uellsit]].<ref name="Soccerway"/> Shqipëria u eliminua duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/international/europe/uefa-u19-championship/20142015/qualifying-round/group-7/g7919/|title=Summary - UEFA U19 Championship - Europe - Results, fixtures, tables and news|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> ===Shqipëria nën-21=== Në tetor 2015, Bare mori ftesën e parë në [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]] nga trajneri [[Redi Jupi]] për ndeshjen kualifikuese të [[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit 2017|Kampionatit Evropian nën-21 të Futbollit 2017]] kundër [[Kombëtarja hungareze nën-21 e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3068-grumbullohet-kombetarja-u-21-1|title=Grumbullohet kombetarja U-21|trans-title=National team U-21 is gathered|publisher=FSHF.org|date=7 tetor 2015|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513215038/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3068-grumbullohet-kombetarja-u-21-1|archive-date=13 maj 2017|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, ai debutoi një muaj më vonë në një tjetër ndeshje kualifikuese, këtë herë kundër [[Kombëtarja portugeze nën-21 e futbollit|Portugalisë]] në transfertë; ai u aktivizua si zëvëndësues në vend të [[Rron Broja|Rron Brojës]].<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2015/11/12/europe/uefa-u21-championship/portugal-under-21/albania-under-21/2021350/|title=Portugal U21 vs. Albania U21 4 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=12 nëntor 2015|accessdate=12 nëntor 2015}}</ref> Ai luajti edhe pesë ndeshje të tjera në pjesën e mbetur të kualifikueseve me Shqipërinë që e përfundoi grupin e saj në vendin e 4të.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/under21/season=2017/standings/round=2000649/group=2003779/index.html|title=Qualifying round|trans-title=Raundi kualifikues|publisher=UEFA.com|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Bare vazhdoi të ishte pjesë e ekipit nën-21 edhe për nisjen e fushatës kualifikuese të Kampionatit Evropian të ardhshëm, duke marrë një ftesë në qershor 2017 për miqësoren kundër [[Kombëtarja franceze nën-21 e futbollit|Francës]] dhe ndeshjen hapëse të kualifikueseve kundër [[Kombëtarja estoneze nën-21 e futbollit|Estonisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|title=Alban Bushi shpall listën e U21 për Francën dhe Estoninë|publisher=FSHF.org|date=1 qershor 2017|accessdate=11 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705233918/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|archive-date=5 korrik 2017|url-status=dead}}</ref> ===Ekipi i parë=== Në mars 2017, Bare mori ftesën e parë ndërkombëtare nga [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|kombëtarja e parë]] e drejtuar nga italiani [[Gianni De Biasi]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja boshnjake e futbollit|Bosnje dhe Hercegovinës]].<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/miqesorja-nje-tjeter-futbollist-i-skenderbeut-ne-kombetare/|title=Miqësorja, një tjetër futbollist i Skënderbeut në kombëtare|publisher=Panorama Sport|date=27 mars 2017|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Megjithatë, debutimi i tij erdhi një vit më vonë në një tjetër ndeshje miqësore, këtë herë ndaj [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]] në [[Elbasan Arena]], ku Shqipëria u mposht 0–1; ai u aktivizua në pjesën e dytë në vend të mesfushorit [[Kamer Qaka]].<ref>{{cite web|url=http://fshf.org/sq/kombetarja-humbet-miqesoren-norvegjine-panucci-gjendja-fizike-beri-diferencen/|title=Kombëtarja Humbet Miqësoren Me Norvegjinë Panucci: "Gjendja Fizike Bëri Diferencën"|publisher=FSHF.org|date=26 mars 2018|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|6 korrik 2019}}<ref name="Soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/keidi-bare/319652/|title=Keidi Bare|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=17 dhjetor 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.resultados-futbol.com/jugador/K-Bare-290119|title=Keidi Bare - Atlético - profile|publisher=Resultados de Fútbol|language=es|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |valign="center"|[[KF Apolonia|Apolonia]] |[[Kategoria e Parë 2013–14|2013–14]] |[[Kategoria e Parë]] ||2||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0 |- |rowspan="4" valign="center"|[[Atlético Madrid B]] |[[2015–16 Tercera División|2015–16]] |rowspan="2"|[[Tercera División]] ||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2016–17 Tercera División|2016–17]] |35||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2<ref group="lower-alpha" name="TER">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Tercera División]] 2017</ref>||1||37||3 |- |[[2017–18 Segunda División B|2017–18]] |[[Segunda División B]] |30||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||30||2 |- !colspan="2" valign="center"|Gjithsej !66!!4!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!2!!1!!68!!5 |- |rowspan="3" valign="center"| [[Atlético Madrid]] |[[2016–17 La Liga|2016–17]] |rowspan="2"| [[La Liga]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2017–18 La Liga|2017–18]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- !colspan="2" valign="center"|Gjithsej !0!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!2!!0 |- |valign="center"| [[Atlético Malagueño|Málaga B]] |[[2018–19 Segunda División B|2018–19]] |[[Segunda División B]] |11||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |rowspan="3" valign="center"|[[Málaga CF|Málaga]] |[[2018–19 Segunda División|2018–19]] | rowspan="2" |[[Segunda División]] |16||0||0||0||colspan="2"|—||2<ref group="lower-alpha" name="SEG">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Segunda División]] 2019</ref>||0||18||0 |- |[[2019–20 Málaga CF season|2019–20]] |30||1||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||30||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !46!!1!!0!!0!!colspan="2"|—!!2!!0!!48!!1 |- |rowspan="5"|[[RCD Espanyol|Espanyol]] |[[2020–21 RCD Espanyol season|2020–21]] |[[Segunda División]] |27||0||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||29||0 |- |[[La Liga 2021–22|2021–22]] | rowspan="2" |[[La Liga]] |25||1||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||28||1 |- |[[La Liga 2022–23|2022–23]] |18||0||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||20||0 |- |[[2023–24 RCD Espanyol season|2023–24]] |[[Segunda División]] |35||0||3||0||colspan="2"|—||1<ref group="lower-alpha" name="SEG2">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Segunda División]] 2024</ref>||0||39||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !105!!1!!10!!0!!colspan="2"|—!!1!!0!!116!!1 |- |rowspan="3"|[[Real Zaragoza|Zaragoza]] |[[Segunda División 2024–25|2024–25]] |rowspan="2"|[[Segunda División]] |21||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||22||0 |- |[[Segunda División 2025–26|2025–26]] |25||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||25||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !46!!0!!1!!0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||47||0 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !276!!6!!14!!0||colspan="2"|—||5!!1!!295!!7 |} {{Reflist|group=lower-alpha}} ===Kombëtarja=== {{updated|14 tetor 2019}}<ref>{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=30237|title=Keidi Bare|website=EU-Football.info|language=en|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] |- |2018||1||0 |- |2019||4||1 |- !colspan="2"|Gjithsej||5||1 |} ====Golat me kombëtaren==== {{updated|14 tetor 2019}}. ''Rezultatet e Shqipërisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Bare.''<ref name="NFT">{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/70890/Keidi_Bare.html|title=Keidi Bare|publisher=National Football Teams|author=Benjamin Strack-Zimmerman|accessdate=14 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ Golat me kombëtaren sipas datës, vendit, ndeshjes, kundërshtarit, rezultatit dhe kompeticionit |- !scope=col|Nr. !scope=col data-sort-type=date|Data !scope=col|Vendi !scope=col|Ndsh !scope=col|Kundërshtari !scope=col|Goli !scope=col|Rezultati !scope=col|Kompeticioni |- !scope=row|1 |14 tetor 2019||[[Stadiumi Zimbru Stadium]], [[Chișinău]], Moldavi||align=center|5||{{flamuri|Moldavia}} [[Kombëtarja moldave e futbollit|Moldavia]]||align=center|2–0||align=center|4–0||Kualifikueset e [[UEFA Euro 2020]] |} == Referime == {{reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j28136.html Keidi Bare] te BDFutbol *[https://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250066680/profile/index.html Keidi Bare] – Rekordi në kompeticionet e [[UEFA]]-s [[Kategoria:Lindje 1997]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Fieri]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Apolonia]] [[Kategoria:Futbollistë në Atlético Madrid]] [[Kategoria:Futbollistë në Atlético Madrid B]] [[Kategoria:Futbollistë në Málaga CF]] [[Kategoria:Futbollistë në Segunda División]] [[Kategoria:Futbollistë në Segunda División B]] [[Kategoria:Futbollistë në Tercera División]] jgag8ezhixex0o13vleho9sr7z1rhtc 3004000 3003999 2026-07-01T16:24:49Z Velocitas34 161876 3004000 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Keidi Bare | image = BHA 5 v Espanyol 1 pre season 30 07 2022 49 (cropped).jpg | image_size = | caption = Bare me [[RCD Espanyol|Espanyol]] në 2022 | fullname = | birth_date = {{Birth date and age|28|8|1997|df=y}} | birth_place = [[Fier]], Shqipëri | height = 1.74 m | position = [[Mesfushori (futboll)|Mesfushor mbrojtës]] | youthyears1 = 2010–2013 | youthclubs1 = [[Olimpic CF|Olimpic]] | youthyears2 = 2013 | youthclubs2 = [[KF Apolonia|Apolonia]] | youthyears3 = 2013–2016 | youthclubs3 = [[Atlético Madrid]] | years1 = 2013–2014 | clubs1 = [[KF Apolonia|Apolonia]] | caps1 = 2 | goals1 = 0 | years2 = 2016–2018 | clubs2 = [[Atlético Madrid B]] | caps2 = 64 | goals2 = 4 | years3 = 2018–2019 | clubs3 = [[Atlético Malagueño|Málaga B]] | caps3 = 11 | goals3 = 0 | years4 = 2018–2020 | clubs4 = [[Málaga CF|Málaga]] | caps4 = 48 | goals4 = 1 | years5 = 2020–2024 | clubs5 = [[RCD Espanyol|Espanyol]] | caps5 = 105 | goals5 = 1 | years6 = 2024–2026 | clubs6 = [[Real Zaragoza|Zaragoza]] | caps6 = 46 | goals6 = 0 | nationalyears1 = 2013–2014 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare nën-17 e futbollit|Shqipëria U17]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2014–2015 | nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|Shqipëria U19]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2015–2019 | nationalteam3 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria U21]] | nationalcaps3 = 11 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps4 = 29 | nationalgoals4 = 2 | medaltemplates = | club-update = 1 korrik 2026 | nationalteam-update = 1 korrik 2026 }} '''Keidi Bare''' (lindur më 28 gusht 1997) është një [[futbolli]]st profesionist [[Shqiptarët|shqiptar]] i cili luan si [[Mesfushori (futboll)|mesfushor sulmues]]. ==Karriera me klube== ===Apolonia=== I lindur në [[Fier]], Bare e nisi karrierën si profesionist në janar 2010 me [[Olimpic CF]]. Pas dy sezonesh e gjysëm, ai kaloi te klubi i qytetit të lindjes [[KF Apolonia|Apolonia]].<ref>{{cite news|url=http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/05/17/stafi-drejtues-fierakeve-mbledhje-presidentin-e-nderit-kokedhima/|title=Stafi drejtues i fierakëve ,mbledhje me presidentin e nderit Kokëdhima|publisher=Sporti Shqiptar|date=17 maj 2014|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154009/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/05/17/stafi-drejtues-fierakeve-mbledhje-presidentin-e-nderit-kokedhima/|archive-date=2 prill 2015|url-status=dead}}</ref> Ai luajti me të gjitha ekipet e moshave, përfshirë edhe ekipin nën-19, me të cilën luajti 18 ndeshje dhe shënoi 4 gola në sezonin 2013–14.<ref>{{cite web|url=http://www.fshf.org/garat/components/lojtar.php?player_id=243203|title=Keidi Bare|publisher=[[FSHF]].org|accessdate=22 nëntor 2017|archive-date=1 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201052007/http://www.fshf.org/garat/components/lojtar.php?player_id=243203|url-status=dead}}</ref> Bare u përfshi në ekipin e parë për herë të parë në nëntor 2013 në moshën 13 vjeç për ndeshjen ndaj [[KF Tërbuni|Tërbunit]], ku ai qëndroi në stolin e rezervave.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/06/albania/cup/ks-apolonia-fier/ks-terbuni-puke/1595280/|title=Apolonia Fier vs. Tërbuni Pukë 1 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=6 nëntor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 6 nëntor 2013 në fitoren në transfertë ndaj [[KS Pogradeci|Pogradecit]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/09/albania/league-1/ks-pogradeci/ks-apolonia-fier/1561077/|title=Pogradeci vs. Apolonia Fier 0 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=9 nëntor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Në dhjetor 2013, ai shkoi në provë te klubi spanjoll [[Atlético Madrid]]. ===Atlético Madrid=== Më 26 dhjetor 2013, Bare u bë zyrtarisht lojtar i Atlético Madridit pasi kaloi me sukses provën gjatë një mini-turnamenti në [[Tbilisi]] të [[Gjeorgjia|Gjeorgjisë]], ku u shpall edhe mesfushori më i mirë.<ref>{{cite news|url=http://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/kombetarja/8590-ne-fokus-17-vjecari-kejdi-bare-kalon-proven-tek-atletiko-madrid-.html|title=Ne fokus/ 17 vjecari Kejdi Bare, kalon proven tek Atletiko Madrid|publisher=Albania Soccer|date=25 dhjetor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Në janar 2014, Bare u përfshirë në ekipin kryesor për herë të parë nga trajneri [[Diego Simeone]] për ndeshjen e [[Copa del Rey]] ndaj [[UD Las Palmas|Las Palmas]]; ai arriti të debutojë në atë ndeshje, duke zëvëndësuar argjentinasin [[Angel Correa]] në minutat e fundit.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/01/10/spain/copa-del-rey/club-atletico-de-madrid/union-deportiva-las-palmas/2386868/|title=Atlético Madrid vs. Las Palmas 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=10 janar 2017|accessdate=10 janar 2017}}</ref> Gjat kohës së tij me [[Atlético Madrid B]], Bare ndihmoi ekipin që të ngjitej në [[Segunda División B]] pas fitores me rezultatin e përgjithshëm 3–0 kundër [[Gimnástica de Torrelavega]], duke shënuar në ndeshjen e dytë.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/video-bare-shenon-dhe-ngjit-atletiko-b-ne-segunda-b-bllokimi-i-merkatos-e-bashkon-me-ekipin-a/|title=Video / Bare shënon dhe ngjit Atletiko B në Segunda B! Bllokimi i merkatos e bashkon me ekipin A|publisher=Panorama Sport|date=1 qershor 2017|accessdate=1 qershor 2017}}</ref> Bare u bë zyrtarisht pjesë e ekipit të parë për sezonin 2017–18 pasi klubi j'u ndalua e drejta për të blerë lojtarë në merkato.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-rinovoi-me-atletikon-keidi-bare-kam-shanse-qe-te-luaj/|title=Ekskluzive / Rinovoi me Atletikon, Keidi Bare: Kam shanse që të luaj|publisher=Panorama Sport|date=22 qershor 2017|accessdate=22 qershor 2017}}</ref> Ndeshja e tij e parë për sezonin e ri erdhi më 25 tetor në [[2017–18 Copa del Rey#Round of 32|raundin e 32-tave të Copa del Rey]] kundër [[Elche CF|Elche]]s.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/10/25/spain/copa-del-rey/elche-club-de-futbol/club-atletico-de-madrid/2603578/|title=Elche vs. Atlético Madrid 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=25 tetor 2017|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> ===Málaga=== Më 31 gusht 2018, Bare u transferua te [[Málaga CF]] dhe fillimisht u bë pjesë e [[Atlético Malagueño|ekipit rezervë]] në divizionin e tretë.<ref>{{cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/keidi-traspasado-al-atletico-malagueno|title=Keidi Bare, traspasado al Atlético Malagueño|trans-title=Keidi Bare, transferohet te Atlético Malagueño|publisher=Atlético Madrid|language=es|date=31 gusht 2018|access-date=3 shtator 2018}}</ref> Gjatë kohës së tij te Málaga B, Bare ishte titullar i padisikutueshëm në formacion, duke luajtur në çdo ndeshje të mundshme.<ref>{{cite web|url=https://sot.com.al/sport/keidi-bare-siguron-rol-titullari-tek-malaga-drejtuesit-e-projektojne-lider-te-se-ardhmes-ne|title=Keidi Bare siguron rol titullari tek Malaga, drejtuesit e projektojnë lider të së ardhmes në ekip|publisher=Sot.com.al|date=23 gusht 2018|access-date=17 tetor 2019|archive-date=29 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029195907/https://sot.com.al/sport/keidi-bare-siguron-rol-titullari-tek-malaga-drejtuesit-e-projektojne-lider-te-se-ardhmes-ne|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, disa kohë më vonë, ai u promovua në skuadrën e parë,<ref>{{cite web|url=http://www.vipsport.al/2018/09/video-malaga-zyrtarizon-baren-me-ekipin-e-pare/|title=Video/ Malaga zyrtarizon Baren me ekipin e parë|publisher=VIPSport.al|date=20 shtator 2018|access-date=17 tetor 2019|archive-date=17 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017145003/http://www.vipsport.al/2018/09/video-malaga-zyrtarizon-baren-me-ekipin-e-pare/|url-status=dead}}</ref> duke debutuar në [[Segunda División]] më 11 nëntor në barazimin 2–2 në transfertë ndaj [[Sporting de Gijón]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/11/11/spain/segunda-division/real-sporting-de-gijon/malaga-club-de-futbol/2861683/|title=Sporting de Gijón vs. Málaga 2 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=11 nëntor 2018|accessdate=17 tetor 2019}}</ref> Ai më pas vazhdoi të luante rregullisht për të dyja ekipet. ==Karriera ndërkombëtare== ===Shqipëria nën-17=== Bare mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja shqiptare nën-17 e futbollit|ekipin kombëtar nën-17]] nga trajneri [[Džemal Mustedanagić]] për [[Raundi kualifikues i UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014|raundin kualifikues]] të [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 i Futbollit 2014|UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014]]. Ai luajti në të tre ndeshejt e grupit A me Shqipërinë që u kualifikua me sukses në raundin elitë.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/international/europe/uefa-u17-championship/20132014/qualifying-round/group-1/g6227/|title=Summary - UEFA U17 Championship - Europe - Results, fixtures, tables and news|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Ai vazhdoi të ishte pjesë e ekipit edhe në raundin elitë, ku Shqipëria ishte vendosur në [[Raundi elitë i UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014#Grupi 4|grupin 4]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/1169-u-17-shqiperia-shpall-listen-zyrtare|title=U-17, Shqiperia shpall listen zyrtare|publisher=FSHF.org|date=23 mars 2014|accessdate=23 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327035120/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/1169-u-17-shqiperia-shpall-listen-zyrtare|archive-date=27 mars 2014|url-status=dead}}</ref> Goli i tij i parë me ekipin nën-17 erdhi më 26 mars 2014 në humbjen 2–1 kundër [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italisë]], ku ai gjithashtu luajti si [[Kapiteni (futboll)|kapiten]].<ref>{{cite news|url=http://sportekspres.com/talenti-bare-krijon-iluzione-elite-raund-e-nis-me-humbje/|title=Talenti Bare krijon iluzione, "Elite Raund" e nis me humbje|publisher=Sport Ekspres|date=26 mars 2014|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118062357/http://sportekspres.com/talenti-bare-krijon-iluzione-elite-raund-e-nis-me-humbje/|archive-date=18 janar 2017|url-status=dead}}</ref> ===Shqipëria nën-19=== Në nëntor 2014, ai u mor nga trajneri i [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|kombëtares nën-19]] [[Altin Lala]] për [[Kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-19 të Futbollit 2014|fushatën kualifikuese]] të [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 i Futbollit 2014|UEFA Kampionatit Evropian nën-19 të Futbollit 2015]].<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/barazon-kombetarja-lala-kualifikohemi-ne-europian/|title=Barazon Kombëtarja, Lala: Kualifikohemi në Europian|publisher=Panorama Sport|date=7 nëntor 2014|accessdate=7 nëntor 2014}}</ref> Ai luajti nga 90 minuta të plota në dy ndeshjet e para kundër [[Kombëtarja daneze nën-19 e futbollit|Danimarkës]] dhe [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]], duke u ndëshkuar në të dyja rastet me karton të verdhë, gjë që solli edhe skualifikimin e tij për ndeshjen e tretë ndaj [[Kombëtarja uellsiane nën-19 e futbollit|Uellsit]].<ref name="Soccerway"/> Shqipëria u eliminua duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/international/europe/uefa-u19-championship/20142015/qualifying-round/group-7/g7919/|title=Summary - UEFA U19 Championship - Europe - Results, fixtures, tables and news|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> ===Shqipëria nën-21=== Në tetor 2015, Bare mori ftesën e parë në [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]] nga trajneri [[Redi Jupi]] për ndeshjen kualifikuese të [[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit 2017|Kampionatit Evropian nën-21 të Futbollit 2017]] kundër [[Kombëtarja hungareze nën-21 e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3068-grumbullohet-kombetarja-u-21-1|title=Grumbullohet kombetarja U-21|trans-title=National team U-21 is gathered|publisher=FSHF.org|date=7 tetor 2015|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513215038/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3068-grumbullohet-kombetarja-u-21-1|archive-date=13 maj 2017|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, ai debutoi një muaj më vonë në një tjetër ndeshje kualifikuese, këtë herë kundër [[Kombëtarja portugeze nën-21 e futbollit|Portugalisë]] në transfertë; ai u aktivizua si zëvëndësues në vend të [[Rron Broja|Rron Brojës]].<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2015/11/12/europe/uefa-u21-championship/portugal-under-21/albania-under-21/2021350/|title=Portugal U21 vs. Albania U21 4 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=12 nëntor 2015|accessdate=12 nëntor 2015}}</ref> Ai luajti edhe pesë ndeshje të tjera në pjesën e mbetur të kualifikueseve me Shqipërinë që e përfundoi grupin e saj në vendin e 4të.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/under21/season=2017/standings/round=2000649/group=2003779/index.html|title=Qualifying round|trans-title=Raundi kualifikues|publisher=UEFA.com|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Bare vazhdoi të ishte pjesë e ekipit nën-21 edhe për nisjen e fushatës kualifikuese të Kampionatit Evropian të ardhshëm, duke marrë një ftesë në qershor 2017 për miqësoren kundër [[Kombëtarja franceze nën-21 e futbollit|Francës]] dhe ndeshjen hapëse të kualifikueseve kundër [[Kombëtarja estoneze nën-21 e futbollit|Estonisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|title=Alban Bushi shpall listën e U21 për Francën dhe Estoninë|publisher=FSHF.org|date=1 qershor 2017|accessdate=11 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705233918/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|archive-date=5 korrik 2017|url-status=dead}}</ref> ===Ekipi i parë=== Në mars 2017, Bare mori ftesën e parë ndërkombëtare nga [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|kombëtarja e parë]] e drejtuar nga italiani [[Gianni De Biasi]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja boshnjake e futbollit|Bosnje dhe Hercegovinës]].<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/miqesorja-nje-tjeter-futbollist-i-skenderbeut-ne-kombetare/|title=Miqësorja, një tjetër futbollist i Skënderbeut në kombëtare|publisher=Panorama Sport|date=27 mars 2017|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Megjithatë, debutimi i tij erdhi një vit më vonë në një tjetër ndeshje miqësore, këtë herë ndaj [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]] në [[Elbasan Arena]], ku Shqipëria u mposht 0–1; ai u aktivizua në pjesën e dytë në vend të mesfushorit [[Kamer Qaka]].<ref>{{cite web|url=http://fshf.org/sq/kombetarja-humbet-miqesoren-norvegjine-panucci-gjendja-fizike-beri-diferencen/|title=Kombëtarja Humbet Miqësoren Me Norvegjinë Panucci: "Gjendja Fizike Bëri Diferencën"|publisher=FSHF.org|date=26 mars 2018|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|6 korrik 2019}}<ref name="Soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/keidi-bare/319652/|title=Keidi Bare|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=17 dhjetor 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.resultados-futbol.com/jugador/K-Bare-290119|title=Keidi Bare - Atlético - profile|publisher=Resultados de Fútbol|language=es|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |valign="center"|[[KF Apolonia|Apolonia]] |[[Kategoria e Parë 2013–14|2013–14]] |[[Kategoria e Parë]] ||2||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0 |- |rowspan="4" valign="center"|[[Atlético Madrid B]] |[[2015–16 Tercera División|2015–16]] |rowspan="2"|[[Tercera División]] ||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2016–17 Tercera División|2016–17]] |35||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2<ref group="lower-alpha" name="TER">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Tercera División]] 2017</ref>||1||37||3 |- |[[2017–18 Segunda División B|2017–18]] |[[Segunda División B]] |30||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||30||2 |- !colspan="2" valign="center"|Gjithsej !66!!4!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!2!!1!!68!!5 |- |rowspan="3" valign="center"| [[Atlético Madrid]] |[[2016–17 La Liga|2016–17]] |rowspan="2"| [[La Liga]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2017–18 La Liga|2017–18]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- !colspan="2" valign="center"|Gjithsej !0!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!2!!0 |- |valign="center"| [[Atlético Malagueño|Málaga B]] |[[2018–19 Segunda División B|2018–19]] |[[Segunda División B]] |11||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |rowspan="3" valign="center"|[[Málaga CF|Málaga]] |[[2018–19 Segunda División|2018–19]] | rowspan="2" |[[Segunda División]] |16||0||0||0||colspan="2"|—||2<ref group="lower-alpha" name="SEG">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Segunda División]] 2019</ref>||0||18||0 |- |[[2019–20 Málaga CF season|2019–20]] |30||1||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||30||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !46!!1!!0!!0!!colspan="2"|—!!2!!0!!48!!1 |- |rowspan="5"|[[RCD Espanyol|Espanyol]] |[[2020–21 RCD Espanyol season|2020–21]] |[[Segunda División]] |27||0||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||29||0 |- |[[La Liga 2021–22|2021–22]] | rowspan="2" |[[La Liga]] |25||1||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||28||1 |- |[[La Liga 2022–23|2022–23]] |18||0||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||20||0 |- |[[2023–24 RCD Espanyol season|2023–24]] |[[Segunda División]] |35||0||3||0||colspan="2"|—||1<ref group="lower-alpha" name="SEG2">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Segunda División]] 2024</ref>||0||39||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !105!!1!!10!!0!!colspan="2"|—!!1!!0!!116!!1 |- |rowspan="3"|[[Real Zaragoza|Zaragoza]] |[[Segunda División 2024–25|2024–25]] |rowspan="2"|[[Segunda División]] |21||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||22||0 |- |[[Segunda División 2025–26|2025–26]] |25||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||25||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !46!!0!!1!!0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||47||0 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !276!!6!!14!!0||colspan="2"|—||5!!1!!295!!7 |} {{Reflist|group=lower-alpha}} ===Kombëtarja=== {{updated|14 tetor 2019}}<ref>{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=30237|title=Keidi Bare|website=EU-Football.info|language=en|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] |- |2018||1||0 |- |2019||4||1 |- !colspan="2"|Gjithsej||5||1 |} ====Golat me kombëtaren==== {{updated|14 tetor 2019}}. ''Rezultatet e Shqipërisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Bare.''<ref name="NFT">{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/70890/Keidi_Bare.html|title=Keidi Bare|publisher=National Football Teams|author=Benjamin Strack-Zimmerman|accessdate=14 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ Golat me kombëtaren sipas datës, vendit, ndeshjes, kundërshtarit, rezultatit dhe kompeticionit |- !scope=col|Nr. !scope=col data-sort-type=date|Data !scope=col|Vendi !scope=col|Ndsh !scope=col|Kundërshtari !scope=col|Goli !scope=col|Rezultati !scope=col|Kompeticioni |- !scope=row|1 |14 tetor 2019||[[Stadiumi Zimbru Stadium]], [[Chișinău]], Moldavi||align=center|5||{{flamuri|Moldavia}} [[Kombëtarja moldave e futbollit|Moldavia]]||align=center|2–0||align=center|4–0||Kualifikueset e [[UEFA Euro 2020]] |} == Referime == {{reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j28136.html Keidi Bare] te BDFutbol *[https://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250066680/profile/index.html Keidi Bare] – Rekordi në kompeticionet e [[UEFA]]-s [[Kategoria:Lindje 1997]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Fieri]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Apolonia]] [[Kategoria:Futbollistë në Atlético Madrid]] [[Kategoria:Futbollistë në Atlético Madrid B]] [[Kategoria:Futbollistë në Málaga CF]] [[Kategoria:Futbollistë në Segunda División]] [[Kategoria:Futbollistë në Segunda División B]] [[Kategoria:Futbollistë në Tercera División]] j8ylahypko7ewom2yhx3qjrw600engm 1 273301 3004117 2997501 2026-07-02T04:24:58Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Biheviorizmi/Arkivi 1]] 3004117 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Biheviorizmi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} a4mdszhj5z2epz6po0ghjkpgc3f6fgb 0 277403 3004040 3003785 2026-07-01T23:33:14Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004040 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Crane beauty5.jpg|thumb|240px|Ilustrimi i ''E Bukura dhe Bisha'' vizatuar nga [[Walter Crane]]]] '''E Bukura dhe Bisha''' ([[Gjuha frënge|Frëngjisht]]: '''La Belle et la Bête''') është një përrallë e shkruar nga romancierja franceze [[Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve]] dhe botuar në 1740 në ''La Jeune Américaine et les contes marins'' (''Amerikani i Ri dhe Përrallat Detare'').<ref name="Windling">{{cite journal|last1=Windling|first1=Terri|title=Beauty and the Beast, Old and New|url=http://www.endicott-studio.com/articleslist/beauty-and-the-beast-old-and-new-by-terri-windling.html|journal=The Journal of Mythic Arts|publisher=The Endicott Studio|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140726163822/http://www.endicott-studio.com/articleslist/beauty-and-the-beast-old-and-new-by-terri-windling.html|archivedate=26 korrik 2014|df=dmy-all|access-date=17 shkurt 2020}}</ref> Versioni i saj i gjatë u shkurtua, rishkrua dhe u botua së pari nga [[Jeanne-Marie Leprince de Beaumont]] në vitin 1756 në ''Magasin des enfants''<ref>{{cite web|last1=Stouff|first1=Jean|title=La Belle et la Bête|url=https://translate.google.co.uk/translate?hl=en&sl=fr&u=http://biblioweb.hypotheses.org/17735&prev=search|publisher=Biblioweb}}</ref> (''Koleksioni i Fëmijëve'') dhe nga [[Andrew Lang]] në ''[[Fairy Books të Andrew Lang#The Blue Fairy Book (1889)|Blue Fairy Book]]'' të serisë së tij të ''Fairy Book'' më 1889, për të prodhuar versioni (et) që u ritreguan më së shpeshti.<ref name=" Windling"/> Ishte ndikuar nga disa histori të mëparshme, të tilla si "[[Cupid and Psyche]]", [[The Golden Ass]] i shkruar nga [[Apuleius|Lucius Apuleius Madaurensis]], dhe [[Derrkuci Mbret]], një përrallë italiane botuar nga [[Giovanni Francesco Straparola]] në ''[[Netët e Straparolës]]'' rreth vitit 1550.<ref>Harrison, "Cupid and Psyche", ''Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome'', p. 339.</ref> Variantet e përrallës janë të njohura në të gjithë Evropën.<ref name="surlalunefairytales.com">Heidi Anne Heiner, "[http://www.surlalunefairytales.com/beautybeast/other.html Tales Similar to Beauty and the Beast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728093929/http://www.surlalunefairytales.com/beautybeast/other.html |date=28 korrik 2017 }}"</ref> Në Francë, për shembull, ''[[Zémire dhe Azor]]'' është një version operativ i tregimit, shkruar nga [[Jean-François Marmontel]] dhe kompozuar nga [[André Grétry]] në vitin 1771, i cili pati një sukses të madh edhe në shekullin XIX;<ref>Thomas, Downing. ''Aesthetics of Opera in the Ancien Régime, 1647–1785''. Cambridge: Cambridge UP, 2002.</ref> bazohet në versionin e dytë të përrallës. ''Amour pour amour'' (''Dashuri për dashuri''), nga [[Pierre-Claude Nivelle de La Chaussée]], një shfaqje e vitit 1742 bazuar në versionin e de Villeneuve. Sipas studiuesve në universitete në [[Universiteti i Durhamit|Durham]] dhe [[NOVA University Lisbon|Lisbonë]], historia lindi rreth 4,000 vjet më parë..<ref>{{cite web|last1=BBC|title=Fairy tale origins thousands of years old, researchers say|url=https://www.bbc.com/news/uk-35358487|language=en|publisher=[[BBC News]]|accessdate=20 janar 2016}}</ref> = Personazhet = Në qendër të përrallës qëndron '''Bella''', një vajzë e butë, e urtë dhe e dashur, e cila dallohet për bukurinë e saj të brendshme më shumë sesa për atë të jashtme. Ajo është inteligjente, lexuese e pasionuar dhe me një zemër të pastër, gjë që e dallon nga njerëzit sipërfaqësorë të fshatit të saj. Babai i Bellës, '''Maurici''', është një shpikës i mirë e paksa i hutuar, por me një dashuri të pafund për të bijën; ai është njeriu që pa dashje e shpie Bellën drejt pallatit të Bishës. Vetë '''Bisha''', dikur një princ i bukur e arrogant, është shndërruar në një krijesë të frikshme për shkak të egoizmit të tij; ndonëse në pamje të jashtme është i egër dhe i ashpër, brenda tij fshihet një shpirt i lënduar që dëshiron të mësojë të dojë dhe të jetë i dashur. Në fshat shfaqet edhe '''Gastoni''', një burrë i bukur por i vetëkënaqur, mendjemadh dhe egoist, i cili është i bindur se Bella duhet të martohet me të; ai është mishërimi i pamjes së jashtme të pëlqyeshme, por karakterit të shëmtuar. Përkrah tij qëndron '''Le Fuu''', shoku besnik dhe ndjekësi i tij i përulur, i cili zakonisht e përforcon krenarinë e tepruar të Gastonit. Në pallatin magjik të Bishës jetojnë disa personazhe të dashur të shndërruar në objekte shtëpiake për shkak të magjisë që ka rënë mbi princin dhe shërbëtorët e tij. '''Lumière''', kaçubriku i ndritshëm dhe karizmatik, është i sjellshëm dhe plot sharm, duke i dhënë ngrohtësi atmosferës së ftohtë të kështjellës. '''Cogsworth''', ora e murit, është i rregullt, i disiplinuar dhe gjithmonë i shqetësuar për etikën dhe rregullat e pallatit. '''Zonja Pot''', çajnikja zemërmirë, ka një natyrë amësore dhe kujdeset për Bellën me butësi, ndërsa i biri '''Chip''', gota e vogël e çajit, është i këndshëm, i zgjuar dhe plot kureshtje fëminore. Në këtë botë magjike shfaqet gjithashtu edhe '''Madame de la Garderobe''', dollapi këndues e plot stil, e cila përfaqëson elegancën dhe ngrohtësinë e kështjellës. Të gjithë këta personazhe bashkohen për të treguar se pamja e jashtme nuk e përcakton vlerën e vërtetë të njeriut dhe se dashuria, mirësia e guximi janë forcat që thyejnë mallkime dhe shërojnë zemrat. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Përralla franceze]] pjwelo2k5dc2dcxerzxsgbqoe0btzlo 0 288658 3004050 3001799 2026-07-01T23:57:43Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004050 wikitext text/x-wiki {{Gjuhësi}} Në [[Gjuhësia|gjuhësi]], '''morfologjia''' është studimi i fjalëve, se si janë formuar, dhe marrëdhëniet e tyre me fjalë të tjera në të njëjtën gjuhë.<ref>{{Cite book|chapter=Morphology|first=Stephen R.|last=Anderson|title=Encyclopedia of Cognitive Science|date=n.d.|publisher=Macmillan Reference, Ltd., Yale University|chapter-url=http://cowgill.ling.yale.edu/sra/morphology_ecs.htm|accessdate=30 korrik 2016|language=en|archive-date=29 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160729153028/http://cowgill.ling.yale.edu/sra/morphology_ecs.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|title=What is Morphology?|first=Mark|last=Aronoff|first2=Kirsten|last2=Fudeman|date=n.d.|publisher=Blackwell Publishing|chapter=Morphology and Morphological Analysis|chapter-url=http://www.ucd.ie/artspgs/introling/Aronoffmorphology.pdf|accessdate=30 korrik 2016|language=en}}</ref> Analizon strukturën e fjalëve dhe pjesëve të fjalëve, si [[Stemi i fjalës|stemin]], [[Rrënja e fjalës|rrënjët e fjalëve]], [[Prefiksi|parashtesat]] dhe [[Prapashtesa|prapashtesat]]. Morfologjia gjithashtu merret me pjesët e të folurit, [[Intonacioni (gjuhësi)|intonacionin]] dhe [[Theksi (gjuhësi)|theksin]], dhe mënyrat se si [[konteksti]] mund të ndryshojë shqiptimin dhe kuptimin e një fjale. Morfologjia ndryshon nga [[tipologjia morfologjike]], që është klasifikimi i gjuhëve bazuar në përdorimin e tyre të fjalëve, dhe [[leksikologjia]], që është studimi i fjalëve dhe mënyra se si ato përbëjnë fjalorin e një gjuhe.<ref>{{Cite book|title=A Course in Modern English Lexicology|edition=Revised and Enlarged, Second|first=A.A.|last=Sankin|editor-last=Ginzburg|chapter=I. Introduction|page=7|publisher={{lang|ru|VYSŠAJA ŠKOLA}}|origyear=1966|location=Moscow|year=1979|chapter-url=http://www.bsu.by/Cache/pdf/229523.pdf|accessdate=30 korrik 2016|language=en}}</ref> Ndërsa fjalët, së bashku me klitikën, në përgjithësi pranohen si njësi më të vogla të [[Sintaksa|sintaksës]], në shumicën e gjuhëve, nëse jo të gjitha, shumë fjalë mund të lidhen me fjalë të tjera me rregulla që përshkruajnë kolektivisht [[Gramatika|gramatikën]] për atë gjuhë. Për shembull, [[Gjuha angleze|anglishtfolësit]] pranojnë se fjalët ''qeni'' dhe ''qentë'' ([[Gjuha angleze|ang.]] ''dog'' & ''dogs)'' janë të lidhura ngushtë, të diferencuara vetëm nga [[morfema]] e shumësit "-s", vetëm e lidhur për frazat emër. Folësit e anglishtes, një [[Gjuha fuzionale|gjuhë fuzionale]], i njohin këto marrëdhënie nga njohuritë e tyre të lindura të rregullave të [[Fjalëformim|formimit të fjalëve në anglisht]]. Ata konstatojnë intuitivisht se ''dog'' është ndaj ''dogs,'' ndërsa ''cat'' është për ''cats''; dhe, në mënyrë të ngjashme, ''dog'' është për të ''dog catcher'' si ''dish'' është për ''dishwasher''. Në të kundërt, kinezishtja klasike ka shumë pak morfologji, duke përdorur pothuajse ekskluzivisht morfema të palidhura (morfema "të lira") dhe në varësi të rendit të fjalëve për të përcaktuar kuptimin. (Shumica e fjalëve në gjuhën kineze standarde ["Mandarin"], megjithatë, janë [[Kompozitat|kompozita]] dhe shumica e [[Rrënja e fjalës|rrënjëve]] janë të lidhura). Këto kuptohen si gramatika që paraqesin morfologjinë e gjuhës. Rregullat e kuptuara nga një folës pasqyrojnë modele ose rregullsi specifike në mënyrën e formimit të fjalëve nga njësi më të vogla në gjuhën që ata përdorin, dhe se si ato njësi më të vogla ndërveprojnë në të folur. Në këtë mënyrë, morfologjia është dega e gjuhësisë që studion modelet e formimit të fjalëve brenda dhe nëpër gjuhë dhe përpiqet të formulojë rregulla që modelojnë njohuritë e folësve të atyre gjuhëve. Modifikimet [[Fonologjia|fonologjike]] dhe [[Ortografia|ortografike]] midis një fjale bazë dhe origjinës së saj mund të jenë të pjesshme në aftësitë e [[Shkrim-leximi|shkrim-leximit]]. Studimet kanë treguar që prania e modifikimit në fonologji dhe ortografi i bën fjalët më të ndërlikuara morfologjikisht, më të vështira për t’u kuptuar dhe se mungesa e modifikimit midis një fjale bazë dhe origjinës së saj i bën fjalët morfologjikisht komplekse më të lehta për t’u kuptuar. Fjalët komplekse morfologjike janë më të lehta për tu kuptuar kur ato përfshijnë një fjalë bazë.<ref>{{Cite journal|last=Wilson-Fowler, E.B.|first=& Apel, K.|date=2015|title=Influence of Morphological Awareness on College Students' Literacy Skills: A path Analytic Approach|journal=Journal of Literacy Research|language=en|volume=47|issue=3|pages=405–32|doi=10.1177/1086296x15619730}}</ref> [[Gjuha polisintetike|Gjuhët polysintetike]], të tilla si Chukchi, kanë fjalë të përbëra nga shumë morfema. Fjala Chukchi "təmeyŋəlevtpəγtərkən", për shembull, që do të thotë "Unë kam një dhimbje koke të ashpër", është i përbërë nga tetë morfema ''t-ə-meyn-ə-levt-pəγt-ə-rkən''. Morfologjia e gjuhëve të tilla lejon që secila [[Bashkëtingëllorja|bashkëtingëllore]] dhe [[Zanorja|zanore]] të kuptohen si [[morfema]], ndërsa gramatika e gjuhës tregon përdorimin dhe kuptimin e secilës morfemë. Disiplina që merret posaçërisht me ndryshimet e tingullit që ndodhin brenda morfemave është [[morfofonologjia]]. == Historia == Historia e analizës morfologjike daton [[Historia e Indisë|nga]] gjuhëtari i [[Historia e Indisë|lashtë indian]] [[Panini|Pāṇini]], i cili formuloi 3,959 rregulla të morfologjisë [[Gjuha sanskrite|sanskrite]] në tekstin ''Aṣṭādhyāyī'' duke përdorur një gramatikë kushtetuese. Tradita gramatikore greko-romake merrej edhe me analiza morfologjike.<ref>{{Cite book|last=Beard|first=Robert|title=Lexeme-Morpheme Base Morphology: A General Theory of Inflection and Word Formation|url=https://archive.org/details/lexememorphemeba00bear|date=1995|publisher=NY: State University of New York Press|location=Albany|isbn=0-7914-2471-5|pages=[https://archive.org/details/lexememorphemeba00bear/page/n18 2], 3|language=en}}</ref> Studime në morfologjinë arabe, të kryera nga Marāḥ al-arwāḥ dhe Aḥmad b. 'alī Mas'ūd, daton të paktën 1200 CE më parë.{{Sfn|Åkesson|2001}} Termi gjuhësor "morfologji" u krijua nga [[August Schleicher]] më 1859. == Konceptet themelore == === Leksemat dhe format e fjalëve === Shprehja "fjalë" nuk ka kuptim të përcaktuar mirë.{{Sfn|Haspelmath|Sims|2002}} Në vend të kësaj, dy terma të lidhura përdoren në morfologji: [[Leksema|leksemë]] dhe fjalë-formë. Në përgjithësi, një leksemë është një grup fjalëformash që shpesh përfaqësohen me formën e citimit.{{Sfn|Haspelmath|Sims|2002}} Për shembull, leksema {{Smallcaps|eat}} përmban fjalë-format ''eat, eats, eaten'' dhe ''ate''. ''Eat'' dhe ''eats'' konsiderohen kështu forma të ndryshme fjalish që i përkasin së njëjtës leksemë {{Smallcaps|eat}}''. Eat'' dhe ''Eater'', nga ana tjetër, janë leksema të ndryshme, pasi ato i referohen dy koncepteve të ndryshme. ==== Fjala prozodike kundrejt fjalës morfologjike ==== Këtu janë shembuj nga gjuhë të tjera të dështimit të një fjale fonologjike të vetme që të përkojë me një formë të vetme morfologjike të fjalës. Në [[Gjuha latine|latinisht]], një mënyrë për të shprehur konceptin '<span style="font-variant:small-caps;text-transform:lowercase">NOUN-PHRASE</span>₁ dhe <span style="font-variant:small-caps;text-transform:lowercase">NOUN-PHRASE</span>₂ '(si në "apples and oranges") është të prapashtesa '-que' në frazën e dytë emërore: "apples oranges-and", ashtu siç ishin. Një nivel ekstrem i kësaj çudie teorike të paraqitur nga disa fjalë fonologjike sigurohet nga gjuha [[ Kwak'wala |Kwak'wala]]. Në Kwak'wala, si në shumë gjuhë të tjera, që do të thotë marrëdhënie midis emrave, duke përfshirë posedimin dhe "çështjen semantike", janë formuluar nga lidhjet në vend të "fjalëve" të pavarura. Fraza angleze me tre fjalë, "with his club", ku 'with' identifikon frazën e saj të varur emërore si një instrument dhe 'his' tregon një lidhje zotërimi, do të përbëhej nga dy fjalë ose edhe vetëm një fjalë në shumë gjuhë. Për dallim nga shumica e gjuhëve, lidhjet semantike të Kwak'wala fonologjikisht i bashkëngjiten jo leksemës që ato i përkasin semantikisht, por leksemës së mësipërme. Shikoni shembullin e mëposhtëm (në Kwak'wala, fjalitë fillojnë me atë që korrespondon me një folje anglisht): kwixʔid-i-da bəgwanəma_i-χ-a q'asa-s-is_i t'alwagwayu [[Morfema|Morfemë]] për morfeme përkthehet: :: kwixʔid-i-da = clubbed-PIVOT<span style="font-variant:small-caps;text-transform:lowercase">-DETERMINER</span> :: bəgwanəma-χ-a = <span style="font-variant:small-caps;text-transform:lowercase">njeri-kallëzore-përcaktues</span> :: q'asa-s-is = otter- <span style="font-variant:small-caps;text-transform:lowercase">INSTRUMENTAL-3SG-POSSESSIVE</span> :: t'alwagwayu = klub : "burri e mbylli hidhërimin me klubin e tij". === Inflacioni përkundrejt formimit të fjalëve === Duke pasur parasysh nocionin e një lekseme, është e mundur të dallohen dy lloje rregullash morfologjike. Disa rregulla morfologjike kanë të bëjnë me forma të ndryshme të së njëjtës leksemë; ndërsa rregullat e tjera kanë të bëjnë me leksema të ndryshme. Rregullat e llojit të parë janë rregulla inflacioniste, ndërsa ato të llojit të dytë janë rregulla të [[Fjalëformim|formimit të fjalëve]].<ref>{{Cite book|last=Anderson|first=Stephen R.|title=A-Morphous Morphology|year=2000|url=https://archive.org/details/trent_0116404327912|publisher=Cambridge: Cambridge University Press|page=[https://archive.org/details/trent_0116404327912/page/74 74], 75|language=en}}</ref> Gjenerimi i ''dogs'' shumës në anglisht nga ''dog'' është një rregull inflacionist, ndërsa frazat e përbëra dhe fjalët si ''dog catcher'' ose ''dishwasher'' janë shembuj të formimit të fjalëve. Joformalisht, rregullat e formimit të fjalëve formojnë fjalë "të reja" (më saktë, leksemat e reja), ndërsa rregullat e inflacionit japin forma variante të fjalës "të njëjta" (leksemë). Dallimi midis infleksionit dhe formimit të fjalëve nuk është aspak i qartë. Ka shumë shembuj ku gjuhëtarët nuk arrijnë të bien dakord nëse një rregull i caktuar është zhytje apo formim i fjalëve. Seksioni tjetër do të përpiqet të sqarojë këtë dallim. Formimi i fjalës është një proces ku ndërthuren dy fjalë të plota, ndërsa me fryrje mund të kombinosh një prapashtesë me disa folje për të ndryshuar formën e saj në temë të fjalisë. Për shembull: në të pacaktuarin e tanishëm, ne përdorim 'shkoj' me temën I / we / ju / ata dhe emrat shumës, ndërsa për personat e tretë përemrat njëjës (ai / ajo / ajo) dhe emrat njëjës i përdorim 'shkon'. Pra, ky '-es' është një shënues inflectional dhe përdoret për t'u përputhur me subjektin e tij. Një ndryshim i mëtejshëm është se në formimin e fjalës, fjala rezultuese mund të ndryshojë nga [[kategoria gramatikore]] e fjalës së saj burimore ndërsa në procesin e hyrjes fjala nuk ndryshon kurrë kategorinë e saj gramatikore. === Llojet e formimit të fjalëve === Ekziston një dallim i mëtejshëm midis dy llojeve kryesore të formimit të fjalëve morfologjike: [[prejardhja]] dhe [[Kompozimi (gjuhësi)|kompozimi]] (përbërja). Përbërja është një proces i formimit të fjalëve që përfshin ndërthurjen e formave të plota të fjalëve në një formë të vetme të përbërë. Prandaj, ''dog catcher'' është një fjalë e përbërë, pasi edhe ''dog'' edhe ''catcher'' janë forma të plota fjalësh në vete, por trajtohen më pas si pjesë të një forme. Prejardhja përfshin vendosjen e formave të kufizuara (d.m.th. jo të pavarura) në leksemat ekzistuese, me anë të të cilave shtimi i lidhjes rrjedh një leksemë të re. Fjala e ''pavarur'', për shembull, rrjedh nga fjala e ''varur'' duke përdorur parashtesën ''pa-'', ndërsa vetë fjala e ''varur'' rrjedh nga folja ''var''. Ekziston edhe formimi i fjalëve në proceset e prerjes në të cilat hiqet një pjesë e një fjale për të krijuar një të re, përzierje në të cilën dy pjesë të fjalëve të ndryshme ndërthuren në një, akronime në të cilat çdo shkronjë e fjalës së re përfaqëson një specifik fjalë në përfaqësim d.m.th. NATO për North Atlantic Treaty Organization, huazim në të cilin fjalët nga njëra gjuhë merren dhe përdoren në një tjetër, dhe në fund bashkohen, në të cilën krijohet një fjalë e re për të përfaqësuar një objekt ose koncept të ri.<ref>{{Cito web|url=http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam041/2003048479.pdf|title=Word Formation in English|last=Plag|first=Ingo|date=2003|website=Library of Congress|publisher=Cambridge|accessdate=2016-11-30|language=en|archive-date=20 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920235328/http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam041/2003048479.pdf|url-status=dead}}</ref> === Paradigmat dhe morfosinaksa === Një paradigmë gjuhësore është tërësia e formave të fjalëve që lidhen me një leksemë të caktuar. Shembujt e njohur të paradigmave janë lidhjet e foljeve dhe deklarimet e emrave. Gjithashtu, rregullimi i formave të fjalëve të një lekseme në tabela, duke i klasifikuar ato sipas kategorive të përbashkëta inflacioniste siç janë tensioni, aspekti, [[Format e shtjelluara të foljes|format e pashtjellueshme]], numri, [[Emri mashkullor|gjinia]] apo rasa, organizon të tilla. Për shembull, përemrat vetorë në anglisht mund të organizohen në tabela, duke përdorur kategoritë e vetës (i pari, i dyti, i treti); numri (njëjës kundrejt shumësit); gjinia (mashkullore, femërore, asnjanëse); dhe rasti (emërore, kallëzore, gjinore). Kategoritë infleksionale të përdorura për të grupuar format e fjalëve në paradigma nuk mund të zgjidhen në mënyrë arbitrare; ato duhet të jenë kategori që janë të rëndësishme për përcaktimin e rregullave sintaksore të gjuhës. Veta dhe numri janë kategori që mund të përdoren për të përcaktuar paradigmat në anglisht, sepse anglishtja ka rregulla të marrëveshjes gramatikore që kërkojnë që folja në një fjali të paraqitet në një formë infleksionale që përputhet me vetën dhe numrin e lëndës. Prandaj, rregullat sintaksore të anglishtes kujdesen për ndryshimin midis ''dog'' dhe ''dogs'', sepse zgjedhja midis këtyre dy formave përcakton se cila formë e foljes përdoret. Sidoqoftë, asnjë rregull sintaksor për ndryshimin midis ''dog'' dhe ''dog catcher'', ose i ''varur'' dhe i ''pavarur''. Dy të parët janë emra dhe dy të dytët janë mbiemra. Një ndryshim i rëndësishëm midis fryrjes dhe formimit të fjalëve është se format e fjalëve të infektuara të leksemave janë të organizuara në paradigma që përcaktohen nga kërkesat e rregullave sintaksore, dhe nuk ka rregulla përkatëse sintaksore për formimin e fjalëve. Marrëdhënia midis sintaksës dhe morfologjisë quhet "morfosintezë" dhe ka të bëjë me infleksionin dhe paradigmat, jo me formimin e fjalëve ose bashkimin. === Alomorfet === Më sipër, rregullat morfologjike përshkruhen si [[Analogjia|analogji]] midis formave të fjalëve: ''dog'' është ndaj ''dogs'' pasi ''cat'' është te ''cats'' dhe siç është ''dish'' ndaj ''dishes''. Në këtë rast, analogjia vlen si për formën e fjalëve, ashtu edhe për kuptimin e tyre: në secilën palë, fjala e parë do të thotë "një nga X", ndërsa e dyta "dy ose më shumë nga X", dhe ndryshimi është gjithmonë forma shumës ''-s'' (ose ''-es'' ) të lidhura me fjalën e dytë, duke sinjalizuar dallimin kryesor midis numrit njëjës dhe shumës. Një nga burimet më të mëdha të kompleksitetit në morfologji është se kjo korrespodencë një-në-një midis kuptimit dhe formës nuk vlen për çdo rast në gjuhë. Në anglisht, ekzistojnë çifte të formave të fjalëve si ''ox/oxen'', ''goose/geese'' dhe ''sheep/sheep,'' ku ndryshimi midis njëjësit dhe shumësit sinjalizohet në atë mënyrë që largohet nga modeli i rregullt, ose nuk është sinjalizuar fare. Edhe rastet e vlerësuara si të rregullta, siç janë ''-s'', nuk janë aq të thjeshta; ''-s'' në ''dogs'' nuk është e shqiptuar në të njëjtën mënyrë si ''-s'' në ''cats'' ; dhe, në shumësa të tillë si ''dishes'', një zanore shtohet para ''-s'' . Këto raste, kur i njëjti dallim realizohet nga format alternative të një "fjale", përbëjnë [[alomorfet]].<ref>{{Cite book|last=Haspelmath|first=Martin|last2=Sims|first2=Andrea D.|title=Understanding Morphology|url=https://archive.org/details/understandingmor0000hasp|date=2002|publisher=Arnold|location=London|isbn=0-340-76026-5|language=en}}</ref> Rregullat fonologjike kufizojnë se cilët tinguj mund të shfaqen pranë njëri-tjetrit në një gjuhë, dhe rregullat morfologjike, kur zbatohen, shpesh shkelin rregullat fonologjike, duke rezultuar në sekuenca të shëndosha që janë të ndaluara në gjuhën në fjalë. Për shembull, për të formuar shumësin e ''gjellë'' thjesht duke bashkëngjitur një ''-S'' deri në fund të fjalës do të rezultojë në formë {{IPA|*[dɪʃs]}} e cila nuk është e lejuar nga fonotaktika e gjuhës angleze. Për të "shpëtuar" fjalën, futet një tingull zanore mes rrënjës dhe shënuesit të shumësit, dhe {{IPA|[dɪʃɪz]}} rezulton. Rregulla të ngjashme zbatohen për shqiptimin e ''-s'' në ''qen'' dhe ''mace'' : kjo varet nga cilësia (e shprehur vs e padenjë) e [[Fonema|fonemës]] së fundit paraprake. === Morfologjia leksikore === Morfologjia leksikore është dega e morfologjisë që merret me [[Leksikoni|leksikun]], i cili, i konceptuar morfologjikisht, është mbledhja e leksemave në një gjuhë. Si e tillë, ajo ka të bëjë kryesisht me formimin e fjalëve: prejardhjen dhe përbërjen. == Aplikimi == Analiza e morfologjisë përdoret në fusha të ndryshme.<ref>Biber, D., Conrad, S., & Reppen, R. (1998). [https://books.google.com/books?id=2h5F7TXa6psC Corpus linguistics: Investigating language structure and use]. Cambridge University Press.</ref><ref>Gries, S. T., Wulff, S., & Davies, M. (2010). [https://books.google.com/books?id=PuIzDwAAQBAJ&lpg Corpus-linguistic applications:" Current studies, new directions"]. BRILL.</ref> Për shembull, duke përdorur veçori morfologjike është e mundur të vlerësohet cilësia e të dhënave në Wikipedia në [[Gjuha angleze|anglisht]],<ref>Xu, Y., Luo, T. (2011). [https://ieeexplore.ieee.org/document/6101286/ Measuring article quality in Wikipedia: Lexical clue model]. In: 2011 3rd Symposium on Web Society (SWS), pp. 141–146. IEEE.</ref> [[Gjuha polake|polonisht]],<ref>{{Cite journal|last=Lewoniewski|first=Włodzimierz|last2=Węcel|first2=Krzysztof|last3=Abramowicz|first3=Witold|year=2018|title=Determining Quality of Articles in Polish Wikipedia Based on Linguistic Features|url=https://www.researchgate.net/publication/327264404|journal=Communications in Computer and Information Science|language=en|volume=920|pages=546–558|doi=10.1007/978-3-319-99972-2_45|isbn=978-3-319-99971-5|access-date=2019-01-13}}</ref> [[Gjuha ruse|rusisht]]<ref>{{Cite journal|last=Lewoniewski|first=Włodzimierz|last2=Khairova|first2=Nina|last3=Węcel|first3=Krzysztof|last4=Stratiienko|first4=Nataliia|last5=Abramowicz|first5=Witold|date=2017-09-23|title=Using Morphological and Semantic Features for the Quality Assessment of Russian Wikipedia|url=https://www.researchgate.net/publication/320042151|journal=Communications in Computer and Information Science|language=en|volume=756|pages=550–560|doi=10.1007/978-3-319-67642-5_46|isbn=978-3-319-67641-8|access-date=2019-01-13}}</ref> dhe versione të tjera të gjuhës. == Shiko edhe == * [[Morfomi (gjuhësi)|Morfomi (gjuhësia)]] == Lexo më shumë == {{refbegin|30em}} * {{cite book|last=Aronoff|first=Mark|date=1993|url=https://books.google.com/?id=PFMH1qg-Z5kC&dq=morphology+by+itself&pg=PP1|title=Morphology by Itself|language=en|location=Cambridge, MA|publisher=MIT Press|isbn=9780262510721}} * {{cite journal|last=Aronoff|first=Mark|date=2009|url=http://www.revel.inf.br/site2007/_pdf/14/entrevistas/revel_12_interview_aronoff.pdf|title=Morphology: an interview with Mark Aronoff|language=en|journal=ReVEL|volume=7|number=12|issn=1678-8931|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706160604/http://www.revel.inf.br/site2007/_pdf/14/entrevistas/revel_12_interview_aronoff.pdf|archive-date=6 korrik 2011|access-date=24 maj 2020|url-status=dead}}. * {{cite book|last=Åkesson|first=Joyce|year=2001|title=Arabic morphology and phonology: based on the Marāḥ al-arwāḥ by Aḥmad b. ʻAlī b. Masʻūd|language=en|isbn=9789004120280|location=Leiden, The Netherlands|publisher=Brill}} * {{cite book|last=Bauer|first=Laurie|date=2003|title=Introducing linguistic morphology|url=https://archive.org/details/introducinglingu0002baue|edition=2nd|location=Washington, DC|publisher=SGeorgetown University Press|language=en|isbn=0-87840-343-4}} * {{cite book|last=Bauer|first=Laurie|date=2004|title=A glossary of morphology|url=https://archive.org/details/glossaryofmorpho0000baue|location=Washington, DC|publisher=Georgetown University Press|language=en}} * {{cite book|last=Bloomfield|first=Leonard|date=1933|title=''Language''.|url=https://archive.org/details/language0000unse_p0r2|language=en|location=New York|publisher=Henry Holt|oclc=760588323}} * {{cite book|last=Bubenik|first=Vit|date=1999|title=''An introduction to the study of morphology''. LINCOM coursebooks in linguistics, 07.|url=https://archive.org/details/introductiontost0000bube|location=Muenchen|publisher=LINCOM Europa|isbn=3-89586-570-2|language=en}} * {{cite book|editor-last1=Dixon|editor-first1=R. M. W.|editor-last2=Aikhenvald|editor-first2=Alexandra Y.|date=2007|title=Word: A cross-linguistic typology|location=Cambridge|language=en|publisher=Cambridge University Press}} * {{cite speech|last=Foley|first=William A|date=1998|url=http://www.sultry.arts.usyd.edu.au/LFG98/austro/foley/frames/foley4.htm|title=Symmetrical Voice Systems and Precategoriality in Philippine Languages|language=en|event=Voice and Grammatical Functions in Austronesian|location=University of Sydney|access-date=24 maj 2020|archive-date=25 shtator 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060925075737/http://www.sultry.arts.usyd.edu.au/LFG98/austro/foley/frames/foley4.htm|url-status=dead}} * {{cite journal|last=Hockett|first=Charles F.|date=1947|title=Problems of morphemic analysis|journal=Language|volume=24|pages=414–441|language=en}} * {{cite book|last1=Fabrega|first1=Antonio|first2=Sergio|last2=Scalise|date=2012|title=Morphology: from Data to Theory|language=en|location=Edinburgh|publisher=Edinburgh University Press}} * {{cite book|last=Katamba|first=Francis|date=1993|title=Morphology|url=https://archive.org/details/morphology0000kata|location=New York|publisher=St. Martin's Press|isbn=0-312-10356-5|language=en}} * {{cite encyclopedia|author-link=Andrey Korsakov|last=Korsakov|first=Andrey Konstantinovich|date=1969|title=The use of tenses in English|language=en|editor-last1=Korsakov|editor-first1=Andrey Konstantinovich|encyclopedia=Structure of Modern English pt. 1.|url=http://www.language-archives.org/item/oai:gial.edu:26766|access-date=24 maj 2020|archive-date=13 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413210439/http://www.language-archives.org/item/oai:gial.edu:26766|url-status=dead}} * {{cite speech|last1=Kishorjit|first1=N|last2=Vidya Raj|first2=RK|last3=Nirmal|first3=Y|last4=Sivaji|first4=B.|date=dhjetor 2012|language=en|url=http://aclweb.org/anthology//W/W12/W12-5008.pdf|title=Manipuri Morpheme Identification|event=Proceedings of the 3rd Workshop on South and Southeast Asian Natural Language Processing (SANLP)|pages=95–108|publisher=COLING|location=Mumbai}} * {{cite book|last=Matthews|first=Peter|date=1991|title=''Morphology'' (2nd ed.).|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-42256-6|language=en|url-access=registration|url=https://archive.org/details/morphology0000matt}} * {{cite book|last=Mel'čuk|first=Igor A|date=1993|title=Cours de morphologie générale|language=fr|location=Montreal|language=en|publisher=Presses de l'Université de Montréal.}} * {{cite book|last=Mel'čuk|first=Igor A|date=2006|title=Aspects of the theory of morphology|location=Berlin|publisher=Mouton|language=en}} * {{cite book|last=Scalise|first=Sergio|date=1983|title=''Generative Morphology''|language=en|location=Dordrecht|publisher=Foris}} * {{cite book|editor-last1=Singh|editor-first1=Rajendra|editor-first2=Stanley|editor-last2=Starosta|date=2003|title=Explorations in Seamless Morphology|language=en|publisher=SAGE|isbn=0-7619-9594-3}} * {{cite book|last=Spencer|first=Andrew|date=1991|title=Morphological theory: an introduction to word structure in generative grammar|url=https://archive.org/details/morphologicalthe0000spen|language=en|url-access=registration|series=Blackwell textbooks in linguistics.|location=Oxford|publisher=Blackwell|isbn=0-631-16144-9}} * {{cite book|editor-last1=Spencer|editor-first1=Andrew|editor-last2=Zwicky|editor-first2=Arnold M.|date=1998|title=The handbook of morphology|url=https://archive.org/details/handbookofmorpho0000unse|language=en|series=Blackwell handbooks in linguistics|location=Oxford|publisher=Blackwell|isbn=0-631-18544-5}} * {{cite book|author-link=Gregory Stump|last=Stump|first=Gregory T.|date=2001|title=Inflectional morphology: a theory of paradigm structure|language=en|series=Cambridge studies in linguistics|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-78047-0}} * {{cite book|last1=van Valin|first1=Robert D.|last2=LaPolla|first2=Randy|date=1997|title=Syntax : Structure, Meaning And Function|url=https://archive.org/details/syntaxstructurem0000vanv|language=en|publisher=Cambridge University Press}} {{refend}} == Referime == {{reflist|2}} == Lidhje të jashtme == [[Kategoria:Gramatikë]] [[Kategoria:Morfologji]] [[Kategoria:Gjuhësi]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Tipologji gjuhësore]] t25rpyfdci6wrrct9ks5ap5782a6b6x 0 289224 3004039 2957415 2026-07-01T23:30:42Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004039 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Sake set.jpg|parapamje|Sake e shërbyer në tre gota: ''sakazuki'' (filxhan me tigan të sheshtë), ''oçoko'' (gotë e vogël cilindrike) dhe ''masu'' (gotë prej [[druri]] në formë kutie)]] '''Sake''' ([[Gjuha japoneze|japonisht]]: {{lang|ja|酒}}) është një pije [[alkooli]]ke e bërë nga fermentimi i [[orizi]]t që është pastruar për të hequr [[krundet]]. Pavarësisht nga emri, ndryshe nga [[Vera (pije alkoolike)|vera]], në të cilën [[Etanoli|alkooli]] prodhohet duke [[Frementimi në verëtari|fermentuar]] sheqer që është i pranishëm në fruta (zakonisht rrushi), për sake dhe në fakt çdo verë me oriz të [[Azia Lindore|Azisë Lindore]], prodhohet nga një proces krijimi më i ngjashëm me atë të [[Birra|birrës]], ku [[Niseshte|amidoni]] shndërrohet në sheqerna, të cilat fermentohen në alkool. Procesi i pirjes sake ndryshon nga procesi i birrës, ku shndërrimi nga amidoni në [[sheqeri|sheqer]] dhe më pas nga [[sheqeri]] në alkool ndodh në dy hapa të veçantë. Ashtu si verërat e tjera të [[orizi]]t, kur piqet sake, këto konvertime ndodhin njëkohësisht. Për më tepër, përmbajtja e [[alkooli]]t ndryshon midis sakes, verës dhe birrës; ndërsa shumica e birrës përmban 3-9% alkool, vera në përgjithësi përmban 9–16% alkool,<ref>{{cite book|last=Robinson|first=Jancis|title=The Oxford Companion to Wine|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00janc|url-access=registration|edition=3rd|publisher=Oxford University Press|language=en|year=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont00janc/page/10 10]}}</ref> dhe për saken e patretur përmban 18-20% alkool (megjithëse kjo shpesh ulet në rreth 15% duke u holluar me ujë para futjes në shishe). Fjala ''sake'' i referohet çdo pije alkoolike japoneze, ndërsa kjo pije quhet '''nihonshu''' ({{lang|ja|日本酒}}, që do të thotë “verë japoneze”) Në Japoni, ku është pija kombëtare, sake shpesh shërbehet me një ceremoni speciale, ku ngrohet butësisht në një shishe të vogël prej balte ose prej porcelani dhe pijet nga një [[filxhani|filxhan]] i vogël prej [[porcelani]], i quajtur ''[[Shuki|sakazuki]]''. Ashtu si me verën, temperatura e rekomanduar e shërbimit së sakes ndryshon shumë nga lloji. == Historia == Historia e sakes nuk është ende e qartë. Referenca më e hershme për përdorimin e [[alkooli]]t në Japoni është regjistruar në [[Libri i Veit|Librin e Veit]] në ''[[Regjistrimet e Tre Mbretërive]]''. Ky tekst kinez i [[shekulli III|shekullit të III-të]] flet për pirjen dhe vallëzimin japonez.<ref name=":0">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/sake|title=sake {{!}} alcoholic beverage|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=9 mars 2017|language=en}}</ref> Pijet alkoolike ([[Gjuha japoneze|japonisht]]: {{lang|ja|酒}}, [[Romanizimi i japonishtes|romanizuar]]: ''sake'') përmenden disa herë në [[koxhiki]], historia e parë e shkruar e Japonisë, e cila u përpilua në vitin [[712]]. Në [[Periudha Heian|Periudhën Heian]], sake u përdor për ceremoni fetare, festa në oborre mbretërore dhe lojëra pirjeje.<ref>{{cite book|last=Morris|first=Ivan|year=1964|title=The World of the Shining Prince: Court Life in Ancient Japan|language=en|url=https://archive.org/details/worldofshining00morr|url-access=registration|publisher=New York, Knopf}}</ref> Prodhimi i saj ishte një monopol qeveritar për një kohë të gjatë, por në [[shekulli X|shekullin e X-të]], tempujt dhe faltoret filluan të nxirrnin sake, dhe ato u bënë qendrat kryesore të prodhimit për 500 vitet e ardhshme. Në [[shekulli XVI|shekullin e XVI-të]], teknika e distilimit u fut në rrethin e [[Kjushu]] nga [[Ryukyu]].<ref name=":0" /> Prodhimi i [[Shoçu]]së, i quajtur "imo — sake" filloi, dhe u shit në tregun qendror në [[Kioto]]. Në [[shekulli XVIII|shekullin e XVIII-të]], [[Engelbert Kaempfer]]<ref>{{cite book|last=Kaempfer|first=Engelbert|year=1906|url=https://books.google.com/?id=kcsNAAAAIAAJ&printsec=toc#PPA187,M1|title=The History of Japan|language=en|volume=I|page=187}}</ref> dhe [[Isaac Titsingh]]<ref>Titsingh, Isaac. (1781). [http://library.wur.nl/WebQuery/catalog/66098?wq_sfx=lang ''"Bereiding van de Sacki"'' ("Production of Sake"), ''Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap'' (''Transactions of the Batavian Academy'').] Vol. III. {{OCLC|9752305}}</ref> publikuan raporte që e identifikonin saken si një pije alkoolike popullore në Japoni; por Titsingh ishte i pari që u përpoq të shpjegojë dhe përshkruajë procesin e krijimit të sake. Puna e të dy shkrimtarëve u përhap gjerësisht në të gjithë Evropën në fillim të [[shekulli XIX|shekullit të XIX-të]]. Gjatë [[Restaurimi meixhi|Restaurimit Meixhi]], u hartuan ligje që lejonin këdo me para dhe njohuri si të ndërtojë dhe të operojë një vend ku prodhohen sake. Rreth 30,000 birrari u shfaqën në të gjithë vendin brenda një viti. Sidoqoftë, me kalimin e viteve, qeveria vendosi gjithnjë e më shumë taksa për shkak të industrisë dhe ngadalë numri i birrarive zbriti në 8,000. Shumica e birrarive që u rritën dhe mbijetuan këtë periudhë u krijuan nga pronarë të pasur të tokave. Pronarët e tokave që rritnin të lashtat e [[orizi]]t do të kishin mbetur oriz në fund të sezonit dhe, në vend që t'i linin këto mbeturina të humbnin, do t'i dërgonin në birraritë e tyre. Më e suksesshmja nga këto birrari familjare vepron edhe sot. Gjatë [[Lufta ruso-japoneze|luftës ruso-japoneze]] më [[1904]]-[[1905]], qeveria e ndaloi prodhimin e sakes. Në atë kohë, sakeja ende përbënte një 30% të habitshëm të të ardhurave nga taksat e Japonisë. Arsyeja e ndalesës së prodhimit të sakes ishte se shitjet do të rriteshin dhe do të mblidheshin më shumë para taksash, pasi birraria e sakes ishte pa taksë. Ky ishte fundi i birrarisë së sakes dhe ligji mbetet në fuqi edhe sot, edhe pse shitjet tani përbëjnë vetëm 2% të të ardhurave të qeverisë. Sot, sake është bërë një pije botërore me disa birrari që shfaqen në [[Kinë]], [[Azia Juglindore|Azinë Juglindore]], [[Amerika Jugore|Amerikën e Jugut]], [[Amerika Veriore|Amerikën e Veriut]] dhe [[Australia|Australi]].<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2019/05/04/food/american-based-breweries-creating-brand-sake/|title=American-based breweries are creating their own brand of sake|last=Hirano|first=Ko|date=2019-05-04|work=The Japan Times Online|access-date=4 dhjetor 2019|language=en-US|issn=0447-5763|archive-date=23 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423224228/https://www.japantimes.co.jp/life/2019/05/04/food/american-based-breweries-creating-brand-sake/|url-status=dead}}</ref> Më shumë birrarë po kthehen edhe tek metodat më të vjetra të prodhimit. Ndërsa pjesa tjetër e botës mund të jetë duke pirë më shumë sake dhe cilësia e saj është duke u rritur, prodhimi i sakes në Japoni ka rënë që nga mesi i viteve [[1970]].<ref>{{cite book|last=Gauntner|first=John|year=2002|url=https://books.google.com/?id=5y7X-mfWCEIC&printsec=frontcover#PPA78,M1|title=The Sake Handbook|language=en|page=78|isbn=9780804834254}}</ref> Numri i fabrikave të birrarisë është gjithashtu në rënie. Ndërsa kishte 3.2229 birrarë në shkallë vendi në vitin fiskal [[1975]], numri kishte rënë në 1.845 në vitin [[2007]]. == Shërbimi == {{Main article|Shuki}} Në Japoni, sake shërbehet i ftohur (''reishu'', {{lang|ja|冷 酒}}), në temperaturën e dhomës (''xhoon'', {{lang|ja|常温}}, ose ''hija'', {{lang|ja|冷 や}}), ose nxehet (''atsukan'' {{lang|ja|燗}}), në varësi të preferencës së pirësit, cilësinë e sake dhe sezonit. Në mënyrë tipike, sake i nxehtë është një pije dimërore, dhe sake i gradës së lartë nuk është i dehur, sepse aromat do të humbasin. Kjo maskim i aromës është arsyeja që me cilësi të ulët dhe për shkak të vjetër shpesh shërbehet nxehtë. Ekzistojnë gradacione të temperaturës si për ftohje ashtu edhe për ngrohje, rreth çdo 5 °C, me sake të nxehtë që shërbehet përgjithësisht rreth 50 °C, dhe për shkak të ftohtë rreth 10 °C, si vera e bardhë. Sake i nxehtë që është ftohur (''kanzamashi'' {{lang|ja|燗 冷 ま し}}) mund të nxehet. Sake është tradicionalisht deh nga gota të vogla të quajtura ''çoko'' ose ''o-çoko'' ({{lang|ja|お 猪 口}}) dhe derdhet në ''çoko'' nga pllaka qeramike të quajtura ''tokkuri''. Kjo është shumë e zakonshme për sake të nxehtë, ku balona nxehet në ujë të nxehtë dhe kupat e vogla sigurojnë që sake të mos ftohet në filxhan, por mund të përdoret edhe për sake të ftohur. Tradicionalisht, njeriu nuk derdh pijen e vet, e cila njihet si ''texhaku'' ({{lang|ja|手 酌}}), por përkundrazi anëtarët e një feste derdhen për njëri-tjetrin, i cili njihet si ''shaku'' ({{lang|ja|酌}}). Kjo është çlodhur vitet e fundit, por përgjithësisht vërehet në raste më formale, siç janë ushqimi në biznes, dhe ende shpesh vëzhgohet për pijen e parë. Një kupë tjetër tradicionale është ''[[Masu (njësi matëse)|masu]]'', një kuti zakonisht e bërë nga ''[[Chamaecyparis obtusa|hinoki]]'' ose ''[[Kriptomeria|sugi]]'', e cila fillimisht u përdor për matjen e orizit. Masu mban saktësisht 180 ml, kështu që sake shërbehet duke mbushur masu në buzë; kjo bëhet për shkak të ftohjes ose temperaturës së dhomës. Në disa restorante japoneze, si shfaqje e zemërgjerësisë, serveri mund të vendosë një gotë brenda ''masu'' ose vendos ''masu'' në një tigan dhe të derdh deri sa sake mbushin të dy kontejnerët. Përdoren edhe gota të ngjashme me tigan, të quajtura ''sakazuki'', më së shpeshti në dasma dhe raste të tjera ceremoniale, siç është fillimi i vitit ose në fillim të një ushqimi ''[[kaiseki]]''. Sake shërbehet tradicionalisht në njësi prej 180 ml (një ''go''), dhe kjo është akoma e zakonshme, por madhësive të tjera ndonjëherë janë gjithashtu të disponueshme. Tradicionalisht sake nxehet menjëherë përpara se të shërbejë, por sot restorantet mund të blejnë sake në kuti të cilat mund të nxehen në një bombol me birrë të specializuar, duke lejuar që sakeja e nxehtë të shërbehet menjëherë, megjithëse kjo është e dëmshme për aromën. Ekzistojnë gjithashtu një larmi pajisjesh për të ngrohur saken dhe për ta mbajtur atë të ngrohtë, përtej ''tokkuri'' tradicional. Përveç se të shërbehet drejt, sakeja mund të përdoret si mikser për [[koktej]]e, të tilla si [[tamagozake]], [[saketini]] ose nogasake.<ref>''Ume Cocktail Menu''. Tucson, AZ: Ume Casino Del Sol, 2015. Print.</ref> Jashtë Japonisë, bombë sake, origjina e së cilës nuk është e qartë, është bërë një pije popullore në bare dhe klube [[karaoke]]sh aziatike. Shoqata japoneze e sakes inkurajon njerëzit të pinë ujë të ndezur për shëndetin e tyre, dhe uji quhet Yawaragi-mizu.<ref>http://japansake.or.jp/sake/yawaragi/</ref> == Sezonaliteti == [[Skeda:Uda Matsuyama06s3872.jpg|parapamje|upright|''Sugitama'' ({{lang|ja|杉玉}}), globet me gjethe kedri, të varura në një birrari]] Tradicionalisht sakeja krijohet vetëm në dimër. Ndërsa tani ajo mund të zhvillohet gjatë gjithë vitit, ende ekziston sezonaliteti i shoqëruar me sake, veçanërisht me ato artizanale. Simboli më i dukshëm i kësaj është ''sugitama'' ({{lang|ja|杉 玉}}), një glob me gjethe [[Cedra|kedri]], të varur tradicionalisht jashtë një fabrikë birre, kur përgatitet sake i ri. Gjethet fillojnë të gjelbërta, por kthehen në kafe me kalimin e kohës, duke reflektuar pjekurinë e sake. Tani këto janë varur jashtë shumë restoranteve që shërbejnë sake. Sake të vitit të ri quhet ''shinshu'' ({{lang|ja|新 酒}}, "sake e re"), dhe kur fillimisht lëshohet në fund të [[dimri]]t ose pranverën e hershme, shumë birrarë kanë një festë, të njohur si ''kurabiraki'' ({{lang|ja|蔵 開 き}}, ''hapja e depove''). Tradicionalisht sakeja transportohet më së miri në pranverën e ftohtë, për të shmangur prishjen në nxehtësinë e verës, me një transport sekondar në vjeshtë, pasi moti ishte ftohur, e njohur si ''hijaoroshi'' ({{lang|ja|冷 卸 し}}, "shpërndarja me shumicë e ftohtë"). Nuk është tradicionalisht një nocion i cilësisë së mirë i sake - është përgjithësisht i dehur brenda vitit, dhe nëse plaket, nuk ndryshon dukshëm nga viti në vit. Sot, me ndikim nga verërat e [[Vera (pije alkoolike)|verës]], disa birrime etiketojnë sake me një cilësi të mirë, por kjo është ndryshe e rrallë. == Ruajtja == Sakeja shitet në njësi vëllimi të ndara me 180 ml (një ''go''), [[Njësia japoneze e matjes|njësia tradicionale japoneze]] për [[Filxhani (njësi)|madhësinë e filxhanit]]: sakeja tradicionalisht shitet nga filxhanë me madhësi të madhe, ose në një tigan me madhësi 1.8 l (një shō, dhjetë ''go''). Sot sakeja shpesh shitet në shishe 720 ml (katër ''go'') - vini re se kjo është pothuajse e njëjtë me standardin 750 ml për [[Shishe e verës|shishet e verës]], por është e ndashme në 4 ''go''. Veçanërisht në dyqanet e komoditetit, sake mund të shitet në një gotë të vetme prej 180 ml me një top tërheqës ({{lang|ja|酒 ッ プ}}, app kappu-zake) - kjo është në përgjithësi sake të lirë - ose në një shishe të vogël 360 ml. Në përgjithësi, është më mirë që sake të ruhet në frigorifer në një dhomë të ftohtë ose të errët, pasi ekspozimi i zgjatur ndaj nxehtësisë ose dritës së drejtpërdrejtë do të çojë në prishje. Përveç kësaj, sake të ruajtur në temperaturë relativisht të lartë mund të çojë në formimin e diketopiperazinës, një ciklo (Pro-Leu) që e bën atë të hidhur ndërsa plaket.<ref>(Lecture Note, Oct. 2011).</ref> Sake ka qëndrueshmëri të lartë mikrobiologjike për shkak të përmbajtjes së lartë të [[etanoli]]t. Sidoqoftë, incidencat e prishjes dihet se ndodhin. Një nga [[mikroorganizmi|mikroorganizmat]] e implikuar në këtë prishje është bakteret e [[Acidi Laktik|acidit laktik]] (LAB) që është rritur tolerante ndaj [[etanoli]]t dhe quhet hioçi-baktere.<ref>(Suzuki ''et al.'', 2008).</ref> Sakeja e ruajtur në temperaturën e dhomës konsumohet më së miri brenda disa muajve nga blerja. Pasi të hapni një shishe me sake, konsumohet më së miri brenda 2 ose 3 orësh. Është e mundur sake të ruhet në frigorifer, por rekomandohet të përfundoni sake brenda 2 ditësh. Kjo pasi të hapet sake premium, ajo fillon të oksidohet, gjë që ndikon në shijen. Nëse sake mbahet në frigorifer për më shumë se 3 ditë, do të humbasë aromën e tij "më të mirë". Sidoqoftë, kjo nuk do të thotë se duhet të hidhet nëse nuk konsumohet. Në përgjithësi, sake mund të mbajë shumë mirë dhe të shijojë akoma mirë pas disa javësh në frigorifer. Sa kohë që një sake do të mbetet i pijshëm varet nga cilësia e produktit, dhe nëse ajo është e mbyllur me një majë vakumi e cila largon ajrin dhe ndihmon në uljen e oksidimit. == Referime == <references/> [[Kategoria:Pije alkoolike]] [[Kategoria:Ushqim dhe pije]] [[Kategoria:Kultura e Japonisë]] [[Kategoria:Pije të fermentuara]] h0itfv7fhdl8nir9yn8t5lbs9zst2sv 1 291673 3004086 2875355 2026-07-02T04:18:14Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Claudio Marchisio]] 3004086 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Claudio Marchisio]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1998648 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303190016/http://www.tuttosport.com/calcio/mondiali_2010/2009/08/12-36496/Marchisio:+%C2%ABItalia,+spero+di+avere+altre+occasioni%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/mondiali_2010/2009/08/12-36496/Marchisio%3A+%C2%ABItalia%2C+spero+di+avere+altre+occasioni%C2%BB. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 11 shtator 2019 18:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 8 lidhje të jashtme te artikulli [[Claudio Marchisio]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2001815 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303235440/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli:+%C2%ABJuve,+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli%3A+%C2%ABJuve%2C+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160411085315/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303220811/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio,+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio%2C+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://juventus.com/site/eng/NEWS_newseventi_1238D5F286F942C398EB79F15ECB9B5B.asps *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://juventus.com/site/eng/NEWS_newschampionsleague_87549FBD2CDC43C88364A2777FEAE75C.asp *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303170803/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol:+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol%3A+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121020164913/http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ për lidhjen http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150627013925/http://www.juventus.com/juve/en/news/marchisio-300-club-juventus për lidhjen http://www.juventus.com/juve/en/news/marchisio-300-club-juventus. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110726062107/http://www.footballitaliano.org/3622/italy-u-21-germany-u-21-preview.html për lidhjen http://www.footballitaliano.org/3622/italy-u-21-germany-u-21-preview.html. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.corrieredellosport.it/Notizie/Calcio/77179/Italia%3A+Marchisio+e+Criscito+le+novit%C3%A0%2C+Del+Piero+out *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141011000249/http://www.juventus.com/juve/en/news/12mar2012_marchisio për lidhjen http://www.juventus.com/juve/en/news/12mar2012_marchisio. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 14 shtator 2019 21:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2041727 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120526101018/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/ për lidhjen http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://juventus.com/site/eng/NEWS_newseventi_1238D5F286F942C398EB79F15ECB9B5B.asps *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://juventus.com/site/eng/NEWS_newschampionsleague_87549FBD2CDC43C88364A2777FEAE75C.asp *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120306000707/http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp për lidhjen http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.corrieredellosport.it/Notizie/Calcio/77179/Italia%3A+Marchisio+e+Criscito+le+novit%C3%A0%2C+Del+Piero+out Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 tetor 2019 01:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 19 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049188 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303235440/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli:+%C2%ABJuve,+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli%3A+%C2%ABJuve%2C+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160411085315/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120526101018/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/ për lidhjen http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090302110641/http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200903articoli/19213girata.asp për lidhjen http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200903articoli/19213girata.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121215214418/http://www.corrierechieri.it/articolo/A_casa_di_Marchisio për lidhjen http://www.corrierechieri.it/articolo/A_casa_di_Marchisio. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090720102057/http://www.juventus.com/site/eng/MEDIA_comunicatostampa_C05DAD8CB83C413396B3D009EB14F9B4.asp për lidhjen http://www.juventus.com/site/eng/MEDIA_comunicatostampa_C05DAD8CB83C413396B3D009EB14F9B4.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090122062649/http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_1E15906AEA5547CAAC0A671BA8356979.asp për lidhjen http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_1E15906AEA5547CAAC0A671BA8356979.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303220811/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio,+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio%2C+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090526134543/http://www.juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_A2BCDCE3A3E547F89F4497B9AF1F94BE.asp për lidhjen http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_A2BCDCE3A3E547F89F4497B9AF1F94BE.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091114072803/http://footballtalentspotter.com/blogs/thespotter/scoutedjuventusmidfielderclaudiomarchisio.aspx për lidhjen http://footballtalentspotter.com/blogs/thespotter/scoutedjuventusmidfielderclaudiomarchisio.aspx. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://juventus.com/site/eng/NEWS_newseventi_1238D5F286F942C398EB79F15ECB9B5B.asps. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://juventus.com/site/eng/NEWS_newschampionsleague_87549FBD2CDC43C88364A2777FEAE75C.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120306000707/http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp për lidhjen http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303170803/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol:+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol%3A+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121020164913/http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ për lidhjen http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303233704/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/01-185234/Juve-Lecce,+Marchisio+verso+le+200+presenze për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/01-185234/Juve-Lecce%2C+Marchisio+verso+le+200+presenze. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150627013925/http://www.juventus.com/juve/en/news/marchisio-300-club-juventus për lidhjen http://www.juventus.com/juve/en/news/marchisio-300-club-juventus. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110726062107/http://www.footballitaliano.org/3622/italy-u-21-germany-u-21-preview.html për lidhjen http://www.footballitaliano.org/3622/italy-u-21-germany-u-21-preview.html. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.corrieredellosport.it/Notizie/Calcio/77179/Italia%3A+Marchisio+e+Criscito+le+novit%C3%A0%2C+Del+Piero+out. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303190016/http://www.tuttosport.com/calcio/mondiali_2010/2009/08/12-36496/Marchisio:+%C2%ABItalia,+spero+di+avere+altre+occasioni%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/mondiali_2010/2009/08/12-36496/Marchisio%3A+%C2%ABItalia%2C+spero+di+avere+altre+occasioni%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091005044156/http://www.juventus.it/site/ita/NEWS_newseventi_F0392F54CE944782B55C68BFD872FBB8.asp për lidhjen http://www.juventus.it/site/ita/NEWS_newseventi_F0392F54CE944782B55C68BFD872FBB8.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141011000249/http://www.juventus.com/juve/en/news/12mar2012_marchisio për lidhjen http://www.juventus.com/juve/en/news/12mar2012_marchisio. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 16:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 21 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2069597 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303235440/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli:+%C2%ABJuve,+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli%3A+%C2%ABJuve%2C+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160411085315/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120526101018/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/ për lidhjen http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090302110641/http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200903articoli/19213girata.asp për lidhjen http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200903articoli/19213girata.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121215214418/http://www.corrierechieri.it/articolo/A_casa_di_Marchisio për lidhjen http://www.corrierechieri.it/articolo/A_casa_di_Marchisio. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090720102057/http://www.juventus.com/site/eng/MEDIA_comunicatostampa_C05DAD8CB83C413396B3D009EB14F9B4.asp për lidhjen http://www.juventus.com/site/eng/MEDIA_comunicatostampa_C05DAD8CB83C413396B3D009EB14F9B4.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090122062649/http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_1E15906AEA5547CAAC0A671BA8356979.asp për lidhjen http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_1E15906AEA5547CAAC0A671BA8356979.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303220811/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio,+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio%2C+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090526134543/http://www.juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_A2BCDCE3A3E547F89F4497B9AF1F94BE.asp për lidhjen http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_A2BCDCE3A3E547F89F4497B9AF1F94BE.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091114072803/http://footballtalentspotter.com/blogs/thespotter/scoutedjuventusmidfielderclaudiomarchisio.aspx për lidhjen http://footballtalentspotter.com/blogs/thespotter/scoutedjuventusmidfielderclaudiomarchisio.aspx. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://juventus.com/site/eng/NEWS_newseventi_1238D5F286F942C398EB79F15ECB9B5B.asps. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://juventus.com/site/eng/NEWS_newschampionsleague_87549FBD2CDC43C88364A2777FEAE75C.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120306000707/http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp për lidhjen http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303170803/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol:+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol%3A+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121020164913/http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ për lidhjen http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303233704/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/01-185234/Juve-Lecce,+Marchisio+verso+le+200+presenze për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/01-185234/Juve-Lecce%2C+Marchisio+verso+le+200+presenze. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.today/20130103215650/http://sport.it.msn.com/news/news710770 për lidhjen http://sport.it.msn.com/news/news710770. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150627013925/http://www.juventus.com/juve/en/news/marchisio-300-club-juventus për lidhjen http://www.juventus.com/juve/en/news/marchisio-300-club-juventus. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110726062107/http://www.footballitaliano.org/3622/italy-u-21-germany-u-21-preview.html për lidhjen http://www.footballitaliano.org/3622/italy-u-21-germany-u-21-preview.html. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.corrieredellosport.it/Notizie/Calcio/77179/Italia%3A+Marchisio+e+Criscito+le+novit%C3%A0%2C+Del+Piero+out. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303190016/http://www.tuttosport.com/calcio/mondiali_2010/2009/08/12-36496/Marchisio:+%C2%ABItalia,+spero+di+avere+altre+occasioni%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/mondiali_2010/2009/08/12-36496/Marchisio%3A+%C2%ABItalia%2C+spero+di+avere+altre+occasioni%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100604003655/http://www.figc.it/it/204/24864/2010/06/News.shtml për lidhjen http://www.figc.it/it/204/24864/2010/06/News.shtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091005044156/http://www.juventus.it/site/ita/NEWS_newseventi_F0392F54CE944782B55C68BFD872FBB8.asp për lidhjen http://www.juventus.it/site/ita/NEWS_newseventi_F0392F54CE944782B55C68BFD872FBB8.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141011000249/http://www.juventus.com/juve/en/news/12mar2012_marchisio për lidhjen http://www.juventus.com/juve/en/news/12mar2012_marchisio. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 janar 2020 01:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 14 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2106735 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303235440/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli:+%C2%ABJuve,+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli%3A+%C2%ABJuve%2C+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160411085315/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120526101018/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/ për lidhjen http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090302110641/http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200903articoli/19213girata.asp për lidhjen http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200903articoli/19213girata.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121215214418/http://www.corrierechieri.it/articolo/A_casa_di_Marchisio për lidhjen http://www.corrierechieri.it/articolo/A_casa_di_Marchisio. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090720102057/http://www.juventus.com/site/eng/MEDIA_comunicatostampa_C05DAD8CB83C413396B3D009EB14F9B4.asp për lidhjen http://www.juventus.com/site/eng/MEDIA_comunicatostampa_C05DAD8CB83C413396B3D009EB14F9B4.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090122062649/http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_1E15906AEA5547CAAC0A671BA8356979.asp për lidhjen http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_1E15906AEA5547CAAC0A671BA8356979.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303220811/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio,+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio%2C+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090526134543/http://www.juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_A2BCDCE3A3E547F89F4497B9AF1F94BE.asp për lidhjen http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_A2BCDCE3A3E547F89F4497B9AF1F94BE.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091114072803/http://footballtalentspotter.com/blogs/thespotter/scoutedjuventusmidfielderclaudiomarchisio.aspx për lidhjen http://footballtalentspotter.com/blogs/thespotter/scoutedjuventusmidfielderclaudiomarchisio.aspx. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://juventus.com/site/eng/NEWS_newseventi_1238D5F286F942C398EB79F15ECB9B5B.asps. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://juventus.com/site/eng/NEWS_newschampionsleague_87549FBD2CDC43C88364A2777FEAE75C.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120306000707/http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp për lidhjen http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303170803/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol:+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol%3A+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121020164913/http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ për lidhjen http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303233704/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/01-185234/Juve-Lecce,+Marchisio+verso+le+200+presenze për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/01-185234/Juve-Lecce%2C+Marchisio+verso+le+200+presenze. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 02:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 15 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2132223 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303235440/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli:+%C2%ABJuve,+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli%3A+%C2%ABJuve%2C+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160411085315/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120526101018/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/ për lidhjen http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090302110641/http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200903articoli/19213girata.asp për lidhjen http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200903articoli/19213girata.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121215214418/http://www.corrierechieri.it/articolo/A_casa_di_Marchisio për lidhjen http://www.corrierechieri.it/articolo/A_casa_di_Marchisio. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090720102057/http://www.juventus.com/site/eng/MEDIA_comunicatostampa_C05DAD8CB83C413396B3D009EB14F9B4.asp për lidhjen http://www.juventus.com/site/eng/MEDIA_comunicatostampa_C05DAD8CB83C413396B3D009EB14F9B4.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090122062649/http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_1E15906AEA5547CAAC0A671BA8356979.asp për lidhjen http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_1E15906AEA5547CAAC0A671BA8356979.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303220811/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio,+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio%2C+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090526134543/http://www.juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_A2BCDCE3A3E547F89F4497B9AF1F94BE.asp për lidhjen http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_A2BCDCE3A3E547F89F4497B9AF1F94BE.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091114072803/http://footballtalentspotter.com/blogs/thespotter/scoutedjuventusmidfielderclaudiomarchisio.aspx për lidhjen http://footballtalentspotter.com/blogs/thespotter/scoutedjuventusmidfielderclaudiomarchisio.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120306000707/http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp për lidhjen http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303170803/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol:+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol%3A+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121020164913/http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ për lidhjen http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303233704/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/01-185234/Juve-Lecce,+Marchisio+verso+le+200+presenze për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/01-185234/Juve-Lecce%2C+Marchisio+verso+le+200+presenze. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190622143727/https://www.juventus.com/en/news/news/2016/marchisio-goal-was-liberating.php për lidhjen http://www.juventus.com/en/news/news/2016/marchisio-goal-was-liberating.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 korrik 2020 05:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 19 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2136853 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303235440/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli:+%C2%ABJuve,+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/09/24-40504/Tardelli%3A+%C2%ABJuve%2C+Marchisio+%C3%A8+come+me%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160411085315/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/02/15-55977/Marchisio+si+propone+per+la+regia%3A+%C2%ABMi+piace+giocare+al+centro%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120526101018/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/ për lidhjen http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/433214/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090302110641/http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200903articoli/19213girata.asp për lidhjen http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200903articoli/19213girata.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121215214418/http://www.corrierechieri.it/articolo/A_casa_di_Marchisio për lidhjen http://www.corrierechieri.it/articolo/A_casa_di_Marchisio. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090720102057/http://www.juventus.com/site/eng/MEDIA_comunicatostampa_C05DAD8CB83C413396B3D009EB14F9B4.asp për lidhjen http://www.juventus.com/site/eng/MEDIA_comunicatostampa_C05DAD8CB83C413396B3D009EB14F9B4.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190621214719/https://www.juventus.com/it/news/news/2017/intervista-marchisio-jtv-3003.php për lidhjen http://www.juventus.com/it/news/news/2017/intervista-marchisio-jtv-3003.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090122062649/http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_1E15906AEA5547CAAC0A671BA8356979.asp për lidhjen http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_1E15906AEA5547CAAC0A671BA8356979.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303220811/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio,+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/01/29-16547/Marchisio%2C+%C3%A8+il+giorno+della+firma+con+la+Juve. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090526134543/http://www.juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_A2BCDCE3A3E547F89F4497B9AF1F94BE.asp për lidhjen http://juventus.com/site/eng/NEWS_newsseriea_A2BCDCE3A3E547F89F4497B9AF1F94BE.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091114072803/http://footballtalentspotter.com/blogs/thespotter/scoutedjuventusmidfielderclaudiomarchisio.aspx për lidhjen http://footballtalentspotter.com/blogs/thespotter/scoutedjuventusmidfielderclaudiomarchisio.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120306000707/http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp për lidhjen http://lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201005articoli/26655girata.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303170803/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol:+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/09/19-84945/Marchisio,+100+presenze+e+un+gol%3A+%C2%ABQuesta+la+Juve+che+vogliamo%C2%BB. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121020164913/http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ për lidhjen http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/17maggio2011_Marchisio/!ut/p/b1/tZHRToNAEEW_pT_AzO7i0j6yWugKHZEutOwLoVoNVNqmGhW-XtT4yJudSW4ymZucOxmwUDDGUTKPSQEbsIfqvX6u3urjoXr5nq0sufRnaRQyxCQPUC8THRplcpZwWEOhBrE_PhwpH6EYDF7JEcOZYj6GIlaosyhYxMpjdysOBjbolqumO-l-36dNf88IP2NzozvW5NFr1qS0DTRRQMvGEu6R07CjuYtkdh2RSR7zNFO-Ol0l8fkPOJI8FZcCjl3I_h14C7bets7HQ-ugI6ZCcjG8kA_qTiWsr4EWx3YHrT3LJ_pt159MvgDkgAp7/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303233704/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/01-185234/Juve-Lecce,+Marchisio+verso+le+200+presenze për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/01-185234/Juve-Lecce%2C+Marchisio+verso+le+200+presenze. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190623230013/https://24ilmagazine.ilsole24ore.com/2016/09/il-calciatore-perfetto/ për lidhjen http://24ilmagazine.ilsole24ore.com/2016/09/il-calciatore-perfetto/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160804100400/http://www.ilfoglio.it/ritratti/2011/12/07/comprare-italiano___1-vr-8552-rubriche_c338.htm për lidhjen http://www.ilfoglio.it/ritratti/2011/12/07/comprare-italiano___1-vr-8552-rubriche_c338.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190703133934/http://claudiomarchisio.it/ për lidhjen http://claudiomarchisio.it/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190904012041/https://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=298664/index.html për lidhjen https://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=298664/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 korrik 2020 05:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 7 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2179703 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190622140713/https://telesport.al/markizio-rinovon-me-juventusin-deri-ne-2019/ për lidhjen https://telesport.al/markizio-rinovon-me-juventusin-deri-ne-2019/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190622141004/https://telesport.al/juventus-marchisio-nje-muaj-jashte/ për lidhjen https://telesport.al/juventus-marchisio-nje-muaj-jashte/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190622141208/http://arkiva.ata.gov.al:8080/sport-ekipi-i-uefa-s-2015-tete-lojtare-te-barcelones-mes-40-te-nominuarve/ për lidhjen http://arkiva.ata.gov.al:8080/sport-ekipi-i-uefa-s-2015-tete-lojtare-te-barcelones-mes-40-te-nominuarve/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190622144356/http://arkiva.ata.gov.al:8080/sport-juventus-marchisio-operohet-me-sukses-ne-gju-gjashte-muaj-per-rikuperimin-e-tij/ për lidhjen http://arkiva.ata.gov.al:8080/sport-juventus-marchisio-operohet-me-sukses-ne-gju-gjashte-muaj-per-rikuperimin-e-tij/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190622201942/https://telesport.al/debutim-ne-formacion-princi-marchisio-gjen-golin-e-pare-rus-video/ për lidhjen https://telesport.al/debutim-ne-formacion-princi-marchisio-gjen-golin-e-pare-rus-video/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190623125632/https://www.gazetaexpress.com/sport-ja-lista-e-italise-per-boteror-13526/ për lidhjen https://www.gazetaexpress.com/sport-ja-lista-e-italise-per-boteror-13526/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160301122306/http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/tuttosport-allegri-ha-scelto-i-tiratori-vidal-rimane-il-numero-uno-tra-i-rigoristi-pogba-e-dybala-batteranno-le-punizioni-243091 për lidhjen http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/tuttosport-allegri-ha-scelto-i-tiratori-vidal-rimane-il-numero-uno-tra-i-rigoristi-pogba-e-dybala-batteranno-le-punizioni-243091. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 janar 2021 08:12 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2197675 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190623164015/https://www.zeriishqiptarit.com/sq/brazil-2014-uruguaji-mposht-italine-barazim-pa-gola-mes-anglise-dhe-kosta-rikes/ për lidhjen https://www.zeriishqiptarit.com/sq/brazil-2014-uruguaji-mposht-italine-barazim-pa-gola-mes-anglise-dhe-kosta-rikes/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 mars 2021 16:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2226767 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.bbc.com/sport/0/football/32553204b. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 qershor 2021 19:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2249382 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf për lidhjen https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 shtator 2021 14:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2261667 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20120804232220/http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200812articoli/18095girata.asp për lidhjen http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200812articoli/18095girata.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150624042901/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/2013/01/27-242192/Gran+Gal%26%23224%3B+del+Calcio+Aic.+E%26apos%3B+Pirlo+il+migliore+del+2012 për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/2013/01/27-242192/Gran+Gal%26%23224%3B+del+Calcio+Aic.+E%26apos%3B+Pirlo+il+migliore+del+2012. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 12:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2368867 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140709033232/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1115946.html për lidhjen https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1115946.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140222165034/http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=1142057.html për lidhjen https://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=1142057.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 08:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 12 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2376898 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141220113108/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Cagliari-Juventus/20338 për lidhjen http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Cagliari-Juventus/20338. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121026114503/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=614073&sec=europe&cc=5901 për lidhjen http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=614073&sec=europe&cc=5901. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120729142826/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/327145 për lidhjen http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/327145. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1316431/andrea-pirlo,-antonio-conte-and-juventus-win-top-awards?cc=4716. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150324131211/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2015/02/16-321815/Marchisio%3A+%C2%ABJuve%2C+peccato.+Ora+testa+all%27Atalanta%C2%BB për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2015/02/16-321815/Marchisio%3A+%C2%ABJuve,+peccato.+Ora+testa+all%27Atalanta%C2%BB. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.corrieredellosport.it/Notizie/Calcio/77179/Italia%3A+Marchisio+e+Criscito+le+novit%C3%A0%2C+Del+Piero+out. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151222102405/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/04/15-260274/Juve,+contro+la+Lazio+gioca+Marchisio për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/04/15-260274/Juve,+contro+la+Lazio+gioca+Marchisio. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303230236/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/12/28-235336/Oscar+della+Juve+2012:+Conte+e+Pirlo,+i+magnifici+2 për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/12/28-235336/Oscar+della+Juve+2012%3A+Conte+e+Pirlo,+i+magnifici+2. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180103011619/http://de.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2252740.html për lidhjen http://de.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2252740.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180104073439/http://www.juventus.com/en/news/news/2013/marchisio-predicts-tough-test-in-florence.php për lidhjen http://www.juventus.com/en/news/news/2013/marchisio-predicts-tough-test-in-florence.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151222131130/http://www.juventus.com/en/matches/matchroom/serie-a/2015/11-juventus-vs-torino/live/index.php për lidhjen http://www.juventus.com/en/matches/matchroom/serie-a/2015/11-juventus-vs-torino/live/index.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151222173839/http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/serie-a/juventus/old-guard-inter/ për lidhjen http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/serie-a/juventus/old-guard-inter/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304110122/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/12/05-47728/La+Juve+stende+l%27Inter+2-1+e+torna+a+-5%3A+super+Marchisio për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/12/05-47728/La+Juve+stende+l%27Inter+2-1+e+torna+a+-5%3A+super+Marchisio. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120309141312/http://www.ilgiornale.it/sport/ho_dovuto_giocare_derby_perfino_mia_moglie/07-03-2009/articolo-id=333970-page=0-comments=1 për lidhjen http://www.ilgiornale.it/sport/ho_dovuto_giocare_derby_perfino_mia_moglie/07-03-2009/articolo-id=333970-page=0-comments=1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2021 21:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2485123 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220422042757/http://app.football-italia.net/?referrer=http%3A%2F%2Fwww.football-italia.net%2F81340%2Fdybala-marchisio-miss-bayern-juve për lidhjen http://app.football-italia.net/?referrer=http%3A%2F%2Fwww.football-italia.net%2F81340%2Fdybala-marchisio-miss-bayern-juve. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 tetor 2022 07:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2574856 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180103011535/http://torino.repubblica.it/dettaglio/basta-un-tiro-di-marchisio-deviato-contro-il-napoli-vince-ma-soffre/1597512 për lidhjen http://torino.repubblica.it/dettaglio/basta-un-tiro-di-marchisio-deviato-contro-il-napoli-vince-ma-soffre/1597512. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 gusht 2023 09:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2634501 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190622125134/http://m.goal.com/e/en-za/match/juventus-vs-nordsj%25C3%25A6lland/1388737/report për lidhjen http://m.goal.com/e/en-za/match/juventus-vs-nordsj%C3%A6lland/1388737/report. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 janar 2024 18:02 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2640297 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210614203022/http://euro2012.telegrafi.com/?id=1&a=18 për lidhjen http://euro2012.telegrafi.com/?id=1&a=18. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201018182933/http://euro2012.telegrafi.com/?id=1&a=513 për lidhjen http://euro2012.telegrafi.com/?id=1&a=513. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 shkurt 2024 15:22 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2698108 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.calciomercato.com/altre-notizie/vecchiasignora-il-gol-piu-bello-quello-di-marchisio-475233. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2024 23:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2818050 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190622123541/https://www.itasportpress.it/serie-a/fiorentina-juventus-0-5-tutto-facile-per-i-bianconeri-delio-rossi-in-bilico-torna-mihajlovic/ për lidhjen https://www.itasportpress.it/serie-a/fiorentina-juventus-0-5-tutto-facile-per-i-bianconeri-delio-rossi-in-bilico-torna-mihajlovic/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.calciomercato.com/en/news/juventus-will-lost-their-soul-if-they-sell-marchisio-to-ac-milan-85183. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.calciomercato.com/en/news/opinion-juve-are-weaker-than-last-season-but-how-much-61209. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 korrik 2025 11:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2843081 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140201121215/http://www.calciomercato.com/altre-notizie/vecchiasignora-il-gol-piu-bello-quello-di-marchisio-475233 për lidhjen http://www.calciomercato.com/altre-notizie/vecchiasignora-il-gol-piu-bello-quello-di-marchisio-475233. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180817225522/https://www.calciomercato.com/en/news/juventus-will-lost-their-soul-if-they-sell-marchisio-to-ac-milan-85183 për lidhjen https://www.calciomercato.com/en/news/juventus-will-lost-their-soul-if-they-sell-marchisio-to-ac-milan-85183. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171107013846/http://www.calciomercato.com/en/news/opinion-juve-are-weaker-than-last-season-but-how-much-61209 për lidhjen http://www.calciomercato.com/en/news/opinion-juve-are-weaker-than-last-season-but-how-much-61209. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 tetor 2025 02:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2871303 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210206083212/https://premierliga.ru/news/rfpl/news_23429.html për lidhjen https://premierliga.ru/news/rfpl/news_23429.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 nëntor 2025 08:21 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claudio Marchisio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997544 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190622130704/https://www.lastampa.it/2014/04/28/sport/marchisio-torna-principe-gol-e-carattere-adesso-quasi-nostro-1xgqjK98ag6jIRUJb9NwvN/pagina.html për lidhjen http://www.lastampa.it/2014/04/28/sport/marchisio-torna-principe-gol-e-carattere-adesso-quasi-nostro-1xgqjK98ag6jIRUJb9NwvN/pagina.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180103080953/http://www.lastampa.it/2011/07/17/sport/calcio/qui-juve/marchisio-destino-da-fuori-ruolo-mi-adattero-anche-questa-volta-lwt9FRBHuNixMj7ebLBKKO/pagina.html për lidhjen http://www.lastampa.it/2011/07/17/sport/calcio/qui-juve/marchisio-destino-da-fuori-ruolo-mi-adattero-anche-questa-volta-lwt9FRBHuNixMj7ebLBKKO/pagina.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151222112508/http://www.soccernews.com/ballon-d%C2%B4or-honour-to-spur-marchisio/104661/ për lidhjen http://www.soccernews.com/ballon-d%C2%B4or-honour-to-spur-marchisio/104661/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 05:48 (CEST) ebukjtkrcqxevivyyxi9o5rxt6rrahj 0 291704 3004067 2957684 2026-07-02T00:43:11Z Leutrim.P 113691 3004067 wikitext text/x-wiki {{italic title}} [[Skeda:Kurukshetra.jpg|parapamje|300px|Illustrimi i Betejës së Kurukshetrës]] '''Mahabharata''' ([[Gjuha sanskrite|Sanskrisht]]: महाभारतम्, ''Mahābhāratam'' {{IPA-sa|mɐɦaːˈbʱaːrɐtɐm|pron}}) është një nga dy [[Poezia epike indiane|poezi epike]] [[Letërsia sanskrite|sanskrite]] të [[Historia e Indisë|Indisë së lashtë]], tjetra është [[Ramayana]].<ref name="encindlit">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1755&dq=itihasa|title=The Encyclopaedia of Indian Literature (Volume Two) (Devraj to Jyoti)|language=en|isbn=978-81-260-1194-0|last1=Datta|first1=Amaresh|date=1 janar 2006}}</ref> Ajo transmeton luftën midis dy grupeve të kushërinjve në [[Lufta e Kurukshetrës|Luftën e Kurukshetrës]] dhe fatet e princërve [[Kaurava]] dhe [[Pandava]] dhe pasardhësit e tyre. Ai gjithashtu përmban materiale filozofike dhe devocionale, siç është diskutimi i katër "qëllimeve të jetës" ose ''[[Puruṣārtha|puruṣārtha]]'' (12.161). Ndër veprat kryesore dhe tregimet në ''Mahābhārata'' janë [[Bhagavad Gita]], tregimi i [[Damayanti]], tregimi i [[Savitri dhe Satyavan]], një version i shkurtuar i [[Ramayana]], dhe tregimi i [[Rishyasringa]], që shpesh konsiderohen si vepra në vete. Tradicionalisht, autorësia e ''Mahābhārata'' i atribuohet [[Vyasa]]. Ka pasur shumë përpjekje për të zbuluar rritjen e saj historike dhe shtresat përbërëse. Pjesa më e madhe e ''Mahābhārata'' u përpilua ndoshta midis shekullit të 3 p.e.s dhe shekullit të 3 e.r, me pjesët më të vjetra të ruajtura jo shumë më të vjetra se rreth 400 p.e.s.<ref>{{cite book|last1=Austin|first1=Christopher R.|title=Pradyumna: Lover, Magician, and Son of the Avatara|date=2019|publisher=Oxford University Press|language=en|isbn=978-0-19-005411-3|page=21|url=https://books.google.com/books?id=4jCoDwAAQBAJ&pg=PA21}}</ref><ref name="BrockingtonA">Brockington (1998, p. 26)</ref> Ngjarjet origjinale të lidhura me epikën ndoshta ndodhin midis shekujve 9 dhe 8 p.e.s. Teksti mbase arriti në formën e tij përfundimtare nga periudha e hershme e [[Perandoria Gupta|Gupta-s]] (rreth shekullit të 4-të të erës sonë).<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/905466/how-did-the-ramayana-and-mahabharata-come-to-be-and-what-has-dharma-got-to-do-with-it|title=How did the 'Ramayana' and 'Mahabharata' come to be (and what has 'dharma' got to do with it)?|first=Devdutt|last=Pattanaik|website=Scroll.in|language=en}}</ref><ref>Van Buitenen; ''The Mahabharata'' – 1; The Book of the Beginning. Introduction (Authorship and Date)</ref> ''Mahābhārata'' është poema epike më e gjatë e njohur dhe është përshkruar si "poema më e gjatë e shkruar ndonjëherë".<ref name="Lochtefeld2002">{{cite book|author=James G. Lochtefeld|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC&pg=PA399|year=2002|publisher=The Rosen Publishing Group|language=en|isbn=978-0-8239-3179-8|page=399}}</ref><ref name="SharmaGaur2000">{{cite book|author1=T. R. S. Sharma|author2=June Gaur|author3=Sahitya Akademi (New Delhi, Inde).|title=Ancient Indian Literature: An Anthology|url=https://books.google.com/books?id=IRp1PKX0BXoC&pg=PA137|year=2000|publisher=Sahitya Akademi|language=en|isbn=978-81-260-0794-3|page=137}}</ref> Versioni i tij më i gjatë përbëhet nga mbi 100,000 [[Shloka|śloka|]] ose mbi 200,000 rreshta individuale vargje (secila shloka është një çift vargjesh), dhe pasazhe të gjata në prozë. Ka gjithsej rreth 1.8 milion fjalë, ''Mahābhārata'' është afro dhjetë herë më shumë se gjatësia e [[Kënga e Ilionit|Iliadës]] dhe [[Odiseja|Odisea]], ose rreth katër herë gjatësia e ''Ramayana''. W. J. Johnson e ka krahasuar rëndësinë e ''Mahābhārata'' në kontekstin e civilizimit botëror me atë të [[Bibla|Biblës]], veprat e [[William Shakespeare]], veprat e [[Homeri|Homerit]], [[Teatri i Greqisë së lashtë|dramën greke]] ose [[Kurani|Kuranin]]. Brenda traditës indiane nganjëherë quhet [[Veda e pestë]]. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Letërsi| ]] [[Kategoria:Vepra të lashta]] [[Kategoria:Hinduizëm]] [[Kategoria:Indi]] ai0szu2ef9wmlfp8v18ddyb7b19i12g 1 291711 3004080 2628590 2026-07-02T04:17:09Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Behgjet Pacolli]] 3004080 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshimet rrënjësore == {{ping|Gsite Gsite}} kërkesën që më dërguar në email për miratim të ndryshimeve tuaja nuk mund ta pranoj, dhe artikullin e riktheva në gjendjen e vjetër. Arsyeja kryesore është largimi përmbajtjes me referenca dhe shtimi i një përmbajtje tjetër, që mund të jetë e shkruar më bukur por që ska referenca. Para se të bëni ndryshime të mëdha në artikull, ristrukturim të seksioneve, ju lutem diskutoni këtu, arsyet pse duhet të hiqet një pjesë dhe pse të shtohet një tjetër. [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 14 korrik 2017 21:51 (CEST) == Artikulli Behgjet Pacolli == Përshëndetje të gjithëve, Jam Finesa, redaktuese me nick name "Gsite Gsite". Kam bërë ndryshime në artikullin "Behgjet Pacolli" në të cilin kam ngarkuar 70 referenca dhe të gjitha ndryshimet jan refuzuar. Arsyet nuk po i di sepse gjithëqka që kemi edituar ka qenë me referenc, gjithashtu edhe librat e z.Behgjet Pacolli që janë me plot referenca. Ju kisha lut sinqerisht ( "[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]]" dhe "[[Përdoruesi:Udha|udha]]" ), kam 2 muaj që merrem me këtë artikull dhe ju nuk më lejoni në asnjë mënyr të bëjë ndryshimet e duhura. Ju lutem zoterinjë që të gjejmë një gjuhë të përbashkët në cilen do formë, ose do ju dërgoj unë juve të gjith artikullin me referenca ose pranoni ndryshimet sepse jan të sakta dhe mos bëni dëme vetem se keni një pozit te till por me lejoni dhe mua të bëhem redaktues si ju (me ndihmen e juaj). Besoj sinqerisht se do gjejmë një gjuhë të përbashkët dhe këtë artikull (Behgjet Pacolli) ta rregullojmë ashtu siq duhet. Ju faleminderit, sinqerisht Finesa-Gsite Gsite --[[Përdoruesi:Gsite Gsite|Finesa Berisha]] ([[Përdoruesi diskutim:Gsite Gsite|diskutimet]]) 14 shtator 2017 14:30 (CEST) :{{re|Gsite Gsite}} por ju përgjigjem këtu, dhe jo në faqen time të diskutimeve. :*'''Problemet teknike''': Nga mënyra se si e rishkruani artikullin, nuk përputhet aspak me rregullat e Wikipedias. Ju përdorni shumë linqe brenda përmbajtjes së artikullit, shumica janë edhe reklamim, dhe nuk kanë vlerë enciklopedike. (Linqe në webfaqe të tjera jashtë wikipedias listohen vetëm në seksionin "Lidhje të jashtme") :*'''Problemet e përmbajtjes''': Ju e shkruani përmbajtjen që ju intereson juve, ose z.Pacolli, e bazuar në librat e subjektit, si rrjedhojë kjo është e njëanshme dhe nuk respekton [[Wikipedia:Pikëpamje neutrale|Pikëpamjen neutrale]], një nga 5 shtyllat e Wikipedias. :*'''Problemet e personale''': '''[[Wikipedia:Konflikt interesi|Konflikt interesi]]''', kjo është edhe më e rëndë, por për arsye se desha të qartësohem plotësisht të listova edhe problemet e mësipërme. Ju keni 2 muaj që punoni, sepse kjo mund të jetë puna juaj, për këtë paguheni, dhe do shkruani në interes të subjektit. :Wikipedia shkruhet nga vullnetarë, në mënyrë neutrale, dhe jo në interes të një subjekti. Nëse ka diçka të pavërtetë, nëse ka përmbajtje të dëmshme dhe pa referenca, raportoje atë në këtë faqe, por mos kërkoni të ndryshohet përmbajtja brenda ditës sipas interesit tuaj.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 15 shtator 2017 13:45 (CEST) ::I jap te drejte Liridonit, pasi artikulli ka elemente vetepromovimi, megjithate, shume referenca qe Gsite futi mund te perdoren, pra le te mos shkoje komplet puna e Gsite kot. Gsite, do keshilloja qe te beje editime me te vogla, ne menyre qe komuniteti t'i shohe me kujdes, dhe secila te kete nje permbledhje. Eshte me kollaj keshtu per gjithesecilin. Sic thote populli "gur gur behet kalaja" dhe ndryshime me 12MB asnjeri s'ka kohe t'i shohe, sidomos kur ka te beje me nje figure si Z. Pacolli, per te cilin nuk kemi artikuj te mire ne gjuhe te tjera. [[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 16 shtator 2017 00:12 (CEST) == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhjet e jashtme në [[Behgjet Pacolli]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1989447 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20170822181005/http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/ te http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20160807202439/http://president.al/?p=25151&lang=en te http://president.al/?p=25151&lang=en Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 17:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 7 lidhje të jashtme te artikulli [[Behgjet Pacolli]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2001472 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170828052440/http://velotrek.kz/eng/ për lidhjen https://velotrek.kz/eng/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305160931/http://www.gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf për lidhjen http://gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-gjilanit/ *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/shtreter-edhe-per-spitalin-e-gjakoves-nga-fondacioni-behgjet-pacolli/ *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-pejes/ *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001841/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fakulteti-filozofik/ *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/aktivitete-humanitare/ *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/sherime-brenda-dhe-jashte-vendit/ *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001819/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/fondi-per-rindertimin-e-kosoves/ *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180717184342/http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/ për lidhjen http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 14 shtator 2019 19:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 9 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049052 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170828052440/http://velotrek.kz/eng/ për lidhjen http://velotrek.kz/eng/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305160931/http://www.gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf për lidhjen http://gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-gjilanit/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/shtreter-edhe-per-spitalin-e-gjakoves-nga-fondacioni-behgjet-pacolli/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-pejes/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001841/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fakulteti-filozofik/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/aktivitete-humanitare/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/sherime-brenda-dhe-jashte-vendit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001819/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/fondi-per-rindertimin-e-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822181005/http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/ për lidhjen http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160807202439/http://president.al/?p=25151&lang=en për lidhjen http://president.al/?p=25151&lang=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180717184342/http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/ për lidhjen http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 15:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 10 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2071342 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170828052440/http://velotrek.kz/eng/ për lidhjen http://velotrek.kz/eng/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305160931/http://www.gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf për lidhjen http://gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822012051/http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/ për lidhjen http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-gjilanit/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/shtreter-edhe-per-spitalin-e-gjakoves-nga-fondacioni-behgjet-pacolli/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-pejes/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001841/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fakulteti-filozofik/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/aktivitete-humanitare/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/sherime-brenda-dhe-jashte-vendit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001819/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/fondi-per-rindertimin-e-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822181005/http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/ për lidhjen http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160807202439/http://president.al/?p=25151&lang=en për lidhjen http://president.al/?p=25151&lang=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180717184342/http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/ për lidhjen http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 janar 2020 07:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 11 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2084242 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170828052440/http://velotrek.kz/eng/ për lidhjen http://velotrek.kz/eng/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305160931/http://www.gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf për lidhjen http://gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822012051/http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/ për lidhjen http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-gjilanit/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/shtreter-edhe-per-spitalin-e-gjakoves-nga-fondacioni-behgjet-pacolli/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-pejes/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001841/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fakulteti-filozofik/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/aktivitete-humanitare/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/sherime-brenda-dhe-jashte-vendit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001819/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/fondi-per-rindertimin-e-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822181005/http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/ për lidhjen http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160807202439/http://president.al/?p=25151&lang=en për lidhjen http://president.al/?p=25151&lang=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170916091301/http://teloboshperkosoven.com/ për lidhjen http://teloboshperkosoven.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180717184342/http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/ për lidhjen http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 mars 2020 05:54 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 12 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2102753 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170828052440/http://velotrek.kz/eng/ për lidhjen http://velotrek.kz/eng/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305160931/http://www.gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf për lidhjen http://gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822012051/http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/ për lidhjen http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-gjilanit/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/shtreter-edhe-per-spitalin-e-gjakoves-nga-fondacioni-behgjet-pacolli/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-pejes/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180621230446/http://www.fondazioneibrahimkodra.org/ për lidhjen http://www.fondazioneibrahimkodra.org/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001841/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fakulteti-filozofik/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/aktivitete-humanitare/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/sherime-brenda-dhe-jashte-vendit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001819/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/fondi-per-rindertimin-e-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822181005/http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/ për lidhjen http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160807202439/http://president.al/?p=25151&lang=en për lidhjen http://president.al/?p=25151&lang=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170916091301/http://teloboshperkosoven.com/ për lidhjen http://teloboshperkosoven.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180717184342/http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/ për lidhjen http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 maj 2020 12:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 12 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2106563 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170828052440/http://velotrek.kz/eng/ për lidhjen http://velotrek.kz/eng/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305160931/http://www.gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf për lidhjen http://gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822012051/http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/ për lidhjen http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-gjilanit/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/shtreter-edhe-per-spitalin-e-gjakoves-nga-fondacioni-behgjet-pacolli/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-pejes/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180621230446/http://www.fondazioneibrahimkodra.org/ për lidhjen http://www.fondazioneibrahimkodra.org/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001841/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fakulteti-filozofik/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/aktivitete-humanitare/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/sherime-brenda-dhe-jashte-vendit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001819/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/fondi-per-rindertimin-e-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822181005/http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/ për lidhjen http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160807202439/http://president.al/?p=25151&lang=en për lidhjen http://president.al/?p=25151&lang=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170916091301/http://teloboshperkosoven.com/ për lidhjen http://teloboshperkosoven.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180717184342/http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/ për lidhjen http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 02:17 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2121579 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170915021901/http://ngasfidanesfide.com/ për lidhjen http://www.ngasfidanesfide.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170828052440/http://velotrek.kz/eng/ për lidhjen http://velotrek.kz/eng/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305160931/http://www.gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf për lidhjen http://gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822012051/http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/ për lidhjen http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170915021901/http://ngasfidanesfide.com/ për lidhjen http://www.ngasfidanesfide.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 qershor 2020 07:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2173384 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200123104952/https://univlora.edu.al/2018/11/30/senati-akademik-i-universitetit-ismail-qemali-vlore-i-jep-z-behgjet-pacolli-zevendeskryeminister-dhe-ministri-i-jashtem-i-kosoves-titullin-akademik-te-nderit-dr-honoris-causa/ për lidhjen https://univlora.edu.al/2018/11/30/senati-akademik-i-universitetit-ismail-qemali-vlore-i-jep-z-behgjet-pacolli-zevendeskryeminister-dhe-ministri-i-jashtem-i-kosoves-titullin-akademik-te-nderit-dr-honoris-causa/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170916091301/http://teloboshperkosoven.com/ për lidhjen http://teloboshperkosoven.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 janar 2021 05:11 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2193678 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181126013444/http://kosovo.rit.edu/current-news-events/502-10-years.html për lidhjen http://kosovo.rit.edu/current-news-events/502-10-years.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 shkurt 2021 20:08 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 11 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2261351 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170915021901/http://ngasfidanesfide.com/ për lidhjen http://www.ngasfidanesfide.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305160931/http://www.gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf për lidhjen http://gjk-ks.org/repository/docs/ko_29_11_agj_om_ang.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822012051/http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/ për lidhjen http://www.kohajone.com/2016/12/30/fituesit-e-vitit-2016-ilir-meta-behgjet-pacolli-armand-shkullaku-ylli-rakipi/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001841/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/universiteti-amerikan/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718001819/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/ndihme-financiare-per-kategori-te-ndryshme/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822181005/http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/ për lidhjen http://summit100.org/post/behgjet-pacolli/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180312010139/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/tmk-trupat-mbrojtese-te-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160807202439/http://president.al/?p=25151&lang=en për lidhjen http://president.al/?p=25151&lang=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170915021901/http://ngasfidanesfide.com/ për lidhjen http://www.ngasfidanesfide.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180717184342/http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/ për lidhjen http://www.vitrinabehgjetpacolli.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 11:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2379967 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822174110/http://www.lagazzettadelmezzogiorno.it/news/home/55815/interrogato-bejet-pacolli-sul-rapimento-di-torsello.html për lidhjen http://www.lagazzettadelmezzogiorno.it/news/home/55815/interrogato-bejet-pacolli-sul-rapimento-di-torsello.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150701194419/http://www.tirana.gov.al/?cid=1,181,1888 për lidhjen http://www.tirana.gov.al/?cid=1,181,1888. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2022 11:27 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 8 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2447703 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180321214703/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180321214703/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210120012508/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/shtreter-edhe-per-spitalin-e-gjakoves-nga-fondacioni-behgjet-pacolli/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/shtreter-edhe-per-spitalin-e-gjakoves-nga-fondacioni-behgjet-pacolli/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200123104942/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/bursa-per-studente/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/bursa-per-studente/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210120011953/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fakulteti-filozofik/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/fakulteti-filozofik/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210120013623/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/aktivitete-humanitare/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/aktivitete-humanitare/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210120014236/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/sherime-brenda-dhe-jashte-vendit/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/campaigns/sherime-brenda-dhe-jashte-vendit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210120005301/http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/fondi-per-rindertimin-e-kosoves/ për lidhjen http://www.fondacionibehgjetpacolli.org/al/fondi-per-rindertimin-e-kosoves/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2022 00:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2548731 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://fondacionibehgjetpacolli.org/kontribute/arsim/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-gjilanit/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://fondacionibehgjetpacolli.org/kontribute/shendetesi/fondacioni-behgjet-pacolli-me-donacion-per-spitalin-e-pejes/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 prill 2023 03:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2555054 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230102131555/https://kryeministri.rks-gov.net/ për lidhjen https://kryeministri.rks-gov.net/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230102131555/https://kryeministri.rks-gov.net/ për lidhjen https://kryeministri.rks-gov.net/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 maj 2023 06:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2558762 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220720090750/https://president-ksgov.net/en/behxhet-pacolli për lidhjen https://president-ksgov.net/en/behxhet-pacolli. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211024092511/https://president-ksgov.net/sq/behxhet-pacolli për lidhjen https://president-ksgov.net/sq/behxhet-pacolli. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 qershor 2023 04:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2622815 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200123105223/http://www.arkivalajmeve.com/Pacolli-Bashkimi-yne-fillon-nga-ekonomia.1047310793/ për lidhjen http://www.arkivalajmeve.com/Pacolli-Bashkimi-yne-fillon-nga-ekonomia.1047310793/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 nëntor 2023 06:34 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Behgjet Pacolli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997485 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20130117131549/http://www.balkaninsight.com/en/article/pacolli-lobbies-for-kosovo-in-africa me https://web.archive.org/web/20150427145057/http://www.balkaninsight.com/en/article/pacolli-lobbies-for-kosovo-in-africa te lidhja http://www.balkaninsight.com/en/article/pacolli-lobbies-for-kosovo-in-africa. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 00:46 (CEST) drk83fis6093xt4gyghf8iqts27ff5t 1 292019 3004106 2983160 2026-07-02T04:22:54Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Varanasi]] 3004106 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 11 lidhje të jashtme te artikulli [[Varanasi]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1997222 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf te http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf te http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20130515042822/http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/ZZT00001/JJpnAssocSouthAsianStud_16_17.pdf te http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/ZZT00001/JJpnAssocSouthAsianStud_16_17.pdf *U rregullua formatimi/përdorimi për http://up-tourism.com/destination/varanasi/intro.htm *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20100619064902/http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx te http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150915155657/http://visitinvaranasi.com/jantar-mantar-varanasi.aspx te http://www.visitinvaranasi.com/jantar-mantar-varanasi.aspx *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131130011021/http://www.easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp te http://easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140520040348/http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19990915/ige15008.html te http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19990915/ige15008.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080228225229/http://www.literaturecollection.com/a/twain/following-equator/ te http://www.literaturecollection.com/a/twain/following-equator/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf te http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20090908004947/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/varanasi.htm te http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/varanasi.htm Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 11:24 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Varanasi]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2002747 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924031405/http://www.hoteltravel.com/india/varanasi/jantar-mantar-in-varanasi.htm për lidhjen http://www.hoteltravel.com/india/varanasi/jantar-mantar-in-varanasi.htm. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apa%C3%A7photocoll/f/019pho0000017s3u00001000.html *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apa%C3%A7photocoll/r/019pho0000017s3u00031000.html *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apa%C3%A7other/019xzz000007513u00004000.html *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.easternuptourism.com/New-Vishvanath-Temple.jsp Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 03:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2047329 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://xn--cdaaa.literaturecollection.com/a/twain/follo%C3%AB.ing-equator/51/ *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apa%C3%A7photocoll/f/019pho0000017s3u00001000.html *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apa%C3%A7photocoll/r/019pho0000017s3u00031000.html *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apa%C3%A7other/019xzz000007513u00004000.html *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150925151417/http://www.shrikashidarshan.org/about-varanasi/ghats-of-kashi/2/ për lidhjen http://www.shrikashidarshan.org/about-varanasi/ghats-of-kashi/2/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.easternuptourism.com/New-Vishvanath-Temple.jsp *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te https://books.google.al/books?id=QI4w%2FPw%2FAACAAJ Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 tetor 2019 04:30 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 11 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2117363 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://xn--cdaaa.literaturecollection.com/a/twain/follo%C3%AB.ing-equator/51/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf për lidhjen http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf për lidhjen http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130515042822/http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/ZZT00001/JJpnAssocSouthAsianStud_16_17.pdf për lidhjen http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/ZZT00001/JJpnAssocSouthAsianStud_16_17.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101225054817/http://up-tourism.com/destination/varanasi/intro.htm për lidhjen http://up-tourism.com/destination/varanasi/intro.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100619064902/http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx për lidhjen http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924031405/http://www.hoteltravel.com/india/varanasi/jantar-mantar-in-varanasi.htm për lidhjen http://www.hoteltravel.com/india/varanasi/jantar-mantar-in-varanasi.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150915155657/http://visitinvaranasi.com/jantar-mantar-varanasi.aspx për lidhjen http://www.visitinvaranasi.com/jantar-mantar-varanasi.aspx. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://voiceofdharma.org/books/tbt/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131130011021/http://www.easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp për lidhjen http://easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150925151417/http://www.shrikashidarshan.org/about-varanasi/ghats-of-kashi/2/ për lidhjen http://www.shrikashidarshan.org/about-varanasi/ghats-of-kashi/2/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.easternuptourism.com/New-Vishvanath-Temple.jsp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140520040348/http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19990915/ige15008.html për lidhjen http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19990915/ige15008.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090908004947/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/varanasi.htm për lidhjen http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/varanasi.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 13:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 12 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2123647 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf për lidhjen http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf për lidhjen http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130515042822/http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/ZZT00001/JJpnAssocSouthAsianStud_16_17.pdf për lidhjen http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/ZZT00001/JJpnAssocSouthAsianStud_16_17.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101225054817/http://up-tourism.com/destination/varanasi/intro.htm për lidhjen http://up-tourism.com/destination/varanasi/intro.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100619064902/http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx për lidhjen http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160306100101/http://adidharammission.com/ për lidhjen http://adidharammission.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924031405/http://www.hoteltravel.com/india/varanasi/jantar-mantar-in-varanasi.htm për lidhjen http://www.hoteltravel.com/india/varanasi/jantar-mantar-in-varanasi.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150915155657/http://visitinvaranasi.com/jantar-mantar-varanasi.aspx për lidhjen http://www.visitinvaranasi.com/jantar-mantar-varanasi.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131130011021/http://www.easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp për lidhjen http://easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150925151417/http://www.shrikashidarshan.org/about-varanasi/ghats-of-kashi/2/ për lidhjen http://www.shrikashidarshan.org/about-varanasi/ghats-of-kashi/2/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140520040348/http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19990915/ige15008.html për lidhjen http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19990915/ige15008.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090908004947/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/varanasi.htm për lidhjen http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/varanasi.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 qershor 2020 14:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2139763 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja https://books.google.al/books?id=QI4w%2FPw%2FAACAAJ. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 korrik 2020 13:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2146075 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 gusht 2020 10:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 17 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2172628 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120512213923/http://aninews.in/newsdetail2/story39530/is-river-ganges-drying-in-varanasi.html për lidhjen http://www.aninews.in/newsdetail2/story39530/is-river-ganges-drying-in-varanasi.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150710222619/http://www.keralaayurveda.biz/sites/default/files/pdf/KAL%20Press%20release%201%20July%202012.pdf për lidhjen http://www.keralaayurveda.biz/sites/default/files/pdf/KAL%20Press%20release%201%20July%202012.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181226115302/https://www.bhelherp.com/about.jsp për lidhjen http://www.bhelherp.com/about.jsp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120620142336/http://www.bhu.ac.in/varanasi.htm për lidhjen http://www.bhu.ac.in/varanasi.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160314043142/http://www.cuts.ac.in/GuestSection/vc_desk.html për lidhjen http://www.cuts.ac.in/GuestSection/vc_desk.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181226115105/http://stats.thecricketer.com/Grounds/1268.html për lidhjen http://stats.thecricketer.com/Grounds/1268.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120607180710/http://www.bhu.ac.in/physicaledu/index.html për lidhjen http://bhu.ac.in/physicaledu/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130403141958/http://vdcsa.webs.com/ për lidhjen http://vdcsa.webs.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130509140104/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=777269 për lidhjen http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=777269. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131006104427/http://greenmesg.org/saints_devotees/adi_shankaracharya.php për lidhjen http://www.greenmesg.org/saints_devotees/adi_shankaracharya.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190111101312/http://asi.nic.in/ për lidhjen http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_uttarpradesh_patna.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060828022730/http://buddhistpilgrimage.info/sarnath.htm për lidhjen http://www.buddhistpilgrimage.info/sarnath.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060901123953/http://www.asia.msu.edu/southasia/india/culture/architecture.html për lidhjen http://www.asia.msu.edu/southasia/india/culture/architecture.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160109172438/http://www.holidayiq.com/Jantar-Mantar-Varanasi-Sightseeing-588-2740.html për lidhjen http://www.holidayiq.com/Jantar-Mantar-Varanasi-Sightseeing-588-2740.html. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://users.hartwick.edu/hartley%C3%A7jantar.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150525104905/http://www.easternuptourism.com/Sankatha-Temple.jsp për lidhjen http://www.easternuptourism.com/Sankatha-Temple.jsp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150925155542/http://www.kashiyana.com/m/pages/rghat.aspx?id1=20141203183311&id=0 për lidhjen http://www.kashiyana.com/m/pages/rghat.aspx?id1=20141203183311&id=0. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.varanasicity.com/temples/new-Vishvanath-temple.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180912072355/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8490524.stm për lidhjen http://www.http/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://templesofbharat.blogspot.in/2009/09/shri-tilbhandesh%C3%ABar-mahadev-temple.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 21:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 23 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2182287 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161025062650/http://varanasisearch.com/muthsandashrams.htm për lidhjen http://www.varanasisearch.com/muthsandashrams.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150203233558/http://www.indiantravels.com/Uttar-Pradesh/Varanasi/Places/Kabir-mutt për lidhjen http://www.indiantravels.com/Uttar-Pradesh/Varanasi/Places/Kabir-mutt. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161229153933/http://varanasi-tourism.net/sarnath-tourism/shreyanshnath-temple-varanasi.html për lidhjen http://varanasi-tourism.net/sarnath-tourism/shreyanshnath-temple-varanasi.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161121111751/http://easternuptourism.com/varanasi-jain-digamber-temple-bhadaini.php për lidhjen http://www.easternuptourism.com/varanasi-jain-digamber-temple-bhadaini.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150320040951/http://sachkhandballan.net/main.php?page=Ultimate_Place_of_Pilgrimage_Shri_Guru_Ravidass_Janam_Asthan_Mandir_Varanasi për lidhjen http://sachkhandballan.net/main.php?page=Ultimate_Place_of_Pilgrimage_Shri_Guru_Ravidass_Janam_Asthan_Mandir_Varanasi. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161121111816/http://easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-gurubagh.php për lidhjen http://www.easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-gurubagh.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161121172432/http://easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-tapasthal.php për lidhjen http://www.easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-tapasthal.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150403024435/http://www.history.upenn.edu/coursepages/hist086/material/sanchi.htm për lidhjen http://www.history.upenn.edu/coursepages/hist086/material/sanchi.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070108045253/http://www.indian-heritage.org/aindex.html për lidhjen http://www.indian-heritage.org/aindex.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170430075925/http://www.varanasitourismtravels.com/things-to-do/places-interest/man-mandir-observatory/ për lidhjen http://www.varanasitourismtravels.com/things-to-do/places-interest/man-mandir-observatory/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150525105918/http://www.superbindiatours.com/UP/varanasi-tourism/sankata-ghat.html për lidhjen http://www.superbindiatours.com/UP/varanasi-tourism/sankata-ghat.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150525102958/http://www.omjai.org/Sankata%20Devi%20Namashtakam për lidhjen http://www.omjai.org/Sankata%20Devi%20Namashtakam. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150405202456/http://www.templetravel.net/2013/04/sankatha-temple-in-varanasi-uttar.html për lidhjen http://www.templetravel.net/2013/04/sankatha-temple-in-varanasi-uttar.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150406041844/http://www.templetravel.net/2013/04/annapurna-temple-in-varanasi-uttar.html për lidhjen http://www.templetravel.net/2013/04/annapurna-temple-in-varanasi-uttar.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161229153845/http://varanasi-tourism.net/varanasi-temples/kashi-vishwanath-temple.html për lidhjen http://varanasi-tourism.net/varanasi-temples/kashi-vishwanath-temple.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161026153035/http://www.tirthyatraindia.com/kashi_vishwanath_temple.html për lidhjen http://www.tirthyatraindia.com/kashi_vishwanath_temple.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170216175942/http://templesofindia.net/index.php/temples/kashi-vishwanth-temple-varanasi për lidhjen http://www.templesofindia.net/index.php/temples/kashi-vishwanth-temple-varanasi. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170408111550/http://www.cultureholidays.com/Temples/kashi.htm për lidhjen http://www.cultureholidays.com/Temples/kashi.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170109042356/http://kashivishwanath.in/vishwanath.html për lidhjen http://www.kashivishwanath.in/vishwanath.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170511161827/http://kashivishwanath.in/kashivishwanath.html për lidhjen http://www.kashivishwanath.in/kashivishwanath.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170210013338/http://easternuptourism.com/varanasi-kaal-bhairav.php për lidhjen http://www.easternuptourism.com/varanasi-kaal-bhairav.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150402101858/http://www.templetravel.net/2013/04/mritunjay-mahadev-temple-in-varanasi.html për lidhjen http://www.templetravel.net/2013/04/mritunjay-mahadev-temple-in-varanasi.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304003759/http://www.buzzntravel.com/nepali-temple për lidhjen http://www.buzzntravel.com/nepali-temple. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 janar 2021 15:43 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2187365 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181226115034/http://books.groogle.com/BOOKS?ID=Y2LUAAAAMAAJ për lidhjen http://books.groogle.com/books?id=Y2LUAAAAMAAJ. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181226115034/http://books.groogle.com/BOOKS?ID=Y2LUAAAAMAAJ për lidhjen http://books.groogle.com/books?id=Y2LUAAAAMAAJ. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 shkurt 2021 01:47 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2188471 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://xn--cdaaa.literaturecollection.com/a/twain/follo%C3%AB.ing-equator/51/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130922191913/http://www.ghumakkar.com/2012/02/11/ganga-and-ghats-in-varanasi-place-of-purification-of-sins-and-salvation/ për lidhjen http://www.ghumakkar.com/2012/02/11/ganga-and-ghats-in-varanasi-place-of-purification-of-sins-and-salvation/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.easternuptourism.com/New-Vishvanath-Temple.jsp. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.al/books?id=QI4w%2FPw%2FAACAAJ. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 shkurt 2021 05:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2219352 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://www.webcitation.org/60pvfNrKV?url=http://voi.org/books/rig/ch4.htm për lidhjen http://voi.org/books/rig/ch4.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 prill 2021 04:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 7 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2219996 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140116121558/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-02/varanasi/28363436_1_foreign-tourists-tourism-officials-arrival për lidhjen http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-02/varanasi/28363436_1_foreign-tourists-tourism-officials-arrival. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130510113525/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-11/varanasi/29531482_1_summer-special-trains-railway-station-passenger-trains për lidhjen http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-11/varanasi/29531482_1_summer-special-trains-railway-station-passenger-trains. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121104051021/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-08/varanasi/28040380_1_music-concert-birju-maharaj-mishra-brothers për lidhjen http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-08/varanasi/28040380_1_music-concert-birju-maharaj-mishra-brothers. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121104051028/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-14/varanasi/28001802_1_music-festival-first-night-pandit-jasraj për lidhjen http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-14/varanasi/28001802_1_music-festival-first-night-pandit-jasraj. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121104051034/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-04/varanasi/28132549_1_music-concert-music-festival-musicians për lidhjen http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-04/varanasi/28132549_1_music-concert-music-festival-musicians. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130510125240/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-12/varanasi/31330678_1_padma-awardees-music-festival-flute për lidhjen http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-12/varanasi/31330678_1_padma-awardees-music-festival-flute. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161221205339/http://koenraadelst.bharatvani.org/articles/ayodhya/kashivishvanath.html për lidhjen http://koenraadelst.bharatvani.org/articles/ayodhya/kashivishvanath.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 prill 2021 08:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2223712 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161013022615/http://varanasitour.com/pilgrimage-in-varanasi/kashi-vishwanath-temple-gyanvapi-mosque.html për lidhjen http://www.varanasitour.com/pilgrimage-in-varanasi/kashi-vishwanath-temple-gyanvapi-mosque.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 maj 2021 21:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2228205 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171114035934/http://holyvoyages.com/varanasi/about-jantar-mantar-observatory-museum-varanasi-india.aspx për lidhjen http://holyvoyages.com/varanasi/about-jantar-mantar-observatory-museum-varanasi-india.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 qershor 2021 17:08 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 8 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2228558 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170330154911/http://holyvoyages.com/varanasi/kabir-math-kabirchaura-lehartara-varanasi-india-kabir-birth-place.aspx për lidhjen http://holyvoyages.com/varanasi/kabir-math-kabirchaura-lehartara-varanasi-india-kabir-birth-place.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170328032822/http://holyvoyages.com/varanasi/about-satua-baba-ashram-varanasi-india.aspx për lidhjen http://holyvoyages.com/varanasi/about-satua-baba-ashram-varanasi-india.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170102224857/http://holyvoyages.com/varanasi/list-of-widow-ashram-varanasi-up-india.aspx për lidhjen http://holyvoyages.com/varanasi/list-of-widow-ashram-varanasi-up-india.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170616084811/http://holyvoyages.com/varanasi/famous-islamic-mosques-varanasi-up-india.aspx për lidhjen http://holyvoyages.com/varanasi/famous-islamic-mosques-varanasi-up-india.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170328091138/http://holyvoyages.com/varanasi/about-christian-churches-varanasi-up-india.aspx për lidhjen http://holyvoyages.com/varanasi/about-christian-churches-varanasi-up-india.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170328161135/http://holyvoyages.com/varanasi/about-famous-jain-temples-varanasi-up-india.aspx për lidhjen http://holyvoyages.com/varanasi/about-famous-jain-temples-varanasi-up-india.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171025031646/http://holyvoyages.com/varanasi/about-shri-parshvanath-digambara-shwetambara-jain-temples-varanasi-india.aspx për lidhjen http://holyvoyages.com/varanasi/about-shri-parshvanath-digambara-shwetambara-jain-temples-varanasi-india.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200115131003/https://holyvoyages.com/varanasi/about-digambara-jain-temple-sarnath-varanasi-india.aspx për lidhjen http://holyvoyages.com/varanasi/about-digambara-jain-temple-sarnath-varanasi-india.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2021 08:24 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2235395 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150925172251/https://www.ixigo.com/nepali-temple-varanasi-india-ne-1652334 për lidhjen https://www.ixigo.com/nepali-temple-varanasi-india-ne-1652334. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 korrik 2021 12:56 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2238045 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181226115138/https://www.hindustantimes.com/archive-news/ për lidhjen http://www.hindustantimes.com/HTEducation/Chunk-HT-UI-HTEducationSectionPage-OtherStories/From-ancient-to-modern/SP-Article1-709224.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 gusht 2021 06:04 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2241121 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080430131308/http://www.hindu.com/fr/2006/04/07/stories/2006040701270300.htm për lidhjen http://www.hindu.com/fr/2006/04/07/stories/2006040701270300.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 gusht 2021 20:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2244667 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070210110217/http://varanasi.nic.in/temple/kashi.html për lidhjen http://varanasi.nic.in/temple/KASHI.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2021 11:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2250365 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160313154352/http://varanasi.nic.in/tourist/tourist4.html për lidhjen http://varanasi.nic.in/tourist/tourist4.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 shtator 2021 11:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2260332 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://www.webcitation.org/6GmnoaB0m?url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf për lidhjen http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100619064902/http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx për lidhjen http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160306100101/http://adidharammission.com/ për lidhjen http://adidharammission.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131130011021/http://www.easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp për lidhjen http://easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 06:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2372389 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apa%C3%A7other/019xzz000007513u00004000.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 dhjetor 2021 08:48 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2373276 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121105032502/http://varanasi.nic.in/temple/various_temples.html për lidhjen http://varanasi.nic.in/temple/various_temples.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 dhjetor 2021 12:20 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2376187 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apa%C3%A7photocoll/f/019pho0000017s3u00001000.html. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apa%C3%A7photocoll/r/019pho0000017s3u00031000.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2021 05:51 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2379467 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181226115153/https://www.thehindu.com/2005/11/09/stories/2005110912892000.htm për lidhjen http://www.hindu.com/2005/11/09/stories/2005110912892000.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170807151635/http://www.latlong.net/ për lidhjen http://www.latlong.net/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170807151635/http://www.latlong.net/ për lidhjen http://www.latlong.net/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170807151635/http://www.latlong.net/ për lidhjen http://www.latlong.net/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2021 07:41 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2422302 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181226115110/https://www.sasnet.lu.se/EASASpapers/46RanaSingh.pdf%20 për lidhjen http://www.sasnet.lu.se/EASASpapers/46RanaSingh.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 mars 2022 00:04 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2446438 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200122174443/http://www.shrikashidarshan.org/packages/kashi-darshan/nav-durga-nav-gauri-darshan-yatra.html për lidhjen http://www.shrikashidarshan.org/packages/kashi-darshan/nav-durga-nav-gauri-darshan-yatra.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 maj 2022 21:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2448039 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170401135509/http://www.templeadvisor.com/temples-in-india/jain-temples/ahichchhatra-parshvanath-atishaya-kshetra për lidhjen http://www.templeadvisor.com/temples-in-india/jain-temples/ahichchhatra-parshvanath-atishaya-kshetra. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 maj 2022 12:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2451277 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170314031435/http://www.devdeepawali.com/heritage-of-varanasi/temples/kashi-vishwanath-temple/ për lidhjen http://www.devdeepawali.com/heritage-of-varanasi/temples/kashi-vishwanath-temple/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 maj 2022 05:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2469488 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090924092518/http://www.blonnet.com/life/2004/02/02/stories/2004020200050300.htm për lidhjen http://www.blonnet.com/life/2004/02/02/stories/2004020200050300.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 gusht 2022 21:30 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2491797 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170503205303/http://www.wikivillage.in/district/uttar-pradesh/varanasi për lidhjen http://www.wikivillage.in/district/uttar-pradesh/varanasi. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 tetor 2022 01:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2497307 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181226115113/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/bank_post_telegraph.htm për lidhjen http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/bank_post_telegraph.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 nëntor 2022 23:39 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2498096 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181226115117/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/fair_festival.htm për lidhjen http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/fair_festival.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 nëntor 2022 21:40 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2510516 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://mytemplesindia.com/hindu-temple-uttarpradesh/annapurna-temple-varanasi-kashi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 janar 2023 14:33 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2511756 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.com/books?id=KdD3MYnYey8C&pg=PA200. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.com/books?id=KdD3MYnYey8C&pg=PA2. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.com/books?id=KdD3MYnYey8C. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.com/books?id=%C3%8B4r5iLMVGkAC. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 janar 2023 16:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2513115 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.com/books?id=bNc2VfJiQ%C3%8B4C&pg=PR17. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.com/books?id=KdD3MYnYey8C&pg=PA1. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.com/books?id=KdD3MYnYey8C&pg=PA5. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.com/books?id=KdD3MYnYey8C&pg=PA33. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 janar 2023 17:08 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2527163 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130603161542/http://www.flightstats.com/go/FlightStatus/flightStatusByAirport.do?airportCode=VNS&airportQueryType=0 për lidhjen http://www.flightstats.com/go/FlightStatus/flightStatusByAirport.do?airportCode=VNS&airportQueryType=0. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 mars 2023 19:48 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2548235 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161027161036/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20160211/2791711.html për lidhjen http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20160211/2791711.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 prill 2023 20:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2572976 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161117193221/http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Water_Supply për lidhjen http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Water_Supply. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161117193204/http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Sewerage_System për lidhjen http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Sewerage_System. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 korrik 2023 11:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2594894 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150315012830/http://www.gururavidassguruji.com/place-of-pilgrimage për lidhjen http://www.gururavidassguruji.com/place-of-pilgrimage. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 shtator 2023 20:08 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2598089 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130708043803/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/about.htm për lidhjen http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/about.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 tetor 2023 01:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2600294 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121030074029/http://up-tourism.com/destination/varanasi/restaurants.htm për lidhjen http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/restaurants.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2023 14:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2612271 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221128113823/https://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/addorimss/t/019addor0004728u00000000.html për lidhjen http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/addorimss/t/019addor0004728u00000000.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 nëntor 2023 06:54 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2612520 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110606172712/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1526&HistoryID=ab27 për lidhjen http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1526&HistoryID=ab27. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 nëntor 2023 23:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2660632 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Water_Supply. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Sewerage_System. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 maj 2024 00:56 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2663913 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apaccother/019xzz000007513u00004000.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2024 17:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2675513 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240429200906/http://www.literaturecollection.com/a/twain/follow.ing-equator/51/ për lidhjen http://www.literaturecollection.com/a/twain/follow.ing-equator/51/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 korrik 2024 15:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2689530 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150711191225/http://www.varanasi.org.in/central-hindu-school për lidhjen http://www.varanasi.org.in/central-hindu-school. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2024 20:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2715589 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150710192445/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-16/news/49898450_1_narendra-modi-varanasi-lok-sabha-kailash-chaurasia për lidhjen http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-16/news/49898450_1_narendra-modi-varanasi-lok-sabha-kailash-chaurasia. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 nëntor 2024 20:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2718116 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029142822/http://www.asisarnathcircle.org/tomb-lalkhan.php për lidhjen https://www.asisarnathcircle.org/tomb-lalkhan.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 nëntor 2024 01:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2743214 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230307213338/http://buddhanet.net/stupa.htm për lidhjen http://www.buddhanet.net/stupa.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 janar 2025 05:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2790698 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100506020540/http://www.iloveindia.com/indian-monuments/dhamekh-stupa.html për lidhjen http://www.iloveindia.com/indian-monuments/dhamekh-stupa.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170410085557/http://religions.iloveindia.com/indian-temples/kashi-vishwanath-temple.html për lidhjen http://religions.iloveindia.com/indian-temples/kashi-vishwanath-temple.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 prill 2025 01:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2792886 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170209204614/http://www.culturalindia.net/indian-temples/kashi-vishwanath.html për lidhjen http://www.culturalindia.net/indian-temples/kashi-vishwanath.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 maj 2025 02:54 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2794556 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060821195404/http://www.culturalindia.net/monuments/dhamekh-stupa.html për lidhjen http://www.culturalindia.net/monuments/dhamekh-stupa.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 maj 2025 05:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2810419 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160315084810/http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi për lidhjen http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160315084810/http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi për lidhjen http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2025 00:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2816835 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150408155840/http://www.varanasi.org.in/durga-temple për lidhjen http://www.varanasi.org.in/durga-temple. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.varanasi.org.in/annapurna-temple-varanasi. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150315074925/http://www.varanasi.org.in/birla-temple për lidhjen http://www.varanasi.org.in/birla-temple. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150408155841/http://www.varanasi.org.in/mrityunjay-mahadev-temple-varanasi për lidhjen http://www.varanasi.org.in/mrityunjay-mahadev-temple-varanasi. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150430123030/http://www.varanasi.org.in/tilbhandeshwar-temple-varanasi për lidhjen http://www.varanasi.org.in/tilbhandeshwar-temple-varanasi. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140923101611/http://www.varanasi.org.in/bharat-mata-mandir-temple-varanasi për lidhjen http://www.varanasi.org.in/bharat-mata-mandir-temple-Varanasi. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161002022207/http://asisarnathcircle.org/ për lidhjen http://www.asisarnathcircle.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 korrik 2025 10:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2817722 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160804050939/http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf për lidhjen http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160804050939/http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf për lidhjen http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160804050939/http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf për lidhjen http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 korrik 2025 20:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2820104 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150608074459/http://www.varanasi.org.in/tulsi-manas-mandir-temple-varanasi për lidhjen http://www.varanasi.org.in/tulsi-manas-mandir-temple-Varanasi. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 korrik 2025 14:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2829547 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080409072255/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_605.gif për lidhjen http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_605.gif. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150402161325/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_297.gif për lidhjen http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_297.gif. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150608074016/http://www.varanasi.org.in/kalbhairav-temple-varanasi për lidhjen http://www.varanasi.org.in/kalbhairav-temple-varanasi. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2025 07:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2838803 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191030201733/http://www.varanasi.org.in/annapurna-temple-varanasi për lidhjen http://www.varanasi.org.in/annapurna-temple-varanasi. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230512202727/http://www.easternuptourism.com/New-Vishvanath-Temple.jsp për lidhjen http://www.easternuptourism.com/New-Vishvanath-Temple.jsp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 shtator 2025 02:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2894835 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161215233139/http://www.varanasionline.in/city-guide/churches-in-varanasi për lidhjen http://www.varanasionline.in/city-guide/churches-in-varanasi. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161214223822/http://www.varanasionline.in/city-guide/jain-temples-in-varanasi për lidhjen http://www.varanasionline.in/city-guide/jain-temples-in-varanasi. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161215023858/http://www.varanasionline.in/city-guide/jantar-mantar-varanasi për lidhjen http://www.varanasionline.in/city-guide/jantar-mantar-varanasi. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160927070439/http://www.varanasionline.in/city-guide/mosques-in-varanasi për lidhjen http://www.varanasionline.in/city-guide/mosques-in-varanasi. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 janar 2026 23:54 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2896458 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161214222354/http://www.varanasionline.in/city-guide/kashi-vishwanath-temple për lidhjen http://www.varanasionline.in/city-guide/kashi-vishwanath-temple. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 shkurt 2026 10:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2927569 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://karmjyotish.blogspot.in/2011/01/mystical-encounter-with-shree-sankata.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 prill 2026 14:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2972820 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20051230150249/http://www.mahagauri.com/ për lidhjen http://www.mahagauri.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161224030208/http://www.templedetails.com/kashi-vishwanath-temple/ për lidhjen http://www.templedetails.com/kashi-vishwanath-temple/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 prill 2026 22:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978698 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.swamij.com/upanishad-chandogya.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 maj 2026 02:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Varanasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997303 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150711130249/http://www.ayurveda.in/centers/sparsa-ayurvedic-centre-399.html për lidhjen http://www.ayurveda.in/centers/sparsa-ayurvedic-centre-399.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 07:54 (CEST) a0onpp4kfp51f3tr4tyba9usuofog4h 1 292148 3004094 2786450 2026-07-02T04:19:41Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Beogradi]] 3004094 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 4 lidhjet e jashtme në [[Beogradi]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1989513 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080313022749/http://www.visiteurope.com/ccm/where_to_go/city/detail/?nav_cat=677231&lang=fr_GL&item_url=%2FNTO-Serbia%2Funique-pages%2Fregions%2Fcities%2Fbelgrade-capital-city.pt te http://www.visiteurope.com/ccm/where_to_go/city/detail/?nav_cat=677231&lang=fr_GL&item_url=%2FNTO-Serbia%2Funique-pages%2Fregions%2Fcities%2Fbelgrade-capital-city.pt *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://p104.ezboard.com/Skordiski/fistorijabalkanafrm27.showMessage?topicID=209.topic *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20081230032249/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html te http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080522122727/http://www.beograd.org.yu/ te http://www.beograd.org.yu/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20060114110643/http://www.belgrade.cc/ te http://www.belgrade.cc/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 17:17 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Beogradi]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2001517 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://p104.ezboard.com/Skordiski/fistorijabalkanafrm27.showMessage?topicID=209.topic *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100712003809/http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/ për lidhjen http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 14 shtator 2019 20:08 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049074 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080313022749/http://www.visiteurope.com/ccm/where_to_go/city/detail/?nav_cat=677231&lang=fr_GL&item_url=%2FNTO-Serbia%2Funique-pages%2Fregions%2Fcities%2Fbelgrade-capital-city.pt për lidhjen http://www.visiteurope.com/ccm/where_to_go/city/detail/?nav_cat=677231&lang=fr_GL&item_url=%2FNTO-Serbia%2Funique-pages%2Fregions%2Fcities%2Fbelgrade-capital-city.pt. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://p104.ezboard.com/Skordiski/fistorijabalkanafrm27.showMessage?topicID=209.topic. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081230032249/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html për lidhjen http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100712003809/http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/ për lidhjen http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080522122727/http://www.beograd.org.yu/ për lidhjen http://www.beograd.org.yu/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060114110643/http://www.belgrade.cc/ për lidhjen http://www.belgrade.cc/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 15:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2069473 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080313022749/http://www.visiteurope.com/ccm/where_to_go/city/detail/?nav_cat=677231&lang=fr_GL&item_url=%2FNTO-Serbia%2Funique-pages%2Fregions%2Fcities%2Fbelgrade-capital-city.pt për lidhjen http://www.visiteurope.com/ccm/where_to_go/city/detail/?nav_cat=677231&lang=fr_GL&item_url=%2FNTO-Serbia%2Funique-pages%2Fregions%2Fcities%2Fbelgrade-capital-city.pt. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://p104.ezboard.com/Skordiski/fistorijabalkanafrm27.showMessage?topicID=209.topic. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081230032249/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html për lidhjen http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100712003809/http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/ për lidhjen http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080522122727/http://www.beograd.org.yu/ për lidhjen http://www.beograd.org.yu/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060114110643/http://www.belgrade.cc/ për lidhjen http://www.belgrade.cc/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 janar 2020 12:06 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2083431 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080313022749/http://www.visiteurope.com/ccm/where_to_go/city/detail/?nav_cat=677231&lang=fr_GL&item_url=%2FNTO-Serbia%2Funique-pages%2Fregions%2Fcities%2Fbelgrade-capital-city.pt për lidhjen http://www.visiteurope.com/ccm/where_to_go/city/detail/?nav_cat=677231&lang=fr_GL&item_url=%2FNTO-Serbia%2Funique-pages%2Fregions%2Fcities%2Fbelgrade-capital-city.pt. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://p104.ezboard.com/Skordiski/fistorijabalkanafrm27.showMessage?topicID=209.topic. *U zëvendësua lidhja e arkivit https://web.archive.org/web/20081230032249/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html me https://web.archive.org/web/20150124013545/http://belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html te lidhja http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100712003809/http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/ për lidhjen http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080522122727/http://www.beograd.org.yu/ për lidhjen http://www.beograd.org.yu/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060114110643/http://www.belgrade.cc/ për lidhjen http://www.belgrade.cc/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 mars 2020 20:50 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2106581 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080313022749/http://www.visiteurope.com/ccm/where_to_go/city/detail/?nav_cat=677231&lang=fr_GL&item_url=%2FNTO-Serbia%2Funique-pages%2Fregions%2Fcities%2Fbelgrade-capital-city.pt për lidhjen http://www.visiteurope.com/ccm/where_to_go/city/detail/?nav_cat=677231&lang=fr_GL&item_url=%2FNTO-Serbia%2Funique-pages%2Fregions%2Fcities%2Fbelgrade-capital-city.pt. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://p104.ezboard.com/Skordiski/fistorijabalkanafrm27.showMessage?topicID=209.topic. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150124013545/http://belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html për lidhjen http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100712003809/http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/ për lidhjen http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080522122727/http://www.beograd.org.yu/ për lidhjen http://www.beograd.org.yu/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060114110643/http://www.belgrade.cc/ për lidhjen http://www.belgrade.cc/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 02:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2173400 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110522124646/http://www.emportal.rs/vesti/srbija/62935.html për lidhjen http://www.emportal.rs/vesti/srbija/62935.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 janar 2021 05:18 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2185763 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://p104.ezboard.com/Skordiski/fistorijabalkanafrm27.showMessage?topicID=209.topic. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 janar 2021 08:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2261375 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150124013545/http://belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html për lidhjen http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100712003809/http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/ për lidhjen http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 11:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2485071 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150926161604/http://pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/183266/Srbija+centar+IT+industrije.html për lidhjen http://pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/183266/Srbija+centar+IT+industrije.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 tetor 2022 04:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2699254 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200521163429/https://www.thetimes.co.uk/ për lidhjen http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/holiday_type/music_and_travel/article4385812.ece. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 shtator 2024 18:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2778086 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120216090323/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201172 për lidhjen http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201172. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090518005044/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=320 për lidhjen http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=320. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140924065841/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201201 për lidhjen http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201201. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 mars 2025 11:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2778864 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091228210557/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201197 për lidhjen http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201197. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140924070013/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201029 për lidhjen http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201029. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140924061435/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201251 për lidhjen http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201251. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 prill 2025 13:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beogradi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997491 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120315222301/http://www.beobuild.rs/projects.php për lidhjen http://www.beobuild.rs/projects.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 01:06 (CEST) hfodeaafc2b5zvczb1gam8d4k62np0b 1 292318 3004090 2879718 2026-07-02T04:18:54Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Bateria]] 3004090 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 7 lidhjet e jashtme në [[Bateria]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1987582 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080411120602/http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0030399.html te http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0030399.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20070523105752/http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp te http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20090209174717/http://energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx te http://www.energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20100202012558/http://www.eneloop.info/home/performance-details/self-discharge.html te http://www.eneloop.info/home/performance-details/self-discharge.html *U rregulluaformatimi/përdorimi për http://www.nimhbattery.com/batteries-rechargeable-tips-win.htm *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20090217030702/http://www.energymatters.com.au/renewable-energy/batteries/ te http://www.energymatters.com.au/renewable-energy/batteries *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20060427025118/http://ask.yahoo.com/ask/20011219.html te http://ask.yahoo.com/ask/20011219.html *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.sciencekit.com/category.asp_Q_c_E_756000%26cr%3D1220 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 3 shtator 2019 22:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 7 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049044 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080411120602/http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0030399.html për lidhjen http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0030399.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070523105752/http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp për lidhjen http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090209174717/http://energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx për lidhjen http://www.energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100202012558/http://www.eneloop.info/home/performance-details/self-discharge.html për lidhjen http://www.eneloop.info/home/performance-details/self-discharge.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070808232821/http://nimhbattery.com/batteries-rechargeable-tips-win.htm për lidhjen http://www.nimhbattery.com/batteries-rechargeable-tips-win.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090217030702/http://www.energymatters.com.au/renewable-energy/batteries/ për lidhjen http://www.energymatters.com.au/renewable-energy/batteries. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060427025118/http://ask.yahoo.com/ask/20011219.html për lidhjen http://ask.yahoo.com/ask/20011219.html. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.sciencekit.com/category.asp_Q_c_E_756000%26cr%3D1220. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 15:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 8 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2089044 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080411120602/http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0030399.html për lidhjen http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0030399.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070523105752/http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp për lidhjen http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090209174717/http://energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx për lidhjen http://www.energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100202012558/http://www.eneloop.info/home/performance-details/self-discharge.html për lidhjen http://www.eneloop.info/home/performance-details/self-discharge.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070808232821/http://nimhbattery.com/batteries-rechargeable-tips-win.htm për lidhjen http://www.nimhbattery.com/batteries-rechargeable-tips-win.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100722144045/http://www.windsun.com/Batteries/Battery_FAQ.htm për lidhjen http://www.windsun.com/Batteries/Battery_FAQ.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090217030702/http://www.energymatters.com.au/renewable-energy/batteries/ për lidhjen http://www.energymatters.com.au/renewable-energy/batteries. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060427025118/http://ask.yahoo.com/ask/20011219.html për lidhjen http://ask.yahoo.com/ask/20011219.html. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.sciencekit.com/category.asp_Q_c_E_756000%26cr%3D1220. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 prill 2020 13:00 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 8 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2106558 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080411120602/http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0030399.html për lidhjen http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0030399.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070523105752/http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp për lidhjen http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090209174717/http://energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx për lidhjen http://www.energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100202012558/http://www.eneloop.info/home/performance-details/self-discharge.html për lidhjen http://www.eneloop.info/home/performance-details/self-discharge.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070808232821/http://nimhbattery.com/batteries-rechargeable-tips-win.htm për lidhjen http://www.nimhbattery.com/batteries-rechargeable-tips-win.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100722144045/http://www.windsun.com/Batteries/Battery_FAQ.htm për lidhjen http://www.windsun.com/Batteries/Battery_FAQ.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090217030702/http://www.energymatters.com.au/renewable-energy/batteries/ për lidhjen http://www.energymatters.com.au/renewable-energy/batteries. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060427025118/http://ask.yahoo.com/ask/20011219.html për lidhjen http://ask.yahoo.com/ask/20011219.html. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.sciencekit.com/category.asp_Q_c_E_756000%26cr%3D1220. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 02:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2146182 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://rechargeablebatteryinfo.com/rechargeable-batteries-memory-effect.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 gusht 2020 12:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2173376 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071011085731/http://informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201802311 për lidhjen http://informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201802311. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130731070056/http://windpower.org.za/batteries/batteries.html për lidhjen http://windpower.org.za/batteries/batteries.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 janar 2021 05:05 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2179603 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120222092433/http://media.nature.com/download/nature/nature/podcast/v458/n7235/nature-2009-03-12.mp3 për lidhjen http://media.nature.com/download/nature/nature/podcast/v458/n7235/nature-2009-03-12.mp3. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 janar 2021 05:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2199781 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201124142804/https://www.sciencekit.com/category.asp_Q_c_E_756000%26cr%3D1220 për lidhjen http://www.sciencekit.com/category.asp_Q_c_E_756000%26cr%3D1220. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 mars 2021 12:49 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2233895 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.today/20121223173018/http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3312118/World%27s-biggest-battery-switched-on-in-Alaska.html për lidhjen http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3312118/World%27s-biggest-battery-switched-on-in-Alaska.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 korrik 2021 00:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2261331 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070523105752/http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp për lidhjen http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100202012558/http://www.eneloop.info/home/performance-details/self-discharge.html për lidhjen http://www.eneloop.info/home/performance-details/self-discharge.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 11:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2447685 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140502151946/http://www.semprausgp.com/energy-solutions/wind-auwahi-wind.html për lidhjen http://www.semprausgp.com/energy-solutions/wind-auwahi-wind.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 maj 2022 23:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2629737 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101216071857/http://data.energizer.com/PDFs/alkaline_appman.pdf për lidhjen http://data.energizer.com/PDFs/alkaline_appman.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 dhjetor 2023 20:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2632103 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201106155745/https://www.rpc.com.au/403.shtml për lidhjen http://www.rpc.com.au/products/batteries/car-deepcycle/carfaq14.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2023 08:33 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2679283 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190402210923/https://www.mpoweruk.com/history.htm për lidhjen https://www.mpoweruk.com/history.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 korrik 2024 03:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2799361 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070911022544/http://www.corrosion-doctors.org/Batteries/self-compare.htm për lidhjen http://www.corrosion-doctors.org/Batteries/self-compare.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 maj 2025 10:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2830369 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110903062834/http://www1.duracell.com/care_disposal/care.asp për lidhjen http://www.duracell.com/care_disposal/care.asp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 shtator 2025 16:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2867969 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201003082726/http://www.pspb.org/e21/media/Compare_pvfc_v108_TN.pdf për lidhjen http://www.pspb.org/e21/media/Compare_pvfc_v108_TN.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 nëntor 2025 04:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2875136 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180912231327/http://pbskids.org/zoom/activities/phenom/potatobattery.html për lidhjen http://pbskids.org/zoom/activities/phenom/potatobattery.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 nëntor 2025 13:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bateria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997483 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20121223173018/http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3312118/World%27s-biggest-battery-switched-on-in-Alaska.html me https://web.archive.org/web/20251012154126/http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3312118/World%27s-biggest-battery-switched-on-in-Alaska.html te lidhja http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3312118/World%27s-biggest-battery-switched-on-in-Alaska.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 00:32 (CEST) 60rmrnghjflzzntzu08jxjawv5g41ve 1 293151 3004112 2228997 2026-07-02T04:23:56Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Bektashizmi në Bosnje dhe Hercegovinë]] 3004112 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Bektashizmi në Bosnje dhe Hercegovinë]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2001498 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160810191728/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=11185 për lidhjen http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=11185. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160510184916/http://www.miz-mostar.com/index.php/vijesti/item/298-mjesto-bogo%C5%A1tovlja-i-okupljanja-kroz-stolje%C4%87a për lidhjen http://www.miz-mostar.com/index.php/vijesti/item/298-mjesto-bogo%C5%A1tovlja-i-okupljanja-kroz-stolje%C4%87a. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 14 shtator 2019 20:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bektashizmi në Bosnje dhe Hercegovinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049060 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160810191728/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=11185 për lidhjen http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=11185. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160510184916/http://www.miz-mostar.com/index.php/vijesti/item/298-mjesto-bogo%C5%A1tovlja-i-okupljanja-kroz-stolje%C4%87a për lidhjen http://www.miz-mostar.com/index.php/vijesti/item/298-mjesto-bogo%C5%A1tovlja-i-okupljanja-kroz-stolje%C4%87a. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 15:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bektashizmi në Bosnje dhe Hercegovinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2072873 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111004181857/http://www.bosnafolk.com/pdf/mejdan_screen.pdf për lidhjen http://www.bosnafolk.com/pdf/mejdan_screen.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160810191728/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=11185 për lidhjen http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=11185. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160510184916/http://www.miz-mostar.com/index.php/vijesti/item/298-mjesto-bogo%C5%A1tovlja-i-okupljanja-kroz-stolje%C4%87a për lidhjen http://www.miz-mostar.com/index.php/vijesti/item/298-mjesto-bogo%C5%A1tovlja-i-okupljanja-kroz-stolje%C4%87a. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 shkurt 2020 06:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bektashizmi në Bosnje dhe Hercegovinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2117855 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111004181857/http://www.bosnafolk.com/pdf/mejdan_screen.pdf për lidhjen http://www.bosnafolk.com/pdf/mejdan_screen.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160810191728/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=11185 për lidhjen http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=11185. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160604044610/http://bektashiorder.com/Bektasije për lidhjen http://bektashiorder.com/Bektasije. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160510184916/http://www.miz-mostar.com/index.php/vijesti/item/298-mjesto-bogo%C5%A1tovlja-i-okupljanja-kroz-stolje%C4%87a për lidhjen http://www.miz-mostar.com/index.php/vijesti/item/298-mjesto-bogo%C5%A1tovlja-i-okupljanja-kroz-stolje%C4%87a. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160604044917/http://bektashiorder.com/bosnevi-babai për lidhjen http://bektashiorder.com/bosnevi-babai. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2020 13:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bektashizmi në Bosnje dhe Hercegovinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2226738 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170803195158/http://sejjidsuadmutekija.blogger.ba/arhiva/2010/10/05/2599377 për lidhjen http://sejjidsuadmutekija.blogger.ba/arhiva/2010/10/05/2599377. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 qershor 2021 17:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bektashizmi në Bosnje dhe Hercegovinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997487 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://issuu.com/mirsad/docs/behar_95_-_specijal. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 00:50 (CEST) g7inptgd04jlci64q78v3p89pikcxzc 1 293351 3004102 2152469 2026-07-02T04:21:01Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Craig Newmark]] 3004102 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 4 lidhjet e jashtme në [[Craig Newmark]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1990001 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20051213012144/http://somethingjewish.co.uk/articles/1665_craig_newmark_interv.htm te http://somethingjewish.co.uk/articles/1665_craig_newmark_interv.htm *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20061125194556/http://www.cnewmark.com/ te http://www.cnewmark.com/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20160928073712/http://tenminuteinterviews.com/craig-newmark/ te http://www.tenminuteinterviews.com/craig-newmark/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20160303190742/http://www.ufollow.com/authors/craig.newmark/ te http://www.ufollow.com/authors/craig.newmark/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 18:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Craig Newmark]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1998663 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://archive.is/20130414131909/http://amarillo.en.craigslist.org/about/press/morristown për lidhjen http://amarillo.en.craigslist.org/about/press/morristown. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 11 shtator 2019 18:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Craig Newmark]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2041729 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110911124358/http://blog.case.edu/case-news/2008/03/25/degrees për lidhjen http://blog.case.edu/case-news/2008/03/25/degrees. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 tetor 2019 01:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Craig Newmark]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049196 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20130414131909/http://amarillo.en.craigslist.org/about/press/morristown për lidhjen http://amarillo.en.craigslist.org/about/press/morristown. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20051213012144/http://somethingjewish.co.uk/articles/1665_craig_newmark_interv.htm për lidhjen http://somethingjewish.co.uk/articles/1665_craig_newmark_interv.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110911124358/http://blog.case.edu/case-news/2008/03/25/degrees për lidhjen http://blog.case.edu/case-news/2008/03/25/degrees. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061125194556/http://www.cnewmark.com/ për lidhjen http://www.cnewmark.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160928073712/http://tenminuteinterviews.com/craig-newmark/ për lidhjen http://tenminuteinterviews.com/craig-newmark/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303190742/http://www.ufollow.com/authors/craig.newmark/ për lidhjen http://www.ufollow.com/authors/craig.newmark/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 16:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Craig Newmark]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997553 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20130414131909/http://amarillo.en.craigslist.org/about/press/morristown me https://web.archive.org/web/20190205065751/http://amarillo.en.craigslist.org/about/press/morristown te lidhja http://amarillo.en.craigslist.org/about/press/morristown. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 06:11 (CEST) dxyg8net8p61zgf4sb58ce1fq7opegd 1 293477 3004116 2643603 2026-07-02T04:24:48Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Biheviorizmi]] 3004116 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 7 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Biheviorizmi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049098 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170904195958/http://www.behavior.org/item.php?id=154 për lidhjen http://www.behavior.org/item.php?id=154. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170705130700/http://www-staff.it.uts.edu.au/%7Elbcao/publication/behavior-informatics-tutorial-slidesx.pdf për lidhjen http://www-staff.it.uts.edu.au/%7Elbcao/publication/behavior-informatics-tutorial-slidesx.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161220110547/http://www-staff.it.uts.edu.au/~lbcao/publication/compj13.pdf për lidhjen http://www-staff.it.uts.edu.au/~lbcao/publication/compj13.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120106012457/http://www.bfskinner.org/BFSkinner/PDFBooksSHB_files/Science_and_Human_Behavior_2.pdf për lidhjen http://www.bfskinner.org/BFSkinner/PDFBooksSHB_files/Science_and_Human_Behavior_2.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100702230825/http://www.psychology.uiowa.edu/Classes/31174/Documents/Selection%20by%20Consequences.pdf për lidhjen http://www.psychology.uiowa.edu/Classes/31174/Documents/Selection%20by%20Consequences.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20040204234402/http://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/genetics/behavior/learning/behaviorism.html për lidhjen http://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/genetics/behavior/learning/behaviorism.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20130106112357/http://knowledgenetwork.alumni.msu.edu/knowledge-visualization/learning-theories.html për lidhjen http://knowledgenetwork.alumni.msu.edu/knowledge-visualization/learning-theories.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 15:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 8 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Biheviorizmi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2069501 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170904195958/http://www.behavior.org/item.php?id=154 për lidhjen http://www.behavior.org/item.php?id=154. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170705130700/http://www-staff.it.uts.edu.au/%7Elbcao/publication/behavior-informatics-tutorial-slidesx.pdf për lidhjen http://www-staff.it.uts.edu.au/%7Elbcao/publication/behavior-informatics-tutorial-slidesx.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161220110547/http://www-staff.it.uts.edu.au/~lbcao/publication/compj13.pdf për lidhjen http://www-staff.it.uts.edu.au/~lbcao/publication/compj13.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120106012457/http://www.bfskinner.org/BFSkinner/PDFBooksSHB_files/Science_and_Human_Behavior_2.pdf për lidhjen http://www.bfskinner.org/BFSkinner/PDFBooksSHB_files/Science_and_Human_Behavior_2.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100702230825/http://www.psychology.uiowa.edu/Classes/31174/Documents/Selection%20by%20Consequences.pdf për lidhjen http://www.psychology.uiowa.edu/Classes/31174/Documents/Selection%20by%20Consequences.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20040204234402/http://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/genetics/behavior/learning/behaviorism.html për lidhjen http://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/genetics/behavior/learning/behaviorism.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20130106112357/http://knowledgenetwork.alumni.msu.edu/knowledge-visualization/learning-theories.html për lidhjen http://knowledgenetwork.alumni.msu.edu/knowledge-visualization/learning-theories.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190106095401/https://foxylearning.com/ për lidhjen http://foxylearning.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 janar 2020 13:06 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Biheviorizmi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2580965 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110624073146/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=86092256 për lidhjen https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=86092256. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 gusht 2023 06:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Biheviorizmi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2640248 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130125093229/http://contextualpsychology.org/ për lidhjen http://www.contextualpsychology.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 shkurt 2024 11:05 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Biheviorizmi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997500 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20130106112357/http://knowledgenetwork.alumni.msu.edu/knowledge-visualization/learning-theories.html me https://web.archive.org/web/20130622070705/http://knowledgenetwork.alumni.msu.edu/knowledge-visualization/learning-theories.html te lidhja http://knowledgenetwork.alumni.msu.edu/knowledge-visualization/learning-theories.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 02:05 (CEST) ed9rzqsx0du3qos9t1jr1x9dy5i8mo7 1 297118 3004084 2987257 2026-07-02T04:17:53Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Xherdan Shaqiri]] 3004084 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 7 lidhje të jashtme te artikulli [[Xherdan Shaqiri]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1997530 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20120523153947/http://fcb.ch/sport/show/playerDetailByID/-/29351/72/9/36/en-uk/-/25328 te http://www.fcb.ch/sport/show/playerDetailByID/-/29351/72/9/36/en-uk/-/25328 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20130720041647/http://balkans.courriers.info/article18891.html te http://balkans.courriers.info/article18891.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140201180900/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/-/21575/27/7/7 te http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/-/21575/27/7/7 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131016141819/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID//10044/22517/16/7 te http://www.fcb.ch/news/show/byItemID//10044/22517/16/7 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131016141425/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID//10044/23275/16/7 te http://www.fcb.ch/news/show/byItemID//10044/23275/16/7 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131016142727/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/10044/27863/26/7/7 te http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/10044/27863/26/7/7 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20100304134637/http://www.fcb.ch/sport/show/playerDetailByID/29351/72/9/36/25328 te http://www.fcb.ch/sport/show/playerDetailByID//29351/72/9/36///25328 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 12:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 7 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2133718 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120523153947/http://fcb.ch/sport/show/playerDetailByID/-/29351/72/9/36/en-uk/-/25328 për lidhjen http://www.fcb.ch/sport/show/playerDetailByID/-/29351/72/9/36/en-uk/-/25328. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140201180900/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/-/21575/27/7/7 për lidhjen http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/-/21575/27/7/7. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131016141819/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID//10044/22517/16/7 për lidhjen http://www.fcb.ch/news/show/byItemID//10044/22517/16/7. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131016141425/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID//10044/23275/16/7 për lidhjen http://www.fcb.ch/news/show/byItemID//10044/23275/16/7. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131016142727/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/10044/27863/26/7/7 për lidhjen http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/10044/27863/26/7/7. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200123004548/https://archive.koha.net/?id=33&l=15568 për lidhjen https://archive.koha.net/?id=33&l=15568. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100304134637/http://www.fcb.ch/sport/show/playerDetailByID/29351/72/9/36/25328 për lidhjen http://www.fcb.ch/sport/show/playerDetailByID/29351/72/9/36/25328. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 korrik 2020 06:11 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2172821 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200829180446/http://www.gazetaexpress.com/sport-a-kishte-probleme-shaqiri-me-guardiolan-295061/?archive=1 për lidhjen https://www.gazetaexpress.com/sport/a-kishte-probleme-shaqiri-me-guardiolan-295061/?archive=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200829180446/http://www.gazetaexpress.com/sport-bayern-munich-ka-caktuar-cmimin-per-xherdan-shaqiri-72081/?archive=1 për lidhjen https://www.gazetaexpress.com/sport/bayern-munich-ka-caktuar-cmimin-per-xherdan-shaqiri-72081/?archive=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200829180446/http://www.gazetaexpress.com/sport-fiton-interi-shkelqejne-shaqiri-e-guarin-video-80787/?archive=1 për lidhjen https://www.gazetaexpress.com/sport/fiton-interi-shkelqejne-shaqiri-e-guarin-video-80787/?archive=1. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.gazetaexpress.com/sport/stoke-city-shaqiri-pritjes-i-vjen-fundit-foto-256635/?archive=1. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.kohajone.com/2018/06/04/zvicra-publikon-listen-e-lojtareve-per-ne-kupen-e-botes-foto-lajm/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200829180514/http://www.gazetaexpress.com/sport-ylli-i-zvicres-mbron-xhaken-dhe-shaqirin-serbia-i-provokoi-para-ndeshjes-551259/?archive=1 për lidhjen https://www.gazetaexpress.com/sport/ylli-i-zvicres-mbron-xhaken-dhe-shaqirin-serbia-i-provokoi-para-ndeshjes-551259/?archive=1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 23:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2182661 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200116042820/https://telesport.al/edhe-everton-ne-gare-per-te-marre-shaqirin/ për lidhjen https://telesport.al/edhe-everton-ne-gare-per-te-marre-shaqirin/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190411093737/https://telesport.al/xherdan-shaqiri-te-stoke-nuk-mund-tia-dale-as-ronaldinho-jo-me-une për lidhjen https://telesport.al/xherdan-shaqiri-te-stoke-nuk-mund-tia-dale-as-ronaldinho-jo-me-une. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180729120514/http://www.kohajone.com/2018/07/29/shaqiri-debutim-rakete-per-liverpool-super-gol-me-roveshate-video/ për lidhjen http://www.kohajone.com/2018/07/29/shaqiri-debutim-rakete-per-liverpool-super-gol-me-roveshate-video/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181116012458/https://www.gazetaexpress.com/sport/liverpooli-merr-vendin-e-pare-shenon-gol-xherdan-shaqiri-589571 për lidhjen https://www.gazetaexpress.com/sport/liverpooli-merr-vendin-e-pare-shenon-gol-xherdan-shaqiri-589571/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190412044124/http://botapress.info/shaqiri-i-hap-deren-kosoves-nese-me-bejne-kapiten/ për lidhjen http://botapress.info/shaqiri-i-hap-deren-kosoves-nese-me-bejne-kapiten/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180626022036/http://www.kohajone.com/2018/06/22/historike-shaqiri-shenon-super-gol-dhe-feston-me-shqiponje-perpara-serbeve-video/ për lidhjen http://www.kohajone.com/2018/06/22/historike-shaqiri-shenon-super-gol-dhe-feston-me-shqiponje-perpara-serbeve-video/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 janar 2021 17:54 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2216211 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200116042830/http://illyriapress.com/shperthen-xherdan-shaqiri-shenon-dy-gola-ne-fitoren-ndaj-evertonit/ për lidhjen http://illyriapress.com/shperthen-xherdan-shaqiri-shenon-dy-gola-ne-fitoren-ndaj-evertonit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190410185454/http://illyriapress.com/zvicra-e-kolonise-shqiptare-permbys-ekuadorin/ për lidhjen http://illyriapress.com/zvicra-e-kolonise-shqiptare-permbys-ekuadorin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 prill 2021 14:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2224418 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140407093229/http://www.reuters.com/article/2012/07/09/oly-socc-swiss-squad-idUSB29215720120709 për lidhjen https://www.reuters.com/article/2012/07/09/oly-socc-swiss-squad-idUSB29215720120709. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 maj 2021 10:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2260548 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121217052140/http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2012/0000233823.php për lidhjen http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2012/0000233823.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150209211916/http://www.inter.it/en/squadra/G0958 për lidhjen http://www.inter.it/en/squadra/G0958. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20130115214854/http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/SAFP-GOLDEN-PLAYER-2012 për lidhjen http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/SAFP-GOLDEN-PLAYER-2012. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20130115171124/http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/BEST-YOUNG-PLAYER-2012 për lidhjen http://www.goldenplayer.ch/Awards/Prix-du-Public/Football/BEST-YOUNG-PLAYER-2012. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 08:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2368784 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190326215713/https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/groups/index.html për lidhjen https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/groups/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140617194717/http://www.fifa.com/worldcup/players/player=321653/profile-detail.html për lidhjen http://www.fifa.com/worldcup/players/player=321653/profile-detail.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180612143308/https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300340183/ për lidhjen https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300340183/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 05:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2379611 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180923113527/http://rtv21.tv/%e2%80%8bliverpooli-vazhdon-me-fitore-shkelqen-shaqiri/ për lidhjen http://rtv21.tv/%E2%80%8Bliverpooli-vazhdon-me-fitore-shkelqen-shaqiri/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2021 09:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2422321 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190413214442/https://insporti.com/shaqiri-zbulon-kepucet-e-reja-per-boterorin-ne-rusi-foto/ për lidhjen https://insporti.com/shaqiri-zbulon-kepucet-e-reja-per-boterorin-ne-rusi-foto/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 mars 2022 05:03 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2447236 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181224185413/http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf për lidhjen http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 maj 2022 11:00 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2490198 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150721170612/http://www.inter.it/en/news/47321 për lidhjen https://www.inter.it/en/news/47321. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.inter.it/en/news/47349. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 tetor 2022 18:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2502929 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200116043745/http://shekulli.com.al/10346/ për lidhjen http://shekulli.com.al/10346/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 dhjetor 2022 10:42 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2536329 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190413213632/http://gazetaimpakt.com/shaqiri-krenar-qe-eshte-mysliman-me-falenderim-te-vecante-elhamdulilah/ për lidhjen http://gazetaimpakt.com/shaqiri-krenar-qe-eshte-mysliman-me-falenderim-te-vecante-elhamdulilah/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 mars 2023 19:06 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2606576 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200116051459/https://insporti.com/zyrtare-shaqiri-nuk-luan-ne-beograd-klopp-e-arsyeton-vendimin/ për lidhjen https://insporti.com/zyrtare-shaqiri-nuk-luan-ne-beograd-klopp-e-arsyeton-vendimin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 nëntor 2023 04:45 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2619278 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200116042821/http://www.arkivalajmeve.com/Bajerni-pushton-Boten.1047495046/ për lidhjen http://www.arkivalajmeve.com/Bajerni-pushton-Boten.1047495046/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190410184938/http://www.arkivalajmeve.com/Fiton-Zvicra-nje-shqiptar-ndeshkon-Kombetaren-De-Biazi-Gabuam-ne-mbrojtje.1047283665/ për lidhjen http://www.arkivalajmeve.com/Fiton-Zvicra-nje-shqiptar-ndeshkon-Kombetaren-De-Biazi-Gabuam-ne-mbrojtje.1047283665/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 nëntor 2023 14:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2817747 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150123021736/http://www.inter.it/en/news/47349 për lidhjen http://www.inter.it/en/news/47349. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 korrik 2025 21:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2828177 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190410185800/https://topsporti.com/artikulli/xherdan-i-vertete-hat-trick-i-shaqirit/brazil-2014 për lidhjen https://topsporti.com/artikulli/xherdan-i-vertete-hat-trick-i-shaqirit/brazil-2014. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190412045653/https://topsporti.com/artikulli/messi-i-alpeve-perballe-messit për lidhjen https://topsporti.com/artikulli/messi-i-alpeve-perballe-messit. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 gusht 2025 00:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2867563 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210630124211/https://theathletic.com/news/switzerland-euro-2020-squad-full-26-man-team-ahead-of-2021-tournament-30-06-21/ZXLo5x2se7Xm për lidhjen https://theathletic.com/news/switzerland-euro-2020-squad-full-26-man-team-ahead-of-2021-tournament-30-06-21/ZXLo5x2se7Xm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 tetor 2025 22:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2975156 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160424134237/http://www.fifplay.com/fifa15-cover-switzerland/ për lidhjen http://www.fifplay.com/fifa15-cover-switzerland/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 prill 2026 06:35 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2977290 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250203152312/https://www.fcb.ch/teams/1-mannschaft/spieler/xherdan-shaqiri/ për lidhjen https://www.fcb.ch/teams/1-mannschaft/spieler/xherdan-shaqiri/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 maj 2026 20:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980155 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.periskopi.com/xherdan-shaqiri-uron-besimtaret-musliman-per-muajin-ramazan/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 maj 2026 12:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2982656 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://sports.yahoo.com/blogs/dirty-tackle/2014-world-cup-superlatives-161614995.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2026 01:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xherdan Shaqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997338 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190821111512/https://lapsi.al/2015/02/19/supergol-i-xherdan-shaqirit-ne-europa-league-video/ për lidhjen https://lapsi.al/2015/02/19/supergol-i-xherdan-shaqirit-ne-europa-league-video/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 10:34 (CEST) ly29fyt7b28ahlm02535x90hd7f8jfa 1 299445 3004104 2730005 2026-07-02T04:22:34Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Universiteti i Mjekësisë, Tiranë]] 3004104 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1997094 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140107085305/http://qytetistudenti.al/ te http://www.qytetistudenti.al/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 11:11 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2039927 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120927013426/http://upt.edu.al/ për lidhjen http://www.upt.edu.al/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.unishk.edulal/ Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 16:08 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2041663 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131205085546/http://www.umed.edu.al/universiteti/historiku.html për lidhjen http://umed.edu.al/universiteti/historiku.html. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.unishk.edulal/ Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 shtator 2019 23:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2117331 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131205085546/http://www.umed.edu.al/universiteti/historiku.html për lidhjen http://umed.edu.al/universiteti/historiku.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140107085305/http://qytetistudenti.al/ për lidhjen http://www.qytetistudenti.al/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120927013426/http://upt.edu.al/ për lidhjen http://upt.edu.al/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.unishk.edulal/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 13:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2182231 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131014195218/http://www.qsa.edu.al/ për lidhjen http://www.qsa.edu.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 janar 2021 15:13 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2188443 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.unishk.edulal/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 shkurt 2021 04:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2228201 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190524212351/http://unkorce.edu.al/ për lidhjen http://www.unkorce.edu.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 qershor 2021 16:54 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2260232 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131205085546/http://www.umed.edu.al/universiteti/historiku.html për lidhjen http://umed.edu.al/universiteti/historiku.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140107085305/http://qytetistudenti.al/ për lidhjen http://www.qytetistudenti.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 06:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2723868 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220519033927/http://ubt.edu.al/ për lidhjen http://www.ubt.edu.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 nëntor 2024 01:36 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Mjekësisë, Tiranë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997297 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190715164344/http://www.uniel.edu.al/ për lidhjen http://www.uniel.edu.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 06:38 (CEST) 02jfvn4mz09y1hjyxs3lt07v0dxz73n 1 301171 3004088 2885701 2026-07-02T04:18:34Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Alexis Sánchez]] 3004088 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2135877 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110721220831/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/14240148.stm për lidhjen http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/14240148.stm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110722002306/http://www.guardian.co.uk/football/2011/jul/21/barcelona-buy-alexis-sanchez-udinese për lidhjen https://www.theguardian.com/football/2011/jul/21/barcelona-buy-alexis-sanchez-udinese. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190408000135/https://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people%3D228627/index.html për lidhjen https://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=228627/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 korrik 2020 10:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 8 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2173037 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304074931/http://www.superdt.cl/futbol-internacional/fotos-conoce-los-traspasos-de-futbolistas-chilenos-mas-caros për lidhjen http://www.superdt.cl/futbol-internacional/fotos-conoce-los-traspasos-de-futbolistas-chilenos-mas-caros. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131113153203/http://www.barcaloco.com/2011/08/alexis-sanchez-sidelined-one-week-with-injury/ për lidhjen http://www.barcaloco.com/2011/08/alexis-sanchez-sidelined-one-week-with-injury/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200819092025/https://www.gazetaexpress.com/sport-manchester-united-iu-rikthehet-fitoreve-teksa-sanchez-shenon-per-here-te-pare-per-united-495066/?archive=1 për lidhjen https://www.gazetaexpress.com/sport-manchester-united-iu-rikthehet-fitoreve-teksa-sanchez-shenon-per-here-te-pare-per-united-495066/?archive=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200819092028/https://www.gazetaexpress.com/sanchez-rrefehet-per-deshtimin-e-tij-ne-man-united/ për lidhjen https://www.gazetaexpress.com/sanchez-rrefehet-per-deshtimin-e-tij-ne-man-united/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181009050819/https://www.arsenal.com/first-team/players/alexis-sanchez për lidhjen https://www.arsenal.com/first-team/players/alexis-sanchez. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190409090125/https://fifpro.org/news/2015-world-xi-the-reserve-teams-2/en/ për lidhjen https://www.fifpro.org/news/2015-world-xi-the-reserve-teams-2/en/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190409090134/https://fifpro.org/news/2016-world-11-the-reserve-teams/en/ për lidhjen https://www.fifpro.org/news/2016-world-11-the-reserve-teams/en/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190406020741/https://fifpro.org/news/2016-2017-world-11-the-reserve-teams/en/ për lidhjen https://www.fifpro.org/news/2016-2017-world-11-the-reserve-teams/en/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 janar 2021 02:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2197545 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191216162725/https://gazetablic.com/zyrtare-sanchez-transferohet-ne-manchester-united/ për lidhjen https://gazetablic.com/zyrtare-sanchez-transferohet-ne-manchester-united/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191216162715/https://gazetablic.com/formacionet-zyrtare-yeovil-manchester-united-debuton-sanchez/ për lidhjen https://gazetablic.com/formacionet-zyrtare-yeovil-manchester-united-debuton-sanchez/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.zeriishqiptarit.com/sq/brazil-2014-kili-i-alexis-sanchez-mposht-australine/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 mars 2021 08:41 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2260943 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141025224123/http://www.latercera.com/contenido/656_168489_9.shtml për lidhjen http://www.latercera.com/contenido/656_168489_9.shtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080729043853/http://www.adnmundo.com/contenidos/deportes/gran_debut_chileno_alexis_sanchez_udinese_futbol_italia_27_07_08_deportes.html për lidhjen http://www.adnmundo.com/contenidos/deportes/gran_debut_chileno_alexis_sanchez_udinese_futbol_italia_27_07_08_deportes.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100424061629/http://www.triunfo.cl/prontus_triunfo/site/artic/20100421/pags/20100421143829.html për lidhjen http://www.triunfo.cl/prontus_triunfo/site/artic/20100421/pags/20100421143829.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131128140648/http://www.ilovechile.cl/2013/11/16/alexis-snchez-repeats-history-wembley/96158 për lidhjen http://www.ilovechile.cl/2013/11/16/alexis-snchez-repeats-history-wembley/96158. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 09:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2371163 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071117162558/http://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/southamerica/statistics/topscorers.html për lidhjen https://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/southamerica/statistics/topscorers.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191207155701/https://www.zeriishqiptarit.com/sq/brazil-2014-kili-i-alexis-sanchez-mposht-australine/ për lidhjen https://www.zeriishqiptarit.com/sq/brazil-2014-kili-i-alexis-sanchez-mposht-australine/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 dhjetor 2021 22:46 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2376372 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180707090843/http://www.goal.com/en/amp/news/586/copa-america/2016/06/23/24947822/alexis-sanchez-reaches-100-caps-for-chile për lidhjen http://www.goal.com/en/amp/news/586/copa-america/2016/06/23/24947822/alexis-sanchez-reaches-100-caps-for-chile. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304141950/http://www.latercera.com/noticia/deportes/2014/07/656-585692-9-ex-tecnicos-de-alexis-aconsejan-al-tocopillano-que-se-vaya-de-barcelona.shtml për lidhjen http://www.latercera.com/noticia/deportes/2014/07/656-585692-9-ex-tecnicos-de-alexis-aconsejan-al-tocopillano-que-se-vaya-de-barcelona.shtml. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.cdf.cl/2012/12/pid.155361/feliz-cumpleanos-alexis-sanchez-recuerda-su-primer-gol-como-profesional/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160625180108/http://rtsh.al/lajme/kupa-e-amerikes-argjentina-dhe-kili-perseri-ne-finale/ për lidhjen https://www.rtsh.al/lajme/kupa-e-amerikes-argjentina-dhe-kili-perseri-ne-finale/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191211215544/http://rtv21.tv/kili-fillon-me-fitore-ne-kupen-e-konfederatave/ për lidhjen http://rtv21.tv/kili-fillon-me-fitore-ne-kupen-e-konfederatave/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170703110924/https://rtsh.al/lajme/gjermania-fiton-kupen-e-konfederatave/ për lidhjen https://www.rtsh.al/lajme/gjermania-fiton-kupen-e-konfederatave/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2021 12:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2486801 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160630055922/http://www.diario26.com/alexis-sanchez-a-river-47118.html për lidhjen http://www.diario26.com/alexis-sanchez-a-river-47118.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 tetor 2022 06:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2487947 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191211231255/https://www.gazeta-shqip.com/2017/06/22/kupa-e-konfederatave-gjermania-dhe-kili-barazojne-1-1/ për lidhjen https://www.gazeta-shqip.com/2017/06/22/kupa-e-konfederatave-gjermania-dhe-kili-barazojne-1-1/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191211231613/https://www.gazeta-shqip.com/2017/06/28/kili-eliminon-portugaline-dhe-del-ne-finale-te-kupes-se-konfederatave/ për lidhjen https://www.gazeta-shqip.com/2017/06/28/kili-eliminon-portugaline-dhe-del-ne-finale-te-kupes-se-konfederatave/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 tetor 2022 11:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2523405 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180630134714/https://www.90min.com/posts/2202076-alexis-sanchez-crowned-pfa-fans-player-of-the-year për lidhjen http://www.90min.com/posts/2202076-alexis-sanchez-crowned-pfa-fans-player-of-the-year. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180630134714/https://www.90min.com/posts/2202076-alexis-sanchez-crowned-pfa-fans-player-of-the-year për lidhjen http://www.90min.com/posts/2202076-alexis-sanchez-crowned-pfa-fans-player-of-the-year. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 shkurt 2023 22:01 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2541016 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171012060238/http://m.bbc.com/sport/football/39612222 për lidhjen http://m.bbc.com/sport/football/39612222. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171012050533/http://m.bbc.com/sport/live/football/38347533 për lidhjen http://m.bbc.com/sport/live/football/38347533. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 prill 2023 05:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2578466 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.ph/20141025201241/http://www.cdf.cl/2012/12/pid.155361/feliz-cumpleanos-alexis-sanchez-recuerda-su-primer-gol-como-profesional/ për lidhjen http://www.cdf.cl/2012/12/pid.155361/feliz-cumpleanos-alexis-sanchez-recuerda-su-primer-gol-como-profesional/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2023 02:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2776761 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.primetimesport.com/playersmarketing/?p=2854. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 mars 2025 09:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2840933 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190427022844/http://www.primetimesport.com/playersmarketing/?p=2854 për lidhjen http://www.primetimesport.com/playersmarketing/?p=2854. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 shtator 2025 21:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2881443 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190930212829/https://gazetamapo.al/inter-pa-meshire-ndaj-sampdorias-sanchez-shenon-por-edhe-skuqet/ për lidhjen https://gazetamapo.al/inter-pa-meshire-ndaj-sampdorias-sanchez-shenon-por-edhe-skuqet/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 dhjetor 2025 11:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alexis Sánchez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997388 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191213184849/https://www.football-espana.net/46016/sanchez-premier-tougher-la-liga për lidhjen http://www.football-espana.net/46016/sanchez-premier-tougher-la-liga. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 17:13 (CEST) 19pag4mjzz05oqxfdvn6ydc4vlj9fk5 0 303651 3004155 3003786 2026-07-02T08:54:34Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004155 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Xhovani Belini | native_name = Giovanni Bellini | native_name_lang = it | image = Giovanni Bellini FeltételezettÖnarcképeKJ.jpg | image_size = 291px | caption = Auto-portret i pretenduar i Giovanni Bellini-it, {{Rreth|[[1500]]}}, <br>Musei Capitolini ([[Roma|Romë]]) | birth_name = | birth_date = {{Rreth|1430}} | birth_place = [[Venecia|Venecie]], [[Republika e Venedikut]] (tani [[Veneto]], [[Italia|Itali]]) | death_date = 29 dhjetor 1516 | death_place = [[Venecia|Venecie]], [[Republika e Venedikut]] (tani [[Veneto]], [[Italia|Itali]]) | nationality = [[Republika e Venedikut|Venecian]], (italian) | known_for = Piktura | education = | movement = [[Rilindja Veneciane]] | notable_works = ''Gostia e Zotave'' | patrons = | module = {{Infobox person|child = yes | signature = Bellini Giovanni 1426-1516 02.jpg}} }} '''Giovanni Bellini''' i njohur si '''Giambellino''' dhe '''Zuane Belin''' në gjuhën veneciane ([[Venecia]], rreth vitit [[1427]] ose [[1430]]<ref>{{cite encyclopedia|author=Terisio Pignatti|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/bellini-giovanni-detto-giamellino_(Dizionario-Biografico)|title=Bellini, Giovanni, detto Giambellino|year=1970|encyclopedia=Dizionario biografico degli italiani|volume=7|publisher=Istituto dell' Enciclopedia Italiana|language=it|location=Romë}}</ref> - [[Venecia]], 26 nëntor [[1516]]) ishte një piktor italian nga [[Republika e Venecies]], një nga artistët më të njohur të [[Rilindja|Rilindjes]]. Ai punoi vazhdimisht për gjashtëdhjetë vjet, gjithmonë në nivelet më të larta, duke udhëhequr pikturën [[venecia]]ne, e cila tek ai kishte një pikë themelore referimi, përmes përvojave më të ndryshme, nga tradita bizantine te mënyrat padovane të filtruara nga [[Andrea Mantegna]], nga mësimet e [[Piero della Francesca]], Antonello da Messina dhe [[Albreht Dyrer|Albrecht Dürer]], deri në tonalizmin e [[Giorgione]]-s. Në veprat e tij, Bellini ishte në gjendje të mirëpriste të gjitha këto karakteristika duke u rinovuar vazhdimisht, por pa harruar kurrë lidhjen me traditën e tij, përkundrazi duke e rritur atë dhe duke e zhvilluar atë si një pikë të fortë<ref name="O480">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=480}}</ref><ref>Te Giovanni Bellini janë të pranishme natyralizmi klasik dhe spiritualizmi kristian; gjithashtu në pikturën e tij "''natyra shkrihet me ndjesinë njerëzore dhe sublimohet në ndjesinë e hyjnores''". ({{Cite book|author=Giulio Carlo Argan|title=Storia dell'arte italiana|volume=2|publisher=Sansoni|language=it|location=Firence|year=1978|page=338}})</ref> == Biografia == Giovanni Bellini, megjithëse konsiderohet nga bashkëkohësit e tij si një figurë e jashtëzakonshme, rrallë përmendet në dokumentet dhe burimet e kohës, me periudha të biografisë së tij të mbetura të errëta dhe me veprat të shumta të tij, përfshirë kapitalin, të cilat i shpëtojnë një inkuadrimi përfundimtar për shkak të mungesës së informacioneve të sigurta që na kanë mbërritur.<ref name="O407">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=407}}</ref> === Origjina === [[Skeda:Bust_of_Giovanni_Bellini._Panteon_Veneto;_Istituto_Veneto_di_Scienze,_Lettere_ed_Arti.jpg|majtas|parapamje| Busti i Giovanni Bellini, nga Lorenzo Larese Moretti nga [[1858]]]] Data e saktë e lindjes së artistit është e panjohur.Ai ishte djali i artistit të suksesshëm venecian [[Jacopo Bellini]], ndoshta djali i dytë ose i tretë. Giorgio Vasari thotë se ishte nëntëdhjetë vjeç kur vdiq në vitin [[1516]], kështu që ai duhet të kishte lindur në vitin [[1426]]. Por historiani i madh fiorentin, jo tërësisht i huaj për këto lloj gabimesh, sidomos për artistët që nuk janë bashkëkohës me të, përgënjeshtrohet nga një dokument nga [[testamenti]] i nënës së Bellinit, Anna Rinversi nga [[Marke]], hartuar me rastin e lindjes së parë, e cila ndodhi vetëm në [[1429]]. Burimet bashkëkohore të Giovanni Bellini-t nuk janë të plota rreth asaj se kush është djali i madh i familjes: [[Gentile Bellini|Gentile]] përmendet gjithmonë si më i madhi se Giovanni, por fëmija i parë mund të jetë edhe Nicolosia (martuar më vonë me [[Andrea Mantegna]]-n) ose një vëlla i katërt fantazmagorik Niccolò, i rizbuluar vetëm në vitin [[1985]] nga Meyer Zu Capellen. Data e lindjes së Giovanni-t, në këtë mënyrë nuk mund të bjerë në vitet njëzet dhe me siguri duhet të zhvendoset rreth vitit [[1430]], nëse jo më vonë.<ref name="O407"></ref> Pastaj është çështja e ligjshmërisë së Giovanni-t si një fëmijë i çiftit. Zakonisht konsiderohet si një fëmijë biologjik, prandaj ka lindur nga babai jashtë martese me një grua tjetër, ose nga një martesë para kësaj me Anën, sipas dokumentit të [[testamenti]]t të Anna Rinversit të nëntorit [[1471]], kur tashmë ishte e ve, përgatiti që pasuritë e saj ti shkonin Niccolò-s, Gentile-s dhe Nicolosia-s. Mungesa e përmendjes së Giovanni-t u shpjegua nga Fiocco ([[1909]]) si provë e lindjes së ndryshme të fëmijës së katërt, e cila, megjithatë, nuk mbështetet nga prova të tjera dhe për të cilat kritika e mëvonshme do ta shënonte me shumë kujdes.<ref name="O407"></ref> [[Skeda:Giovanni_bellini,_presentazione_al_tempio,_autoritratto.jpg|parapamje|Autoportret i pretenduar i Bellinit te ''Prezantimi në tempull'']] === Faza e Rinore === ==== Fillimet artistike ==== Fillimet e Giovanni-t në art janë të pasigurta dhe duhet të vendosen diku midis viteve [[1445]] - [[1450]], edhe pse asnjë vepër e njohur e artistit nuk i atribuohet njëzëri asaj periudhe. Midis kandidateve më të mundshme ishin një ''Shën Jeronim'' në Berber Institut të Birminghamit dhe ''Kryqëzimi'' i Museo Poldi Pezzoli, të cilin kritika më e fundit tenton t'ia atribuojë prodhimit të përgjithshëm [[venecia]]n të gjysmës së parë të [[Shekulli XV|shekullit të XV]].<ref name="O407"></ref> [[Skeda:Vittore Gambello, Giovanni Bellini, c. 1430-1516, Venetian Painter (obverse), c. 1470-1480, NGA 44578.jpg|parapamje|majtas|281px|Medalje bronzi me portretin e Giovanni Bellinit, [[1470]]-[[1480]] nga Vittore Gambello, portreti i vetëm i sigurtë i piktorit, National Gallery, [[Uashington D.C.|Uashington]]]] Provat e para të Giovanni-t të ri,duhet të kenë pasur karaktere "të ashpra",<ref name="O407"></ref> të lidhura me shembullin e punishtes së babait të tij dhe atë të Vivarinëve, dy farkëtoret më të rëndësishme piktoreske në [[Venecia]] gjatë asaj kohe. Për të gjetur një përmendje të parë të sigurtë të Giovanni-t, duhet të arrihet te një dokument të datës 9 prill [[1459]], kur në prani të noterit venecian Giuseppe Moisis, bëri një dëshmi, duke u shënuar si banues i vetëm, në San Lio.<ref name="O407"></ref> Por kjo, megjithatë nuk do të thotë se artisti punonte tashmë i vetëm, të paktën për porositë e mëdha, në fakt një dëshmi nga Fra Valerio Polidoro e vitit [[1460]] tregon nënshkrimin me dy persona tjerë, me Jacopo dhe Gentile, të ''Palës Gattamelata'' pjesërisht të humbur për bazilikën e Shenjtit në [[Padova]], e destinuar për një kishëzë kushtuar shenjtorëve Bernardino dhe Françesk.<ref name="O407"></ref> [[Skeda:Giovannei_bellini,_madonna_greca,_brera.jpg|parapamje| ''Madona Greke'' ({{Rreth}} [[1460]]-[[1470]])]] ==== Seria e Madonave me Fëmijën ==== Pak pas ose pak para vitit [[1460]] Giovanni filloi serinë e ''Madonave me Fëmijën'', e cila karakterizoi tërë karrierën e tij si temë e saj. Ajo ishte një seri imazhesh me përmasa të vogla dhe të mesme apo të vogla të destinuara për devocion privat, shumë aktuale në prodhimin e lagunës së [[shekulli XV|shekullit të XV]]. Këto janë vepra të tilla si ''Madonna'' e Civico Museo Malaspina në Pavia, ajo e [[Filadelfia]], ''Madonna Lehman'' në [[Nju Jork (qytet)|New York]] dhe e ashtuquajtura ''Madona Greke'' e Pinacoteca di Brera në [[Milano]].<ref name="O408">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=408}}</ref> [[Skeda:Giovanni-Bellini-Pietá_(1465).jpg|parapamje|majtas|345px|''Pietà'' ({{Rreth}} [[1465]]-[[1470]])]] Në këto vepra mund të lexojmë ndikime që atëherë ishin shumë aktuale në [[Venecia]], në sajë të veprimtarive të saj tregtare, siç ishte ajo bizantine, me qëndrueshmërinë ikonike të hyjnive dhe atë flamande, me vëmendjen e saj analitike në detaje. Për më tepër, Giovanni u ndikua nga shkolla toskane e filtruar në [[Veneto]], në ato vite nga prania dhjetë-vjeçare e [[Donatello]]s në [[Padova]] ([[1443]] - [[1453]]) dhe nga shembulli i Andrea Mantegna-s, i cili tashmë ishte bërë kunati i Giovanni-t në vitin [[1453]], mes të cilëve pati një shkëmbim intensiv ndërpersonal dhe artistik.<ref name="O408"></ref> Prodhimi i parë i Bellinit, gjithashtu gëzonte karakteristikat e tij, të dhëna nga "një tension i veçantë dhe shumë i ëmbël që gjithmonë lidh nënën dhe fëmijën në një marrëdhënie "'''patosi të thellë"'''.<ref name="O408"></ref> Nëse modelet kompozicionale rimarin ato të ikonave bizantine dhe kretase, të marra në disa raste me besnikëri ekstreme, rindërtimi i këtyre stereotipave të palëvizshëm në figura të gjalla dhe poetike, të afta për të vendosur një marrëdhënie intime me shikuesin, ishte radikale. [[Skeda:Giovanni_bellini,_madonna_col_bambino_pavia.jpg|parapamje|281px|''Madona dhe Fëmija'' ([[1450]] – [[1460]]) Pinacoteca Malaspina Pavia]] ====Seria e Pietave==== Tema tjetër që u ndërthur gjatë gjithë karrierës së piktorit, që nga fillimi, është ajo e ''Pietà-ve''. Edhe kjo ikonografi u frymëzua nga modelet bizantine {{lang|la|imago pietatis}}. Prototipet e serisë janë ''Pietà'' e Akademisë Carrara të [[Bergamo|Bergamos]] dhe ajo e Museo Poldi Pezzoli, të datueshme midis viteve [[1450|pesëdhjetë]] dhe [[1460|gjashtëdhjetë]], e ndjekur nga ''Krishti i vdekur mbajtur nga dy engjëj'' i Museo Correr, me ndikime Mantenjeske, e famshmja ''Pietà'' e Pinacoteca di Brera (rreth viteve [[1465]]-[[1470]]) dhe ai i [[Provinca e Riminit|Riminit]], i datuar rreth vitit [[1474]].<ref name="O412">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=412}}</ref> ==== Faza Mantenjeske ==== [[Skeda:(Venice) Presentazione di Gesù al Tempio by Giovanni Bellini - Pinacoteca Querini Stampalia.jpg|parapamje|majtas|372px|Giovanni Bellini, ''Prezantimi në tempull'']] Disa vepra të fazës rinore të artistit bashkohen nga ndikimet e kunatit të tij Andrea Mantegna, me forma të ndërlikuara, një vrazhdësi të caktuar e shenjës, e cila gradualisht zbutet dhe një zbërthim i përpiktë i elementeve. Ndër veprat e para që tregojnë këto karakteristika janë dy panelet e ''Kryqëzimit'' dhe ''Shndërrimit'', të dyja në Museo Correr, të datueshme nga vitet [[1455]] - [[1460]], në të cilat figurat janë të holla dhe shprehin ashpërsi, anatomi kockore, peizazh të gjerë, por në të njëjtën kohë me kërkimin e detajeve të imëta, me vija të thata dhe "shkëmbore".<ref name="O413">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=413}}</ref> [[Skeda:MantegnaPresentazione.jpg|parapamje|354px|Andrea Mantegna, ''Prezantimi në tempull'']] Marrëdhënia me Mantegna-n ilustrohet plotësisht nga krahasimi i veprave me përbërje të ngjashme ose, ndonjëherë edhe identike. I tillë është rasti, për shembull i ''Lutjes në Kopsht'' në National Gallery të Londrës (rreth vitit [[1459]]), e ngjashme me një vepër të një teme të ngjashme nga Mantegna në të njëjtin muze (rreth vitit [[1455]]), që të dy të rrjedhura nga një vizatim i [[Jacopo Bellini]]-t në një nga albumet e tij, sot në [[Londra|Londër]]. Të dy kanë një atmosferë të gjallë dhe të rrallë, me një peizazh shkëmbor dhe shterpë dhe një karakter mjaft të sforcuar, por në punën e Bellinit ngjyrat janë më pak të errëta e të smaltuara, më natyrore dhe më pak ''të ngurta'', ndërsa format zbuten nga vijat e lakuara si "jastëku i lëmuar shkëmbor", në të cilin Jezusi është gjunjëzuar.<ref name="O418">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=418}}</ref> Edhe më i drejtpërdrejtë është krahasimi që mund të bëhet midis dy ''Prezantimeve në tempull'' (rreth viteve [[1455]]-[[1460]]), nga të cilat, versioni i Mantegna-s konsiderohet zakonisht më i vjetër. Paraqitja është identike dhe aktorët të njëjtë, me ''Virgjëreshën dhe Fëmijën'' mbështetur në një raft mermeri në plan të parë, ndërsa një prift i vjetër, Simeoni, zgjat dorën për ta marrë atë dhe Jozefi, në plan të dytë, vështron skenën nga pjesa e përparme, gjysmë i fshehur nga protagonistët. Në panelin e Mantegna, korniza, një mjet i domosdoshëm për eksperimentet e zakonshme të "thellimit" hapësinor drejt shikuesit, rrethon tërë tablonë, me dy figura anësore, ndoshta autoportretin e tij dhe portretin e gruas së tij Nicolosia, dhe me një intonacion të një kromie të reduktuar, e cila i bën personazhet mjaft të rreptë dhe të ngurtë si skulptura shkëmbore. Ndërsa tabloja e Bellinit ka dy figura të tjera (ndër të cilat spikat autoportreti në të djathtë), me një përqëndrim të ndryshëm që e vë në lëvizje grupin si një turmë e vogël njerëzore; korniza i ka lënë vendin një parmaku më të shkathët të dritares, i cili i izolon më pak figurat nga shikuesi dhe ngjyra i jep me më shumë ëmbëlsi dhe natyralizëm fytyrat dhe sipërfaqet e tjera, që përputhen me një alternim të toneve, veçanërisht të bardhat dhe të kuqet.<ref name="O418"></ref> === Pjekuria artistike === Midis viteve [[1464]] dhe [[1470]], Giovanni e gjeti veten të përfshirë në punishten e babait të tij në ekzekutimin e katër triptikëve të mëdhenj për kishën e ndërtuar rishtas të Santa Maria della Carità në [[Venecia]]. Bëhet fjalë për kishat e ''San Lorenzo-s, San Sebastianos, Madonna'' dhe ''Nativittà'', të cilat u çmontuan dhe ribashkuan në epokën [[Luftërat Napoleonike|Napoleonike]] para se të hynin në Gallerie dell'Accademia (me atribuim të Vivarinëve), ku gjenden edhe sot. Këto janë vepra interesante, por ekzekutimi i tyre, në pjesën më të madhe, tashmë u atribuohet personaliteteve të tjera, ndërsa projektimi i përgjithshëm i është caktuar Jacopo Bellini-t. Midis të katërve, i konsideruari si më autentiku, është ''trittico di San Sebastiano'', i cili konsiderohet si një lloj prove e përgjithshme për provën e tij të parë të madhe si piktor, ''polittico di San Vincenzo Ferrer''.<ref name="O426">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=426}}</ref> [[Skeda:Polittico di san vincenzo ferrer 02.jpg|parapamje|339px|''Polittico di San Vincenzo Ferrer'']] ====Polittico di San Vincenzo Ferrer==== ''Polittico di San Vincenzo Ferrer'' u realizua nga Giovanni për altarin homonim në Bazilikën e San Zanipolos në [[Venecia]], duke pikturuar nëntë pjesë të renditura në tre rregjistra, në të cilët ishte i pranishëm si kurorëzim edhe një ''lunetta'' me ''Atin e Përjetshëm''.<ref name="O426"></ref> Shenjët e rregjistrit qendror karakterizohen nga një vrull i fort plastik, i nënvizuar nga madhështia e figurave, vijat enfatike të anatomive dhe të rrobave, përdorimi gjenial i dritës rrezatuese nga poshtë për disa detaje (si fytyra e Shën Kristoforit). Hapsira është e mbizotëruar nga pejzazhe të largëta në sfond dhe thellësia perspektivore sugjerohet nga pak elemente bazë, si shigjetat të para pjerrtas të Shën Sebastianit, apo bastuni i gjatë i Shën Kristoforit.<ref name="O426"></ref> ==== Pala di Pesaro ==== [[Skeda:Pala_di_pesaro_02.jpg|parapamje|majtas|339px|''Pala di Pesaro'', paneli qendror]] Stili i pjekur i Giovanni-t me siguri arriti kulmin që në vitet [[1470|shtatëdhjetë]], me ''Pala di Pesaro'', tani në Musei Civici di Pesaro, të një karakteri plotësisht [[Rilindja|Rilindas]] me formë drejtkëndore, kurorëzuar fillimisht nga një ''cimasa'', ku paraqitet një ''Pietà'', tashmë e ruajtur në Pinacoteca Vaticana. Korniza kryesore e madhe që tregon një ''Kurorëzim të Virgjëreshës'', shënon arritjen e një ekuilibri të ri ku mësimet Mantenjeske sublimohen nga një dritë e qartë sipas [[Piero della Francesca]]. Vendosja kompozicionale ndjek skemat e disa monumenteve mortore bashkëkohëse, por regjistron gjithashtu shpikjen e jashtëzakonshme të kuadrit në kuadër, me pjesën e pasme të ndenjëses së Jezusit dhe Maries, që hapet si një kornizë, duke inkuadruar një peizazh që duket si një zvogëlim në madhësi, drita dhe stili, i vetë palës në brendësi të vetes.<ref name="O428">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=428}}</ref> Në të shikohen edhe ndikimet e para të [[Antonello da Messina]], i mbërritur në [[Venecia|Venecie]] në vitin [[1475]], me përdorimin e ngjyrave të vajit dhe bashkimin e dashurisë flamande për hollësitë, të lidhur me sensin e formës dhe të kompozimit unitar italian.<ref name="O434">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=434}}</ref> [[Skeda:Accademia_-_Pala_di_San_Giobbe_by_Giovanni_Bellini.jpg|parapamje|291px|''Pala di San Giobbe'']] ==== Pala di San Giobbe ==== Me ''Palën pasuese të Shën Jobit'' ({{lang|it|Pala di San Giobbe}}) Bellini arriti pjekurinë artistike dhe ofroi një përgjigje të plotë ndaj risive të paraqitura nga Siçiliani Antonello da Messina në [[Venecia]], duke e bërë menjëherë atë një nga veprat e tij më të famshme, të përmendur tashmë në ''De Urbe Sito'' di [[Marcus Antonius Coccius Sabellicus|Sabellico]] ( [[1487]] - [[1491]] ). Altari, i cili u punua rreth vitit [[1480]], fillimisht ishte vendosur në altarin e dytë në të djathtë të kishës së Shën Jobit në [[Venecia]], ku gjerësia e pikturuar plotësonte në mënyrë iluzioniste atë reale të altarit. Një qemer i madh me ''casettoni'' paraqet në mënyrë perspektive kompozimin e shenjtë, me shtylla anësore të pikturuara njësoj si ato realet në anët e altarit. Një kamare e errët dhe e thellë mirëpret atëherë në qendër grupin e shenjtë të ''Madonës dhe Fëmijës me engjëjt muzikantë midis gjashtë shenjtorëve'', poshtë një mbulimi të veshur me mozaikë të artë në stilin tipikisht [[venecia]]n. Faktikisht bëhet fjalë për krijimin e hapsirës virtuale të një kishëze anësore, me figura njëkohësisht monumentale dhe ngrohtësisht njerëzore, falë përzierjes së pasur kromatike.<ref name="O434"></ref> Për fat të keq mungojnë referime me vepra të dokumentueshme nga ato vite: telajot që Giovanni pikturoi nga viti [[1479]] për Pallatin Dukal, duke shkuar te vëllai [[Gentile Bellini|Gentile]] duke u nisur për në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]], në faktikisht humbën.<ref name="O434"></ref> Angazhimi i Giovanni-t për porosinë impenjative publike i la përkohësisht fushën e lirë – për palat e altarit në kuadrin venecian – piktorëve të tjerë si Cima da Conegliano. ==== Triptiku i Frarit ==== Në vitin [[1488]] Bellini nënshkroi dhe ''datoi Triptikun e Frarit'' për bazilikën e Santa Maria Gloriosa dei Frari në [[Venecia]]. Në këtë vepër, zhvillohen më tej eksperimentet iluzioniste të ''Pala di San Giobbe'', me kornizën që "mbështet" tavanin e pikturuar në tre ndarje, të ndriçuar fuqishëm në mënyrë që të duket i vërtetë. Pas fronit të Maries në të vërtetë hapet një kamare me mozaikë të praruar, me një studim luministik që sugjeron një thellësi të madhe perspektive.<ref name="O437">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=437}}</ref> ==== Pala Barbarigo ==== [[Skeda:Barbarigo_Altarpiece.jpg|parapamje|majtas|408px|''Pala Barbarigo'' ([[1488]])]] Gjithmonë në të njëjtin vit është firmosur ''Pala Barbarigo'' (''Madona me Fëmijën, Shën Markun, Shën Agustinin dhe Agostino Barbarigo të gjunjëzuar'') në kishën e Shë Pjetër Martirit në Murano, një nga episodet e pakta kronologjikisht të sugurtë në karrierën e artistit, falë citimit gjithashtu në [[testamenti]]n e doxhit Agostino Barbarigo. Në pikturën Shën Marku, mbrojtësi i [[Venecia]]s dhe për këtë arsye i dogatit, paraqet të devotshmin e gjunjëzuar para Virgjëreshës me një gjest afetuoz. Konceptimi hapsinor i [[shekulli XV|shekullit të pesëmbëdhjetë]] këtu është braktisur për herë të parë, në favor të një marrëdhënieje më të lirë midis natyrës dhe bisedës së shenjtë, dhe madje punimi piktorik përfaqëson një nga eksperimentet e para në pikturën tonale, e ndryshme nga ajo e [[Giorgione]]-s, që është gjithmonë e lidhur me temën e lirizmit profan, e cila këtu mungon.<ref name="O440">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=440}}</ref> ==== Biseda e Shenjtë ==== Rreth vitit [[1490]] ai do të pikturonte bisedën e shenjtë të ''Madonës dhe Fëmijës midis shenjtoreve Katerina dhe Maria Magdalena'', tashmë në Gallerie dell'Accademia. Në këtë tablo mund të shihet një maturim në stilin e artistit të lidhur me një aplikim të sfumuar të ngjyrës, si tek veprat e [[Leonardo da Vinçi|Leonardo da Vinçit]]. Drita bie anash, duke përparuar butësisht mbi rrobat dhe fytyrat e shenjtoreve, në një atmosferë të heshtur dhe përsiatëse, të theksuar nga sfondi i errët inovativ, pa asnjë lloj konotacioni. Kompozimi është simetrik, si në të gjitha bisedat e shenjta të Giovanni-t, dhe thellësia sugjerohet vetëm nga pozicionet e pjerrëta të dy shenjtoreve, të cilat krijojnë një lloj krahësh diagonalë të drejtuar mbi grupin e shenjtë qendror.<ref name="O442">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=442}}</ref> ==== Portretet ==== Në të njëjtën kohë me këtë prodhim të dendur të artit të shenjtë, Giovanni Bellini i ishte kushtuar, të paktën që nga vitet [[1470|shtatëdhjetë]], krijimit intensiv të portreteve, të cilat, megjithëse jo aq të shumtë në numër, ishin jashtëzakonisht domethënëse në rezultate. Dokumenti më i vjetër është ''Portreti i Jörg Fugger'' në vitin [[1474]], i ndjekur nga ''Portreti i një të riu me të kuqe'' dhe ''Portreti i një udhëheqësi'', të dy të National Gallery në [[Uashington D.C.|Uashington]]. Ndikimi i Antonello da Messina është i dukshëm, por veprat e Giovanni-t karakterizohen nga një marrëdhënie psikologjike më pak e dukshme midis subjektit të portretit dhe shikuesit, në përputhje me një dialog më pak të drejtpërdrejtë dhe më formal.<ref name="O446">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=446}}</ref> Gjithashtu vlen të përmendet ''Portreti i doxhit Leonardo Loredan'', i datuar në vitin [[1501]]. [[Skeda:Giovanni Bellini — Holy Allegory.jpg|parapamje|432px| ''Alegoria e shenjtë'']] ==== Alegoria e shenjtë ==== Midis viteve [[1490]] dhe [[1500]] duhet të datohet ''Alegoria e shenjtë'' e [[Uffizi|Galleria degli Uffizi]], një nga veprat më enigmatike të Giovanni Bellinit dhe prodhimit të [[Rilindja|Rilindjes]] në përgjithësi, e populluar nga një seri figurash simbolike, kuptimi i të cilave është ende i pakapshëm sot.<ref name="O448">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=448}}</ref> Po ashtu simbolike janë ''Katër alegoritë'' e Gallerie dell'Accademia, katër pllaka moralizuese, të cilat fillimisht dekoruan një dollap tualeti, të pajisur me një varëse dhe pasqyrë, më parë nga piktori Vincenzo Catena.<ref name="O448"></ref> ==== Drejtë ''mënyrës moderne'' ==== Duke iu afruar shekullit të gjashtëmbëdhjetë, Bellini zhvilloi gjithnjë e më shumë një qasje inovative ndaj pikturës dhe marrëdhënies midis figurave dhe peizazhit, e cila u mor më pas nga Giorgione, [[Ticiani|Titian]] dhe të tjerët, duke dhënë lindjen e risive të jashtëzakonshme të pikturës Veneciane të Rilindjes së Pjekur. Për shembull, në ''Bisedën e Shenjtë të Giovanelli'' personazhet janë akoma të ndarë nga peisazhi prapa tyre, por pamja natyraliste është tashmë unike, e qartë dhe plot vlera të dhëna nga drita koherente e artë.<ref name="O450">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=450}}</ref> ''Portreti i Doge Leonardo Loredan'', [[1501|rreth vitit 1501,]] shënoi pjekurinë e plotë të mësimit të Antonello da Messina, e dukshme në realizmin e përgjithshëm në rrudha, si dhe në rroba, ku qëndrueshmëria merr vlerën e dinjitetit të subjektit zyrë. Karakteristikat psikologjike sublimohen nga një shkëputje solemne, në emër të dinjitetit të rolit hierarkik të subjektit.<ref name="O450"></ref> [[Skeda:Pala_di_San_Zaccaria_(Venezia).jpg|parapamje|majtas| ''Pala e altarit të Shën Zaharisë'']] ''Pagëzimi i Krishtit'' në kishën e Santa Corona në Vicenza daton që nga viti 1500-1502, një përbërje mjaft tradicionale që tregon megjithatë, ndër të parat në prodhimin e artistit, një zhytje paqësore të figurave në hapësirën që i rrethon, e përshkuar nga drita dhe ajri (me një ndikim të mundshëm të Giorgione, një nxënës i Bellini në atë kohë). ''Leximi i Shën Jeronimit në shkretëtirën'' e Galerisë Kombëtare në Uashington mbase shënon një rimendim drejt modernizimit, me datën e diskutueshme në [[1505]] (me sa duket origjinale), por një stil i lidhur me mënyrat e rreth vitit [[1490|1490.]] Ndoshta është një vepër bashkëpunuese ose përfundimi i vonë i një pikture të filluar vite më parë.<ref name="O451">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=451}}</ref> Kështu ne arrijmë te kryevepra e padiskutueshme e ''Madonna del Prato'' ( [[1505|rreth vitit 1505]] ), një shumë e kuptimeve metaforike dhe fetare e kombinuar me një poezi dhe emocionalitet të thellë. Peizazhi është i paqartë dhe i rralluar, me një shkëlqim të qetë, i cili përfaqëson idealin e qetësisë, të kuptuar si një pajtim shpirtëror, idilik dhe hermitik.<ref name="O457">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=457}}</ref> Ndjenjat e tilla dhe një thellësi e ngjashme e leximit përsëriten në veprat e mëvonshme të tilla si ''Madona me Fëmijën Bekues'' të Institutit të Arteve të Detroit ([[1509]]) ose ''Madona dhe Fëmija'' e Brerës ([[1510]]). Megjithëse në të dy çadrat përsëri ndahet grupi i shenjtë nga peizazhi, ekziston një vizion i ri, i vëmendshëm për pushtimet e Giorgione, ku elementët njerëzore janë shkrirë me natyrën. Te ''Madonna di Brera'', analizat zbuluan mungesën e vizatimit nën peizazh, duke dëshmuar një besim në rregullimin e natyrës së plotë dhe totale. Pranë kësaj vepre është edhe një ''Madona dhe Fëmija'' në Galleria Borghese në [[Roma|Romë]], ndoshta versioni i fundit plotësisht i dokumentuar i kësaj teme.<ref>{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|pages=458-460}}</ref> === Faza e fundit === [[Skeda:Gentile_e_giovanni_bellini,_predica_di_san_marco_in_alessandria_03.jpg|parapamje| ''Predikimi i Shën Markut në Aleksandri'' (Hollësi)]] ==== Pala e altarit të Shën Zaharisë ==== ''Pala e altarit të Shën Zaharisë'', nga viti [[1505]], shënjoi fillimin e fazës së fundit të prodhimit të piktorit. Në këtë vepër, Bellini, tani 75 vjeç, ende arrin të ripërtërihet duke mirëpritur sugjerime nga pushtimet e para të Giorgione, të lidhura me të ashtuquajturin tonalizëm. Me aftësi dhe vetëdije ai përqafoi evolucionin e ri artistik, duke e zhdukur atë dhe duke e përkulur, me koherencë ekstreme, në poetikën e tij. Në këtë altar, struktura kompozicionale nuk ndryshon shumë nga ajo e ''Pala di San Giobbe'', por prania e peizazhit në anët, marrë nga një ide nga Alvise Vivarini, gjeneron një dritë që zbut format, ngroh atmosferën dhe gjeneron një harmoni e re e përbërë nga sipërfaqe të gjera, njolla kromatike dhe tone soditëse me qetësi.<ref name="O466">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=466}}</ref> ==== Vdekja e vëllait ==== Më 23 shkurt [[1507]], sipas informacionit të regjistruar nga Marin Sanudo i Riu, Gentile Bellini u varros; në shënim autori shtoi një shënim sipas të cilit "vëllai Zuan Belin mbeti, i cili është më i shkëlqyeri pitor de Italia".<ref name="O466"></ref> Në ato vite, aftësia dhe autoriteti i Giovanni në fushën artistike në [[Venecia]] ishte në të vërtetë përtej diskutimit, ashtu si shtati i tij moral në përgjithësi. Në një letër të vitit [[1505]] nga [[Albreht Dyrer|Albrecht Dürer]] (atëherë jetonte në [[Venecia]]) për mikun e tij Pirckheimer, ai mban mend me krenari se si ishte vlerësuar në publik nga Bellini, i cili gjithashtu kërkoi që disa nga veprat e tij të paguheshin mirë: "ata kishin thënë që ai është një njeri i shkëlqyeshëm dhe në fakt është" - shkruan [[Albreht Dyrer|Dürer]] për Giovanni-n - "dhe unë me të vërtetë ndihem si shoku i tij. Ai është shumë i moshuar, por sigurisht që është akoma piktori më i mirë nga të gjithë".<ref name="O466"></ref> Pas vdekjes së Gentile, ai trashëgoi të gjitha fletoret e çmuara nga punëtoria e babait të tij Jacopo, me kusht, megjithatë, që ai t'i përkushtohej kompletimit të kanavacës së madhe me ''Predikimin e San Marco'', të filluar nga Gentile në [[1504]] për Scuola Grande di San Marco.<ref name="O466"></ref> Ky shënim justifikohet nga ngurrimi i piktorit për t'u marrë me skena narrative, të lidhura me ciklet e mëdha, duke preferuar më tepër alegori dhe subjekte fetare. ==== Veprat profane ==== [[Skeda:Drunkenness_of_Noah_bellini.jpg|parapamje|majtas|432px| ''Dehja e Noesë'']] Prodhimi i fundit i Bellini karakterizohet nga kërkesa për subjekte profane, tema që janë gjithnjë e më të dashura për aristokracinë e pasur veneciane. Në zëvendësim të kunatit të tij Andrea Mantegna, i cili vdiq në [[1506]], ai pikturoi ''Vazhdimin e Scipio'' për Këndet, një pikturë njëngjyrëshe në të cilën, megjithatë, teknika e tij e tejzgjatur e kiaroskuro shpërndan temën arkeologjike, duke e mbushur me një ëmbëlsi njerëzore të paparë.<ref name="O472">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=472}}</ref> Fama e tij, tani shumë e madhe përtej kufijve të shtetit venecian, e bën atë subjekt të kërkesave të shumta nga individë privatë, për tema të rralla në prodhimin e tij, të lidhura me letërsinë dhe klasicizmin. Në një letër nga Pietro Bembo drejtuar Isabella d'Este ([[1505]]), ne mësojmë se si mjeshtri i moshuar është plotësisht i përfshirë në klimën e re kulturore, në të cilën artisti tani është gjithashtu aktiv në përpunimin tematik dhe ikonografik të temës së kërkuar: ''shpikja'' - shkruan Bembo ''do të duhet t'i përshtatet imagjinatës së atij që e bën atë, i cili është i kënaqur që shumë terma të shënuar nuk i janë dhënë stilit të tij, unë përdor, siç thonë ata, të endem gjithmonë në vullnetin e tij në piktura''<ref name="DVC177">De Vecchi-Cerchiari, fq. 177</ref> Vepra të tjera të mëvonshme janë ''Gruaja e Re e zhveshur në pasqyrë'' ([[1515]]), në të cilën subjekti ideal erotik zgjidhet në një soditje të dëlirë, ''Baku i vogël'' dhe mbi të gjitha ''Gostia e perëndive''.<ref name="O476">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=476}}</ref> Qasja e Bellini ndaj lajmit të tonalitetit është e dukshme në vepra të tilla si ''Dehja e Noesë'': skena zgjidhet me plane të gjera me ngjyrë të kuqërremtë, të purpurt, me një butësi të trashë të pikturës, që rrjedh nga shembulli i Giorgione-s; përbërja, e cila zhvillohet horizontalisht, bëhet e gjallë nga lidhja dukshëm e rastësishme e gjesteve që lidhin figurat me njëra-tjetrën, por nuk mungon rekursi në një përgatitje tipike të [[shekulli XV|shekullit XV]], me vëmendje të kujdesshme për modelin bazë dhe një studimi i rrjedhës së ardhshme të bërrylave, duarve dhe gjunjëve. Kjo i garanton artistit një vazhdimësi stilistike dhe një koherencë të jashtëzakonshme me veprimtarinë e tij të mëparshme, duke demonstruar shkathtësinë dhe përshtatshmërinë e tij të jashtëzakonshme, akoma në pragun e nëntëdhjetë viteve.<ref name="O475">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=475}}</ref> [[Skeda:Giovanni_Bellini_and_Titian_-_The_Feast_of_the_Gods_-_Google_Art_Project.jpg|parapamje|372px|''Gostia e Perëndive'']] ==== Gostia e Perëndive ==== Në vitin [[1514|1514 ai]] nënshkroi një nga komisionet e tij të fundit të rëndësishëm, ''Festino degli dei'', një vepër profane, që rrjedh ndoshta nga ''Fasti'' [[Ovidi|i Ovidit]], i cili përuroi serinë e pikturave në dhomën e veshjes së alabastrit të Alfonso I d'Este. Vepra, e retushuar më pas nga Titian dhe Dosso Dossi për të përshtatur peizazhin me pikturat e tjera në seri, dhe ndoshta edhe disa atribute ikonologjike, trajton një temë të rafinuar erotike dhe lascivious, të cilën piktori e zgjidhi, megjithatë, me një krejt të dëlirë dhe qasje e matur., tipike për poetikën e tij. Deri tani borxhet ndaj tonalizmit janë jashtëzakonisht të dukshme, së bashku me një farë fortësie dhe disa draperie "prerëse" që rrjedhin nga shembulli i [[Albreht Dyrer|Dürer]]. Duket se vetë Bellini shtoi detaje më të qarta (të tilla si gjinjtë e zhveshur të nimfave, gjestin e rrezikshëm të Neptunit në qendër) për të përmbushur kërkesat e klientit.<ref>{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|pages=475-479}}</ref> ==== Vdekja ==== Në [[1515]] Bellini përfundoi një pikturë përfundimtare, ''Portretin e Fra 'Teodoro da Urbino'', me një intensitet të ashpër dhe filloi të punojë në kanavacën e ''Martirizmit të Shën Markut'', e porositur një vit më parë nga ''Scuola Grande di San Marco'', një vepër që mbeti i paplotë dhe u përfundua vetëm në [[1537]] nga Vittore Belliniano.<ref name="O479">{{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|year=2007|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=479}}</ref> Më 26 nëntor [[1516|1516,]] Marin Sanudo shënoi në ditarët e tij: "Nëse ai e kuptonte, këtë mëngjes që Zuan Belin, optimo pytor, [...] fama e të cilit njihet në të gjithë botën, dhe cussi i vjetër si epoka, vdiq për shkëlqimin". Giovanni ishte i fundit i brezit të tij, pas zhdukjes së Mantegna-s dhe Gentile Bellinit; por ndryshe nga ky i fundit, Giovanni nuk mbeti në karrierën e tij gjithnjë njësoj si ai, duke u përpjekur vazhdimisht të azhurnohej dhe të merrte lajmet. Karriera e tij intensive, mbi gjashtëdhjetë vjeçare, gjithmonë në nivelet më të larta, në fakt luhej tërësisht "midis inovacionit dhe ruajtjes", siç shkruajti Pallucchini në [[1964]].<ref name="O479"></ref> == Karakteristikat stilistike == [[Skeda:Giovanni_bellini,_sacra_conversazione_dell'accademia_02.jpg|parapamje|majtas|''Magdalena'' (hollësi), Galerie dell'Accademia, [[Venecia]]]] Bellini kombinon plasticizmin metafizik nga [[Piero della Francesca]] dhe realizmin njerëzor të Antonello da Messina (jo ai i ekzagjeruar nga [[Lista e piktorëve flamandë|flamandët]]) me thellësi kromatike tipike të venecianëve, duke i hapur rrugën të ashtuquajturit "[[Tonalizmi|tonalizëm]]". Ai gjithashtu u ndikua nga kunati i tij [[Andrea Mantegna]], i cili e solli atë në kontakt me risitë e [[Rilindja Fiorentine|Rilindjes Fiorentine]]. Gjithmonë Mantegna, me të cilin ka mundësinë të punojë në kontakt në gjatë qëndrimit [[Padova]]n, e ndikoi atë në ekspresivitetin e fytyrave dhe në forcën emocionale që përcjellin peizazhet në sfond. Në [[Padova]], Bellini u njoh gjithashtu me skulpturën e [[Donatello]]s, i cili në këtë periudhë i dha një ngarkesë ekspresioniste punës së tij, duke iu afruar një stili më afër mjedisit të Veriut. Prandaj Bellini solli risi të mëdha në pikturën veneciane, kur babai dhe vëllai i tij Jacopo dhe Gentile Bellini, ishin ende të lidhur me hieratizmin bizantin, dhe me gotikun e vonë, që në [[Venecia|Venecie]], në [[Arkitektura|arkitekturë]], filloi të zbehej vetëm nga viti [[1470]]. Më vonë ai mirëpriti shkëlqimin e qartë të Piero della Francesca dhe ishte një nga të parët që kuptoi risitë atmosferike të Antonello da Messina-s, e cila shndërroi dritën në një lidhës të artë midis figurave, të aftë për të dhënë ndjesinë e qarkullimit të ajrit. [[Skeda:Vicenza,_santa_corona,_altare_garzadori_con_battesimo_di_cristo_di_giovanni_bellini_03.JPG|parapamje| Vicenza, Santa Corona, altari Garzadori me pagëzimin e Krishtit]] Prapë, tashmë i moshuar, ai vlerësoi cilësitë e artistëve kalimtarë nëpër lagunë, të tillë si [[Leonardo da Vinçi|Leonardo da Vinci]] dhe [[Albreht Dyrer|Albrecht Dürer]], duke asimiluar përkatësisht ''sfumaton'' dhe shijen nordike për draperinë e mprehtë. Por arritja e tij më e madhe qe, tashmë në të shtatëdhjetat e tij, që njohu prurjet e revolucionit të [[tonalizmi]]t të [[Giorgione]]-s dhe, pak më vonë, të riut [[Ticiani|Ticiano]], duke aplikuar ngjyra në fusha më të gjera dhe të buta, pa një kufi të qartë të dhënë nga vija e konturit dhe priret ti shkrijë subjektet me peisazhin përreth. Si [[Rafaelo|Rafaeloja]] arriti një harmoni të skajshme nga një ekuilibër i skajshëm: më shumë sesa urbinasi, megjithatë, e njëjta poezi kishte qenë frymëzimi dhe qëllimi kryesor i artit të tij.<ref name="O480"></ref> Berenson shkruajti për të se: "Për pesëdhjetë vjet ai e drejtoi pikturën veneciane nga fitorja në fitore, e gjeti atë duke thyer guaskën e saj bizantine, kërcënoi të petrifikonte nën pikat e kanunëve pedantë dhe e la atë në duart e Giorgione-s dhe [[Ticiani]]t, arti" më plotësisht njerëzore se çdo tjetër që bota perëndimore dinte ndonjëherë pas rënies së kulturës greko-romake".<ref>{{Cite book|author=Bernard Berenson|title=The Venetian Painters of the Renaissance: With an Index to Their Works|url=https://books.google.al/books?id=QnrqcTR7pjYC|publisher=G.P. Putnam’s Sons|year=1894|language=en}}</ref> == Studentët == Sipas një lajmi nga Vasari, i pa konfirmuar nga burime të tjera, Giorgione u formua nga Bellini. Midis dishepujve të tij të sigurt janë Nicolò Rondinelli dhe Marco Bello. == Veprat == {{See also|Veprat e Giovanni Bellinit}} == Në kulturën masive == ''Bellini'' është gjithashtu emri i një [[Koktej|kokteji të]] famshëm, i krijuar në vitin [[1948]]<ref name="Harrys Bar">{{Cite web|title=The Bellini|language=en|work=harrysbarvenezia|url=http://www.harrysbarvenezia.com/bellini.htm|access-date=10 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20091126002815/http://www.harrysbarvenezia.com/bellini.htm|url-status=dead|archive-date=26 nëntor 2009}}</ref> nga Giuseppe Cipriani, pronar dhe banakier kryesor i Bar's Harry në [[Venecia]] dhe i emërtuar në nder të piktorit. ''Bellini'' bazohet te vera e bardhë (zakonisht Prosecco ose verë e gazuar Brut) dhe tul të freskët pjeshke të bardhë të shtrydhur dhe ka një ngjyrë karakteristike rozë, që i kujtonte Ciprianit ngjyrën e togës së një shenjti në një pikturë veneciane. Suksesi i ''Bellini'' e nxiti Ciprianin në përzierje të mëtejshme midis pikturës, ushqimit dhe verës, me shpikjen në vitin [[1950]] të ''Carpaccio'', pjatë e përbërë nga feta të prera hollë të [[Mishi|mishit]] të [[viçi]]t të gjallë të vendosura në një pjatë dhe të zbukuruar [[Vasili Kandinski|alla Kandinski]], me një salcë që quhej universale, e quajtur kështu sepse Ciprianit ngjyra e mishit të gjallë i kujtonte ngjyrat e intensive të pikturave të piktorit [[Viktor Karpaçi|Vittore Carpaccio]], me veprat e të cilit mbahej në atë kohë në Palazzo Ducale të [[Venecia]]s.<ref>{{Cite encyclopedia|title=Carpaccio|encyclopedia=Treccani|url=http://www.treccani.it/vocabolario/carpaccio/|publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana|language=it}}</ref><ref>{{Cite web|title=La storia del Carpaccio|work=glu-fri.com|url=http://www.glu-fri.com/it/carpaccio-zucchine/|language=it|access-date=10 qershor 2021|url-status=dead|archive-date=23 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623093247/https://www.glu-fri.com/it/carpaccio-zucchine/}}</ref> Në zonën e Pezaros, ku piktori qëndroi për të krijuar palën e famshme të altarit, "''Giamblèn''" (Giambellino në dialektin vendas) ka marrë kuptimin e ''personit të lënë pas dore'' [[Antonomazia|''par ekselencës'']]. == Galeri pikturash == <gallery mode="packed" heights="219" caption="Portrete"> File:Giovanni Bellini - Ritratto di un giovane uomo.jpg|''Portreti i një të riu'', [[1470]]-[[1480]], Gemäldegalerie, Berlin File:Bellini, Giovanni - Giovanni Emo - NGA.jpg|''Giovanni Emo'', {{Rreth}}[[1475]]-[[1480]], National Gallery of Art, 48.9 x 34.6 cm File:Giovanni Bellini Portrait Young Man Red.jpg|''Portreti i një djaloshi me të kuqe'', [[1485]]-[[1490]], National Gallery of Art, [[Uashington D.C.]] File:Bellini Giovanni.jpg|''Portret djaloshi'', {{Rreth}}[[1490]], Nivaagaard Museum File:Giovanni Bellini Portrait of a Young Man.jpg|''Portret djaloshi'', {{Rreth|[[1490]], National Gallery of Art File:Giovanni_Bellini_019.jpg|''Portret burri'', [[1475]]-[[1500]], [[Muzeu i Luvrit]] File:BELLINI, Giovanni.jpg|''Portret burri'', [[Uffizi|Galleria degli Uffizi]], [[1500]] File:Giovanni Bellini FeltételezettÖnarcképeKJ.jpg|''Portret burri'', {{Rreth|[[1500]], Museo Capitolino File:Giovanni Bellini - Ritratto di gentiluomo veneziano.jpg|''Portreti i një fisniku venecian'', {{Rreth}} [[1500]], National Gallery of Art File:Bellini, Giovanni - Ritratto di giovane senatore - Padova Musei civici.jpg|''Portret i një senatori të ri'', [[1500]]-[[1509]], Museo Civico di Padova, [[Padova]] File:Giovanni_Bellini,_portrait_of_Doge_Leonardo_Loredan.jpg|''Portreti i doxhit Leonardo<br/> Loredan, [[1501]]-[[1502]], National Gallery, Londër'' File:Portrait of a young man, by Giovanni Bellini.jpg|''Portret i një burri të ri'', [[1505]], Royal Collection File:Giovanni Bellini - Portrait of a Procurator.jpg|''Portreti i një prokurori'', {{Rreth|[[1507]], Tokyo Fuji Museum File:Giovanni Bellini - Ritratto d'uomo (Boston).jpg|''Portreti i një burri'' ([[Boston]]) File:Giovanni Bellini - Ritratto di Fra' Teodoro da Urbino in veste di San Domenico.jpg|''Portreti i Fra Teodoros së Urbinos si Shën Domeniku'', [[1515]], (Londër) File:Giovanni_bellini_raffaele_zovenzoni.jpg|Poeti Raffaele Zovenzoni ([[Milano]]) File:Giovanni Bellini - Ritratto di Jörg Fugger.jpg|''Joerg Fugger'' (Norton Simon Museum) File:Giovanni Bellini - Ritratto di ragazzo.jpg|''Portreti i një djali'' (Birmingham) File:Giovanni Bellini o Giovanni Cariani - Ritratto di due giovani.jpg|''Dy djelmosha'' ([[Muzeu i Luvrit|Luvër]]) File:Bellini - Der Doge Leonardo Loredan mit vier Begleitern, 1507, B.79.jpg|''Doxhi Leonardo Loredani me katër anëtarë të familjes'', [[1507]], Gemälde, Berlin </gallery> <!-- Inner gallery Table start--> <!-- hide class="collapsible wikitable" --> <!-- Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Vepra Fetare</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode="packed" heights="234" caption="Vepra fetare"> File:Giovanni Bellini 002.jpg|Bellini, Giovanni ~ ''Agonia në kopësht'', {{Rreth|[[1459]]}}, National Gallery, Londër File:Giovanni bellini, presentazione di gesù al tempio, 1469 ca. 01.jpg|''Prezantimi në Tempull'', {{Rreth|[[1459]]}}, Galleria Querini Stampalia, [[Venecia|Venecie]]. File:Madonna and Child with Saints - Giovanni Bellini - Louvre RF 2097.jpg|''Madona dhe Fëmija me shenjtë'', Luvër, [[Paris]] File:Bellini Madonna and Child.jpg|''Madona dhe Fëmija me donatorin'' File:Bellini - madonna01.jpg|Bellini, Giovanni ~ ''Madona Willys'', [[1480]]–[[1490]], vajë në panel, São Paulo Art Museum File:Blessing Christ by Giovanni Bellini (Louvre RF 2039).jpg|''Krishti duke bekuar'', [[1465]]–[[1470]], Luvër, [[Paris]] (cepi i tunikës është dekoruar gjerësisht me shkrime ''pseudo-kufike''; shiko [[:File:Giovanni Bellini Le Christ Benissant 1465 1470 detail.jpg|hollësitë]]) File:Giovanni Bellini, Dead Christ Tended by Angels, 1470-75, Berlin, Gemäldegalerie.jpg|''Krishti i vdekur, i mbajtur nga engjëjt'', [[1470]]–[[1475]], Gemäldegalerie, Berlin </gallery> |} <!-- Inner gallery Table start--> <!-- hide class="collapsible wikitable" --> <!-- Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Madona</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode="packed" heights="234" caption="Madona"> Skeda:Jacopo, gentile e giovanni bellini, polittico della madonna, da s.m. della carità, 1464-70 ca., 01.JPG|''Triptiku i Madonës'', [[1464]]-[[1470]], pikturuar bashkë me Jacopo dhe Gentile Bellinin dhe punishten, Gallerie dell'Accademia Skeda:Bellini, Giovanni - Madonna and Child - Gemäldegalerie, Berlin 1177.jpg|''Virgjëresha dhe Fëmija'', {{Rreth}} [[1460]], Gemäldegalerie, Berlin Skeda:Giovanni Bellini - Madonna with the Child (Greek Madonna) - WGA1638.jpg|''Madona Greke'', Pinacoteca di Brera, [[1460]]–[[1464]] Skeda:Bellini-Vierge-à-l-Enfant-Ajaccio,Fesch.jpg|Virgjëresha dhe Fëmija, Palais Fesch, {{Rreth}} [[1470]]-[[1475|75]] Skeda:Bellini, Giovanni - Madonna and Child - Gemäldegalerie Berlin 10A.2.jpg|''Madona dhe Fëmija'', Gemäldegalerie, Berlin Skeda:Accademia - Giovanni Bellini - Madonna with Child Blessing Cat.583.jpg|''Madona dhe Fëmija duke bekuar'', Accademia Galleries, [[1475]]-[[1479]] Skeda:Bellini, Giovanni - Madonna and Child - Madonna Lochis - Accademia Carrara, Bergamo.jpg|''Madona dhe Fëmija'', Accademia Carrara, [[Bergamo]] Skeda:'The Madonna and Child', painting on panel by Giovanni Bellini, c. 1465, Kimbell Art Museum.jpg|''Madona dhe Fëmija'', Kimbell Art Museum, [[1465]] Skeda:Accademia - Madonna in trono che adora il Bambino dormiente - Giovanni Bellini C.591.jpg|''Madona në fron duke adhuruar Fëmijën duke fjetur'', Accademia Galleries, [[1475]] Skeda:(Venice) Madonna Frizzoni by Giovanni Bellini - Correr Museum.jpg|''Madona dhe Fëmija'', Museo Correr, [[1475]] Skeda:(Venice) Madonna col bambino in piedi benedicente - Giovanni Bellini - gallerie Accademia.jpg|''Madona me Fëmijën'', Accademia Galleries, [[1475]]-[[1480]] Skeda:Giovanni Bellini Madonna Willys.jpg|''Virgjëresha me Fëmijën në këmbë, i cili përqafon nënën e tij'' (''Willys Madonna''), Museu de Arte de São Paulo, [[1480]] – [[1490]] Skeda:(Venice) Madonna dai cherubini rossi - Giovanni Bellini - gallerie Accademia.jpg|''Madona me kerubinë të kuq'', Accademia Galleries, [[1485]] Skeda:Giovanni Bellini Madona and Child (1).jpg|''Madona dhe Fëmija'', Metropolitan Museum of Art, [[Nju Jork Siti]], [[1485]]–[[1490]] Skeda:Bellini, Giovanni - Madonna di Alzano - Accademia Carrara.jpg|''Madona dhe Fëmija'', Accademia Carrara, [[1485]]-[[1487]] Skeda:Accademia - Madonna degli Alberetti - Giovanni Bellini.jpg|''Madonna degli alberetti'', Accademia Galleries, [[1487]] Skeda:Giovanni Bellini - Madonna with Child and Sts Peter and Sebastian - WGA1695.jpg|''Madona dhe Fëmija me Shën Pjetrin dhe Shën Sebastianin'', [[Muzeu i Luvrit|Luvër]], [[Paris]], [[1487]] Skeda:Bellini, Giovanni - Madonna and Child with St. John the Baptist - Google Art Project.jpg|''Madona dhe Fëmija me Shën Gjon Pagëzorin fëmijë'', Indianapolis Museum of Art, [[1490]]-[[1500]] File:Giovanni Bellini - Maria met kind.jpg|''Madona dhe Fëmija, ~[[1490]]-[[1520]], vajë në panel, 23.5 x 19.5 cm, [[Amsterdami|Amsterdam]], Rijksmuseum.'' Skeda:Bellini Madonna and Child.jpg|''Madonna dhe Fëmija me donatorin'', National Museum in Poznań, Poznań, [[1502]]–[[1507]] Skeda:Bellini, Giovanni - Madonna con il Bambino - Pinacoteca di Brera.jpg|''Madona me Fëmijën'', [[1510]], Pinacoteca di Brera Skeda:(Venice) Angelo annunciante e Vergine annuciata - Giovanni Bellini - Gallerie Accademia.jpg|''Engjëlli i Shpalljes dhe Virgjëresha'', Accademia Galleries, [[Venecia|Venecie]], [[1500]] Skeda:Madonna and Child with Saints John the Baptist and Elizabeth (SM 853).png|''Madona dhe Fëmija me Shën Gjon Pagëzorin dhe Shën Elizabetën'', [[1490]]-[[1500]], Frankfurt Skeda:Accademia - Madonna col Bambino tra san Giovanni Battista e una santa Cat.881.jpg|''Biseda e shenjtë Giovanelli'', Accademia Galleries, [[Venecia|Venecie]] Skeda:Accademia - Madonna con Bambino tra le sante Caterina e Maria Maddalena - Giovanni Bellini - Cat 613.jpg|''Madona dhe Fëmija midis Shën Katerinës dhe Maria Magdalenës'', Accademia Galleries, [[Venecia|Venecie]], [[1490]] Skeda:Accademia - Pala di San Giobbe by Giovanni Bellini.jpg|''Pala di San Giobbe'', Accademia Galleries, [[Venecia|Venecie]] Skeda:Accademia - Madonna col Bambino tra san Paolo e san Giorgio Cat610.jpg|''Madona dhe Fëmija midis Shën Palit dhe Shën Geroges'', Accademia Galleries, [[Venecia|Venecie]], [[1490]] </gallery> |} <!-- Inner gallery Table start--> <!-- hide class="collapsible wikitable" --> <!-- Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Pieta</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode="packed" heights="234" caption="Pieta"> File:Giovanni Bellini - Imago Pietatis - Google Art Project.jpg|''Imago Pietatis'', [[1460]]–[[1469]] Skeda:Giovanni e gentile bellini, pietà, 1472, 01.JPG Skeda:Bellini, Giovanni - Pietà with Madonna and St. John the Evangelist - Accademia Carrara Bergamo.jpg Skeda:Bellini, Giovanni - Dead Christ Supported by Two Angels.jpg Skeda:Giovanni-Bellini-Pietá (1465).jpg Skeda:Giovanni-Bellini-HalottKrisztus-négyAngyallal (1470).jpg Skeda:Accademia - Pietà Martinengo by Giovanni Bellini Cat.883.jpg </gallery> |} <!-- Inner gallery Table start--> <!-- hide class="collapsible wikitable" --> <!-- Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Piktura të tjera</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery caption="Piktura të tjera" mode="packed" heights="237"> File:Giovanni Bellini o Giambellino - Allegoria sacra - Google Art Project.jpg|''Allegoria e Shenjtë'', [[Uffizi|Galleria degli Uffizi]], [[Firencia|Firence]] Skeda:Andrea previtali e giovanni bellini, allegorie, 1490 ca. 01.JPG|''Katër Alegoritë'', bashkëpunim me Andrea Previtalin, {{Rreth}} [[1490]], Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]] Skeda:Giovanni Bellini - Giovane donna nuda allo specchio.jpg|''Vajzë lakuriq në pasqyrë'', vajë në panel plepi, Kunsthistorisches Museum, [[Vjena|Vjenë]] Skeda:Gentile e giovanni bellini, predica di san marco in alessandria 01.jpg|''Predikimi i Shën Markut në Aleksandri'', me Gentile Bellinin, [[1504]]-[[1507]], Pinacoteca di Brera, [[Milano]] Skeda:Giovanni Bellini and Titian - The Feast of the Gods - Google Art Project.jpg|''Gostia e Zotave'', e përfunduar nga [[Ticiani]] me ndihmën e Dosso Dossit, midis viteve [[1514]]-[[1529]], vajë në kanavacë, National Gallery of Art, [[Uashington D.C.]] Skeda:Giovanni Bellini Young Bacchus.jpg|''Baku i vogël'', {{Rreth}} [[1505]]-[[1510]], vajë në tablo transferuar në panel, National Gallery of Art, [[Uashington D.C.]] Skeda:Giovanni Bellini - San Girolamo nel deserto.jpg|''Shën Jeronimi në shkretëtirë'', {{Rreth}} [[1455]]-[[1460]], Barber Institute of Fine Arts, Birmingham Skeda:Bellini, Giovanni - Saint Jerome reading in a landscape - National Gallery.jpg|''Shën Jeronimi duke lexuar në mjedis'', National Gallery Skeda:Passion de saint Maurice - Arsenal940 - saint Maurice f34v.jpg|''Shën Maurisi'', miniaturë në pergamenë e dorëshkimit ''Passion de Saint Maurice et de ses compagnos'', {{Rreth}} [[1453]], Bibliothèque de l'Arsenal, [[Paris]] Skeda:Passion de saint Maurice - Arsenal940 - Assemblée de l'ordre du croissant.jpg|''Asamblea e Urdhrit të Gjysmë-Hënës'', miniaturë në pergamenë, {{Rreth}} [[1453]], pjesë e dorëshkrimit ''Passion de saint Maurice e de ses compagnos'', Bibliotheque de l'Arsenal, [[Paris]] Skeda:Marcello-elephant-st-maurice-ms-940-f38v-c1453.jpg|''Alegoria e Venecies dhe Pallatit të Doxhit, miniaturë në pergamenë, {{Rreth}} [[1453]], Bibliotheque de l'Arsenal, [[Paris]]'' Skeda:Passio Mauricii et sotiorum ejus - Bib Arsenal Ms940 f9r.jpeg|Miniaturë në pergamenë e dorëshkrimit Passion de Saint Maurice et de ses compagnos, {{Rreth}} [[1453]], Bibliotheque de l'Arsenal, [[Paris]] Skeda:Passio Mauricii et sotiorum ejus - Bib Arsenal Ms940 f5v.jpeg|Miniaturë në pergamenë, {{Rreth}} [[1453]], pjesë e dorëshkrimit Passion de saint Maurice et de ses compagnos, Bibliotheque de l'Arsenal, [[Paris]] Skeda:Jacopo-antonio-marcello-rene-anjou-1459.jpg|Miniaturë në pergamenë nga dorëshkrimi i përkthimit të [[Strabonis Geographica|Gjeografisë]] së [[Straboni]]t, [[1459]], Bibliotheque municipale d'Albi Skeda:Guarino de Verona 001.jpg|Miniaturë në pergamenë nga dorëshkrimi i përkthimit të [[Strabonis Geographica|Gjeografisë]] së [[Straboni]]t, [[1459]], Bibliotheque municipale d'Albi Skeda:Barbarigo Altarpiece.jpg|''Pala Barbarigo'' Skeda:Giovanni Bellini - Orazione nell'orto.jpg|''Orazione nell'orto'', {{Rreth}} [[1465]], ngjyrë mbi dru, National Gallery, Londër Skeda:Giovanni bellini, testa di san giovanni battista.jpg|''Koka e Shën Gjon Pagëzorit'', Giovanni Bellini ose Marco Zoppo, {{Rreth}} [[1465]]-[[1470]], Musei Civici di Pesaro Skeda:Polittico di san vincenzo ferrer 01.jpg|''Poliptiku i Vincenzo Ferrerit'' Skeda:Giovanni bellini, resurrezione, 1475-79 ca. 01.JPG|''Ringjallja'' Skeda:SaintPeterTheMartyr'sAssasination.JPG|''Vrasja e Shën Pjetër Martirit, [[1507]], National Gallery, Londër'' </gallery> |} ==Shiko edhe== * [[Veprat e Giovanni Bellinit]] * [[Ticiani]] * [[Andrea Mantegna]] * [[Tonalizmi]] * [[Viktor Karpaçi]] * [[Giovanni Battista Tiepolo]] * [[Filippo Brunelleschi]] * [[Donatello]] * [[Domeniko Girlandaio]] * [[Fra Angelico]] * [[Lorenco di Kredi]] * [[Sandro Botiçeli]] * [[Andrea del Verrokjo]] * [[Gentile Bellini]] * [[Rilindja Veneciane]] * [[Mikelanxhelo]] * [[Rafaelo]] * [[Leonardo da Vinçi]] * [[Humanizmi i Rilindjes]] * [[Rilindja]] * [[Arti i Rilindjes]] * [[Familja Mediçi]] * [[Letërsia e Rilindjes Evropiane]] * [[Muzika e Rilindjes Evropiane]] * [[Xhoto]] * [[Duço]] * [[Simone Martini]] == Referime == {{Reflist|35 em}} == Bibliografia == {{Refbegin|35 em}} * {{Cite book|author=Giovanni Agosti|title=Un amore di Giovanni Bellini|publisher=Officina Libraria|location=Milano|year=2009|language=it|ISBN=978-88-89854-40-2}} * {{Cite book|author=Giulio Carlo Argan|title=Storia dell'arte italiana|year=1968|publisher=Sansoni|language=it|location=Firence}} * {{Cite book|author=Bernard Berenson|title=The Venetian Painters of the Renaissance: With an Index to Their Works|url=https://books.google.al/books?id=QnrqcTR7pjYC|publisher=G.P. Putnam’s Sons|year=1894|language=en}} * {{Cite book|author=Rona Goffen|title=Giovanni Bellini|publisher=Motta|language=it|year=1990|location=Milano|isbn=88-7179-008-1}} * {{Cite book|editor=Emanuela Daffra|title=Giovanni Bellini ¬– La nascita della pittura devozionale umanistica – Gli studi|publisher=Skira|year=2014|language=it|location=Milano}} * {{Cite book|author=Peter Humfrey|title=Giovanni Bellini|publisher=Marsilio|language=it|year=2021|location=Venecie}} * {{Cite book|editor1=Peter Humfrey|editor2=Vincenzo Mancini|title=Giovanni Bellini ... il migliore nella pittura|editor3=Anchise Tempestini|editor4=Giovanni Carlo Federico Villa|year=2019|publisher=Linea d’acqua|language=it, en|location=Venecie}} * {{Cite book|editor1=Mario Lucco|editor2=Giovanni Carlo Federico Villa|title=Giovanni Bellini, Cinisello Balsamo|publisher=Scuderie del Quirinale|location=Milano|year=2008|language=it}} * {{Cite book|author1=Mauro Lucco|author2=Peter Humfrey|year=2019|title=Giovanni Bellini – Catalogo ragionato|author3=Carlo Federico Villa|editor1=Mauro Lucco|editor2=Ponzano Veneto|publisher=Zel|language=it}} * {{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|year=2007|title=Pittori del Rinascimento|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=407-480}} * {{Cite encyclopedia|author=Terisio Pignatti|title=BELLINI, Giovanni, detto Giambellino|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/bellini-giovanni-detto-giambellino_(Dizionario-Biografico)/|encyclopedia=Dizionario biografico degli italiani|publisher=Istituto dell' Enciclopedia Italiana|language=it}} * {{Cite book|author=Anchise Tempestini|title=Giovanni Bellini|year=1997|publisher=Fabbri Editori|language=it|location=Milano|ISBN=88-4506973-7}} * {{Cite book|author=Catherine C. Wilson|title=Examining Giovanni Bellini: An Art "More Human and More Divine"|publisher=Turnhout, Brepols|year=2016|language=en|ISBN=978-2-503-53570-8}} * {{Cite book|author1=Pierluigi De Vecchi|author2=Edda Cerchiari|title=Arte nel tempo|publisher=Bompiani, Sonzogno|language=it|year=1991}} * {{Cite book|author=Stefano Zuffi|title=Giovanni Bellini|publisher=Arnoldo Mondadori Arte|language=it|location=Milano|year=1991}} {{Refend}} == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} * [[File:Wikiquote-logo.svg|lidhje=|21x21px|Collabora a Wikiquote]] [https://it.wikiquote.org/wiki/ Wikiquote] përmban citime nga ose mbi '''[https://it.wikiquote.org/wiki/Giovanni%20Bellini Giovanni Bellini]''' * [[File:Commons-logo.svg|lidhje=https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it|24x24px|Collabora a Wikimedia Commons]] <span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it Wikimedia Commons]</span> përmban imazhe o fajëlla të tjerë mbi '''<span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Giovanni_Bellini Giovanni Bellini]</span>''' == Lidhje te jashtme == {{Refbegin|28 em}} {{Commons}} * {{Cite web|title=Giovanni Bellini|work=Wga.hu|language=it|url=http://www.wga.hu/html/b/bellini/giovanni/index.html}} * {{Cite encyclopedia|title=Bellini, Giovanni|encyclopedia=Treccani|language=it|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-bellini|publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana}} * {{Cite encyclopedia|author=Philip Hendy|title=Giovanni Bellini|language=en|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/biography/Giovanni-Bellini-Italian-Painter|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}} * {{Cite web|title=Giovanni Bellini|publisher=Conferenza Episcopale Italiana|language=it|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/persone/persona/1437/}} * {{Cite web|title=Opere di Giovanni Bellini|publisher=Horizons Unlimited|language=it|url=https://mlol.link/open/author/128455}} * {{Cite web|author=Al von Ruff|title=Bibliography of Giovanni Bellini|language=en|url=http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?202593|website=Internet Speculative Fiction Database}} * {{Cite web|title=Giovanni Bellini|publisher=Zink Media|language=en|url=https://www.discogs.com/it/artist/2248439}} * {{Cite web|title=Giovanni Bellini|website=Web Gallery of Art|language=en|url=http://www.wga.hu/html/b/bellini/giovanni/index.html}} {{Refend}} [[Kategoria:Piktorë italianë]] [[Kategoria:Rilindas italianë]] [[Kategoria:Piktorë të shekullit të XV]] [[Kategoria:Piktorë të shekullit të XVI]] [[Kategoria:Lindje - Vitet 1430]] [[Kategoria:Vdekje 1516]] [[Kategoria:Njerëz nga Venediku]] 9zo0uj01uor23m3zy21f3yqvt1e5mux 1 304495 3004119 2997560 2026-07-02T04:26:13Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Alda Merini/Arkivi 1]] 3004119 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Alda Merini/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} pxo4siwgxnt3v8wyjp2zofuc4nksjtf 1 307390 3004108 2384808 2026-07-02T04:23:14Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Xhamia e Namazgjasë]] 3004108 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli [[Xhamia e Namazgjasë]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1997516 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150105164805/http://www.istanbulajansi.com/haber/24159/Tirana-en-buyuk-camii-Diyanetten.html te http://www.istanbulajansi.com/haber/24159/Tirana-en-buyuk-camii-Diyanetten.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150104210235/http://news.albanianscreen.tv/pages/news_detail/61717/ENG te http://news.albanianscreen.tv/pages/news_detail/61717/ENG *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20170921045615/http://www.kryeministria.al/en/newsroom/press-releases/construction-of-the-mosque-of-namazgja-and-employment-fund1416578882 te http://www.kryeministria.al/en/newsroom/press-releases/construction-of-the-mosque-of-namazgja-and-employment-fund1416578882 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150110213300/http://www.zaman.com.tr/aktuel_balkanlarin-en-buyuk-camisi-arnavutlukta-insa-edilecek_2258942.html te http://www.zaman.com.tr/aktuel_balkanlarin-en-buyuk-camisi-arnavutlukta-insa-edilecek_2258942.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 12:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamia e Namazgjasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2040165 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160915152918/http://www.dritaislame.al/hidhen-themelet-e-xhamise-se-namazgjase/ për lidhjen http://www.dritaislame.al/hidhen-themelet-e-xhamise-se-namazgjase/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 17:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamia e Namazgjasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2246378 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150104210235/http://news.albanianscreen.tv/pages/news_detail/61717/ENG për lidhjen http://news.albanianscreen.tv/pages/news_detail/61717/ENG. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2021 07:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamia e Namazgjasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2260528 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150105164805/http://www.istanbulajansi.com/haber/24159/Tirana-en-buyuk-camii-Diyanetten.html për lidhjen http://www.istanbulajansi.com/haber/24159/Tirana-en-buyuk-camii-Diyanetten.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150104210235/http://news.albanianscreen.tv/pages/news_detail/61717/ENG për lidhjen http://news.albanianscreen.tv/pages/news_detail/61717/ENG. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170921045615/http://www.kryeministria.al/en/newsroom/press-releases/construction-of-the-mosque-of-namazgja-and-employment-fund1416578882 për lidhjen http://www.kryeministria.al/en/newsroom/press-releases/construction-of-the-mosque-of-namazgja-and-employment-fund1416578882. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160915152918/http://www.dritaislame.al/hidhen-themelet-e-xhamise-se-namazgjase/ për lidhjen http://www.dritaislame.al/hidhen-themelet-e-xhamise-se-namazgjase/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150110213300/http://www.zaman.com.tr/aktuel_balkanlarin-en-buyuk-camisi-arnavutlukta-insa-edilecek_2258942.html për lidhjen http://www.zaman.com.tr/aktuel_balkanlarin-en-buyuk-camisi-arnavutlukta-insa-edilecek_2258942.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 08:00 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamia e Namazgjasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2379599 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200123003349/http://rtv21.tv/home-alone-se-shpejti-vjen-ne-version-te-ri/ për lidhjen http://rtv21.tv/home/?p=174489. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200123003351/https://www.tccb.gov.tr/ për lidhjen http://www.tccb.gov.tr/news/397/93351/president-erdogan-attends-groundbreaking-ceremony-of-tirana-namazgah-mosque.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2021 09:29 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamia e Namazgjasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997333 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150105015111/http://jetzt.sueddeutsche.de/texte/anzeigen/590804/Balancieren-in-Tirana për lidhjen http://jetzt.sueddeutsche.de/texte/anzeigen/590804/Balancieren-in-Tirana. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 10:20 (CEST) 0s2rfpt5u77702fmfbb0ui447tlnjly 1 311197 3004096 2383750 2026-07-02T04:20:01Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Bhima Ratha]] 3004096 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhjet e jashtme në [[Bhima Ratha]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1989550 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131225063607/http://puratattva.in/2010/08/23/mahabalipuram-the-workshop-of-pallavas-part-iii-43.html te http://puratattva.in/2010/08/23/mahabalipuram-the-workshop-of-pallavas-part-iii-43.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 17:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bhima Ratha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049094 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apa%C3%A7photocoll/t/019pho0000472s1u00027000.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131225063607/http://puratattva.in/2010/08/23/mahabalipuram-the-workshop-of-pallavas-part-iii-43.html për lidhjen http://puratattva.in/2010/08/23/mahabalipuram-the-workshop-of-pallavas-part-iii-43.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 15:56 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bhima Ratha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2179631 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130312100940/http://www.asi.nic.in/asi_monu_whs_mahabalipuram_monolithic.asp për lidhjen http://asi.nic.in/asi_monu_whs_mahabalipuram_monolithic.asp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 janar 2021 05:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bhima Ratha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2261409 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131225063607/http://puratattva.in/2010/08/23/mahabalipuram-the-workshop-of-pallavas-part-iii-43.html për lidhjen http://puratattva.in/2010/08/23/mahabalipuram-the-workshop-of-pallavas-part-iii-43.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 11:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bhima Ratha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2376765 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apa%C3%A7photocoll/t/019pho0000472s1u00027000.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2021 18:18 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bhima Ratha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997495 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130129043049/http://www.varalaaru.com/default.asp?articleid=741 për lidhjen http://www.varalaaru.com/Default.asp?articleid=741. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 01:35 (CEST) 5h0extahz3tvnbcecf4qpc22ejopw2r 0 311795 3004074 2979111 2026-07-02T00:55:36Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004074 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Zhan Dybyfe | native_name = Jean Dubuffet | native_name_lang = fr | image = Paolo Monti - Servizio fotografico (Italia, 1960) - BEIC 6341424.jpg | image_size = | caption = Jean Dubuffet në vitin [[1960]] | birth_name = Jean Philippe Arthur Dubuffet | birth_date = {{Birth date and age|1901|7|31|df = yes}} | birth_place = [[Le Havre]], [[Franca|Francë]] | death_date = {{death date and age|1985|5|12|1901|7|31|df = yes}} | death_place = [[Paris]], [[Franca|Francë]] | movement = École de Paris | patrons = | awards = | module = {{Infobox person|child = yes|signature = SignatureDubuffet (cropped).jpg}} }} '''Jean Philippe Arthur Dubuffet''' (''Zhan Filip Artyr Dybyfe'', 31 korrik [[1901]] - 12 maj [[1985]]) ishte një [[Piktura|piktor]] dhe [[Skulptura|skulptor]] francez i École de Paris (''Shkolla e Parisit''). Qasja e tij idealiste ndaj estetikës përqafoi të ashtuquajturin ''art të ulët'' dhe shmangu standardet tradicionale të bukurisë në favor të asaj që ai besonte se ishte një qasje më autentike dhe humaniste ndaj krijimit të imazhit. Ai është ndoshta më i njohur për themelimin e lëvizjes artistike ''art brut'' dhe për koleksionin e veprave – ''Collection de l'art brut'' – që prodhoi kjo lëvizje. Dubuffet gëzoi një karrierë të frytshme artistike, si në [[Franca|Francë]], ashtu edhe në Amerikë dhe u paraqit në shumë ekspozita përgjatë jetës së tij. == Jeta e hershme == [[Skeda:Paolo Monti - Serie fotografica (Italia, 1960) - BEIC 6363665 dettaglio.jpg|majtas|parapamje|291px|Jean Dubuffet, [[1960]]]] Dubuffet lindi në [[Le Havre]], në një familje tregtarësh vere me shumicë, që ishin pjesë e borgjezisë së pasur.<ref name="LeMonde_2013/07/22">{{Cite news|date=22 korrik 2013|url=https://www.lemonde.fr/culture/article/2013/07/22/entre-dubuffet-et-chaissac-un-lien-passionnel_3450827_3246.html|title=Entre Dubuffet et Chaissac, un lien passionnel|newspaper=[[Le Monde]]|language=fr}}</ref> Miqtë e tij të fëmijërisë përfshinin shkrimtarët Raymond Queneau dhe Georges Limbour. Ai u transferua në [[Paris]] në vitin [[1918]], për të studiuar pikturë në Académie Julian,<ref name="Colin-Picon">{{Cite book|author=M. Colin-Picon|title=Georges Limbour: le songe autobiographique|publisher=Lachenal & Ritter|year=1994|language=fr|location=Paris}}</ref> duke u bërë mik i ngushtë me artistët Juan Gris, André Masson dhe Fernand Léger. Gjashtë muaj më vonë, pasi e gjeti trajnimin akademik të pakëndshëm, ai u largua nga akademia për të studiuar në mënyrë të pavarur. Gjatë kësaj kohe, Dubuffet zhvilloi shumë interesa të tjera, duke përfshirë muzikën e zhurmës së lirë, poezinë dhe studimin e gjuhëve të lashta dhe moderne.<ref name="Selz1962">{{Cite book|author=Peter Selz|title=The Work of Jean Dubuffet, with Texts by Artist|publisher=New York Museum of Modern Art|year=1962|language=en}}</ref> Dubuffet udhëtoi gjithashtu në [[Italia|Itali]] dhe [[Brazili|Brazil]], dhe pasi u kthye në [[Le Havre]] në vitin [[1925]], ai u martua për herë të parë dhe vazhdoi të hapte një biznes të vogël vere në [[Paris]]. Ai e rifilloi pikturën përsëri në vitin [[1934]], kur realizoi një seri të madhe portretesh në të cilat theksoi modën në historinë e artit. Por përsëri ai u ndal, duke zhvilluar biznesin e tij të verës në Bercy gjatë pushtimit gjerman të Francës. Vite më vonë, në një tekst autobiografik, ai u mburr se kishte bërë fitime të konsiderueshme duke furnizuar me verë [[Wehrmacht|Wehrmacht-it]].<ref name="LeMonde_2013/07/22" /> [[Skeda:Email garden at Art garden Hoge Veluwe Holland.Butterfly statue from Jean Dubuffet in the Jardin d'émail (1974) - panoramio.jpg|djathtas|parapamje|Kompleksi skulpturor ''Kopshti i Postës'' në Hoge Veluwe Holland, [[1974]]]] == Puna e hershme == Në vitin [[1942]], Dubuffet vendosi t'i përkushtohej përsëri artit. Ai shpesh zgjidhte subjekte për veprat e tij nga jeta e përditshme, si njerëz që uleshin në metronë e Parisit ose që ecnin në fshat. Dubuffet pikturonte me ngjyra të forta e të pandërprera, duke kujtuar paletën e Fauvizmit, si dhe piktorët Brucke, me njollat e tyre të ngjyrave që bashkoheshin dhe nuk ishin në përputhje me njëra-tjetrën. Shumë nga veprat e tij paraqisnin një individ ose individë të vendosur në një hapësirë shumë të ngushtë, gjë që kishte një ndikim të veçantë psikologjik tek shikuesit. Në vitin [[1943]], shkrimtari George Limbour, një mik i Dubuffet që nga fëmijëria, e çoi Jean Paulhan në studion e artistit. Puna e Dubuffet në atë kohë ishte e panjohur. Paulhan u impresionua dhe takimi doli të ishte një pikë kthese për Dubuffet.<ref name="Colin-Picon"/> Ekspozita e tij e parë personale u zhvillua në tetor [[1944]], në Galerinë Rene Drouin në [[Paris]]. Kjo shënoi përpjekjen e tretë të Dubuffet për t'u bërë një artist i afirmuar.<ref name="Selz1962"/> Në vitin [[1945]], Dubuffet mori pjesë dhe mbeti shumë i impresionuar nga një ekspozitë në [[Paris]] e pikturave të Jean Fautrier, në të cilat ai njohu artin kuptimplotë që shprehte drejtpërdrejtë dhe thjeshtë thellësinë e një personi. Duke imituar Fautrier, Dubuffet filloi të përdorte bojë të trashë vaji të përzier me materiale të tilla si baltë, rërë, pluhur qymyri, guralecë, copa qelqi, spango, kashtë, allçi, zhavor, çimento dhe katran. Kjo i lejoi atij të braktiste metodën tradicionale të aplikimit të bojës së vajit në kanavacë me furçë; në vend të kësaj, Dubuffet krijoi një pastë në të cilën mund të krijonte shenja fizike, të tilla si gërvishtje dhe shenja prerjeje. Teknika ''impasto'' e përzierjes dhe aplikimit të bojës u manifestua më së miri në serinë e ''Hautes Pâtes'' të Dubuffet ose ''Impasto të Trasha'', të cilën ai e ekspozoi në ekspozitën e tij të dytë të madhe, të titulluar ''Microbolus Macadam & Cie/Hautes Pates'' në vitin [[1946]] në Galérie René Drouin. [[Skeda:Tree Sculpture at Chase Manhattan (14630790024).jpg|parapamje|majtas|396px|Grupi skulpturor i ''Katër pemëve'', [[Manhattan]], [[Nju Jork Siti]]]] Përdorimi i materialeve të papërpunuara dhe ironia që ai futi në shumë nga veprat e tij, nxitën një numër të konsiderueshëm reagimesh nga kritikët, të cilët e akuzuan Dubuffet për ''anarki'' dhe ''fshirje të koshit të plehrave''.<ref name="Selz1962"/> Ai mori edhe disa reagime pozitive – Clement Greenberg e vuri re punën e Dubuffet dhe shkroi se ''[nga] një distancë, Dubuffet duket piktori më origjinal që ka dalë nga Shkolla e Parisit që nga Miro...'' Greenberg vazhdoi duke thënë se ''Dubuffet është ndoshta i vetmi piktor i ri me rëndësi të vërtetë që është shfaqur në skenën e Parisit në dekadën e fundit''. Faktikisht, Dubuffet do të ishte shumë i frytshëm në [[ShBA|Shtetet e Bashkuara]] vitin pas ekspozitës së tij të parë në [[Nju Jork]] ([[1951]]).<ref name="D'Souza1997">{{Cite journal|author=Aruna D'Souza|title=I Think Your Work Looks A Lot Like Dubuffet: Dubuffet and America, 1946–1962|year=1997|journal=Oxford Art Journal|volume=20|issue=2|language=en|page=61}}</ref> Pas vitit [[1946]], Dubuffet filloi një seri portretesh, me miqtë e tij Henri Michaux, Francis Ponge, George Limbour, Jean Paulhan dhe Pierre Matisse që shërbyen si ''modele''. Ai i pikturoi këto portrete me të njëjtat materiale të trasha dhe në një mënyrë qëllimisht antipsikologjike dhe antipersonale, siç u shpreh vetë Dubuffet. Disa vite më vonë, në vitin [[1948]], ai iu afrua [[Surrealizmi|grupit surrealist]], pastaj Kolegjit të Patafizikës në vitin [[1954]]. Ai ishte mik me dramaturgun, aktorin dhe regjisorin francez të teatrit Antonin Artaud, admironte dhe mbështeste shkrimtarin Louis-Ferdinand Céline dhe ishte i lidhur fort me rrethin artistik rreth surrealistit André Masson. Në vitin [[1944]], ai filloi një marrëdhënie të rëndësishme me luftëtarin e rezistencës dhe shkrimtarin e botuesin francez Jean Paulhan, i cili gjithashtu luftonte fuqishëm kundër ''terrorizmit intelektual'', siç e quante ai. [[Skeda:John Dubuffet's "Monument Au Fantome" sculpture in Houston, Texas's Discovery Green Park. Its title means "Monument to the Phantom" or imaginary city, in French LCCN2015630415.tif|parapamje|321px|Grupi skulpturor ''Monument Au Fantome'', [[1983]], Hjuston, Teksas]] == Pritja në Amerikë == Dubuffet arriti një sukses shumë të shpejtë në tregun amerikan të artit, kryesisht për shkak të përfshirjes së tij në ekspozitën e Pierre Matisse në vitin [[1946]]. Lidhja e tij me Matisse rezultoi shumë e dobishme. Matisse ishte një tregtar shumë me ndikim i Artit Bashkëkohor Evropian në Amerikë dhe ishte i njohur për mbështetjen e fortë të artistëve të Shkollës së Parisit. Vepra e Dubuffet u rendit midis artistëve si [[Pablo Picasso|Picasso]], Braque dhe Rouault në ekspozitën e galerisë, dhe ai ishte një nga vetëm dy artistët e rinj që u nderua në këtë mënyrë. Një artikull i ''Newsweek'' e quajti Dubuffet ''i dashuri i qarqeve avangardë pariziene'', dhe Greenberg shkroi pozitivisht për tre kanavacat e Dubuffet në një vlerësim të ekspozitës. Në vitin [[1947]], Dubuffet pati ekspozitën e tij të parë personale në Amerikë, në të njëjtën galeri si ekspozita e Matisse. Vlerësimet ishin kryesisht pozitive, dhe kjo rezultoi që Dubuffet të kishte të paktën një ekspozitë vjetore, nëse jo një ekspozitë dyvjeçare në atë galeri.<ref name="D'Souza1997"/> Për shkak të pjesëmarrjes së tij në një rrjedhë të vazhdueshme ekspozitash arti gjatë viteve të para në [[Nju Jork]], Dubuffet u bë një prani e vazhdueshme në botën amerikane të artit. Lidhja e Dubuffet me Shkollën e Parisit i dha atij një mjet unik për të arritur audiencën amerikane, edhe pse ai u distancua nga shumica e idealeve të shkollës dhe reagoi shumë fuqishëm kundër ''traditave të mëdha të pikturës''. Amerikanët u intriguan nga rrënjët e njëkohshme të Dubuffet në [[Arti Pararojë|pararojës]] së afirmuar franceze dhe në punën e tij, gjë që ishte një reagim kaq i fortë kundrejt prejardhjes së tij. Shumë piktorë të shkollës së Nju Jorkut në këtë kohë po përpiqeshin gjithashtu të kërkonin status brenda traditës [[Arti Pararojë|pararojë]] dhe u ndikuan nga puna e Dubuffet. Pritja e tij në Amerikë ishte shumë e lidhur ngushtë dhe e varur nga dëshira e botës së artit të [[Nju Jorku]]t për të krijuar mjedisin e vet [[Arti Pararojë|pararojë]].<ref>{{Cite journal|author=Aruna D’Souza|title=I Think Your Work Looks A Lot Like Dubuffet: Dubuffet and America, 1946–1962|year=1997|journal=Oxford Art Journal|volume=20|issue=2|language=en|page=63}}</ref> Shembuj specifikë të artistëve amerikanë të interesuar në artin e Dubuffet ishin Alfonso Ossorio dhe Joseph Glasco. Në fund të vitit [[1949]], ndërsa Pierre Matisse po përgatiste ekspozitën e Dubuffet në janar të vitit [[1950]], Alfonso Ossorio kishte udhëtuar për në [[Paris]], për t'u takuar me Dubuffet dhe për të blerë disa nga pikturat e tij. Pastaj, në vitin [[1950]], me nxitjen e Ossorio-s, miku i tij i ri Joseph Glasco u largua nga [[Nju Jorku]] për në [[Paris]], për të takuar Dubuffet. Glasco e vlerësoi këtë takim si një ndikim në artin e tij, dhe Dubuffet pyeste shpesh për ''Pollock dhe Glasco'' në letrat e tij drejtuar Ossorio-s.<ref name=":0">{{Cite book|last=Raeburn|first=Michael|title=Joseph Glasco: The Fifteenth American|publisher=Cacklegoose Press|year=2015|isbn=978-161168854-2|location=Londër|pages=16 (footnote), 74-75, 377|language=En}}</ref> == Kalimi në art brut == [[Skeda:Tour Ballerine by Jean Dubuffet (1) (5783066887).jpg|majtas|parapamje|''Tour Ballerine'', [[Amsterdami|Amsterdam]], [[Holanda|Holandë]]]] Midis viteve [[1947]] dhe [[1949]], Dubuffet bëri tre udhëtime të veçanta në [[Algjeria|Algjeri]] – një koloni franceze në atë kohë – për të gjetur frymëzim të mëtejshëm artistik. Në këtë kuptim, Dubuffet është shumë i ngjashëm me artistë të tjerë si [[Eugène Delacroix|Delacroix]], [[Henri Matisse|Matisse]] dhe Fromentin.<ref name="Minturn2004_247-258">{{Cite journal|author=Kent Minturn|title=Dubuffet, Levi-Strauss, and the Idea of Art Brut|journal=Anthropology and Aesthetics|volume=46|year=2004|language=en|pages=247-258}}</ref>Megjithatë, arti që Dubuffet prodhoi ndërsa ndodhej aty, ishte shumë specifik për aq sa ai përkujtonte etnografinë franceze të pasluftës në dritën e ç'kolonizimit. Dubuffet ishte i magjepsur nga natyra nomade e fiseve në [[Algjeria|Algjeri]] – ai admironte cilësinë e jetëshkurtër të ekzistencës së tyre, në atë që ata nuk qëndronin në asnjë zonë të caktuar për një kohë të gjatë dhe ishin vazhdimisht në zhvendosje. Përkohshmëria e kësaj lloj lëvizjeje e tërhoqi Dubuffet dhe u bë një aspekt i ''art brut''. Në qershor të vitit [[1948]], Dubuffet, së bashku me Jean Paulhan, Andre Breton, Charles Ratton, Michel Tapie dhe Henri-Pierre Roche, themeluan zyrtarisht ''La Compagnie de l'art brut'' në [[Paris]].<ref>{{Cite journal|author=Kent Minturn|title=Dubuffet, Levi-Strauss, and the Idea of Art Brut|year=2004|journal=Anthropology and Aesthetics|volume=46|language=en|page=248}}</ref> Kjo shoqatë iu kushtua zbulimit, dokumentimit dhe ekspozimit të ''art brut''. Dubuffet më vonë grumbulloi koleksionin e tij të këtij arti, duke përfshirë artistët Aloïse Corbaz dhe Adolf Wölfli. Ky koleksion tani ndodhet në ''Collection de l'art brut'' në [[Lozana|Lozanë]], Zvicër. Koleksioni i tij i artit brut shpesh quhet ''muze pa mure'', pasi ai tejkalon kufijtë kombëtarë dhe etnikë dhe në mënyrë efektive shkatërroi barrierat midis kombësive dhe kulturave. [[Skeda:L'arbre biplan.JPG|djathtas|parapamje|''L'Arbre biplan'' ([[1968]]) Centro Cultural de Belém, Lisbonë]] I ndikuar nga libri i Hans Prinzhorn, ''Artistry of the Mentally III'', Dubuffet shpiku termin ''art brut'' (që do të thotë ''art i papërpunuar'', shpesh i referuar si ''art i jashtëm'') për artin e prodhuar nga jo-profesionistë që punojnë jashtë normave estetike, siç është arti nga pacientët psikiatrikë, të burgosurit dhe fëmijët. Dubuffet mendonte se jeta e thjeshtë e përditshme e qenies njerëzore, përmbante më shumë art dhe poezi sesa arti akademik, ose piktura e madhe. Ai e konsideronte këtë të fundit të izoluar, mondan dhe pretencioz, dhe në librin e tij ''Prospectus aux amateurs de tout genre'' shkroi se qëllimi i tij nuk ishte ''thjesht kënaqësia e një grushti specialistësh, por më tepër njeriu në rrugë kur kthehet nga puna... është njeriu në rrugë ai me të cilin ndihem më i afërt, me të cilin dua të bëj miq dhe të krijoj besim, dhe "ai" është ai që dua ta kënaq dhe ta magjeps me anë të punës sime''. Për këtë qëllim, Dubuffet filloi të kërkonte një formë arti në të cilën të gjithë mund të merrnin pjesë dhe me të cilën të gjithë mund të argëtoheshin. Ai kërkoi të krijonte një art aq të lirë nga shqetësimet intelektuale sa ''Art Brut'' dhe si rezultat, puna e tij shpesh duket primitive dhe fëminore. Forma e tij shpesh krahasohet me gërvishtjet në mur dhe artin e fëmijëve.<ref>{{Cite book|author=Peter Selz|title=The Work of Jean Dubuffet, with Texts by the Artist|publisher=New York Museum of Modern Art|year=1962|language=en|location=Nju Jork|page=19}}</ref> Megjithatë, Dubuffet dukej mjaft erudit kur vinte puna për të shkruar për punën e tij. Sipas kritikut të shquar të artit Hilton Kramer, ''Ka vetëm një gjë të gabuar me esetë që Dubuffet ka shkruar mbi punën e tij: finesa e tyre intelektuale verbuese e bën të pakuptimtë pretendimin e tij për një primitivizëm të lirë dhe të pamësuar. Ato na tregojnë një personalitet letrar mandarin, plot me fraza elegante dhe ide të përditësuara, që është krejt e kundërta e vizionarit naiv''.<ref>{{Cite journal|date=maj 1962|last=Kramer|first=Hilton|title=Playing the Primitive|journal=The Reporter|language=en|page=43}}</ref> == Stili artistik == Arti i Dubuffet paraqet kryesisht shfrytëzimin e zgjuar të materialeve jo të zakonshme. Shumë nga veprat e Dubuffet janë pikturuar me bojë vaji duke përdorur një ''impasto'' të trashur nga materiale të tilla si [[rëra]], [[katrani]] dhe kashta, duke i dhënë veprës një sipërfaqe me teksturë të pazakontë.<ref>{{cite book|title=Five Europeans: Bacon, Balthus, Dubuffet, Giacometti|year=1966|publisher=California University; Irvine Art Gallery|language=en}}</ref> Dubuffet ishte artisti i parë që përdori këtë lloj paste të trashur, të quajtur bitumen.<ref>{{Cite book|title=Jean Dubuffet Drawings|publisher=Arts Council of Great Britain|year=1966|language=en|location=Londër}}</ref> Për më tepër, në pikturat e tij të mëparshme, Dubuffet e kishte hedhur poshtë konceptin e perspektivës në favor të një prezantimi më të drejtpërdrejtë, dy-përmasor të hapësirës. Në vend të kësaj, Dubuffet krijoi iluzionin e perspektivës duke mbivendosur në mënyrë të vrazhdë objektet brenda planit të pikturës. Kjo metodë kontribuoi më drejtpërdrejtë në efektin e ngushtësisë së veprave të tij. Që nga viti [[1962]], ai krijoi një seri punimesh në të cilat u kufizua në ngjyrat e kuqe, të bardhë, të zezë dhe blu. Drejt fundit të [[vitet 1960|viteve 1960]], ai iu drejtua gjithnjë e më shumë skulpturës, duke krijuar vepra në [[poliesteri|poliester]] të cilat më pas i pikturoi me bojë [[Polivinil Kloruri|vinili]]. Dubuffet ka ndikuar te arti i Linda Naeff.<ref>{{Cite web|title=Dossier didactique|url=https://docplayer.fr/46789986-L-enigme-linda-naef-du-11-janvier-au-9-fevrier-2914-dossier-didactique.html|work=docplayer.fr|language=fr}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>[https://www.bilan.ch/opinions/etienne-dumont/art_brut_le_musee_de_carouge_presente_le_monde_de_linda_naeff Notice www.bilan.ch] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20230703173131/https://www.bilan.ch/opinions/etienne-dumont/art_brut_le_musee_de_carouge_presente_le_monde_de_linda_naeff|date =3 korrik 2023}}</ref> == Sipërmarrje të tjera == Në fund të viteve [[1960]]–[[1961]], Dubuffet filloi të eksperimentonte me muzikën dhe tingujt, duke bërë mjaft incizime me piktorin danez Asger Jorn, një anëtar themelues i [[Arti Pararojë|lëvizjes pararojë]] ''COBRA''. Në të njëjtën periudhë ai filloi të bënte skulptura, por në një mënyrë shumë jo-skulpturore. Si mjet të tij ai preferonte të përdorte materiale të zakonshme si ''papier-mâché'' dhe për më tepër mjete të lehta [[poliesteri]], në të cilin mund të modelonte shumë shpejt dhe të kalonte lehtësisht nga një vepër në tjetrën, si skica në letër. Në fund të [[vitet 1960|viteve 1960]], ai filloi të krijonte banesat e tij të mëdha skulpturore, të tilla si ''Tour aux figures'',<ref>I klasifikuar si monument historik nga {{Cite web|author=Base Mérimée|title=Notice de La Tour aux Figures|publisher=Ministère français de la Culture|language=fr|url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00088178}}</ref> ''Jardin d'Hiver''<ref>{{Cite web|author=Base Mérimée|title=Notice de Closerie et Villa Falbala|url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00079924|publisher=Ministère français de la Culture|language=fr}}</ref> dhe ''Villa Falbala'', në të cilat njerëzit mund të endeshin, të qëndronin dhe të sodisnin. Në vitin [[1969]], pasoi një njohje midis tij dhe artistit francez të ''Artit të jashtëm'' (''Outsider Art''), Jacques Soisson. Në vitin [[1974]], Dubuffet krijoi ''Jardin d'émail'', një skulpturë shumë të madhe të pikturuar në natyrë, e projektuar për Kröller-Müller Muzeum.<ref name="KM">{{Cite web|title=Jardin d'émail, 1974|url=https://krollermuller.nl/en/jean-dubuffet-jardin-d-email|access-date=19 nëntor 2022|website=krollermuller.nl|publisher=Kröller-Müller Museum|language=en, nl}}</ref> Në vitin [[1978]], Dubuffet bashkëpunoi me kompozitorin dhe muzikantin amerikan Jasun Martz, për të krijuar veprën artistike të albumit për simfoninë avangardë të Martz-it të titulluar "''The Pillory''". Vizatimi, për të cilin është shkruar shumë, është riprodhuar ndërkombëtarisht në tre botime të ndryshme në dhjetëra mijëra albume dhe kompakt disqe. Një detaj i vizatimit është paraqitur edhe në simfoninë e dytë të Martz-it ([[2005]]), "''The Pillory/The Battle''", të interpretuar nga Orkestra Filarmonike Ndërkontinentale dhe Kori Mbretëror. == Vdekja == Dubuffet vdiq nga emfizema më 12 maj [[1985]] në [[Paris]].<ref>{{Cite news|last=Russell|first=John|date=15 maj 1985|title=Jean Dubuffet, Painter and Sculptor, Is Dead|url=https://www.nytimes.com/1985/05/15/arts/jean-dubuffet-painter-and-sculptor-is-dead.html|language=en-US|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=21 mars 2019|issn=0362-4331}}</ref> == Ekspozita == Fondacioni Jean Dubuffet mbledh dhe ekspozon veprat e tij. Më poshtë është një listë kronologjike e ekspozitave që paraqesin Dubuffet, së bashku me numrin e veprave të tij të shfaqura në secilën ekspozitë: * 1944: ''Galerie Rene Drouin'', [[Paris]] * 1946: ''Galeria Rene Drouin'', [[Paris]] * 1951: ''Galeria Pierre Matisse'', [[Nju Jork]], 29 vepra * 1955: ''Instituti i Arteve Bashkëkohore'', Londër, 56 vepra * 1957: ''Muzeu Stadtisches'', Leverkusen, 87 vepra * 1958: ''Arthur Tooth and Sons'', Londër, 31 vepra * 1959: ''Galeria Pierre Matisse'', [[Nju Jork]], 77 vepra * 1960: ''Arthur Tooth and Sons'', Londër, 40 vepra * 1960: ''Kestner-Gesellschaft'', Hanover, 88 vepra * 1960: ''Musee des Arts Decoratifs'', [[Paris]], 402 vepra * 1960: ''Galeria Hanover'', Londër, 27 vepra * 1962: ''Muzeu i Artit Modern'', [[Nju Jork]], 85 vepra * 1962: ''Galeria Robert Fraser'', Londër, 60 vepra * 1963: ''Galleria Marlborough'', Romë, 68 vepra * 1964: ''Galeria Robert Fraser'', Londër, 18 vepra * 1964: ''Palazzo Grassi'', [[Venecia]], 107 vepra * 1964-5: ''Muzeu Stedelijk'', Amsterdam, 198 vepra * 1964-5: ''Galeria Jeanne Bucher'', [[Paris]], 18 vepra * 1964-5: ''Galeria Claude Bernard'', [[Paris]], 46 vepra * 1965: ''Galerie Beyeler'', Bazel, 88 vepra * 1965: ''Gimpel Hanover Galerie'', Zyrih, 34 vepra * 1966: ''Instituti i Arteve Bashkëkohore'', Londër, 76 vepra * 1966: ''Galeria Robert Fraser'', Londër, 13 vepra * 2001: ''Jean Dubuffet: Exposition du centenaire'', Centre Pompidou, [[Paris]]<ref>[https://www.centrepompidou.fr/en/program/calendar/event/cigGpG Jean Dubuffet: Exposition du centenaire], Center Pompidou, Paris</ref> * 2016: ''Dubuffet Drawings, 1935–1962'', Morgan Library & Museum, [[Nju Jork Siti]]<ref>[https://www.themorgan.org/exhibitions/dubuffet-drawings Dubuffet Drawings, 1935–1962], Morgan Library & Museum, Nju Jork Siti</ref> * 2019: ''Jean Dubuffet: un barbare në Evrope'' MuCEM, [[Marseja|Marsejë]], Francë<ref>{{cite web|url=https://www.mucem.org/programme/expostion-et-temps-forts/jean-dubuffet-un-barbare-en-europe|title=Jean Dubuffet: Un Barbare en Europe|publisher=Mucem|language=fr|location=Marsejë}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> * 2021: ''Jean Dubuffet: Brutale Beauty'', Barbican Art Gallery, Londër * 2025: ''Jean Dubuffet: Le Défi au Quotidien'',Doyenné Arts Centre, Brioude, Auvergne, 60 vepra<ref>[https://ledoyenne-brioude.fr/ Doyenné Arts Centre], Brioude, Auvergne</ref> == Vepra të shquara == * ''Lopë dhe kujdestarë'' (gusht [[1943]]) * ''Lopa me hundë të hollë'' ([[1954]]) * ''Grupi i Katër Pemëve'' ([[1972]], [[Manhattan]], [[Nju Jork Siti]]) * ''La Chiffonnière'' ([[1978]]) * ''Monument au Fantôme'' ([[1977]]) * ''Monument me Bishën në Këmbë'' ([[1984]]) == Tregu i artit == Më 25 qershor [[2019]], u vu një rekord në ankand, kur vepra e artistit ''Cérémonie (Ceremonia)'' u shit për 8.718.750 £ (11.1 milionë dollarë) në Christie's.<ref name="REC">{{Cite web|date=25 qershor 2019|title=Dubuffet work from 1961 makes top price in London|website=Christie's|url=https://www.christies.com/features/Post-war-and-contemporary-results-June-2019-9977-3.aspx/|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jean Dubuffet (1901-1985), Cérémonie (Ceremony)|url=https://www.christies.com/en/lot/lot-6216785|access-date=16 tetor 2024|website=www.christies.com|language=en}}</ref> Më 15 prill [[2021]], ''La féconde journée'' e Dubuffet ([[1976]]), u shit në ankand për 4.378.500 £ (6.369.265 dollarë) në një ankand arti të Phillips në Londër.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2021|title=Phillips's Spring Contemporary Art Evening Sale in London Generated a Solid £24.8 Million, Up Nearly a Fifth From Last Year {{!}} Artnet News|language=en|url=https://news.artnet.com/market/phillips-20th-century-and-contemporary-evening-sale-london-1959657/amp-page|access-date=17 prill 2021|website=news.artnet.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129175351/https://news.artnet.com/market/phillips-20th-century-and-contemporary-evening-sale-london-1959657/amp-page|url-status=dead|archive-date=29 nëntor 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jean Dubuffet, La féconde journée|url=https://www.phillips.com/detail/jean-dubuffet/UK010121/11|access-date=16 tetor 2024|website=www.phillips.com|language=en}}</ref> ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Modernizmi]] * [[Postmodernizmi]] * [[Arti Pararojë]] * [[Pointilizmi]] * [[Ekspresionizmi]] * [[Ekspresionizmi Abstrakt]] * [[Surrealizmi]] * [[Dadaizmi]] * [[Purizmi]] * [[Racionalizmi (arkitekturë)]] * [[Brutalizmi]] * [[Tonalizmi]] * [[Kubizmi]] * [[Neominimalizmi]] * [[Pablo Picasso]] * [[Marcel Duchamp]] * [[Diego Rivera]] * [[Gino Severini]] * [[Georges Seurat]] * [[Paul Cézanne]] * [[Henri Matisse]] * [[Paul Gaugin]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Edvard Munch]] * [[Gustav Klimt]] * [[Salvador Dalí]] * [[Joan Miro]] * [[Ernst Ludwig Kirchner]] * [[Vasili Kandinski]] * [[Umberto Boccioni]] * [[Marc Chagall]] * [[Pierre-Auguste Renoir]] * [[Klod Monet]] * [[Kiçi]] {{div col end}} == Referime == {{Reflist|44em}} == Bibliografi e zgjedhur == === Katalog i arsyetuar === * ''Catalog des travaux de Jean Dubuffet,'' Fascicule I-XXXVIII, Pauvert: Paris, 1965–1991 * Webel, Sophie, ''L'Œuvre gravé et les livres illustrés par Jean Dubuffet.'' ''Katalog raisonné.'' Lebon: Paris 1991 === Shkrime === * Jean Dubuffet, ''Prospectus et tous écrits suivants,'' Tome I, II, Paris 1967; Tome III, IV, Gallimard: Paris 1995 * Jean Dubuffet, ''Asphyxiating Culture and other Writings''. Nju Jork: Four Walls Eights Windows, 1986, Isbn 0-941423-09-3. === Studimet kryesore === * George Limbour, L'Art brut de Jean Dubuffet (Tableau bon levain à vous de cuire la pâte), Paris, Éditions Galerie René Drouin, 1953. * Michel Ragon, ''Dubuffet'', Nju Jork: Grove Press, 1959 (përkthyer nga frëngjishtja në anglisht nga Haakon Chevalier.) * Peter Selz, ''The Works of Jean Dubuffet'', Nju Jork: The Museum of Modern Art, 1962 * Max Loreau, ''Jean Dubuffet, délits déportements lieux de haut jeu'', Paris: Weber, 1971 * Andreas Franzke, ''Jean Dubuffet'', Bazel: Beyeler, 1976 (përkthyer nga gjermanishtja nga Joachim Neugröschel.) OCLC 3669520. * Andreas Franzke, ''Jean Dubuffet'', Nju Jork: Harry N. Abrams, Inc. 1981 (përkthyer nga gjermanishtja nga Erich Wolf.) ISBN 0-81090-815-8. * Michel Thévoz, ''Jean Dubuffet'', Gjenevë: Albert Skira, 1986 * Mildred Glimcher, ''Jean Dubuffet: Towards an Alternative Realitety.'' Nju Jork: Pace Gallery 1987, ISBN 0-89659-782-2. * Mechthild Haas, ''Jean Dubuffet'', Berlin: Reimer, 1997 (gjermanisht) ISBN 3-49601-176-9. * ''Jean Dubuffet'', Paris: Centre Georges Pompidou, 2001, ISBN 2-84426-093-4. * Laurent Danchin, ''Jean Dubuffet'', Nju Jork: Vilo International, 2001, ISBN 2-87939-240-3. * ''Jean Dubuffet: Trace of an Adventure'', red. nga Agnes Husslein-Arco, Mynih: Prestel, 2003, ISBN 3-7913-2998-7. * Michael Krajewski, ''Jean Dubuffet.'' ''Studien zu seinem Fruehwerk und zur Vorgeschichte des Art brut'', Osnabrueck: Der andere Verlag, 2004, ISBN 3-89959-168-2. * Marianne Jakobi, Julien Dieudonné, ''Dubuffet'', Paris, Perrin, 2007, ISBN 978-2-262-02089-7. == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Jean Dubuffet}} {{Wikiquote|Jean Dubuffet}} * [http://www.ubu.com/sound/dubuffet.html Muzikë nga Dubuffet] * [http://www.publicartfund.org/view/exhibitions/5713_la_chiffoniere PAF Jean Dubuffet] * [http://www.artbrut.ch Koleksioni de l'Art Brut në Lozanë] * [https://www.dubuffetfondation.com/ Fondacioni Dubuffet] * [https://www.metmuseum.org/art/libraries-and-research-centers/leonard-lauder-research-center/research-resources/the-modern-art-index-project/dubuffet Projekti i Indeksit të Artit Modern, Muzeu Metropolitan i Artit] * [http://www.tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?cgroupid=999999961&artistid=1035&page=1 Dubuffet në Galerinë Tate] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20080621154617/http://www.tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?cgroupid=999999961&artistid=1035&page=1|date=21 qershor 2008}} * {{Cite web|title=Jean Dubuffet, in American public collections|website=French Sculpture Census website|url=http://frenchsculpture.org/en/artist/4416|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117002212/http://frenchsculpture.org/en/artist/4416|archive-date=17 janar 2021}} [[Kategoria:Vdekje 1985]] [[Kategoria:Lindje 1901]] [[Kategoria:Piktorë francezë]] [[Kategoria:Skulptorë francezë]] [[Kategoria:Modernizëm]] kt47537epk6vy83sd4cta6zruyz08sa 0 319577 3004038 3003761 2026-07-01T23:26:57Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004038 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Djelmnia e Liktorit Shqiptar.svg|parapamje|240px|Distinktivi i Djelmnisë së Liktorit Shqiptar]] '''Djelmnia e Liktorit Shqiptar''', ({{lang-it|Gioventù del Littorio Albanese}}, shkurtesa '''G.L.A.''') ishte një organizatë rinore e cila shërbente si krahu rinor i [[Partia Fashiste Shqiptare|Partisë Fashiste Shqiptare]].<ref name="w45"/> Rinia e Liktorit Shqiptar ishte një nga organizatat e lidhura me Partinë Fashiste Shqiptare, siç parashikohej në statutin e saj, i cili u formulua në një dekret të mëkëmbësit italian të nxjerrë më 2 qershor 1939.<ref>Lemkin, Raphael. ''[https://books.google.com/books?id=y0in2wOY-W0C Axis Rule in Occupied Europe: Laws of Occupation, Analysis of Government, Proposals for Redress]''. Clark, N.J.: Lawbook Exchange, Ltd, 2008. p. 275</ref> Giovanni Giro, një zyrtar fashist italian, ishte dërguar në Shqipëri për të organizuar një lëvizje rinore fashiste atje përpara aneksimit italian të vendit.<ref>Fischer, Bernd Jürgen. ''[https://books.google.com/books?id=P-MiG9ngCp8C Albania at War: 1939-1945]''. London: Hurst, 1999. p. 11</ref> Megjithatë, këto përpjekje kanë qenë kryesisht të pasuksesshme.<ref>[[Bernd Jürgen Fischer|Fischer, Bernd Jürgen]]. ''[https://books.google.com/books?id=P-MiG9ngCp8C Albania at War: 1939-1945]''. London: Hurst, 1999. p. 13</ref> Përkundrazi, aktivitetet e tij krijuan incidente të ndryshme diplomatike.<ref name="w45">Fischer, Bernd Jürgen. ''[https://books.google.com/books?id=P-MiG9ngCp8C Albania at War: 1939-1945]''. London: Hurst, 1999. pp. 45</ref> Pas [[Pushtimi italian i Shqipërisë|pushtimit italian të Shqipërisë]] në prill 1939, [[Achille Starace]], një organizator kryesor fashist, u dërgua në Shqipëri për të ngritur Partinë Fashiste Shqiptare dhe Rininë Fashiste Shqiptare.<ref>Roselli, Alessandro. ''[https://books.google.com/books?id=Iv-iW3WGDvIC Italy and Albania: Financial Relations in the Fascist Period]''. London [u.a.]: Tauris, 2006. pp. 99-100</ref> ENGA, një organizatë rinore shqiptare e modeluar pas bashkimit të organizatës italiane të ''[[Opera Nazionale Balilla]]'' në GLA. Pas themelimit të GLA, Giro mbeti organizatori kryesor i lëvizjes.<ref>[[Bernd Jürgen Fischer|Fischer, Bernd Jürgen]]. ''[https://books.google.com/books?id=P-MiG9ngCp8C Albania at War: 1939-1945]''. London: Hurst, 1999. p. 90</ref> GLA u modelua sipas [[Gioventù Italiana del Littorio|Rinisë Italiane të Liktorit]] dhe ishte politikisht nën komandën e homologut të saj italian.<ref name="union">Trani, Silvia. ''[http://www.archivi.beniculturali.it/DGA-free/Strumenti/Strumenti_CLXXIII.pdf L'Unione fra l'Albania e l'Italia]'' {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002075018/http://www.archivi.beniculturali.it/DGA-free/Strumenti/Strumenti_CLXXIII.pdf |date=2011-10-02 }}</ref> Uniformat e GLA ishin të ngjashme me ato të përdorura në Itali.<ref name="gal">''[http://www.littorio.com/org/gal-i.htm Gioventù Albanese del Littorio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217233315/http://www.littorio.com/org/gal-i.htm |date=2010-02-17 }}''</ref> Vajzat u organizuan në Rinia e Femrave të Liktorit (''Gioventù Femminile del Littorio'') dhe djemtë nën moshën katërmbëdhjetë vjeç u organizuan në grupe ''Balilla''.<ref>Fischer, Bernd Jürgen. ''[https://books.google.com/books?id=P-MiG9ngCp8C Albania at War: 1939-1945]''. London: Hurst, 1999. p. 51</ref> Paralelisht me Rininë e Liktorit kishte edhe grupe fashistësh universitarë, por këto grupe ishin mjaft margjinale pasi Shqipëria kishte pak universitete.<ref name="w45"/> Autoritetet italiane ndërtuan një pallat mermeri për GLA në [[Tiranë]], në të njëjtin kompleks me ''Casa del Fascio'', një nga një seri fasadash luksoze që u shfaqën në qytet gjatë sundimit italian.<ref>Fischer, Bernd Jürgen. ''[https://books.google.com/books?id=P-MiG9ngCp8C Albania at War: 1939-1945]''. London: Hurst, 1999. p. 68</ref><ref>Consociazione Turistica Italiana. ''[https://books.google.com/books?id=8J9exOJ01RcC Albania]''. Milan, 1940. p. 153</ref> Organi i shtypit i organizatës ishte gazeta ''Liktori'' me redaktor [[Ligor Buzi]].<ref name="CIA">{{citation|url=http://www.foia.cia.gov/sites/default/files/document_conversions/1705143/BUZI,%20LIGOR_0008.pdf|year=1985|publisher=CIA|title=Trace Results on Alleged Nazi War Criminals|page=2|language=en|access-date=30 shtator 2022|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072720/http://www.foia.cia.gov/sites/default/files/document_conversions/1705143/BUZI,%20LIGOR_0008.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Ramiz Alia]], i cili shërbeu si [[Krerët e Shtetit Shqiptar|kreu i shtetit të Shqipërisë]] në vitet 1985-1992, kishte qenë anëtar i lëvizjes rinore fashiste, por më vonë u largua nga ajo dhe në vitin 1943 u bashkua me lëvizjen e rezistencës komuniste. ==References== {{reflist|2}} [[Kategoria:Organizata fashiste]] [[Kategoria:Organizata rinore të partive politike në Shqipëri]] [[Kategoria:Organizata rinore të themeluara më 1939]] [[Kategoria:Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore]] lofq6zwfbp0z7wjgao8wepe0xy12e06 0 324946 3004140 3003792 2026-07-02T08:22:18Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004140 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lëvizje artistike amerikane e viteve 1880-1915}} {{Kutia lëvizje artistike | name = Tonalizmi | image = Whistler-Nocturne in black and gold.jpg | caption = James McNeill Whistler, ''Nocturne in Black and Gold: The Falling Rocket'', {{Rreth}} [[1875]]; vajë në tablo; 60.3 x 46.4 cm | yearsactive = Nga [[vitet 1880]] deri në fillim të [[shekulli XX|shekullit të XX]] | country = United States | influences = Shkolla Franceze e Barbizonit, Shkolla e Lumit Hjudson | majorfigures = Albert Pinkham Ryder, George Inness, John Henry Twachtman, James McNeill Whistler | influenced = Milton Avery, piktorët e fushës së ngjyrës, rrethi i artistëve përreth Alfred Stieglitz dhe skicuesëve si Edith Loring Getchell }} '''Tonalizmi''' ishte një stil artistik që u shfaq në vitet 1880 kur artistët amerikanë filluan të pikturojnë format e peizazhit me një ton të përgjithshëm të atmosferës me ngjyra ose mjegull. Midis viteve [[1880]] dhe [[1915]], nuancat e errëta, neutrale si grija, kafja ose bluja, shpesh dominonin kompozimet e artistë të lidhur me stilin.<ref>{{Cite web|title=What is Tonalism? Tonalism Palette, Tonalism Definition|url=https://www.tonalism.com/what-is-tonalism|access-date=28 nëntor 2021|website=Tonalism|language=en-US|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209013942/https://www.tonalism.com/what-is-tonalism|archive-date=9 dhjetor 2022}}</ref> Gjatë fundit të viteve [[1890]], kritikët amerikanë të artit filluan të përdorin termin "tonal" për të përshkruar këto vepra, si dhe sinonimet më pak të njohura '''Qetësia''' dhe '''Intimizmi'''.<ref>{{Cite news|last=Raynor|first=Vivien|date=27 qershor 1982|title=ART; MOODY SCENES FROM TONALISTS|language=en-US|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1982/06/27/nyregion/art-moody-scenes-from-tonalists.html|access-date=28 nëntor 2021|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Sublime Landscape|url=http://tfaoi.org/aa/4aa/4aa472.htm|access-date=28 nëntor 2021|website=tfaoi.org|language=en}}</ref> Dy nga piktorët kryesorë të lidhur me lëvizjen, ishin George Inness dhe James McNeill Whistler.<ref>{{Cite web|title=The 4 Most Important Names of Tonalism|url=https://www.widewalls.ch/magazine/tonalism-artists|access-date=28 nëntor 2021|website=Widewalls|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Tonalizmi ndonjëherë përdoret për të përshkruar peizazhet amerikane që rrjedhin nga stili francez Barbizon,<ref>{{Cite journal|last1=Avery|first1=Kevin J.|last2=Fischer|first2=Diane P.|title=American Tonalism: Selections from the Metropolitan Museum of Art and the Montclair Art Museum|url=https://archive.org/details/sim_burlington-magazine_2000-07_142_1168/page/452|journal=Burlington Magazine|volume=142|issue=1168|date=korrik 2000|language=en|page=453}}</ref> i cili theksoi gjendjen shpirtërore dhe hijen.<ref>{{Cite web|title=American Tonalism|url=https://www.artsy.net/gene/american-tonalism|access-date=1 dhjetor 2021|website=Artsy.net|language=en}}</ref> Tonalizmi përfundimisht u eklipsua nga impresionizmi dhe [[modernizmi]] evropian. Tonalizmi Australian u shfaq si një lëvizje arti në [[Melburni|Melburn]] gjatë [[Vitet 1910|viteve 1910]]. ==Veçoritë== Kanavacat tonaliste tregojnë një mënyrë soditëse, duke e lënë të zhveshur barasvlerat midis vijave, një gjeometri misterioze të peizazhit, volumet, lidhjen midis hapsirës dhe pikturës, ngjyrat e peizazhit dhe modulimet e shpirtit. Për shembull, me Georgia O'Keeffe: «''Në disa kanavaca si Black Place, Grey dhe Pink ([[1949]], vajë në kanavacë, Georgia O'Keeffe Museum, [[Santa Fe County (New Mexico)|Santa Fe]]), objekti i paraqitur në një abststraksion të kodrës reduktohet në strukturën e tij themelore. Një vijë e trashë e mysët sugjeron një kodër.''<ref>{{Cite book|author=J. Belgodère|chapter=Land and territory: New-Mexico landscapes in the painting of Georgia O'Keeffe (1997-1986)|title=Land and Territories: challenges and changes in the Pacific rim countries|url=https://books.google.al/books?id=RMgJpFwzXIC&pg=PA156|year=2003|publisher=Harmattan|language=en|isbn=2-7475-4422-2|page=156}}</ref> == Artistë të lidhur == {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * Willis Seaver Adams * Joseph Allworthy * Edward Mitchell Bannister * Clarice Beckett * Ralph Albert Blakelock * Emanuele Cavalli * Jean-Charles Cazin * Colin Colahan * Paul Cornoyer * Bruce Crane * Leon Dabo * Elliott Daingerfield * Angel De Cora * Charles Melville Dewey * Thomas Dewing * Charles Warren Eaton * Henry Farrer * Edith Loring Getchell * Percy Gray * L. Birge Harrison * Arthur Hoeber * George Inness * William Keith * Percy Leason * Xavier Martinez * Arthur Frank Mathews * Max Meldrum * Robert Crannell Minor * John Francis Murphy * Frank Nuderscher * Fausto Pirandello * Henry Ward Ranger * Granville Redmond * Albert Pinkham Ryder * William Sartain * Edward Steichen * Dwight William Tryon * John Twachtman * Clark Greenwood Voorhees * James McNeill Whistler * Alexander Helwig Wyant * Raymond Dabb Yelland {{Div col end}} == Galeri veprash == <gallery mode=packed heights="200px"> Skeda:Albert Pinkham Ryder 004.jpg|Albert Pinkham Ryder, ''Siegfried and the Rhine Maidens'' ([[1888]] – [[1891]]), National Gallery of Arts, [[Washington, DC|Uashington D.C.]] Skeda:George Inness 002.jpg|George Inness, Peizazhi veror, [[1894]] Skeda:John H. Twachtman 001.jpg|John H. Twachtman, ''Ura e Bardhë'', [[1895]], Minneapolis Institute of Arts, në [[Minneapolis]] Skeda:Dabo - The Seashore.jpg|Leon Dabo, ''The Seashore'' (''Bregdetit''), [[1900]]; Vaj në masonit; 76,8 x 86,4&nbsp;cm Skeda:John Francis Murphy landscape.png|John Francis Murphy, ''Brooding New York landscape'', {{Rreth}} [[1900]] </gallery> == Shiko gjithashtu == {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Romanticizmi]] * [[Purizmi]] * [[Modernizmi]] * [[Postmodernizmi]] * [[Intelektualizmi]] * [[Anti-intelektualizmi]] * [[Inteligjencia]] * [[Konsumizmi]] * [[Kiçi]] * [[Brutalizmi]] * [[Pointilizmi]] * [[Ekspresionizmi]] * [[Ekspresionizmi Abstrakt]] * [[Surrealizmi]] * [[Dadaizmi]] * [[Racionalizmi (arkitekturë)]] * [[Kubizmi]] * [[Neominimalizmi]] * [[Francisco Goya]] * [[Gustav Klimt]] * [[Salvador Dalí]] * [[Marcel Duchamp]] {{div col end}} == Referime == {{Reflist|35 em}} == Linqe te jashtme == * ''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/search/collection/p15324coll10/searchterm/American%20paintings%20in%20the%20Metropolitan%20Museum%20of%20Art/field/title/mode/exact/conn/and/order/nosort Piktura Amerikane në Muzeun Metropolitan të Artit]'', një katalog ekspozitash plotësisht i dixhitalizuar me 3 vëllime * [http://www.tfaoi.com/newsm1/n1m555.htm Tonalizmi Amerikan] - Muzeu i Artit Montclair [[Kategoria:Lëvizje artistike]] [[Kategoria:Kultura e Shteteve të Bashkuara]] [[Kategoria:Arti Perëndimor]] [[Kategoria:Modernizëm]] 0j08luu7w3wh7x1apc7ngnhx5lxkpcr 0 326111 3004049 2961784 2026-07-01T23:54:14Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004049 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Distribution_of_Croatian_ethnonym_in_the_Middle_Ages.jpg|djathtas|parapamje| Gama e qeramikës sllave të kulturës Pragë-Penkovka e shënuar me të zezë, të gjithë etnonimet e njohura të kroatëve janë brenda kësaj zone. Rrugët e supozuara të migrimit të kroatëve tregohen me shigjeta, sipas V.V. Sedov (1979).]] '''Kroacia e bardhë''' (gjithashtu '''Kroacia e Madhe''' ose '''Chrobatia'''; [[kroatisht]]: ''Bijela Hrvatska,'' dhe ''Velika Hrvatska'') është rajoni nga i cili një pjesë e [[Kroatët e bardhë|kroatëve të bardhë]] emigruan në [[Ballkani|Ballkanin Perëndimor]]. Disa historianë besojnë se, pas migrimit të kroatëve të bardhë në shekullin e VII, atdheu i tyre i dikurshëm humbi gradualisht primatin e tij dhe u ndikua nga popuj të tjerë [[Sllavët|sllavë]], si [[ukrainasit]], polakët dhe çekët. Të tjerë thonë se nuk ka pasur kurrë një shtet të veçantë të njohur si Kroacia e Madhe apo e Bardhë. {{Sfn|Majorov|2012}} Sipas ''[[Kronika e priftit të Duklës|Kronikës mesjetare të Priftit të Dukljes]]'', një zonë tjetër e referuar si Kroacia e Bardhë ndodhej në jug të Posavinës së bashku me [[Kroacia e kuqe|Kroacinë e Kuqe]] në [[Dalmacia|Dalmaci]] . {{Sfn|Gluhak|1990}} Zona në perëndim të Kroacisë së Bardhë njihej si Serbia e Bardhë . == Referime == Traktati i shekullit të 10-të ''[[De Administrando Imperio]]'' ("Mbi menaxhimin e Perandorisë", më vonë ''DAI'' ), i shkruar në greqisht nga [[Kostandin VII Porfirogjeni|Konstandini VII]] Porphyrogennetos, është i vetmi dokument i njohur që sugjeron "Kroacia e Bardhë" si vendi nga emigruan kroatët në [[Dalmacia|Dalmaci]] ., në kufi me vijën bregdetare të [[Deti Adriatik|detit Adriatik]] . Në kapitullin 30, nën titullin "Historia e provincës së Dalmacisë", thuhet se "kroatët në atë kohë banonin përtej Bagibareia, ku janë tani Belokroatët. . . Pjesa tjetër e kroatëve qëndruan pranë Francës, dhe tani quhen Belocroats, domethënë Kroatët e Bardhë, dhe kanë arkontin e tyre; ata i nënshtrohen Otto-s, mbretit të madh të Francës, që është gjithashtu [[Saksonia]], dhe janë të papagëzuar, dhe martohen dhe janë miqësorë me [[Hungarezët|turqit]] ". Në kapitullin 31, "Për kroatët dhe për vendin ku ata banojnë tani", thuhet se kroatët në Dalmaci "e kanë prejardhjen nga kroatët e papagëzuar, të quajtur gjithashtu "të bardhë", të cilët jetojnë përtej [[Hungaria|Turqisë]] dhe pranë Francës, dhe ata në kufi me sllavët, serbët e papagëzuar... Kroacia e lashtë, e quajtur edhe "e bardhë", është ende e papagëzuar edhe sot e kësaj dite, siç janë edhe serbët fqinjë të saj... të plaçkitur vazhdimisht nga frankët, turqit dhe [[peçenegët]] ... jetojnë larg. nga deti, nga vendi ku jetojnë deri në det duhen 30 ditë udhëtim. Deti në të cilin zbresin pas 30 ditësh është ai që quhet i errët”. Në kapitullin 32, "Për serbët dhe për vendin ku ata banojnë tani", u tha për serbët e papagëzuar ("të bardhë"), se "fqinj i tyre është Francia, siç është edhe Megali Croatia, e papagëzuara, e quajtur gjithashtu " e bardhë ' . {{Sfn|Živković|2012}} ''Croatia Alba'', ose Kroacia e Bardhë, përmendet në ''[[Kronika e priftit të Duklës|Kronikën latine të Priftit të Dukljes]]'', e përpiluar jo më herët se shekulli i 12-të. Kjo vepër i referohet Kroacisë së Bardhë si pjesa e poshtme e [[Dalmacia|Dalmacisë]] ( ''Croatia Alba, que et inferior Dalmatia dicitur'' ), në krahasim me ''Kroacinë e Kuqe'', e cila i referohet Dalmacisë së sipërme ( ''Croatia Rubea, que et superior Dalmatia dicitur'' ). Sipas historianit të shekullit të 21-të A. Mayorov, territori i kësaj ''Alba të Kroacisë'' ishte më i zhvilluari dhe më i denduri i populluar dhe përbënte thelbin e shtetit kroat në zhvillim. {{Sfn|Majorov|2012}} Në pjesën pa datë të ''Kronikës Fillore'' Ruse të shekullit XII, e cila tregon për zhvendosjen e sllavëve nga Danubi, kroatët e bardhë u përmendën një herë, së bashku me [[serbët]] dhe korutanët ([[Karinthia|karintasit]]). Sipas A. Mayorov, ky tregim bazohet në traditën mesjetare të Evropës Perëndimore dhe përputhet me ''Kronikën e Priftit të Dukljes'' . {{Sfn|Majorov|2012}} Përveç kësaj, ka shumë burime të tjera që përmendin kroatët që banojnë në Evropën Qendrore dhe Evropën Lindore midis fiseve sllave lindore, por askush nuk i quan ata "të bardhë". {{Sfn|Majorov|2012}} == Etimologjia == [[Skeda:Territorial_and_ethnic_border_of_White_Croats.jpg|parapamje| Kufiri territorial dhe etnik i kroatëve të bardhë sipas arkeologëve dhe historianëve ukrainas.]] Epiteti "i bardhë" për kroatët dhe atdheun e tyre Kroacinë, si dhe "i madh" ( ''megali'' ) për Kroacinë, është në lidhje me simbolikën e përdorur në kohët e lashta. "E bardha" lidhet me përdorimin e ngjyrave midis popujve [[Evrazia|euroaziatikë]] për të treguar [[Anët e horizontit|drejtimet kardinale]] . E bardha nënkuptonte "Kroatët perëndimorë/Kroacia", në krahasim me tokat në lindje ku ata kishin jetuar. Epiteti "i madh" ndoshta nënkuptonte "atdheun e vjetër, të lashtë, të dikurshëm" për kroatët e bardhë dhe kroatët e sapoardhur në provincën romake të [[Dalmacia romake|Dalmacisë]] . {{Sfn|Gluhak|1990}} {{Sfn|Овчинніков|2000}} {{Sfn|Živković|2012}}<ref>{{Cite book|last=Hyun Jin Kim|url=https://books.google.com/books?id=fX8YAAAAQBAJ|title=The Huns, Rome and the Birth of Europe|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=9781107009066|pages=146, 262}}</ref> Historiani A. Mayorov thekson se termi "Kroatët e Bardhë" dhe "Kroacia e Bardhë" përkatëse janë terma relativisht të reja që janë aplikuar historikisht pasi kroatët migruan në territore të reja. Sipas ''[[De Administrando Imperio]]'' ( ''DAI'' ) të shekullit të 10-të, kroatët që mbetën të jetonin në tokat e tyre të mëparshme pranë kufijve të Francës u quajtën vetëm kohët e fundit "Kroatë të Bardhë". {{Sfn|Majorov|2012}} == Kundërthëniet == Sipas studimeve të shekullit të 21-të, historianët nuk bien dakord për vendndodhjen apo edhe ekzistencën e Kroacisë së Madhe dhe Kroacisë së Bardhë. {{Sfn|Majorov|2012}} Studiuesit besojnë se kroatët u zhvendosën gradualisht nga Lindja në Perëndim dhe Jug. {{Sfn|Sedov|2013}} {{Sfn|Majorov|2012}} Sipas Majorov, në shekullin e 10-të, kroatët etnikë besohet se kanë mbijetuar në komunitetet e mbetura, të shpërndara në Perëndim në Bohemi, me të tjerët në Lindje në Poloni, Sllovaki dhe Ukrainë. {{Sfn|Majorov|2012}} Duke pasur parasysh traditën e përdorimit të ngjyrave për drejtimet kardinale, Leontii Voitovych argumentoi se Kroacia e Madhe e përmendur në shekullin e 6-të nuk ekzistonte më në shekullin e 10-të. Termi Kroacia e Bardhë u përdor për t'iu referuar pjesës perëndimore të territorit të saj. {{Sfn|Majorov|2012}} Disa studiues si F. Rački, M. Kos, L. Niederle dhe Nada Klaić besonin në ekzistencën e saj, të tjerë si V. Jagić, JB Bury, [[Konstantin Jireçek|K. Jireček]] dhe A. Brückner kanë hedhur poshtë ekzistencën e një të pavarur politikë, ndërsa L. Hauptmann besonte në ekzistencën e saj në kuptimin që Konstandini VII i referohej Dukatit të Bohemisë . {{Sfn|Majorov|2012}} Në mënyrë të ngjashme, VV Sedov vuri në dukje se nuk ka asnjë material arkeologjik për të vërtetuar ekzistencën e tij. {{Sfn|Sedov|2013}} {{Sfn|Majorov|2012}} Megjithatë, kërkimet e fundit arkeologjike të vendeve të shekullit 7-10 në Ukrainën Perëndimore sugjerojnë të kundërtën, {{Sfn|Kuchynko|2015}} se Kroacia e Madhe ka shumë të ngjarë të ishte një proto-shtet policentrik. {{Sfn|Hupalo|2014}} {{Sfn|Tomenchuk|2018}} Interpretimet kanë ndryshuar për atë zonë gjeografike të cilës i referohet termi ''Bagibaria'' . Disa studiues e kanë lidhur atë me ''Babia Góra'' pranë lumit [[Lumi Visla|Vistula]] dhe [[Krakovi|Kraków]] në Poloninë e Vogël, por më shpesh konsiderohet të jetë një referencë për [[Bavaria|Bavarinë]] . {{Sfn|Łowmiański|2004}} {{Sfn|Majorov|2012}} Tibor Živković vëren se ky term mund të vijë nga emri latin i Bavarisë ( ''Bagoaria'' ose, më pak ndoshta, ''Baioaria'' ) dhe, për rrjedhojë, burimi i këtij informacioni për ''DAI'' mund të jetë me origjinë nga Evropa Perëndimore/Romake Perëndimore. (ndoshta nga Anastasius Bibliothecarius nga [[Roma]] ). {{Sfn|Živković|2012}} Një mosmarrëveshje tjetër ka të bëjë me pikën e referencës gjeografike të "detit" të përmendur në të cilin zbresin pas 30 ditësh, është ai që quhet i errët. Disa studiues besojnë se kjo është një referencë për [[Deti Baltik|Detin Baltik]], në të cilin njerëzit mund të udhëtojnë në më pak se 15 ditë nga Polonia e Vogël. {{Sfn|Živković|2012}} Të tjerë thonë se është [[Deti i Zi]], në të cilin udhëtimi do të zgjaste rreth 30 ditë nga Prykarpattia (lumi San, Dniester i Epërm dhe qyteti i Przemyśl ). {{Sfn|Овчинніков|2000}} Bizantinët e dinin shumë mirë për Detin e Zi të sotëm, por ata nuk e quanin atë si "i zi" ose "i errët", por me një fjalë që do të thotë "mikpritës" (Εὔξεινος), një eufemizëm për "i pamikpritur" . Ata përdorën gjithashtu një term tjetër për fjalën "det" në rastin e saj ("Πόντος" ( ''Póntos'' ) dhe jo "θάλασσα" ( ''Tálassa'' )). {{Sfn|Majorov|2012}} Megjithatë, më e mundshme është një referencë për Detin e Zi, sepse në ''DAI'' nuk ka asnjë referencë për Detin Baltik, kapitulli ka informacione që zakonisht gjenden në burimet arabe të shekullit të 10-të si [[Ebu el-Hasan Ali ibn el-Hysein Mesudi|Al-Masudi]], Deti i Zi ishte më me interes për tregtarët lindorë dhe Perandoria Bizantine, dhe emri i saj pers "Deti i errët" ( ''axšaēna-'' ) ishte tashmë i njohur. {{Sfn|Овчинніков|2000}} {{Sfn|Łowmiański|2004}} {{Sfn|Majorov|2012}} Burime të tjera arabo-persiane gjithashtu përshkruajnë një shtet të madh sllav me qytetin ''Khordab'' dhjetë ditë larg Peçenegëve, përmes të cilit kalon një lumë (Dniestër) dhe kufizohet nga malet (Karpatet), që vendos kroatët. dhe Kroacia në Prykarpattia. {{Sfn|Овчинніков|2000}} ''DAI'' ka të dhëna të tjera kontradiktore. Edhe pse kroatët përshkruhen se jetonin pranë Frankëve në Perëndim, u tha se ata ishin subjekt i bastisjeve të përsëritura nga peçenegët, të cilët jetonin shumë në lindje të këtij territori. ''DAI'' thotë se Peçenegët jetonin në veri të [[Hungarezët|hungarezëve]] dhe se kroatët kufizoheshin me hungarezët në jug. Këta kapituj dihet se janë bazuar në disa burime arkivore. Łowmiański, Sedov dhe Majorov sugjerojnë se ''DAI'' gabimisht iu referua vendndodhjeve dhe migrimeve të popujve të shekullit të 7-të bazuar në vendndodhjen e kroatëve bashkëkohorë në Dukatin e Bohemisë dhe burime të ndryshme kur u përpilua tregimi. {{Sfn|Овчинніков|2000}} {{Sfn|Łowmiański|2004}} {{Sfn|Sedov|2013}} {{Sfn|Majorov|2012}} Łowmiański kritikoi përdorimin parësor të një burimi nga Jugu ( ''DAI'' ) në vend të burimeve nga veriu, gjë që i bën ata më të besueshëm për të përcaktuar vendndodhjen e kroatëve të veriut. {{Sfn|Łowmiański|2004}} Në kapitullin e 13-të që përshkruan fqinjët hungarezë, frankët në perëndim, peçenegët në veri dhe moravianët në jug, përmendet gjithashtu se "në anën tjetër të maleve, kroatët janë fqinjë me turqit". përmenden peçenegët në veri, ndërsa në shekullin e IV kroatët përmenden si fqinjët jugorë të hungarezëve, tregimi ka një kuptim të paqartë, {{Sfn|Łowmiański|2004}} por me shumë mundësi u referohet kroatëve që jetojnë "në anën tjetër" të maleve Karpate. . {{Sfn|Овчинніков|2000}} {{Sfn|Majorov|2012}} == Galeria == <gallery class="center" widths="200" heights="200"> Skeda:Polska Rosja Skandynawia w IX w.jpg|Belochrobates në Poloninë e Vogël dhe [[Western Ukraine|Ukrainën Perëndimore]], nga [[Antoine Philippe Houze]] (1844) Skeda:Die Völker und Reiche der Slaven zwichen Elbe und Don bis 1125 - Chrobacia.jpg|Chrobaci rreth [[Kraków|Krakovit]], nga [[Karl Spruner von Merz]] (1855) Skeda:1856 р. Луї-Етьєн Дюсьє Фрагмент.png|Belo Crhobates në Ukrainën Perëndimore, nga [[Louis d'Ussieux|Louis Dussieux]] (1856) Skeda:1861 р.. Ходзько Борейко Леонард Стан на 862 р.jpg|Grande-Khrobatie-Blanche dhe Khrobatie-Rouge në Poloninë e Vogël, Sllovakinë dhe Ukrainën Perëndimore, nga [[Leonard Chodźko]] (1861) Skeda:1877 р. Фрагмент карти 843 р.png|Bielo Chrobaten në Poloninë e Vogël dhe Sllovakinë, nga [[Dietrich Reimer]] (1877) Skeda:Poland under Boleslaw Chrobry.jpg|Chrobatia midis Krakovit dhe [[Sandomierz|Sandomirit]], nga [[Johann Gustav Droysen]] (1886) Skeda:Heiliges Römisches Reich 1000.PNG|Chrobatia midis Krakovit dhe Sandomierz, nga Johann Gustav Droysen (1886) Skeda:LEROY-BEAULIEU(1893) p1.097 RUSSIA IN THE 9th CENTURY.jpg|Kroatët e Bardhë në Ukrainën Perëndimore, nga [[Henri Jean Baptiste Anatole Leroy-Beaulieu]] & Francis Sidney Weller (1893) Skeda:Western empire verdun 843.png|Chrobatia në lindje të çekëve, afërsisht në Poloninë e Vogël, redaktuar nga [[J. B. Bury|JB Bury]] (1903) Skeda:Poland in the 11th century (128904766).jpg|Chrobatien në jug të Silesisë dhe Mazovias, afërsisht në Poloninë Juglindore, [[Meyers Konversations-Lexikon]] (1890) Skeda:Slavic peoples 9c map.jpg|''W. Chrobatians'' dhe ''R. Chrobatians'' në [[Lesser Poland|Poloninë e Vogël]] dhe [[Carpathian Ruthenia|Ruteninë Karpate]] nga [[Edward Henry Lewinski Corwin]] (1917) Skeda:Central Europe, 919-1125.jpg|Chrobatia në 919–1125, në [[Valley|luginën e]] [[Vistula|Vistulës]] së Epërme dhe Kraków, nga [[William Robert Shepherd]] (1934) Skeda:White serbia white croatia01.png|Kroacia e Bardhë dhe [[White Serbia|Serbia e Bardhë]] rreth vitit 560, nga [[Francis Dvornik]] (1949) </gallery> == Shih edhe == * [[Kroacia]] * [[Kroacia e kuqe]] * [[Kroatët e bardhë]] * [[Prejardhja e kroatëve]] == Referime == [[Kategoria:Rajone historike në Ukrainë]] bswpipi992vbmne4d9ox3rhbhdo4085 3004051 3004049 2026-07-02T00:00:01Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004051 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Distribution_of_Croatian_ethnonym_in_the_Middle_Ages.jpg|djathtas|parapamje| Gama e qeramikës sllave të kulturës Pragë-Penkovka e shënuar me të zezë, të gjithë etnonimet e njohura të kroatëve janë brenda kësaj zone. Rrugët e supozuara të migrimit të kroatëve tregohen me shigjeta, sipas V.V. Sedov (1979).]] '''Kroacia e bardhë''' (gjithashtu '''Kroacia e Madhe''' ose '''Chrobatia'''; [[kroatisht]]: ''Bijela Hrvatska'', dhe ''Velika Hrvatska'') është rajoni nga i cili një pjesë e [[Kroatët e bardhë|kroatëve të bardhë]] emigruan në [[Ballkani|Ballkanin Perëndimor]]. Disa historianë besojnë se, pas migrimit të kroatëve të bardhë në shekullin e VII, atdheu i tyre i dikurshëm humbi gradualisht primatin e tij dhe u ndikua nga popuj të tjerë [[Sllavët|sllavë]], si [[ukrainasit]], polakët dhe çekët. Të tjerë thonë se nuk ka pasur kurrë një shtet të veçantë të njohur si Kroacia e Madhe apo e Bardhë. {{Sfn|Majorov|2012}} Sipas ''[[Kronika e priftit të Duklës|Kronikës mesjetare të Priftit të Dukljes]]'', një zonë tjetër e referuar si Kroacia e Bardhë ndodhej në jug të Posavinës së bashku me [[Kroacia e kuqe|Kroacinë e Kuqe]] në [[Dalmacia|Dalmaci]] . {{Sfn|Gluhak|1990}} Zona në perëndim të Kroacisë së Bardhë njihej si Serbia e Bardhë . == Referime == Traktati i shekullit të 10-të ''[[De Administrando Imperio]]'' ("Mbi menaxhimin e Perandorisë", më vonë ''DAI'' ), i shkruar në greqisht nga [[Kostandin VII Porfirogjeni|Konstandini VII]] Porphyrogennetos, është i vetmi dokument i njohur që sugjeron "Kroacia e Bardhë" si vendi nga emigruan kroatët në [[Dalmacia|Dalmaci]] ., në kufi me vijën bregdetare të [[Deti Adriatik|detit Adriatik]] . Në kapitullin 30, nën titullin "Historia e provincës së Dalmacisë", thuhet se "kroatët në atë kohë banonin përtej Bagibareia, ku janë tani Belokroatët. . . Pjesa tjetër e kroatëve qëndruan pranë Francës, dhe tani quhen Belocroats, domethënë Kroatët e Bardhë, dhe kanë arkontin e tyre; ata i nënshtrohen Otto-s, mbretit të madh të Francës, që është gjithashtu [[Saksonia]], dhe janë të papagëzuar, dhe martohen dhe janë miqësorë me [[Hungarezët|turqit]] ". Në kapitullin 31, "Për kroatët dhe për vendin ku ata banojnë tani", thuhet se kroatët në Dalmaci "e kanë prejardhjen nga kroatët e papagëzuar, të quajtur gjithashtu "të bardhë", të cilët jetojnë përtej [[Hungaria|Turqisë]] dhe pranë Francës, dhe ata në kufi me sllavët, serbët e papagëzuar... Kroacia e lashtë, e quajtur edhe "e bardhë", është ende e papagëzuar edhe sot e kësaj dite, siç janë edhe serbët fqinjë të saj... të plaçkitur vazhdimisht nga frankët, turqit dhe [[peçenegët]] ... jetojnë larg. nga deti, nga vendi ku jetojnë deri në det duhen 30 ditë udhëtim. Deti në të cilin zbresin pas 30 ditësh është ai që quhet i errët”. Në kapitullin 32, "Për serbët dhe për vendin ku ata banojnë tani", u tha për serbët e papagëzuar ("të bardhë"), se "fqinj i tyre është Francia, siç është edhe Megali Croatia, e papagëzuara, e quajtur gjithashtu " e bardhë ' . {{Sfn|Živković|2012}} ''Croatia Alba'', ose Kroacia e Bardhë, përmendet në ''[[Kronika e priftit të Duklës|Kronikën latine të Priftit të Dukljes]]'', e përpiluar jo më herët se shekulli i 12-të. Kjo vepër i referohet Kroacisë së Bardhë si pjesa e poshtme e [[Dalmacia|Dalmacisë]] ( ''Croatia Alba, que et inferior Dalmatia dicitur'' ), në krahasim me ''Kroacinë e Kuqe'', e cila i referohet Dalmacisë së sipërme ( ''Croatia Rubea, que et superior Dalmatia dicitur'' ). Sipas historianit të shekullit të 21-të A. Mayorov, territori i kësaj ''Alba të Kroacisë'' ishte më i zhvilluari dhe më i denduri i populluar dhe përbënte thelbin e shtetit kroat në zhvillim. {{Sfn|Majorov|2012}} Në pjesën pa datë të ''Kronikës Fillore'' Ruse të shekullit XII, e cila tregon për zhvendosjen e sllavëve nga Danubi, kroatët e bardhë u përmendën një herë, së bashku me [[serbët]] dhe korutanët ([[Karinthia|karintasit]]). Sipas A. Mayorov, ky tregim bazohet në traditën mesjetare të Evropës Perëndimore dhe përputhet me ''Kronikën e Priftit të Dukljes'' . {{Sfn|Majorov|2012}} Përveç kësaj, ka shumë burime të tjera që përmendin kroatët që banojnë në Evropën Qendrore dhe Evropën Lindore midis fiseve sllave lindore, por askush nuk i quan ata "të bardhë". {{Sfn|Majorov|2012}} == Etimologjia == [[Skeda:Territorial_and_ethnic_border_of_White_Croats.jpg|parapamje| Kufiri territorial dhe etnik i kroatëve të bardhë sipas arkeologëve dhe historianëve ukrainas.]] Epiteti "i bardhë" për kroatët dhe atdheun e tyre Kroacinë, si dhe "i madh" ( ''megali'' ) për Kroacinë, është në lidhje me simbolikën e përdorur në kohët e lashta. "E bardha" lidhet me përdorimin e ngjyrave midis popujve [[Evrazia|euroaziatikë]] për të treguar [[Anët e horizontit|drejtimet kardinale]] . E bardha nënkuptonte "Kroatët perëndimorë/Kroacia", në krahasim me tokat në lindje ku ata kishin jetuar. Epiteti "i madh" ndoshta nënkuptonte "atdheun e vjetër, të lashtë, të dikurshëm" për kroatët e bardhë dhe kroatët e sapoardhur në provincën romake të [[Dalmacia romake|Dalmacisë]] . {{Sfn|Gluhak|1990}} {{Sfn|Овчинніков|2000}} {{Sfn|Živković|2012}}<ref>{{Cite book|last=Hyun Jin Kim|url=https://books.google.com/books?id=fX8YAAAAQBAJ|title=The Huns, Rome and the Birth of Europe|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=9781107009066|pages=146, 262}}</ref> Historiani A. Mayorov thekson se termi "Kroatët e Bardhë" dhe "Kroacia e Bardhë" përkatëse janë terma relativisht të reja që janë aplikuar historikisht pasi kroatët migruan në territore të reja. Sipas ''[[De Administrando Imperio]]'' ( ''DAI'' ) të shekullit të 10-të, kroatët që mbetën të jetonin në tokat e tyre të mëparshme pranë kufijve të Francës u quajtën vetëm kohët e fundit "Kroatë të Bardhë". {{Sfn|Majorov|2012}} == Kundërthëniet == Sipas studimeve të shekullit të 21-të, historianët nuk bien dakord për vendndodhjen apo edhe ekzistencën e Kroacisë së Madhe dhe Kroacisë së Bardhë. {{Sfn|Majorov|2012}} Studiuesit besojnë se kroatët u zhvendosën gradualisht nga Lindja në Perëndim dhe Jug. {{Sfn|Sedov|2013}} {{Sfn|Majorov|2012}} Sipas Majorov, në shekullin e 10-të, kroatët etnikë besohet se kanë mbijetuar në komunitetet e mbetura, të shpërndara në Perëndim në Bohemi, me të tjerët në Lindje në Poloni, Sllovaki dhe Ukrainë. {{Sfn|Majorov|2012}} Duke pasur parasysh traditën e përdorimit të ngjyrave për drejtimet kardinale, Leontii Voitovych argumentoi se Kroacia e Madhe e përmendur në shekullin e 6-të nuk ekzistonte më në shekullin e 10-të. Termi Kroacia e Bardhë u përdor për t'iu referuar pjesës perëndimore të territorit të saj. {{Sfn|Majorov|2012}} Disa studiues si F. Rački, M. Kos, L. Niederle dhe Nada Klaić besonin në ekzistencën e saj, të tjerë si V. Jagić, JB Bury, [[Konstantin Jireçek|K. Jireček]] dhe A. Brückner kanë hedhur poshtë ekzistencën e një të pavarur politikë, ndërsa L. Hauptmann besonte në ekzistencën e saj në kuptimin që Konstandini VII i referohej Dukatit të Bohemisë . {{Sfn|Majorov|2012}} Në mënyrë të ngjashme, VV Sedov vuri në dukje se nuk ka asnjë material arkeologjik për të vërtetuar ekzistencën e tij. {{Sfn|Sedov|2013}} {{Sfn|Majorov|2012}} Megjithatë, kërkimet e fundit arkeologjike të vendeve të shekullit 7-10 në Ukrainën Perëndimore sugjerojnë të kundërtën, {{Sfn|Kuchynko|2015}} se Kroacia e Madhe ka shumë të ngjarë të ishte një proto-shtet policentrik. {{Sfn|Hupalo|2014}} {{Sfn|Tomenchuk|2018}} Interpretimet kanë ndryshuar për atë zonë gjeografike të cilës i referohet termi ''Bagibaria'' . Disa studiues e kanë lidhur atë me ''Babia Góra'' pranë lumit [[Lumi Visla|Vistula]] dhe [[Krakovi|Kraków]] në Poloninë e Vogël, por më shpesh konsiderohet të jetë një referencë për [[Bavaria|Bavarinë]] . {{Sfn|Łowmiański|2004}} {{Sfn|Majorov|2012}} Tibor Živković vëren se ky term mund të vijë nga emri latin i Bavarisë ( ''Bagoaria'' ose, më pak ndoshta, ''Baioaria'' ) dhe, për rrjedhojë, burimi i këtij informacioni për ''DAI'' mund të jetë me origjinë nga Evropa Perëndimore/Romake Perëndimore. (ndoshta nga Anastasius Bibliothecarius nga [[Roma]] ). {{Sfn|Živković|2012}} Një mosmarrëveshje tjetër ka të bëjë me pikën e referencës gjeografike të "detit" të përmendur në të cilin zbresin pas 30 ditësh, është ai që quhet i errët. Disa studiues besojnë se kjo është një referencë për [[Deti Baltik|Detin Baltik]], në të cilin njerëzit mund të udhëtojnë në më pak se 15 ditë nga Polonia e Vogël. {{Sfn|Živković|2012}} Të tjerë thonë se është [[Deti i Zi]], në të cilin udhëtimi do të zgjaste rreth 30 ditë nga Prykarpattia (lumi San, Dniester i Epërm dhe qyteti i Przemyśl ). {{Sfn|Овчинніков|2000}} Bizantinët e dinin shumë mirë për Detin e Zi të sotëm, por ata nuk e quanin atë si "i zi" ose "i errët", por me një fjalë që do të thotë "mikpritës" (Εὔξεινος), një eufemizëm për "i pamikpritur" . Ata përdorën gjithashtu një term tjetër për fjalën "det" në rastin e saj ("Πόντος" ( ''Póntos'' ) dhe jo "θάλασσα" ( ''Tálassa'' )). {{Sfn|Majorov|2012}} Megjithatë, më e mundshme është një referencë për Detin e Zi, sepse në ''DAI'' nuk ka asnjë referencë për Detin Baltik, kapitulli ka informacione që zakonisht gjenden në burimet arabe të shekullit të 10-të si [[Ebu el-Hasan Ali ibn el-Hysein Mesudi|Al-Masudi]], Deti i Zi ishte më me interes për tregtarët lindorë dhe Perandoria Bizantine, dhe emri i saj pers "Deti i errët" ( ''axšaēna-'' ) ishte tashmë i njohur. {{Sfn|Овчинніков|2000}} {{Sfn|Łowmiański|2004}} {{Sfn|Majorov|2012}} Burime të tjera arabo-persiane gjithashtu përshkruajnë një shtet të madh sllav me qytetin ''Khordab'' dhjetë ditë larg Peçenegëve, përmes të cilit kalon një lumë (Dniestër) dhe kufizohet nga malet (Karpatet), që vendos kroatët. dhe Kroacia në Prykarpattia. {{Sfn|Овчинніков|2000}} ''DAI'' ka të dhëna të tjera kontradiktore. Edhe pse kroatët përshkruhen se jetonin pranë Frankëve në Perëndim, u tha se ata ishin subjekt i bastisjeve të përsëritura nga peçenegët, të cilët jetonin shumë në lindje të këtij territori. ''DAI'' thotë se Peçenegët jetonin në veri të [[Hungarezët|hungarezëve]] dhe se kroatët kufizoheshin me hungarezët në jug. Këta kapituj dihet se janë bazuar në disa burime arkivore. Łowmiański, Sedov dhe Majorov sugjerojnë se ''DAI'' gabimisht iu referua vendndodhjeve dhe migrimeve të popujve të shekullit të 7-të bazuar në vendndodhjen e kroatëve bashkëkohorë në Dukatin e Bohemisë dhe burime të ndryshme kur u përpilua tregimi. {{Sfn|Овчинніков|2000}} {{Sfn|Łowmiański|2004}} {{Sfn|Sedov|2013}} {{Sfn|Majorov|2012}} Łowmiański kritikoi përdorimin parësor të një burimi nga Jugu ( ''DAI'' ) në vend të burimeve nga veriu, gjë që i bën ata më të besueshëm për të përcaktuar vendndodhjen e kroatëve të veriut. {{Sfn|Łowmiański|2004}} Në kapitullin e 13-të që përshkruan fqinjët hungarezë, frankët në perëndim, peçenegët në veri dhe moravianët në jug, përmendet gjithashtu se "në anën tjetër të maleve, kroatët janë fqinjë me turqit". përmenden peçenegët në veri, ndërsa në shekullin e IV kroatët përmenden si fqinjët jugorë të hungarezëve, tregimi ka një kuptim të paqartë, {{Sfn|Łowmiański|2004}} por me shumë mundësi u referohet kroatëve që jetojnë "në anën tjetër" të maleve Karpate. . {{Sfn|Овчинніков|2000}} {{Sfn|Majorov|2012}} == Galeria == <gallery class="center" widths="200" heights="200"> Skeda:Polska Rosja Skandynawia w IX w.jpg|Belochrobates në Poloninë e Vogël dhe [[Western Ukraine|Ukrainën Perëndimore]], nga [[Antoine Philippe Houze]] (1844) Skeda:Die Völker und Reiche der Slaven zwichen Elbe und Don bis 1125 - Chrobacia.jpg|Chrobaci rreth [[Kraków|Krakovit]], nga [[Karl Spruner von Merz]] (1855) Skeda:1856 р. Луї-Етьєн Дюсьє Фрагмент.png|Belo Crhobates në Ukrainën Perëndimore, nga [[Louis d'Ussieux|Louis Dussieux]] (1856) Skeda:1861 р.. Ходзько Борейко Леонард Стан на 862 р.jpg|Grande-Khrobatie-Blanche dhe Khrobatie-Rouge në Poloninë e Vogël, Sllovakinë dhe Ukrainën Perëndimore, nga [[Leonard Chodźko]] (1861) Skeda:1877 р. Фрагмент карти 843 р.png|Bielo Chrobaten në Poloninë e Vogël dhe Sllovakinë, nga [[Dietrich Reimer]] (1877) Skeda:Poland under Boleslaw Chrobry.jpg|Chrobatia midis Krakovit dhe [[Sandomierz|Sandomirit]], nga [[Johann Gustav Droysen]] (1886) Skeda:Heiliges Römisches Reich 1000.PNG|Chrobatia midis Krakovit dhe Sandomierz, nga Johann Gustav Droysen (1886) Skeda:LEROY-BEAULIEU(1893) p1.097 RUSSIA IN THE 9th CENTURY.jpg|Kroatët e Bardhë në Ukrainën Perëndimore, nga [[Henri Jean Baptiste Anatole Leroy-Beaulieu]] & Francis Sidney Weller (1893) Skeda:Western empire verdun 843.png|Chrobatia në lindje të çekëve, afërsisht në Poloninë e Vogël, redaktuar nga [[J. B. Bury|JB Bury]] (1903) Skeda:Poland in the 11th century (128904766).jpg|Chrobatien në jug të Silesisë dhe Mazovias, afërsisht në Poloninë Juglindore, [[Meyers Konversations-Lexikon]] (1890) Skeda:Slavic peoples 9c map.jpg|''W. Chrobatians'' dhe ''R. Chrobatians'' në [[Lesser Poland|Poloninë e Vogël]] dhe [[Carpathian Ruthenia|Ruteninë Karpate]] nga [[Edward Henry Lewinski Corwin]] (1917) Skeda:Central Europe, 919-1125.jpg|Chrobatia në 919–1125, në [[Valley|luginën e]] [[Vistula|Vistulës]] së Epërme dhe Kraków, nga [[William Robert Shepherd]] (1934) Skeda:White serbia white croatia01.png|Kroacia e Bardhë dhe [[White Serbia|Serbia e Bardhë]] rreth vitit 560, nga [[Francis Dvornik]] (1949) </gallery> == Shih edhe == * [[Kroacia]] * [[Kroacia e kuqe]] * [[Kroatët e bardhë]] * [[Prejardhja e kroatëve]] == Referime == [[Kategoria:Rajone historike në Ukrainë]] 86wt6q7ma5p897hir4d60pst9dkuwko 0 327224 3004078 2781036 2026-07-02T03:12:03Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3004078 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">Karolina Widerström</div> |- data-file-height="925" data-file-type="bitmap" data-file-width="601" decoding="async" height="339" resource="./File:Widerström,_Karolina_ur_Cederschöld;_En_banbryterska_(1913).jpg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Widerstr%C3%B6m%2C_Karolina_ur_Cedersch%C3%B6ld%3B_En_banbryterska_%281913%29.jpg/220px-Widerstr%C3%B6m%2C_Karolina_ur_Cedersch%C3%B6ld%3B_En_banbryterska_%281913%29.jpg" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Widerstr%C3%B6m%2C_Karolina_ur_Cedersch%C3%B6ld%3B_En_banbryterska_%281913%29.jpg/330px-Widerstr%C3%B6m%2C_Karolina_ur_Cedersch%C3%B6ld%3B_En_banbryterska_%281913%29.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Widerstr%C3%B6m%2C_Karolina_ur_Cedersch%C3%B6ld%3B_En_banbryterska_%281913%29.jpg/440px-Widerstr%C3%B6m%2C_Karolina_ur_Cedersch%C3%B6ld%3B_En_banbryterska_%281913%29.jpg 2x" width="220" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Widerström,_Karolina_ur_Cederschöld;_En_banbryterska_(1913).jpg|frameless]]</img><div class="infobox-caption"> Karolina Widerström</div> |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Lindur | class="infobox-data" | <span style="display:none">( <span class="bday">1856-12-10</span> )</span> 10 dhjetor 1856<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki><div class="birthplace" style="display:inline"> Helsingborg, Suedi</div> |- class="bday" ! class="infobox-label" scope="row" | Vdiq | class="infobox-data" | 4 mars 1949 <span style="display:none">(1949-03-04)</span> (i moshuar&nbsp;92) |- ! class="infobox-label" scope="row" | Kombësia | class="infobox-data category" | suedeze |- style="display:none" ! class="infobox-label" scope="row" | Alma&nbsp;mater | class="infobox-data" | Instituti Karolinska |- class="infobox-data category" ! class="infobox-label" scope="row" | Profesion(et) | class="infobox-data role" | mjeke dhe gjinekologe |- ! class="infobox-label" scope="row" | I njohur&nbsp;për | class="infobox-data" | mjekja e parë femër me arsim universitar |} [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] '''Karolina Olivia Widerström''' (10 dhjetor 1856 - 4 mars 1949), ishte një mjeke dhe [[Gjinekologjia|gjinekologe]] suedeze. Ajo ishte mjekja e parë femër me arsim universitar në vendin e saj. Ajo ishte gjithashtu një feministe dhe një politikane, dhe e angazhuar në çështjet e edukimit seksual dhe të drejtës së votës së grave. Ajo ishte kryetare e Shoqatës Kombëtare për të Drejtën e Votimit të Grave dhe anëtare e këshillit të qytetit të Stokholmit. == Biografia == [[Skeda:Karolina_Widerström_001.jpg|majtas|parapamje| Karolina Widerström]] Karolina Widerström ishte vajza e mësuesit dhe veterinerit të gjimnastikës Otto Fredrik Widerström dhe Olivia Erika Dillén. Familja u zhvendos në Stokholm në 1873. Si e rritur ajo jetoi së bashku me edukatoren dhe drejtoreshën Maria Aspman (1865-1944). <ref>Blomberg, E. (ed.) 2021. ''En qvinna läkare! Doktor Karolina Widerström.'' Stockholm. ISBN 9789198548716</ref> === Arsimi === Gratë u pranuan zyrtarisht në universitetet në Suedi në 1870. Babai i saj dëshironte që ajo të ishte një mësuese gjimnastike si ai. Në 1873-1875, Karolina Widerström ishte studente në Institutin Mbretëror Qendror të Gjimnastikës, dhe në 1875-1877, ajo ishte asistente e Profesor Branting. Ajo ishte aktive edhe si [[Terapia fizike|fizioterapiste]] . Në 1879, ajo mori një diplomë në ''Wallinska skolan'' dhe në 1880 një diplomë në filozofinë mjekësore në universitetin Uppsala. Në maj 1884, ajo mori një diplomë mjekësore në ''Institutin Karolinska'' në Stokholm. === Karriera mjekësore === Widerström donte që gratë dhe vajzat të dinin më shumë për trupin e tyre, të visheshin më shëndetshëm dhe të merrnin të njëjtat të drejta dhe mundësi si burrat. Ajo ishte veçanërisht aktive në fushën e gjinekologjisë dhe shëndetit të grave. Puna e saj më e njohur në fushën e saj ishte ''Kvinnohygien'' ('Higjiena e grave'), e cila u botua për herë të parë në 1899 dhe u ribotua në shtatë botime deri në vitin 1932. === Aktivizmi === E shqetësuar për shëndetin e grave, ajo ishte një mbështetëse e fortë e Shoqatës Suedeze të Reformës së Veshjeve dhe një forcë e zëshme në shkrimin e artikujve mjekësorë që mbrojnë kundër korseve të ngushta me lidhëse, të cilat në këtë moment në kohë ishin një çështje serioze shëndetësore. Rreth vitit 1900, Widerström ishte aktive në luftën për të shfuqizuar të ashtuquajturin rregullim të prostitutave, domethënë regjistrimin e detyruar dhe ekzaminimin e rregullt për sëmundjet veneriane të prostitutave, një sistem shumë i debatuar midis aktivisteve të të drejtave të grave në atë kohë, i cili organizoi në ''Svenska Federationen'' për ta kundërshtuar atë. === Angazhimi politik === Karolina Widström u zgjodh në këshillin e qytetit të Stokholmit në vitin 1912 për liberalët, ku shërbeu deri në vitin 1915. Ajo u zgjodh kryetare e Shoqatës Suedeze për të Drejtën e Votimit të Gruas në vitin 1918, një vit përpara se grave t'u jepej e drejta e votës në Suedi në vitin 1919, dhe u bë kryetarja e fundit e saj kur dha dorëheqjen pasi organizata u shpërbë në 1921, kur qëllimi i organizatës u plotësua dhe të dy gjinitë ushtronin të drejtën e votës në zgjedhjet e vitit 1921. == Shiko gjithashtu == * Charlotte Yhlen, mjekja e parë femër suedeze që u diplomua nga një universitet (megjithëse në këtë rast, jashtë vendit) * Hedda Andersson, mjekja e dytë femër në Suedi * Emmy Rappe, infermierja e parë suedeze e arsimuar * Astrid Björkman, kryemjekja e parë femër në Suedi dhe menaxhere e spitalit * [[Anna Stecksén]], gruaja e parë suedeze që mbrojti një tezë doktorature në mjekësi == Referencat == {{Reflist}} == Burimet == * Lena Hammarberg, ''Karolina Widerström – reformatore seksuale dhe föreningskvinna'' * ''Ny svensk historia: Oscar II och hans tid, 1872–1907'', Erik Lindorm 1936 s.231 * ''Sveriges befolkning 1890'', ( CD-ROM ) Riksarkivet 2003 * [http://www.ub.gu.se/kvinn/portaler/rostratt/biografier/ Rösträtt, biografi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103004132/http://www.ub.gu.se/kvinn/portaler/rostratt/biografier/ |date=3 nëntor 2012 }} * Lundberg, Anna (2008). Läkarnas blanka vapen: svensk smittskyddslagstiftning dhe historiskt perspektiv. Läkarnas blanka vapen: svensk smittskyddslagstiftning dhe historiskt perspektiv. Sid. 85. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/978-91-85509-08-9|978-91-85509-08-9]] [[Kategoria:Vdekje 1949]] [[Kategoria:Lindje 1856]] qbnys44oh8rbz3g6rnk9nem2mjszm72 0 330057 3004052 3003787 2026-07-02T00:03:48Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004052 wikitext text/x-wiki '''''Vdekja e Smail agë Çengiqit''''' ([[kroatisht]]: ''Smrt Smail-age Čengića'') është një [[Poezia epike|poemë epike]] e poetit kroat Ivan Mažuranić shkruar në vitin 1845 dhe e botuar për herë të parë në [[Almanaku|almanakun]] ''Iskra'' më 1846, në kohën e të ashtuquajturës [[Lëvizja ilire]].<ref name="Goy">{{Cite journal|last=Goy|first=E. D.|date=1966|title=The Tragic Element in Smrt Smail-Age Čengića|journal=Slavonic and East European Review|volume=44|issue=103|pages=327–336|jstor=4205779|lang=en}}</ref> Ajo bazohet në ngjarjet reale të vrasjes së gjeneralit të ushtrisë [[Perandoria Osmane|osmane]] boshnjake ( ''[[Agai|aga]]'' ) [[Smail Agë Çengiqi]] nga ''Vojvoda'' malazez Novica Cerović në 1840. Në poemë, Smail-aga shquhet për trimërinë e tij, por i nënçmuar për ashpërsinë e tij; motivi kryesor është vdekja e tij, e ndodhur pasi ai përfshihet në një betejë kundër [[Malazezët|malazezëve]] në [[Hercegovina|Hercegovinë]]. Poema fillimisht është porositur nga [[Dimitrija Demeter]]. Ajo është e ndarë në 5 pjesë dhe përmban saktësisht ''1134'' vargje . == Përmbledhje == Poema është e ndarë në pesë seksione: Shfaqja e pushtetit të Smail agës, ''agallëkut'' ([[kroatisht]]: ''Agovanje''), Udhëtari i natës ( ''Noćnik'' ), Kompania ( ''Četa'' ), ''Harač'' dhe ''Kobi''. === Shfaqja e pushtetit ( ''Agallëku'' ) === Smail-aga sundon nga kalaja e tij në [[Stollaci|Stolac]] të [[Hercegovina|Hercegovinës]] . Ai thërret shërbëtorët e tij për të mbledhur [[Kodrat e Malit të Zi|malësorët]] që kishte zënë së fundmi pranë lumit [[Lumi i Moraçës|Moraça]] . Ai nxjerr jashtë edhe Durakun, një plak që e këshilloi të lironte të burgosurit e tij, nga frika e një hakmarrjeje nga popullata [[Kisha Ortodokse Lindore|ortodokse]] ("vllehët") nëse do t'i ekzekutonte. Ai kërcënon të burgosurit e tij para se t'i vrasë, por malazezët heshtin ndërsa ata po ekzekutohen me ngulitje në hunjë, [[Varja|varje]] dhe prerje koke . Turqit e rinj shikojnë dhe kënaqen, ndërsa turqit e moshuar presin hakmarrje dhe heshtin me frikë. Smail-aga është i dëshpëruar dhe i frikësuar nga fakti që të burgosurit e tij ruajtën qetësinë. Në një moment frike dhe tërbimi, ai sulmon Durakun për këshillimin e tij kundër mënyrave të tij brutale dhe kërcënon se do ta varë para djalit të tij, Novica . Duraku dhe Novica luten për jetën e Durakut, por Smail aga vazhdon që të varë pa marrë parasysh lutjet e tyre. === Udhëtari i natës === Novica udhëton natën në drejtim të [[Cetina|Cetinjes]], duke e ditur se nëpër Malin e Zi nuk do të mund të kalonte i gjallë në mes të ditës, pasi ishte pjesëmarrës në betejat kundër tyre së bashku me Smail-agën. Ai kalon nëpër [[Cucët|Cuce]], Bjelice dhe [[Ćeklići]] dhe arrin te rojet e Cetinjes. Novica prezantohet si një luftëtar nga Tushina, një fshat nën malin Durmitor, i dëshpëruar pasi [[Smail Agë Çengiqi|Smail aga]] kishte vrarë bashkatdhetarët e tij nga Moraça ashkë me babain e tij dhe tani ai kërkonte hakmarrje. Rojet e lejojnë të kalojë pasi e çarmatosën. === Kompania ( ''Çeta'' ) === Një shoqëri ''[[Kaçaku|hajdukësh]]'' lëviz nga Cetinja në Moraça, duke kaluar nëpër [[Zagaraç]], [[Palabardhi (Mali i Zi)|Palabardhë]] dhe [[Rovçanët|Rovca]] . Ata lëvizin në heshtje të udhëhequr nga Mirko. Kompania ulet për të pushuar buzë lumit Moraça. Ndërsa barinjtë fillojnë të kthejnë delet e tyre për perëndim të diellit, një prift u afrohet burrave dhe fillon të lavdërojë luftën e tyre. Gjatë fjalës së tij, Novica i afrohet grupit dhe u tregon atyre qëllimin e tij. Ai kërkon të pagëzohet dhe prifti e pagëzon, ndërsa ''hajdukët'' marrin [[Eukaristia|eukaristinë]] . Prifti largohet dhe shoqëria vazhdon udhëtimin e tyre. === ''Haraçi'' === [[Smail Agë Çengiqi|Smail aga]] mbërrin në [[Fusha e Gackës|Gataçko Polje]] me njerëzit e tij mbi kalë. Ata ngritën kampin dhe synojnë të mbledhin ''haraç'' nga vendasit e Gackos dhe fshatrave përreth. Si pagesë, ata kërkojnë një temin për çdo person, si dhe një dash dhe një grua të re për shtëpi. Meqenëse shumica e fshatarëve nuk janë në gjendje të paguajnë, turqit i tërheqin ata përsëri në kamp, të lidhur me kuajt. Ndërkohë Smail aga praktikon hedhjen e shtizës . Ai godet rastësisht shërbëtorin e tij Seferin kur synon një të krishterë dhe Seferi humbet një sy. Në një sulm të tërbuar, Smail aga urdhëron njerëzit e tij të torturojnë fshatarët e kapur. Ata i ndjekin fshatarët me kalë. Pasi bien në tokë të lodhur, turqit i tërheqin me kuajt zvarrë përtoke. Më pas Smail aga i urdhëron që t'i fshikullojnë të burgosurit derisa të ngrihen në këmbë dhe i kërcënon se do t'ua mbathë këpucët me patkua për t'u tallur me ata që janë zbathur. Turqit festojnë me një dash të pjekur dhe duke i pështyrë ua hedhin kockat robërve të tyre që pretendojnë se nuk kishin ngrënë me ditë. Ata përgatiten t'i varin fshatarët me kokë poshtë në pemë bliri dhe të ndezin sanë nën kokat e tyre. Shoqëria e ''hajdukëve'' udhëton në kampin e Smail agës në një natë të stuhishme. Smail aga ulet në çadrën e tij, duke pirë kafe dhe duke pirë llull me pasardhësit e tij Bauk dhe Mustafa. Ai i kërkon Baukut të [[Lahuta|këndojë]]. Bauku utallet me [[Smail Agë Çengiqi|Smail agën]], duke kënduar për një Rizvan agën që kishte mblodhur ''haraç'' diku në [[Kosova|Kosovë]], por ku i kishin dhënë bakër në vend të arit, deshve të dobët dhe iu kishin siguruar plaka për ti përdhunuar. Smail aga është i tërbuar dhe mbledh njerëzit e tij për të sulmuar edhe një herë të krishterët. Në atë moment, kompania sulmon Smail agën dhe vret Seferin me një të shtënë në syrin tjetër. Mirko vret Smail agën, dhe ''hajdukët'' e tjerë vrasin Mustafën, disa nga pasardhësit e tij me emër dhe rreth tridhjetë turq të tjerë. Bauku arratiset natën dhe Novica goditet pranë Smail agës ndërsa përpiqet t'i presë kokën kufomës. === ''Kobi'' === Trupi i pajetë i [[Smail Agë Çengiqi|Smail agës]] (apo një kukull në ngjashmërinë e tij) është kthyer në një manekin që qëndron në një vilë afër Cetinjes. Ai vesh të gjitha rrobat dhe armët e tij të vjetra, por manekini është bërë që të bashkojë duart dhe të përkulet para një kryqi, i shkaktuar nga një trokitje e lehtë në dysheme. == Pritja == Duke shkruar në [[Almanaku|almanakun]] ''Danica'' në vitin 1846, Bogosllav Šulek e quan poezinë "veprën më të bukur të revistës ''Iskra t''ë atij viti". Ai pretendon se vepra lidh hendekun midis poezisë "romantike" dhe "popullore" dhe pretendon se "disa ndjekin [[Romanticizmi|romantizmin]] e [[Bota perëndimore|perëndimit]] dhe të [[Republika e Raguzës|Dubrovnikut]], të tjerë ngjiten pas poezisë popullore ". Secila palë ka arsyet e veta; edhe pse më duket se këtu, si gjithmonë – ''në medio virtus'' ”. Historiani kroat i letërsisë [[Ivo Frangeš]], ndonëse në përgjithësi është dakord me Šulek, vë në dukje disa çështje me terminologjinë e tij. Më e rëndësishmja, që letërsia e Dubrovnikut mund të përshkruhet më saktë si një zgjatim i klasicizmit sesa i romantizmit. Ai nuk pajtohet me faktin se, duke inkorporuar elemente folklorike, Mažuranić përpiqet më fort drejt artistikes, kur interpretohet në mënyrë dinamike.<ref>{{Cite book|last=Mažuranić|first=Ivan|title=Smrt Smail-age Čengića|date=1965|publisher=Zora|editor-last=Frangeš|editor-first=Ivo|location=Zagreb|pages=9–10|language=hr|chapter=Umjetnost Ivana Mažuranića|author-link=Ivan Mažuranić}}</ref> == Citat == {| style="background:#efefef; border:solid 1px #999; margin:auto;" |- ! style="text-align:left;"| Kroatisht ! style="text-align:left;"| Shqip |- | style="width:50%;"| Ljutit aga mrko gleda<br> Gdje se silom divit mora<br> Silan arslan gorskom mišu. |style="width:50%;"| Aga i zemëruar shikon zymtë<br> Ku me forcë duhet të mahnitet<br> Në admirimin e një miu të malit. |} == Shih edhe == * [[Lëvizja ilire]] * [[Hasanaginica]] == Referime == [[Kategoria:Poema kroate]] t81pgmoiq8nxplc0s45frk2xkm2ij8q 0 336851 3004071 2963310 2026-07-02T00:50:05Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004071 wikitext text/x-wiki {{Infobox album|name=Barbi: Albumi|type=Kolona Zanore|artist=Artistë të Ndryshëm|cover=Kapertina_e_Barbi_Albumi.jpg|caption=Kopertina e përdorur për versionin dixhital, dhe për disqet e gramofonit (Edicioni i Kufizuar)|released=21 korrik 2023|genre=[[Pop music|Pop]]|length=44:05|label=[[Atlantic Records|Atlantic]]|producer=* [[Mark Ronson]] * [[Kevin Weaver]] * Brandon Davis|release=21 korrik 2023}} [[Category:Articles with hAudio microformats]] [[Category:Album articles lacking alt text for covers]] '''''Barbi: Albumi''''' është albumi i kolonës zanore për filmin e vitit 2023 ''[[Barbi (film)|Barbi]]'', me regji nga [[Greta Gerwig]]. Ai është publikuar nga [[Atlantic Records]] më 21 korrik 2023, një ditë pas shfaqjes së filmit. == Sfondi == Më 25 maj 2023, ''[[Rolling Stone]]'' raportoi se kolona zanore e ''[[Barbi (film)|Barbi]]'' do të prodhohej nga [[Mark Ronson]] dhe do të përmbante këngë origjinale nga [[Ava Max]], [[Charli XCX]], [[Dominic Fike]], [[Fifty Fifty]], [[Gayle]], [[Haim]], [[Ice Spice]], [[Kali|Kaliii]], [[Karol G]], [[Khalid]], [[The Kid Laroi|Kid Laroi]], [[Lizzo]], [[Nicki Minaj]], [[PinkPantheress]], [[Tame Impala]], dhe anëtarët e kastit [[Dua Lipa]] dhe [[Ryan Gosling]], me artistë të tjerë surprizë që do të zbulohen në një datë të mëvonshme. Atë mbrëmje, lista e pjesshme e kolonës zanore u publikua.<ref>{{Cite web|last=Gonzalez|first=Alex|date=25 maj 2023|title=The (Partial) Tracklist To The 'Barbie' Soundtrack Has Been Revealed|url=https://uproxx.com/pop/barbie-the-album-soundtrack-partial-tracklist/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625191622/https://uproxx.com/pop/barbie-the-album-soundtrack-partial-tracklist/|archive-date=25 qershor 2023|access-date=25 qershor 2023|website=UPROXX}}</ref> Më 6 korrik 2023, [[Billie Eilish O'Connell|Billie Eilish]] u shpall si artistja e parë surprizë e kolonës zanore. Përfshirja e Eilish në album ishte spekuluar pasi ajo postoi një tabelë neoni rozë [[Barbie|Barbi]] në llogarinë e saj [[Instagram|në Instagram]] një javë më parë. Më 10 korrik 2023, [[Sam Smith]] u shpall si artisti i dytë surprizë i kolonës zanore. == Prodhimi == Përpara se të nënshkruante për projektin ''Barbi'', producenti Mark Ronson mori një tekst nga miku i tij, producenti George Drakoulias, ku thuhej thjesht: "Barbi?"<ref name="AP News">{{Cite web|last=Sherman|first=Maria|date=17 korrik 2023|title=How the ‘Barbie’ soundtrack came together, according to mastermind Mark Ronson|url=https://apnews.com/article/barbie-soundtrack-mark-ronson-f7b8ef9faf406a30576392197e72d237|website=AP News}}</ref> Përpara se të fillonin provat ''e Barbi'' pas dy javësh, regjisorja [[Greta Gerwig]] kishte nevojë për një këngë disko që do të përbënte bazën e një numri kërcimi shumë të koregrafuar. Ajo i dërgoi Ronsonit një listë dëgjimi të asaj që kishte në mendje për kolonën zanore - "muzika e kënaqësisë fajtore" ose "Peloton pop" - duke përfshirë këngë nga Andrea True Connection dhe ''Xanadu'' . Ronson dhe kolegu Andrew Wyatt krijuan një këngë mbështetëse që Gerwig e pëlqeu dhe e përdori për provat e kërcimit të kastit. Kjo këngë do të bëhej më vonë “[[Dance the Night]]” nga Dua Lipa.<ref name="AP News" /><ref name="Vulture 7/19">{{Cite web|last=Curto|first=Justin|date=19 korrik 2023|title=Mark Ronson Went Full ‘Batshit’ on the Barbie Soundtrack|url=https://www.vulture.com/2023/07/mark-ronson-barbie-soundtrack-amy-winehouse-movie.html|website=Vulture}}</ref> Gjatë një viti, Ronson u ngarkua me kurimin e një kolone zanore që përputhej me vizionin e Gerwig për ''Barbi''. Gerwig dhe Ronson kishin bërë një "listë dëshirash" të artistëve që dëshironin në kolonën zanore, dhe ndërsa filmi po modifikohej në post-produksion, ata do t'u tregonin skena nga filmi këtyre artistëve.<ref name="AP News">{{Cite web|last=Sherman|first=Maria|date=17 korrik 2023|title=How the ‘Barbie’ soundtrack came together, according to mastermind Mark Ronson|url=https://apnews.com/article/barbie-soundtrack-mark-ronson-f7b8ef9faf406a30576392197e72d237|website=AP News}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSherman2023">Sherman, Maria (July 17, 2023). [https://apnews.com/article/barbie-soundtrack-mark-ronson-f7b8ef9faf406a30576392197e72d237 "How the 'Barbie' soundtrack came together, according to mastermind Mark Ronson"]. ''AP News''.</cite></ref> Ronson tha se, "Të gjithë do të shikonin skenën dhe do të ktheheshin një javë ose dy javë më vonë, dhe do të arrinin saktësisht në thelbin e gjithçkaje që po përpiqeshim të bënim." Në prill 2022, menaxheri i [[Aqua (band)|Aqua]] Ulrich Møller-Jørgensen deklaroi se hiti i 1997 i grupit "[[Barbie Girl]]" nuk do të përfshihej në kolonën zanore të filmit.<ref>{{Cite web|last=Yossman|first=K.J.|date=29 prill 2022|title=Aqua's 'Barbie Girl' Song Won't Appear in the Margot Robbie 'Barbie' Movie|url=https://variety.com/2022/film/news/barbie-girl-movie-aqua-1235254222/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313051352/https://variety.com/2022/film/news/barbie-girl-movie-aqua-1235254222/|archive-date=13 mars 2023|access-date=26 qershor 2023|website=Variety}}</ref> Megjithatë, aktorja [[Margot Robbie]], e cila luan Barbi, thuhet se iu lut Gerwig që ta përfshinte këngën në film dhe Gerwig e siguroi Robbie se ajo do të gjente një mënyrë për ta përfshirë këngën në "një mënyrë të lezetshme". Nicki Minaj dhe Ice Spice u nënshkruan më pas për të performuar një remix të këngës për kolonën zanore, të titulluar "Barbie World". Aqua vlerësohen si bashkë-shkrimtarë dhe interpretues në këngë. Pavarësisht se nuk ishte në kolonën zanore zyrtare, "Barbie Girl" u përfshi në listën zyrtare të luajtjes ''së Barbi'' të krijuar nga [[Spotify]].<ref>{{Cite web|title=Barbie Official Playlist|url=https://open.spotify.com/playlist/37i9dQZF1DX0wIBbVnPvie|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705151024/https://open.spotify.com/playlist/37i9dQZF1DX0wIBbVnPvie|archive-date=5 korrik 2023|access-date=13 korrik 2023|website=Spotify}}</ref> == Publikimi == Përveç disa varianteve të disqeve vinyl dhe kasetave të ofruara në faqen zyrtare të kolonës zanore, albumi do të dalë gjithashtu me ngjyra dhe dizajne ekskluzive për [[Korporata e synuar|Target]], [[Walmart]], [[Barnes & Noble]], [[Amazon (kompani)|Amazon]], [[Temë e nxehtë|Hot Topic]] dhe [[Pajisjet urbane|Urban Outfitters]].<ref>{{Cite web|last=Doherty|first=Kelly|date=25 maj 2023|title=The soundtrack to Greta Gerwig's Barbie movie is set for vinyl|url=https://thevinylfactory.com/news/barbie-movie-vinyl/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625225857/https://thevinylfactory.com/news/barbie-movie-vinyl/|archive-date=25 qershor 2023|access-date=25 qershor 2023|website=The Vinyl Factory}}</ref> Përpara publikimit të kolonës zanore, festat e dëgjimit u mbajtën në dyqane të zgjedhura diskografike në [[Shtetet e Bashkuara]], [[Amerika Latine|Amerikën Latine]] dhe [[Evropë]] më 18 korrik. === Këngët === Më 22 maj 2023, Dua Lipa njoftoi se singulli i saj "Dance the Night" do të publikohej në mesnatën e së premtes 26 maj, BST (Ora Verore Britanike). Videoja muzikore shoqëruese u publikua gjithashtu atë ditë dhe përfshinte një film nga Gerwig.<ref>{{Cite web|last=Minsker|first=Evan|date=25 maj 2023|title=Dua Lipa Shares New Barbie Song "Dance the Night"|url=https://pitchfork.com/news/dua-lipa-shares-new-barbie-song-dance-the-night-watch-the-video/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629151323/https://pitchfork.com/news/dua-lipa-shares-new-barbie-song-dance-the-night-watch-the-video/|archive-date=29 qershor 2023|access-date=24 qershor 2023|website=Pitchfork}}</ref> Ronson ndau një pamje të një mesazhi të drejtpërdrejtë që i dërgoi Lipës në Instagram në vitin 2022, duke i kërkuar asaj të bashkë-shkruajë dhe të performojë një këngë në kolonën zanore për një "numër të madh kërcimi prej 60 personash", i cili më vonë do të bëhej "Dance the Night". Më 10 qershor, "Dance the Night" debutoi në numrin 43 në Billboard Hot 100. Ai arriti kulmin në numrin 29 në ''Billboard'' Hot 100 më 15 korrik<ref>{{Cite web|date=15 korrik 2023|title=Billboard Hot 100: Week of July 15, 2023|url=https://www.billboard.com/charts/hot-100/2023-07-15/|website=Billboard}}</ref> Një javë më vonë, më 2 qershor, Karol G publikoi këngën e saj "Watati".<ref>{{Cite web|last=Phillips|first=Zoe|date=2 qershor 2023|title=New Music Friday June 2: Kelly Clarkson, The Weeknd, Foo Fighters and More|url=https://www.etonline.com/new-music-friday-june-2-kelly-clarkson-the-weeknd-foo-fighters-and-more-205749|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625192331/https://www.etonline.com/new-music-friday-june-2-kelly-clarkson-the-weeknd-foo-fighters-and-more-205749|archive-date=25 qershor 2023|access-date=25 qershor 2023|website=Entertainment Tonight}}</ref> ''Rolling Stone'' raportoi se Karol G kishte vizituar studion e Ronson për të parë skena nga filmi më 15 prill 2023, në të njëjtën ditë që ajo performoi në ''[[Saturday Night Live (sezoni 48)|Saturday Night Live]]''. Videoklipi shoqërues për këngën u publikua më 15 qershor. PinkPantheress publikoi këngën e parë promocionale të kolonës zanore, të titulluar "Engjëll", më 9 qershor Më 10 qershor, Nicki Minaj dhe Ice Spice njoftuan se singulli i tyre "Barbie World" do të publikohej më 23 qershor Videoja muzikore, e cila shfaqte ngjashmëritë e Barbi të Minaj dhe Ice Spice, u publikua gjithashtu më 23 qershor<ref>{{Cite web|last=Harrington McCoy|first=Tracey|date=23 qershor 2023|title=Ice Spice and Nicki Minaj Debut New 'Barbie World' Music Video: 'I'm a Doll, but I Still Wanna Party'|url=https://people.com/barbie-world-music-video-ice-spice-nicki-minaj-7552482|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625191142/https://people.com/barbie-world-music-video-ice-spice-nicki-minaj-7552482|archive-date=25 qershor 2023|access-date=25 qershor 2023|website=People}}</ref> "Barbie World" debutoi në numrin shtatë në ''Billboard'' Hot 100 më 8 korrik Charli XCX publikoi këngën e dytë promocionale të kolonës zanore "Speed Drive" më 30 qershor<ref>{{Cite web|last=Gonzalez|first=Alex|date=29 qershor 2023|title=Charli XCX Shares 'Speed Drive,' A New Single From 'Barbie'|url=https://uproxx.com/pop/charli-xcx-speed-drive-barbie/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630003512/https://uproxx.com/pop/charli-xcx-speed-drive-barbie/|archive-date=30 qershor 2023|access-date=30 qershor 2023|website=UPROXX}}</ref> Më 6 korrik, Fifty Fifty publikoi këngën e tretë promovuese " Barbie Dreams " me Kaliii. Billie Eilish u zbulua se ishte artistja e parë surprizë e kolonës zanore më 6 korrik. Atë ditë, ajo njoftoi se kënga e saj "What Was I Made For?" dhe videoklipi i saj muzikor shoqërues do të publikohej më 13 korrik Eilish ngacmoi këngën dhe videon në një postim në Twitter të 12 korrikut. Më 10 korrik, Sam Smith, artisti i dytë surprizë i kolonës zanore, njoftoi se singulli i tyre "Man I Am" do të publikohej më 21 korrik, një ditë pas shfaqjes kinematografike të filmit. === Edicioni: Fundjava më e Bukur === Në të njëjtën ditë me publikimin e kolonës zanore, u publikuan një kopertinë e "Closer to Fine" të Indigo Girls të interpretuar nga [[Brandi Carlile]] dhe gruaja e saj Catherine Carlile dhe një kopertinë e "Push" të Matchbox Twenty të realizuar nga [[Ryan Gosling]] si pjesë e "Edicionit Luks" të kolonës zanore, të titulluar Fundjava më e Bukur. == Pritje kritike == {| class="wikitable" |+Vlerësime profesionale ! colspan="2" |Rezultatet e përmbledhura |- !Burimi !Vlerësimi |- |[[Metacritic]] |64/100 |- |''[[Evening Standard]]'' |3/5 yje |- | ''[[The Guardian]]'' |2/5 yje |- | ''[[The Independent]]'' |3/5 yje |- | ''[[Metro]]'' |4.5/5 yje |- | ''[[NME]]'' |3/5 yje |- | ''[[Pitchfork]]'' |5.4/10 pikë |- | ''[[Rolling Stone UK]]'' |4/5 yje |- |''[[RTÉ]]'' |4/5 yje |} ''Barbi: Albumi'' mori një rezultat 64 nga 100 në grumbulluesin e rishikimeve [[Metacritic]] bazuar në shtatë komente të kritikëve, duke treguar një pritje "përgjithësisht të favorshme". Shumë kritikë përmendën diversitetin e tingullit të albumit. Jim Pollock i AP News e quajti atë një "përhapje eklektike të një kolone zanore që mund të shijohet nga fillimi në fund". Ai gjithashtu vuri në dukje: "Folja zanore funksionon sepse kontribuuesit e kuptuan detyrën. Së bashku, ata japin një shtëpi ëndrrash këngësh që janë secila të paktën pak më e mirë se sa duhet. Këngët kanë sukses edhe si elemente kinematografike dhe si këngë të pavarura. Rezultati është një libër i denjë, i këndshëm për kolonën zanore klasike të Ethet e së Shtunës së një brezi më parë." Përkundrazi, disa kritikë mendonin se albumit i mungonte koherenca. Adam White i The Independent e quajti kolonën zanore "të çrregullt" dhe vuri në dukje se këngë si "Home" nga Haim dhe "What Was I Made For?" nga [[Billie Eilish O'Connell|Billie Eilish]] ndihej "pak e mërzitur kur u rrethua nga ngjyra rozë e nxehtë, si një palë Nancys Negative që shfaqen për të prishur festën tuaj të ditëlindjes". Vlerësimet negative gjithashtu mendonin se albumi përmbante disa lidhje të dobëta. Jashtë "disa përzgjedhjeve të lezetshme" si "Angel" e [[PinkPantheress]] dhe "Dance the Night" e [[Dua Lipa|Dua Lipës]], Cat Zhang nga Pitchfork deklaroi se "këto produkte të hedhura duhet të lihen kryesisht në raft". Tomás Mier i Rolling Stone deklaroi se "Silver Platter" i Khalid dhe "Forever & Again" i [[Kid Laroi]] "ndiheshin jashtë vendit në disk dhe [nuk] e përmirësonin pjesën e Kendom të LP". Madeline Roth nga The Daily Beast shkroi: "Nuk është aq e shkëlqyer apo aq e rregulluar sa mund të ishte, falë disa ndërhyrësve të shkatërruar, por ka shumë për të shijuar ndërsa Vera e Barbie po zgjohet". Alex Rigotti i NME shkroi: "Folja zanore ka disa ngritje të mrekullueshme dhe disa ulje të mjerueshme - por përsëri, nuk është gjithçka rozë në Barbie Land". Duke rishikuar filmin, Courtney Howard nga The A.V. Club shkroi, "Pikazhi zanor pop i Mark Ronson dhe Andrew Wyatt forcon atmosferën sintetike në Barbie Land, por ata e futin gjilpërën në mënyrë të përsosur në botën reale, duke përzier tema muzikore nga balada e Billie Eilish "What Was I Made For?" për të vendosur momentet prekëse të prekshme." == Lista e këngëve== {{Tracklist|headline=''Barbi: Albumi''<ref>{{cite web|title=Barbie The Album by Various Artists|url=https://music.apple.com/us/album/barbie-the-album/1689238301|website=Apple Music|date=21 korrik 2023|access-date=11 korrik 2023|archive-date=7 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707140819/https://music.apple.com/us/album/barbie-the-album/1689238301|url-status=live}}</ref>|extra_column=Interpretues(ët)|title1=Pink/''Rozë''|music1=|extra1=[[Lizzo]]|length1=2:23|title2=[[Dance the Night]]/''Vallëzo Gjithë Natën''|lyrics2={{hlist|[[Mark Ronson]]|[[Andrew Wyatt]]|[[Caroline Ailin]]|[[Dua Lipa]]}}|music2={{hlist|Wyatt|Ronson|[[Picard Brothers]]}}|extra2=[[Dua Lipa]]|length2=2:56|title3=[[Barbie World]]/''Bota Barbi''|lyrics3={{hlist|Ephrem Louis Lopez Jr.|Johnny Pedersen|Karsten Dahlgaard|[[Lene Nystrøm]]|[[Ice Spice|Naija Gaston]]|[[Claus Norreen]]|[[Nicki Minaj|Onika Maraj]]|[[René Dif]]|[[Søren Rasted]]}}|music3=RiotUSA|extra3=[[Nicki Minaj]] dhe [[Ice Spice]] me [[Aqua (band)|Aqua]]|length3=1:49|title4=[[Speed Drive]]/''Makinë me Shpejtësi''|lyrics4={{hlist|[[Charli XCX|Charlotte Aitchison]]|[[Busy Bee Starski|David James Parker]]|[[Easyfun]]|[[Mad Cobra|Ewart Everton Brown]]|Fabian Peter Torsson|[[Joakim Åhlund|Joakim Frans Åhlund]]|[[Klas Åhlund|Klas Frans Åhlund]]|[[Michael Chapman (singer)|Michael Chapman]]|[[Nicky Chinn|Nicholas Chinn]]|[[Teddybears (band)|Patrik Knut Arve]]|[[Sylvia Robinson]]|Troy Rami}}|music4=Easyfun|extra4=[[Charli XCX]]|length4=1:57|title5=[[Watati (Karol G song)|Watati]]|lyrics5={{hlist|[[Aldo Ranks|Aldo Vargas]]|[[Karol G|Carolina Giraldo Navarro]]|Daniel Oviedo}}|music5=Ovy on the Drums|extra5=[[Karol G]] me [[Aldo Ranks]]|length5=2:46|title6=[[Man I Am]]/''Njeriu Që Jam''|lyrics6=Sam Smith|music6={{hlist|Ronson|[[Ricky Reed]]}}|extra6=[[Sam Smith]]|length6=3:07|title7=Journey to the Real World/''Udhëtim në Botën Reale''|lyrics7=|music7=|extra7=[[Tame Impala]]|length7=1:27|title8=[[I'm Just Ken]]/''Unë jam thjesht Ken''|lyrics8={{hlist|Ronson|Wyatt}}|music8=|extra8=[[Ryan Gosling]]|length8=3:42|title9=Hey Blondie/''Hej Bjonde''|lyrics9=|music9=|extra9=[[Dominic Fike]]|length9=2:21|title10=Home/''Shtëpi''|lyrics10=|music10=|extra10=[[Haim (band)|Haim]]|length10=3:46|title11=[[What Was I Made For?]]/''Për Çfarë Jam Krijuar?''|lyrics11={{hlist|[[Billie Eilish|Billie Eilish O'Connell]]|[[Finneas O'Connell]]}}|music11={{hlist|Wyatt|[[Finneas O'Connell|Finneas]]|Ronson}}|extra11=[[Billie Eilish]]|length11=3:42|title12=Forever & Again/''Përgjithmonë & Përsëri''|lyrics12=|music12=|extra12=[[The Kid Laroi]]|length12=2:19|title13=Silver Platter/''Pjatë Argjendi''|lyrics13=|music13=|extra13=[[Khalid (singer)|Khalid]]|length13=2:45|title14=[[Angel (PinkPantheress song)|Angel]]/''Engjëll''|lyrics14={{hlist|[[BloodPop]]|Count Baldor|PinkPantheress}}|music14={{hlist|BloodPop|Count Baldor|PinkPantheress}}|extra14=[[PinkPantheress]]|length14=2:03|title15=Butterflies/''Fluturat''|lyrics15=|music15=|extra15=[[Gayle (singer)|Gayle]]|length15=2:16|title16=Choose Your Fighter/''Zgjidh Luftëtarin Tënd''|lyrics16=|music16=|extra16=[[Ava Max]]|length16=2:17|title17=[[Barbie Dreams (Fifty Fifty song)|Barbie Dreams]]/''Ëndrrat e Barbit''|lyrics17={{Hlist|[[Charlie Storwick|FAANGS]]|[[Jimmy Jam and Terry Lewis|James Harris]]|[[Janet Jackson]]|JBACH|[[Kali (rapper)|Kaliya Ashley Ross]]|Marc Raymond Ernest Sibley|[[Mike Caren]]|Nathan Cunningham|[[Trinidad James|Nicholaus Joseph Williams]]|Randall Hammers|[[Jimmy Jam and Terry Lewis|Terry Lewis]]|[[Young Fyre|Tramaine Winfrey]]}}|music17=[[Space Primates]]|extra17=[[Fifty Fifty (group)|Fifty Fifty]] me [[Kali (rapper)|Kaliii]]|length17=2:29|total_length=44:05}}{{Tracklist|headline=Barbi: Albumi (Edicioni: Fundjava më e Bukur)|title1=Push/''Shty''|length1=3:23|extra_column=Intrepretuesi(ët)|extra1=[[Ryan Gosling]]|title2=Closer to Fine/''Afër Mirësisë''|length2=5:52|extra2=[[Brandi Carlile]] dhe Catherine Carlile|total_length=53:31}} ; Shënime * "Barbie World" përmban një mostër të "Barbie Girl ", shkruar nga Søren Rasted, Claus Norreen, René Dif dhe Lene Nystrøm, dhe interpretuar nga Aqua . * "Speed Drive" përmban një interpolim të " Mickey ", shkruar nga Michael Chapman dhe Nicholas Chinn, dhe interpretuar nga Toni Basil ; dhe një interpolim i " Cobrastyle ", shkruar nga Klas Åhlund, Joakim Åhlund, Patrick Arve, Ewart Brown, Fabian Torsson, Troy Rami, Paul Rota, David Parker dhe Sylvia Robinson, dhe interpretuar nga [[Robyn]] ; e cila në vetvete është një kopertinë e " Cobrastyle ", e realizuar nga Teddybears me Mad Cobra . * "Barbie Dreams" përmban një ndërthurje të "Together Again", shkruar nga Janet Jackson, James Harris III, Terry Lewis dhe René Elizondo Jr., dhe interpretuar nga Janet Jackson. == Referime == [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] dg9aq8mkhtl74wumh1ym22tgw8qv66o 1 337904 3004121 3001998 2026-07-02T04:26:52Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Bowling Botëror/Arkivi 1]] 3004121 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Bowling Botëror/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3001997 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230805220847/https://www.tenpinbowling.co.za/ për lidhjen http://www.tenpinbowling.co.za/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 qershor 2026 01:15 (CEST) gormovkbxykrqrrdxr8hikchb79vzpr 0 340993 3004009 2964510 2026-07-01T19:12:13Z Leutrim.P 113691 /* Rritja më 2026 */ 3004009 wikitext text/x-wiki '''Paga minimale në Kosovë''' është detyrimi [[Ligji|ligjor]] i [[Punëdhënësi|punëdhënësve]] për të paguar [[Punonjësi|punonjësit]] e tyre. Nga data 1 tetor 2024, paga minimale bruto në [[Kosova|Kosovë]] është 350[[Euro|€]], [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendi i Kosovës]] e miratoi Ligjin.<ref name=":0">{{Cite news|date=2024-08-28|title=Paga minimale në Kosovë rritet në 350 euro|language=sq|work=Radio Evropa e Lirë|url=https://www.evropaelire.org/a/paga-minimale-kosove-350/33096614.html|access-date=2024-09-05}}</ref> == Paga minimale ndër vite == === Rritja më 2011 === Rritja e pagës minimale bruto ishte bërë në vitin 2011 dhe ishte 130€ për persona nën 35 vjeç, kurse 170€ për persona mbi 35 vjeç.<ref>{{Cite web|title=LIGJI NR. 08/L-196 PËR PAGAT NË SEKTORIN PUBLIK|url=https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=68695|access-date=2024-09-06|website=gzk.rks-gov.net}}</ref> === Rritja më 2024 === Kjo rritje u bë vetëm disa ditë pasi hyri në fuqi Ligji për pagën minimale, i cili parashihte një rritje të pagës minimale në 264 euro bruto për të gjithë të punësuarit në sektorin publik e privat në vitin 2023, i cili me pas u dërgua në gjykatën kushtetuese atëkohë nga opozita, deri më 2024 kur hyri në fuqi ligji pas vendimit të gjykatës kushtetuese të RKS.<ref name=":0" /> Me vendimin e fundit të [[Qeveria Kurti II|Qeverisë Kurti II]] shkalla e re e pagës minimale ishte 2 euro për orë pune të rregullt, apo pagë 350 euro bruto në muaj për orar të plotë (7+1 orë).<ref name=":0" /> === Rritja më 2026 === Më 31 tetor 2025, Qeveria e Kosovës miratoi propozimin e Ministrisë së Financave, Punës dhe Transfereve për rritjen e pagës minimale nga 350 euro bruto në 500 euro bruto në muaj, duke filluar nga viti 2026. Rritja parashihej të zbatohej në dy faza.<ref name=":1">{{Cite web|last=Ramaj|first=Rrahman|date=2026-02-19|title=Zbatimi i vendimit për rritjen e pagës minimale nën llupën e Inspektoratit të Punës|url=https://kallxo.com/gjate/zbatimi-i-vendimit-per-rritjen-e-pages-minimale-nen-llupen-e-inspektoratit-te-punes/|access-date=2026-03-07|website=Raporto Korrupsionin! KALLXO.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nga janari, paga minimale në Kosovë rritet në 425 euro, në korrik shkon në 500 euro|url=https://www.balkanweb.com/nga-janari-paga-minimale-ne-kosove-rritet-ne-425-euro-ne-korrik-shkon-ne-500-euro/|access-date=2026-03-07|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Zito|first=Eralda|date=2026-01-19|title=Nga 350 euro në 425 euro, rritet zyrtarisht paga minimale në sektorin privat në Kosovë|url=https://monitor.al/nga-350-euro-ne-425-euro-rritet-zyrtarisht-paga-minimale-ne-sektorin-privat-ne-kosove/|access-date=2026-03-07|website=Revista Monitor|language=en-US}}</ref> Faza e parë hyri në fuqi më 1 janar 2026, duke e rritur pagën minimale në 425 euro bruto në muaj, ose rreth 2.5 euro për orë pune. Faza e dytë hyri në fuqi më 1 korrik 2026, ku paga minimale është 500 euro bruto në muaj, ose rreth 3 euro për orë pune.<ref name=":1" /> == Shiko edhe == * [[Paga minimale]] * [[Paga minimale në Shqipëri]] == Referime == [[Kategoria:Ekonomi]] [[Kategoria:Ekonomia e Kosovës]] [[Kategoria:Paga minimale]] dgu49c2e0dyzdof6pqythc2p3h9d7ji 0 341010 3004143 2964512 2026-07-02T08:31:35Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004143 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Spastrimi|image=Logoja e The purge.png|caption=Logoja e filmit|director=[[James DeMonaco]]|producer={{plainlist| * [[Jason Blum]] * Sébastien K. Lemercier * [[Michael Bay]] * [[Andrew Form]] * [[Bradley Fuller|Brad Fuller]] }}|writer=James DeMonaco|starring={{plainlist| * [[Ethan Hawke]] * [[Lena Headey]] * [[Adelaide Kane]] * [[Max Burkholder]] }}|music=Nathan Whitehead|cinematography=[[Jacques Jouffret]]|editing=Peter Gvozdas|production_companies={{plainlist| * [[Blumhouse Productions]]<ref name="afi">{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/69470|title=The Purge (2013)|work=[[AFI Catalog of Feature Films]]|access-date=9 maj 2020|archive-date=19 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919133056/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/69470|url-status=live}}</ref> * [[Platinum Dunes]]<ref name="afi"/> * [[Why Not Productions]]<ref name="afi"/> * [[Dentsu]]<ref name="afi"/> * Overlord Productions<ref name="afi"/> }}|distributor=[[Universal Pictures]]<ref name="afi"/>|released={{Plainlist| * 2 maj 2013 ([[Stanley Film Festival]]) * 7 qershor 2013 (Shtetet e Bashkuara të Amerikës) }}|runtime=85 minuta<!--Theatrical runtime: 85:16--><ref>{{cite web|title=''The Purge'' (15)|url=https://bbfc.co.uk/releases/purge-2013-1|work=[[British Board of Film Classification]]|date=30 prill 2013|access-date=30 prill 2013|archive-date=9 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609150150/http://www.bbfc.co.uk/releases/purge-2013-1|url-status=live}}</ref>|country={{flagicon|USA}} [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]|language=Anglisht|budget=$3 milion<ref name="latimes-budget">{{cite web|last=Kaufman|first=Amy|title=Box office: Low-budget 'The Purge' expected to beat 'The Internship'|url=http://www.latimes.com/entertainment/envelope/cotown/la-et-ct-box-office-internship-purge-20130606,0,5888561.story|work=[[Los Angeles Times]]|date=2013-06-06|access-date=10 qershor 2013|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203063302/http://www.latimes.com/entertainment/envelope/cotown/la-et-ct-box-office-internship-purge-20130606,0,5888561.story|url-status=live}}</ref>|gross=$91.3 milion<ref>{{Cite web|title=The Purge (2013) - Financial Information|url=https://www.the-numbers.com/movie/Purge-The|access-date=2023-07-17|website=The Numbers|archive-date=23 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523025824/https://www.the-numbers.com/movie/Purge-The|url-status=live}}</ref>}} '''''Spastrimi''''' (titulli origjinal, në [[Gjuha angleze|anglisht]]: '''''The Purge''''') ([[Titulli alternativ|tituj alt.]] '''''Shfrenimi''''' ose '''''Nata e Gjykimit''''') është një [[film horror aksion]] [[Fiksi distopik|dystopik]] amerikan i vitit 2013, shkruar dhe drejtuar nga [[James DeMonaco]]. Në film luajnë [[Ethan Hawke]], [[Lena Headey]], [[Adelaide Kane]] dhe [[Max Burkholder]] si anëtarë të një familjeje të pasur, të cilët e gjejnë veten të rrezikuar nga një bandë vrasësish gjatë spastrim vjetor, një natë gjatë së cilës i gjithë krimi, përfshirë vrasjen, është përkohësisht i ligjshëm. ''Spastrimi'' u shfaq premierë në [[Festivali i Filmit Stanley|Festivalin e Filmit Stanley]] më 7 maj 2013 dhe [[Universal Studios|Universal Pictures]] e publikoi atë në teatër në Shtetet e Bashkuara më 7 qershor 2013. Filmi fitoi 91 milionë dollarë kundrejt një buxheti prej 3 milionë dollarësh. Është kësti i parë në [[Ekskluzivitetin Spastrimi|ekskluzivitetin ''Spastrimi'']]. Një vazhdim, me nëntitull ''[[pastrimi: Anarkia|Anarki]]'', u publikua në mbarë botën më 18 korrik 2014.<ref>{{Cite web|title=The Purge Movies at the Box Office - Box Office Mojo|url=https://boxofficemojo.com/franchises/chart/?id=purge.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109123924/https://boxofficemojo.com/franchises/chart/?id=purge.htm|archive-date=2015-01-09|access-date=2019-11-12|website=www.boxofficemojo.com}}</ref> Një film i tretë, ''[[pastrimi: Viti i Zgjedhjeve|Viti i Zgjedhjeve]]'', u publikua më 1 korrik 2016, dhe një prequel, ''[[Pastrimi i Parë|Spastrimi i Parë]]'', u publikua më 4 korrik 2018,<ref>{{Cite web|date=17 shkurt 2017|title=Warning: The next Purge will take place on July 4, 2018|url=https://comingsoon.net/movies/news/815881-warning-the-next-purge-will-take-place-on-july-4-2018#/slide/1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218065529/https://comingsoon.net/movies/news/815881-warning-the-next-purge-will-take-place-on-july-4-2018#/slide/1|archive-date=18 shkurt 2017|access-date=19 shkurt 2017|website=ComingSoon.net}}</ref><ref>{{Cite web|date=20 korrik 2017|title=Purge 4 Director Will be Burning Sands' Gerard McMurray|url=https://comingsoon.net/movies/news/871719-the-purge-4-director-will-be-burning-sands-gerard-mcmurray#/slide/1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612181719/http://www.comingsoon.net/movies/news/871719-the-purge-4-director-will-be-burning-sands-gerard-mcmurray#/slide/1|archive-date=12 qershor 2018|access-date=12 nëntor 2019}}</ref> dhe [[The Purge (seriali televiziv)|një seri televizive]], e vendosur midis filmit të dytë dhe të tretë, u transmetua për dy sezone nga data 4 shtator 2018 deri më 17 dhjetor 2019. Një film i pestë, ''[[Pastrimi përgjithmonë|Spastrimi i Përhershëm]]'', u publikua më 2 korrik 2021.<ref name="thewrap708">{{Cite web|last=Welk|first=Brian|date=8 korrik 2020|title=Universal Shifts Blumhouse's 'Halloween' Sequel and 'The Forever Purge' to 2021|url=https://www.thewrap.com/universal-shifts-blumhouses-halloween-sequel-and-the-forever-purge-to-2021/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107230104/https://www.thewrap.com/universal-shifts-blumhouses-halloween-sequel-and-the-forever-purge-to-2021/|archive-date=7 nëntor 2020|access-date=9 korrik 2020|website=[[TheWrap]]}}</ref> == Përmbledhja == Në vitin 2014, një parti politike e quajtur "Etërit e Rinj Themelues të Amerikës" ([[anglisht]]: "New Founding Fathers of America"; [[akronimi]]: NFFA) votohen në detyrë pas një [[kolapsi ekonomik]] dhe miratojnë një ligj që sanksionon "Spastrimin", një ngjarje vjetore ku të gjitha krimet (përfshirë vrasjen) janë të ligjshme dhe shërbimet e urgjencës janë i padisponueshëm për 12 orë. Deri në vitin 2022, [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] thuhet se janë bërë praktikisht pa krime, me normat e ligjshme të papunësisë që kanë rënë në 1%. Xhejms Sandin kthehet në shtëpinë e tij në një [[Komunitet i mbyllur|komunitet të pasur të mbyllur]] [[Los Anxheles|në Los Anxhelos]] për të pritur Spastrimin me gruan e tij, Meri, dhe fëmijët e tyre, Zoi dhe Çarli. Familja është e siguruar se sistemi i sigurisë i prodhuar nga kompania e Xhejms do t'i mbajë të sigurt ndërsa Zoi takon të dashurin e saj, Henri. Ndërsa fillon Spastrimi i vitit, Xhejms aktivizon sistemin e sigurisë dhe familja shpërndahet për të kryer rutinat e tyre të përditshme. Zoi kthehet në dhomën e saj dhe gjen Henrin, i cili ishte fshehur para se të aktivizohej sistemi i sigurisë, duke planifikuar të përballej me të atin për marrëdhënien e tyre. Ndërkohë, Çarli shikon vëzhguesit e sigurisë dhe sheh një të plagosur që thërret për ndihmë. Ai çaktivizon përkohësisht sistemin për të lejuar njeriun brenda, por Xhejms garon për të ri-angazhuar sistemin dhe e mban njeriun nën kërcënimin e armës. Henri zbret poshtë, i drejton një pistoletë Xhejmsit dhe hap zjarr, por Xhejms kthen zjarr dhe e plagos për vdekje Henrin. Gjatë kaosit, i huaji zhduket. Familja sheh një bandë njerëzish të maskuar dhe të armatosur rëndë duke mbërritur në lëndinën e përparme përmes kamerave të vëzhgimit. Udhëheqësi kërkon të pastrehin, duke paralajmëruar se mosrespektimi do të rezultojë në një pushtim. Kur Maria pyet për sistemin e sigurisë, Xhejms pranon se nuk është në gjendje të përballojë një sulm të vendosur. Familja gjen dhe kap të panjohurin për t'ia dhënë bandës, vetëm për të kuptuar se nuk do të ishin më mirë nëse do ta bënin dhe do të zgjidhnin ta mbronin atë dhe veten e tyre. Pasi kalon afati, banda hyn në shtëpi dhe Xhejms lufton dhe vret disa prej tyre përpara se udhëheqësi ta godasë me thikë. Çarli vëren fqinjët duke lënë shtëpitë e tyre në monitor para se fqinjët të hyjnë dhe të vrasin anëtarët e mbetur të bandës. Marisë i zënë pritë dy nga Spastruesit dhe kufizohet, por fqinjët e shpëtojnë atë ndërsa Spastruesit e torturojnë. Udhëheqësi tenton të vrasë familjen, por vritet nga Zoi, ndërsa Xhejms vdes nga plagët e marra. Meri fillon të falënderojë fqinjët për shpëtimin e tyre, por udhëheqësja e tyre, Grejs Ferrin, zbulon urrejtjen e grupit të saj për Sandinët për shkak të pasurisë së tyre që u fitua në kurriz të fqinjëve. Ata kapin Sandinët dhe përgatiten t'i vrasin, por i huaji kthehet, vret një nga fqinjët dhe mban peng Grejs për t'i detyruar ata të lirojnë Sandinët. Meri e ndalon atë të vrasë fqinjët e mbetur, duke mos dashur të bëhet një përbindësh spastrues si ata, ajo vendos që ata të presin në mënyrë paqësore pjesën e mbetur të Spastrimit. Grejs përpiqet të marrë kontrollin të nesërmen, por Meri me tërbim thyen hundën e saj me prapanicën e një pushke gjahu dhe më pas përplas fytyrën e saj në një tavolinë ngrënieje në shenjë hakmarrjeje, duke i thënë edhe një herë se nuk ka më vrasje. Ndërsa sirenat tingëllojnë për të sinjalizuar fundin e Spastrimit, ajo detyron ish-shoqet e saj të largohen nga shtëpia e saj dhe falënderon të huajin për ndihmën e tij. Ai u ofron fat Sandinëve para se të largohet gjithashtu. Raportet e lajmeve televizive thonë se Spastrimi i këtij viti ishte më i suksesshmi deri më sot. Stacione të tjera raportojnë se [[Tregu i aksioneve|bursa]] po lulëzon për shkak të shitjeve masive të armëve dhe sistemeve të sigurisë. Zëri i një burri flet për humbjen e patriotizmit të tij pas vdekjes së djemve të tij një natë më parë. == Kasti == === Familja Sandin === * [[Ethan Hawke]] në rolin e Xhejms Sandin * [[Lena Headey]] në rolin e Meri Sandin * [[Max Burkholder]] në rolin e Çarli Sandin * [[Adelaide Kane]] në rolin e Zoi Sandin === Fqinjët === * [[Arija Bareikis]] në rolin e Grejs Ferrin * Tom Yi në rolin e Z. Kali * [[Chris Mulkey]] në rolin e Z. Halverson * Tisha French si Znj. Halverson * Dana Bunch në rolin e Z. Ferrin === Spastruesit === * [[Rhys Wakefield]] si Udhëheqësi i Sjellshëm * John Weselcouch si Interrupting Freak Purger * Alicia Vela-Bailey si Bjonde Female Freak Purger * Mickey Facchinello në rolin e Brunette Freak Purger * Boima Blake në rolin e Freak Purger * Nathan Clarkson në rolin e Freak Purger * Jesse Jacobs në rolin e Freak Purger * Aaron Kuban si Freak Purger * [[Chester Lockhart]] në rolin e Freak Purger * Tyler Osterkamp si Freak Purger * RJ Wolfe në rolin e Freak Purger === Personazhe të tjerë === * [[Edwin Hodge]] si i Huaji i Përgjakshëm<ref>The character's real name was revealed as "Dante Bishop" in ''[[The Purge: Election Year]]''.</ref> * [[Tony Oller]] në rolin e Henrit * Peter Bzovdas në rolin e Dr. Piter Buinak * [[Karen Strassman]] si transmetuese e lajmeve * [[Cindy Robinson]] si zëri i njoftimit të Sistemit të Transmetimit të Urgjencës Spastrim<ref>The character's real name was revealed as "Megan Lewis" in ''[[The Purge (TV series)|The Purge television series]]''.</ref> (e pakredituar) == Produksioni == DeMonaco u frymëzua pjesërisht për të shkruar skenarin bazuar në një koment nga gruaja e tij pas një incidenti të tërbimit në rrugë. Si DeMonaco ashtu edhe Lemercier kujtuan se kishin përjetuar fillimisht reagime negative ndërsa kërkonin fonde për skenarin e tyre, duke u thënë se ishte "shumë joamerikan" për shkak të temave të dhunës dhe kontrollit të armëve. [[Jason Blum]], përfaqësues i Universal, u ngarkua me zhvillimin e filmave të zhanrit me kosto të ulët në studio, duke siguruar DeMonaco dhe Lemercier me 3 milionë dollarë financim për prodhimin e filmit. Filmi është xhiruar në Los Angeles.<ref name="FMM">{{Cite web|last=Prigge|first=Matt|date=3 korrik 2018|title=James DeMonaco on The First Purge, Test Screenings, Filming Guns in Washington D.C. and the Trump Administration|url=https://filmmakermagazine.com/105583-james-demonaco-on-the-first-purge-test-screenings-filming-guns-in-washington-d-c-and-the-trump-administration/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907191756/https://filmmakermagazine.com/105583-james-demonaco-on-the-first-purge-test-screenings-filming-guns-in-washington-d-c-and-the-trump-administration/|archive-date=7 shtator 2023|access-date=7 shtator 2023|website=[[Filmmaker (magazine)|Filmmaker]]}}</ref> Buxheti relativisht i ulët i filmit rezultoi në vendosjen e filmit pothuajse tërësisht brenda shtëpisë. Hawke fjeti në divanin e Blum gjatë xhirimeve dhe ra dakord për 10 000 dollarë para për përfshirjen e tij. Pas suksesit të filmit, Hawke më vonë fitoi 2 milionë dollarë si kompensim në fund.<ref name="LAT">{{Cite web|last=Kelley|first=Sonaiya|date=4 korrik 2018|title=An oral history of 'The Purge' franchise: From micro-horror breakout to Trump-era cautionary tale|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-the-purge-series-oral-history-20180704-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907191757/https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-the-purge-series-oral-history-20180704-story.html|archive-date=7 shtator 2023|access-date=7 shtator 2023|website=[[Los Angeles Times]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Lang|first=Brent|date=8 maj 2018|title=Leonardo DiCaprio, Jennifer Lawrence and Other Star Salaries Revealed|url=https://variety.com/2018/film/news/celebrity-salaries-daniel-craig-jennifer-lawrence-leonardo-dicaprio-1202801717/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618152314/https://variety.com/2018/film/news/celebrity-salaries-daniel-craig-jennifer-lawrence-leonardo-dicaprio-1202801717/|archive-date=18 qershor 2018|access-date=26 shkurt 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> DeMonaco dhe Lemercier fillimisht nuk ishin të sigurt nëse filmi do të dilte përfundimisht, duke pasur parasysh testimin mesatar të ekranit, megjithëse DeMonaco gjithashtu vuri në dukje se audienca e testit Black dhe Latinx iu përgjigj pozitivisht filmit, të cilin ai ia vlerësoi temat e filmit.<ref name="FMM">{{Cite web|last=Prigge|first=Matt|date=3 korrik 2018|title=James DeMonaco on The First Purge, Test Screenings, Filming Guns in Washington D.C. and the Trump Administration|url=https://filmmakermagazine.com/105583-james-demonaco-on-the-first-purge-test-screenings-filming-guns-in-washington-d-c-and-the-trump-administration/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907191756/https://filmmakermagazine.com/105583-james-demonaco-on-the-first-purge-test-screenings-filming-guns-in-washington-d-c-and-the-trump-administration/|archive-date=7 shtator 2023|access-date=7 shtator 2023|website=[[Filmmaker (magazine)|Filmmaker]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPrigge2018">Prigge, Matt (July 3, 2018). </cite></ref> DeMonaco ndeshi gjithashtu kartat e përgjigjes së testimit nga shikuesit të cilët shprehën miratimin për konceptin e spastrimit, të cilin ai e gjeti shqetësues dhe antitetik me mesazhin e filmit.<ref name="FMM" /> == Publikimi == Filmi u shfaq premierë në [[Festivali i Filmit Stanley|Festivalin e Filmit Stanley]] më 2 maj 2013,<ref>{{Cite news|last=Kit|first=Borys|title=Ethan Hawke's ''The Purge'' to Open Inaugural Stanley Film Festival|work=[[The Hollywood Reporter]]|url=https://hollywoodreporter.com/heat-vision/ethan-hawkes-purge-open-inaugural-435571|url-status=live|access-date=22 prill 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130412095014/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/ethan-hawkes-purge-open-inaugural-435571|archive-date=12 prill 2013}}</ref> dhe u shfaq në kinema më 7 qershor 2013, në Shtetet e Bashkuara.<ref>{{Cite web|title=The Purge (2013) – International Box Office Results|url=https://boxofficemojo.com/movies/?page=intl&id=purge.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130716061122/http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&id=purge.htm|archive-date=16 korrik 2013|access-date=5 korrik 2013|website=[[Box Office Mojo]]}}</ref> ''Spastrimi'' u lëshua në [[DVD]] dhe [[Blue-ray Disk|Blu-ray Disk]] më 8 tetor 2013. Një lëshim 4K UHD Blu-ray ndodhi më 12 qershor 2018.<ref>{{Cite web|title=High Def Digest {{!}} Blu-ray and Games News and Reviews in High Definition|url=https://ultrahd.highdefdigest.com/58571/thepurge4kultrahdbluray.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028092726/https://ultrahd.highdefdigest.com/58571/thepurge4kultrahdbluray.html|archive-date=2020-10-28|access-date=2018-05-01|website=ultrahd.highdefdigest.com|language=en}}</ref> Ai fitoi 13 milionë dollarë nga shitjet e videove në shtëpi.<ref>{{Cite web|title=The Purge (2013) - Financial Information|url=https://www.the-numbers.com/movie/Purge-The|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523025824/https://www.the-numbers.com/movie/Purge-The|archive-date=23 maj 2023|access-date=2023-07-17|website=The Numbers}}</ref> == Pritja == === Arka === Në fundjavën e hapjes, ''Spastrimi'' kryesoi arkën me 16.8 milionë dollarë në ditën e hapjes dhe 34.1 milionë dollarë gjatë gjithë fundjavës.<ref>{{Cite web|title=Weekend Box Office Results for June 7-9, 2013|url=https://boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2013&wknd=23&p=.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612093832/http://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2013&wknd=23&p=.htm|archive-date=2013-06-12|access-date=2013-06-16|website=Box Office Mojo}}</ref> Filmi fitoi 64.5 milionë dollarë brenda vendit dhe 24.9 milionë dollarë jashtë Shteteve të Bashkuara, për një total prej 91.3 milionë dollarë në mbarë botën, me një buxhet prodhimi prej 3 milionë dollarësh.<ref name="bom-gross">{{Cite web|title=The Purge (2013) – Box Office Mojo|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=purge.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141105130341/http://boxofficemojo.com/movies/?id=purge.htm|archive-date=5 nëntor 2014|access-date=20 nëntor 2014|website=[[Box Office Mojo]]}}</ref> === Përgjigja kritike === [[Rotten Tomatoes]] raporton një vlerësim miratimi prej 40% bazuar në 159 rishikime dhe një [[Mesatarja aritmetike e ponderuar|mesatare të ponderuar]] prej 5.20/10. Konsensusi i kritikëve të faqes thotë: "Gjysmë alegori sociale, gjysma thriller për pushtimin e shtëpisë, ''Spastrimi'' përpiqet të nxjerrë një pikë inteligjente, por përfundimisht kalon në dhunë mpirë dhe klishe të lodhura".<ref>{{Cite web|title=The Purge (2013)|url=https://rottentomatoes.com/m/the_purge/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120134629/https://www.rottentomatoes.com/m/the_purge|archive-date=20 janar 2021|access-date=24 dhjetor 2020|website=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=[[Fandango (company)|Fandango Media]]}}</ref> Filmi mban një rezultat 41 nga 100 në [[Metacritic]], bazuar në 33 kritikë, duke nënkuptuar "vlerësime të përziera ose mesatare".<ref>{{Cite web|title=The Purge Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/the-purge|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506194648/https://www.metacritic.com/movie/the-purge|archive-date=6 maj 2019|access-date=8 gusht 2019|website=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS Interactive]]}}</ref> Në [[io9]], [[Charlie Jane Anders]] e përshkroi atë si "një skenë politike të ngathët dhe të pabesueshme në formë filmi".<ref name="io9-review">{{Cite web|last=Anders|first=Charlie Jane|author-link=Charlie Jane Anders|date=7 qershor 2013|title=''The Purge'' could be this year's most hamfisted political movie|url=https://io9.gizmodo.com/the-purge-could-be-this-years-most-hamfisted-political-511836629|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808051343/https://io9.gizmodo.com/the-purge-could-be-this-years-most-hamfisted-political-511836629|archive-date=8 gusht 2019|access-date=8 gusht 2019|website=[[io9]]|publisher=[[Gawker Media]]}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' i dha ''Spastrimi'' një B−, duke thënë se "qartësisht ka shumë në mendje, por kurrë nuk arrin t'i shprehë ato". Në ''[[Tri-City Herald]]'', Gary Wolcott e përshkroi filmin si "[Një] filmi pothuajse më budalla në histori. Rekomandimi im është të pastroni ''Spastrimi''-n nga planet tuaja për filmat e fundjavës."<ref>{{Cite news|last=Wolcott|first=Gary|date=6 qershor 2013|title=The Purge: Spend your money elsewhere|language=en|work=[[Tri-City Herald]]|url=https://www.tri-cityherald.com/entertainment/movies-news-reviews/mr-movie/article32128551.html|url-status=live|access-date=8 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224185339/https://www.tri-cityherald.com/entertainment/movies-news-reviews/mr-movie/article32128551.html|archive-date=24 dhjetor 2020}}</ref> == Vazhdime dhe prequel == Për shkak të suksesit të filmit të parë, një vazhdim, ''[[pastrimi: Anarkia|Spastrimi: Anarki]]'', u zhvillua nga Universal dhe Blumhouse. Ai u publikua në mbarë botën më 18 korrik 2014 dhe është vendosur në vitin 2023, një vit pas filmit të parë.<ref>{{Cite web|date=10 qershor 2013|title=''The Purge'' has a sequel in development|url=http://insidemovies.ew.com/2013/06/10/the-purge-sequel|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109222439/http://insidemovies.ew.com/2013/06/10/the-purge-sequel/|archive-date=9 nëntor 2014|access-date=5 korrik 2013}}</ref><ref name="P2_Release">{{Cite news|date=28 shkurt 2014|title=Universal Re-Slots ''The Purge''|work=Deadline.com|url=https://deadline.com/2014/02/universal-re-slots-the-purge-anarchy|url-status=live|access-date=1 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705045329/http://www.deadline.com/2014/02/universal-re-slots-the-purge-anarchy/|archive-date=5 korrik 2014}}</ref> [[Edwin Hodge]] (I Panjohuri), Tyler Osterkamp (Fanatiku) dhe Nathan Clarkson (Spastruesi) ishin anëtarët e vetëm të kastit që ripërsëritën rolin e tyre, ndërsa vetëm Hodge u vlerësua. Një film i tretë, ''[[pastrimi: Viti i Zgjedhjeve|Spastrimi: Viti i Zgjedhjeve]]'', u publikua më 1 korrik 2016.<ref>{{Cite web|last=Mike Fleming Jr|date=6 tetor 2014|title='The Purge' Scares Up Third Film With Director James DeMonaco - Deadline|url=https://deadline.com/2014/10/the-purge-sequel-james-demonaco-blumhouse-846718/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112000807/https://deadline.com/2014/10/the-purge-sequel-james-demonaco-blumhouse-846718/|archive-date=12 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2019|website=Deadline.com}}</ref> Një film i katërt, ''[[Pastrimi i Parë|Spastrimi i Parë]],'' i cili është vendosur si një [[prequel]] në ekskluzivitet, u publikua më 4 korrik 2018.<ref>{{Cite web|date=29 shtator 2016|title=This Is What The Purge 4 Will Be About - CINEMABLEND|url=https://cinemablend.com/news/1561600/this-is-what-the-purge-4-will-be-about|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143310/https://www.cinemablend.com/news/1561600/this-is-what-the-purge-4-will-be-about|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2019}}</ref> [[Ethan Hawke]] ripërsërit rolin e tij si James Sandin në skenën hapëse të "[[The Purge (seriali televiziv)|7:01 am]]", [[Përfundimi i serialit|finalja e serialit]] të [[The Purge (seriali televiziv)|serialit televiziv ''Spastrimi'']]. Një film i pestë, ''[[Pastrimi përgjithmonë|Spastrimi i Përhershëm]]'', u publikua më 2 korrik 2021.<ref name="thewrap708">{{Cite web|last=Welk|first=Brian|date=8 korrik 2020|title=Universal Shifts Blumhouse's 'Halloween' Sequel and 'The Forever Purge' to 2021|url=https://www.thewrap.com/universal-shifts-blumhouses-halloween-sequel-and-the-forever-purge-to-2021/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107230104/https://www.thewrap.com/universal-shifts-blumhouses-halloween-sequel-and-the-forever-purge-to-2021/|archive-date=7 nëntor 2020|access-date=9 korrik 2020|website=[[TheWrap]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWelk2020">Welk, Brian (July 8, 2020). </cite></ref> == Shiko gjithashtu == * [[The Purge (ekskriminim)|''Spastrimi'' (ekskriminim)]] * [[Lista e filmave që shfaqin pushtime në shtëpi]] {{Clear}} == Referime == [[Kategoria:Filma 2013]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] 0uol0usv4vlu6a9c4dgsrc6uo6ane5l 0 348491 3004134 2630275 2026-07-02T06:18:55Z HyBoxwood 186226 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 3004134 wikitext text/x-wiki [[Skeda:中華人民共和國國徽.svg|parapamje|Stema kombëtare e Republikës Popullore të Kinës.]] '''Ministria Kineze e Mbrojtjes''' apo '''Ministria e Mbrojtjes Kombëtare e Republikës Popullore të Kinës''' është departamenti i dytë përbërës i renditur nën Këshillin e Shtetit. Ajo drejtohet nga Ministri i Mbrojtjes Kombëtare. Ndryshe nga vendet e tjera, Ministria e Mbrojtjes Kombëtare nuk ka komandë operacionale mbi [[Ushtria kineze|ushtrinë kineze]] duke përfshirë [[Ushtria Çlirimtare Popullore|Ushtrinë Çlirimtare Popullore]] (PLA), e cila në vend të kësaj komandohet nga Komisioni Qendror Ushtarak (CMC). Puna e Ministrisë dhe Ministrit është kryesisht e natyrës diplomatike, në përgjithësi funksionon si ndërlidhës që përfaqëson CMC-në dhe PLA-në kur kanë të bëjnë me ushtritë e huaja. == Shiko edhe == * [[Qeveria e Kinës]] * [[Ushtria Çlirimtare Popullore]] == Referime == [[Kategoria:Ministri të mbrojtjes]] [[Kategoria:Kinë]] 4j1i6rdk0nmqggsc5j5nah010vm4ihe 0 349101 3004029 2965897 2026-07-01T23:08:39Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004029 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ruslana Korshunova | native_name = Ruslana Sergeyevna Korshunova | other_names = Russian Rapunzel | birth_date = 2 korrik 1987 | birth_place = [[Almaty|Alma-Ata]], RSS Kazake, Bashkimi Sovjetik (tash Almaty, [[Kazakistan]]) | death_date = 28 qershor 2008 (20 vjeçe) | death_place = [[Nju Jork]], SHBA | death_cause = Rënja nga kati i nënte | resting_place = Moskë, Rusi | nationality = Rusia, Kazakistani | occupation = Modele | height_cm = 174 }}'''Ruslana Sergeyevna Korshunova''' ([[rusisht]]: '''Руслана Серге́евна Коршунова '''; 2 korrik 1987 – 28 qershor 2008) ishte një modele [[Kazakistani|kazakistano]]-[[Rusët|ruse]].<ref>https://www.ndtv.com/world-news/ruslana-korshunova-teen-model-who-flew-on-jeffrey-epsteins-plane-later-killed-herself-4809213</ref><ref>https://www.fashionmodeldirectory.com/models/ruslana_korshunova/</ref> Ajo u quajt si një figurë me famë në industrinë e modës duke pozuar për revista duke përfshirë Vogue dhe stilistë si Vera Wang dhe Nina Ricci . Vdekja e papritur e Korshunovës u bë një temë e diskutueshme prej kohësh e vëmendjes ndërkombëtare.<ref>{{Cite web|date=2008-07-01|title=Model Ruslana Korshunova's 'suicide' conspiracy theories|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2228868/Model-Ruslana-Korshunovas-suicide-conspiracy-theories.html|access-date=10 janar 2011|publisher=telegraph.co.uk|language=eng}}</ref><ref>{{Cite web|title=Top model, 20, died by suicide two years after visiting Jeffrey Epstein's island|url=https://www.indiatoday.in/world/story/ruslana-korshunova-model-jeffrey-epstein-island-sex-offence-suicide-court-documents-2485115-2024-01-06|publisher=India Today|language=en}}</ref> == Jeta e hershme dhe karriera == Ruslana Korshunova lindi në Chukotka, Rusi por me pas familja e saj emigroi në Almaty, Kazakistan. {{quote|''Ti je një vajzë, që sic e di dhe unë, linde në Chukotka por më pas erdhe ne Almaty-in tonë.''}} Babai i saj, Sergej Korshunov, vdiq në vitin 1992 ne Kazakistan kur ajo ishte pesë vjeçe.<ref>https://www.nairaland.com/506293/ruslana-korshunova-beauty-miraculous-hair</ref> Nëna e Korshunovës, Valentina ( e lindur Kutenkova) dhe vëllai i saj i madh Ruslan jetojnë në Kazakistan. Korshunova fliste rusisht, kazakisht, anglisht dhe gjermanisht.<ref>https://www.fashionmodeldirectory.com/models/ruslana_korshunova/</ref> Korshunova u zbulua në vitin 2003, kur revista <nowiki>''</nowiki>All Asia<nowiki>''</nowiki> publikoi një histori në klubin lokal të gjuhës gjermane në Almaty, ku Korshunova merrte pjesë në atë kohë. Fotografia e saj, e cila u shfaq në artikull, tërhoqi vëmendjen e Debbie Jones të ; Jones gjurmoi dhe regjistroi Korshunovën e atëhershme 15-vjeçare,  e cila mori pseudonimin Rapunzel ruse për flokët e saj të gjatë gështenjë deri tek gjuri  Korshunova u përfaqësua nga IMG (Nju Jork, Paris, Londër dhe Milano ),  Beatrice (Milano), Traffic Models ( Barcelona ), Agjencia e Modeleve Marilyn dhe iCasting Moscow, e cila ishte agjencia e saj <nowiki>''nënë''. British Vogue e përshkroi Korshunovën si "një fytyrë për t'</nowiki>u emocionuar" në 2005.<ref>https://web.archive.org/web/20090303153304/http://www.vogue.co.uk/news/daily/2005-02/050210-a-face-to-be-excited-about.aspx</ref>  Korshunova modeloi për kopertinat e Elle franceze dhe versionin rus të Vogue . Ajo gjithashtu modeloi në reklama të shtypura për Nina Ricci, Blugirl nga Blumarine, Clarins, Ghost, Girbaud, Kenzo Accessories, Marithé & François, Max Studio, Moschino, Old England, Pantene Always Smooth, Paul Smith dhe Vera Wang . Korshunova modeloi gjithashtu per Dior, por u bë e famshme pas reklamës se saj me Nina Riccin që edhe sot përshkruhet si një klasik. == Vdekja == Më 28 qershor 2008, rreth orës 14:30, Korshunova vdiq pasi u rrëzua nga ballkoni i katit të nëntë të banesës së saj në 130 Water Street në Financial District të Manhattan, SHBA. Policia deklaroi se nuk kishte shenja vuajtjeje në banesën e saj dhe arriti në përfundimin se vdekja e Korshunova ishte një vetëvrasje e dukshme.<ref>https://web.archive.org/web/20090624131546/http://www.efluxmedia.com/news_Kazah_Model_Ruslana_Korshunova_Dies_In_Apparent_Suicide_19654.html</ref> Një nga miqtë e Korshunova deklaroi se ajo sapo ishte kthyer nga një punë modelimi në Paris, duke vënë në dukje se dukej se ishte "në krye të botës" pa asnjë arsye të dukshme pse do të bënte vetëvrasje.Korshunova planifikoi të festonte ditëlindjen e saj të 21-të të mërkurën në Pensilvani. Ish i dashuri i Korshunova, Artem Perchenok, deklaroi se ai e la Korshunova në apartamentin e saj disa orë para vdekjes së saj pasi ata panë së bashku filmin e Patrick Swayze dhe Demi Moore, Ghost. "Mendoj se ajo erdhi për të thënë lamtumirë", tha Perchenok. Megjithatë, Korshunova u shfaq me zemër të thyer dhe të zemëruar në disa nga postimet e saj në një rrjet social. Mesazhi më rrëfyes i Korshunova erdhi në mars 2008: "Jam kaq e humbur. A do ta gjej ndonjëherë veten?". Ekspertët nuk gjetën asnjë gjurmë të lëkurës së dikujt tjetër nën thonjtë e saj. Nëna e Korshunova, Valentina Kutenkova nuk beson në vetëvrasjen e vajzës së saj. "Ajo më tregoi për problemet e saj të punës rreth një vit më parë. Ajo tha se donte të linte biznesin e modelingut. Gjithçka ishte mirë me të kohët e fundit. Nëse do të kishte probleme në punë, do të më kishte thënë", tha ajo. Muhamed Naqib, një portier që punonte në ndërtesën e Korshunova tha: "U trondita kur e pashë në trotuar. Ajo ishte në rrugë, e vogël dhe e dhimbshme, në një pellg gjaku, e rrethuar nga një turmë. Krahët dhe qafa e saj ishin i thyer”, tha burri. Nakibi menjëherë dyshoi. "Vetëm të nesërmen e kuptova se çfarë nuk shkonte. Ishin flokët e saj! Ishin shumë më të shkurtër se kur e pashë për herë të fundit atë natë, e gjallë dhe e lumtur. Më dukej sikur ishte prerë me nxitim pasi majat ishin të pabarabarta." Morticianja nga Moska, Sergey, e cila punoi në grimin e saj në një morg në Moskë, tha: "Gjithçka që mora është një 'faleminderit' e sjellshme. Por askush nuk më thirri për një intervistë .. flokët mund të bien për shkak të një ndikimi të fortë. , por nuk mund të bëhej më i shkurtër. Kur po përgatisja trupin për varrim, vura re që flokët ishin në gjendje shumë të keqe, madje i ofrova t'i gjeja një parukë, por të afërmit e saj nuk pranuan. Majat ishin të pabarabarta, pasi nëse dikush do ta kishte prerë me gërshërë”. Sipas dëshmive të shumë dëshmitarëve, ditën e vdekjes së Korshunova nuk u vu re asnjë person i panjohur apo i dyshimtë në ndërtesën e saj në rrugën e Ujit. Dalja e pasme në oborr është e dukshme për portierin dhe askush nuk mund të kalonte pranë recepsionit pa u vënë re. Gjatë vizitës së saj të fundit, nëna e Korshunova u ndal në banesë. Sipas miqve të Korshunova, Valentina ka kaluar disa orë në derën e banesës. Ajo ende shpreson të gjejë përgjigjen nga policia lokale. Më 7 korrik 2008, Korshunova u varros në varrezat Khovanskoye në Moskë. Nëna e saj deklaroi për gazetën ruse Komsomolskaya Pravda se kryeqyteti rus ishte një nga qytetet e preferuara të vajzës së saj dhe se "[Ajo] do të dëshironte që Moska e saj e dashur të ishte vendi i saj i fundit i pushimit. === Lidhja me Jeffrey Epstein === Në janar 2024, u publikuan dokumente për <nowiki>''</nowiki>grabitqarin seksual"Jeffrey Epstein dhe u zbulua se Ruslana vizitoi ishullin 2 vjet para vdekjes së saj.<ref>{{Cite web|title=Top model, 20, died by suicide two years after visiting Jeffrey Epstein's island|url=https://www.indiatoday.in/world/story/ruslana-korshunova-model-jeffrey-epstein-island-sex-offence-suicide-court-documents-2485115-2024-01-06|publisher=India Today|language=eng}}</ref><ref>{{Cite web|title=A-list names in Epstein documents cache but what prospect of charges?|url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/jan/05/jeffrey-epstein-list-documents-will-there-be-new-charges|publisher=the guardian.|language=eng}}</ref> === Teoria e "Rose of the World" === Producenti dhe regjisori britanik i televizionit Peter Pomerantsev ka teorizuar se vetëvrasja e Korshunova ishte e lidhur me përfshirjen e saj me Rose of the World, një organizatë e diskutueshme me bazë në Moskë e cila e përshkruan veten si "trajnim për zhvillimin e personalitetit". Ndërsa po kërkonte për një dokumentar mbi vdekjen e Korshunova, Pomerantsev mësoi se modelja kaloi tre muaj duke ndjekur seanca trajnimi në Rose of the World. Këto sesione - të cilat inkurajojnë pjesëmarrësit të ndajnë përvojat e tyre më të këqija dhe të kujtojnë kujtimet e shtypura - janë modeluar sipas Lifespring, metodat e diskutueshme të së cilës ishin objekt i padive të shumta për dëmtime mendore në SHBA gjatë viteve 1980. Korshunova ndoqi seancat stërvitore me një mikeshë, modelen ukrainase Anastasia Drozdova, e cila kreu vetëvrasje në rrethana të ngjashme në vitin 2009. Miqtë e dy grave raportuan ndryshime në sjellje pas disa muajsh në Rose. Korshunova u bë agresive, ndërsa Drozdova përjetoi luhatje të dhunshme të humorit dhe u bë e izoluar; të dy humbën peshë. Pas tre muajsh trajnimi, Korshunova u kthye në Nju Jork për të kërkuar punë, ku shkroi se ndihej e humbur dhe dyshonte për veten. Rick Alan Ross, kreu i Forumit të Edukimit Kult, argumenton se organizata të tilla si Rose of the World "punojnë si drogë: duke ju dhënë përvoja kulmore, ndjekësit e tyre gjithmonë kthehen për më shumë. Problemet serioze fillojnë kur njerëzit largohen. Trajnimet janë bërë jetët e tyre - kthehen në zbrazëti. Të ndjeshmet thyhen." Vetëm disa muaj pasi u largua nga Rose, Korshunova u gjet e vdekur..<ref>{{Cite news|last=Pomerantsev|first=Peter|author-link=Peter Pomerantsev|date=2011-05-01|title=The Lost Girl|language=eng|publisher=Newsweek|url=http://www.newsweek.com/2011/05/01/the-lost-girl.html|access-date=2011-05-21}}</ref> [[Kategoria:Supermodele]] [[Kategoria:Lindje 1987]] [[Kategoria:Vdekje 2008]] == Referime == <references /> o4d0x5d3hbb9fzuvz1o9ftthfjp8rpl 1 353172 3004123 2997434 2026-07-02T04:27:12Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Artak Gulian/Arkivi 1]] 3004123 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Artak Gulian/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} hi4vrskrc3rmwqpef2xj1n5rk747z3s 1 361387 3004110 2834840 2026-07-02T04:23:34Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Ylber Ramadani]] 3004110 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Ylber Ramadani]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1997550 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20170801181206/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5165-u-21-zbardhet-lista-per-sfiden-ndaj-greqise te http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5165-u-21-zbardhet-lista-per-sfiden-ndaj-greqise *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20170705233918/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine te http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 12:17 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ylber Ramadani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2040212 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170819021454/http://www.kosovalive360.com/kf-drita-perforcohet-me-tre-futbolliste.html për lidhjen http://www.kosovalive360.com/kf-drita-perforcohet-me-tre-futbolliste.html. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171128170838/http://albsport.al/2017/11/26/muaji-i-arte-i-ramadanit-vjen-goli-i-pare-jashte-shqiperise/ për lidhjen http://albsport.al/2017/11/26/muaji-i-arte-i-ramadanit-vjen-goli-i-pare-jashte-shqiperise/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160422050147/http://www.sporti1.com/?id=4&a=11759 për lidhjen http://www.sporti1.com/?id=4&a=11759. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171104034553/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5877-trajneri-panuci-shpall-listen-per-miqesoren-e-13-nentorit-turqi-shqiperi për lidhjen http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5877-trajneri-panuci-shpall-listen-per-miqesoren-e-13-nentorit-turqi-shqiperi. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 17:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ylber Ramadani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2233806 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160610194553/http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-drejt-partizanit-te-tiranes/ për lidhjen http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-drejt-partizanit-te-tiranes/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171116191400/http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-shpallet-talenti-i-vitit-ne-shqiperi/ për lidhjen http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-shpallet-talenti-i-vitit-ne-shqiperi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 korrik 2021 21:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ylber Ramadani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2523240 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171023011806/http://president.al/?p=35545 për lidhjen http://president.al/?p=35545. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 shkurt 2023 10:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ylber Ramadani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2658418 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210616150813/https://vejle-boldklub.dk/albansk-midtbanekriger-stopper-i-noerreskoven/ për lidhjen https://vejle-boldklub.dk/albansk-midtbanekriger-stopper-i-noerreskoven/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2024 11:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ylber Ramadani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2828185 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230805064959/https://www.uslecce.it/news/290008239622/ramadani-e-un-calciatore-del-lecce për lidhjen http://www.uslecce.it/news/290008239622/ramadani-e-un-calciatore-del-lecce. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 gusht 2025 00:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ylber Ramadani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997344 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250826210421/https://www.besoccer.com/player/y-ramadani-330656 për lidhjen https://www.besoccer.com/player/y-ramadani-330656. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 10:57 (CEST) 24w6qitngtyczb8vo1o32mu9req7x41 1 361821 3004120 2904635 2026-07-02T04:26:42Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Bowling Botëror]] 3004120 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 11 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2576293 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161024035243/http://www.bba.bh/ për lidhjen http://www.bba.bh/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200920034248/http://cbbol.org.br/ për lidhjen http://www.cbbol.org.br/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141217084555/http://gtba.gi/ për lidhjen http://www.gtba.gi/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090114013739/http://www.bowlguate.com/ për lidhjen http://www.bowlguate.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180607104544/http://mabosz.org.hu/ për lidhjen http://www.mabosz.org.hu/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141218033825/http://pb-pbi.org/ për lidhjen http://www.pb-pbi.org/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.tenpinireland.ie/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170629035218/http://www.flq-bowling.lu/ për lidhjen http://www.flq-bowling.lu/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211204040140/http://femebo.net/ për lidhjen http://femebo.net/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230409104118/https://www.bowlingzveza.si/ për lidhjen http://www.bowlingzveza.si/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180917132301/http://www.tpebowlin.url.tw/ për lidhjen http://www.tpebowlin.url.tw/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220608154836/http://bowling.org.ua/ për lidhjen http://www.bowling.org.ua/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 gusht 2023 07:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2577797 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221005194400/http://bowling.by/ për lidhjen http://www.bowling.by/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220815025357/http://www.cuboa.com/ për lidhjen http://www.cuboa.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221024143257/https://fedeperubowling.pe/ për lidhjen http://fedeperubowling.pe/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230209133802/http://fepabol.org/ për lidhjen http://www.fepabol.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 gusht 2023 07:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2580969 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180807185900/http://www.cyprusbowlingfederation.com/ për lidhjen http://www.cyprusbowlingfederation.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 gusht 2023 07:27 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2586506 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230806055833/https://www.qatarbowlingfederation.com/ për lidhjen http://www.qatarbowlingfederation.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 shtator 2023 06:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2597473 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230610052656/https://ptbf.org.pk/ për lidhjen http://www.ptbf.org.pk/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 tetor 2023 07:35 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2601772 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230927173724/http://egyptbowling.com/ për lidhjen http://www.egyptbowling.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 tetor 2023 03:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2610746 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230805220841/http://www.fsb.sm/ për lidhjen http://www.fsb.sm/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 nëntor 2023 21:03 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2636931 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230806071346/https://condepah.com/ për lidhjen http://www.condepah.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 janar 2024 16:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2638113 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160113083757/http://aabowling.org.ar/ për lidhjen http://www.aabowling.org.ar/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220521045722/http://bahamasbowlingfederation.com/ për lidhjen http://www.bahamasbowlingfederation.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231203023527/http://bowling.sport.org.cn/ për lidhjen http://www.bowling.sport.org.cn/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 janar 2024 23:35 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2646811 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230924235418/https://frbowling.ro/ për lidhjen http://www.frbowling.ro/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 mars 2024 20:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2667180 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180111095340/http://febopur.com/ për lidhjen http://www.febopur.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110118093235/http://www.thaitba.com/ për lidhjen http://www.thaitba.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2024 13:28 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2675714 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://tbaw.org.uk/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 korrik 2024 20:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2685432 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230805220846/https://www.apbowling.pt/ për lidhjen http://www.apbowling.pt/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 gusht 2024 16:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2722667 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230805220839/http://www.jbc-bowling.or.jp/ për lidhjen http://www.jbc-bowling.or.jp/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 nëntor 2024 08:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2768435 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181207013158/http://www.bowling.or.kr/ për lidhjen http://www.bowling.or.kr/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 mars 2025 04:03 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2842950 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240422010526/https://www.tbaw.org.uk/ për lidhjen http://tbaw.org.uk/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 shtator 2025 15:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2867987 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://nbf.bowlen.nl/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 nëntor 2025 09:05 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2871221 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230805220934/http://www.nepalbowlingassociation.org/ për lidhjen http://www.nepalbowlingassociation.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 nëntor 2025 05:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2875188 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250813032252/http://www.gymnastics.gr/ për lidhjen http://www.gymnastics.gr/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 nëntor 2025 17:49 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2891761 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230803214832/http://playnama.com/ për lidhjen http://www.playnama.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230803205038/https://hamedibilliards.com/ për lidhjen https://hamedibilliards.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 janar 2026 13:08 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2899149 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221207171353/http://fbouk-ks.com/ për lidhjen http://www.fbouk-ks.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 shkurt 2026 00:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bowling Botëror]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997512 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240730080428/https://www.fedecobol.org/ për lidhjen http://www.fedecobol.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 03:12 (CEST) 74uklrli4614t958c5euy52mooin7d7 1 361826 3004122 2692778 2026-07-02T04:27:02Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Artak Gulian]] 3004122 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Artak Gulian]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2655699 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190910055738/http://www.spc.rs/eng/armenian_president_attends_consecration_cathedral_armenian_apostolic_church_moscow për lidhjen http://www.spc.rs/eng/armenian_president_attends_consecration_cathedral_armenian_apostolic_church_moscow. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 prill 2024 22:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Artak Gulian]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2657109 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180204155138/http://xn--y9aaah2cva0b.xn--y9a3aq/hy/decrees/item/1084 për lidhjen http://xn--y9aaah2cva0b.xn--y9a3aq/hy/decrees/item/1084. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://xn--y9aaah2cva0b.xn--y9a3aq/hy/decrees/item/964. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 prill 2024 03:08 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Artak Gulian]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2662368 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170303125519/http://www.magaghat.am/2013/12/%d5%a1%d5%b5%d5%bd%d6%85%d6%80-%d5%b3%d5%a1%d6%80%d5%bf%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%ba%d5%a5%d5%bf-%d5%a1%d6%80%d5%bf%d5%a1%d5%af-%d5%b2%d5%b8%d6%82%d5%ac%d5%b5%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%ae%d5%b6%d5%b6%d5%a4/ për lidhjen http://www.magaghat.am/2013/12/%D5%A1%D5%B5%D5%BD%D6%85%D6%80-%D5%B3%D5%A1%D6%80%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%BF-%D5%A1%D6%80%D5%BF%D5%A1%D5%AF-%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D5%AE%D5%B6%D5%B6%D5%A4/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2024 21:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Artak Gulian]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2669160 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240409085742/https://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=1&id=4138&pid=971&lng=en për lidhjen http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=1&id=4138&pid=971&lng=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240409085744/https://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=3&nid=2861&y=2015&m=3&d=25&lng=en për lidhjen http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=3&nid=2861&y=2015&m=3&d=25&lng=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240409085743/https://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=1&id=30062&pid=16576&lng=en për lidhjen http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=1&id=30062&pid=16576&lng=en. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 qershor 2024 00:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Artak Gulian]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997433 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211026183448/https://www.president.am/en/press-release/item/2014/03/21/President-Serzh-Sargsyan-state-awards-ceremony/ për lidhjen http://www.president.am/en/press-release/item/2014/03/21/President-Serzh-Sargsyan-state-awards-ceremony/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240409085744/https://www.president.am/en/press-release/item/2015/05/31/President-Serzh-Sargsyan-attended-Artashat-and-Sevan-churches/ për lidhjen http://www.president.am/en/press-release/item/2015/05/31/President-Serzh-Sargsyan-attended-Artashat-and-Sevan-churches/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 21:26 (CEST) ahf3svy7w0wcsip975zjjpapma1bmyn 0 365371 3004146 2969286 2026-07-02T08:35:08Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004146 wikitext text/x-wiki {{Grup etnik | group = Armenët në Bengal | popullsia = E papërfillshme | image = File:Statue_located_inside_the_Armenian_Church_in_Dhaka.jpg | caption = Shtatore brenda [[Kisha Armene në Dhaka|Kishës Armene të Ringjalljes së Shenjtë]] në [[Armanitola]] | region1 = Bangladesh ([[Dhaka]]) | pop1 = | ref1 = | region2 = [[Bengali Perëndimor]] | pop2 = | ref2 = | languages = [[Gjuha armene|Armenishtja]], [[gjuha angleze|anglishtja]], [[Gjuha bengale|bengalisht]] | religions = [[Kisha armene]] | related = [[Armenët në Indi]], Armenët në Pakistan, Armenët në Mjanmar }} '''Armenët në Bengal''' jetonin në atë që tani quhet [[Bangladeshi|Bangladesh]] dhe [[Bengali Perëndimor]]. Numri i tyre erdhi duke u pakësuar gradualisht. Gjatë pjesës së parë të [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]] kishte një koloni mjaft të madhe armene në [[Dhaka]], e përqëndruar në lagjen Armanitola. Bashkësia armene luajti një rol të rëndësishëm në tregtinë bengaleze në [[shekulli XVII|shekujt e XVII]] dhe [[shekulli XVIII|XVIII]]. [[Kisha Armene në Dhaka]] e themeluar nga bashkësia armene në vitin [[1781]], bashkë me varrezën e afërt, është një vend emblematik dhe atraksion turistik i [[Lista e monumenteve të trashëgimisë në Dhakën e vjetër|Dhakës së vjetër]].<ref>{{cite web|title=The Ubiquitous Armenian: Dhaka, Bangladesh|url=http://www.hayk.net/historical/dhaka|work=hayk.net|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070807101919/http://www.hayk.net/historical/dhaka|archive-date=7 gusht 2007}}</ref><ref>{{cite web|work=Armeniapedia|title=Armenian Churches in Asia|url=http://www.armeniapedia.org/index.php?title=Armenian_Churches_in_Asia|lang=en}}</ref> Prania e tyre, gjihtësesi, filloi të binte nga fillimi i [[Sundimi i Kompanisë Britanike të Indisë Lindore|Sundimit Britanik]].<ref>{{cite book|year=1875|lang=en|author=William Wilson Hunter|url=https://books.google.al/books?id=RncDAAAAYAAJ&pg=PA46|title=A Statistical Account of Bengal|publisher=Truebner and Co.|volume=5|contribution=Hermann Michael Kisch|page=46}}</ref> Michael Joseph Martin (Mikel Housep Martirosian), i konsideruar si armeni i fundit në [[Dhaka]], vdiq më 9 maj [[2020]].<ref>{{cite news|title=The mission of Dhaka's last Armenian|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2645617.stm|date=10 janar 2013|lang=en|work=BBC News}}</ref><ref>{{cite news|title=End of an era: Bangladesh's last Armenian dies|work=Bangkok Post|lang=en|accessdate=10 maj 2020|url=https://www.bangkokpost.com/world/1915272/end-of-an-era-bangladeshs-last-armenian-dies}}</ref><ref>{{cite news|title=After 'Last Armenian Of Bangladesh' Dies, The Church He Saved Lives On|url=https://www.rferl.org/a/bangladesh-church-dhaka-saved-armenian-martin-dies/31068348.html|accessdate=9 prill 2021|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=26 janar 2021|lang=en|author=Amos Chapple}}</ref> ==Historia== [[File:Armenian community Dhaka 1952.jpg|thumb|left|389px|Bashkësia Armene në Dhaka duke kremtuar krishtlindjet armene, 1952]] Nuk ka të dhëna të sakta se kur filluan të mbërrijnë armenët në [[Dhaka]]. Disa historianë sugjerojnë se ata mbërrintën në Bengal në fillim të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]] si pjesë e mërgatës armene nga [[safevitët|Persia]].<ref name="the daily star">{{cite news|author=Adnan Morshed|title=Armenians in Dhaka|url=http://www.thedailystar.net/op-ed/politics/armenians-dhaka-1236400|work=The Daily Star|type=Op-ed|accessdate=17 shtator 2017|lang=en}}</ref> Pasi sunduesit [[Safevitët|Safavidë]] pushtuan Armeninë Lindore në [[Kaukazi|Kaukaz]], Shah Abasi I deportoi rreth 40,000 tregtarë armenë të specializuar në tregtinë euroaziatike në [[Isfahani|Isfahan]] dhe Xhulfën e Re.<ref name="bpArmenians">{{cite book|author1=Ansar Ali|year=2012|author2=Sushil Chaudhury|author3=Sirajul Islam|lang=en|edition=i 2-të|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Armenians,_The|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|editor1=Sirajul Islam|chapter=The Armenians|editor2=Ahmed A. Jamal|publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref> Tregtarët armenë mbërritën për herë të parë në Bengal nga [[Isfahani]] dhe Xhalfa e Re në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]], duke krijuar bashkësinë e tyre tregtare. Ata njiheshin si një bashkësi e veçantë tregtare nga [[Perandoria Mogule]] që nga fundi i [[shekulli XVII|shekullit të XVII]].<ref name="bpArmenians"/> Nuk dihet se kur ata mbërritën në [[Dhaka]], një nga qendrat kryesore tregtare të [[Bengali]]t të atëhershëm. Sipas të dhënave nga gurët e varreve data e mbërritjes së tyre mendohet të jetë fillimi i [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]].<ref name="grave">{{cite journal|author=S. T. Sarkies|translator=G. Johannes|title=The Armenian Church of the Holy Resurrection, Dacca|lang=en|volume=XIII|date=korrik–dhjetor 1916|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015036684523&view=1up&seq=239|journal=Bengal, Past & Present|pages=221–223}}</ref> Duke qenë se [[gjuha perse|persishtja]] ishte gjuha zyrtare e Oborrit Mogul, armenët persisht-folës mundën të vendoseshin lehtësisht në [[Perandoria Mogule|Perandorinë Mogule]].<ref name="the daily star"/> Dihet se navabët e Dhakës i lejuan ata ta kryenin aktivitetin e tyre sipërmarrës hapur ose në mënyrë klandestine, ashtu si dhe kompanitë tregtare europiane, që i përdorën ata si përfaqësues vendorë dhe përfaqësues të tyre në (''vakil'') oborret mbretërore mogule.<ref name="bpArmenians"/> Khvaxha Hafizullah, një princ tregtar, vuri themelet e Familjes Navabe të Dhakës duke akumuluar pasuri nga tregtia me [[armenët]] dhe [[grekët]]. Kjo prirje u vijua nga nipi i tij, navabi i parë i familjes, Khvaxha Alimullahu.<ref>{{cite book|author=M. Ali Akbar|chapter=Dhaka Nawab Estate|year=2012|edition=i 2-të|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhaka_Nawab_Estate|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|lang=en}}</ref> Fillimisht ata jetonin në lagjet e Mulvibazarit dhe Nolgolës, para se të zhvendoseshin te lagjja e Armanitolas.<ref>{{cite book|author=Syed Muhammed Taifoor|title=Glimpses of Old Dhaka|url=https://search.worldcat.org/title/7584810|oclc=7584810|orig-year=1952|publisher=S. M. Perwez|year=1965|lang=en|pages=271–72}}</ref> Mes viteve [[1833]] dhe [[1918]], në kulmin e pranisë armene, regjistrimet e [[Kisha Armene në Dhaka|Kishës Armane në Dhaka]] listojnë mbi 200 vdekje, si dhe mbi 250 pagëzime dhe mbi 50 martesa.<ref name="Jamil">{{cite web|author=Syed Maqsud Jamil|url=https://www.thedailystar.net/armenians-of-dacca-61023|title=Armenians of Dacca|work=The Daily Star|date=8 mars 2015|lang=en}}</ref> Përveç Dhakës kishte një prani të rëndësishme armene në Saidabad (një lagje e Murshidabadit), në [[Hugli-Çuçura|Hugli]], [[Kalkuta]], Çinsura, [[Patna]] dhe Kasimbazar. ==Jetesa e bashkësisë== Bashkësia Armene e Dhakës fillimisht ishte e angazhuar në tregtinë eksportuese, duke paguar tatimin prej 3.5% te qeveria.<ref name="bpArmenians"/> [[Dhaka]] ishte qendra e prodhimit të tekstileve të rafinuara në atë kohë, gjë që i tërhoqi persët dhe aremenët ti vendosnin sipërmarrjet e tyre aty.<ref name="the daily star"/> Sipas një vlerësimi eksporti i tekstileve nga Dhaka (që ishte qendra kryesore e prodhimit të tyre në Bengal), në vitin [[1747]] pjesa armene e këtyre eksporteve thuhej se ishte 27%. Në tregun e [[mëndafshi]]t, ka të dhëna se armenët ishin blerësit kryesorë, bashkë me tregtarët nga [[Guxharat]]i, [[Delhi]], [[Agra]] dhe [[Varanasi]].<ref name="MENQ">{{cite web|publisher=MENQ|title=Indo-Armenian economic relations|url=http://www.menq.am/history/chap3_part04.htm|lang=en|accessdate=4 maj 2007|url-status=dead|archive-date=18 maj 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070518161425/http://menq.am/history/chap3_part04.htm}}</ref> {{multiple image | total_width = 654 | align = right | direction = horizontal | image1 = Entrance of Armenian Church in Old Dhaka.JPG | caption1 = Hyrja e Kishës Armene, Armanitola | image2 = Armenian Church Dhaka plaque.jpg | caption2 = Pllakata themeluese e kishës, 1781 }} Ata spikatën gjithashtu në tregtinë e jutes.<ref name="MENQ"/> Shumica e armenëve ishin të angazhuar në tregtinë e jutes. Tregtarë të shquar armenë të jutes zotëronin kompanitë e veta, si zotëruesit e "Sarkies & Sons", zotëruesit e "David & Co." dhe të tjerë. Por sipërmarrja e jutes gradualisht u monopolizua nga firmat më të fuqishme britanike që ishin të organizuara më mirë.<ref name="Seth">{{cite book|author=Mesrovb Jacob Seth|year=1983|publisher=Asian Educational Services|lang=en|title=Armenians in India, from the Earliest Times to the Present Day|url=https://books.google.com/books?id=BlreO8bmK30C&pg=PA575|page=575|isbn=978-812060812-2}}</ref> Përveç këtyre, ata u morën edhe me sipërmarrjen e arrave të betelit, kripën dhe nitratit të potasit.<ref name="the daily star"/> Bashkësia armene në Armanitola ishte e vogël por e pasur. Disa armenë të pasur banonin në [[bangalou]] të stilit europian. Një bangalou i tillë ishte shumë i famshëm. Pjesë të kopshteve të Shahbagut, [[Ruplal House]] (një tjetër [[Lista e monumenteve të trashëgimisë në Dhakën e vjetër|vend i shquar në Dhakën e vjetër]]) dhe toka ku gjendet [[Bangabhabani]] (rezidenca presidenciale) u përkiste zamindarëve (pronarë tokash) armenë.<ref>{{cite book|edition=i 2-të|author=Mohammad Alamgir|year=2012|chapter=Shahbag|lang=en|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shahbag|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref><ref>{{cite book|last=Ahmed|first=Nazimuddin|year=2012|lang=en|chapter=Ruplal House|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ruplal_House|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|edition=i 2-të}}</ref><ref>{{cite book|last=Ahmed|first=Helal Uddin|year=2012|lang=en|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangabhaban|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|chapter=Bangabhaban|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|edition=i 2-të}}</ref> Brenda [[Bangabhabani]]t ndodhet akoma një ndërtesë e quajtur ''Manuk House'', që bart emrin e pronarit origjinal të rezidencës. Armenët futën ''Tika-Garrin'' (qerre-kuajsh) në [[Dhaka]] që u bë një mjet popullor transporti në Dhaka. Ata krijuan dyqane të stilit perëndimorë në Dhaka, që shisnin kryesisht mallra europianë dhe britanikë.<ref name="the daily star"/> Ata luajtën një rol të rëndësishëm si patronë të arësimit dhe zhvillimit urban [[Dhaka]]. "Shkolla Pogose", shkolla e parë private në vend, u themelua nga Nicholas Pogose, një tregtarë dhe zamindar armen.<ref>{{cite book|last=Rahman|first=S. M. Mahfuzur|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pogose_School|chapter=Pogose School|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|year=2012|lang=en|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|edition=i 2-të|publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref> P. Araton ishte drejtori i "Shkollës Normale". Sipas ''Dhaka Prakash'', një gazetë e asaj kohe, nxënësit e shkollës së tij arrinin rezultate më të mira në provime sesa nxënësit e shkollave të tjera normale në Bengal, duke përfshirë edhe atë në Hugli. ==Kisha Armene== [[File:Titu Oheduzzaman Armenian Church, Dhaka 003.jpg|thumb|left|422px|Kisha Armene në Dhaka]] {{main|Kisha Armene në Dhaka}} Para ndërtimit të kishës në Armanitola (e njohur si "Kisha Armani") ata faleshin në një kishëz të vogël të të njëjtës zonë, ndërsa anëtarët e vdekur të bashkësisë varroseshin në [[Kisha e Rruzares së Shenjtë në Dhaka|Kisha Kishën Katolike Romane në Texhgaon]], që ishte pesë milje nga Dhaka në atë kohë. Disa gurë varri të armenëve datojnë midis viteve [[1714]] dhe [[1794]].<ref name="grave"/> Guri më i vjetër i varrit është “Avetis”, një tregtarë armenë që vdiq në 15 gusht [[1714]].<ref name="Jamil"/> Pas zhvendosjes në [[Armanitola]], bashkësia armene ndërtoi një kapelë të vogël në mes të varrezës së bashkësisë së tyre. Nga fundi i [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]], bashkësia armene ishte rritur në mënyrë të konsiderueshme dhe kapela konsiderohej e papërshtatshme për nevojat e bashkësisë. Kështu ajo u zëvendësua nga [[Kisha Armene në Dhaka|Kisha e Ringjalljes së Shenjtë]], e përfunduar në vitin [[1781]] dhe e shenjtëruar nga peshkopi armen Efreim. Në perëndim të kishës u shtua një kambanare në vitin [[1837]].<ref name="bpArmenians"/> Kulla e kambanares u shemb nga [[tërmeti]] i vitit [[1897]].<ref>{{cite book|last=Rahman|first=Mahbubur|chapter=Architecture|lang=en|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Architecture|year=2012|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|edition=i 2-të|publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref> Në vitin [[1910]] u shtua një rezidencë prifti dhe dyshemeja e kishës u shtrua me mermer, gjithashtu u pajis me drita elektrike. ==Armenë të shquar të Bengalit== Ndikimi armen në jetën tregtare të Dhakës u pri nga familjet Pogose, Agaci, Mikel, Stefen, Joakim, Sarkies, Aratun, Koxha dhe Manuk. Nga viti [[1868]], pesë nga gjashtë zamindarët europian në Dhaka ishin armenë – J.G. Nicholas Pogose, G.C. Paneati, J. Stegan, J.T. Lukas dhe U. Harnij.<ref>{{cite book|author=Arthur Lloyd Clay|title=Leaves From a Diary in Loeer Bengal|url=https://books.google.al/books?id=23NBAQAAMAAJ&pg=PA104|publisher=Macmillan|lang=en|pages=104–05|year=1896}}</ref> Përveç anëtarëve të familjeve të rëndësishme tregtare, armenë të shquar në Dhaka ishin Margar David, Makerticç Abraham Xhorxh, Mikel Sarkies, Abraham Lukas, M. Hajkazoni, A. S. Makertiç, Tigran Nahapiet, Tadeus Nahapiet, M. J. Kaçhatur, Josef Lazarus dhe M. David.<ref name="bpArmenians"/> [[File:House of Nicholas Pogose (Before demolition).jpg|thumb|379px|Shtëpia e Nicholas Pogose, para shkatërrimit]] Dhaka nuk ishte qendra e vetme e ndikimit armen në rajon. Pati armenë që u shquan në të gjithë [[Bengali]]n. Në [[Kalkuta]] ndodhen lagjet Armanitola dhe Armanighat. *''Koxha Fanus Kalandar''<ref>{{cite journal|last=Moosvi|first=Shireen|title=Armenians in the Trade of the Mughal Empire During the Seventeenth Century|journal=Proceedings of the Indian History Congress|url=https://www.jstor.org/stable/44146997|year=1998|lang=en|issn=2249-1937|jstor=44146997|volume=59|pages=266–78|quote=Tregtari armen, Khvaxha Fanus Kalandar, që në vitin [[1688]] negocioi një traktat si përfaqësues i armenëve, me Kompaninë Angleze të Indive Lindore.}}</ref>: Armeni më i hershëm i përmendur, i cili hyri në marrëveshje me Kompaninë Britanike të Indisë Lindore për përdorimin e anijeve angleze për tregti nga ai dhe anëtarët e tjerë të bashkësisë së tij në vitin [[1688]]. *''Koxha Israel Sarhad''<ref>{{cite journal|author=Ruquiya K. Husain|title=Khwaja Israel Sarhad: Armenian Merchant and Diplomat|year=2004|journal=Proceedings of the Indian History Congress|url=https://www.jstor.org/stable/44144740|volume=65|jstor=44144740|pages=258–66|issn=2249-1937|lang=en|quote=Khvaxha Israel Sarhad ishte një tregtar i shquar armen i Bengalit gjatë fundit të shekullit të XVII dhe fillimit të shekullit të XVIII.}}</ref>: Nip i Khvaxha Fanus, ai i ndihmoi anglezët të siguronin zamindarinë e [[Kalkuta|Kalkutës]] për Kompaninë Britanike të Indisë Lindore nga subahdari Azim-ush Shan në vitin [[1698]] dhe ishte ''vakil'' (përfaqësues) i ambasadës së Kompanisë te [[Perandoria Mogule|Oborri Mogul]]. Ai ndihmoi edhe në nxjerrjen e ''fermanit'' perandorak të vitit [[1717]], që i jepte privilegje të jashtëzakonshme Kompanisë Britanike. *''Koxha Petrus Nikolas:'' Ai ishte këshilltar i oborrit dhe financier i navabit Alivardi Khan dhe një udhëheqës i bashkësisë armene. *''Koxha Vaxhidi:'' Armeni më i famshëm në Bengal. Një monopolist në tregtinë tepër fitimprurëse të nitratit të potasit (një nga mallrat më të rëndësishme në listën e mallrave kompanive tregtare evropiane) që nga viti [[1753]], ky tregtar armen drejtoi shumicën e negociatave mes Kompanisë Britanike të Indisë Lindore dhe navab Siraxh ud-Daulah. Duke e zhvilluar sipërmarrjen e tij nga [[Hugli-Çuçura|Hugli]], ai mbizotëroi skenën e [[Bengali]]t si një nga sipërmarrësit bashkë me ''Mahtab Çandin'' dhe ''Savarup Çandin'', të njohur si dy ''Xhagat Sajtët'' (bankierët e botës), ashtu dhe Omi Çandi. Biri i Koxha Mahmet Fazel, një tregtar i fuqishëm armen në mesin e [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]], ai arriti të bëhej ''durbar'' i navabit si një përfaqësues i (''vakil'') i bashkësisë së tij në vitet [[1740]] dhe më vonë u ngrit si anëtar i rrethit të brendshëm të navabit. Ai zhvillonte transaksione të gjera sipërmarrjeje me francezët, hollandezët dhe anglezët. Në një pikë, Jean Law de Lauriston, drejtuesi i qendrës së tregtimit francez në Pazarin Kasim, deklaroi se Vaxhidi donte ta kishte mirë me të çdokënd. Ai zotëronte të paktën gjashtë anije - ''Salamat Resan'', ''Salamat Manzil'', ''Mobarak'', ''Gensamer'', ''Medina Baksh'' dhe ''Mubarak Manzil'' – duke udhëtuar nga Hugli në [[Xhide|Xhedah]], Moka, [[Basra]], Surat dhe Masulipatnam. Pas Betejës së Plasejit, ai morri një ''parvana'' (dekret) nga Mir Xhafari, navabi i ri, "për zotërimin e gjithë tregtisë së nitratit të potasit në [[Patna]]", që ai premtoi ta përdorte në ndihmë të Kompanisë në sigurimin e [[kripa|kripës]] me çmimin më të ulët, në shkëmbim të "ndihmës së tyre në bërjen e hollandezëve të blenin nga ai". Kompania e mori në zotërmin perarndorinë e tij të nitratit të potasit në vitin [[1758]], që arriti të jepte 1 milionë rupi të ardhura vjetore në vitin [[1773]]. Në vitin [[1759]], ai u kap dhe u burgos nga Kompania, duke bërë që të pinte helm. Pas vdekjes së tij, Koxha Petruse Aratuni mori detyrën e udhëheqësit të bashkësisë armene në Bengal. *''Koxha Gregori:'' I njohur gjerësisht si Gurgin Khani, ai qe vëllai i Koxha Petruse dhe një ministër i navab Mir Qazimit ashtu dhe shef shtabi i ushtrisë së tij. Ai përmendet nga Gholam Hoseini te ''Sijar-ul-Mutakhkherin'' si drejtues i artilerisë dhe ndihmësi kryesor i navabit. Pas Betejës së Girias atë e vrau një vrasës me pagesë (gusht [[1763]]). *''Nikolas Pogose:'' I njohur gjerësisht si Niki Pogose, ai ishte zamindar, tregtar, partner i bankës së parë në Bengal - Dhaka Bank – dhe një nga nëntë komisionerët e Bashkisë së Dhakës ([[1874]]&ndash;[[1875]]). ==Shiko gjithashtu== * [[Armenët në Indi]] * [[Armanitola]] * [[Bengali Hollandez]] * [[Historia e Bengalit]] * [[Ngulimi portugez në Çitagong]] * [[Portugezët në Dhaka]] == Referime == {{reflist}} ==Bibliografia== * {{cite book|author=M. Ali Akbar|chapter=Dhaka Nawab Estate|year=2012|lang=en|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhaka_Nawab_Estate|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|edition=i 2-të|id=isbn 978-984-512-035-7 deri te 978-984-512-048-7}} * {{cite book|last=Alamgir|first=Mohammad|year=2012|chapter=Shahbag|lang=en|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shahbag|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|edition=i 2-të|id=isbn 978-984-512-035-7 deri te 978-984-512-048-7}} * {{cite book|last=Ahmed|first=Nazimuddin|year=2012|lang=en|chapter=Ruplal House|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ruplal_House|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|edition=i 2-të|id=isbn 978-984-512-035-7 deri te 978-984-512-048-7}} * {{cite book|last=Ahmed|first=Helal Uddin|year=2012|chapter=Bangabhaban|lang=en|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangabhaban|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|edition=i 2-të|id=isbn 978-984-512-035-7 deri te 978-984-512-048-7}} * {{cite book|last1=Ali|first1=Ansar|last2=Chaudhury|first2=Sushil|year=2012|author3=Sirajul Islam|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Armenians,_The|chapter=The Armenians|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|lang=en|edition=i 2-të|id=isbn 978-984-512-035-7 deri te 978-984-512-048-7}} * {{cite book|year=1896|lang=en|location=Londër|publisher=Macmillan|author=Arthur Lloyd Clay|url=https://books.google.al/books?id=23NBAQAAMAAJ|title=Leaves From a Diary in Lower Bengal}} * {{cite book|author=William Wilson Hunter|year=1875|lang=en|title=A Statistical Account of Bengal|url=https://books.google.al/books?id=RncDAAAAYAAJ|contribution=Hermann Michael Kisch|publisher=Truebner and Co.|volume=5|location=Londër}} * {{cite journal|author=Ruquiya K. Husain|title=Khwaja Israel Sarhad: Armenian Merchant and Diplomat|year=2004|volume=65|journal=Proceedings of the Indian History Congress|issn=2249-1937|url=https://www.jstor.org/stable/44144740|jstor=44144740|lang=en|pages=258–66}} * {{cite book|author=Muntasir Mamoon|year=1993|lang=bn|title=Smriti Bismritir Dhaka|url=https://search.worldcat.org/title/45260385|location=Dhaka|isbn=984-412-104-3|publisher=Ananya}} * {{cite journal|last=Moosvi|first=Shireen|title=Armenians in the Trade of the Mughal Empire During the Seventeenth Century|year=1998|lang=en|journal=Proceedings of the Indian History Congress|url=https://www.jstor.org/stable/44146997|volume=59|jstor=44146997|issn=2249-1937|pages=266–78}} * {{cite book|last=Rahman|first=Mahbubur|chapter=Architecture|year=2012|lang=en|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Architecture|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|edition=i 2-të|id=isbn 978-984-512-035-7 deri te 978-984-512-048-7}} * {{cite book|last=Rahman|first=S. M. Mahfuzur|chapter=Pogose School|year=2012|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pogose_School|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|lang=en|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|edition=i 2-të|id=isbn 978-984-512-035-7 deri te 978-984-512-048-7}} * {{cite journal|author=S. T. Sarkies|translator=G. Johannes|title=The Armenian Church of the Holy Resurrection, Dacca|volume=XIII|journal=Bengal, Past & Present|date=korrik–dhjetor 1916|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015036684523&view=1up&seq=239|pages=221–223|lang=en}} * {{cite book|title=Armenians in India - From the Earliest Times to the Present Day: A Work of Original Research|url=https://books.google.al/books?id=BlreO8bmK30C|author=Mesrovb Jacob Seth|year=2005|orig-year=1937|publisher=Asian Educational Services|lang=en|isbn=978-81-206-0812-2|location=Kalkuta}} * {{cite book|author=Syed Muhammed Taifoor|orig-year=1952|lang=en|title=Glimpses of Old Dhaka|url=https://search.worldcat.org/title/7584810|oclc=7584810|location=Dhaka|publisher=S. M. Perwez|year=1965}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.thedailystar.net/in-focus/the-saga-armenian-family-old-dhaka-1302448 The saga of an Armenian family of Old Dhaka] * [https://www.thedailystar.net/in-focus/news/recovering-the-stories-the-armenians-asia-1703575 Recovering the stories of the Armenians of Asia] * [https://www.thedailystar.net/in-focus/news/armenian-heritage-bangladesh-1768102 Armenian heritage in Bangladesh] [[Kategoria:Bangladesh]] [[Kategoria:Armenë]] [[Kategoria:Indi]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] d9xnmlkq81b5qbhgnozstnlw7qqh53g 0 365584 3004131 2985854 2026-07-02T05:18:08Z Juan09000 172790 . 3004131 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = San Lorenzo | current = 2024 San Lorenzo de Almagro season | image = Escudo del Club Atlético San Lorenzo de Almagro.svg | image_size = 165px | fullname = Club Atlético San Lorenzo de Almagro | nickname = ''Los Santos'' <br> ''Los Cuervos'' <br> ''El Ciclón'' <br> ''Azulgrana'' <br> ''Los Matadores'' <br> ''Gauchos de Boedo'' | founded = {{Start date and age|df=yes|1908|04|01}} | ground = [[Estadio Pedro Bidegain]] | capacity = 47,964 | chairman = {{Flamuri|Argjentina}} Marcelo Culotta | manager = {{Flamuri|Argjentina}} [[Néstor Gorosito]] | league = [[Primera División Argjentinase|Primera División]] | season = 2024 | position = [[Primera División Argjentinase|Primera División]], Vendi 24 | website = https://sanlorenzo.com.ar/ <!-- home kit -->| pattern_la1 = _redborder | pattern_b1 = _sl2024h | pattern_ra1 = _redborder | pattern_sh1 = _sl2024h | pattern_so1 = | leftarm1 = 000040 | body1 = 000040 | rightarm1 = 000040 | shorts1 = 000040 | socks1 = 000040 <!-- away kit -->| pattern_la2 = | pattern_b2 = _sl2024a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _sl2024a | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF <!-- third kit -->| pattern_la3 = _nikeparkderby3rbur | pattern_b3 = _nikeparkderby3rbur | pattern_ra3 = _nikeparkderby3rbur | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000040 | body3 = 000040 | rightarm3 = 000040 | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF }} '''Club Atlético San Lorenzo de Almagro''' është një klub futbolli argjentinas me qendër në [[Rrethi i Flores|rrethin Flores]] të [[Buenos Aires]]. Klubi u themelua në vitin 1908.<ref>{{Cite web|title=Historia de San Lorenzo|url=https://sanlorenzo.com.ar/club/historia|access-date=2024-11-02|website=C.A. San Lorenzo|language=es}}</ref> == Nderimet == === Vendase === * '''[[Primera División Argjentinase|Primera División]]: 15''' ** 1923 AAm, 1924 AAm, 1927, 1933 LAF, 1936 (Copa de Honor), 1946, 1959, 1968 Metropolitano, 1972 Metropolitano, 1972 Nacional, 1974 Nacional, 1995 Clausura, 2001 Clausura, 2007 Clausura, 2013 Inicial === Ndërkombëtare === * '''[[Copa Libertadores]]: 1''' ** 2014 * '''[[Copa Sudamericana]]: 1''' ** 2002 * '''[[Copa Mercosur]]: 1''' ** 2001 == Skuadra aktuale == ''31 gusht 2024'' {{Fs start}} {{Fs player|no=4|nat=Colombia|pos=DF|name=[[Jhohan Romaña]]}} {{Fs player|no=5|nat=ARG|pos=MF|name=[[Eric Remedi]]}} {{Fs player|no=6|nat=Colombia|pos=MF|name=[[Carlos Sánchez (footballer, born 1986)|Carlos Sánchez]]}} {{Fs player|no=7|nat=ARG|pos=FW|name=[[Ezequiel Cerutti]]}} {{Fs player|no=8|nat=ARG|pos=FW|name=Matías Reali}} {{Fs player|no=9|nat=SLO|pos=FW|name=[[Andrés Vombergar]]}} {{Fs player|no=10|nat=ARG|pos=FW|name=[[Nahuel Barrios]]}} {{Fs player|no=11|nat=Paraguay|pos=FW|name=[[Iván Leguizamón]]}} {{Fs player|no=13|nat=ARG|pos=GK|name=[[Facundo Altamirano]] [[Skeda:Captain sports.svg|12px]]|other=}} {{Fs player|no=14|nat=ARG|pos=FW|name=[[Agustín Hausch]]}} {{Fs player|no=16|nat=ARG|pos=GK|name=Lautaro López Kaleniuk}} {{Fs player|no=17|nat=ARG|pos=MF|name=Elián Irala}} {{Fs player|no=18|nat=ARG|pos=FW|name=[[Francisco Fydriszewski]]}} {{Fs player|no=19|nat=ARG|pos=MF|name=[[Manuel Insaurralde]]}} {{Fs player|no=20|nat=ARG|pos=MF|name=Tomás Porra}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=21|nat=ARG|pos=MF|name=[[Malcom Braida]]}} {{Fs player|no=22|nat=ARG|pos=DF|name=[[Gastón Campi]]|other=}} {{Fs player|no=23|nat=ARG|pos=DF|name=Gastón Hernández}} {{Fs player|no=24|nat=ARG|pos=DF|name=[[Nicolás Tripichio]]}} {{Fs player|no=25|nat=ARG|pos=GK|name=[[Gastón Gómez]]|other=fra [[Racing Club de Avellaneda|Racing Club]]}} {{Fs player|no=26|nat=ARG|pos=MF|name=Juan Cruz Vega|other=fra [[Argentino de Rosario]]}} {{Fs player|no=28|nat=ARG|pos=FW|name=[[Alexis Cuello]]|other=fra [[Club Almagro|Almagro]]}} {{Fs player|no=29|nat=ARG|pos=MF|name=[[Sebastián Blanco]]}} {{Fs player|no=30|nat=ARG|pos=DF|name=Nahuel Arias}} {{Fs player|no=35|nat=ARG|pos=DF|name=[[Gonzalo Luján]]}} {{Fs player|no=36|nat=ARG|pos=DF|name=Daniel Herrera}} {{Fs player|no=37|nat=ARG|pos=DF|name=Elías Báez}} {{Fs player|no=40|nat=ARG|pos=MF|name=Santiago Sosa}} {{Fs player|no=77|nat=ARG|pos=FW|name=[[Nahuel Bustos]]|other=fra [[Talleres de Córdoba|Talleres]]}} {{Fs player|no=80|nat=ESP|pos=MF|name=[[Iker Muniain]]}} {{Fs end}} == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Klube futbolli në Argjentinë]] 89ixcn4t6n12u9eiphd9jxz3bydsgme 0 372425 3004144 3001201 2026-07-02T08:32:55Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004144 wikitext text/x-wiki {{AMK}} [[File:Armada portugaise.jpg|thumb|[[Armadat Portugeze të Indisë]] në vitin [[1507]], te ''Livro de Lisuarte de Abreu''<ref name="Lisuarte">{{cite book|title=Livro de Lisuarte de Abreu (1558–1565)|url=https://books.google.al/books?id=5AMSAQAAIAAJ|year=1992|author1=Lisuarte de Abreu|author2=Jorge Cabral|editor1=J. Soeiro De Brito|editor2=Michael N. Teague|editor3=José Brandão|lang=pt|publisher=Comissão Nacional para as Comemoraçãoes dos Descobrimentos Portugueses}}</ref>]] '''Shkencat e detarisë portugeze''' është emri përmbledhës dhënë parimeve, teknikave dhe hulumtimeve në lidhje me navigimin astronomik në [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]], e zhvilluar nga [[portugezët]].<ref name="I-1">{{Cite encyclopedia|title=Ciência Náutica Portuguesa na Infopédia|url=https://www.infopedia.pt/$ciencia-nautica-portuguesa|access-date=13 qershor 2019|encyclopedia=Infopédia: Dicionários Porto Editora|publisher=Porto Editora|lang=pt}}</ref><ref name="II-Ribeiro">{{Cite journal|author=Admiral António Manuel Fernandes da Silva Ribeiro|url=https://www.revistamilitar.pt/artigo/667|title=Os navios e as técnicas náuticas atlânticas nos séculos XV e XVI: Os pilares da Estratégia 3C|journal=Revista Militar|issue=2515–2516|date=gusht–shtator 2011|lang=pt|pages=995-1022|accessdate=15 nëntor 2019}}</ref><ref name="III-Polónia">{{Cite journal|author=Amélia Polónia|access-date=15 nëntor 2019|publisher=Universidade do Porto - Faculdade de Letras|journal=Revista da Faculdade de Letras: História|url=https://ler.letras.up.pt/uploads/ficheiros/3374.pdf|title=Arte, técnica e ciência náutica no Portugal Moderno. Contributos da "Sabedoria dos descobrimento" para a ciência europeia|date=2005|volume=III Série, vol. 6|lang=pt|pages=9-20}}</ref> ''Shkenca Nautike Portugeze'' ka evoluar nga ekspeditat e njëpasnjëshme dhe përvoja e pilotëve portugezë. Ajo pati një evoluim mjaft të shpejtë, duke filluar nga fundi i [[shekulli XIII|shekullit të XIII]], duke krijuar një elitë [[astronom]]ësh, navigatorësh, [[matematikani|matematikanësh]] dhe [[hartografia|hartografësh]]. Mes tyre qëndron [[Pedro Nunes]] me studimet se si të përcaktohet [[gjerësia gjeografike]] nëpërmjet yjeve, ndërmjet të tjerave dhe don João de Castro, që bëri vrojtime të rëndësishme [[fusha magnetike e Tokës|të shmangjes magnetike]] përgjatë itinerarit përqark Afrikës.<ref name="II-Ribeiro"/><ref name="III-Polónia"/> ==Arkitektura navale== ===Anijet e hershme=== [[File:Hansa ships of the XIVth and XVth centuries.jpg|thumb|left|396px|Anijet e Lidhjes Hanseatike në shek. e XIV dhe XV]] Tipologijitë e anijeve në dispozicion të Evropës në [[Mesjeta|Mesjetë]] ishin të klasifikueshme sipas rajonit të prejardhjes dhe qëllimit të përdorimit: Evropianët që lundronin në [[Oqeani Atlantik|Atlantik]] dhe në detet e veriut përdornin "anijet e gjata") me [[vikingët|prejardhje vikinge]] (i quajtur ''drakar'', {{lang-en|longship}}) për luftë dhe "anijet e rrumbullakëta" të mëdha (i quajtur dromon, {{lang-en|roundship}}) për aktivitete tregtare<ref name="M">{{Cite book|author=John Masefield|year=1922|lang=en|page=229|publisher=Methuen & Co. Ltd.|url=https://archive.org/details/onspanishmainors00maserich/page/229|title=On the Spanish Main: Or, Some English Forays on the Isthmus of Darien}}</ref> që ishin të veliera të mëdha me një direk me vela katrore me kështjellë të përparme dhe timonë aksialë në pupë, si ''koga'', e aftë për të rezistuar në ujërat e dallgëzuara të [[Deti Baltik|Detit Balltik]].<ref name="Smith6">{{Cite book|author=Roger C. Smith|year=1993|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|isbn=978-019507357-7|page=6}}</ref> Në [[Mesdheu|Mesdhe]], italianët dhe arabët përdornin modele në përdorim që nga lashtësia: [[galera]] me shtytje me rrema (megjithatë e përdorur edhe me [[vela]] në rast nevoje), shumë e mirë për tregtinë e afërt bregdetar dhe për luftë, anija e parapëlqyer nga tregtarët [[Republika e Venedikut|venecianë]]; feluka me shtytje me vela latine për udhëtime të shpejta me nevoja të vogla për ngarkesë etj. Mbi të gjitha, lundërtarët mesdhetarë mbështeteshin në instrumente për korrektimin e itinerarit të lundrimit<ref>{{Cite book|author=Peter Russell|title=Prince Henry 'the Navigator': A Life|url=https://archive.org/details/princehenrythena00russ_0|publisher=Yale University Press|lang=en|year=2001|isbn=0-300-08233-9|page=227}}</ref>, si portolani i futur që nga [[shekulli XIII]].<ref name="Riddle">{{Cite book|year=2001|lang=en|author=Amir D. Aczel|url=https://books.google.com/books?id=tFcNHc6lu24C&pg=PA125|title=The Riddle of the Compass: The Invention that Changed the World|publisher=Harcourt Books}}</ref> Portugezët ditën ti përzienin këto dy tradita të ndryshme navale duke zhvilluar në fillim karavelën dhe pastaj në një proces evolutiv të ndërlikuar, karrakën. [[File:WorldShips1460.jpg|thumb|334px|Anijet e hartës së Fra Mauros, 1460]] Portugezët përdornin kryesisht dy lloje anijesh: drakarët dhe dromonët. Drakarët mbështeteshin te rremat dhe prireshin të përdoreshin si anije lufte. Dromonët, nga ana tjetër, përdornin vela dhe prireshin të përdoreshin për të bartur ngarkesa. Këto anije përmbushnin kushtet e detit, por jo në një mënyrë të përkryer. [[Galera]] (drakari) duhet të ishte e lehtë, kështu që njerëzit mund ta shtynin dhe duhet të ishte e gjatë mjaftueshëm në mënyrë që njerëzit mund ta zhvendosnin. Këto specifikime bënin të mundur që anija të pajisej në mënyrë të përshtatshme për një udhëtim të gjatë. Për sa kohë drakari nuk aventurohej shumë larg nga portet, ajo e realizonte detyrën e saj, por për udhëtimet që do ta bënin Portugalinë të famshme, ajo ishte qartësisht jo e prerë për detyrën. Dromoni ishte i aftë për të bartur më shumë furnizime dhe ishte i aftë ti rezistonte më shumë motit të rrezikshëm sesa drakari, por ishte tepër e ngadaltë, kështu që ishte pothuajse e padobishme si anije që lundronte në kushte lufte.<ref name="M"/> Këto anije ishin të rëndësishme për detyrat e tyre, por në asnjë mënyrë të afta për eksplorime në dete të largëta. Deri në [[shekulli XV|shekullin e XV]], [[portugezët]] ishin të kufizuar në lundrimin e kabotazhit duke përdorur ''barcas'', një lloj anijeje e madhe, dhe {{lang|pt|barinela}} (anije të vjetra transporti të përdorura në [[Mesdheu|Mesdhe]]). Këto anije ishin të vogla dhe të brishta, me vetëm një direk me një velë të fiksuar katërkëndore dhe nuk e kishin kapacitetin për të përballuar vështirësitë lundruese të lidhura me eksplorimin oqeanik në drejtim të jugut, pasi erërat e forta, cektinat dhe rrymat e forta oqeanike i tejkalonin shumë aftësitë e tyre. Ato janë të lidhura me zbulimet më të hershme, si [[Ishujt Madeira]], [[Ishujt Azore]], [[Ishujt Kanarie]] dhe eksplorimet e hershme të brigjeve veriperëndimore [[afrika]]ne deri në ''Arguim'' në jug, në [[Mauritania|Mauritaninë]] e tanishme. [[File:Barinel.png|thumb|left|327px|Një barinelë portugeze e fundit të shek. të XIV, fill. i shek. XV]] Nëse portugezët donin të udhëtonin më larg, ata duhet të përdornin teknologji të ndryshme shtytjeje për lundrimin e anijeve. [[Portugezët]] ishin të ekspozuar si ndaj anijeve veriore, ashtu dhe ndaj atyre jugore nga shtetet përreth. Mesdhetarët prireshin të mbështeteshin në velat trekëndore latine dhe përdorimin e veglave të kohës për të drejtuar lundrimin. Velat latine ishin një risi për shkak se kishin aftësinë për ta bartur anijen edhe me flladet më të vegjël.<ref>{{Cite book|author=Peter Russell|lang=en|year=2001|title=Prince Henry 'the Navigator': A Life|url=https://archive.org/details/princehenrythena00russ_0|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-08233-9|page=227}}</ref> Lundërtarët e Atlantikut prireshin të përdornin një kogë baltike më të rëndë, më të bëshme, me trungje të mbivendosur, anije ngarkese me një velë të vetme katërkëndore që kishin timon aksial shtreze që ishte e përshtatur për ujëra të dallgëzuar.<ref name="Smith6"/> Anija që nisi me të vërtetë fazën e parë të [[Eksplorimet detare portugeze|eksplorimeve portugeze]] përgjatë brigjeve [[afrika]]ne ishte [[karavela]], që spanjollët pastaj qenë të shpejtë ta riprodhonin. Ato lindën nga nevoja për një anije që të shtyhej aty ku ''kogat tregtare'' mesjetare nuk mund të shkonin. E zhvilluar nga peshkarexhat [[Afrika veriore|afrikano-veriore]], ishte një anije e zhdërvjellët, lehtësisht e manovrueshme (kryesisht me një kapacitet më të madh shfrytëzimi ere), me një zhvendosje prej 50-160 tonësh dhe me 1 deri në 3 direkë me vela trekëndore latine që i lejonin orxaturën e velave dhe pluskimin. Qëllimi kryesor i saj ishte eksplorimi, zbulimi i rrugëve të reja dhe jo nevoja për hapsira të mëdha për mallra, armatime dhe furnizime. Kapaciteti i kufizuar i ngarkimit dhe të ekuipazhit ishin të metat kryesore, por kjo kishte pak rëndësi për sa bëhej fjalë për anije të destinuara për eksplorimin.<ref>{{Cite book|author=Roger C. Smith|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|year=1993|isbn=978-019507357-7|pages=11, 30}}</ref> Në këtë mënyrë ishte një anije jo shumë e kushtueshme (kogat e mëdha që portugezët përdornin për të tregtuar me vendet e [[Evropa Veriore|Evropës Veriore]], ''naut'', shpesh kushtonin barasvlerën e 2 milionë [[$]] [[dollari amerikan|dollarë amerikanë]] modernë), por funksionaliteti i të cilave, veçanërisht në raportin cilësi/çmim, do ti nxiste vetë tregtarët. Mes karavelave të shquara janë ''Berrio'', që ishte anija e parë e [[zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë|udhëtimit të parë në Indi]] nga [[Vasco da Gama]] që arriti të kthehej në Portugali, dhe ''Nossa Senhora da Anunciação'', që lundroi me [[Armada e II-të Portugeze e Indisë|Armadën e II-të të Cabral-it]] në vitin [[1500]], duke zbuluar edhe [[Brazili]]n. [[File:Portugal-Catalana-1370 b3.jpg|thumb|379px|Anije portugeze me emrin "Catalana", 1370, prototip arkaik i karavelës]] [[Karavela]]t qenë anijet e para moderne të evoluara: të lindura si barka të vogla të hapura, të përdorura nga tregtarët në brigjet e afërta dhe peshkatarët, u zhvillua për të përmirësuar rezistencën detare dhe manovrueshmërinë. Sapo varka filloi të përdorej për më shumë sesa tregtinë dhe peshkimin, u kuptua se nevojitej të përdorej për detin, në vend të ngarkesave. Që nga zhvillimi i saj pati një tranzicion gradual dhe larg një modeli të njëtrajtshëm, paraardhëset dhe vendlindja e karavelës mund të mos mësohen asnjëherë me siguri, por ka të ngjarë që ajo evoluoi nga disa lloje anijesh patrulluese ose anije bregdetare në [[Mesdheu|Mesdhe]]. Nga raportet historike është e qartë se ishin karavelat portugeze të përdorura si anije peshkimi që nga [[shekulli XIII]], u përshtatën me nxitim për flotën e tyre tregtare.<ref>{{Cite book|access-date=22 shkurt 2024|author=George Robert Schwarz|title=The History and Development of Carvels|url=https://www.scribd.com/document/97860056/|year=2008|lang=en|publisher=Texas A&M University}}</ref> Ato ishin të zhdërvjellta dhe të lehta për të lundruar, me një tonazh prej 50 deri në 160 tonë dhe 1 deri në 3 direkë, me vela trekëndore latine që i lejonin orxaturën. [[Karavela]], veçanërisht e përshtatur nga një kapacitet më i madh në manovrim më të mirë. Kapaciteti i kufizuar për ngarkesa dhe ekuipazh ishin të metat kryesore të tyre, por kjo nuk e pengoi suksesin e tyre. Hapsira e kufizuar për ekuipazhin dhe ngarkesat ishte e pranueshme, fillimisht, pasi në anijet eksploratore, ngarkesa e tyre ishte zbulimi i një territori të ri, që kërkonte vetëm hapsirë për pak veta.<ref>{{Cite book|author=Roger C. Smith|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|year=1993|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|lang=en|isbn=978-019507357-7|page=30}}</ref> [[File:Caravelas from 1493.jpg|thumb|left|390px|Vizatim karavelash portugeze nga libri ''Album do Seculo''<ref name="MelloAlbum">{{Cite book|year=1897|lang=pt|author=Joaquim de Mello|url=https://archive.org/details/albumdoseculo00unse/|publisher=Empresa do jornal O Seculo|title=Centenario Indiano, Album d'o Século; Marinha Histórica do Século XV e XVI}}</ref>]] Me nisjen e lundrimeve te gjata [[oqeani]]ke, u zhvilluan edhe anije më të mëdha. Përgjigja e [[ndërtimtaria navale|inxhinierisë navale]] ''luzitane'' qe krijimi i një hibridi midis anijeve gjatësore mesdhetare, të manovrueshme dhe anijeve "të rrumbullakëta" të Atlantikut që arriti pjekurinë e plotë në [[shekulli XV|shekullin e XV]]. Mbi modelin bazë të karavelës u shtua tonazhi, u ndryshuan velat katrore dhe latine dhe u montuan pjesë artilerie gjithmonë e më të sofistikuara dhe që zinin pak vend.<ref name="Smith32">{{Cite book|year=1993|author=Roger C. Smith|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|lang=en|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019507357-7|page=32}}</ref> Udhëtimet e gjata tregtare oqeanike çuan në zhvillimin e një anijeje më të madhe: "[[Nau]]", që ishte sinonimi arkaik portugez për çdo anije të madhe, kryesisht [[anija tregtare|anije tregtare]]. ''[[Nau]]'' ishte një anije me dy ose tre [[direku|direkë]]. Ajo kishte një shtreze, pupë ose kiç të lartë, të rrumbullakët me një këshjellë. Ajo u përdor për herë të parë nga portugezët, duke u përshtatur gjithashtu për tregtinë detare në rritje. Ato u rritën nga një kapacitet prej 200 tonësh në [[shekulli XV|shekullin e XV]] në 500 tonë më vonë, duke u bërë duke u bërë mjaft mbresëlënëse në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]]. Për shkak [[pirateria|piraterisë]] që prekte brigjet, ato filluan të përdoren në Marinën Portugeze ({{lang|pt|Marinha Portuguesa}} apo {{lang|pt|Armada Portuguesa}}) dhe u pajisën me porta topash,<ref group="Shpjegime">Të çarat apo hapjet në trupin e anijes, apo kuverta, ku vendoseshin grykat e topave</ref> që çoi në klasifikimin e ''nauve'' sipas fuqisë së zjarrit të artilerisë së anijes. Ato kishin zakonisht dy [[bordi|kuverta]], kështjella luftuese të përparshme dhe të mbrapme,si dhe dy deri në katër direkë me [[vela]] të mbivendosura. ''Naut e mëdha të armatosura rëndë'' u quajtën ''[[karraka]]'' edhe pse është e vështirë të përcaktohet qartë dallimi midis një ''nau'' të përparuar dhe një ''karrake'' të hershme. Në fakt, për këtë shkak, në shumë gjuhë, ''naut'' dhe ''karrakat'' konsiderohen gabimisht e njëjta gjë. Në udhëtimet drejtë Indisë në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]], përdoreshin edhe [[karraka]]t, që ishin anije të mëdha tregtare me një bord më të lartë dhe tre direkë me vela katrore, që arritën edhe mbi 2000 tonë. [[File:Plans of Nau Sao Gabriel (1).jpg|thumb|345px|Dizajni i naut ''[[São Gabriel (anije)|São Gabriel]]'' të [[Vasco da Gama]]s, [[1497]]<ref>{{Cite book|year=1892|lang=pt|author=Antonio Arthur Baldaque da Silva|url=https://archive.org/details/noticiasobrenaos00silv/|title=Noticia sobre a náo S. Gabriel em que Vasco da Gama foi pela primeira vez a la India|publisher=Typographia da Academia Real das Sciencias}}</ref>]] ===Zhvillimi kulmor=== Nevoja për një anije mbështetjeje, për të garantuar udhëtime oqeanike më të gjata, i shtyti në fillim drejt një modernizimi të ''nau-ve'', pastaj në zhvillimin e një anijeje të re, të fuqishme (megjithëse më e ngadaltë) lufte dhe ngarkese: [[karraka]].<ref name="Smith34">{{Cite book|author=Roger C. Smith|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|year=1993|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019507357-7|page=34}}</ref> Për shkak të [[pirateria|piraterisë]] që godiste brigjet, naut filluan të përdoreshin në marinë dhe të pajiseshin me porta topash, që çuan në klasifikimin e tyre sipas fuqisë së artilerisë. Në këtë mënyrë lindën '''[[karraka]]t''', të krijuara duke modernizuar naut e mëdhenj portugez (zhvendosje 100-600 tonë), të përhapura qoftë si anije tregtare në [[Deti Baltik|Detin Balltik]], qoftë si [[luftanija|luftanije]] për luftën kundër [[pirateria|piraterisë]]. Karraka kishte 3-4 direkë me vela të përzier (si vela katrore ashtu dhe latine), dy [[bordi|kuverta]], pupë të lartë dhe të rrumbullakët, kështjellë të përparme dhe bompres përpara, me zhvendosje prej më shumë se 500 tonësh. Në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]] ato zakonisht kishin dy kuverta, kështjella pruaje para dhe pupe pas, dy deri në katër [[direku|direkë]] me vela të mbivendosura. [[Armadat Portugeze të Indisë|Udhëtimet për në Indi]] në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]] përdornin [[karraka]], [[anija tregtare|anije të mëdha tregtare]] me një skaj të lartë dhe tre direkë me vela katrore, që arrinin 2,000 tonë. Në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]], për udhëtimet e gjata drejt Indisë, tonazhi u rrit deri në 2.000 tonë. [[File:2006-11-Lisbonne 021.jpg|thumb|left|396px|Model i rindërtuar në miniaturë i një ''taforeia'', ''Museu de Marinha'', Lisbonë]] ''Taforeias'' ishin anije mesjetare portugeze, që u përdorën si anije për të transportuar kuaj dhe si [[luftanija|luftanije]] gjatë mbretërimit të João i II në [[shekulli XV|shekullin e XV]]. Ato përmenden në mjaft dokumente të [[shekulli XV|shekullit të XV]], që përshkruajnë luftërat në Afrikën e Veriut. Ato u përdorën edhe gjatë [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] në flotat e Lindjes, me velatura të ndryshme. Gjatë kësaj periudhe ato u përdorën në mënyrë të spikatur nga Afonso de Albuquerque për bartjen e kuajve nga Persia në Indi. Gjatë pushtimit të Hormuzit në vitin [[1514]], ai përdori dy prej tyre në flotën e tij. Në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]], këto anije, të ngjashme në madhësi dhe formë me karrakat, u përdorën edhe si luftanije në Oqeanin Indian. Ato ishin anije shumëpërdorimshe, që përdoreshin për transport dhe në logjistikën e luftës, ashtu dhe për luftime të drejtpërdrejta në det. Tregtarët dëshironin anije më të forta që ishin më efiçente me sa më shumë ngarkesë të ishte e mundur. Tregtarët dëshironin anije të mëdha pasi ato ishin më të vështira për tu sulmuar dhe mund të bartnin mallra të lira me shumicë. Problemi me këto anije të stërmëdha ishte sea to kishin një shkallë të ulët manovrimi, që ishte një e metë dhe kur anijet më të vogla filluan të armatoseshin me artileri, anijet e mëdha u bënë të cënueshme.<ref>{{Cite book|author=Roger C. Smith|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|year=1993|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019507357-7|page=11}}</ref> Këto anije, gjithashtu kushtonin barazvlerën moderne të 2 milionë dollarëve $US amerikanë për tu ndërtuar. Ajo që është e rëndësishme për tu vërejtur, është nevoja për të lehtësuar ndryshimin. Nga [[shekulli XV]] dhe [[shekulli XVI|XVI]], tregtarët filluan të favorizonin anijet më të vogla. Ata shkuan nga anijet e rënda me vela në ato të lehta. Kjo ndodhi rreth të njëjtës kohë që njerëzit filluan të kuptonin potencialin e tyre për të eksploruar më larg brigjeve. [[File:Almeida armada of 1505 (Livro de Lisuarte de Abreu).jpg|thumb|361px|Pikturë e Armadës së VII-të Portugeze të Indisë, nga Livro de Lisuarte de Abreu, 1565<ref name="Lisuarte"/>]] [[Nau]]t e parë ishin modestë, rrallë i kalonin 100 tonët, duke bartur vetëm 40–60 njerëz, p.sh. ''São Gabriel'' e [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë|flotës së Vasco da Gamës në 1497]], një nga më të mëdhatë e kohës, ishte vetëm 120 tonë. Por kjo u rrit shpejt si në rastin e Armadës së Pedro Álvares Cabral në [[1500]], anijet më të mëdha, flamurtarja dhe ''El-Rei'', janë raportuar të kenë qenë diku midis 240 tonë dhe 300 tonë. ''Flor de la Mar'', e ndërtuar në [[1502]], ishte një nau 400 tonësh,<ref>{{cite journal|author=Pierre-Yves Manguin|title=The Southeast Asian Ship: An Historical Approach|journal=Journal of Southeast Asian Studies|lang=en|date=shtator 1980|volume=11|issue=2|jstor=20070359|doi=10.1017/S002246340000446X|publisher=Singapore University Press|pages=266–76}}</ref> ndërkohë të paktën një nga "naut" e armadës së Afonso de Albuquerque në [[1503]] është raportuar të ketë qenë deri në 600 tonë. Dyfishimi dhe trefishimi i shpejt i madhësisë së [[karraka]]ve portugeze në pak vjet pasqyroi nevojat e ''Armadave''. Përmasat e rritjes më vonë u ndalën. Për shumë nga koha në vijim e [[shekulli XVI|shekullit të XVI]], nau mesatar ishte me gjasa rreth 400 tonë. Nga [[shekulli XV|shekujt e XV]] dhe [[shekulli XVI|XVI]], anijet kryesore në përdorim ishin [[karavela]]t, ''[[nau]]t'' dhe [[karraka]]t. Me këto anije, [[Portugalia]] dhe [[Spanja]] i ndanë oqeanet e botës, duke arritur brigje që s’ishin përfytyruar kurrë në lashtësi. ''Nau'' u ndërtua me më shumë trarë. Ajo ishte më e madhe dhe konsiderohet një "''kafshë pune''" që ishte e aftë të bartëte kolonistë, armë, vegla dhe furnizime. Ajo ishte në kontrast të plotë me karavelën, kryesisht për shkak të dobishmërisë së saj më të madhe, pa shpejtësinë e karavelës.<ref name="Smith34"/> Ishin këto anije që i shtynë Spanjën dhe Portugalinë ta ndanin botën mes njëra-tjetrës. Ky zhvillim i lartë teknologjik që tërhoqi risitë e mëparshme lejoi për ekspansion dhe eksplorim të mëtejshëm të ujërave të pa [[hartografia|hartografuara]] pa ndonjë pengesë. [[File:Caravel Boa Esperanca Portugal.jpg|thumb|left|381px|Karavela ''Boa Esperança'' me vela latine]] Ndryshimi i anijeve varej nga qëllimi; teknologjitë nuk shpiken vetvetiu pa një kërkesë. Ajo që mund të ketë filluar si një sipërmarrje tregtare, në vijim kaloi në [[Eksplorimet detare portugeze|udhëtimet eksploruese]]. [[Tregtia]] e largët kërkonte zhvillim anijesh më të mira. Anijet e qëndrueshme që mund të kontrolloheshin nga një numër i kufizuar detarësh, të vogla mjaftueshëm për tu manovruar lehtësisht përgjatë bregut dhe në lumenj, megjithatë nevojiteshin anije të mëdha mjaftueshëm për të bartur furnizime dhe mallra tregtare përgjatë largësive të mëdha. Anijet e reja të zhvilluara nevojiteshin për tregtarët dhe si anije të përmirësuara njerëzit e kuptuan se ato kishin potencialin për të eksploruar. Sapo njerëzit e kuptuan se kishin dëshirë të eksploronin, anijet e ndryshuan funksionin e tyre gjithashtu. Anijet për eksplorimin kishin një detyrë kryesore: të fitonin vlerësimin e një eksploruesi, ato nuk kishin për të bartur mallrat e një tregtari ose artilerinë e një luftëtari.<ref>{{Cite book|year=1993|lang=en|author=Roger C. Smith|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019507357-7|page=30}}</ref> Ky kuptim ishte i rëndësishëm sepse nënkuptonte se inxhinierët e anijeve tani kishin një synim specifik për projektet e tyre më të reja ndërtimore. Ata filluan të përshtasnin dromonët mesdhetarë që mbështeteshin mbi një [[vela|velë]] të vetme katrore në [[direku]]n kryesor dhe me ngadalë ato filluan ta rrisnin tonazhin e ngarkesës. Nga [[shekulli XV]] mund të shihet lehtësisht shndërrimi pasi anijet kaluan nga një-velëshe në shumë-velëshe dhe filluan të mbështeteshin më shumë te artileria.<ref name="Smith32"/> Ky është tregues i një [[anija|anijeje]] hibride, midis një anijeve tregtare dhe ushtarake. Teknologjitë përcilleshin më lehtësisht dhe kjo çoi në dallime rajonale në anije, duke pasur gjithmonë e më pak të dallime. Kur kërkohet një një tekst libri mund të shihet një aradhë emërtimesh të shumëfishta për anijet në këtë shekull, por në të vërtetë shumë nga këto anije ishin thelbësisht të njëjtat. Me një qëllim të përbashkët të caktuar anijeve, që ishte eksplorimi i territoreve të reja dhe ekspansioni i kurorës, anijet dizenjoheshin më njëtrajtësisht dhe u shfaqën modele të përbashkëta. [[File:Almeida armada of 1505 (Livro das Armadas).jpg|thumb|361px|Ilustrim nga [[Armada e VII-të Portugeze e Indisë]], libri ''Memória das Armadas'', rr. 1568<ref name="Armadas">{{cite book|editor=Luís de Albuquerque|lang=pt|title=Memória das Armadas que de Portugal passaram à Índia|url=https://books.google.al/books?id=fcbUtgAACAAJ|year=1979|publisher=Academia das Ciências de Lisboa|edition=faksimile celebrative e 200 vjetorit të themelimit të Academia das Ciências}}</ref>]] Karavelat, naut dhe karrakat krijonin një skuadër të pakrahasueshme për eksploratorët: flota shumë të manovrueshme, të pajisura me armatim të shkëlqyer: në praktikë bateri artilerie pluskuese për periudhën. Duke pasur parasysh sukseset e Kolombit dhe [[Bartolomeu Dias]]it, [[Vasco da Gama]] në vitin [[1497]] përdori dy ''nau'' të sapo ndërtuar [[Armada e I-rë Portugeze e Indisë|për në Indi]], secila me një peshë prej të paktën 100 tonësh, dhe një karavelë prej 50 tonësh. Në vitin [[1502]] ndërmorri një tjetër udhëtim duke përdorur dhjetë ''karraka'' ose ''nau'' dhe pesë [[karavela]] të armatosura për të arritur bregun e [[Afrika Lindore|Afrikës Lindore]].<ref name="S36">{{Cite book|author=Roger C. Smith|year=1993|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|lang=en|isbn=978-019507357-7|page=36}}</ref> Këto anije të konceptuara rishtas e patën të lehtë ngaj ''dauve'' islamikë. Nga mesi i [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] nga karraka u zhvillua një tipologji e re anijeje, gjithashtu e destinuar për udhëtime të gjata oqeanike: [[galeoni]]. Këtë herë bëhej fjalë për një anije shprehimisht të zhvilluar për qëllime luftimi, duke prurë përmirësime strkukturore ndaj karrakës, për ta bërë më të manovrueshme, efiçente në luftim dhe më ekonomike për tu prodhuar: një anije e destinuar bartur në det konfliktet e vazhdueshme, të përgjakshme "globale" që, duke nisur nga [[shekulli XVI|pesëqinda]] do të shoqëronin historinë e fuqive evropiane. [[File:Boa Esperança Caravel - Lagos, Portugal.jpg|thumb|left|358px|Riprodhim i karavelës ''Boa Esperança'' në qytetin Lagos të Portugalisë]] Në vitet [[1550]], gjatë mbretërimit të Zhoaos III, u ndërtuan pak përbindësha 900 tonësh, me shpresën se anijet më të mëdha do të mundësonin ekonomi në shkallë të gjerë. Por eksperimenti pati rezultate të dobëta. Jo vetëm që kostoja e pajisjes së një anijeje kaq të madhe ishte në shpërpjestim të lartë, por ato u treguan të pamanovrueshme dhe të pa përshtatshme për udhëtime detare, veçanërisht në ujërat e pabesa të Kanalit të Mozambikut. Tre nga përbindëshat e rinj u humbën shpejt në bregun jugafrikan. ''São João'' (900 tonë, e ndërtuar në [[1550]], e fundosur në [[1552]]), ''São Bento'' (900 tonë, e ndërtuar në [[1551]], e fundosur në [[1554]]) dhe më e madhja prej tyre, ''Nossa Senhora da Graça'' (1,000 tonë, e ndërtuar në [[1556]], e fundosur në [[1559]]).<ref>{{cite book|author=Kalloor P. M. A. Mathew|year=1988|publisher=Mittal Publications|url=https://books.google.al/books?id=_z0KAQAAIAAJ|lang=en|title=History of the Portuguese Navigation in India, 1497–1600|isbn=81-7099-046-7|pages=266–68}}</ref><ref name="Castro58">{{cite book|author=Filipe Vieira de Castro|publisher=Texas A&M University Press|url=https://books.google.al/books?id=YkcZvHkpgyAC|lang=en|title=The Pepper Wreck: A Portuguese Indiaman at the Mouth of the Tagus River|date=21 mars 2005|isbn=1-58544-390-5|page=58}}</ref> Këto humbje e shtyn mbretin Sebastian të nxirte një urdhëresë në [[1570]] duke vendosur kufirin e sipërm të madhësisë së nauve në 450 tonë.<ref name="Castro58"/> Gjithësesi, pas Bashkimit Iberik të [[1580]]-ës, ky rregull do të shpërfillej dhe ndërtuesit e anijeve, me gjasa të nxitur nga tregtarët që shpresonin të sillnin ngarkesa më të mëdha në çdo udhëtim, u shtynë në ndërtimin e anijeve më të mëdha. Rritja e madhësisë së karrakës u përshpejtua prapë, duke arritur mesataren 600 tonë në periudhën [[1580]]–[[1600]], me mjaft karraka përbindshmërisht të mëdha prej 1500 tonësh ose më të mëdha, duke e bërë shfaqjen e tyre në vitet [[1590]]. [[File:Caravela Vera Cruz a entrar no Porto de Pipas, festas São Joaninas, 2008, Angra do Heroísmo, ilha Terceira, Açores.JPG|thumb|Riprodhim modern i një karavele me vela trekëndore latine, Azore]] Nëse mësimi nuk ishte mësuar mirë atëherë, me siguri u mësua në gusht [[1592]], kur pirati anglez Sir John Burroughs (ndonjëherë edhe Burrows, ose Burgh) kapi karrakën e stërmadhe ''Madre de Deus'' në ujërat përreth [[ishujt Azore|Ishujve Azore]] në Betejën e Flores, duke dëshmuar padobishmërinë e tyre. ''Madre de Deus'', e ndërtuar në vitin [[1589]], ishte një karrakë 1600 tonëshe, me shtatë guverta dhe një ekuipazh prej 600 vetash. Nën komandën e Fernão de Mendonça Furtado, ajo po kthehej nga Koçi me një ngarkesë të stërmadhe, kur u kap nga Burrough. Vlera e thesarit dhe ngarkesës së marrë nga kjo anije e vetme vlerësohet të ketë qenë e barabartë me gjysmën e gjithë thesarit të Kurorës së Anglisë. Humbja e kaq shumë ngarkese në një rast, konfirmoi përsëri çmendurinë e ndërtimit të anijeve të tilla gjigante.<ref name="Kingsford">{{cite book|author=Charles L. Kingsford|year=1912|lang=en|title=The Naval Miscellany|url=https://search.worldcat.org/title/16986103|volume=II|editor=Francis Seall|chapter=III – The taking of the Madre de Dios, Anno 1592|publisher=Navy Records Society|oclc=16986103|pages=85-121}}</ref> Karrakat u rikthyen në madhësinë e tyre ideale pas fundit të shekullit.<ref name="Castro58"/> Në fillim karrakat zakonisht shoqëroheshin nga [[karavela]] më të vogla (''caravelas''), mesatarisht 50–70 tonë (rrallë mbërrinin 100 tonë) dhe me kapacitet për të bartur më së shumti 20–30 veta. Nëse anijet me vela trekëndore (''{{lang|pt|latina}}'') ose me vela katrore (''redonda''), këto anije të projektuara cekët, të shkathëta, kishin një mori përdorimesh. Karavelat shërbyen si anije zbulimi dhe luftimi të konvojit. Ato, gjatë Rrugëtimit të Indisë shpesh ishin të paracaktuara për të qëndruar përtej detit për detyra patrullimi bregdetar, në vend që të riktheheshin me flotën kryesore.<ref>{{cite web|author=Francisco Contente Domingues|lang=pt|work=Navegações Portuguesas|url=http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c06.html|title=Caravela|access-date=10 shkurt 2025|archive-date=17 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517005237/http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c06.html|url-status=dead}}</ref> {{Multiple image|total_width = 561 | align = left | image_gap = 1 | header = Monumenti i Zbulimeve (Padrão dos descobrimentos), i projektuar në formën e një karavele me skulpturat e figurave të shquara të eksplorimeve portugeze. Përuruar në 10 tetor [[1960]], në grykëderdhjen e lumit Tag, vendnisja e anijeve eksploruese, Lisbonë | image1 = Padrão dos Descobrimentos, Lisboa (42746718051) (cropped).jpg | caption1 = Faqja perëndimore, me dukën P. de Coimbra, mbr.-eshën Filipa de Lankaster, eksp. F. Mendes Pinto, fretërit G. de Carvalho dhe H. de Coimbra, poeti Luís de Camões, piktori N. Gonçalves, kronikani G. E. de Zurara, ekspl. P. da Covilhã, hartografi J. de Maiorca, piloti P. Escobar, shkencëtari P. Nunes, pil. P. de Alenquer, lundërtarët Gil Eanes, J. G. Zarco dhe princi Fernando | image2 = Padrão dos Descobrimentos - Lisboa - Portugal (53899652860) (cropped2).jpg | caption2 = Faqja lindore, me mbr. Afonso V, [[Vasco da Gama]], ekspl. A. G. Baldaia, P. Á. Cabral, [[Ferdinand Magelani]], N. Coelho, G. Corte-Real, M. A. de Sousa, shkrimtari J. de Barros, ekspl. E. da Gama, B. Dias, Diogo Cão, A. de Abreu, A. de Albuquerque, misionari [[Françesk Saveri|Francisco Xavier]] dhe kapiteni C. da Gama | footer = Në krye të dy faqeve të monumentit ndodhet skulptura bashkuese e Henrik Lundrimtarit me një model karrake në dorë }} Përgjatë [[shekulli XVI|shekullit të XVI]], [[karavela]]t gradualisht u nxorën nga përdorimi në favor të anijeve të reja shoqëruese/luftuese, [[galeoni|galeonëve]] (''galeão''), që do të varionin midis 100 dhe 1000 tonëve. Kjo anije qe një paraprirëse dhe një pionere në llojin e saj edhe në numrin dhe vendosjen e velave të saj, në formën e saj në përgjithësi. Bazoheshin në dizajnin e karavelave (pt. ''Caravela de armada''), por më të gjata dhe më të ulëta, me kullë të përparme të zvogëluar ose të hequr për ti bërë vend "sqepit" të saj të famshëm. Në aspektin strukturor, mund të përbënte një evolucion (pjesërisht) të karavelës me vela katrore, megjithëse më e madhe dhe e rëndë. Ajo kishte skelet më të ngushtë dhe gjatësor përkundrejtë ''[[nau]]t'', si karavela me vela katrore, që ka raport më të lartë mes gjatësisë dhe pruas. [[Galeoni]] nuk ishte aq i zhdërvjellët sa karavela, por mund të pajisej me më shumë topa, duke bashkuar një fuqi më të madhe zjarri. Për më tepër skeleti i tij paraqet një dendësi më të madhe farësh dhe gjymtyrësh gjatësore që e bënin strukturën më solide dhe, mbi të gjitha, më rezistente ndaj artilerisë navale. Të gjitha tiparet, të bashkuara me një armatim të fuqishëm dhe me linja më hidrodinamike, e bënin galeonin, në [[shekulli XVI|shekujt e XVI]] dhe [[shekulli XVII|të XVII]], anijen më të mirë iberike të luftës.<ref>{{cite web|lang=pt|author=Francisco Contente Domingues|url=http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html|work=Navegações Portuguesas|title=Galeão|access-date=10 shkurt 2025|archive-date=18 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218114018/http://cvc.instituto-camoes.pt/navegaport/c11.html|url-status=dead}}</ref> [[Galeoni]] u bë anija kryesore e flotës së luftës, duke bërë që me futjen e tyre, karrakat të ktheheshin pothuajse ekskluzivisht në anije transporti (arësye për të cilën ato u shtynë në përmasa kaq të mëdha), duke e lënë çdo luftim për galeonët. Një nga galeonët më të mëdhenj dhe më të famshëm portugez ishte ''São João Baptista'' (me nofkën ''Botafogo'', 'zjarrvjellësi'), një galeon 1000-tonësh, i ndërtuar në vitin [[1534]], për të cilin thuhet se bartëte 366 topa.<ref>{{cite book|author=José V. Pissarra|chapter=O galeão S. João (c. 1530-1551). Dados para uma monografia|url=https://search.worldcat.org/title/51114293|title=Ars Nautica: Fernando Oliveira e o Seu Tempo – Humanismo e Arte de Navegar no Renascimento Europeu (1450-1650)|editor1=Inácio Guerreiro|editor2=Francisco C. Domingues|publisher=Patrimonia Cascais|lang=pt|year=1999|isbn=972744039-8|pages=185}}</ref> Shpejtësia mesatare e një Armade ishte rreth 2.5 nyje, por disa anije mund të arrinin shpejtësi midis 8 dhe 10 nyje në disa pjesë. Shumë flota përmbanin edhe anije të vogla furnizimi gjatë udhëtimit vajtës. Këto ishin të paracaktuara për tu fundosur gjatë rrugës sapo furnizimet mbaroheshin. Ekuipazhet rishpërndaheshin dhe anijet e braktisura zakonisht digjeshin për të marrë gozhdët e tyre prej hekuri dhe materiale të tjera metalike. {|class="wikitable sortable" style="margin:auto" |- !style=background:#ababab;| Emri !style=background:#efdead;| Zhvendosja ujore !style=background:#ababab;| Direkë (nr.) !style=background:#efdead;| Gjatësia (kuverta e sipërme) |- | Karavela||50-180 tonë||1-3||18–27 m. |- | ''Nau''||100-600 tonë||3-4||... |- | Karraka||>500 tonë (max. 2000 t.)||3-4||... |- | Galeoni||>500 tonë (max. 2000 t.)||4-5||>40 m |} [[File:Portuguese carrack of 800 tons.jpg|thumb|280px|Karrakë portugeze prej 800 tonësh, shek. XVI, nga libri ''Album do Seculo''<ref name="MelloAlbum"/>]] ===Lundrueshmëria=== Anijet portugeze dalloheshin nga ato të marinave të tjera (veçanërisht ato të fuqive rivale në Oqeanin Indian) mbi dy raporte kryesore: lundrueshmëria (e kuptuar si rezistenca ndaj konsumimit të shkaktuar nga deti) dhe artileria e tyre. Këto të dyja përbënin karakteristikën dalluese të anijeve portugeze të angazhuara në Rrugëtimin e Indisë. [[File:Galleon, Carracks, Galley and Galeota- Routemap of the Red Sea-1540 by D. João de Castro.jpg|thumb|left|334px|Galleon, karraka, [[galera]] dhe galeota – ''Tábuas dos Roteiros da Índia – Roteiros do Mar Roxo'', 1540, nga D. João de Castro]] Me pak përjashtime (p.sh. ''Flor de la Mar'', ''Santa Catarina do Monte Sinai''),<ref name=":8">{{cite book|url=https://search.worldcat.org/title/959016416|lang=pt|author=Telmo Gomes|title=Navios Portugueses, Séculos XIV a XIX|year=1995|publisher=Edições Inapa|isbn=972901979-7}}</ref> anijet portugeze nuk ishin të ndërtuara në mënyrë tipike për të zgjatur më gjatë se katër ose pesë vjet në shërbim. Që një nau të arrinte të mbijetonte një rrugëtim të vetëm indian ishte një arritje, duke parë se pak anije të ndonjë kombi të kohës ishin të afta të qëndronin në det bile edhe çerekun e kohës pa u prishur bashkimet. Suksesi i anijeve portugeze varej nga risitë e [[shekulli XV|shekullit të XV]] në ndërtimtarinë portugeze të anijeve që e përmirësuan ndjeshëm lundrueshmërinë dhe jetëgjatësinë e anijes. I shquar mes tyre ishte përdorimi i gozhdëve prej [[hekuri]] (në vend të pykave prej druri) për të mbajtur dërrasat, përzierja e [[plumbi]]t te bashkimet dhe një teknikë izolimi e bashkimeve që përmirësonte kryben tradicionale me pastë 'galagala' (një përzierje lisi, qitroje dhe vajit të ullirit, duke prodhuar një lloj stukoje që mund të ngjeshej midis dërrasave). Trupi i anijeve vishej gjerësisht me zift dhe rrëshirë (e importuar në sasi të mëdha nga [[Gjermania]] veriore), duke u dhënë karrakave ngjyrën e tyre të famshme të zezë (për disa edhe ndjellakeqe).<ref group="Shpjegime">Japonezët i quanin anijet evropiane mes shekullit të XVI dhe XIX [[Anijet e Zeza|Anije të Zeza]] për shkak të anijeve të mëdha portugeze që ishin të lyera me zift</ref> [[File:Falconete Museu Marinha Lisboa.jpg|thumb|''Falconete'' portugez, mbretërimi i Sebastianit, Museu Marinha, Lisbonë]] ===Artileria=== Artileria navale ishte përparësia më e madhe që portugezët kishin mbi rivalët në [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]], bile mbi shumicën e marinave të tjera. Kurora Portugeze nuk i kurseu shpenzimet në sigurimin dhe prodhimin e topave më të mirë navalë që lejonte teknologjia evropiane. Mbreti Zhoãao II i Portugalisë, ndërsa ishte akoma princ [[1474]], shpesh i atribuohet merita e futjes së përforcimit të kuvertës së karavelave të periudhës së vjetër të Henrit për të lejuar montimin e topave të rëndë.<ref>{{cite book|author1=Jorge N. Rodrigues|author2=Tessaleno C. Devezas|url=https://books.google.al/books?id=w41UcD6ImZYC|title=Portugal: O Pioneiro da Globalização: a Herança das Descobertas|publisher=Centro Atlantico|date=2009|isbn=989-615-077-X|lang=pt|page=193}}</ref> Në [[1489]], ai futi skuadrat e para të standardizuara të artilerëve të trajnuar navalë (''bombardeiros'') në çdo anije dhe zhvilloi taktika navale që maksimizonin zjarrin anësor të topave në vend të [[galera]]ve mesjetare shpejto dhe mbërtheje. [[File:Fusta by Jan Huygen van Linschoten.jpg|thumb|left|345px|Fustë portugeze, pikturë e librit Itinerario të Jan Huygen van Linschoten, 1596. Në thelb ajo ishte një [[galera|galerë e vogël]], që përdorej gjerësisht në mesdhe, ndërsa portugezët e përdorën këtë anije në shek. i XV dhe XVI]] Kurora portugeze zotëronte teknologjinë më të mirë të artilerisë të disponueshme në Evropë, veçanërisht topin e ri prej [[bronzi]], më rezistent dhe shumë më të saktë të zhvilluar në [[Evropa Qendrore|Evropën Qendrore]], duke zëvendësuar topin më të vjetër e më të pasaktë prej hekuri. Nga viti [[1500]], [[Portugalia]] importoi masa të mëdha [[bakri]] dhe topa nga [[Evropa Veriore]] dhe kishte ishte vendosur si prodhuesi kryesor i artilerisë së përparuar navale. Duke qenë një industri e kurorës, konsideratat e kostos nuk e lëkundën kërkimin e cilësisë, risive dhe trajnimit më të mirë.<ref group="Shpjegime">{{cite book|author1=Jorge N. Rodrigues|author2=Tessaleno C. Devezas|url=https://books.google.al/books?id=w41UcD6ImZYC|date=2009|title=Portugal: O Pioneiro da Globalização: a Herança das Descobertas|publisher=Centro Atlantico|isbn=989-615-077-X|lang=pt|page=263}} theksojnë rëndësinë e saj si një industri e kurorës – koiçidenca midis prodhuesit dhe konsumuesit të prodhimit. Artileria navale portugeze rrallë gabonte ose shpërthente nga keqpërdorimi, jo vetëm për shkak të interesit të kurorës për cilësinë në fazën e prodhimit, por edhe sepse pjesët e dobëta vendase, ndryshe nga ato të importuara, mund të riparoheshin ose zëvendësoheshin lehtë në vend.</ref> Kurora paguante çmime dhe shpërblime për të joshur artizanët dhe artilerët më të mirë evropianë (kryesisht gjermanë) për ta përparuar industrinë ushtarake në Portugali. Çdo risi e fundit e futur diku gjetkë, merrej menjëherë në artilerinë navale portugeze – duke përfshirë topin e [[bronzi]]t (flamand/gjerman), arkibuzonin që mbushej nga mbrapa (me gjasa me origjinë gjermane), karrot tërheqëse të topave (me gjasa anglez) dhe idenë për të hapur kamare katrore topash (''portinhola'') (me origjinë franceze, rr. [[1501]]<ref>{{cite book|author=Carlo M. Cipolla|year=1965|lang=en|publisher=Minerva Press|url=https://archive.org/details/gunssailsandempi0000unse/|title=Guns, Sails and Empires: Technological Innovation and the Early Phases of European Expansion, 1400–1700}}</ref>) në anije për të lejuar topat e rëndë të montoheshin poshtë kuvertës.<ref name="R&T">{{cite book|author1=Jorge N. Rodrigues|year=2009|author2=Tessaleno C. Devezas|publisher=Centro Atlantico|url=https://books.google.al/books?id=w41UcD6ImZYC|lang=pt|title=Portugal: O Pioneiro da Globalização: a Herança das Descobertas|isbn=989-615-077-X|pages=260–64}}</ref> Në këtë çëshje, [[portugezët]] nxitën evoluimin e luftimit modern naval, duke u larguar nga luftimi mesjetar, i përqëndruar në abordazhin e njerëzve të armatosur, që synonin kapjen, drejtë idesë moderne të artilerisë plluskuese, duke synuar fundosjen nëpërmjet artilerisë. [[File:Portuguese Naus, Galleon, Square rigged caravel, galleys.jpg|thumb|345px|Nau, karraka, karavela me vela katrore dhe [[galera]], pjesë e [[Armadat Portugeze të Indisë|Armadës Portugeze të Indisë]] në Sokotra, pikturë e João de Castro, pjesë e Tábuas dos Roteiros da Índia – Roteiro do Mar Roxo, 1540-41]] Sipas Gaspar Correia-s, [[karavela]] tipike e luftës së Armadës së IV-rt të Gamës ([[1502]]) bartëte 30 veta, katër topa të mëdhenj poshtë, gjashtë topa të vegjël me mbushje nga mbrapa (''falconete'') sipër (dy të ngulitur në kiç) dhe dhjetë arkibuzonë (''canhão de berço'') në kuvertën e kiçit dhe në prua. Një karrakë luftimi, ndryshe, kishte gjashtë [[topi (armë)|topa]] të mëdhenj poshtë, tetë ''falconete'' sipër dhe mjaft arkibuzonë, si dhe dy topa të fiksuar përpara [[direku]]t.<ref>{{cite book|author=Gaspar Corrêa|url=https://books.google.al/books?id=rAcVAAAAQAAJ&pg=RA1-PA367|editor=Henry E. J. Stanley|title=The Three Voyages of Vasco de Gama, and His Viceroyalty|translator=Henry E. J. Stanley|year=1869|lang=en|publisher=Hakluyt Society|page=367}}</ref> Megjithëse një karrakë luftimi bartëte më shumë fuqi zjarri sesa një karavelë, ajo ishte më pak e zhdërvjellët dhe e manovrueshme, veçanërisht kur ishte e ngarkuar. Topat e një karrake ishin kryesisht mbrojtës, ose për bombardime të bregut, kurdo që fuqia e tyre e zjarrit nevojitej. Por luftimet e mëdha në det zakonisht i liheshin karavelave të luftës. Zhvillimi i galeonëve të mëdhenj e hoqi edhe nevojën e bartjes së fuqisë së zjarrit të karrakave në shumicën e rrethanave. ===''Barcas'' dhe ''Barinela''=== [[File:Caravela redonda portugueza.jpg|thumb|left|379px|Vizatim i një ''Caravela redonda portuguesa'']] Para se të përsosej [[karavela]], [[portugezët]] mbështeteshin në anije të shumta: ''barca'' dhe ''barinela''. Deri në [[shekulli XV|shekullin e XV]], [[portugezët]] praktikuan një lundrim kabotazhi, duke përdorur një ''barcas'' dhe ''barinelas'' të vogla dhe të brishta. ''Barca'' ishte një anije një kuvertë dhe një direk, që mund të bartëte një kosh në velën e sipërme, me vela katërkëndore të fiksuar në një shkop të vendosur mbi direk. Vela katrore quhej {{lang|pt|vela redonda}}, se fryhej me erën dhe merrte një formë të rrumbullakët. ''Barca'', e destinuar për udhëtime të shkurtëra kabotazhi dhe peshkimi ishte e lidhur me fillimet e [[Eksplorimet detare portugeze|eksplorimeve]], udhëtimet në [[Ishujt Madeira]], [[Ishujt Azore]], [[Ishujt Kanarie]], dhe eksplorimin e bregdetit [[afrika]]n deri në largësinë e Arguinit në [[Mauritania|Mauritaninë]] e tanishme. Qe gjithashtu një ''barca''. me të cilën Gil Eanes kapërceu Kepin Bojador në vitin [[1434]]. Këto anije vazhduan tu përgjigjeshin vështirësive që dilnin në përparimin drejt [[Hemisfera jugore|jugut]], deri sa cektinat, erërat e forta dhe rrymat detare e lejonin. Kjo anije do të pasohej nga [[karavela]]t.<ref name="II-Ribeiro"/> Të dyja këto anije përdoreshin për të vazhduar më tej brigjeve afrikane. ''Barca'' peshonte rreth njëzet e pesë deri në tridhjetë tonë; ajo pjesërisht me guvertë dhe konsiderohej një [[Veliera|anije lundruese me vela]] megjithëse mund të rremohej me katërmbëdhjetë deri në pesëmbëdhjetë veta, që zakonisht e plotësonin gjithë kapacitetin e anijes. ''Barinela'' ishe e ngjashme, megjithëse pak më e madhe.<ref>{{Cite book|author=Roger C. Smith|year=1993|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|lang=en|isbn=978-019507357-7|page=37}}</ref> Këto anije ishin shumë të përhapura në kohën e tyre, por problemi ishte se ato prireshin të ishin të ngadalta dhe të pamenaxhueshme për eksplorime, përveçse të vogla. Kur këto anije e bënin rrugëtimin e tyre, por pranë brigjeve, kur ktheheshin nga [[Afrika]], ato penalizoheshin nga erërat e forta veri-lindore, duke e pasur të vështirë të luftonin me to. Madje edhe shtimi i velave katrore dhe rremave u konsiderua i pamjaftueshëm. [[File:Bras de Oliveira Caravel with oars.png|thumb|345px|Vizatim i një karavele të hershme portugeze me rrema nga viti 1460]] Kur njerëzit filluan të kuptonin se kishin nevoja specifike, që ''barcas'' dhe ''barinelas'' nuk i përmbushnin, domethënë kur ata filluan të projektonin aspektet e karavelave. [[Teknologjia]] ndryshoi kur njerëzit e kërkuan atë; pati një nevojë për ekuipazhe më të mëdhenj, furnizime dhe mallra tregtare, pa përmendur dëshirën për më shumë manovrueshmëri. Risia nisi kur ndërtuesit kuptuan që zhytja e pakët e karavelës arkaike, me origjinë të mundshme [[egjipti]]ane, e lehtësonte tregtinë lumore dhe eksplorimin e brigjeve, përveç përparësive të [[manovra (detaria)|manovrueshmërisë]] të garantuara nga vela latine. Anija e mbështetur te shtytja e erës ishte e domosdoshme, kështu që velat trekëndore që mund të lejonin akses më të mirë të erës u projektuan për rishikimin e anijeve eksploruese. ===Karavelat=== {{main|Karavela}} [[File:Diaz on his voyage to the cape.jpg|thumb|left|354px|Vizatim i karavelave 50 tonëshe të Bartolomeu Dias, ''São Cristóvão'' dhe ''São Pantaleão'', me të cilat, në v. 1488, arriti të kapërcente Kepin e Shpresës së Mirë]] Ishte një anije e lehtë dhe me aftësi më të mirë depërtimi në zona të cekëta, si rrjedhojë e një organizimi latin të velaturës. Ndërkohë, kapaciteti i saj i kufizuar i ngarkesës dhe nevoja për një ekuipazh të madh ishin mangësitë e saj kryesore, që, megjithatë, nuk e penguan suksesin e saj. Kjo, në një pjesë të mirë, falë evoluimit të teknikës së regjistruar në [[shekulli XV|shekullin e XV]] dhe falë udhëtimeve të shumta eksploruese në brigjet afrikano-atlantike, duke i zëvendësuar përfundimisht ''barcas'' dhe ''barinélas'', në aktivitetin e tyre lundrues. Midis karavelave të shquara është ''Bérrio'', ''Anunciação'', ''Vera Cruz'' etj.<ref name="II-Ribeiro"/> Origjina e emrit karavelë përmban mjaft kundërthënie, megjithëse mbështetet fuqimisht se vjen nga fjala [[greqishtja e lashtë|greke]] Καραβος (''karavos''), që do të thotë anije e lehtë. E klasifikueshme në klasën e anijeve "të rrumbullakta" dhe jo të [[galera]]ve, ishte lloji më i zhdërvjellët dhe më lehtësisht i manovrueshëm: veliera më e shpejtë e kohës. "Anija e emërtuar kështu që kishte një famë të vërtetë në [[shekulli XV|shekujt e XV]] dhe [[shekulli XVI|XVI]], ishte një strukturë e vogël që i përkiste familjes së dromonëve, por më elegante në formë sesa bashkëkohëset e saj, naut, dhe duke pasur një trup më të ngushtë. Ishte një velierë më e shpjejtë, më e aftë dhe ishte më mirë e përshtur për të gjitha sipërmarrjet që kërkonin shpejtësi dhe manovrim të zhdërvjellët".<ref>{{Cite book|author=Henry Brundage Culver|author2=Gordon Grant|url=https://books.google.al/books?id=g4YHAQAAIAAJ|year=1935|title=The Book of Old Ships: And Something of Their Evolution and Romance|publisher=Garden City Publishing Company Inc|lang=en|page=91}}</ref> Ajo kishte pupë katrore, kështjella të përparme dhe të mbrapme si dhe skaje anësore mjaft të larta, një bompres dhe zakonisht katër direkë. [[File:Caravela redonda.jpg|thumb|406px|''Caravela redonda'' nga "''Libro das Fortalezas d’el-rei D. Manuel''", shek. XV<ref name="MelloAlbum"/>]] Është e vështirë ta konsiderosh në mënyrë specifike strukturën, pasi në varësi të periudhës dhe vendit, ishte subjekt i ndryshimit. [[Karavela]]t e hershme nuk kishin vela katrore, megjithëse më vonë, në [[direku]]n e përparmë barteshin vela katrore për të rritur shpejtësinë dhe qëndrueshmërinë në rast stuhish. Velatura më e identifikueshme ishte një anije me katër direkë, me një direk të përparmë me velë katrore që vendoset mjaft përpara dhe që kishte një krye të rrumbullakët dhe tre direkë me vela latine që gradualisht u zvogëluan në përmasa.<ref>{{Cite book|author1=Henry Brundage Culver|year=1935|publisher=Garden City Publishing Company Inc|url=https://books.google.al/books?id=g4YHAQAAIAAJ|title=The Book of Old Ships: And Something of Their Evolution and Romance|lang=en|author2=Gordon Grant|page=92}}</ref> Duke parë përjashtimet mund të thuhet se direkët kryesorë me raste bartnin një velë me krye të rrumbullakët të ngjashme me atë të direkut të përparmë. Një tjetër model karavele ishte me katër direkë, por me vela katrore dhe latine të alternuara sipas skemës latine-katrore-katrore-latine, pra direkët e parë dhe të katërt kishin vela latine, ndërsa direkët e dytë dhe të tretë kishin vela katrore. Ndërsa këto varietete anijesh ndryshuan bazuar në eksplorime, shumica e tyre mbetën rreth përmasave të tetëdhjetë tonëve. [[Karavela]]t u dizenjuan specifikisht për të manovruar më mirë se anijet e mëparshme. Ato synonin të kishin zhdërvjelltësi dhe të udhëtonin në ujëra të cekëta. Fillimisht bënin largësi dhe zgjatje mjaft të shkurtëra. Pasi udhëtimet u bënë më të gjata, karavelat filluan të mbështeten në anijet më të mëdha depozituese, magazina të vërteta plluskuese, si dhe e aftë të konsolidonte fuqinë e një karavele, kështu u krijua ''[[nau]]'' dhe më vonë ''[[karraka]]''. [[File:Karavelle.png|thumb|left|321px|Karavelë portugeze në vitin 1500]] [[Karavela]]t dhe ''[[nau]]t'' krijuan një skuadër të pakrahasueshme për eksploruesit. Ajo ishte kaq e suksesshme pasi kishte armatime mbrojtëse dhe skuadra ishte tepër e manovrueshme; ato ngjanin si ''bateri pluskuese zjarri''. [[Vasco da Gama]] duke parë suksesin e Kolombit, në vitin [[1497]] ndoqi drejtimin e Diasit [[Armada e I-rë Portugeze e Indisë|për në Indi]] duke përdorur dy ''nau'' të sapo ndërtuar, secili me peshë njëqind tonë dhe një karavelë, që peshonte pesëdhjetë tonë. Nga viti [[1502]] ai bëri një tjetër udhëtim duke përdorur dhjetë ''nau'' dhe pesë [[karavela]] për të shkuar në bregun e [[Afrika Lindore|Afrikës Lindore]].<ref name="S36"/> Këto anije të sapo dizenjuara i shkatërruan lehtësisht ''daut'' islamikë. Karavelat duhen vrojtuar në tre faza të veçanta të historisë së tyre tekonologjike: (I) karavelat arkaike; (II) karavelat eksploratore dhe (III) karavelat e luftës ({{lang-pt|Caravela de Armada}}). Para se spanjollët dhe portugezët të fillonin eksplorimet e tyre, [[karavela]]t ishin të vogla dhe të paafta për tju larguar shikimit të bregut. Karavelat arkaike ishin barka të vogal peshkimi, të pa afta për të lundruar në det të hapur (disa nuk kishin as direkë). Disa prej tyre nuk kishin as kuverta. Në [[Epoka e zbulimeve|Periudhën e Eksplorimeve]], anijet e detit të hapur në përdorim ishin ''naut'' e mëdha, ''barcha'' dhe barinella, të përdorura nga eksploratori portugez [[Gil Eanes]] në vitin [[1434]] për të arritur Kepin Bojador. [[File:A Caravel.jpg|thumb|321px|Karavelë portugeze]] Faza tjetër ishin karavelat eksploruese. Pasi [[portugezët]] filluan të kërkonin më shumë se ajo që ishte e tregtueshme menjëherë pranë brigjeve të tyre, ata filluan të eksperimentonin më shumë me anijet. Karavelat, në [[shekulli XV|shekullin e XV]] ishin në përdorim të përgjithshëm dhe ishin projektuar për të kapërcyer Kepin Bojador, që mori dymbëdhjetë vjetë dhe pesëmbëdhjetë udhëtime për tu kryer. Mënyra se si portugezët mundën të ndërtonin anije më të mira, pjesërisht, qe duke krijuar hibridë të asaj që kishin parë. Karavela latine kombinoi arritjet arabe, me atë që iberikët kishin parë në [[Egjipti|Egjipt]] për të bërë një anije që ishte më e gjatë, më e madhe, më e lehtë dhe më e sofistikuar sesa ajo që ishite përdorur më parë. Karavela tipike portugeze ({{lang-pt|Caravela Latina}}), revolucionare për periudhën, ishte të paktën pesëdhjetë tonë, njëzet deri në tridhjetë metra e gjatë dhe gjashtë deri në tetë metra e gjerë, velat latine vendoseshin në direkë dy të tretat të lartë dhe me raste pa bompres. Këto rregullime bënë të mundur rritjen e shpejtësisë dhe manovrimin, por në kurriz të hapsirës së ngarkimit dhe aftësive luftuese.<ref>{{Cite book|author=Roger C. Smith|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|year=1993|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019507357-7|page=38}}</ref> ''Caravela Latina'', e dobishme për eksplorimin e brigjeve afrikane, nuk ecte mirë në oqean. Pasi portugezët mësuan se të shkuarit pranë brigjeve të Afrikës nuk ishte më i dobishëm për udhëtimet e [[Oqeani Atlantik|Atlantikut]], u zhvillua kështu ''Caravela Redonda'', më e madhe, shtimin e tre direkëve, në mënyrë që të shtohej aftësia manovruese, një organizim i ri i velave për lundrimin oqeanik me velat katrore.<ref name="S42">{{Cite book|author=Roger C. Smith|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|year=1993|page=42|isbn=978-019507357-7}}</ref> Këto përmirësime bënë të mundur lundrimin e gjithë [[Oqeani Atlantik|Atlantikut]] pa shumë pasiguri. [[File:Caravela Vera Cruz.jpg|thumb|left|334px|Riprodhim i karavelës portugeze të [[Epoka e zbulimeve|Epokës së Zbulimeve]] ''Vera Cruz'', duke lundruar në lumin Tagus, Lisbonë]] Këto anije fillestare eksploruese nuk qenë fundi i evoluimit të karavelave. ''Caravela redonda'' vijoi të rritej në përmasa, ashtu si dhe në patjen e një sistemi velash që u bë edhe më i ndërlikuar. [[Karavela]] tani kishte tre ose katër direkë, bompresë dhe vela të sipërme, gjithashtu tani përfshinte një kosh të platformës rrethore në krye të direkëve, si vendvrojtimi. Këto shndërrime ishin një tjetër fazë e karavelave dhe nga kjo kohë ato u shndërruan në {{lang-pt|Caravela de Armada}}, tashmë të përdorshme tërësisht për qëllime ushtarake. Kjo donte të thoshte se ato zotëroheshin nga shteti ose viheshin në punë nga komandantët ushtarakë. Në direkë vendoseshin më shumë [[vela]], duke nisur të veçonte velën kryesore (''vela grande'' ose ''la randa'') nga velat e sipërme ({{lang-en|topsail}}), nuk mungnte më bompresi dhe u shfaq e ashtuquajtura "fole e korbit" (nga anglishtja {{lang-en|crow’s nest}}), koshi në krye të [[direku]]t, ku qëndronte vrojtuesi. [[File:Pedro Alvares Cabral fleet.jpg|thumb|312px|Naut dhe karavelat e Flotës së Pedro Álvares Cabral në "Livro das Armadas" 1568, (Biblioteca da Academia das Ciências de Lisboa)<ref>{{Cite book|author=Charles Ralph Boxer|title=O império marítimo portugês 1415-1825|url=https://books.google.al/books?id=wh2GPwAACAAJ|year=1992|publisher=Edições 70|translator=Inês Silva|location=São Paulo|lang=pt|page=223|isbn=978-972441098-2}}</ref><ref name="Armadas"/>]] U mbajtën megjithatë edhe anijet e zhdërvjellta, mesazhere, duke krijuar një variacion tjetër, {{lang-pt|caravela de mexerguerira}}, që ishte një anije mesazhiere që përdorej për të përcjell urdhërat brenda flotës.<ref name="S42"/> Pati një ndryshim të vazhdueshëm në anije, pasi ato të gjitha përfshinin synime të ndryshme. [[Karavela]]t janë të njohura pothuajse në mënyrë të përbotshme për velat e tyre latine, deri te {{lang|es|Caravela en la modal Andalucia}}, që i hoqën velat latine dhe kështjella e tyre e përparme prodhoi një prua më të lartë.<ref>{{Cite book|author=Roger C. Smith|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|year=1993|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019507357-7|page=43}}</ref> Këto anije lejuan për një lloj të ndryshëm lëvizjeje që rregullohej më mirë për [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]]. Nga fundi i [[shekulli XVII|shekullit të XVII]], karavelat nuk përdoreshin më si anije kryesore për eksplorime, ndërsa anijet e reja si ''patache-t'' filluan ti zëvendësonin ato, pasi ishin më të shpejta, më të vogla dhe të lehta për eksplorim.<ref>{{Cite book|year=1993|author=Roger C. Smith|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|isbn=978-019507357-7|page=45}}</ref> ===Naut=== {{see also|Nau}} [[File:Plans of Nau Sao Gabriel (2).jpg|thumb|left|426px|Dizajni i naut ''[[São Gabriel (anije)|São Gabriel]]'' të [[Vasco da Gama]]s, 1497<ref>{{Cite book|year=1892|lang=pt|author=Antonio Arthur Baldaque da Silva|url=https://archive.org/details/noticiasobrenaos00silv/|title=Noticia sobre a náo S. Gabriel em que Vasco da Gama foi pela primeira vez a la India|publisher=Typographia da Academia Real das Sciencias}}</ref>]] Lavdia e madhe e karavelës mund të ketë qenë natyra e saj e lehtë, që synonte të ishte e përshtatshme ndaj kushteve të paqëndrueshme oqeanike, megjithatë [[karavela]] ishte e cënueshme ndaj kapriçove të lundrimit të gjatë oqeanik. Pasi udhëtimet u bënë më të gjata, eksploratorët patën kërkesa më të mëdha për anije më të qëndrueshme, që kishte akoma përparësitë e karavelës, kështu që u krijua ''[[nau]]''. Prejardhja e fjalës {{lang|pt|nau}} rrjedh nga fjala {{lang|la|navis}} (''anije''). Në shumë dokumente të përiudhës [[1211-[[1428]] zëvendësohet nga ''nave''. "Nau" ishte sinonimi arkaik për anijet e mëdha bartëse, të destinuara për lundrime të gjata. I kundërvihet termit {{lang|pt|embarcação}}, të përdorur për të treguar mjetet lundruese me përmasa të vogla (barkë). Termi ka prejardhje të njëjtë me termin e njëjtë katalanas {{lang|ca|nau}} dhe {{lang|es|nao}}. Termi gjen përdorim të njëjtë në [[Gjenova|Republikën e Gjenovës]] me termin {{lang|it|nao}}. [[File:Azulejo of nau guided by the Southern Cross (Crux), Pavilhão Carlos Lopes, Lisbon, Portugal julesvernex2.jpg|thumb|372px|Nau duke u drejtuar nga ylli i ''Kryqit Jugor'', punim ''azulejo'', "Pavillão Carlos Lopes", Lisbonë, Portugali]] Gjatë [[Epoka e zbulimeve|epokës së zbulimeve]], pati një evoluim të tipave të anijve të përdorura. Në fundin e Mesjetës, midis [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] dhe gjysmës së parë të [[shekulli XV|shekullit të XV]], naut, akoma teknikisht larg nga ajo që do të ishte gjatë eksplorimeve, shërbyen thelbësisht për bartje mallrash që vinin nga portet e Flandrës për gadishullin italik, në [[Mesdheu|Detin Mesdhe]], dhe anasjelltas.<ref name="II-Ribeiro"/> Kjo formë nuk ishte e largët nga karavela, pasi ajo ishte një version i përmirësuar. Ajo ishte e aftë të qëndronte në ujëra të largëta; kjo ishte një ide hibride nga dromonët e mëparshëm, që e lejonin të gjithë anijen të kishte më shumë hapsirë. Për udhëtimet tepër të gjata, portugezët vijuan të mbështeteshin në një tipologji anijeje në përdorim që nga [[Mesjeta]], një velierë në përdorim edhe nga [[Gjenova|gjenovezët]], me përmasa të mëdha, e zhvilluar duke nisur nga modeli i kogës dhe gjerësisht të përdorur në rrugët e gjata tregtare nga [[Mesdheu]] në [[Deti Baltik|Balltik]].<ref>{{Cite encyclopedia|title=nao|encyclopedia=Diccionario de la lengua española|url=http://lema.rae.es/drae/?val=nao|access-date=17 dhjetor 2017|publisher=Real Academia Española|lang=es}}</ref><ref name="PellenTurza1993">{{Cite book|author=René Pellen|url=http://books.google.com/books?id=siBVPmn7pkQC&pg=PA651|author2=Claudio García Turza|title=Los milagros de Nuestra Señora de Berceo (c. 1255)|lang=es|publisher=ENS Editions|year=1993|isbn=978-2-902966-11-0|pages=651–}}</ref> Kishte një pjesë të sipërme (ndryshe nga karavela), tre direkë me vela katrore (direku kryesor, direku i mexanës dhe direku i trinketit), bompres, kështjellë qoftë në pupë, ashtu dhe në prua, pupë të rrumbullakët: si p.sh. ''[[São Gabriel (anije)|São Gabriel]]'', anija flamurtare e [[Vasco da Gama]]-s në [[Armada e I-rë Portugeze e Indisë|ekspeditën drejt Indisë në 1497]]. [[File:Lisbon Portugal 523 (5108219499).jpg|thumb|left|354px|Reliev i naut "[[São Gabriel (anije)|São Gabriel]]" në varrin e [[Vasco da Gama]]s në [[Manastiri i Jeronimos|Manastirin e Hieronimitëve]], vepër e António Augusto da Costa Mota, 1894, [[Lisbona|Lisbonë]]]] Në periudhën e Fernandos së I, në Portugali naut do të zvhilloheshin në mënyrë më të shquar. Për shkak të [[pirateria|piraterisë]] që prekte brigjet portugeze dhe përpjekjeve kombëtare për krijimin e një ''armade'' për të luftuar, naut do të përdoreshin edhe në marinën ushtarake. Në këtë kohë, do të futeshin grykat e zjarrit, që do të bënte që kapaciteti i nauve të klasifikohej sipas fuqisë së artilerisë: nau me tre [[kuverta]] (100 deri në 120 gryka zjarri) dhe naus me dy kuverta e gjysmë (80 gryka zjarri). Kapaciteti bartës i nauve u rrit gjithashtu, duke arritur dyqind tonë në [[shekulli XV|shekullin e XV]], dhe, deri në pesëqind në [[shekulli XVI|shekullin pasues]]. Me kalimin e anijeve të lundrimit bregdetar në atë oqeanik, dhe nëpërmjet zhvillimit të tregtisë detare u bë e nevojshme rritja e kapacitetit bartës të mallrave, armatimeve, detarëve dhe ushtarëve, karakteristikat e saj do të modifikoheshin.<ref name="II-Ribeiro"/> Në vitin [[1497]] [[Vasco da Gama]] u nis për të [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë|për të zbuluar rrugën detare të Indisë]] me tre nau dhe një karavelë. Me kapacitet të madh bartës, me kështjella pruaje dhe pupe, dy, tre apo katër direkë, me dy apo tre nivele velash të mbivendosura, naut ishin mbresëlënëse dhe strukturë të rrumbullakosur. Kishin vela latine në [[direku]]n e pupës. Ndryshe nga karavelat, galeonët dhe [[galera]]t, naut kishin përgjithësisht dy [[kuverta]]. Në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]] kishin tonazh jo më të vogël se 500 tonë, kështu, sipas dëshmisë së atë Fernando de Oliveira, në librin e tij ''Livro da Fábrica das Naus'', në mesin e këtij shekulli naut kishin tonazh gjithmonë e më të madh.<ref name="II-Ribeiro"/><ref name="fabricadasnaus">{{Cite book|author=Fernando de Oliveira|title=O Livro da Fábrica das Naus|url=https://academia.marinha.pt/pt/edicoes/Reprodues%20FacSimiladas/O%20Livro%20da%20F%C3%A1brica%20das%20Naus_compressed.pdf|year=1991|lang=pt|publisher=Academia de Marinha}}</ref> [[File:Portuguese Galleons and Naus (Carracks) Routemap of the Red Sea Roteiro do Mar Roxo 1540 Galleon Nau(Carrack).jpg|thumb|362px|Karraka dhe nau portugezë, pikturë e João de Castro, 1540-41]] Këto anije kishin vela të sipërme dhe një kosh vrojtimi, ndërsa përzienin akoma velat latine mexane dhe velat kryesore katrore.<ref name="Smith47">{{Cite book|lang=en|author=Roger C. Smith|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|year=1993|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019507357-7|page=47}}</ref> Përdorimi i ''[[nau]]t'' ishte qartësisht komercial: për arësye të bartjes së madhe (edhe 500-600 tonë, megjithëse modelet e fundit të [[shekulli XV|katërqindës]], p.sh. ''[[São Gabriel (anije)|São Gabriel]]'', janë konsideruar si jo më shumë se 100 tonë), përdorej si anije ngarkese për të kthyer në atdhe materialet e çmuara që eksploratorët gjenin në tokat e zbuluara. Në [[Epoka e zbulimeve|Epokën e Zbulimeve]], ndërkohë u përdor gjithmonë në bashkëveprim me karavelën në flotilje të përziera, në të cilat funksionet eksploruese dhe ushtarake iu besuan gjithmonë karavelave më të shkathta, që më vonë evoluan pikërisht në "caravela de armada".<ref name="II-Ribeiro"/> ===Karrakat=== {{see also|Karraka}} [[File:NanbanCarrack-Enhanced.jpg|thumb|left|347px|Karrakë portugeze në [[Nagasaki]], Japoni në vitin 1570, të etiketuara si [[Anijet e Zeza|Anije të Zeza]]. Panel japonez i shek. të XVII]] [[Karraka]] ({{lang|pt|carraca}}, {{lang|es|carraca}}, {{lang|en|carrack}}) ishte një tip anijeje e përdorur në bartjen e mallrave e përmendur në dokumentet e [[shekulli XV|shekujve të XV]] dhe [[shekulli XVI|të XVI]], e popullarizuar, mbi të gjitha në [[Mesdheu|Mesdhe]], e përdorur në bartjen e mallrave. Prejardhja e termit {{lang|pt|carraca}} është e paqartë, ndoshta rrjedh nga termat [[gjuha arabe|arabisht]] {{lang|ar|harraka}},<ref>{{Cite book|year=2014|author=Adalberto Alves|url=http://books.google.com/books?id=LzveAgAAQBAJ&pg=PA371|title=Dicionário de Arabismos da Lingua Portuguesa|publisher=INCM|lang=pt|page=371|isbn=978-972-27-2179-0}}</ref> ose ''karakir'' (''anije tregtare''), në vetvete me prejardhje të panjohur (ndoshta nga {{lang|la|carricare}} (''të ngarkosh një makinë''), apo nga termi {{lang|grc|καρκαρίς}}, (''ngarkesë druri'') apo nga {{lang|ar|القُرْقُورُ}} (''al-kurkúr'')<ref>[http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%88%D8%B1/ القُرْقُورُ]</ref> dhe nga {{lang|grc|κέρκουρος}}, (''barkë e lehtë fund-sheshtë'' apo ''bisht i prerë'', referim i mundshëm i pupës së sheshtë të anijes). Dëshmimi në literaturën greke e drejton në dy zona ngushtësisht të ndërlidhura: disa anije të lehta tregtare dhe të shpejta të hasura pranë [[Qiproja|Qipros]] dhe [[Korfuzi]]t; barkat fund-sheshta të [[Nili]]t në kohën e Dinastisë Ptolemaike në Oxyrhynchus. Të dy këto përdorime mund të çojnë te ''al kalakku'' feniko-akadik, një lloj barke fund-sheshtë lumore, që mendohet se rrjedh nga një paraardhëse sumere dhe mund ti ketë dhënë jetë termit ''kelek'', që tashmë në [[gjuha arabe|arabisht]] tregon një lundër apo trap lumor.<ref>{{Cite journal|author=Y. Gong|year=1990|lang=de|title=kalakku: Überlegungen zur Mannigfaltigkeit der Darstellungsweisen desselben Begriffs in der Keilschrift anhand des Beispiels kalakku|journal=Journal of Ancient Civilizations|volume=5|issn=1004-9371|pages=9–24}}</ref> Karrakat ishin anije me ''velas redondas'' dhe borde të larta, dhe kishin tre direkë. Ekzemplarët e parë kishin një kapacitet prej 200 deri në 600 tonësh, ndërkohë në periudhën që [[portugezët]] do ti përdornin në ''[[Armadat Portugeze të Indisë|carreira da Índia]]'' do të arrinte përmasa prej 2000 tonësh.<ref name="II-Ribeiro"/> [[File:Portuguese Carracks off a Rocky Coast.jpg|thumb|432px|Karraka portugeze pranë bregut shkëmbor”, pikturë rreth vitit 1540]] Sidomos në fillim të historisë së tyre, karrakat vijuan të quheshin ''nau'' në Portugali, Spanjë dhe Itali, megjithëse përdorimi specifik i termit, në fillim të [[shekulli XVI|pesëqindës]] ishte tashmë i përhapur në literaturë. Termi {{lang|pt|nau}} (përgjithësisht "anije") mbeti në përdorim për të treguar të gjitha anijet me përmasa të mëdha, gjë që e bënë të vështirë sot të identifikohet koha e saktë në të cilën, ''naut'' e vjetër të mirëfilltë, u zëvendësuan nga [[karraka]]t. Në literaturë ''naut'' ngatërrohen shpesh me ''[[karraka]]t'', një anije e përgjithshme ushtarake gjatë fillimit të [[shekulli XV|shekullit të XV]], që ishin më të papërshtatshme për detet e largëta dhe për ngarkesa. Përgjatë [[shekulli XVI|shekullit të XVI]], [[karraka]], një tip veliere në përdorim në [[Evropa Veriore|Evropën Veriore]] qartësisht për qëllime luftarake, u hibridizua nga thadërtarët me ''naun'', duke krijuan një anije ngarkese, por me aftësi më të mira luftimi sesa ''nau''. Kjo anije u projektuar për të bartur sasi më të mëdha armatimesh dhe ngarkesash, ndërsa ruante akoma shpejtësi dhe rezistencë të arësyeshme. Trupi dhe velatura ishin më të sofistikuara sesa anijet e mëparshme dhe kjo i lejoi për të pasur më shumë lehtësi në [[oqeani|oqean]]. Karraka kishte pupë të lartë dhe të rrumbullakosur (por jo të rrumbullakët, siç ishte koga), me kështjella më të theksuara dhe bompres dhe prua të përforcuar nga një kështjellë. Direkët, me lartësi të ndryshme, ishin direku i trinketës dhe kryedireku (më i larti) me vela katrore, të formuar nga çikriku kryesor dhe direkut të sipërm dhe direku i mexanës me vela latine.<ref>{{Cite book|author=Peter Kirsch|url=https://books.google.al/books?id=JnosAAAAYAAJ|lang=en|title=The Galleon: The Great Ships of the Armada Era|year=1990|publisher=Conway Maritime|isbn=978-085177546-3}}</ref> Ndonjëherë ishte i pranishëm një direk i pestë i quajtur "de bonaventura" edhe ai i pajisur me vela latine.<ref name="Smith47"/> Një karrakë me tre direkë standard kishte 6 vela në tërësi: vela e trinketit me parroket të ulët, vela kryesore me me velë të sipërme të ulët, vela e mexanës dhe vela e bompresit. Në fundin e [[shekulli XV|katërqindës]], karrakat kishin një zhvendosje ujore të krahasueshme me ''naut'' e mëdhenj (500-600 tonë) por, në fund të shekullit tjetër, u bënë anijet më të mëdha të periudhës: me peshë shpesh mbi 1.000 tonë; ndonjëherë edhe 2.000 tonë. [[File:AlmanachPerpetuum.jpg|thumb| Tabela astronomike e efemerideve të Abraham Zacuto-s te libri ''Almanach Perpetuum'', publikuar në Leiria në vitin 1496<ref name="efemeridet">{{Cite book|year=1502|lang=la|author=Abraham ben Samuel Zacuto|publisher=Petrum Liechtenstein|url=https://books.google.al/books?id=_a4CLF1nxUwC|title=Almanach perpetuus exactissime nuper emendatum omnium celi motuum cum additionibus in eo factis tenens complementum}}</ref>]] Diferencat midis karrakës dhe ''[[nau]]t'' ishin: zhvendosja më e madhe ujore (''naut'' nuk i kalonin 500 tonët); trupi i përforcuar nga brezi i koracuar dhe brinjëzimet prej druri (të ashtuquajtura ''bulárcamas''), me strukturë me shpime më të sofistikuara; kështjella pupe dhe prori, shumë më të theksuara dhe të zhvilluara; direkë me përmasa të ndryshme, të gjithë të pajisur me kosha vrojtimi dhe përdorimi më i lirë i velës latine (te ''nau'' e lidhur me direkun e mexanës). ==Drejtimi teknik== [[File:Mariner's astrolabe.jpg|thumb|left|Astrolabi i marinarit, zhvilluar pak para vitit 1500, i përdorur për herë të I-rë masivisht në Armadat e hershme Portugeze.<ref>{{cite book|isbn=0-8166-0782-6|author1=Bailey W. Diffie|title=Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580|url=https://books.google.al/books?id=hBTqPX4G9Y4C|date=1977|author2=George D. Winius|publisher=University of Minnesota Press|lang=en|pages=142-43}}</ref>]] Komanda teknike e anijes ishte në duart e ''pilotit'' (që kombinonte rolet e pilotit dhe navigatorit) dhe ndihmësit të tij, ''nën-piloti'' ose ''piloti i dytë''. Piloti dhe ndihmësi i tij nuk kishin thjeshtë timonin e anijes, por ishin përgjegjës për të gjitha çështjet e navigimit – hartat, instrumentet, përcaktimin e kursit, etj. Duke parë se shpesh kapitenët ishin të papërvojë, piloti zakonisht ishte zyrtari më i lartë naval i trajnuar në bord dhe shpesh kapitenët ja dorëzonin vetë drejtimin e anijes atyre. Në mungesë të një shkolle të mirëfilltë navigimi, pilotët e hershëm stërviteshin nëpërmjet shegertësisë pranë një piloti me shumë përvojë. Pilotët e rinj i merrnin udhëzimet e tyre, si praktike ashtu dhe teorike, drejtpërdrejtë nga kryepilotët në bordin e anijes dhe në vijim i mbanin sekret mësimet e tyre profesionale.<ref group="Shpjegime">Në librin e tij ''Tratado que...fez em defensão da carta de marear, Co' tregimento de altura'' (1537), krye-kozmografi Pedro Nunes i kritikonte pilotët për refuzimin e tyre për të ndarë informacionet teknike dhe për ti lënë të shkruara udhëzimet. {{cite book|author1=Pedro Nunes|author2=Claud Ptolemeu|title=Tratado da sphera com a theorica do sol e da lua|lang=pt|chapter=Tratado que ho doutor Pedro Nunez, Cosmographo del Rey, fez em defensão da carta de marear co oregimeto da altura|date=1 dhjetor 1537|url=https://permalinkbnd.bnportugal.gov.pt/viewer/91712/?offset=11#page=123|others=Germāo Galharde|pages=123-80|access-date=10 shkurt 2025|archive-date=11 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811163613/https://permalinkbnd.bnportugal.gov.pt/viewer/91712/?offset=11#page=123|url-status=dead}}</ref> Kjo ndryshoi në fundin e viteve [[1550]] ose fillimi i viteve [[1560]], me krijimin e kurseve formale të trajnimit për pilotët në Lisbonë nga ''cosmógrafo-mor'' Pedro Nunes, që përfshinte një provim final dhe çertifikatë formale.<ref group="Shpjegime">Megjithëse e mbajti karrigen e tij të matematikës në Universitetin e Koimbras deri në [[1562]], Pedro Nunes filloi të kalonte periudha të zgjatura në Lisbonë në fund të viteve 1550. Hollësitë e ''kurseve të navigimit'' të Pedro Nunesit janë të pakta. Besohet se pas vdekjes së Nunesit në [[1578]] kursi u zhvillua nga pasuesit e tij Thomaz Orta dhe João Baptista Lavanha. Shiko {{cite book|url=https://books.google.al/books?id=D-bUzAEACAAJ|author=Francisco M. de Sousa Viterbo|date=1988|lang=pt|title=Trabalhos Náuticos dos Portuguezes nos Seculos XVI e XVII|contribution=José M. Garcia|publisher=Imprensa Nacional-Casa da Moeda}}, si dhe {{cite book|url=https://books.google.al/books?id=hBTqPX4G9Y4C|date=1977|title=Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580|author1=Bailey W. Diffie|publisher=University of Minnesota Press|author2=George D. Winius|lang=en|page=142|isbn=0-8166-0782-6}}</ref> [[File:Nonio originale.jpg|thumb|Noniusi i Pedro Nuñez]] Megjithë fshehtësinë e përgjithshme, mjaft pilotë të hershëm hartuan udhëzues të shkruar mbi navigimin, me gjasa fillimisht thjesht si shënime për veten e tyre, por në vijim të kaluara dhe kopjuara nga të tjerët. Këto përfshijnë udhëzime të përgjithshme se si të lexosh, interpretosh, llogaritësh dhe ndjekësh itineraret nëpërmjet hartave detare, si të përdorësh instrumentet kryesore detare të ditës – [[busulla|busullën]] e marinarit, kuadrantin, [[astrolabi]]n, nokturlabin dhe ''balestilha-n'' (shkopi i jakobit) – dhe tabelat astronomike (në mënyrë të spikatur atë të pozicionit diellor, të nxjerrë nga Abraham Zacuto dhe më vonë nga vetë Pedro Nunes) për të llogaritur saktësisht "gabimin e busullës" (devijimi i veriut magnetik nga veriu i vërtetë) duke ndjekur [[Ylli i Veriut|Yllin e Polit të Veriut]], [[Dielli]]n dhe [[Kryqi Jugor|Kryqin Jugor]], [[batica dhe zbatica|baticat dhe zbaticat]], etj. Këta udhëzues shpesh përmbanin një ''roteiro'' (periplus), duke dhënë udhëzime të hollësishme (nëpërmjet koordinatave gjeografike dhe përshkrimit fizik) të itinerareve. Dy nga pak udhëzuesit që kanë mbijetuar ishin ''Esmeraldo de Situ Orbis'' i Duarte Pacheco Pereiras (rr. [[1509]]) dhe ''Livro da Marinharia'' i João de Lisboa-s (rr. [[1514]]).<ref group="Shpjegime">Periplus apo portolanë të tjerë përfshinin ato të André Pires (rr. [[1530]]), Diogo Afonso (rr. [[1536]]), João de Castro ([[1538]]–[[1541]]), Manuel de Álvares ([[1545]]), Pêro Vaz Fargosa ([[1560]]), Vicente Rodrigues ([[1575]], [[1591]]) dhe, ndoshta më i famshmi nga të gjihtë, botimi i hollandez i [[1595]]-ës nga Jan Huyghen van Linschoten. {{cite book|author=Kalloor P. M. A. Mathew|title=History of the Portuguese Navigation in India, 1497–1600|url=https://books.google.al/books?id=_z0KAQAAIAAJ|publisher=Mittal Publications|year=1988|isbn=81-7099-046-7|lang=en}}</ref> Nga pozicionet e specializuara, ndër më të vlerësuarit ishin pozicionet e ekuipazhit të riparimit. Ky zakonisht ishte i përbërë nga dy ''carpinteiros'' ([[marangozi|marangozë]]) dhe dy ''calafate'' (kalafaktarët) që rregullonin gjithçka që prishej, plus ''tanoeiro-t'' (bakërxhinjtë), që siguronin ruajtjen e depove të mallrave dhe ujit. Një karrakë gjithashtu mund të kishte ''mergulhadores'' (zhytës), anëtarë të trajnuar veçanërisht për tu zhytur jashtë anijes për të kontrolluar dhe ndihmuar në riparimin e dëmtimit të trupit të anijes nën nivelin e ujit. == Navigimi astronomik == {{Multiple image|total_width = 468 | image_gap = 1 | header = Astrolabi i detarit dhe ai planisferik | align = left | image1 = Cortes 1545 p 155 détail.png | caption1 = Vizatim i astrolabit nautik, ilustrim nga libri i Martín Cortés "Breve compedio de la sphera y de la arte de navegar", 1551<ref>{{Cite book|year=1551|lang=es|author=Martín Cortés|publisher=Casa de Anton Alvarez|url=https://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-10038.html|title=Breve compedio de la sphera y de la arte de navegar, con nuevos instrumentos y reglas, ejemplificado con muy subtiles demostraciones|page=155}}</ref> | image2 = Planispheric astrolabe with inscriptions in Latin and Arabic and later Hebrew, Spain, 14th century, bronze with silver inserts added later - Aga Khan Museum - Toronto, Canada - DSC06585.jpg | caption2 = Astrolab Planisferik me mbishkrime latinisht, arabisht dhe hebraisht, shek. XIV, Spanjë }} Në [[shekulli XIII|shekullin e XIII]] ''navigimi qiellor'' apo ''astronomik'' ishte tashmë i njohur, i drejtuar kryesisht nga pozicioni i [[dielli]]t. Për navigimin astronomik, [[portugezët]], si evropianët e tjerë, përdornin instrumente arabe navigimi. Astrolabi dhe kuadranti (një çerek astrolabi i pajisur me një plumbçe dhe fill), do të lehtësoheshin dhe thjeshtëzoheshin. Do të shpiknin edhe të tjerë, si ''balestilha'', apo ''bastuni i Jakobit'', ose ''shkopi kryq'' (për të llogaritur në det lartësinë e diellit dhe të objekteve të tjera qiellore), që nuk përdor shkallëzimin e një harku të perimetrit plus një segment të lëvizshëm përgjatë një shkopi, me syrin e vrojtuesit në vijë të drejtë me objektin e vrojuar.<ref name="II-Ribeiro"/> Ylli i ''kryqit jugor'' u bë një pikë referimi që nga arritja në [[Hemisfera jugore|hemisferën jugore]] nga João de Santarém dhe Pedro Escobar në vitin [[1471]], duke filluar përdorimin e kësaj yjësie në navigimin astronomik. Por, përgjatë vitit, rezultatet varionin, gjë që kërkonte korrektime. Për këtë portugezët përdorën tabela astronomike (''efemeridet''), mjete të çmuara për lundrimin oqeanik, që pati një përhapje të rëndësishme në [[shekulli XV|shekullin e XV]]. Këto tabela e revolucionarizuan navigimin, duke i lejuar detarët të përllogarisnin [[gjerësia gjeografike|gjerësinë e tyre gjeografike]]. [[Vasco da Gama]] dhe Pedro Álvares Cabral-i i përdorën tabelat e [[astronom]]it Abraham Zacuto në librin ''Almanach Perpetuum'', që ishin publikuar në Leiria në vitin [[1496]], bashkë me astrolabin e tij të përmirësuar.<ref name="efemeridet"/> [[File:Davis-quadrant.png|thumb|345px|Kuadranti i Davisit apo ''balestilha'']] Në vitin [[1492]], [[astronom]]i dhe [[matematikani]] Abraham Zacuto u strehua në Lisbonë, pas dëbimit të judenjve nga [[Spanja]], që solli njohuri mbi tabelat astronomike që do ti ndihmonin navigatorët portugezë. I emëruar astronom dhe historian mbretëror nga mbreti João i II, Abraham Zacuto qe autori i një astrolabi të ri të përmirësuar, që i udhëzonte navigatorët portugezë si ta përdornin, dhe gjithashtu tabela të përmirësuara astronomike që i ndihmuan të orientonin karavelat portugeze në det të hapur, nëpërmjet përllogarijeve nëpërmjet vrojtimeve me astrolab. Tabelat astronomike tregonin "pozicionet" e yjeve. Gjatësia qiellore për vite të ndryshme të një cikli, varionte sipas planetit (në rastin e [[dielli]]t ishte prej katër vjetësh).<ref name="II-Ribeiro"/><ref name="III-Polónia"/> Kur u futën në nautikë vrojtimet astronomike ajo do të revolucionarizohej, në veçanti vrojtimi i lartësisë meridiane të diellit nëpërmjet njohjes së deklinacionit diellor, mund të përllogaritej gjerësia e vendit, duke iu referuar tabelave të "Almanach Perpetuum", të [[astronom]]it jude Abraham Zacuto, të publikuar në Leiria në vitin [[1496]]. Në këtë libër paraqiten tabelat astronomike të viteve [[1497]] deri në [[1500]], që do të përdoreshin, bashkë me astrolabin e tij të përmirësuar prej metali, nga [[Vasco da Gama]] dhe Pedro Álvares Cabral në udhëtimet e tyre.<ref name="II-Ribeiro"/><ref name="III-Polónia"/> Sa më shumë që varionin rezultatet sipas ditës së vitit, që kërkonte korrektime, të kryera sipas inklinacionit të [[dielli]]t në secilën nga këto ditë. Për këtë [[portugezët]] do të përdornin tabelat e inklinacionit të diellit në [[shekulli XV|shekullin e XV]], d.m.th. tabelat astronomike. Ishin instrumente të çmuara navigacioni në det të hapur, duke patur një përhapje të madhe, si tabelat e tjera që vijuan korrektimet e nevojshme për përllogaritjen e gjerësisë nëpërmjet [[Ylli i Veriut|Yllit të Polit të Veriut]].<ref name="II-Ribeiro"/> ==Teknikat e lundrimit== [[File:Nocturnal (instrument).jpg|thumb|left|Një nokturlab si stoli kostumi, funksional, megjithëse vetëm 5 cm i gjatë. Unaza e jashtme (tunxh) tregon muajin, ajo e brendshme (argjendi) orën]] [[Eksplorimet Detare Portugeze|Zbulimet portugeze]] të fillimit të [[shekulli XV|shekullit të XV]] nuk u kufizuan në eksplorimet shkencore dhe tregtare të bregdetit [[afrika]]n; u kryen edhe udhëtime në det të hapur në kërkim të informacioneve [[meteorologjia|meteorologjike]] dhe [[oqeanografia|oqeanografike]] që mundësuan kthimin e anijeve nga bregdeti afrikan në zonat më të përkrahura nga erërat. Pikërisht në këto udhëtime që u zbuluan arkipelagët [[Ishujt Madeira|Madeira]] dhe [[Ishujt Azore|Azore]], Deti i Sargaseve. Njohuria e regjimit të erërave dhe [[rryma oqeanike|rrymave oqeanike]] – [[pasatet|aliseit]] dhe ''gjirat oqeanike'' në [[Oqeani Atlantik|Atlantik]] dhe përcaktimi i [[gjerësia gjeografike|gjerësisë]] për vrojtimet astronomike në bord, çuan në zbulimin e rrugës më të mirë oqeanike për tu kthyer nga [[Afrika]]: duke kaluar Atlantikun Qëndror në gjerësinë e Azoreve, duke përdorur erërat permanente përkrahëse dhe rrymat që rrotullohen në drejtim orar në [[Hemisfera veriore|hemisferën verore]], për shkak të qarkullimit atmosferik dhe [[Forca e Koriolit|efektit korioli]], e lehtësonte lundrimin për në [[Lisbona|Lisbonë]]. Kju u mundësoi portugezëve të guxonin gjithmonë e më larg nga bregu, manovër që u bë e njohur si "Volta do mar".<ref name="VIAlbuquerque26-28">{{cite book|year=1983|author=Fernando Albuquerque|publisher=Instituto de Cultura e Língua Portuguesa|url=http://cvc.instituto-camoes.pt/conhecer/biblioteca-digital-camoes/historia-1/117-117/file.html|title=Ciência e Experiência nos Descobrimentos Portugueses|lang=pt|access-date=10 shkurt 2025|archive-date=25 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225165013/http://cvc.instituto-camoes.pt/conhecer/biblioteca-digital-camoes/historia-1/117-117/file.html|url-status=dead}}</ref> Në vitin [[1565]], zbatimi i këtij parimi në [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] çoi në zbulimin spanjoll të itinerarit tregtar midis [[Meksika|Meksikës]] dhe [[Filipinet|Filipineve]] ([[Galeonët e Manilës]]. [[File:Oceanic_gyres.png|thumb|381px|Harta e 5 gjirave kryesore oqeanike]] "Volta do mar" apo "Volta do mar largo" u sajua nga lundërtarët portugezë në Oqeanin e Atlantikut Verior, kur duhet të ktheheshin nga brigjet ekuatoriale të Afrikës, të largoheshin nga deti i hapur, duke shmangur Detin e Sargaseve dhe të arrinin Atlanikun Qëndror, për pastaj të rrotulloheshin drejt veri-lindjes duke arritur të kalonin ujërat e Azoreve. Ajo është një manovër lundrimi e përdorur përgjatë udhëtimeve oqeanike, që i referohet zbulimeve portugeze të [[shekulli XV|shekullit të XV]]. Kjo teknikë konsiston në përshkimin e një harku të gjerë për të shmangur zonën e palëvizshme qëndrore dhe duke përvituar nga erërat dhe rrymat e vazhdueshme të favorshme, që rrotullohen drejtimin orar, kur ndodhesh në [[hemisfera veriore|hemisferën veriore]], dhe në drejtimin kundër-orar kur ndodhesh në [[hemisfera jugore|hemisferën jugore]], si rrjedhojë e qarkullimit atmosferik dhe [[Forca e Koriolit|efektit të Koriolit]].<ref name="VIAlbuquerque26-28"/> Në raste se në Atlantikun e Veriut nuk ishte e mund të lundrohej drejtpërdrejtë për në brigjet evropiane, duke arritur në [[hemisfera jugore|hemisferën jugore]] (duke përfshirë të ardhurit nga [[India]], [[Kina]] dhe rajone të tjera të Azisë nëpërmjet [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepit të Shpresës së Mirë]]) apo nga [[Karaibet]], ishte i detyruar të kapërcente Azoret apo në ndonjë prej ishujve pak më në veri.<ref name="VIAlbuquerque26-28"/> ==Hartografia== {{main|Hartografia Iberike 1400-1600}} [[File:Padrão dos Descobrimentos - Lisboa (Portugal) (215961274).jpg|thumb|left|389px|Mozaik i Busullës së Erërave me hartën e botës në mes, në sheshin para Padrão dos Descobrimentos, Lisbonë]] Jehuda Cresques (~1350-~1427), i njohur edhe si Jafuda Cresques dhe Jaume Riba, i njohur edhe si Jaime de Maiorca, biri i hartografit judeo-katalan [[Abraham Kreskesi|Abraham Cresques]], qe një nga hartografët e shquar në shërbim të të princ Henrik Lundrimtarit (Infante D. Henrique).<ref name="IV">{{cite encyclopedia|title=About: Abraão Cresques|encyclopedia=DBpedia|accessdate=15 nëntor 2019|url=http://dbpedia.org/page/Abraham_Cresques|lang=en|publisher=DBpedia Association}}</ref> Pas përndjekjes së [[Aragona|Aragonës]] në vitin [[1391]], duke e adoptuar emrin në Jaume Riba (Jacobus Ribus, në latinisht) punonte si një koordinator i mundshëm portugez, gjithashtu me atë pozicion, ishte rregjistruar një ''Mestre Jacome de Malhorca''. Pjesa më e madhe e ekspertëve besojnë se ishte i njëjti person. Harta më e vjetër detare portugeze e nënshkruar është portolani i bërë nga Pedro Reinel në vitin [[1485]] që paraqet Evropën Perëndimore dhe pjesë të Afrikës, duke pasqyruar eksplorimet e bëra nga Diogo Cão përgjatë brigjeve [[afrika]]ne. Pedro Reinel (~[[1462]] - ) ishte gjithashtu autor i hartës së parë nautike të njohur me një tregues të [[gjerësia gjeografike|gjerësive gjeografike]] në vitin [[1504]] dhe paraqitjen e parë të një ''trëndafili të erërave'' (apo ''busulla e erërave''). [[File:Pedro_Reinel_1504.jpg|thumb|372px|Hartë atlantike e Pedro Reinel në "Bayerische Staatsbibliothek", Mynih]] Me të birin, hartografin Jorge Reinel dhe hartografin Lopo Homem, morën pjesë në përpunimin e atlasit të njohur si "Atlasi Lopo Homem-Reinés" apo ''Atlasi Miller'', i vitit [[1519]]. Ata konsiderohen si hartografët më të mirë të kohës, që perandori [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli i V]] i angazhoi të punonin për të. Hartat dhe atlaset e këtyre hartografëve gjenden nëpër botë, si në ''Biblioteca Nacional de França'', "Bayerische Staatsbibliothek" (Biblioteka e Munihut) dhe në ''British Library''.<ref name="II-Ribeiro"/> Në vitin [[1517]] mbreti Manueli I i Portugalisë i dha Lopo Homemit, hartografi dhe kozmografi mbretëror portugez, një çertifikatë (të konfirmuar në vitin [[1524]] nga João i III) që i jepte privilegjin e çertifikimit dhe korrektimit të të gjitha gjilpërave të [[busulla]]ve të anijeve. Në rast se dikush tjetër do ta bënte këto detyra, duhet të paguante, në këtë mënyrë si kontraktor, njëzet ''cruzados'' hartografit. Në vitin [[1524]] mori pjesë në komitetin ''Badajoz-Elvas'', të krijuar nga kurorat e Portugalisë dhe Spanjës për të demarkuar kufijt e lundrimit të dy vendeve. Vepra më e vjetër e njohur e këtij hartografi është një planisferë, e zbuluar në [[Londra|Londër]] në vitin [[1930]]. Në [[Firencia|Firence]] ekxiston një tjetër planisferë, e datuar në vitin [[1554]], ashtu si dhe në ''Biblioteca Nacional de Lisboa'' ndodhet një tjetër hartë detare.<ref name="V-Lopo">{{Cite web|title=Atlas de Lopo Homem|accessdate=15 nëntor 2019|publisher=Ciência Viva|url=http://www.cienciaviva.pt/projectos/concluidos/inventions/atlas.asp|lang=pt, en}}</ref> [[File:Fernão Vaz Dourado 1571-1.jpg|thumb|left|358px|Hartë lundrimi para ''mercator-it'' e bregut të Afrikës (1571), nga Fernão Vaz Dourado, Arkivat Kombëtarë Portugezë të Torre do Tombo, Lisbonë]] Në fazën e tretë të [[Hartografia Iberike 1400-1600|hartografisë së vjetër portugeze]], të karakterizuar nga braktisja e ndikimit të [[Ptolemeu]]t në paraqitjen e Lindjes dhe nga një përpikmëri më e madhe në paraqitjen e tokave dhe kontinenteve, spikat Fernão Vaz Dourado ([[Goa]] ~[[1520]] — ~ [[1580]]), vepra e të cilit paraqet cilësi dhe bukuri të jashtëzakonshme, duke i dhënë atij reputacionin e një prej hartografëve më të mirë të kohës. Shumë nga hartat e tij në dorëshkrim janë në shkallë të mëdha. Njihen gjashtë atlase nautike të periudhës nga viti [[1568]] deri në vitin [[1580]]. [[File:Brazil-16-map.jpg|thumb|Hollësi e hartës "Terra Brasilis" nga Lopo Homem (Atlas Miller, 1519)]] Diogo Homem (~[[1520]]-[[1576]]) qe një hartograf portugez, biri i Lopo Homem dhe ka të ngjarë para André Homemit, të hartografë portugezë. Vepra e tij [[hartografia|hartografike]] u prodhua midis viteve [[1557]] dhe [[1576]], ku spikat i ashtuquajturi "Atlasi i Diogo Homemit", me njëzet e nëntë faqe dorëshkrim në pergamenë të ilustruar. Nga ai njihen shumë harta.<ref name="II-Ribeiro"/> Diogo Soares ([[Lisbona|Lisbonë]], [[1684]] - Goiás, [[1748]]), qe një hartograf dhe [[jezuitët|jezuit]] portugez, përgjegjës për hartografimin e parë të [[gjerësia gjeografike|gjerësive]] dhe [[gjatësia gjeografike|gjatësive gjeografike]], të një sipërfaqeje të madhe të territorit [[brazili]]an. U emërua hartograf mbretëror dhe, në vitin [[1729]], vijoi për në Brazil me urdhër të Joãos së V, me synimin për të përpunuar harta. Të gjitha të dizenjuara nga etërit [[matematikani|matematikanë]], apo [[astronom]]ë. Një veprat e tij kryesore, janë të ashtuquajturat ''Cartas Sertanistas'', skica në të cilat Soares tregonte zbulimet e territoreve apo rajoneve të reja, me njëfarë rëndësie ekonomike, përkatësisht "Minas Novas do Fanado" (apo "do Araçuaí"), në veri dhe "Zona da Mata", në jug.Të dyja u përfshinë në këto harta, skicimi i dy rrugëve kryesore të komunikimit midis [[Rio de Zhaneiro]]s dhe "Minas de Ouro" (tashmë [[Minas Gerais|Estado de Minas Gerais]]): "Caminho Velho" (për Parati dhe Taubaté), dhe "Caminho Novo" (nga "Porto de Estrela" për në [[Minas Gerais]], e ndërtuar midis viteve [[1698]] dhe [[1704]]).<ref name="II-Ribeiro"/> <!-- Inner gallery Table start--> <!-- hide class="collapsible wikitable" --> <!-- Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Galeri ilustrimesh</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=234px> File:Azulejos of a caravel - Lisbon redressé.jpg|Karavelë portugeze, punim ''azulejos'', Lisbonë, Portugali File:Caravel from the Convent of Madre de Deus, Lisbon.jpg|Karavelë portugeze, shek. XVI File:Caravela from 1634.jpg|Karavelë portugeze, 1634 File:Caravela from West Indies.jpg|Karavelë portugeze nga libri Album do Seculo<ref name="MelloAlbum"/> File:Caravela Real de D. Manuel.jpg|Karavela mbretërore e Manuelit I nga libri Album do Seculo<ref name="MelloAlbum"/> File:Caravelas from 1516.jpg|Karavela portugeze nga v. 1516 nga libri Album do Seculo<ref name="MelloAlbum"/> File:Caravelas from 1634.jpg|Karavela portugeze nga v. 1634 nga libri Album do Seculo<ref name="MelloAlbum"/> File:Chafariz, Alcácer do Sal (Portugal) (2657241740).jpg|Karavelë, punim në ''azulejo'', 1592, Chafariz, Alcácer do Sal, Portugali File:Portuguese Maritime Museum in Belem (41850039384).jpg|Model i rindërtuar në miniaturë i një ''taforeias'', ''Museu de Marinha'', Lisbonë File:Carrack 1565.jpg|Nau portugez në një atlas të Sebastião Lópes në 1565<ref>{{Cite book|author=Charles Ralph Boxer|title=O império marítimo português 1415-1825|publisher=Edições 70|place=São Paulo|year=1992|lang=pt}}</ref> File:Ceiling in Sala das Galés - detail.jpg|Karrakë portugeze nga piktura e tavanit të "Sala das Galés", "Palácio Nacional de Sintra", shek. XVII-XVIII File:Plans of Nau Sao Gabriel (1).jpg|Dizajni i naut ''São Gabriel'' të Vasco da Gamës, 1497<ref>{{Cite book|year=1892|lang=pt|author=Antonio Arthur Baldaque da Silva|url=https://archive.org/details/noticiasobrenaos00silv/|title=Noticia sobre a náo S. Gabriel em que Vasco da Gama foi pela primeira vez a la India|publisher=Typographia da Academia Real das Sciencias}}</ref> File:Die Portugiesenzeit (Strandes) 017.jpg|Vizatim i flotës së Vasco da Gama-s gjatë udhëtimit të I-rë në Indi, nga Justus Strandes, 1899 File:Patache portugaise au début du XIXème siècle.jpg|''Patacho'' portugez, gravurë e Jean-Jérôme Baugean File:Fustas, Nau Indiana Piroga, Nau de Meca & Nau de Rumes.jpg|Anijet portugeze takohen me ato indiane si piroga, ''anije të Mekës'' dhe ''rumes'' File:Galleon Room in the Palácio Nacional de Sintra P1000205.JPG|Pikturë në Dhomën e Galeonit, Palácio Nacional de Sintra File:Grande caraque.jpg|Vizatim i karrakës së koracuar "Santa Anna", 900 tonë, me 50 topa, pjesë e flotës së Kalorësve të Maltës, 1522 File:AMH-6599-KB View of the island of St Helena.jpg|Pikturë e anijeve portugeze në [[Ishulli i Shën Helenës|Ishullin e Shën Helenës]], Baptista Duetecum në v. 1598, e I-a në qendër nau Santa Maria, e 2-ta majtas nau Anto, e 3-ta dj. nau Nostra Senhora da Conçepçaõ, e 4-a maj. nau Santa Cruz, e 5-a dj. galliaõ de Malacca, e fundi nau me kapiten S. Xpuaõ File:Morel Fatio caraque.jpg|Vizatim karrake të shek. të XV File:Morel-Fatio-MPB1.jpg|Vizatim karrake të shek. të XV File:Nau "Santa Catarina do Monte Sinai" (1500-1520).jpg|Vizatim i naut portugez "Santa Catarina do Monte Sinai" 1500-1520 File:Igreja Santa Maria de Belém 33630-Lisbon (36358426111).jpg|Varri monumental i Vasco da Gamës, punuar nga skulptori António Augusto da Costa Mota, 1894, në qendër nau "[[São Gabriel (anije)|São Gabriel]]", djathtas një simbol nautik, majtas stema portugeze, [[Manastiri i Jeronimos|Manastirin Hieronimitëve]] File:Santa Maria de Belém -i---i- (40841602170).jpg|Reliev i varrit të Vasco da Gamës, punuar nga António Augusto da Costa Mota, 1894, në qendër nau "[[São Gabriel (anije)|São Gabriel]]", djathtas një simbol nautik, majtas stema portugeze, [[Manastiri i Jeronimos|Manastirin Hieronimitëve]] File:Armada portugaise 2.png|Anije nga [[Armadat Portugeze të Indisë]] nga libri Livo de Lisuarte de Abreu (1565)<ref name="Lisuarte"/> File:Cunha armada of 1506 (Livro de Lisuarte de Abreu).jpg|Pikturë e Armadës së VIII-të Portugeze të Indisë, 1508, nga libri Livro de Lisuarte de Abreu (1565)<ref name="Lisuarte"/> File:Cabral armada of 1500 (Livro de Lisuarte de Abreu).jpg|Pikturë e Armadës së II-të Portugeze të Indisë, 1500, nga Livro de Lisuarte de Abreu (1565)<ref name="Lisuarte"/> File:Gama armada of 1502 (Livro de Lisuarte de Abreu).jpg|Pikturë nga [[Armada e IV-rt Portugeze e Indisë]] në 1502 nga libri Livro de Lisuarte de Abreu (1565)<ref name="Lisuarte"/> File:Nau Belém (1507).jpg|Nau Belém e Armadës së IX-të Portugeze të Indisë në 1507, nga libri Livro de Lisuarte de Abreu<ref name="Lisuarte"/> File:Nau de Rui Vaz Pereira levantada por um monstro marino, armada de 1520. Livro de Lisuarte de Abreu.jpg|Nau i Rui Vaz Pereira, 1520, e shndërruar në një përbindësh detar nga Livro de Lisuarte de Abreu<ref name="Lisuarte"/> File:Nau São Bento (Livro de Lisuarte de Abreu).jpg|Nau São Bento nga ''Livro de Lisuarte de Abreu''<ref name="Lisuarte"/> File:Nau São Paulo (1).jpg|Nau São Paulo para fundosjes në Sumatra në v. 1561, Livro de Lisuarte de Abreu<ref name="Lisuarte"/> File:Nau São Paulo (2).jpg|Nau São Paulo para fundosjes në Sumatra në v. 1561, Livro de Lisuarte de Abreu<ref name="Lisuarte"/> File:Albergaria armada of 1504 (Livro das Armadas).jpg|Armada e VI-të Portugeze e Indisë, 1504 nga libri "Memória das Armadas", rr. v. 1568<ref name="Armadas"/> File:Albuquerque armada of 1503 (Livro das Armadas).jpg|Armada e V-të Portugeze e Indisë, 1503 nga libri "Memória das Armadas"<ref name="Armadas"/> File:Caravela de armada of Joao Serrao.jpg|Karavela e Armadës së João Serrão në v. 1502 nga libri "Memória das Armadas", 1568<ref name="Armadas"/> File:Carrack of Luís Pires (1500 Portuguese India Armada).jpg|Karraka e Luís Pires, nga Armada e II-të Portugeze e Indisë, në 1500 nga libri "Memória das Armadas", 1568<ref name="Armadas"/> File:Nau de Gaspar de Lemos.jpg|Karraka e Gaspar de Lemos nga libri "Memória das Armadas", 1568<ref name="Armadas"/> File:Sodre squadron of 1502 Armada (Livro das Armadas).jpg|Skuadra e II-të e Armadës së II-të Portugeze e Indisë, 1502nga libri "Memória das Armadas", 1568<ref name="Armadas"/> File:Naufrágio da nau de Vicente Sodré e de Brás do Sodré.png|Fundosja e anijes ''Esmeralda'' të Vicente dhe Brás do Sodré në 1502nga libri "Memória das Armadas", 1568<ref name="Armadas"/> File:Portuguese ships 16th century Livro das Armadas.jpg|Armadë Portugeze e Indisë nga libri "Memória das Armadas", 1568<ref name="Armadas"/> File:Nova armada of 1501 (Livro das Armadas).jpg|[[Armada e III-të Portugeze e Indisë]], 1501 nga libri "Memória das Armadas", 1568<ref name="Armadas"/> File:Carrack Madre de Deus.jpg|Model i rindërtuar i karrakës portugeze "Madre de Dios", e cila ishte 1600 tonë, 50 m. e gjatë, 14.37 m e gjerë, me 32 topa, që merte 600-700 veta. Ngarkesa që ajo bartëte vlerësohet në rreth gjysmë milioni [[paund sterlina|paund]], afërsisht gjysma e gjithë thesarit të Anglisë. Pasi u kap nga anglezët në vitin 1592, për më tepër ajo u bë shkak për zbulimin e hartave detare për në Indi File:The Earl of Cumberland and the Madre de Dios.jpg|Gravurë e kapjes së karrakës portugeze "Madre de Dios" nga anglezët. Ngarkesa që ajo bartëte vlerësohet në rreth gjysmë milioni [[paund sterlina|paund]], afërsisht gjysma e gjithë thesarit të Anglisë. Pasi u kap në vitin 1592, për më tepër ajo u bë shkak për zbulimin e hartave detare për në Indi File:Portuguese Galley in India.jpg|Gravurë e një galere portugeze në Indi, pjesë e "Centenario Indiano, Album d'o Século; Marinha Histórica do Século XV e XVI, nga Joaquim de Mello, Lisbonë<ref name="MelloAlbum"/> File:Batalla de Pernambuco o de los Abrojos, Juan de la Corte.jpg|Beteja e Abrolhos, mes flotës portugezo-spanjolle dhe asaj holandeze në v. 1631, pikturë e Juan de la Corte File:Nau portugueza do seculo xvi.jpg|Karrakë portugeze e shek. të XVI File:Nau portugueza Nossa Senhora da Ajuda.jpg|Karraka portugueze Nossa Senhora da Ajuda, shek. XVIII File:Nau portugueza D. Joao VI.jpg|Gravurë e luftanijes portugeze Dom Joao VI, me 74 gryka zjarri, 1816<ref>{{Cite book|author=Vicente Almeida d’Eça|title=Lições de história marítima geral|url=https://archive.org/details/liesdehist00ea/page/208/|year=1895|publisher=Impresna Nacional|lang=pt|page=208}}</ref> File:Padre Eterno em gravura de 1683.jpg|Gravurë e luftanijes portugeze ''Padre Eterno'', viti 1664 nga libri ''Description de L'Univers''<ref>{{Cite book|year=1683|author=Allain Manesson Mallet|url=https://archive.org/details/descriptiondelun01mall/page/257/|lang=fr|title=Description de L’Univers, Contenant Les Differents Systemes du Monde, les Cartes generales & particulieres de la Geographie Ancienne & Moderne|place=Paris|page=257|publisher=Denys Thierry}}</ref> File:Nau Nossa Senhora do Pilar.jpg|Gravurë e karrakës Nossa Senhora do Pillar, shek. XVIII File:Nau Nossa Senhora da Assunção.jpg|Pikturë e karrakës portugeze "Nossa Senhora da Assunção, pjesëmarrëse në Betejën e Matapanit, 1717 File:Nau or Carrack from the times of Dom Manuel.jpg|Vizatim nau portugez nga shek. XV, koha e Don Manuelit File:Sintra DSC 0224 (3032099601).jpg|Pikturë karrakash, tavani i Sala das Galés, Palácio Nacional de Sintra File:Os Lusíadas1.JPG|Skenë nga Os Lusiadas, poema epike e Luis Camões, mbi udhëtimin e Vasco da Gama-s në Indi, mozaik dyshemeje në [[Makao]], Kinë File:Sintra palais national salle gallions det.JPG|Piktura anijesh, tavani i Sala das Galés, Palácio Nacional de Sintra File:Pacific ocean 1589.jpg|Hartë e Oqeanit Paqësor nga Abraham Ortelius, 1589, ku përfshihet nau [[Victoria (anije)|Victoria]] e [[Ferdinand Magelani|Magelanit]] File:Detail from a map of Ortelius - Magellan's ship Victoria.png|Nau [[Victoria (anije)|Victoria]] e [[Ferdinand Magelani|Magelanit]], pjesë e hartës së Oqeanit Paqësor nga Abraham Ortelius, 1589 File:Palácio Nacional de Sintra (10001309063).jpg|Pikturë karrake në det, tavani i Sala das Galés, Palácio Nacional de Sintra File:Relação summaria da viagem que fez Fernão D'Alvares Cabral ... escrita por Manuel de Mesquita Perestrelo. Boa Esperança 1554.Lisboa occidental, 1735.jpg|Gravurë e fundosjes së karrakës "São Bento" në v. 1554, me 474 veta në bord nga të cilët shpëtuan vetëm 23. Nga libri "Naufragio da não São Bento", i të mbijetuarit Manuel de Mesquita Perestrelo, 1564 File:Palácio Nacional de Sintra DSC04971 - SINTRA (32494051624).jpg|Pikturë anijeje në det, tavani i Sala das Galés, Palácio Nacional de Sintra File:Ship models in the Navy Museum 2006-01-03 Lisbon 04.jpg|Model miniaturë i naut ''São Gabriel'' të Vasco da Gamës gjatë udhëtimit të parë në Indi, 1497; në Museu de Marinha de Lisboa File:Medição dos astros com balestilha e astrolábio, Funchal, 1547.jpg|Detarë duke vrojtuar me bastunin e Jakobit dhe astrolab gjatë lundrimit, gravurë e Hans Staden 1547 File:Model of ship in World of Discoveries (1).JPG|Model anijeje në ekspozitën World of Discoveries, Porto File:Model of ship in World of Discoveries (10).JPG|Model anijeje në ekspozitën World of Discoveries, Porto File:Model of ship in World of Discoveries (11).JPG|Model anijeje në ekspozitën World of Discoveries, Porto File:Model of ship in World of Discoveries (12).JPG|Modele anijesh në ekspozitën World of Discoveries, Porto File:Model of ship in World of Discoveries (2).JPG|Model anijeje në ekspozitën Ëorld of Discoveries, Porto File:Model of ship in World of Discoveries (7).JPG|Model anijeje në ekspozitën World of Discoveries, Porto File:Model of ship in World of Discoveries (8).JPG|Model anijeje në ekspozitën World of Discoveries, Porto File:Model of ship in World of Discoveries (3).JPG|Model anijeje në ekspozitën World of Discoveries, Porto File:World of Discoveries (9).JPG|Model anijeje në ekspozitën World of Discoveries, Porto File:World of Discoveries 02.JPG|Model anijeje në ekspozitën World of Discoveries, Porto File:Portuguese Nau.png|Nau portugez i v. 1520, pjesë e poliptikut Retábulo de Santa Auta, tani në Muzeun Kombëtar Portugez të Artit Antik File:Manuel Fernandes - Livro de Traças de Carpintaria - 500 tonne galleon.jpg|Dizajni i një galeoni portugez 500 tonë, nga Livro de Traças de Carpintaria i Manuel Fernandes, 1616 File:Palácio Nacional de Sintra DSC04972 - SINTRA (33315213466).jpg|Pikturë anijesh në det, tavani i Sala das Galés, Palácio Nacional de Sintra File:Portuguese Carrack from Americas.jpg|Nau portugez, shek. XVI<ref name="MelloAlbum"/> File:Armada of Vasco da Gama.jpg|[[Armada e I-rë Portugeze e Indisë|Armada e Vasco da Gamës në 1497]], gravurë e librit ''A Journal of the First Voyage of Vasco da Gama''<ref>{{Cite book|year=1898|lang=en|title=A Journal of the First Voyage of Vasco da Gama 1497-1499|url=https://archive.org/details/journaloffirstvo0000unse/page/160/|author=Vasco da Gama|author-link=Vasco da Gama|editor=E. G. Ravenstein|publisher=The Hakluyt Society|page=160}}</ref> File:Gama armada of 1497 (Livro de Lisuarte de Abreu).jpg|Pikturë e flotës së [[Vasco da Gama]]s, me të cilën [[Armada e I-rë Portugeze e Indisë|zbuloi rrugën detare të Indisë]], nga libri Libro de Lisuarte de Abreu (1565)<ref name="Lisuarte"/> File:Gama armada of 1497 (Livro das Armadas).jpg|Flota e udhëtimit të parë të Vasco da Gamës në Indi, 1497 nga libri "Memória das Armadas", 1568<ref name="Armadas"/> File:THE SUPPOSED ARMADA OF VASCO DA GAMA.jpg|Armada e Vasco da Gama-s në 1497 File:Vasco da Gama's squadron.jpg|Flota e anijeve me të cilat [[Vasco da Gama]] në v. 1497 [[Armada e I-rë Portugeze e Indisë|zbuloi rrugën detare të Indisë]], lartë nau São Rafael, poshtë djathtas nau São Gabriel, majtas karavela São Miguel e mbiquajtur Berrio<ref name="MelloAlbum"/> File:Ships from da Gama’s 2nd voyage 1502.jpg|Dy karavela dhe një nau nga udhëtimi i II-të i Vasco da Gamës në Indi në v. 1502; Livro de Lisuarte de Abreu<ref name="Lisuarte"/> File:Gama squadron of 1502 Armada (Livro das Armadas).jpg|Armada e udhëtimit të II-të të Vasco da Gamës në 1502 në librin "Memória das Armadas"<ref name="Armadas"/> File:Square rigged caravels.jpg|Karavela me vela katrore, nga ''Livro de Lisuarte de Abreu''<ref name="Lisuarte"/> File:Vasco da Gama's Nau of 120 tons.jpg|Dizajni i një nau 120 tonë të Vasco da Gama-s File:São Gabriel (Carrack) (cropped).jpg|Gravurë e naut ''[[São Gabriel (anije)|São Gabriel]]'', anija me të cilën në v. 1497 [[Vasco da Gama]] [[Armada e I-rë Portugeze e Indisë|zbuloi rrugën detare të Indisë]]<ref name="MelloAlbum"/> File:São Rafael (2).jpg|Gravurë e naut ''São Rafael'', pjesë e flotës me të cilën në v. 1497 [[Vasco da Gama]] [[Armada e I-rë Portugeze e Indisë|zbuloi rrugën detare të Indisë]]<ref name="MelloAlbum"/> File:The life of Ferdinand Magellan and the first circumnavigation of the globe - 1480-1521 (1891) (14786729003).jpg|Vizatim i Flotës së [[Ferdinand Magelani]]t në Lisbonë, para lundrimit përqark botës File:Model of a Portuguese Nau.jpg|Model i rindërtuar në miniaturë nau portugez File:Galleys and carracks in battle.jpg|Galera dhe karraka në Betejën e Mesinës, gravurë e Frans Huys sipas [[Pieter Bruegel i Vjetri]], 1561 File:Huys after Bruegel, Naval battle in the strait of Messina, 1561.jpg|Beteja Navale në Ngushticën e Mesinës, gravurë e Frans Huys sipas Pieter Bruegel të Vjetrit, 1561 File:Flor de la mar.jpg|Gravurë e karrakës portugeze "Flor de la mar", me të cilën Afonso de Albuquerque mbërriti në Malaka në 1502 </gallery> |} ==Shiko edhe== * [[Eksplorimet Detare Portugeze]] * [[Shkencat Nautike Iberike 1400–1600]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Hartografia Iberike 1400-1600]] * [[Perandoria Portugeze]] * [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë]] * [[India Portugeze]] * [[Armadat Portugeze të Indisë]] * [[Kolonizimi Portugez i Amerikës]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Anijet e Zeza]] * [[Ndërtimtaria navale]] * [[Karavela]] * [[Nau]] * [[Karraka]] ==Shpjegime== {{reflist|group=Shpjegime}} == Referime == {{Reflist|30em}} ==Bibliografia== * {{cite book|title=Livro de Lisuarte de Abreu (1558–1565)|year=1992|author1=Lisuarte de Abreu|url=https://books.google.al/books?id=5AMSAQAAIAAJ|publisher=Comissão Nacional para as Comemoraçãoes dos Descobrimentos Portugueses|author2=Jorge Cabral|editor1=J. Soeiro De Brito|editor2=Michael N. Teague|editor3=José Brandão|lang=pt|location=Lisbonë}} * {{Cite book|author=Amir D. Aczel|title=The Riddle of the Compass: The Invention that Changed the World|url=https://books.google.com/books?id=tFcNHc6lu24C|publisher=Harcourt Books|year=2001|lang=en}} * {{cite book|author=Fernando Albuquerque|year=1983|publisher=Instituto de Cultura e Língua Portuguesa|url=http://cvc.instituto-camoes.pt/conhecer/biblioteca-digital-camoes/historia-1/117-117/file.html|title=Ciência e Experiência nos Descobrimentos Portugueses|series=Biblioteca Breve|lang=pt|location=Lisbonë|access-date=10 shkurt 2025|archive-date=25 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225165013/http://cvc.instituto-camoes.pt/conhecer/biblioteca-digital-camoes/historia-1/117-117/file.html|url-status=dead}} * {{cite book|editor=Luís de Albuquerque|title=Memória das Armadas que de Portugal passaram à Índia|url=https://books.google.al/books?id=fcbUtgAACAAJ|year=1979|publisher=Academia das Ciências de Lisboa|edition=faksimile celebrative e 200 vjetorit të themelimit të Academia das Ciências|lang=pt|location=Lisbonë}} * {{Cite book|year=2014|author=Adalberto Alves|title=Dicionário de Arabismos da Lingua Portuguesa|url=http://books.google.com/books?id=LzveAgAAQBAJ|lang=pt|isbn=978-972-27-2179-0|publisher=INCM}} * {{Cite book|author=Charles Ralph Boxer|title=O império marítimo portugês 1415-1825|url=https://books.google.al/books?id=wh2GPwAACAAJ|year=1992|publisher=Edições 70|translator=Inês Silva|location=São Paulo|lang=pt|page=223|isbn=978-972441098-2}} * {{cite book|author=Filipe Vieira de Castro|publisher=Texas A&M University Press|date=21 mars 2005|url=https://books.google.al/books?id=YkcZvHkpgyAC|lang=en|title=The Pepper Wreck: A Portuguese Indiaman at the Mouth of the Tagus River|isbn=1-58544-390-5}} * {{cite book|author=Carlo M. Cipolla|year=1965|lang=en|publisher=Minerva Press|url=https://archive.org/details/gunssailsandempi0000unse/|title=Guns, Sails and Empires: Technological Innovation and the Early Phases of European Expansion, 1400–1700}} * {{cite book|author=Gaspar Corrêa|title=The Three Voyages of Vasco de Gama, and His Viceroyalty|url=https://books.google.al/books?id=rAcVAAAAQAAJ|editor=Henry E. J. Stanley|year=1869|lang=en|publisher=Hakluyt Society|translator=Henry E. J. Stanley}} * {{Cite book|author=Martín Cortés|year=1551|lang=es|publisher=Casa de Anton Alvarez|url=https://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-10038.html|title=Breve compedio de la sphera y de la arte de navegar, con nuevos instrumentos y reglas, ejemplificado con muy subtiles demostraciones}} * {{Cite book|author=Armando Cortesão|title=History of Portuguese Cartography|date=1969–1971|url=https://search.worldcat.org/title/115041|lang=en|publisher=Junta de Investigações do Ultramar|place=Koimbra)}} * {{Cite book|author=Armando Cortesão|publisher=Junta de Investigações Científicas do Ultramar|url=https://books.google.al/books?id=dYA_GsX9V4AC|title=Contribution of the Portuguese to Scientific Navigation and Cartography|year=1974|lang=en|place=Koimbra}} * {{Cite book|author1=Armando Cortesão|author2=Avelino Teixeira da Mota|year=1987|lang=la|title=Portugaliae Monumenta Cartographica|url=https://search.worldcat.org/title/702354635|publisher=Imprensa Nacional-Casa da Moeda 6 v. + 1 v. (harta)|place=Lisbonë}} * {{Cite book|author=Henry Brundage Culver|year=1935|lang=en|author2=Gordon Grant|url=https://books.google.al/books?id=g4YHAQAAIAAJ|title=The Book of Old Ships: And Something of Their Evolution and Romance|publisher=Garden City Publishing Company Inc}} * {{Cite book|author=Vicente Almeida d’Eça|year=1895|title=Lições de história marítima geral|url=https://archive.org/details/liesdehist00ea/|lang=pt|place=Lisbonë|publisher=Impresna Nacional}} * {{cite book|author1=Bailey W. Diffie|title=Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580|url=https://books.google.al/books?id=hBTqPX4G9Y4C|date=1977|author2=George D. Winius|publisher=University of Minnesota Press|isbn=0-8166-0782-6|lang=en}} * {{Cite book|author=Vasco da Gama|title=A Journal of the First Voyage of Vasco da Gama 1497-1499|url=https://archive.org/details/journaloffirstvo0000unse/|lang=en|author-link=Vasco da Gama|editor=E. G. Ravenstein|year=1898|publisher=The Hakluyt Society|translator=E. G. Ravenstein}} * {{cite book|author=Telmo Gomes|year=1995|lang=pt|title=Navios Portugueses, Séculos XIV a XIX|url=https://search.worldcat.org/title/959016416|publisher=Edições Inapa|isbn=972901979-7}} * {{Cite journal|author=Y. Gong|year=1990|lang=de|title=kalakku: Überlegungen zur Mannigfaltigkeit der Darstellungsweisen desselben Begriffs in der Keilschrift anhand des Beispiels kalakku|journal=Journal of Ancient Civilizations|volume=5|issn=1004-9371|pages=9–24}} * {{cite book|author=Charles L. Kingsford|chapter=III – The taking of the Madre de Dios, Anno 1592|url=https://search.worldcat.org/title/16986103|volume=II|year=1912|title=The Naval Miscellany|editor=Francis Seall|lang=en|oclc=16986103|publisher=Navy Records Society|pages=85-121}} * {{Cite book|author=Peter Kirsch|url=https://books.google.al/books?id=JnosAAAAYAAJ|lang=en|title=The Galleon: The Great Ships of the Armada Era|year=1990|publisher=Conway Maritime|isbn=978-085177546-3}} * {{Cite book|author=Allain Manesson Mallet|year=1683|lang=fr|publisher=Denys Thierry|url=https://archive.org/details/descriptiondelun01mall/|title=Description de L’Univers, Contenant Les Differents Systemes du Monde, les Cartes generales & particulieres de la Geographie Ancienne & Moderne|place=Paris}} * {{cite journal|author=Pierre-Yves Manguin|title=The Southeast Asian Ship: An Historical Approach|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=11|issue=2|lang=en|date=shtator 1980|jstor=20070359|doi=10.1017/S002246340000446X|pages=266–76|publisher=Singapore University Press}} * {{Cite book|author=John Masefield|year=1922|lang=en|publisher=Methuen & Co. Ltd.|url=https://archive.org/details/onspanishmainors00maserich/|title=On the Spanish Main: Or, Some English Forays on the Isthmus of Darien}} * {{cite book|author=Kalloor P. M. A. Mathew|title=History of the Portuguese Navigation in India, 1497–1600|url=https://books.google.al/books?id=_z0KAQAAIAAJ|publisher=Mittal Publications|year=1988|lang=en|isbn=81-7099-046-7}} * {{Cite book|author=Joaquim de Mello|year=1897|lang=pt|publisher=Empresa do jornal O Seculo|url=https://archive.org/details/albumdoseculo00unse/|title=Centenario Indiano, Album d'o Século; Marinha Histórica do Século XV e XVI}} * {{cite book|author1=Pedro Nunes|lang=pt|title=Tratado da sphera com a theorica do sol e da lua|url=https://permalinkbnd.bnportugal.gov.pt/viewer/91712/?offset=11#page=123|author2=Claud Ptolemeu|chapter=Tratado que ho doutor Pedro Nunez, Cosmographo del Rey, fez em defensão da carta de marear co oregimeto da altura|others=Germāo Galharde|date=1 dhjetor 1537|pages=123-80|access-date=10 shkurt 2025|archive-date=11 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811163613/https://permalinkbnd.bnportugal.gov.pt/viewer/91712/?offset=11#page=123|url-status=dead}} * {{Cite book|author=Fernando de Oliveira|year=1991|lang=pt|title=O Livro da Fábrica das Naus|url=https://academia.marinha.pt/pt/edicoes/Reprodues%20FacSimiladas/O%20Livro%20da%20F%C3%A1brica%20das%20Naus_compressed.pdf|orig-year=1580|publisher=Academia de Marinha|place=Lisbonë}} * {{Cite book|author=René Pellen|author2=Claudio García Turza|year=1993|publisher=ENS Editions|url=http://books.google.com/books?id=siBVPmn7pkQC|title=Los milagros de Nuestra Señora de Berceo (c. 1255)|lang=es|isbn=978-2-902966-11-0}} * {{cite book|author=José V. Pissarra|chapter=O galeão S. João (c. 1530-1551). Dados para uma monografia|url=https://search.worldcat.org/title/51114293|year=1999|lang=pt|title=Ars Nautica: Fernando Oliveira e o Seu Tempo – Humanismo e Arte de Navegar no Renascimento Europeu (1450-1650)|editor1=Inácio Guerreiro|editor2=Francisco C. Domingues|publisher=Patrimonia Cascais|isbn=972744039-8|pages=185}} * {{Cite journal|author=Amélia Polónia|date=2005|title=Arte, técnica e ciência náutica no Portugal Moderno. Contributos da "Sabedoria dos descobrimento" para a ciência europeia|url=https://ler.letras.up.pt/uploads/ficheiros/3374.pdf|publisher=Universidade do Porto - Faculdade de Letras|journal=Revista da Faculdade de Letras: História|volume=III Série, vol. 6|accessdate=15 nëntor 2019|lang=pt|location=Porto|pages=9-20}} * {{Cite journal|author=Admiral António Manuel Fernandes da Silva Ribeiro|journal=Revista Militar|url=https://www.revistamilitar.pt/artigo/667|title=Os navios e as técnicas náuticas atlânticas nos séculos XV e XVI: Os pilares da Estratégia 3C|issue=2515–2516|date=gusht–shtator 2011|lang=pt|pages=995-1022|accessdate=15 nëntor 2019}} * {{cite book|author1=Jorge N. Rodrigues|title=Portugal: O Pioneiro da Globalização: a Herança das Descobertas|url=https://books.google.al/books?id=w41UcD6ImZYC|author2=Tessaleno C. Devezas|publisher=Centro Atlantico|date=2009|isbn=989-615-077-X|lang=pt}} * {{Cite book|author=Peter Russell|year=2001|lang=en|title=Prince Henry 'the Navigator': A Life|url=https://archive.org/details/princehenrythena00russ_0|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-08233-9}} * {{Cite book|author=George Robert Schwarz|year=2008|title=The History and Development of Carvels|url=https://www.scribd.com/document/97860056/|lang=en|access-date=22 shkurt 2024|publisher=Texas A&M University}} * {{Cite book|author=Antonio Arthur Baldaque da Silva|publisher=Typographia da Academia Real das Sciencias|url=https://archive.org/details/noticiasobrenaos00silv/|title=Noticia sobre a náo S. Gabriel em que Vasco da Gama foi pela primeira vez a la India|year=1892|lang=pt}} * {{Cite book|author=Roger C. Smith|year=1993|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://www.amazon.com/dp/0195073576|title=Vanguard of the Empire: Ships of Exploration in the Age of Columbus|isbn=978-019507357-7}} * {{cite book|url=https://books.google.al/books?id=D-bUzAEACAAJ|author=Francisco M. de Sousa Viterbo|date=1988|lang=pt|title=Trabalhos Náuticos dos Portuguezes nos Seculos XVI e XVII|contribution=José M. Garcia|publisher=Imprensa Nacional-Casa da Moeda}} * {{Cite book|author=Abraham ben Samuel Zacuto|year=1502|lang=la|publisher=Petrum Liechtenstein|url=https://books.google.al/books?id=_a4CLF1nxUwC|title=Almanach perpetuus exactissime nuper emendatum omnium celi motuum cum additionibus in eo factis tenens complementum}} [[Kategoria:Anije të shekullit të XVI]] [[Kategoria:Shekulli XVII]] [[Kategoria:Ndërtim i anijeve]] [[Kategoria:Shekulli XV]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Perandoria Portugeze]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Shkenca dhe teknologjia në Evropë]] [[Kategoria:Histori e teknologjisë]] [[Kategoria:Histori e shkencës]] [[Kategoria:Oqeanografi]] [[Kategoria:Histori e astronomisë]] [[Kategoria:Meteorologji]] [[Kategoria:Navigim]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] 2e8igb48z7vfxjeai7nzgkj5584xptc 0 374003 3004147 2970718 2026-07-02T08:36:13Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004147 wikitext text/x-wiki [[File:Elementi carta nautica.jpg|thumb|309px|Shembull harte nautike me elementet karakteristike]] '''Hartografia Nautike''', '''hartografia hidrografike''' apo '''hartat nautike''' është një paraqitje grafike e një rajoni detar ose pellgu tjetër ujor dhe [[bregdeti]]t rrethues ose brigjeve të ndonjë lloji tjetër. Ajo është bashkësia e [[njohuria|njohurive]] [[shkenca|shkencore]], [[teknika|teknike]] dhe [[arti|artistike]] me synim paraqitjen simbolike, por të vërtetë të informacionve [[gjeografia|gjeografike]] në mbështetje të [[navigimi]]t, në suporte të sheshta (harta) apo rruzullore ([[globi|globa]]). Në varësi të shkallës së hartës, ajo mund të paraqesë thellësinë e ujërave ([[batimetria]]) dhe lartësinë e tokës ([[topografia]]), veçoritë natyrore të shtratit detar, hollësitë e vijës bregdetare, rreziqet e lundrimit, vendndodhjen e ndihmave natyrore apo njerëzore të [[navigimi]]t, informacione mbi [[Fazat e detit]] dhe [[Rryma oqeanike|rrymat]], hollësi vendore të [[Fusha magnetike e Tokës|Fushës magnetike të Tokës]], si dhe struktura të bëra nga njerëzit si [[limani|limanet]], ndërtesat dhe urat. Hartat Nautike janë mjete thelbësore për navigimin detar; shumë vende kërkojnë që mjetet lundruese, veçanërisht [[anija tregtare|anijet tregtare]], ti bartin ato me vete. Hartografia Nautike mund të marrë formën e hartave të shtypura në letër (harta navigacionale ''raster'') ose të hartave të kompjuterizuara elektronike. Teknologjitë e fundit kanë bërë të disponueshme harta letër që shtypen "sipas kërkesës" me të dhëna hartografike që shkarkohen në kompanitë grafike komerciale në një kohë që mund të jetë nata e kaluar. Me shkarkime të përditshme, të dhënat kritike si lajmërimet vendore ndaj [[detari|detarëve]] i shtohen fajllave të hartave sipas kërkesës në mënyrë që këto harta të jenë të përditësuara në kohën e shtypjes. == Historia == ===Periplët=== [[File:Arrian, Periplus.jpg|thumb|left|253px|Fillimi i librit ''Periplous tou Euxeinou Pontou'' nga Arriani i Nikomedisë, Johann Froben dhe Nicolaus Episcopius, Bazel 1533]] {{main|Peripli}} '''Peripli''' ose '''periplusi''' është një dokument dorëshkrimor që liston portet dhe vendreferimet bregdetare, në renditje dhe me largësi të përafërta të ndërmjetëve, që kapiteni i një anijeje mund të presë të gjejë përgjatë brigjeve.<ref>{{cite book|author=George Kish|title=A Source Book in Geography|url=https://books.google.com/books?id=_6qF4vjZvhYC|year=1978|publisher=Harvard University Press|lang=en|isbn=0-674-82270-6|page=21}}</ref> Në këtë kuptim, peripli ishte një llojë rregjistri që kryente të njëjtin qëllim si ''[[itinerari|itinerarium]]''-i i mëvonshëm romak i ndalesave rrugore. Megjithatë, lundërtarët [[grekët e lashtë|grekë]] i shtonin shënime të shumëllojta, që, nëse ishin gjeografë profesionistë, siç shumë ishin, bëheshin pjesë e shtesave në gjeografinë greke. [[File:Himilco Periplus Map.svg|thumb|318px|Peripli i Himilkos sipas ''Ora Maritima'' të Avienusit]] Forma e ''periplit'' është të paktën aq e vjetër sa historiani më i hershëm [[grekët e lashtë|grek]], joniani [[Hekateu i Miletit]].<ref>{{Cite book|author=Hekateu i Miletit|author-link=Hekateu i Miletit|url=https://books.google.al/books?id=_YBZAAAAcAAJ&pg=PA1|publisher=Tipografia D'Amico|year=1896|lang=it|editor=Giacomo Tropea|title=Ecateo da Mileto ed i frammenti della Periegesis}}</ref> Veprat e [[Herodoti]]t dhe [[Tukididi]]t përmbajnë pasazhe që duket se janë mbështetur në ''periple''.<ref>{{cite book|author=Yuval Shahar|year=2004|publisher=Mohr Siebeck|url=https://books.google.com/books?id=pIJLJSYFogUC&pg=PA40|title=Josephus Geographicus: The Classical Context of Geography in Josephus|lang=en|isbn=3-16-148256-5|page=40}}</ref> ''Periplus'' është forma e [[gjuha latine|latinizuar]] e fjalës [[greqishtja e lashtë|greke]] {{lang|grc|περίπλους}} (''periplous'', nga kontraktimi i {{lang|grc|περίπλοος}} – ''periploos''), që do të thotë "të lundrosh përqark". Një ''peripël'' ishte gjithashtu një udhëzues i lashtë naval për manovrimin gjatë sulmit të ''triremat'' do ti dilnin nga krahët ose rrethonin mbrojtësit për ti sulmuar ata nga mbrapa.<ref>{{Cite encyclopedia|editor1=Pierre Briant|editor2=Amélie Kuhrt|date=6 korrik 2015|doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.4890|title=Persian Wars: the Persian Viewpoint|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Classics|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-938113-5}}</ref> ==== Periplët Fenikas ==== [[File:HannoRouteMap.svg|thumb|left|Eksplorimet e Hano Lundrimtarit në Afrikë]] * "'''Lundrimi Fenikas Përqark Afrikës''' nën patronazhin e faraonit egjiptian Neko II, diku midis viteve [[610 p.e.s.|610]] dhe [[594 p.e.s.]]. Thuhet se ata e kryen lundrimin në tre vjet, duke lundruar nga [[Deti i Kuq]] përqark Afrikës duke u kthyer në grykëderdhjen e [[Nili]]t. Në këtë mënyrë ata mund të kenë qenë të parët që përshkojnë Rrugën e Kepit. Këtë lundrim e raporton edhe [[Herodoti]], ndërsa [[Straboni]], [[Polibi]] dhe [[Ptolemeu]] e vënë në dyshim këtë përshkrim.<ref>{{Cite book|author=Henry S. Williams|year=1904|publisher=The Trow Press|url=https://books.google.al/books?id=kLNVDwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT197|title=The Historians' History of the World: Israel, India, Persia, Phoenicia, Minor Nations of Western Asia|lang=en|volume=2|chapter=VII. Phœnician Comerce – Sea Trade|pages=326-329}}</ref> Kjo lidhet me veprimtarinë e ngjeshur të faraonit Neko II për të rritur fuqinë detare të Egjiptit, duke rekrutuar [[grekët e lashtë|grekë jonianë]] të zhvendosur për ti futur në marinën e tij që vepronte si në Mesdhe, ashtu dhe në Detin e Kuq.<ref>{{Cite web|title=Necho II's African Circumnavigation|url=https://www.touregypt.net/featurestories/nechoafrica.htm|lang=en|author=Jimmy Dunn|website=Tour Egypt|access-date=28 shkurt 2025|archive-date=28 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250228203657/https://www.touregypt.net/featurestories/nechoafrica.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|author=Nelson Pierroti|title=La exploración de África en los textos egipcios de Sahure a Neco II|lang=es|publisher=Juan de la Torre Suárez|url=http://www.egiptomania.com/historia/africa.htm}}</ref><ref>{{Cite journal|date=3 tetor 2018|url=https://www.labrujulaverde.com/2018/10/la-expedicion-egipcio-fenicia-que-circunnavego-africa-hace-mas-de-2-500-anos|author=Jorge Álvarez|title=La expedición egipcio-fenicia que circunnavegó África hace más de 2.500 años|lang=es|journal=La Brújula Verde}}</ref><ref>{{cite web|author=Ana Vázquez Hoys|lang=es|date=19 qershor 2009|url=http://www.bloganavazquez.com/2009/06/19/circunnavegacion-fenicia-de-africa-con-necao-ii-616-a-c/|title=Circunnavegación fenicia de África con Necao II (616 a.C.)|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502122723/http://www.bloganavazquez.com/2009/06/19/circunnavegacion-fenicia-de-africa-con-necao-ii-616-a-c/|url-status=dead|archive-date=2 maj 2019}}</ref> Thuhet se Neko II kishte nisur punimet për ndërtimin e një kanali që të lidhte [[Nili]]n me [[Deti i Kuq|Detin e Kuq]], që do të përfundohej vetëm nën sundimin e mbretit pers [[Dari i Madh]] ([[522 p.e.s.|522]]-[[486 p.e.s.]]), duke u bërë pararendësi i [[Kanali i Suezit|Kanalit modern të Suezit]].<ref>{{Cite book|year=1903|volume=3|author=Angelo S. Rappoport|url=https://archive.org/details/RappoportSHistoryOfEgyptFrom330BCToThePresentTimeVol31903/page/n276/|title=History of Egypt from 330 B.C. to the Present Time|chapter=V. The Water Ways of Egypt|publisher=The Grolier Society|lang=en|pages=235-290}}</ref> * Peripli i Himilko Lundrimtarit, pjesë të cilat janë ruajtur te [[Plini Plaku]] dhe [[Avienusi]].<ref>{{cite book|author=Nicholas Purcell|year=1999|title=Oxford Classical Dictionary|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|lang=en|chapter=Himilco of Carthage, pioneering Atlantic navigator|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019522408-5|page=707}}</ref> * Peripli i Hano Lundrimtarit, kolonist dhe eksplorator kartagjenas që eksploroi brigjet e [[Afrika|Afrikës]] nga [[Maroku]] i tanishëm drejtuar në jug deri në [[Senegali|Senegal]] në [[shekulli VI p.e.s.|shekullin e VI]] ose [[shekulli V p.e.s.|të V p.e.s.]].<ref>{{cite book|author=Hano Lundërtari|year=1864|editor=Konstandinos Simonides|publisher=Trübner & Co.|url=https://books.google.al/books?id=SLnkzlGzE2UC|lang=en|title=The Periplus of Hannon, king of the Karchedonians, concerning the Lybian parts of the earth beyond the Pillars of Herakles}}</ref><ref>{{Cite book|author=Hano Lundërtari|year=1882|lang=la|editor=Karl Müller|url=https://books.google.al/books?id=ieG8thul_JoC&pg=PA1|title=Geographi Graeci minores. E Codicibus Recognovit, Prolegomenis, Annotatione, Indicibus Instruxit, Tabulis Æri Incisis Illustravit|chapter=Hannoni Carthaginiensium Regis Periuplus: Earum Quæ sunt ultra Herculis Columnas Libycarum Terræ Partium quem etiam dedicavit in Saturni delubro, exhibeutem hæcce|volume=1|publisher=Firmin-Didot|pages=1-14}}</ref> [[File:Map of the Periplus of the Erythraean Sea.jpg|thumb|389px|Toponimet dhe rrugët e Periplit të Detit Eritreas, shek. I p.e.s.]] ==== Periplët grekë ==== * ''Peripli'' i [[Skylaksi i Kariandës|Skylaksit të Kariandës]], në Karia, që thuhet se lundroi përgjatë [[Lumi Indus|Lumit Ind]] dhe pastaj në [[Suezi|Suez]] me nismën e [[Dari i Madh|Darit të Madh]]. Ky udhëtim përmendet nga [[Herodoti]] dhe peripli i tij citohet nga [[Hekateu i Miletit]], [[Aristoteli]], [[Straboni]] dhe [[Avienusi]].<ref name="OCD1374">{{cite book|author=Eric H. Warmington|author2=Jean-François Salles|chapter=Scylax of Caryanda|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1999|lang=en|isbn=978-019522408-5|page=1374}}</ref><ref>{{Cite book|author=Skylaksi i Kariandës|author-link=Skylaksi i Kariandës|year=1983|lang=en|oclc=630683383|url=https://search.worldcat.org/title/630683383|publisher=Ann Arbor|editor=Michael L. Allain|title=The Periplous of Skylax of Karyanda}}</ref> * Përshkrimi nga ''Euthimenesi'' i [[Afrika Perëndimore|Afrikës Perëndimore]] (rreth çerekut të tretë të [[shekulli VI p.e.s.|shekullit të VI p.e.s.]]). Rrëfimet e tij të publikuara nuk kanë mbijetuar, por duket se kanë qenë të njohura, të paktën si dokument i dorës së dytë nga ''[[Plutarku]]''. * ''Peripli Masaliot'', një përshkrim i rrugëve tregtare përgjatë brigjeve të [[Oqeani Atlantik|Atlantikut Evropian]], nga lundërtarë [[grekët e lashtë|anonimë grekë]] nga ''Masalia'' (tani [[Marseja]] në [[Franca|Francë]]), me gjasa daton nga [[shekulli VI p.e.s.]], i ruajtur gjithashtu te [[Avienusi]].<ref name="OCD1141">{{cite book|lang=en|author=Nicholas Purcell|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|chapter=Periploi, 'voyages around'|year=1999|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|edition=i 3-të|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019522408-5|page=1141}}</ref> * Pitea i Masilies, ([[shekulli IV p.e.s.]]) ''Mbi Oqeanin'' ({{lang|grc|Περί του Ωκεανού}}), nuk ka mbijetuar; kanë mbetur vetëm disa pjesë të tij, të cituara ose perifrazuara nga autorët e mëvonshëm, duke përshfirë [[Straboni]]n, [[Diodori|Diodor Sikuli]], [[Plini Plaku]] dhe te ''Ora maritima'' e [[Avienusi]]t.<ref>{{cite book|chapter=Pytheas, Greek navigator, c. 310–306 BCE|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|year=1999|author=Eric Herbert Warmington|author2=Antony Spawforth|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019522408-5|lang=en|page=1285}}</ref><ref>{{Cite book|title=Pythéas de Marseille et la géographie de son temps|author=Joachim Lelewel|url=https://archive.org/details/lelewel-pytheas-de-marseille-1836|publisher=Joseph Straszéwicz|year=1836|lang=fr}}</ref> [[File:WorldMapCosmasIndicopleustes.jpg|thumb|left|379px|Hartë e botës e paraqitur te ''Topografia e Krishterë'' e Kozmas Indokopleustit. Toka paraqitet në formë drejtkëndore e rrethuar nga Oqeani Botëror, shek. VI]] * ''[[Periplusi i Pseudo-Skylaksit]]'' ({{lang|grc|Περίπλους τῆς θαλάσσης τῆς οἰκουμένης Εὐρώπης καὶ Ἀσίας καὶ Λιβύης}}, ''Periplus tes thallases tes eikumenes Europes kai Azias kai Libyes'') i shkruar nga një autor i quajtur [[Pseudo Skylaksi|Pseudo Skylaks]]. Këtij peripli përgjithësisht i atribuohet një datë midis [[shekulli IV p.e.s.|shekullit të IV]] dhe [[shekulli III p.e.s.|të III p.e.s.]].<ref name="OCD1374"/><ref>{{Cite book|author=Pseudo Skylaksi|author-link=Pseudo Skylaksi|url=https://books.google.al/books?id=NEcURQAACAAJ|editor=Graham Shipley|title=Pseudo-Skylax's Periplous: The Circumnavigation of the Inhabited World: Text, Translation and Commentary|publisher=Bristol Phoenix Press|year=2011|lang=en|isbn=978-190467582-2}}</ref> * Peripli i Nearkut shqyrton zonën midis [[Indusi]]t dhe [[Gjiri Persik|Gjirit Persik]] nën urdhërat e [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]]. Ai qe burim për [[Straboni]]n dhe [[Arriani]]n, mes të tjerëve.<ref name="OCD1141"/><ref>{{Cite book|year=1889|lang=en|editor=William Vincent|url=https://books.google.al/books?id=etQTAAAAYAAJ|title=The Voyage of Nearchus and the Periplus of the Erythrean Sea|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> *''Mbi Detin e Kuq'' nga [[Agatharkidi]]. Fragmente të ruajtura te [[Diodori|Diodor Sikuli]] dhe [[Fotiu I|Foti I]].<ref>{{cite book|author=Kenneth S. Sack|year=1999|lang=en|title=Oxford Classical Dictionary|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|isbn=978-019522408-5|publisher=[[Oxford University Press]]|editor1=Simon Hornblower|chapter=Agatharchides of Cnidus, Greek historian, geographer, and Peripatetic philosopher, c. 215–after 145 BCE|editor2=Antony Spawforth|page=36}}</ref><ref>{{Cite book|lang=en|author=Agartharkidi i Knidit|url=https://books.google.al/books?id=vpoN9PDYKC4C&lpg=PP1&pg=PA177|author-link=Agatharkidi|editor=George W. B. Huntingford|year=1980|chapter=Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea' as epitomised by Photios|title=The Periplus of the Erythraean Sea, by an unknown author: With some Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea'|publisher=The Hakluyt Society|isbn=978-0-904180-05-3|pages=177-196}}</ref> * Peripli i [[Skymni]]t të [[Hiosi]]t që daton rreth vitit [[110 p.e.s.]], nga i cili kanë mbijetuar vetëm disa fragmente.<ref>{{cite book|author=Nicholas Purcell|year=1999|chapter=Scymnus of Chios, author|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|edition=i 3-të|isbn=978-019522408-5|page=1374}}</ref> * ''Peripli i Detit Eritreas'' ose ''Detit të Kuq'' ({{lang|grc|Περίπλους τῆς Ἐρυθρᾶς Θαλάσσης}}, Períplous tē̂s Erythrâs Thalássēs) është shkruar nga një [[Aleksandria|aleksandrin]] i helenizuar/romanizuar i [[shekulli I|shekullit të I të e.s.]]. Ai jep një itinerar bregdetar të [[Deti i Kuq|Detit Eritreas (të Kuq)]], duke filluar nga porti i Berenice Trogloditikas. Përtej Detit të Kuq, dorëshkrimi përshkruan brigjet e [[India|Indisë]] deri në [[Gangu|Lumin Gang]] si dhe brigjet e [[Afrika|Afrikës]] (të quajtur Azania). Autori i panjohur i ''Periplit të Detit Eritreas'' pohon se Hipalosi, një marinar, njihte "[[Musonet|erërat musonike]]" që e shkurtonin udhëtimin nga [[India]] në Detin e Kuq. Gjithashtu sipas dorëshkrimit, [[Briri i Afrikës]] quhej "Aromaton akron'' ({{lang|grc|Αρώματον ἄκρον}}, ''Kepi i Erëzave") apo ''Aromaton emporion'' ({{lang|grc|Ἀρωμάτων ἐμπόριον}}, ''Empori i Erëzave''), ndërsa [[Jemeni]] modern ishte i njohur si "Vendi i Temjanit".<ref>{{cite book|author=Xinru Liu|lang=en|title=The Silk Road in World History|url=https://books.google.al/books?id=FJ8RDAAAQBAJ&lpg=PP1&&pg=PA20|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2010|page=20-41|isbn=978-0-195-33810-2}}</ref><ref>{{Cite book|year=1980|editor=George W. B. Huntingford|publisher=The Hakluyt Society|url=https://books.google.al/books?id=vpoN9PDYKC4C|lang=en|title=The Periplus of the Erythraean Sea, by an unknown author: With some Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea'|isbn=978-0-904180-05-3}}</ref> * ''Peripli i Detit Euksin'' ({{lang|grc|Περίπλους τοῦ Εὐξείνου Πόντου}}, ''Períplous toû Euxeínou Póntou'', {{lang|la|Periplus Ponti Euxini}}), një përshkrim i rrugëve detare përgjatë brigjeve të [[Deti i Zi|Detit të Zi]], i shkruar nga [[Arriani]] ({{lang|grc|Αρριανός}}, {{lang|la|Lucius Flavius Arrianus}}) në fillim të [[shekulli II|shekullit të II-të të e.s.]].<ref>{{Cite book|author=Arrian Nikomedi|author-link=Arriani|year=2003|editor=Aidan Liddle|url=https://books.google.al/books?id=eHRiAAAAMAAJ|title=Arrian: Periuplus Ponti Euxini|publisher=Bloomsbury Academic|lang=en, grc|translator=Aidan Liddle|isbn=978-185399661-0}}</ref> * {{lang|la|Stadiasmus Maris Magni}} ({{lang|grc|Σταδιασμός ήτοι περίπλους της μεγάλης θαλάσσης}}) i shkruar nga një autor anonim rreth gjysmës së dytë të [[shekulli III|shekullit të III]].<ref>{{Cite book|editor=Karl Müller|year=1882|title=Geographi Graeci minores. E Codicibus Recognovit, Prolegomenis, Annotatione, Indicibus Instruxit, Tabulis Æri Incisis Illustravit|url=https://books.google.al/books?id=ieG8thul_JoC&pg=PA427|chapter=Anonymi Stadiasmus Sive Periuplus Maris Magni|volume=1|lang=la|publisher=Firmin-Didot|pages=427-514}}</ref> * Peripli i Detit të Jashtëm ({{lang|grc|Περιπλοισ τησ εΞω Θαλασσησ}}) i Marcianit të Heraklesë ({{lang|grc|Μαρκιανὸς Ἡρακλεώτης}}, ''Markianòs Hērakleṓtēs''; {{lang|la|Marcianus Heracleënsis}}) i cili përmend vende që nga [[Oqeani Atlantik]] deri në [[Kina|Kinë]].<ref>{{cite book|author=Marciani i Heraklesë|year=1927|editor=Wilfred Harvey Schoff|url=https://books.google.com/books?id=kjN_AAAAMAAJ|title=Periplus of the Outer Sea, East and West, and of the Great Islands Therein|oclc=5303996|publisher=Commercial Museum|lang=en}}</ref> * ''Peripli i Detit të Brendshëm'' (({{lang|grc|Περίπλους τῆς ἐντὸς θαλάττης}}, ''Periplūs tēs entos thalassēs'') i Menipit të Pergamit ({{lang|grc|Μένιππος ὁ Περγαμηνός}}) që ka mbijetuar falë përfshirjes së një Epitomi të Periplit të Menipit nga Marciani i Heraklesë rreth vitit [[400]].<ref>{{Cite book|editor=Aubrey Diller|year=1952|lang=en|chapter=Menippi Periegeseos Periplus|url=https://archive.org/details/traditionofminor0000unse/|title=The Tradition of the Minor Greek Geographers|publisher=American Philological Association|pages=147-164}}</ref><ref>{{Cite web|editor=William Smith|title=A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=menippus-bio-8&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104&force=y|year=1873|lang=en|publisher=John Murray}}</ref> * ''Topografia e Krishterë'' ({{lang|grc|Χριστιανικὴ Τοπογραφία}}, {{lang|la|Topographia Christiana}}) e Kozma Indikopleustit ({{lang|grc|Κοσμᾶς Ἰνδικοπλεύστης}}, që në shqip përkthehet ''Kozmai që lundroi në Indi'') që në [[shekulli VI|shekullin e VI]], gjatë sundimit të [[Justiniani I|Justinianit të I]] bëri disa udhëtime në Indi, të cilat i shkroi rreth vitit [[550]] në një manastir të Sinait.<ref>{{Cite book|author=Kozma Indikopleusti|year=2010|editor=John Watson McCrindle|url=https://books.google.al/books?id=Cp9S9o5lj5oC|title=The Christian Topography of Cosmas, an Egyptian Monk|publisher=[[Cambridge University Press]]|translator=John Watson McCrindle|lang=en|isbn=978-1-108-01295-9}}</ref> [[File:Portolan by Jacobus Russus of Messina 1533.jpg|thumb|389px|Hartë nautike e vitit 1533]] === Mungesa e hartografisë para 1200-ës === Mungesa e dokumenteve nautike në shekujt para vitit [[1200]] u ka krijuar shumë vramendje studiuesve mbi faktin se pupujt pushtues, si [[fenikasit]], [[grekët e lashtë]] dhe [[romakët]], mund të mos kenë ndjerë nevojën e një hartografie nautike. Një tezë e zhvilluar në vitet e fundit merr në konsideratë si humbjet për shkak të disa anije-fundosjeve dhe materialin e shkruar jetëshkurtër, ashtu dhe hipotezën që navigatorët e asaj epoke krijuan harta nautike përgjatë navigimeve, por nuk konsideronin se meritonin të ruheshin. ===Portolanët=== {{See also|Portolanët}} [[File:Mediterranean chart fourteenth century2.jpg|upright=1.4|left|thumb|Një portolan i [[Mesdheu]]t, çereku i dytë i shek. të XIV. Mbajtur në ''Library of Congress'', ku është artifakti më i vjetër origjinal, hartografik]] '''Portolanët''' janë udhëzues, atlase ose [[hartografia nautike|harta nautike]], të krijuara për herë të parë mes fundit të [[shekulli XII|shekullit të XII]] dhe fillimit të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] në [[Mesdheu|Mesdhe]] dhe më vonë të shtrirë për të përfshirë të edhe rajonet e tjera detare. Ata paraqesin lista sistematike portesh (prej nga vjen emri i tyre), largësitë mes tyre dhe drejtimet për të lundruar nga njëri te tjetri. Përshkruanin mbi të gjitha bregdetin mesdhetar, megjithëse përmbajnë edhe disa brigje atlantike.<ref>{{Cite web|lang=es-ES|date=23 maj 2016|url=https://blogcatedranaval.com/2016/05/23/los-portulanos-una-fuente-historica-y-estetica/|title=Los portulanos, una fuente histórica y estética|website=Blog Cátedra de Historia y Patrimonio Naval|access-date=24 prill 2021}}</ref> Ata përfshinin informacione mbi largësitë, mënyrat për të hyrë nëpër porte, rreziqet, brigjet ranore, arrecifes y anclajes.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|title=Qué es un portulano o carta portulana?|url=https://canal.uned.es/video/5a6f2a8ab1111f57648b45a8|access-date=24 prill 2021}}</ref> Fjala ''portolan'' vjen prej [[gjuha italiane|italishtes]] ''portolano'', që do të thotë "i lidhur me [[porti|portet]] dhe [[limani|limanet]]", të cilët të paktën që nga [[shekulli XVII]] përkufizohen si "një koleksion udhëzimesh lundrimi".<ref>{{cite web|lang=en|author=Tony Campbell|url=http://www.maphistory.info/portolanchapter.html#terminology|title='Portolan charts from the late thirteenth century to 1500' (Additions, Corrections, Updates)|website=Map History / History of Cartography: The Gateway to the Subject|accessdate=8 dhjetor 2018}}</ref> [[File:El mar Mediterráneo en el Atlas catalán de Cresques Abraham.jpg|thumb|321px|[[Mesdheu]], ''mapamundi'' i Kreskesit, 1375]] Paraprirësit e portolanëve qenë [[Peripli|periplët]] e lashtë, që udhëzonin mësimin e kurseve të lundrimit dhe ''roteiros-it'' mesjetarë, që informonin vetëm për një itinerar të caktuar. Teknologjia për përpunimin e kësaj teknike hartografike u zhvillua përreth zonës së [[Republika e Gjenovës|gjenoveze]], gjatë [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] dhe e përhapur shumë shpejtë, në fillim në [[Republika e Venecies|Venecie]] dhe [[Majorka|Majorkë]] dhe pastaj, në [[shekulli XV|shekullin e XV]], në shumë qendra të tjera prodhimtarie. Sipas [[historiani|historianëve]] të [[shekulli XIX|shekullit të XIX]] nga prejardhja dallohen këto familje kryesore portolanësh:<ref name=":0"/> * Portolanët italianë, të zhvilluar kryesisht në [[Gjenova]], [[Venecia|Venecie]] dhe [[Roma|Romë]]. * Portolanët spanjollë, me [[Palma de Majorka]]n si qendër kryesore të prodhimit. * Portolanët portugezë besohet se rrjedhin nga ata spanjollë. Portolanët arabë nuk u njën deri në gjysmën e dytë të [[shekulli XX|shekullit të XX]]. * Portolanët islamikë, të zhvilluar midis hartografëve arabë, persë dhe turq. ====Portolanët italianë==== [[File: Maggiolo - Portolankarte - 1541.png|thumb|left|379px|Portolan i vitit 1541]] {{see also|Republikat Detare}} Libri më i vjetër portolan i ruajtur është {{lang|la|Liber de existencia riveriarum te forma maris nostri Mediterranei}} i shkruar në latinisht me gjasa në fillim të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]]. Libri portolan pasues i ruajtur është ''Compaso de navigare'', në [[gjuha italiane|italisht]], nga mesi i shekullit të XIII, nga i cili ruhen dorëshkrime të ndryshme, më i vjetri i të cilëve daton nga fundi i të njëjtit shekull. Seria pjellore e hatave portolane italiane nis në mesin e [[shekulli i XIII|shekullit të XIII]], me shembullin më të vjetër të njohur, ''Carta Pisana'', që mbahet në [[Bibliothèque Nationale de France]] të [[Parisi]]t. ''Carta di Cortona'', një nga hartat më të vjetra nautike, të mbijetuara. Ajo u zbulua në vitin [[1957]] në Cortona të Italisë, anonime dhe e padatuar. Fillimisht e vlerësuar se i përket periudhës midis viteve [[1232]] dhe [[1258]], por sipas studiuesve më të fundit konsiderohet rreth vitit [[1300]], pothuajse bashkëkohëse, por pas ''Carta Pisana''. Pjesa e mbijetuar mbulon vetëm Mesdheun Lindor, megjithëse duket se ka pasur një pjesë perëndimore të mesdheut që është prerë në ndonjë kohë. Ajo mbahet në Biblioteca dell’Academia Etrusca në Cortona, Itali, Port.105. ''Carta di Carignano'' i përket [[shekulli XIV|shekullit pasues]], por e zhdukur nga Arkivi Kombëtar i [[Firencia|Firences]], ku ruhej prej shumë kohësh; veprat hartografike të gjenovezit Pietro Vesconte, ilustratori veprës së Marino Sanudo të Vjetrit; harta e Francisco Piziganos ([[1373]]), me ndikim stilistik nga [[Majorka]]; dhe ato të Beccario-s, Albino de Canepa-s dhe vëllezërve Benincasa, me prejardhje nga [[Ankona]]. ''Atlasi Luxoro'' i [[shekulli XV|shekullit të XV]], autorësia e të cilit mbetet anonime, mbahet në ''Biblioteca Civica Berio'' në [[Gjenova]]. [[File:Le Repubbliche Marinare.jpg|thumb|Republikat detare italiane]] [[Italia]], si rrjedhojë e pozicionit qëndror në brendësi të [[Mesdheu|Basenit Mesdhetar]], konsiderohet si vend-origjina e kësaj disipline, e dështmuar duke nisur nga [[Mesjeta e vonë]]. Epoka e [[Republikat Detare|Republikave Detare]], në veçanti, qe një periudhë e lulëzuar për hartografinë nautike: harta më e vjetër e arritur deri sot, ''Carta Pisana'', është krijuar në [[Piza|Pizë]], [[Gjenova|Gjenovë]] ose [[Venecia|Venecie]], ndërsa hartat nautike të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] dhe [[shekulli XV|XV]] që na kanë mbërritur i përkasin të gjitha shkollave të Gjenovës, të Venecies dhe të [[Ankona|Ankonës]].<ref name="Brancaccio">{{Cite book|author=Giovanni Brancaccio|year=1991|lang=it|title=Geografia, cartografia e storia del Mezzogiorno|url=http://books.google.it/books?id=FxIn0_nDhiIC&pg=PA99|publisher=Guida Editori|isbn=88-7835-121-0|page=99}}</ref> Nga periudha ndërmjet [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] dhe [[shekulli XV|të XV]] kanë mbijetuar rreth 180 harta nautike, në shumicë të prodhimit italian, megjithëse nuk kanë elemente për ta vërtetuar përfundimisht këtë hipotezë, përveç përmendjes në inventare apo akte noteriale. ===== Hartografia pizane ===== [[File:Carte Pisane Portolan.jpg|thumb|left|396px|''Carta Pisana'']] Libri më i vjetër portolan i ruajtur është {{lang|la|Liber de existencia riveriarum te forma maris nostri Mediterranei}} i shkruar në latinisht midis fundit të [[shekulli XII|shekullit të XII]] dhe fillimit të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]]. Autori i saj anonim paraqet teknikën e tij të mbledhjes së informacionit si inovative dhe tregon se, bashke me volumin, kishte ndërtuar një ''cartula mapamundi'' duke i vendosur referencat ''sipas pozicionit të drejtimit të erërave'' dhe ''sipas [[Milja|miljeve]] të largësisë së vendeve''. Po ashtu tregon se kishte mbledhur informacionin duke nisur nga ato që i kanë thënë detarët dhe punonjësit e [[porti]]t dhe se vepra është realizuar nga indikacionet e një kanoniku të katedrales së [[Piza|Pizës]]. Një studim matematik i fundit ka theksuar se të paktën një pjesë e informacionit të ''Liber de existencia riveriarum'' duket se vjen nga një hartë e krijuar pa përdorur [[busulla|busullën]] dhe ndërkohe e ndryshme nga hartat e mëvonshme portolane.<ref>{{Cite journal|lang=en|author=Joaqim Alves Gaspar|url=https://www.academia.edu/37868676/|doi=10.1080/03085694.2019.1529898|title=The Liber de existencia riveriarum (ca.1200) and the birth of nautical cartography|journal=Imago Mundi|year=2019|volume=71|issue=1}}</ref><ref>{{Cite book|lang=fr|author=Patrick Gautier Dalché|url=https://www.academia.edu/11716066/|publisher=École Française de Rome, Palais Farnèse|title=Carte Marine et Portulan au XII^e Siècle. Le Liber de Existencia Reveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei (Pise, circa 1200)|year=1995|isbn=2-7283-0335-5}}</ref><ref>{{Cite journal|author1=Caterina Balleti|year=2021|lang=en|author2=Renato Gibin|url=http://www.e-perimetron.org/Vol_16_1/Balletti_et_al.pdf|author4=Evangelos Livieratos|title=Preliminary numerical investigations on the "Liber de Existencia Riveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei"|author3=Caterina Gottardi|volume=16|issue=1|journal=e-Perimetron|pages=15-26}}</ref> Harta më e vjetër nautike e arritur në ditët tona është ''Carta Pisana'', një hartë anonime e pa datuar, por atribuar mesit të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] nga Raimondo Bacchisio Motzo, që vendosi një ndërvarësi mes kësaj harte dhe ''Compasso da navegare'' paraprirës. Harta u quajt ashtu se fillimisht u gjet në [[Piza]], megjithëse më vonë shkoi në ''[[Bibliothèque nationale de France]]'' të [[Parisi]]t. Nuk dihet me saktësi vendi ku u prodhua, por megjithatë, studiuesit mendojnë se vjen nga një nga [[Republikat Detare]].<ref>{{Cite book|year=2001|author=Amir D. Aczel|url=https://books.google.al/books?id=0KoZAQAAIAAJ|lang=en|title=The Riddle of the Compass: The Invention that Changed the World|publisher=Harcourt Books|isbn=978-015100506-2}}</ref><ref>{{Cite book|author=Giovanni Brancaccio|lang=it|publisher=Guida Editori|url=http://books.google.it/books?id=FxIn0_nDhiIC|year=1991|title=Geografia, cartografia e storia del Mezzogiorno|isbn=88-7835-121-0}}</ref> E dizenjuar me saktësi të madhe, harta, e orientuar drejtë [[lindja (gjeografi)|lindjes]], paraqet [[Mesdheu|Detin Mesdhe]] duke përfshirë edhe [[Deti i Zi|Detin e Zi]]. Mesdheu faktikisht rezulton i mbushur me toponime pingul me brigjet, disa në të zezë, ndërsa të tjerët, ka të ngjarë më të rëndësishëm për epokën, në të kuqe. Brigjet e [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]] përtej [[Gjibraltari]]t rezultojnë skematike dhe jugu i [[Anglia|Anglisë]] mezi njihet. Në qafën e [[pergamena|pergamenës]] është vizatuar një shkallë largësish. Vizatimi përmban gjithashtu një rrjetë të dendur "rombesh" që ndërpriten me njëri-tjetrin duke nisur nga pikat e takimit të shpërndara rregullisht, duke formuar dy [[rrethi|qarqe]] [[tangentja|tangente]], njëri në basenin perëndimor, ndërsa tjetri në atë lindor. =====Hartografia gjenoveze===== {{main|Republika e Gjenovës}} Në [[Republika e Gjenovës]] i shpërndante hartografët për ti mbajtur dhe për të shmangur krijimin e nxënësve në teknikën e tyre. Por hartografët e kishin veçori lëvizshmërinë tipike të njerëzve të detit. Pietro Vesconte u spostua nga [[Gjenova]] për në [[Venecia]], si dhe bashkëqytetari i tij Battista Agnese. =====Hartografia veneciane===== [[Republika e Venecies]] duhet të drejtonte ekonomikisht dhe politikisht territore të afërt dhe të largët, të gjitha buzë detit; për këtë motiv, në qytetin lagunor u krijua nevoja për të prodhuar harta nautike, që ishin njëkohësisht instrumente praktike dhe simbole të madhështisë dhe të fuqisë. Një prodhim i veçant qenë të ashtuquajturit ''isolari'', të përbërë nga harta të ishujve të veçantë dhe nga arkipelagë, një një model të ndërmjetëm midis [[portolanët|portolanëve]] dhe hartografisë historiko-përshkruese<ref>{{Cite journal|author=Orietta Selva|lang=it|date=shtator 2013|url=https://www.openstarts.units.it/server/api/core/bitstreams/692a387e-c3cb-46ae-98da-0c11a06f9015/content|title=Lo stato della cartografia veneziana tra XV e XVIII secolo: emblema di potere e strumento di pianificazione territoriale|issue=148|issn=0044-9733|journal=Bollettino dell'Associazione Italiana di Cartografia|pages=69-87}}</ref> [[File:Grazioso Benincasa. Biblioteca Universitaria, Bolonia.1482.jpg|thumb|402px|Harta nautike e Mesdheut, nga hartografi ankonitan Grazioso Benincasa (1492)]] =====Hartografia e Ankonës===== Një shkollë po aq e rëndësishme hartografike u zhvillua në [[Republika e Ankonës]],<ref>{{Cite book|author=Corradino Astengo|lang=it|title=La cartografia nautica mediterranea dei secoli XVI e XVII|url=https://books.google.al/books?id=huERAQAAIAAJ|publisher=Erga|isbn=978-88-8163-204-6|year=2000|page=107}}</ref> e cila u krijua nga hartografi Grazioso Benincasa, autor i të paktën njëzet e dy veprave të sigurta, të prodhuara në gjysmën e dytë të [[shekulli XV|shekullit të XV]]. Midis tyre, harta e vitit [[1492]], e rëndësishme se bazohet në kërkime origjinale dhe se dëshmon njohuritë që zotëroheshin në vitin e zbulimit të Amerikës. =====Hartografia nautike italo-jugore===== Nga [[shekulli XVI]] edhe jugu italian nisi prodhimin e hartografisë nautike, kryesisht në [[Napoli]] dhe në [[Mesina]],<ref name="Brancaccio"/> që qe qendër prodhimtare deri në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]], mbi të gjitha si pasojë e imagjinatës së hartografëve [[hebrenjtë|hebrejë]] të [[Majorka|Majorkës]]. ====Portolanët spanjollë==== [[File:Gabriel Vallseca. Museo Marítimo, Barcelona.1439.jpg|thumb|left|379px|Portolan i 1439-ës nga Gabriel de Vallseca (Museu Maritim, Barcelona)]] Spanjollët futën një risi në hartografinë nautike, me hartat gjeografike që kishin paraqitje të përbashkët stilistike të disa aksidenteve dhe vendndodhjeve. Kryevepra e portolanëve majorkinë është ''Atlasi Katalan'' i realizuar nga [[Abraham Kreskesi]] në vitin [[1375]] dhe i mbajtur në [[Bibliothèque Nationale de France]] të [[Parisi]]t. [[Abraham Kreskesi]] ishte një hebre majorkin në shërbim të Pedros së IV të Aragonës. Në "''buxolarum-in''" e tij, punishtja e tij e [[busulla|busullave magnetike]], ai ndihmohej nga i biri Jafuda. [[Atlasi]] është një ''mapamundi'', d.m.th. hartë botërore me rajonet e Tokës dhe popujt e ndryshëm që jetojnë aty. Vepra u bë me kërkesë të Princit Don Juan, i biri i Pedros së IV, dëshirues i një paraqitje besnike të botës nga [[Hemisfera Perëndimore|perëndimi]] në [[Hemisfera Lindore|lindje]]. ''Mapamundi'' përbëhet nga dymbëdhjetë fleta me tabela, të lidhura me njëra-tjetrën nga [[Rrotulla e shkrimit|rrotulla]] dhe të mbështjella në [[pergamena|pergamenë]] dhe në panele të palosshëm apo ''biombo''.<ref>{{Cite web|title=biombo|url=https://dle.rae.es/biombo|lang=es|website=Diccionario de la lengua española}}</ref><ref group="Shpjegime">Fjala {{lang|pt|biombo}} do të thotë panel i palosshëm i pikturuar ose/dhe me tekste kaligrafike. Rrjedh nga [[gjuha japoneze|japonishtja dialektore]] ''byōmbu'', variacion i {{lang|ja|屏風}} (bjōbu, që përkthehet ''bjō'' – ''mbrojtje'' dhe ''bu'' – ''erë''), kjo nga {{lang|ltc|屏風}} / {{lang|ltc|屏风}} (''beng pjuvng'') nëpërmjet {{lang|ko|병풍}} (''bjeongpung'').</ref><ref>{{cite web|work=educalingo.com|title=Etimologia de la palabra 'biombo'|url=https://educalingo.com/es/dic-es/biombo|lang=es}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Ming Jung|journal=Korean Literature Now|translator=Young Kim|date=3 korrik 2021|url=https://www.kln.or.kr/magazine/magazineView.do?volumeIdx=41|title=Byeongpung: The Folding Screens of Korea|lang=en|volume=52|pages=49-54}}</ref> Secila tabelë ka përmasa 69 me 49&nbsp;cm. Katër të parat janë plotësuar me tekste dhe tabela gjeografike, astronomike si dhe kalendare. ''Mapamundi'' më inovativ i Kreskesit është paraqitja e [[Azia|Azisë]], që na [[Deti Kaspik]] deri në Kataj ([[Kina]]), në të cilën merr parasysh informacionin e [[Marko Polo]]s, Jordanus Catalani etj. Në [[shekulli XIV|shekullin e XIV]], theksohet vepra e Guillem Soler, që kultivatoi të dy stilet, si thjeshtë nautik ashtu dhe nautik-gjeografik. [[Shekulli XV]] përkon me portolanin e famshëm nga Gabriel Vallseca, ([[1439]]), mbajtur në Museu Marítim de Barcelona, i shquar për shijen e tij të ekzekutimit dhe hollësitë e gjalla piktoreske, i maskuar nga një njollë [[boja e shkrimit|boje]] e mbetur nga [[Frédéric Chopin]] dhe [[Zhorzh Sand]].<ref name="Sand1843">{{cite book|author=George Sand|lang=fr|title=Oeuvres complètes de George Sand|url=https://books.google.com/books?id=wv0TAAAAQAAJ&pg=PA69|year=1843|publisher=Perrotin|pages=69–}}</ref> [[File:Jorge Aguiar 1492 MR.jpg|thumb|381px|Portolan i Jorge de Aguiar ([[1492]]), harta më e vjetër e njohur e nënshkruar dhe datuar me prejardhje portugeze (''Beinecke Rare Book and Manuscript Library'', Yale University, Nju Heven, ShBA)]] ====Portolanët portugezë==== Portolanët portugezë rrjedhin nga tradita majorkine<ref>{{cite book|year=1975|author=Luís de Albuquerque|url=https://books.google.com/books?id=dVc0MZsZj48C&pg=PA10|title=Estudos de História|publisher=Universidade Coimbra – Biblioteca Geral 1|chapter=Origens da navegação astronomica|id=GGKEY:7186FCQBHS5|volume=III. A navegação astronomica|pages=10–|lang=pt}}</ref> dhe nuk i përmbushin kriteret e kërkuara si portolanë tradicionalë pas zgjerimit të horizonteve gjeografike nga portugezët dhe spanjollët. Ata kanë si veçori mbivendosjen e vijave astronomike të [[ekuatori]]t dhe [[Zona tropike|tropikëve]] mbi rrjetin e vijave të erërave, duke vijuar të përpunohen përgjatë [[shekulli XVI|shekujve të XVI]] dhe [[shekulli XVII|XVII]]. ====''Rahnāmag-ët'' persë==== Lundërtarët [[persët|persë]] kishin prej kohësh udhëzuesit e tyre lundrues, të quajtur ''rahnāmag'' {{lang|pal|رهنامه}} në [[gjuha perse|persishten e mesme]] (nga lʾs (rāh, “rrugë”) + nʾmk' (nāmag, “libër”). Prej kësaj rrjedh termi {{lang|ar|رَاهْنَامَج}} (rāhnāmaj), {{lang|ar|رَهْنَامَج}} (rahnāmaj), një huazim nga persishtja pahlavi, dhe {{lang|fa|رهنامه}} ''rahnāmeh'').<ref>{{cite book|author1=Ali Akbar Dehkhoda|author2=Mohamad Moʻin|lang=fa|title=Loghat-namehʻi Dehkhoda|url=https://search.worldcat.org/title/1474012005|date=1958–1966|publisher=Tehran University Press|chapter=Rahnāma|oclc=1474012005}}</ref> Ata listonin portet, vendreferimet bregdetare dhe largësitë përgjatë brigjeve. Këta udhëzues lundrimi të shumë-cituar, tëë humbur datojnë të paktën nga [[shekulli XII]]. Disa prej tyre e përshkruanin [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]] si "një det i vështir për tu përshkruar" dhe paralajmëronin se "rënia përqark e detit" e bënte të pamundur rikthimin.<ref>{{cite book|author=Felipe Fernandez-Armesto|year=2001|lang=en|publisher=Free Press|isbn=0-7432-0248-1|url=https://archive.org/details/civilizationscul0000fern|title=Civilizations: Culture, Ambition, and the Transformation of Nature|url-access=registration}}</ref> ====Portolanët arabë==== Janë ruajtur tre portolanë mesjetarë të shkruar në [[gjuha arabe|arabisht]]:<ref name="Ducene">{{Cite journal|author=Jean-Charles Ducène|title=Le portulan arabe décrit par Al-'Umari|url=http://www.lecfc.fr/new/articles/216-article-7.pdf|issue=216|lang=fr|journal=Monde des Cartes|date=1 qershor 2013|pages=81–90}}</ref> * Harta e Ahmed ibn Suleiman al-Tangi-t midis vitit [[1413]] dhe [[1414]].<ref>{{Cite book|author=Mónica Herrera Casais|year=2008|chapter=The 1413-14 Sea Chart of Ahmad al-Ţanjī|url=https://www.academia.edu/25842182/|editor1=Emilia Calvo|editor2=Mercè Comes|title=A Shared Legacy: Islamic Science East and West. Homage to Prof. J.M. Millàs Vallicrosa|editor3=Roser Puig|editor4=Mónica Rius|lang=ca|publisher=Universitat de Barcelona|pages=283-307}}</ref> * Harta e Ibrahim al-Tabib al-Mursit, e vitit [[1461]]. * Harta e Evropës Perëndimore, anonime dhe e padatuar, e ruajtur në ''Biblioteca Ambrosiana'', që daton afërsisht nga [[shekulli XIV]],<ref name="Vernet">{{cite journal|author=Juan Vernet Ginés|url=https://www.jstor.org/stable/i248222|date=1962|title=The Maghreb Chart in the Biblioteca Ambrosiana|journal=Imago Mundi|volume=16|lang=en|pages=1–16}}</ref> ose [[shekulli XV]]. Përveç këtyre ka një përshkrim të imtësishëm të një harte nautike arabe të [[Mesdheu]]t te enciklopedia e egjiptianit Ibn Fadl Allah al-'Umari, e shkruar midis viteve [[1330]] dhe [[1348]].<ref name="Ducene"/> Ka gjithashtu përshkrime të kufizuara në rajone më të vegjël gjeografikë, në një vepër të Ibn Sa'id al Maghribi ([[shekulli XIII]]) dhe madje në veprën e [[Muhammed el-Idrisi]]t ([[shekulli XII]]).<ref name="Vernet"/> [[File:Piri Reis - Map of the Adriatic Coast from Drac North of Karaburun as Far as Budva - Walters W658148B - Full Page.jpg|thumb|Bregdeti [[Deti Adriatik|Adriatik]] nga [[Durrësi]] në veri të [[Karaburuni]]t deri në [[Budva]]]] ====Kitab-i Bahrije==== {{Main|Kitab-i Bahrije}} '''''Kitab-i Bahrije''''' ({{lang|ota|كتاب بحرية}}, d.t.th. {{lang|sq|Libri i Detit}}) është një udhëzues navigacional i shkruar nga [[Piri Reisi]], një [[hartografia|hartograf]], [[korsari|korsar]] dhe [[kapedan Pasha|admiral]] osman. Ai përpiloi harta dhe shënime nga karriera e tij në det në atlasin më të hollësishëm [[portolanët|portolan]] që ekziston.<ref name="Hepworth73">{{Cite journal|author=Paul Hepworth|year=2005|jstor=20650882|journal=The Journal of the Walters Art Museum|url=https://www.jstor.org/stable/20650882|volume=63|title=Production and Date of the Walters' "Kitab-i Bahriye"|lang=en|issn=1946-0988|page=73}}</ref><ref name="04Goodrich1">{{Cite web|author=Thomas D. Goodrich|publisher=Istanbul Military Museum|url=http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm|title=The maps of the Kitab-i Bahriye of Piri Reis|year=2004|lang=en|website=Piri Reis Sempozyumu|at=pt. 1|url-status=dead|archive-date=16 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516061930/http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm}}</ref> ''Kitab-i Bahrije'' kombinon informacion nga një gamë burimesh të përvojës vetjake të [[Piri Reisi]]t. Bregdeti i [[Afrika veriore|Afrikës Veriore]] mbëtetet pak në burime të jashtme. Libri është gjithashtu një nga pak burimet primare të informacionit mbi [[Piri Reisi]]n. [[File:Piri Reis - Map of the Coastlines and the Islands of the Adriatic Sea - Walters W658208A - Full Page.jpg|thumb|left|Brigjet dhe ishujt e [[Deti Adriatik|Adriatikut]]]] Ka dy versione të librit. Versioni i parë u hartua midis vitit [[1511]] dhe [[1521]], duke u paraqitur si një dhuratë për sulltan [[Sulejmani I|Sulejmanin Madhështor]]. Versioni i dytë i zgjeruar u prodhua si një porosi e [[Veziri i Madh|Vezirit të Madh]] osman [[Ibrahim Pashë Pargaliu]]t, i përfunduar në vitin [[1526]]. Të dy versionet fillojnë me një parathënie dhe i kushtohen sulltan [[Sulejmani I|Sulejmanit]]. Pjesa kryesore e të versioneve është një atlas nautik për [[Mesdheu]]n. Kapituj të veçantë mbulojnë vendndodhje të ndryshme me hartat përkatëse portolanike. [[Piri Reisi]] thotë se ai përpiloi një [[atlasi|atlas]] me harta të veçuara pasi imtësitë në secilën hartë janë të kufizuara nga hapsira e disponueshme.<ref name="92Soucek272">{{Cite encyclopedia|year=1992|author=Svat Soucek|url=https://www.press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V2_B1/HOC_VOLUME2_Book1_chapter14.pdf|title=Islamic Charting in the Mediterranean|encyclopedia=Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies|editor1=John Brian Harley|lang=en|editor2=David Woodward|volume=2|number=1|publisher=University of Chicago Press|page=272}}</ref> Në versionin e parë ka 130 kapituj, ndërsa në të dytin 210. Kapitujt fillojnë me [[Dardanelet]] dhe ecin në drejtim kundër-orar përreth Mesdheut. Hartat kanë busulla erërash që tregojnë [[Veriu (gjeografi)|Veriun]] në secilën faqe. Shkallë tregohet vetëm në përshkrimet tekstuale, jo me shirita shkalle. Simbolet standarde portolanike tregojnë rreziqe, si pikat për cektinat dhe kryqet për shkëmbinjtë. I shkruar kur lundërtarët osmanë mbështeteshin galiota dhe [[galera]] të shtytura me rrema, ''Kitab-i Bahrije'' pasqyron nevojat dhe kapacitetet e tyre. Ai jep informacione mbi ujërat bregdetare, limanet e sigurta, rreziqet dhe burimet e ujit të pijshëm. [[File:Piri Reis - Map of the Islands of Corfu and Paxi - Walters W658145B - Full Page.jpg|thumb|Ishujt e [[Korfuzi]]t dhe [[Paksosi]]t pranë bregdetit shqiptar]] Versioni i dytë ofron informacion mbi stuhitë, erërat, navigimin me [[busulla|busullë]], navigimin nëpërmjet yjeve, leximin e [[portolanët|portolanëve]] dhe [[oqeani|oqeanëve]]. Ai komenton [[eksplorimet detare portugeze|eksplorimet e fundit portugeze]] dhe spanjolle, duke përfshirë [[udhëtimet e Kristofor Kolombit]] në [[Amerika|Amerikë]] dhe [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë|zbulimin e rrugës detare të Indisë]] nga [[Vasco da Gama]]. Përshkrimi i Amerikës përfshin edhe thashetheme fantastike. Libri paraqet përshkrimin e parë të imtësishëm osman të [[Oqeani Indian|Oqeanit Indian]], me vëmendje të veçantë kushtuar [[Ngushtica e Hormuzit|Hormuzit]]. Libri e arriti famën vetëm pas vdekjes së autorit të tij. Dorëshkrime të njohura të mbijetuara janë të gjitha kopje të krijuara pas vitit [[1550]]. Të paktën disa pjesë të librit janë përkthyer në [[gjuha angleze|anglisht]], [[gjuha turke|turqishten moderne]], [[gjuha greke|greqisht]], [[gjuha frënge|frëngjisht]], [[gjuha gjermane|gjermanisht dhe [[gjuha italiane|italisht]]. ==== Gjashtëqinda holandeze ==== Përputhja e një varg rrethanash të favorshme shoqërore dhe politike, që mbështetën mirëqenien dhe përtëritjen kulturore të [[Holandezët|Holandezëve]] në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]], i dha një nxitje të madhe veprimtarisë [[shtypshkrimi|tipografike]], ashtu si dhe [[gjeografia|gjeografisë]] dhe [[hartografia|hartografisë]], që gëzonin një shumësi autorësh, prodhimet e të cilëve, të pasuruara nga paraqitje të karakterit [[mitologjia|mitologjik]] dhe [[alegoria|alegorik]], shpesh të mbështjella me korniza në miniaturë ilustruese, përbënin shembuj të përkryer të artit grafik të periudhës. Midis tyre, një nga përfaqësuesit e shquar të saj qe pa dyshim Petrus Plancius, hartografi zyrtar i [[India Hollandeze|Kompanisë Hollandeze të Indisë Lindore]] dhe prirës i zhvillimit detar dhe tregtar holandez; Me këta hartografë vihen përkrahë edhe grafistë të spikatur si, për shembull, Peter van den Keere, kunati i Jodocus Hondius. Për më tepër, [[Holanda]] ishte atdheu i Gerardus Mercator, që përcaktoi përmbledhjet hartografike me emërtimin [[Atlasi|Atlas]], mbështetur te [[titanët|titani]] mitologjik i dënuar për të mbajtur në përjetësi rruzullin qiellor deri sa të binte në tokë, [[Atlasi (mitologji)|Atlasi]] por më vonë i paraqitur, si pasojë e një shtrembërimi të legjendës, me të gjithë [[Toka|rruzullin tokësor]] në shpinë. Gjatë të gjithë [[shekulli XVII|shekullit të XVII]] skenari i hartografisë holandeze u mbizotërua nga familja, në krye të së cilës ishte Willem Janszoon Blaeu, në fillim sipërmarrës pranë [[astronom]]it të madh [[danezët|danez]] Tycho Brahe në observatorin e Hvenit, pastaj në vitin [[1596]] ideator i një laboratori në [[Amsterdami|Amsterdam]], me të cilin mori famë, në fillim si kostruktor instrumentesh dhe rruzujsh tokësorë dhe pastaj si prodhues dhe botues hartografik. Në vitin [[1604]] Blaeu publikoi një hartë të [[Holanda|Holandës]] dhe vitin tjetër një hartë botërore në 18 tabela dhe një hartë të [[Spanja|Spanjës]], ndërsa në vitin [[1606]] realizoi një planisferë në [[Projeksionet hartografike|projeksion cilindrik]] dhe pas hartave murale dhe atlaseve të shumta, midis të cilëve ''Zeespiegel'' (Pasqyra e Detit): një udhërrëfyes në dy pjesë, drejtuar navigimit në detet veriore të [[Lindja (gjeografi)|lindjes]] dhe [[perëndimi (gjeografi)|perëndimit]], pastaj të përkthyer në [[gjuha angleze|anglisht]] dhe [[gjuha frënge|frëngjisht]] dhe të ripublikuar rreth vitit [[1630]] me shkallë më të madhe. Në vijim prodhoi ''Licht der Zeevaerdt'' (''Flaka e Navigimit''), që përfshin [[Mesdheu|Detin Mesdhe]]: nga atëherë e në vazhdim u bë zakon kushtimi i pjesës së tretë të [[portolanët|portolanëve]] ''in folio'' atij baseni. Fama e tij bëri që të merte emërimin si hartograf i Kompanisë së Indisë Lindore, enti qeverisës që promovonte dhe kontrollonte zgjerimin territorial dhe tregtar në [[India Koloniale|Vendet Lindore]]. Edhe në këtë detyrë prestigjoze e pasoi i biri, Jan, e emëruar hartograf i [[India Hollandeze|Kompanisë së Indisë Lindore]] në vitin [[1633]]. Kompania i dha një nxitje të madhe hartografisë, duke punësuar hartografët dhe [[hidrografia|hidrografët]] më të mirë të periudhës, aq sa afër mesit të [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]] [[hartografia]] mbulonte gati të gjithë rruzullin tokësor. ==== ''Hartat shkopinj'' të Ishujve Marshall ==== Në vitin [[1862]] një misionari amerikan qe i pari që foli se si banorët e [[Ishujt Marshall|Ishujve Marshall]], lundrues të aftë mbi [[piroga]] me strukturë të jashtme kundërpeshore, përdornin prej kohësh të largëta konstruksione shkopinjsh druri të lidhur me njëri-tjetrin në funksionin e hartave nautike të quajtura ''mado'' dhe ''rebelith'', që bartnin informacione përveç pozicionit të ishujve dhe të kohëve të përshkimit, edhe mbi erërat që mund të haseshin gjatë lundrimit. Këto harta përdoreshin në shkolla për tu memorizuar dhe pastaj për tu përdorur në navigimin astronomik.<ref>{{cite book|author=Marco Aime|year=2008|lang=it|title=Il primo libro di antropologia|url=https://books.google.al/books?id=FHGnKQAACAAJ|publisher=Einaudi|chapter=I cartografi delle Marshall|isbn=978-88-06-18920-4|page=234}}</ref><ref>{{cite book|author=James Poskett|translator=Alessandro Manna|title=Orizzonti, Una storia globale della scienza|url=https://books.google.al/books?id=t_BvEAAAQBAJ|publisher=Giulio Einaudi Editore|year=2022|lang=it|page=137|isbn=978-8806-25148-2}}</ref> [[File:OpenSeaMap-Warnemünde.png|thumb|345px|Hartë nautike e limanit ''Warnemünde'' në [[Rostoku|Rostok]] [[Meklenburg-Pomerania e Perëndimit]] në [[Gjermania|Gjermani]], paraqitur në ''OpenSeaMap'']] == Harta elektronike dhe prej letre == Hartat nautike konvencionale shtypen në fletë të mëdha letre në një larmi shkallësh. Marinarët përgjithësisht bartin shumë harta për të mundësuar hollësi të mjaftueshme për zonat që mund të duhet të vizitojnë. Hartat navigacionale elektrike, që përdorin softuar kompjuterik dhe databaza elektronike për të mundësuar informacion navigimi, mund ti shtojnë ose në disa raste ti zëvendësojnë hartat prej letre, megjithëse shumë marinarë mbajnë harta letre si një ''bekap'' në rast se sistemi hartografik elektronik dështon. === Hartografia moderne në letër === Në [[shekulli XX|shekullin e XX]], duke nisur nga vitet '60 [[hartografia]] u zhvillua jo më përjashtimisht nën "institutet hidrografike", por nëpërmjet nismave të [[botuesi|botuesve privatë]]. Në [[Franca|Francë]] u prodhuan hartat e quajtura ''Blondel'', hartografi i të cilave Claude Vagnon qe i pari që i bashkoi hartat nautike me materiale të ndryshme [[tipografia|tipografike]] nga harta e thjeshtë. Në fakt u prodhuan në [[plastika|plastikë të butë]] dhe të paraqitura të palosura në [[formati i letrës|format A4]]; materiali prodhohej nga kompania ''Du Pont''. Në vazhdim, botimin e vijoi [[botuesi|shtëpia botuese]] "''Librerie Maritime et d'Outre Mer''" ([[Parisi|Paris]]). Këto harta ishin gjithmonë në format të ngjashëm me atë të "instituteve hidrografike" me përmasa rreth 70 x 100&nbsp;cm. Në [[Italia|Itali]], në vitin [[1975]] lindi ''Nauticard'', një [[botuesi|shtëpi botuese]], hartografi i të cilës ishte arkitekti Franco Spagnuolo, që nisi prodhimin vetjak me harta të vogla nautike homonime, të projektuara për mjete të vogla lundruese. Megjithatë u interesuan çdo navigator që donte të zgjidhte hartat duke lexuar tabelat e shtypura në pjesën e mbrapme, pasi bartëte një udhëzues të të gjitha itinerareve dhe largësive të mundshme nga dhe drejtë çdo porti të secilës zonë të paraqitur. Formati 22 x 23&nbsp;cm dhe shtypja në letra të plastifikuara me katër [[ngjyra]] u dhanë një sukses të gjerë. Produkti evoluoi në kohë me publikimin e e hartave të vërteta nautike në formatin 45 x 68&nbsp;cm të shtypura drejtpërdrejtë në [[Polivinil Kloruri|plastikë PVC]]. Këto harta ishin më të përditësuara, përkundrejtë hartave zyrtare, me të dhëna dhe vendndodhje portesh dhe limanesh të dobishme për argëtim dhe të vetmen mangësi kishin të qenët të përditësuar me ''Njoftimet e Marinarëve'' të ''Istituto Idrografico della Marina'' vetëm për shterimin e furnizimeve të magazinës, që u zëvendësun me ribotimin pasues, përshtatshmërisht të përditësuar. Ribotimi kryhej pas disa vjetëve dhe i kthente hartat jo gjithmonë të zëvendësueshme me hartografinë zyrtare. ''Istituto Idrografico della Marina'' në vitin [[2006]] nisi prodhimin e hartave nautike për argëtim (zakonisht sportive), për të arritur fashën e lidhur me lundërtarët. Rrjedhin nga hartografia elektronike ({{lang|en|Electronic Nautical Cartography}}, ENC) me synimin për të prodhuar më lehtësisht një hartografi të përditësuar çdo herë që del një botim i ri, duke i marë subjektet drejtpërdrejtë nga hartografia elektronike mbështetëse, dukshëm e përditësuar në kohë reale. Hartat kanë një format 35,5 x 50&nbsp;cm (A3) dhe janë shtypur në të njëjtën letër si hartat e tjera zyrtare, të trajtuara përshtatshmërisht me një ngjyrosje pas shtypjes, që i kthen në rezistente ndaj [[korrozioni|agjentëve atmosferikë]]. Botohen në ballinë-pjesë e mbrapme si hartat e mëparshme të ''Nauticard-it'', me subjekte të vazhduese. Por prodhimi kufizohet në shkallët 1:100.000 - 1:30.000. Sistemi has në një grykë shisheje në nevojën për të prodhuar gjithmonë furnizime për depon, që të mund ti shmanget kërkesave të tregut. Në fakt, këto harta janë subjekt i magazinimit dhe kështu të vjetërimit të të dhënave të paraqitura: botimet e ndryshme në vitin [[2014]] bartin të dhëna që variojnë midis viteve [[2006]] dhe [[2012]]. Në vitet më të afërt ([[2011]]) [[botuesi|shtëpia botuese]] ''Nauticard'' rinisi nismën e saj me emrin ''Navimap'', me një seri tërësisht të re hartash duke e tejkaluar problememin e përditësimit. Kjo seri hartash paraqitet në [[formati i letrës|formatin]] 47,7 x 69,7&nbsp;cm dhe shtypja bëhet gjithmonë në [[plastika|plastikë]] [[hidrofobia|hidrofobike]] [[Polivinil Kloruri|PVC]]. Hartograf është prapë arkitekti Franco Spagnuolo që ka përgatitur një seri të re, të etiketuar në mënyrë të drejtë ''sipas kërkesës''. Qëllimi i ndjekur dhe arritur është të zgjidhet problemi i përditësimit duke shmangur magazinën dhe duke përditësuar vit për vit impiantet e shtypjes në 1 janar të çdo viti. Mbeti modeli i shtypjes ballinë-pjesë e mbrapme e përcaktuar si ''Double-Face'' duke futur mundësinë e zgjedhjes së subjekteve sipas parapëlqimeve të lundërtarit. === Hartografia elektronike === Përveç hartografisë nautike subjekt është edhe ajo që quhet hartografi elektronike, që rrjedh gjithmonë nga hartografia zyrtare, duke u digjitalizuar nga kjo e fundit me [[softueri kompjuterik|softuarë specialë]] për tu përdorur nga [[hardueri|harduerë specifikë]]. Kjo ndodhte të paktën fillimisht. Tani shumë informacione, për shembull mbi shtratet detare, mbërrijnë drejtpërdrejtë në formë digjitale, kështu që shpesh proçedurat janë janë përmbysur, duke kaluar nga digjitale në shtypi, duke futur një përditësim të ''ENC'' ({{lang|en|Electronic Navigational Chart}}) me shpejtësi të pamendueshme më parë. Për ti mundësuar përdoruesit shijimin e këtyre përparësive, NOAA ({{lang|en|National Oceanic and Atmospheric Administration}}, prej disa vitesh, i hedh në treg hartat nautike nëpërmjet sistemit ''POD'' ({{lang|en|Print On Demand}}) duke u siguruar kështu shtypjen gjithmonë të përditësuar të hartave nautike. Kompania italiane ''Navionics'' qe e para që e nisi këtë seri produktesh në vitin [[1984]], që në vijim do ti bashkohej konkurrentja ''C-Map'' në prodhimin botëror. Institutet hidrografike botërore kanë përcaktuar në vijim një standard të hartografisë elektronike të përcaktuar si ''ECDIS'' ({{lang|en|Electronic Chart Display and Information System}}) të instaluara në bordin e anijeve. Mbi mjetet e vogla lundruese (edhe argëtuese-sportive) pajisjet që përdorin ''ENC'' quhen ''ECS'' ({{lang|en|Electronic Chart System}}), apo ''Chart Plotter'' ose ata që, papërshtatshmërisht quhen ''[[GPS]]'', që mund të jenë të llojit detar apo, në mënyrë të tejthjeshtëzuar, [[telefoni inteligjent|smartfonë]] të pajisur me gjeolokalizatorë, megjithëse ''ENC-at'' që përdoren me ''ECS-a'', duke mos qenë në përputhje me normën e [[Organizata Ndërkombëtare Detare|Organizatës Ndërkombëtare Detare]] (''IMO'', {{lang|en|International Maritime Organization}}), mbeten një ndihmës i hartave detyruese zyrtare. == Klasifikimi i hartave == Në bazë të shkallës së tyre hartat ndahen në: * ''harta oqeanike'': kanë një shkallë 1:3.000.000 ose më të vogël. Përdorin [[Projeksionet hartografike|projeksionin ''Mercator'']]. * ''hartat e përgjithshme'': kanë një shkallë midis 1:3.000.000 dhe 1:500.000. Të përdorura në navigimin në det të hapur dhe të papërshtatshme për lundrimin bregdetar, pasi nuk kanë shumë hollësi. * ''harta bregdetare (apo të veçanta)'': kanë një shkallë midis 1:500.000 dhe 1:50.000. Shumë të imtësishme, janë të dobishme për lundrimin bregdetar. * ''plane nautike'': harta që përdorin [[Projeksionet hartografike|projeksionin gnomonik]], me shkallë të madhe, por që bartin numrin më të madh të mundshëm të imtësive bazuar në shkallën e tyre. Të gjitha tipologjitë e hartave bartin [[gjatësia gjeografike|gjatësinë]] dhe [[gjerësia gjeografike|gjerësinë gjeografike]], në të cilën ndarja e primëve është decimale dhe jo në sekonda. Përveç kësaj, paraqitet shkalla, përfaqësimi, [[projeksionet hartografike|projeksioni]], deklinacioni magnetik me vitit në lidhje me vitin e referimit dhe izobatet. Paraqiten edhe sinjalizimet e përputhshme me shkallën dhe me një simbologji standard. Duke mos mundur të bart të gjitha sinjalizimet e pranishme, për lundrimin është e nevojshme të mbështetet edhe në [[portolanët|portolanë]], listën e [[fari|fareve]] dhe shërbimet-radio për lundrimin.<ref>{{cite book|author=Alvise Fon|publisher=Istituto Geografico De Agostini S.P.A.|chapter=Cartografia nautica|year=1972|lang=it|url=https://www.ibs.it/mare-grande-enciclopedia-illustrata-vol-libro-vari/e/9788840229409|title=Il Mare: Grande Enciclopedia Illustrata|page=8|volume=3; Carto-Deca|id=EAN 9788840229409}}</ref><ref>{{cite book|author=Stefano Pollastri|title=Patente Nautica entro le 12 miglia: Testo tecnico - didattico|year=2018|lang=it|isbn=978-882959448-1|url=https://books.google.al/books?id=CtKTDwAAQBAJ|chapter=Navigazione|publisher=S.tP.|page=79}}</ref> == Burimet e të dhënave == Hartat Nautike mbështeten në [[hidrografia|vrojtimet hidrografike]] dhe [[bathimetria|batimetrike]]. Duke qenë se vrojtimet kërkojnë shumë punë dhe kohë, të dhënat hidrografike për shumë zona të [[deti]]t mund të jenë të vjetra dhe ndonjëherë të pabesueshme. Thellësitë maten në një shumëllojshmëri mënyrash. Historikisht është përdorur linja e sondimit. Në kohët e tanishme, për matjen e shtratit detar në det të hapur përdoret ekoskanimi. Kur matet thellësia e sigurtë e ujërave përgjatë një pengese të tërë, si një anije relikte, thellësia minimale e zonës së prekur kontrollohet nëpërmjet një gjatësie [[teli]] horizontal. Kjo siguron se hasja e zgjatimeve si [[direku|direkët]], nuk paraqesin rreziqe për mjetin lundrues mbi pengesën në fjalë. [[File:NOAA chart 25664 1976.png|thumb|upright=1.5|Hartë e Administratës Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike të ShBA-së, ku tregohet [[Portorikoja]], 1976]] == Publikimi == Hartat Nautike publikohen nga autoriteti i zyrave hidrografike kombëtare në shumë vende. Këto harta konsiderohen "zyrtare" në dallim nga ato të bëra nga botuesit komercialë. Shumë zyra hidrografike mundësojnë përditësime të rregullta, ndonjëherë javore të hartave të tyre nëpërmjet agjentëve të tyre të shitjes. Zyrat individuale hidrografike prodhojnë seri hartash kombëtare dhe seri hartash ndërkombëtare. Seria ndërkombëtare e hartave është një sistem botëror hartografik i bashkërenduar nga Organizata Ndërkombëtare Hidrografike, është po zhvillohet me qëllimin e bashkimit të sa më shumë sistemeve hartografike të jetë e mundur. Ka gjithasthu edhe harta të botuara komercialisht, disa prej të cilave mund të bartin informacion shtesë për interesa të veçanta, si p.sh.: [[kapiteni i anijes|kapitenët]] e [[jahti|jahteve]]. == Korrigjimi i hartave == Natyra e rrugëve ujore të paraqitura nga një hartë mund të ndryshojë dhe ndihmat artificiale për [[navigimi]]n mund të ndryshojnë me lajmërim të afërt. Kështu që hartat e vjetra ose të pakorrigjuara nuk duhet të përdoren për navigim. Çdo prodhues hartash nautike gjithashtu mundëson një sistem për ti informuar [[detari|marinarët]] për ndryshimet që prekin hartën.<ref>{{Cite book|title=Annual Summary of Admiralty Notices to Mariners: Correct to 23 December 2006|url=https://books.google.al/books?id=S-FyngEACAAJ|publisher=Hydrographer of the Navy|author1=British Admiralty|author2=Hydrographic Office|year=2006|isbn=978-070774045-4|lang=en}}</ref> Në [[ShBA]], korrigjimet e hartës dhe njoftimet e botimeve të reja mundësohen nga agjensi të ndryshme qeveritare nëpërmjet ''Njoftimeve të Marinarëve'', ''Njoftimeve të Marinarëve Vendorë'', ''Përmbledhjeve të Korrigjimeve'' dhe ''Transmetimit të Njoftimeve të Marinarëve''.<ref>{{Cite web|title=Notice to Mariners|lang=en|website=Maritime Safety Information|url=https://msi.nga.mil/NTM|date=shkurt 2025|access-date=16 shkurt 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Notice To Mariners|publisher=Woods Hole Oceanographic Institution|url=https://www.whoi.edu/what-we-do/explore/cruise-planning/cruise-planning-before-the-cruise/cruise-planning-notice-to-mariners/|date=shkurt 2025|lang=en|access-date=16 shkurt 2025}}</ref><ref>{{cite web|date=2025|title=Local Notice to Mariners (LNM) App User Guide|url=https://www.navcen.uscg.gov/sites/default/files/pdf/msi/MSI_UserGuide.pdf|publisher=Navigation Center, United States Coast Guard|lang=en|access-date=16 shkurt 2025}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara, {{lang|en|National Oceanic and Atmospheric Administration}} (NOAA) gjithashtu ka një shtypshkrues partner që shtyp "sipas kërkesave" ({{lang|en|print on demand}}, ''POD'') harta të NOAA-s, që përmbajnë korrigjimet më të fundit dhe njoftime në kohën e shtypjes.<ref>{{cite web|lang=en|title=Nautical Charting Plan|publisher=Office of Coast Survey, Marine Chart Division|url=https://nauticalcharts.noaa.gov/publications/docs/nautical-charting-plan.pdf|access-date=16 shkurt 2025|date=qershor 2024}}</ref> Për ti njoftuar marinarët, transmetimet radio mundësojnë njoftimin paraprak të korrigjimeve urgjente.<ref>{{Cite web|title=Broadcast Notice to Mariners|lang=en|access-date=16 shkurt 2025|url=https://www.navcen.uscg.gov/broadcast-notice-to-mariners|publisher=Navigation Center, U.S. Coast Guard}}</ref> Një mënyrë e mirë për të qëndruar në korrent është me një sistem ''karte rregjistrimi të korrigjimit të hartave dhe publikime''. Duke përdorur këtë sistem, navigatori nuk përditëson menjëherë çdo hartë në ''paketë'' kur një mbërrin një ''Njoftim i ri për Marinarët'', por krijon një kartë për çdo hartë dhe shënon çdo korrigjim në këtë kartë. Kur vjen koha për ta përdorur hartën, ai e tërheqë hartën dhe kartën e hartës, dhe kryen korrigjimet e shënuara në hartë. Ky sistem siguron që çdo hartë është korrigjuar përpara përdorimit. Një detar i kujdesshëm duhet të marrë një hartë të re nëse nuk kam mbajtur shënimet e korrigjimeve dhe harta e tij është më shumë se disa muaj e vjetër. Sisteme të ndryshme digjitale të Njoftimit të Marinarëve janë të disponueshëm në treg, si ''Digitrace'', ''Voyager'', apo ''ChartCo'', për të korrigjuar hartat e admiralitetit britanik ashtu si dhe hartat e NOAA-s. Këto sisteme mundësojnë vetëm korrigjimet e rëndësishme nëpërmjet e-mail-it apo shkarkimeve ueb, duke e pakësuar kohen e nevojshme për të gjetur korrigjimet për çdo hartë. Në të njëjtën kohë mundësohet gjurmimi për të ndihmuar korrigjimin. Ekzistojnë metoda të shumta dhe ndryshme për korrigjimin e hartave navigacionale elektronike. Roja Bregdetare Kanadeze prodhon publikime Njoftimesh për Marinarët që i informojnë ata për çështjet e rëndësishme të sigurisë së lundrimit që prekin ujërat kanadeze. Këto njoftime elektronike publikohen në një bazë mujore dhe mund të shkarkohen nga uebsajti i Njoftime për Marinarët ({{lang|en|Notices to Mariners}}, NOTMAR). Informacioni i ''Njoftime për Marinarët'' është formatuar për të thjeshtëzuar korrigjimin e hartave letër dhe publikimet navigacionale. [[File:Shërbimi Hidrografik Shqiptar.svg|thumb|Logoja e Shërbimit Hidrografik Shqiptar]] Në Shqipëri, botimi i hartave detare, vjetarëve, udhëzuesve të lundrimit e të sinjalistikës detare e drejton, organizon dhe përpunon [[Shërbimi Hidrografik Shqiptar]], që është institucion tekniko–shkencor shtetëror në përbërje të [[Forca Detare Shqiptare|Forcave Detare të Shqipërisë]], që, sipas nenit 14 të "Kodit Detar të Republikës së Shqipërisë", kryen studime hidrografike dhe hidrologjike. Gjithashtu "[[Shërbimi Hidrografik Shqiptar]]" boton dhe pajis me dokumentacionin e nevojshëm detar te gjitha anijet shqiptare, si: anijet luftarake, të transportit, peshkimit e turizmit.<ref>{{Cite report|publisher=Republika e Shqipërisë|lang=sq|date=8 korrik 2004|url=https://www.mod.gov.al/images/akteligjore/qnod/03_Ligj_9251_08_07_2004.pdf|title=Kodi Detar i Republikës së Shqipërisë}}</ref> Në 3 maj 2022 Shqipëria u anëtarësua me të drejta të plota në Organizatën Ndërkombëtare të Hidrografisë (IHO).<ref>{{Cite web|url=https://www.mod.gov.al/newsroom-2/5522-shqiperia-anetaresohet-ne-organizaten-nderkombetare-te-hidrografise|title=Shqipëria anëtarësohet në Organizatën Ndërkombëtare të Hidrografisë|date=19 maj 2022|publisher=Ministria e Mbrojtjes së Shqipërisë|lang=sq}}</ref> Sipas detyrimeve të anëtarësimit në IMO (Organizata Detare Ndërkombëtare) Shqipëria që nga viti 2018 i ka pajisur të gjitha anijet mbi 1500 tonë me harta elektronike...<ref>{{Cite journal|author=Shefqet Kërcelli|volume=69|lang=sq|date=21 gusht 2015|url=https://www.mod.gov.al/images/gazetaushtria/pdf/2015/ushtria_21_08_2015.pdf|publisher=Ministria e Mbrojtjes së Shqipërisë|journal=Ushtria|title=Shërbimi Hidrografik Shqiptar, arritje dhe përgjegjësi në realizimin e detyrave të ditës|page=3|issue=33 (82634)}}</ref> === Kufizimet === Në vitin [[1973]] anija ''kargo'' ''MV Muirfield'' (një anije tregtare e emërtuar sipas Muirfildit në [[Skocia|Skoci]]) goditi një objekt të panjohur në [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]] në ujëra të hartografuara në një thellësi jo më të madhe se 5,000 metra (16,404 këmbë), duke rezultuar në dëmtime të mëdha në [[kalluma|kallumën]] e saj.<ref>{{Cite book|year=2003|author=Nigel Calder|url=https://archive.org/details/howtoreadnautica0000cald/|lang=en|title=How to Read a Navigational Chart: A Complete Guide to the Symbols, Abbreviations, and Data Displayed on Nautical Charts|publisher=International Marine / Mcgraw-Hill|isbn=978-0-07-137615-0}}</ref> Në vitin [[1983]], HMAS ''Moresby'', një anije vrojtimi hidrografik e Marinës Mbretërore Australiane, vrojtoi zonën ku ''Muirfield-i'' ishte dëmtuar dhe hartografoi në hollësi një pengesë të panjohur më parë për navigimin, malin nëndetar Muirfield. Zbulimi dramatik aksidental i malit nëndetar Muirfield citohet shpesh si një shembull i kufizimeve në përpikmërinë vertikale i [[Sistemi Gjeodezik|të dhënave gjeodezike]] të disa zonave largë bregut siç paraqiten në hartat nautike, veçanërisht në harta në shkallë të ulët. Një incident i ngjashëm që përfshiu një anije pasagjerësh ndodhi në vitin [[1992]], kur anija e linjës ''Cunard'', ''Queen Elizabeth 2'' goditi një shkëmb nënujor pranë Ishullit Blok në [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]].<ref>{{Cite book|author1=British Admiralty|title=The Mariner's Handbook|url=https://books.google.al/books?id=SIoZAQAAIAAJ|lang=en|author2=Hydrographic Office|publisher=Hydrographer of the Navy|contribution=R. D. Peddle|year=1999|isbn=978-070771123-2|page=23}}</ref> Në nëntor [[1999]], anija gjysëm e zhytur e [[anija e ngarkesave të rënda|ngarkesave të rënda]] ''Mighty Servant 2'' u përmbys dhe u fundos pasi goditi një majë të vetme të pa hartografuar graniti të izoluar nën ujë pranë [[Indonezia|Indonezisë]]. Pesë anëtarë të ekuipazhit vdiqën dhe ''Mighty Servant 2'' u shpall tërësisht e humbur.<ref>{{cite web|access-date=25 gusht 2018|title=Maritime Casualties 1999 And Before|year=2007|work=The Cargo Letter|url=http://www.cargolaw.com/presentations_casualties_a.html|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216192817/http://www.cargolaw.com/presentations_casualties_a.html|archive-date=16 dhjetor 2017}}</ref> Më së fundmi, në vitin [[2005]] [[nëndetësja]] USS ''San Francisco'' hasi në një mal nënujor të pa hartografuar rreth 560 kilometra (350 milje statutore) në jug të [[Guam]]it me një shpejtësi prej 35 [[nyja|nyje]] (40.3 mph; 64.8 km/h), duke pësuar dëmtim serioz dhe humbjen e një [[detari]]. Në shtator [[2006]] anija-platformë ato-elevatore ''Octopus'' ngeci në një mal nënujor të hartografuar brenda Ishujve Orkni ([[Skocia|Skoci]]) ndërsa po tërhiqej nga rimorkiatori ''Harold''. Dëmi me vlerë £1miljon [[paund sterlina]]sh u iu shkaktua anijes-platformë duke i vonuar punimet për instalimin e një prototipi gjeneratori energjetik [[fazat e detit|baticor]]. Siç pohohet në "Udhëzuesin e Marinarëve" dhe raportin pasues të aksidentit: "Asnjë hartë nuk është e pagabueshme. Çdo hartë është e prirë për të qenë e paplotë".<ref>{{Cite report|publisher=Marine Investigation Accident Branch|lang=en|date=23 janar 2015|url=https://www.gov.uk/maib-reports/grounding-of-the-jack-up-barge-octopus-on-uncharted-bank-while-being-towed-by-tug-harald-off-the-orkney-islands-scotland|id=Accident Investigation Report 18/2007|title=Grounding on Uncharted Bank of Jack-up Barge Octopus while Being Towed by Tug Harald|type=Investigation Report}}</ref> [[File:Fernão Vaz Dourado 1571-1.jpg|thumb|354px|Një hartë nautike para ''Mercator-it'' e [[1571]]-it, nga hartografi portugez Fernão Vaz Dourado (rr. [[1520]]–[[1580]]). Ajo i përket të ashtuquajturit model ''harte të sheshtë'', kur gjerësitë e vrojtuara dhe drejtimet magnetike janë skicuar drejtpërdrejtë në plan, me një shkallë konstante, sikur sipërfaqja e Tokës të ishte një plan i sheshtë (Arkivat Kombëtare Portugeze të Torre do Tombo, Lisbonë)]] == Projektimi hartografik, pozicionet dhe të dhënat == {{main|Projeksionet hartografike}} Historikisht projeksioni i parë, i shpikur nga Marini i Tiros rr. [[viti 100|vitit 100 të e.s.]] sipas [[Ptolemeu]]t, ishte çfarë tani quhet projeksion cilindrik i baras-larguar (historikishit i qauajtur hartë e sheshtë, ''plate carrée'', {{lang|pt|carta plana quadrada}}). Ndërsa është shumë e përshtatshme për detet e vegjël si [[Deti Egje|Egjeu]], është i papërshtatshëm për dete më të mëdhenj se [[Mesdheu]] apo [[oqeani|oqeanin e hapur]], megjithëse [[epoka e zbulimeve|eksploratorët e hershëm]] duhet ta përdornin atë në mungesë të një më të mire. Projeksioni ''Mercator'' tani përdoret në shumicën dërrmuese të hartave nautike. Meqë projeksionet ''Mercator'' është konformal, d.m.th., të dhënat në hartë janë identike me këndet përkatëse në natyrë, kurset e skicuara në hartë mund të përdoreshin drejtpërdrejtë si udhëzues pilotimi në timon. [[File:US NOAA nautical chart of Bering Strait.png|thumb|left|369px|Hartë elektronike e [[Ngushtica e Beringut|Ngushticës së Beringut]]]] Projeksioni gnomonik përdoret për harta që synojnë skicimin e rrugëve të qarkut të madh. NOAA përdor projeksionin polikonik për disa nga hartat e saj të [[Liqenet e Mëdha]], në shkallë të mëdha dhe të vogla. Pozicionet e vendeve të paraqitura në hartë mund të maten nga shkallët e [[gjatësia gjeografike|gjatësisë]] dhe [[gjerësia gjeografike|gjerësisë gjeografike]] në skajet e hartës, të lidhura me [[Sistemi Gjeodezik|Sistemin Gjeodezik]] si "Sistemi Gjeodezik Botëror 84". Një [[trajektorja|trajektore navigimi]] është këndi horizontal midis drejtimit të një objekti dhe [[veriu (gjeografi)|veriut]] ose një objekti tjetër, si kursi i një anijeje apo një leximi i një [[busulla|busulle]] në një vendreferimi. Në hartat nautike, kreu i hartës është gjithmonë veriu i vërtetë, në vend të [[Fusha magnetike e Tokës|veriut magnetik]], drejtë të cilit shënon treguesi i një [[busulla|busulle]]. Shumica e hartave përfshijnë busullën e erërave] që paraqet ndryshimin midis veriut magnetik dhe atij të vërtetë. Gjithësesi, përdorimi i projeksionit ''Mercator'' ka disavantazhe. Ky projeksion treon vijat e gjatësisë si paralele. Në rruzullin real, vijat e gjatësisë takohen pasi i afrohen [[Poli i Veriut|polit të veriut]] ose [[Poli i Jugut|atij jugor]]. Kjo nënkupton se largësitë [[Lindja (gjeografi)|lindje]]–[[Perëndimi (gjeografi)|perëndim]] zmadhohen në [[gjerësia gjeografike|gjerësi]] të madhe. Për ta mbajtur projeksionin të përputhshëm, projeksioni e rrit largësinë e paraqitur midis vijave të gjerësisë (largësitë [[veriu (gjeografi)|veri]]–[[jugu (gjeografi)|jug]]) në përpjesëtim; kështu një katror tregohet si një katror kudo në hartë, por një katror në Rrethin Arktik duket shumë më i madh se sa një katror me të njëjtën madhësi në [[Ekuatori|ekuator]]. Në përdorimin praktik, kjo është më pak problem sesa duket. Një minutë gjerësi është, për qëllime praktike, një milje detare. Largësia në milje detare në këtë mënyrë mund të matet në shkallëzimin e gjerësive të shtypura në anën e hartës.<ref>{{Cite web|url=http://www.sailingissues.com/navcourse2.html|title=Nautical charts|lang=en|work=sailingissues.com}}</ref> [[File:Nautical-chart-1.jpg|thumb|354px|Hartë nautike e etiketuar automatikisht]] == Imtësitë në një hartë nautike == Agjensitë hidrografike të shumë vendeve publikojnë një "Hartë 1", që shpjegon të gjitha simbolet, termat dhe shkurtimet e përdorura në hartat që ata prodhojnë si për përdorim vendas ashtu dhe ndërkombëtar. Çdo vend fillon me simbologjinë bazë të specifikuar në standardin ''INT 1'' të Oraganizatës Hartografike Ndërkombëtare, dhe pastaj lejohet të shtosh simbolet e tij shtesë në hartat vendase, që gjithashtu shpjegohen në versionin e tyre të ''Hartës 1''. Anijet tipikisht kërkohen të mbajnë kopje të ''Hartës 1'' me hartat e tyre prej letre.<ref>{{Cite report|title=INT 1 Symbols and Abbreviations used on Paper Charts|year=2020|lang=en|edition=8-të|url=https://docs.iho.int/iho_pubs/restricted/INT1_EN_Ed8_UKHO_2020.pdf|publisher=International Hydrographic Oraganization}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> === Etiketat === Hartat nautike duhet të etiketohen me informacion navigacional dhe thellësie. Ka pak paketa softuerike komerciale që etiketojnë automatikisht vendosjen për çdo lloj harte. Sistemet moderne e bëjnë hartat elektronike konsistente me specifikimet e Organizatës Ndërkombëtare të Hidrografisë S-52, të nxjerra nga organizata ({{lang|en|International Hydrographic Organization}}, IHO).<ref>{{Cite report|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-52/S-52%20Edition%206.1.1%20-%20June%202015.pdf|date=qershor 2015|title=Specifications for Chart Content and Display Aspects of ECDIS; Publication S-52|publisher=International Hydrographic Organization|lang=en}}</ref> === Informacioni i pilotimit === [[File:British Admiraly chart colours.svg|thumb|left|upright=1.6|Përdorimi i ngjyrave në hartat britanike të admiralitetit]] Harta përdor simbole për të mundësuar informacione pilotimi rreth natyrës dhe pozicionit të veçorive të dobishme për navigatorët, si informacione për shtratin e detit, shënjat detare dhe vendreferimet. Disa simbole përshkruajnë shtratin e detit me informacione si thellësia e tij, materialet, ashtu dhe pengesat e mundshme lundruese, si reliktet e anijeve të mbytura. Simbole të tjera tregojnë pozicionin dhe veçoritë e ndihmave navigacionale si [[bova]]t, dritat, [[Fari|faret]], veçoritë bregdetare dhe tokësore, si dhe strukturat që janë të dobishme për gjeopozicionimin. Shkurtimi "ED" zakonisht përdoret për të etiketuar vendndodhjet gjeografike, ekzistenca e të cilave është e dyshimtë. Ngjyrat dallojnë midis veçorive të bëra nga [[njeriu]], tokës së thatë, shtratit të detit që del në sipërfaqe gjatë zbaticave dhe shtratit të detit që është gjithmonë nën ujë si dhe tregues të thellësisë së ujit. [[File:NOAA chart 25664 1976 detail.png|thumb|354px|Hollësi të një hartet të NOAA-s së ShBA-së, që tregon një zonë limani]] === Thellësitë dhe lartësitë === Thellësitë që maten tregohen nëpërmjet numrave të paraqitur në hartë. Thellësitë në hartat e publikuara në pjesën më të madhe të botës përdorin njësinë metrike. Hartat e vjetra, ashtu si dhe ato të publikuara nga [[Qeveria Federale e Shteteve të Bashkuara]], mund të përdorin [[Këmba (njësi matëse)|këmbën]] ose ''fathomët''. Thellësia e [[izovijat|izovijave]] tregon formën e [[relievi]]t nënujor. Zonat e ngjyrosura të [[deti]]t theksojnë ujëra të cekëta dhe pengesa të rrezikshme nënujore. Thellësitë maten nga ''zeroja hidrografike'', që lidhet me nivelin vendor të detit. Zeroja hidrografike varion sipas standardit të përdorur nga secila zyrë hidrografike. Në përgjithësi, prirja është drejtë përdorimit të zbaticën më të ulët astronomike ({{lang|en|lowest astronomical tide}}, LAT), zbaticën më të ulët të parashikuar në [[fazat e detit|ciklin e plotë baticor]], por në zonat jo baticore dhe në disa zona baticore përdoret niveli i detit ({{lang|en|Mean Sea Level}}, MSL). Lartësitë, p.sh.: një [[fari|far]], përgjithësisht jepen në lidhje me nivelin më të lartë mesatar të [[fazat e detit|baticor]] ({{lang|en|mean high water spring}}, MHWS). Pengesat vertikale, p.sh.: nën një urë ose kabëll, jepen në lidhje me baticën më të lartë astronomike ({{lang|en|highest astronomical tide}}, HAT). Harta duhet të tregojnë se çfarë ''zeroje hidrografike'' është në përdorim. Përdorimi i HAT për lartësitë dhe LAT për thellësitë, nënkuptojnë se marinari mund të shikojë nxitimthi në hartë për të siguruar se kanë hapsirë të mjaftueshme për të kaluar një pengesë, megjithëse ata mund ta kenë përllogaritur lartësinë e baticës për sigurinë e tyre. === Informacioni baticor === Rrymat baticore dhe [[rryma oqeanike|rrymat e forta]] kanë simbole të veçanta hartografike. Informacioni i rrjedhës baticore mund të jetë treguar duke përdorur diamantet baticore, që tregojnë shpejtësinë dhe drejtimin e rrjedhës baticore gjatë çdo ore të [[fazat e detit|ciklit baticor]]. == Shiko edhe == * [[Hartografia Iberike 1400-1600]] * [[Shkencat Nautike Iberike 1400–1600]] * [[Tabula Peutingeriane]] * [[Itinerarium]] * [[Projeksionet hartografike]] * [[Studimet Detare]] * [[Operacionet Nautike]] * [[Republikat Detare]] * [[Bathimetria]] * [[Konventa e Kombeve të Bashkuara për Ligjin e Detit]] * [[Nautika]] * [[Thalasokracia]] * [[Fuqia Detare]] * [[Komanda e Deteve]] * [[Peripli]] * [[Historia e Navigimit]] * [[Lundrimi Përqark Botës]] * [[Portolanët]] {{Portal|Gjeografia}} ==Shpjegime== <references group="Shpjegime"/> == Referime == {{Reflist}} == Bibliografia == * {{Cite book|author=Amir D. Aczel|title=The Riddle of the Compass: The Invention that Changed the World|url=https://books.google.al/books?id=0KoZAQAAIAAJ|publisher=Harcourt Books|year=2001|lang=en|isbn=978-015100506-2|place=Orlando}} * {{cite book|author=Marco Aime|title=Il primo libro di antropologia|chapter=I cartografi delle Marshall|url=https://books.google.al/books?id=FHGnKQAACAAJ|publisher=Einaudi|isbn=978-88-06-18920-4|year=2008|lang=it|page=234}} * {{cite book|author=Luís de Albuquerque|year=1975|lang=pt|chapter=Origens da navegação astronomica|url=https://books.google.com/books?id=dVc0MZsZj48C&pg=PA3|title=Estudos de História|volume=III. A navegação astronomica|publisher=Universidade Coimbra – Biblioteca Geral 1|id=GGKEY:7186FCQBHS5|pages=3–57}} * {{Cite book|author=Corradino Astengo|year=2000|publisher=Erga|lang=it|isbn=978-88-8163-204-6|url=https://books.google.al/books?id=huERAQAAIAAJ|title=La cartografia nautica mediterranea dei secoli XVI e XVII|place=Gjenova|page=107}} * {{Cite journal|author=Jorge Álvarez|lang=es|date=3 tetor 2018|journal=La Brújula Verde|url=https://www.labrujulaverde.com/2018/10/la-expedicion-egipcio-fenicia-que-circunnavego-africa-hace-mas-de-2-500-anos|title=La expedición egipcio-fenicia que circunnavegó África hace más de 2.500 años}} * {{Cite journal|author1=Caterina Balleti|year=2021|author2=Renato Gibin|url=http://www.e-perimetron.org/Vol_16_1/Balletti_et_al.pdf|author4=Evangelos Livieratos|title=Preliminary numerical investigations on the "Liber de Existencia Riveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei"|author3=Caterina Gottardi|lang=en|volume=16|issue=1|journal=e-Perimetron|pages=15-26}} * {{Cite book|author=Giovanni Brancaccio|year=1991|title=Geografia, cartografia e storia del Mezzogiorno|url=http://books.google.it/books?id=FxIn0_nDhiIC|lang=it|publisher=Guida Editori|isbn=88-7835-121-0}} * {{Cite encyclopedia|editor1=Pierre Briant|editor2=Amélie Kuhrt|lang=en|date=6 korrik 2015|doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.4890|title=Persian Wars: the Persian Viewpoint|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Classics|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-938113-5}} * {{Cite book|author1=British Admiralty|author2=Hydrographic Office|title=The Mariner's Handbook|url=https://books.google.al/books?id=SIoZAQAAIAAJ|publisher=Hydrographer of the Navy|contribution=R. D. Peddle|year=1999|lang=en|isbn=978-070771123-2}} * {{Cite book|author1=British Admiralty|author2=Hydrographic Office|publisher=Hydrographer of the Navy|url=https://books.google.al/books?id=S-FyngEACAAJ|title=Annual Summary of Admiralty Notices to Mariners: Correct to 23 December 2006|year=2006|lang=en|isbn=978-070774045-4}} * {{Cite book|author=Nigel Calder|year=2003|lang=en|publisher=International Marine / Mcgraw-Hill|url=https://archive.org/details/howtoreadnautica0000cald/|title=How to Read a Navigational Chart: A Complete Guide to the Symbols, Abbreviations, and Data Displayed on Nautical Charts|isbn=978-0-07-137615-0}} * {{cite book|author=Nigel Calder|year=2008|title=How to Read a Nautical Chart: A Captain’s Quick Guide|url=https://books.google.al/books?id=fWEKagzWLEYC|publisher=McGraw-Hill Professional|lang=en|isbn=978-0-07-159288-8}} * {{Cite book|author=Mónica Herrera Casais|year=2008|chapter=The 1413-14 Sea Chart of Ahmad al-Ţanjī|url=https://www.academia.edu/25842182/|editor1=Emilia Calvo|editor2=Mercè Comes|title=A Shared Legacy: Islamic Science East and West. Homage to Prof. J.M. Millàs Vallicrosa|editor3=Roser Puig|editor4=Mónica Rius|lang=ca|publisher=Universitat de Barcelona|place=Barcelona|pages=283-307}} * {{Cite book|author=Patrick Gautier Dalché|lang=fr|publisher=École Française de Rome, Palais Farnèse|url=https://www.academia.edu/11716066/|year=1995|title=Carte Marine et Portulan au XII^e Siècle. Le Liber de Existencia Reveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei (Pise, circa 1200)|isbn=2-7283-0335-5|place=Romë}} * {{cite book|author1=Ali Akbar Dehkhoda|author2=Mohamad Moʻin|title=Loghat-namehʻi Dehkhoda|url=https://search.worldcat.org/title/1474012005|date=1958–1966|publisher=Tehran University Press|chapter=Rahnāma|oclc=1474012005|lang=fa|place=Teheran}} * {{Cite book|editor=Aubrey Diller|year=1952|lang=en|chapter=Menippi Periegeseos Periplus|url=https://archive.org/details/traditionofminor0000unse/|title=The Tradition of the Minor Greek Geographers|publisher=American Philological Association|pages=147-164}} * {{Cite journal|author=Jean-Charles Ducène|lang=fr|title=Le portulan arabe décrit par Al-'Umari|url=http://www.lecfc.fr/new/articles/216-article-7.pdf|journal=Monde des Cartes|date=1 qershor 2013|issue=216|pages=81–90}} * {{Cite journal|author1=Anila Duka|author2=Ndriçim Sadikaj|title=Quasiconformal Mappings in Ship Modeling|url=https://univlora.edu.al/wp-content/uploads/2024/07/Buletini-Shkencor-Numer-4-Vellimi-2-2021.pdf|journal=Buletini Shkencor|volume=2|issue=4|issn=2310-6719|lang=sq, en|publisher=Universiteti "Ismail Qemali" Vlorë|year=2021|pages=186-189|access-date=28 shkurt 2025|archive-date=28 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250228203720/https://univlora.edu.al/wp-content/uploads/2024/07/Buletini-Shkencor-Numer-4-Vellimi-2-2021.pdf|url-status=dead}} * {{cite book|author=Felipe Fernandez-Armesto|year=2001|lang=en|publisher=Free Press|url=https://archive.org/details/civilizationscul0000fern|title=Civilizations: Culture, Ambition, and the Transformation of Nature|place=Nju Jork|isbn=0-7432-0248-1|url-access=registration}} * {{cite book|author=Alvise Fon|chapter=Cartografia nautica|title=Il Mare: Grande Enciclopedia Illustrata|year=1972|lang=it|url=https://www.ibs.it/mare-grande-enciclopedia-illustrata-vol-libro-vari/e/9788840229409|volume=3; Carto-Deca|publisher=Istituto Geografico De Agostini S.P.A.|id=EAN 9788840229409|place=Novara|page=8}} * {{Cite journal|author=Joaqim Alves Gaspar|year=2019|volume=71|issue=1|journal=Imago Mundi|url=https://www.academia.edu/37868676/|doi=10.1080/03085694.2019.1529898|title=The Liber de existencia riveriarum (ca.1200) and the birth of nautical cartography|lang=en}} * {{cite journal|author=Juan Vernet Ginés|date=1962|title=The Maghreb Chart in the Biblioteca Ambrosiana|url=https://www.jstor.org/stable/i248222|volume=16|lang=en|journal=Imago Mundi|pages=1–16}} * {{Cite web|author=Thomas D. Goodrich|lang=en|title=The maps of the Kitab-i Bahriye of Piri Reis|url=http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm|year=2004|website=Piri Reis Sempozyumu|publisher=Istanbul Military Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516061930/http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm|url-status=dead|archive-date=16 maj 2015}} * {{Cite journal|author=Paul Hepworth|year=2005|journal=The Journal of the Walters Art Museum|url=https://www.jstor.org/stable/20650882|volume=63|title=Production and Date of the Walters' "Kitab-i Bahriye"|lang=en|jstor=20650882|issn=1946-0988|pages=73–80}} * {{cite book|author=Marciani i Heraklesë|year=1927|lang=en|editor=Wilfred Harvey Schoff|url=https://books.google.com/books?id=kjN_AAAAMAAJ|title=Periplus of the Outer Sea, East and West, and of the Great Islands Therein|oclc=5303996|publisher=Commercial Museum|place=Filadelfia}} * {{Cite book|editor=George Wynn Brereton Huntingford|year=1980|publisher=The Hakluyt Society|url=https://books.google.al/books?id=vpoN9PDYKC4C|lang=en|title=The Periplus of the Erythraean Sea, by an unknown author: With some Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea'|translator=George Wynn Brereton Huntingford|isbn=978-0-904180-05-3|place=Londër}} * {{Cite book|author=Kozma Indikopleusti|title=The Christian Topography of Cosmas, an Egyptian Monk|url=https://books.google.al/books?id=Cp9S9o5lj5oC|year=2010|editor=John Watson McCrindle|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|translator=John Watson McCrindle|isbn=978-1-108-01295-9}} * {{Cite book|author=Skylaksi i Kariandës|author-link=Skylaksi i Kariandës|editor=Michael L. Allain|title=The Periplous of Skylax of Karyanda|url=https://search.worldcat.org/title/630683383|year=1983|lang=en|publisher=Ann Arbor}} * {{Cite journal|author=Shefqet Kërcelli|journal=Ushtria|lang=sq|volume=69|date=21 gusht 2015|url=https://www.mod.gov.al/images/gazetaushtria/pdf/2015/ushtria_21_08_2015.pdf|publisher=Ministria e Mbrojtjes së Shqipërisë|title=Shërbimi Hidrografik Shqiptar, arritje dhe përgjegjësi në realizimin e detyrave të ditës|issue=33 (82634)|page=3}} * {{cite book|author=George Kish|year=1978|title=A Source Book in Geography|isbn=0-674-82270-6|url=https://books.google.com/books?id=_6qF4vjZvhYC|publisher=Harvard University Press|lang=en|place=Kembrixh}} * {{Cite book|author-link=Agatharkidi|author=Agatharkidi i Knidit|publisher=The Hakluyt Society|url=https://books.google.al/books?id=vpoN9PDYKC4C&lpg=PP1&pg=PA177|editor=George Wynn Brereton Huntingford|chapter=Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea' as epitomised by Photios|year=1980|title=The Periplus of the Erythraean Sea, by an unknown author: With some Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea'|translator=George Wynn Brereton Huntingford|lang=en|isbn=978-0-904180-05-3|place=Londër|pages=177-196}} * {{Cite book|author=Joachim Lelewel|year=1836|title=Pythéas de Marseille et la géographie de son temps|url=https://archive.org/details/lelewel-pytheas-de-marseille-1836|publisher=Joseph Straszéwicz|lang=fr|place=Bruksel}} * {{cite book|author=Xinru Liu|year=2010|title=The Silk Road in World History|isbn=978-0-195-33810-2|url=https://books.google.al/books?id=FJ8RDAAAQBAJ|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|place=Nju Jork}} * {{cite book|author=Hano Lundërtari|editor=Konstandinos Simonides|publisher=Trübner & Co.|url=https://books.google.al/books?id=SLnkzlGzE2UC|lang=en|title=The Periplus of Hannon, king of the Karchedonians, concerning the Lybian parts of the earth beyond the Pillars of Herakles|year=1864}} * {{Cite book|author=Hano Lundërtari|year=1882|lang=la|editor=Karl Müller|publisher=Firmin-Didot|url=https://books.google.al/books?id=ieG8thul_JoC&pg=PA1|title=Geographi Graeci minores. E Codicibus Recognovit, Prolegomenis, Annotatione, Indicibus Instruxit, Tabulis Æri Incisis Illustravit|chapter=Hannoni Carthaginiensium Regis Periuplus: Earum Quæ sunt ultra Herculis Columnas Libycarum Terræ Partium quem etiam dedicavit in Saturni delubro, exhibeutem hæcce|volume=1|pages=1-14}} * {{Cite book|author=Hekateu i Miletit|author-link=Hekateu i Miletit|lang=it|editor=Giacomo Tropea|url=https://books.google.al/books?id=_YBZAAAAcAAJ|title=Ecateo da Mileto ed i frammenti della Periegesis|publisher=Tipografia D'Amico|year=1896}} * {{Cite book|editor=Karl Müller|year=1882|chapter=Anonymi Stadiasmus Sive Periuplus Maris Magni|url=https://books.google.al/books?id=ieG8thul_JoC&pg=PA427|title=Geographi Graeci minores. E Codicibus Recognovit, Prolegomenis, Annotatione, Indicibus Instruxit, Tabulis Æri Incisis Illustravit|volume=1|lang=la|publisher=Firmin-Didot|pages=427-514}} * {{Cite book|author=Arrian Nikomedi|author-link=Arriani|editor=Aidan Liddle|lang=en, grc|url=https://books.google.al/books?id=eHRiAAAAMAAJ|title=Arrian: Periuplus Ponti Euxini|publisher=Bloomsbury Academic|year=2003|translator=Aidan Liddle|isbn=978-185399661-0}} * {{Cite report|title=Specifications for Chart Content and Display Aspects of ECDIS; Publication S-52|place=Monako|lang=en|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-52/S-52%20Edition%206.1.1%20-%20June%202015.pdf|publisher=International Hydrographic Organization (Organizata Hidrografike Ndërkombëtare)|date=qershor 2015}} * {{Cite report|year=2020|lang=en|title=INT 1 Symbols and Abbreviations used on Paper Charts|url=https://docs.iho.int/iho_pubs/restricted/INT1_EN_Ed8_UKHO_2020.pdf|publisher=International Hydrographic Oraganization|edition=8-të}}{{Lidhje e vdekur}} * {{cite book|author=Stefano Pollastri|lang=it|title=Patente Nautica entro le 12 miglia: Testo tecnico - didattico|url=https://books.google.al/books?id=CtKTDwAAQBAJ|chapter=Navigazione|publisher=S.tP.|year=2018|isbn=978-882959448-1|page=79}} * {{cite book|author=James Poskett|year=2022|lang=it|title=Orizzonti, Una storia globale della scienza|url=https://books.google.al/books?id=t_BvEAAAQBAJ|place=Torino|publisher=Giulio Einaudi Editore|translator=Alessandro Manna|isbn=978-8806-25148-2|page=137}} * {{cite book|author=Nicholas Purcell|year=1999|lang=en|chapter=Scymnus of Chios, author|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=i 3-të|isbn=978-019522408-5|page=1374}} * {{cite book|author=Nicholas Purcell|lang=en|chapter=Himilco of Carthage, pioneering Atlantic navigator|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|year=1999|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|title=Oxford Classical Dictionary|edition=i 3-të|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019522408-5|place=Oksford|page=707}} * {{cite book|author=Nicholas Purcell|year=1999|lang=en|chapter=Periploi, 'voyages around'|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=i 3-të|place=Oksford|isbn=978-019522408-5|page=1141}} * {{Cite book|author=Angelo Solomon Rappoport|year=1903|chapter=V. The Water Ways of Egypt|url=https://archive.org/details/RappoportSHistoryOfEgyptFrom330BCToThePresentTimeVol31903/page/n276/|title=History of Egypt from 330 B.C. to the Present Time|publisher=The Grolier Society|lang=en|volume=3|place=Londër|pages=235-290}} * {{Cite report|title=Kodi Detar i Republikës së Shqipërisë|lang=sq|publisher=Republika e Shqipërisë|url=https://www.mod.gov.al/images/akteligjore/qnod/03_Ligj_9251_08_07_2004.pdf|date=8 korrik 2004}} * {{cite book|author=Kenneth S. Sack|editor1=Simon Hornblower|title=Oxford Classical Dictionary|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|year=1999|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|chapter=Agatharchides of Cnidus, Greek historian, geographer, and Peripatetic philosopher, c. 215–after 145 BCE|editor2=Antony Spawforth|edition=i 3-të|isbn=978-019522408-5|page=36}} * {{cite book|author=George Sand|year=1843|publisher=Perrotin|title=Oeuvres complètes de George Sand|url=https://books.google.com/books?id=wv0TAAAAQAAJ|lang=fr|pages=69–}} * {{Cite journal|author=Orietta Selva|lang=it|journal=Bollettino dell'Associazione Italiana di Cartografia|url=https://www.openstarts.units.it/server/api/core/bitstreams/692a387e-c3cb-46ae-98da-0c11a06f9015/content|title=Lo stato della cartografia veneziana tra XV e XVIII secolo: emblema di potere e strumento di pianificazione territoriale|issue=148|date=shtator 2013|issn=0044-9733|pages=69-87}} * {{cite book|author=Yuval Shahar|year=2004|publisher=Mohr Siebeck|lang=en|isbn=3-16-148256-5|url=https://books.google.com/books?id=pIJLJSYFogUC|title=Josephus Geographicus: The Classical Context of Geography in Josephus}} * {{Cite journal|author=Shkëlqim Sinanaj|title=Vlerësimi i anijeve dhe mbrojtja e mjedisit detar në gjirin e Vlorës|url=https://univlora.edu.al/wp-content/uploads/2024/07/Buletini-Shkencor-Numer-2-Vellimi-1-2014.pdf|journal=Buletini Shkencor|volume=1|issue=2|lang=sq|issn=2310-6719|publisher=Universiteti "Ismail Qemali" Vlorë|year=2014|access-date=28 shkurt 2025|archive-date=28 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250228203720/https://univlora.edu.al/wp-content/uploads/2024/07/Buletini-Shkencor-Numer-2-Vellimi-1-2014.pdf|url-status=dead}} * {{Cite book|author=Pseudo Skylaksi|author-link=Pseudo Skylaksi|year=2011|editor=Graham Shipley|url=https://books.google.al/books?id=NEcURQAACAAJ|publisher=Bristol Phoenix Press|lang=en|title=Pseudo-Skylax's Periplous: The Circumnavigation of the Inhabited World: Text, Translation and Commentary|translator=Graham Shipley|isbn=978-190467582-2}} * {{Cite encyclopedia|author=Svat Soucek|year=1992|editor1=John Brian Harley|editor2=David Woodward|url=https://www.press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V2_B1/HOC_VOLUME2_Book1_chapter14.pdf|title=Islamic Charting in the Mediterranean|encyclopedia=Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies|volume=2|number=1|publisher=University of Chicago Press|lang=en|place=Çikago|pages=263–272}} * {{cite book|author=Eric Herbert Warmington|author2=Antony Spawforth|lang=en|title=Oxford Classical Dictionary|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|chapter=Pytheas, Greek navigator, c. 310–306 BCE|year=1999|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|edition=i 3-të|publisher=[[Oxford University Press]]|place=Oksford|isbn=978-019522408-5|page=1285}} * {{cite book|author=Eric Herbert Warmington|author2=Jean-François Salles|chapter=Scylax of Caryanda|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1999|lang=en|place=Oksford|isbn=978-019522408-5|edition=i 3-të|page=1374}} * {{Cite book|author=Henry Smith Williams|year=1904|chapter=VII. Phœnician Comerce – Sea Trade|url=https://books.google.al/books?id=kLNVDwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT197|title=The Historians' History of the World: Israel, India, Persia, Phoenicia, Minor Nations of Western Asia|publisher=The Trow Press|lang=en|volume=2|pages=326-329}} * {{Cite book|editor=William Vincent|year=1889|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://books.google.al/books?id=etQTAAAAYAAJ|title=The Voyage of Nearchus and the Periplus of the Erythrean Sea|translator=William Vincent}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Nautical charts|Harta Nautike}} * [https://www.medea-chart.org/ The Medieval and Early Modern Nautical Chart: Birth, Evolution and Use], Projekti akademik i financuar nga Kwshilli Kwrkimor Evropian me bazw nw Lisbonw. Ata zhvillojnw dhe mirwmbajnw [https://medea.fc.ul.pt/main MEDEA-CHART Database], njw motor i sofistikuar kwrkimor dhe agregator i tw dhwnave tw hershme nautike. * {{cite web|url=http://www.sullacrestadellonda.it/cartografia/cartoindex.htm|title=Storia della cartografia nautica|lang=it|url-status=dead|archive-date=24 maj 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524081518/http://www.sullacrestadellonda.it/cartografia/cartoindex.htm}} * {{cite web|url=http://www.nautica.it/info/tecnica/carta-nautica.htm|title=Come leggere la carta nautica, guida e glossario su Nautica On Line|lang=it|archive-date=6 janar 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110106173215/http://www.nautica.it/info/tecnica/carta-nautica.htm|url-status=dead}} * [https://www.nauticalcharts.noaa.gov/publications/us-chart-1.html Online version of ''Chart No.1'' w[ith "Symbols, Abbreviations and Terms" used in nautical charts] * {{cite map|author=Gabriel de Vallseca|year=1439|title=Portolan Chart of Gabriel de Vallseca, 1439|url=http://www.lumenartis.net/index.php?main_page=product_info&cPath=68&products_id=183&language=en&zenid=3e6dc909566a0f8e3fd73aa98aa30530|lang=en|access-date=28 shkurt 2025|archive-date=23 shkurt 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090223175546/http://www.lumenartis.net/index.php?main_page=product_info&cPath=68&products_id=183&language=en&zenid=3e6dc909566a0f8e3fd73aa98aa30530|url-status=dead}} * [http://nauticalfree.eu5.org/type.html#TYPE:NC Nautical charts available online (Nautical Free)] * [http://fishing-app.gpsnauticalcharts.com/ Online Nautical Charts Viewer] * {{cite web|url=http://digitale.bnnonline.it/cartografia/indice.htm|title=Le carte nautiche della Biblioteca Nazionale di Napoli|lang=it|url-status=dead|archive-date=2 gusht 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802103028/http://digitale.bnnonline.it/cartografia/indice.htm}} [[Kategoria:Hartografi]] [[Kategoria:Navigim]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Kultura detare]] [[Kategoria:Lundrim]] [[Kategoria:Profesione detare]] [[Kategoria:Ligji i detit]] 7i3e5i7h4sfsal9o5hwtyyemvjdcjrc 0 374017 3004048 2970720 2026-07-01T23:53:20Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004048 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Necip Memili | image = | caption = | birth_date = 27 maj 1980 (44 vjet) | birth_place = [[Adana]], Turqi | death_date = | death_place = | spouse = {{marriage|Didem Dayıcıoğlu|2020}} | children = 1 vajzë | occupation = Aktor | years_active = 2005–tani | website = }} '''Necip Memili''' (lindi më 27 maj 1980) është një aktor turk. Është i diplomuar në Konservatorin Shtetëror të [[Universiteti i Çukurovës|Universitetit të Çukurovës]] për studime teatrale.<ref>{{cite web|url=https://www.haberturk.com/necip-memili-kimdir-necip-memili-kac-yasinda-nereli-2138122-magazin|title=Necip Memili kimdir? Necip Memili kaç yaşında ve nereli?|newspaper=[[Habertürk]]|date=11 shtator 2018|accessdate=6 gusht 2020|language=tr}}</ref> Ai e filloi karrierën e aktrimit në vitin 2006 në serialin televiziv ''[[Yaprak Dökümü (seri televizive)|Yaprak Dökümü]]'', dhe më vonë mori pjesë në produksione si ''[[Dila Hanım]]'', ''[[Hanımın Çiftliği (seri televizive)|Hanımın Çiftliği]]'', ''[[Yalan Dünya]]'', ''[[Bedel (serial)|Bedel]]'', ''[[Muhteşem Yüzyıl Kösem]]'' dhe ''[[Dolunay (serial)|Dolunay]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.fox.com.tr/necip-memili-kimdir|title=Kariyerine ilişkin bilgi|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125172710/https://www.fox.com.tr/necip-memili-kimdir|language=tr|archive-date=25 nëntor 2022}}</ref> ==Filmografia== {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%" |- ! colspan="3" style="background:LightSteelBlue"|Filma |- ! Viti ! Titulli ! Roli |- | rowspan="2"|2010 |''[[Kukuriku - Kadın Krallığı]]'' |Çataj |- |''[[Nene Hatun (film)|Nene Hatun]]'' |Mizra |- | rowspan="3"|2011 |''[[Ay Büyürken Uyuyamam]]'' |Nexhmi |- |''[[Sümela'nın Şifresi: Temel]]'' |Ali Kemal Sozer |- |''Lüks Otel'' |Polat |- | rowspan="2"|2013 |''[[Moskova'nın Şifresi: Temel]]'' |Ali Kemal Sozer |- |''[[Halam Geldi]]'' |Haluk |- |2014 |''[[Sürgün İnek]]'' |Imam Ahmet |- | rowspan="2"|2015 |''[[Guruldayan Kalpler]]'' |Jashar |- |''[[Yok Artık!]]'' |Ahmet |- |2016 |''[[Kaçma Birader]]'' |Kadir |- |2017 |''[[Dede Korkut Hikayeleri: Deli Dumrul]]'' |Aksak |- |2019 |''[[Karakomik Filmler|Karakomik Filmler Kaçamak]]'' |Nexho |- |2020 |''Şeytan İcadı'' |Nihat |- | rowspan="2"|2021 |''Kimya'' |Kinyaz |- |''[[Sen Ben Lenin]]'' |Kahveci |- | rowspan="4"|2023 |''[[Prestij Meselesi]]'' | |- |''[[Annesinin Kuzusu]]'' | |- |''[[Son Akşam Yemeği (film)|Son Akşam Yemeği]]'' |Mahmut |- |''[[Arap Kadri ve Tarzan]]'' |Tarzan |- |2024 |''[[Başkan (film)|Başkan]]'' |Zejnel Korkmaz |- ! colspan="3" style="background:LightSteelBlue"|Seriale |- ! Viti ! Titulli ! Roli |- |2005 |''Beşinci Boyut'' |Ali |- |2006 |''Selena'' |Deli |- | rowspan="4"|2007 |''[[Arka Sokaklar]]'' |Nevzat |- |''[[Hakkını Helal Et]]'' |Mahkum |- |''Bez Bebek'' |Selman |- |''Pusat'' |Taksist |- |2007-2008 |''[[Yaprak Dökümü (serial televiziv)|Yaprak Dökümü]]'' |Erkan Tashkın (Katır) |- | rowspan="2"|2008 |''[[Köprü (seruak)|Köprü]]'' |Shevki |- |''[[Gece Gündüz]]'' |Nuri |- |2009 |''[[Aynadaki Düşman]]'' |Canlı bombacı |- |2009-2011 |''[[Hanımın Çiftliği (serial televiziv)|Hanımın Çiftliği]]'' |Zalollu Ramazan |- |2011-2012 |''[[Firar (serial)|Firar]]'' |Fikret |- |2012 |''[[Yalan Dünya (serial televiziv)|Yalan Dünya]]'' |Xhumali |- |2012-2014 |''[[Dila Hanım]]'' |Azer Barazollu |- |2014 |''[[Ulan İstanbul]]'' |Doan Demirxhi |- |2015 |''[[Bedel (serial)|Bedel]]'' |Vedat Sejhanllë |- |2016 |''[[Kehribar (dizi)|Kehribar]]'' |Musa Bozoğlu |- |2016-2017 |''[[Muhteşem Yüzyıl Kösem]]'' |[[Evliya Çelebi]] |- |2017 |''[[Dolunay (serial)|Dolunay]]'' |Hakan Onder |- |2018-2021 |''[[Çukur]]'' |Xhumali Koçovallë |- |2021-2022 |''[[Kanunsuz Topraklar]]'' |Ali Gelik |- | rowspan="2"|2022 |''[[Üç Kuruş]]'' |Këllëç Hixhaz |- |[[Darmaduman (serial)|''Darmaduman'']] |Harun Servet |- |2023 |''[[Yüz Yıllık Mucize]]'' |Turgut |- |2023-2024 |''[[Sandık Kokusu]]'' |Reha Ozkan |- |Së shpejti |''Eşref Rüya'' |Gürdal |- ! colspan="3" style="background:LightSteelBlue"|Internet |- ! Viti ! Titulli ! Roli |- |2018, 2024 |''[[Şahsiyet]]'' |Tolga Jazgan |- |2022 |''[[Erşan Kuneri]]'' |Amin Farjadi / Tilki Selim |- |2023 |[[Aaahh Belinda (film 2023)|''Aaahh Belinda'']] |Nexhati |- |} == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1980]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë turq]] bupgjxuj8gtx0a6r2tuts5v33iy0k5t 0 374085 3004075 2970727 2026-07-02T00:55:40Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004075 wikitext text/x-wiki {{Short description|Harta ose libra nautikë që u krijuan fillimisht mes shekullit të XII dhe XIII}} [[File:1492 Portolan chart of the Mediterranean Sea, the North Atlantic Ocean, the Black Sea, and the West African coast as far south as Sierra Leone.png|thumb|312px|Portolani i Jorge Aguiar, 1492]] '''Portolanët''' janë udhëzues, atlase ose [[hartografia Nautike|harta nautike]], të krijuara për herë të parë mes fundit të [[shekulli XII|shekullit të XII]] dhe fillimit të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] që përdoreshin për lundrimin [[mesjeta]]r nëpër [[Mesdheu|Mesdhe]] dhe më vonë të shtrirë për të përfshirë të edhe rajonet e tjera detare. Ata paraqesin lista sistematike [[porti|portesh]] (prej nga vjen emri i tyre), largësitë mes tyre dhe drejtimet për të lundruar nga njëri te tjetri. Përshkruanin mbi të gjitha bregdetin mesdhetar, megjithëse përmbajnë edhe disa brigje atlantike.<ref>{{Cite web|lang=es-ES|url=https://blogcatedranaval.com/2016/05/23/los-portulanos-una-fuente-historica-y-estetica/|title=Los portulanos, una fuente histórica y estética|access-date=24 prill 2021|date=23 maj 2016|website=Blog Cátedra de Historia y Patrimonio Naval}}</ref> Po ashtu tregonin referencat e aksidenteve gjeografike, rreziqet për [[lundrimi]]n, kushtet e porteve apo burimet e ujit të pijshëm, mes informacioneve të dobishme. Portolanët paraqisnin [[hartografia Nautike|harta nautike]] me subjekt rajonal mbi një vijë bregdetare realiste, megjithëse duke tepëruar imtësitë aksidentale bregdetare. Gjetja e vendndodhjeve arrihet në mënyrë [[empiricizmi|empirike]], me tregues të [[drejtimet kardinale|drejtimeve kardinale]], të realizuara në shkallë të bazuara në një seri [[projeksionet hartografike|projeksionesh azimutale]] të "''mbivendosura''".<ref>{{Cite book|author=José Antonio Hurtado García|lang=es|publisher=navegacionmedieval.wordpress.com|date=9 maj 2007|url=http://navegacionmedieval.wordpress.com/2007/05/09/7-la-proyeccion/|title=La Navegación Medieval|chapter=La proyección}}</ref> Qendrat përputhen me trëndafilin e drejtimeve nautike më pranë, duke formuar një rrjet drejtimesh të orientuar përkundrejtë polit magnetik dhe që e trajton territorin si një sipërfaqe të sheshtë. Pasi u shfaqën në [[shekulli XIII|shekullin e XIII]], vijuan të përpunoheshin përgjatë shekujve, duke përfshirë [[Periudha moderne|Periudhën e përparuar Moderne]], megjithëse tipikisht janë prodhuar në [[shekulli XIV|shekujt e XIV]] dhe [[shekulli XV|XV]]. Përfshinin informacione mbi largësitë, mënyrat për të hyrë nëpër porte, rreziqet, brigjet ranore, arrecifes y anclajes.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|title=Qué es un portulano o carta portulana?|access-date=24 prill 2021|url=https://canal.uned.es/video/5a6f2a8ab1111f57648b45a8}}</ref> [[File: Maggiolo - Portolankarte - 1541.png|thumb|left|381px|Portolan i Vesconte Maggiolo, viti 1541]] Fjala ''portolan'' vjen prej [[gjuha italiane|italishtes]] ''portolano'', që do të thotë "i lidhur me [[porti|portet]] dhe [[limani|limanet]]", të cilët të paktën që nga [[shekulli XVII]] përkufizohen si "një koleksion udhëzimesh lundrimi".<ref>{{cite web|author=Tony Campbell|lang=en|access-date=8 dhjetor 2018|url=http://www.maphistory.info/portolanchapter.html#terminology|title='Portolan charts from the late thirteenth century to 1500' (Additions, Corrections, Updates)|website=Map History / History of Cartography: The Gateway to the Subject}}</ref> Informacioni implicit i këtyre veprave është i rëndësishëm për kuptimin e origjinës së hartografisë së [[mesjeta e vonë|mesjetës së vonë]]: * Lidhja me kulturën kishtare. * Mardhënia midis librave portolanë dhe hartografisë portolane. * Origjina italiane e portolanëve. * Përdorimi i [[busulla|busullës]]. * Karakteri [[empiricizmi|empirik]] dhe dinamik në marrjen e informacionit. * Rëndësia e alfabetizimit të prodhimeve dhe lundërtarëve. [[File:Senyeres atlas de Cresques.jpg|thumb|369px|Hartë bote e [[Abraham Kreskesi]]t, [[1375]]: [[Ishujt Baleare]] dhe bregu mesdhetar iberik]] == Përkufizimi == Termi "portolan" u përkufizua përfundimisht në vitet [[1890]], pasi në atë kohë këto harta ngatërroheshin me {{lang|pt|roteiros}}. Portolanët mund të jenë harta nautike ose libra mesjetarë ose të periudhës së hershme moderne që shërbenin si udhëzues lundrimtarë.<ref>{{cite book|author=Tony Campbell|year=1987|volume=1|lang=en|publisher=University of Chicago Press|url=http://press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V1/HOC_VOLUME1_chapter19.pdf|editor=J. B. Harley|title=Cartography in Prehistoric, Ancient, and Medieval Europe and the Mediterranean (The History of Cartography Volume 1)|chapter=Portolan Charts from the Late Thirteenth Century to 1500|isbn=022631633-5|page=375}}</ref> Emra të tjerë që janë propozuar, përfshijnë "harta të ''vijave rombike''", ''harta busullore'' ose ''harta loksodromike''<ref>{{Cite book|author=Roel Nicolai|chapter=2. Key Characteristics of Portolan Charts|url=https://books.google.al/books?id=WA_0DQAAQBAJ&lpg=PR1&pg=PA11|title=The Enigma of the Origin of Portolan Charts: A Geodetic Analysis of the Hypothesis of a Medieval Origin|year=2016|oclc=932069190|publisher=Brill|lang=en|isbn=978-90-04-28512-5|pages=11–12}}</ref> ndërsa studiuesit modernë francezë parapëlqejnë ti quajnë ata thjeshtë ''harta nautike'' për të shmangur ngatërrimin ''portolani'' / ''roteiros''.<ref>{{cite book|editor=Patrick Gautier Dalché|url=https://books.google.al/books?id=VnMDngEACAAJ|year=2013|author=Emmanuelle Vagnon|title=La Terre: connaissance, représentations, mesure au Moyen Âge|lang=fr|chapter=3. La représentation cartographique de l'espace maritime|publisher=Brepols|isbn=978-2-503-54753-4|pages=443-503}}</ref> [[File:Mediterranean chart fourteenth century2.jpg|left|upright=1.2|thumb|Një portolan i [[Mesdheu]]t, çereku i dytë i shek. të XIV. Mbajtur në ''Library of Congress'', ku është artifakti më i vjetër origjinal, hartografik]] Në literaturë bashkekzistojnë mjaft përkufizime të portolanëve. Një përkufizim i ngusht përfshin vetëm ata mesjetarë<ref group="Shpjegime">Për shembull, Ramon Pujades në përmbledhjen e tij konsideron vetëm hartat nautike para vitit [[1470]].</ref><ref>{{cite book|author=Ramon Josep Pujades i Bataller|url=https://books.google.al/books?id=S6F-NwAACAAJ|year=2007|title=Les cartes portolanes: la representació medieval d'una mar solcada|lang=ca|isbn=978-84-978-5414-6|publisher=Institut Cartogràfic de Catalunya, l’Institut d’Estudis Catalans i l’Institut Europeu de la Mediterrània}}</ref> ose, së fundmi, hartat e hershme moderne nautike që përfshijnë një rrjetin e ''vijave rombike'' dhe nuk tregojnë ndonjë të dhënë për përdorimin e koordinatave të [[gjerësia gjeografike|gjerësisë]] apo [[gjatësia gjeografike|gjatësisë gjeografike]].<ref name="Gaspar2013"/> Qëllimi gjeografik i këtyre hartave nautike kryesisht mesjetare kufizohet në [[Mesdheu|Mesdhe]] dhe [[Deti i Zi|Detin e Zi]] me zgjatime të mundshme në brigjet e [[Evropa Perëndimore|Evropës Perëndimore]] deri në [[Skandinavia|Skandinavi]] dhe brigjet e [[Afrika Perëndimore|afrikano-perëndimore]] deri në Guine. Disa autorë e kufizojnë më tej përdorimin e termit portolan në harta një-fletëshe të projektuara në [[pergamena|pergamenë]],<ref>{{cite conference|editor=Catherine Delano-Smith|publisher=Instituto Hidrográfico (Hydrographic Institute)|url=https://www.academia.edu/37273410|lang=en|conference=Second International Workshop on the Origin and Evolution of Portolan Charts|title=Emergent Maps: Questioning the Rise and Function of the Portolan Chart and the Regional Map in the Middle Ages|date=7–8 qershor 2018}}</ref> ndërsa librat që përmbajnë shumë harta nautike quhen ''atlase nautike''. Një përkufizim më i gjerë i portolanëve pranon çdo hartë apo atlas detar që plotëson serinë e kërkesave stilistike: vizatuar me dorë, me një rrjet linjash romboide që dalin nga qendra e rrathëve të fshehur, të përqëndruara te brigjet dhe ishujt, me emra vendesh të shkruara pingulthi me vijën bregdetare në buzë tokës dhe me informacion të rrallë rreth masave të brendshme tokësore.<ref>{{cite book|author=Richard Pflederer|year=2009|title=Census of Portolan Charts and Atlases|url=https://search.worldcat.org/title/428733432|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|author=Tony Campbell|lang=en|title=Cartographic innovations by the early portolan chartmakers|url=http://www.maphistory.info/PortolanChartInnovations.html|website=Map History / History of Cartography: The Gateway to the Subject|date=18 nëntor 2016|access-date=8 dhjetor 2018}}</ref> Ky përkufizim më i gjerë përfshin potencialisht hartat e çdo deti, madje edhe harta të të gjithë botës, që ndonjëherë quhen ''planisfera nautike'', duke plotësuar kriterin e mësipërm. Ai përfshin hartat nautike që paraqesin shkallët e gjerësive dhe që nga studiuesit quhen "harta gjerësie" për ti dalluar nga portolanët e mirëfilltë, që besohet se ndërtoheshin duke u mbështetur në përllogaritje të vlerësuara me hamendje.<ref name="Gaspar2013">{{cite journal|author=Joaquim Alves Gaspar|issue=216|date=qershor 2013|journal=CFC|url=http://www.lecfc.fr/new/articles/216-article-6.pdf|title=From the Portolan Chart to the Latitude Chart: The silent cartographic revolution|lang=en|pages=67–77}}</ref> [[File:El mar Mediterráneo en el Atlas catalán de Cresques Abraham.jpg|thumb|354px|[[Mesdheu]], ''mapamundi'' e Kreskesit, 1375]] == Përmbajtja == === Loksodromitë === Portolanët karakterizohen nga rrjetet e vijave të tyre rombike, që dalin nga bussullat e erës, të gjendura në pika të ndryshme të hartës. Linjat e këtyre rrjeteve prodhohen nga vrojtimet e busullës për të treguar vijat e drejtimit konstant. Megjithëse shpesh quhen rombe, ato më saktë quhen "''vijat e trëndafilit të erërave''" apo "''busullës së erërave''": Historiani hartografik Leo Bagrow pohon se: "…bota ''loksodromike'' ose ''harta rombike'' gabimisht zbatohet për hartat detare të kësaj periudhe, sepse një loksodrom jep një përshkrim të përpiktë të kursit vetëm kur harta vizatohet mbi një projeksion të përshtatshëm. Hulumtimi hartometrik ka zbuluar se në hartat e hershme nuk është përdorur asnjë projeksion…".<ref name="Bagrow2010">{{cite book|author=Leo Bagrow|year=2010|title=History of Cartography|publisher=Transaction Publishers|url=https://books.google.com/books?id=OBeB4tDmJv8C&pg=PA65|isbn=978-1-4128-2518-4|lang=en|pages=65}}</ref> Vijat e drejta të paraqitura të kryqëzuara në hartat portolane përfaqësojnë gjashtëmbëdhjetë drejtimet e busullës së detarit nga një pikë e dhënë, që rreth vitit [[1450]] bëhet me tridhjetë e dy drejtime.<ref>{{cite book|author=Tony Campbell|year=1987|publisher=University of Chicago Press|url=http://press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V1/HOC_VOLUME1_chapter19.pdf|editor=J. B. Harley|lang=en|title=Cartography in Prehistoric, Ancient, and Medieval Europe and the Mediterranean (The History of Cartography Volume 1)|chapter=Portolan Charts from the Late Thirteenth Century to 1500|isbn=022631633-5|volume=I|page=396}}</ref> Vijat kryesore orientohen drejt polit magnetik verior. Kështu rrjeti i vijave varion lehtësisht për hartat e prodhuara në periudha të ndryshme, për shkak të ndryshimeve naturore të delinacionit magnetik të Tokës.<ref name="Discover-2014.06">{{Cite journal|journal=Discover|lang=en|author=Julie Rehmeyer|url=http://discovermagazine.com/2014/june/14-the-mapmakers-mystery|date=qershor 2014|url-access=subscription|title=The Mapmaker's Mystery|pages=44–49}}</ref> Këto vija janë të ngjashme me trëndafilin e busullës të paraqitur në hartat e mëvonshme. "Të gjithë portolanët kanë trëndafila erërash, megjithëse jo domosdoshmërisht të plotë me të tridhjetë e dy drejtimet; trëndafili i busullës ... duket se ka qenë një inovacion katalan".<ref>{{cite book|author=Tony Campbell|year=1987|volume=1|lang=en|publisher=University of Chicago Press|url=http://press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V1/HOC_VOLUME1_chapter19.pdf|editor=J. B. Harley|isbn=022631633-5|title=Cartography in Prehistoric, Ancient, and Medieval Europe and the Mediterranean (The History of Cartography Volume 1)|chapter=Portolan Charts from the Late Thirteenth Century to 1500|page=395}}</ref> == Përdorimi == Portolanët kombinojnë legjendë të saktë tekstuale të [[peripli]]t, ose librave të pilotimit me ilustrime dekorative të një harte [[mesjeta]]re ''T dhe O''. Gjithashtu, hatat mundësojnë paraqitje realiste të brigjeve. Ato synonin përdorimin praktikë nga marinarët e periudhës. Portolanët nuk marrin parasysh lakimin e Tokës; si pasojë, ato nuk ndihmojnë si mjete navigacionale për përshkime [[oqeani]]ke, prandaj u zëvendësuan nga hartat e [[Projeksionet hartografike|projeksionit ''Mercator'']]. Portolanët ishin më shumë të dobishëm në zona të afërta ku identifikoheshin vendreferimet.<ref name="Discover-2014.06"/> ''Portolani'' ishin gjithashtu të dobishëm për lundrimin në ujëra të afërta si [[Mesdheu]], [[Deti i Zi]], [[Deti i Kuq]] etj. == Prodhimi == [[File:Carte Pisane Portolan.jpg|thumb|left|396px|''Carta Pisana'', '''hartë portolane''' anonime e fundit të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]], ekzemplari i parë, i ruajtur, i hartografisë portolane]] Shumica e portolanëve ekzistues para vitit [[1500]] janë vizatuar në ''vellum'', që është një lloj [[pergamena|pergamene]] e cilësisë së lartë, e bërë nga lëkuara e [[viçi|viçave]].<ref group="Shpjegime">Fjala {{lang|la|vellum}} rrjedh nga {{lang|la|vitulinum}} që do të thotë ''i bërë prej viçit''; prej këtij ka rrjedhur edhe fjala {{lang|it|vitello}} – viç dhe {{lang|fr|vélin}} – viç ose lëkurë viçi; ashtu si dhe fjala {{lang|sq|viç}}.{{cite web|title=Vellum|lang=en|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=vellum|website=Online Etymological Dictionary}}</ref> Hartat e veçanta normalisht rrotullohen ndërsa ato që bëjnë pjesë në atlase, ngjiten në dërrasa apo kartonë mbështetës.<ref>{{cite book|year=1987|lang=en|author=Tony Campbell|url=http://press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V1/HOC_VOLUME1_chapter19.pdf|editor=J. B. Harley|title=Cartography in Prehistoric, Ancient, and Medieval Europe and the Mediterranean (The History of Cartography Volume 1)|chapter=Portolan Charts from the Late Thirteenth Century to 1500|publisher=University of Chicago Press|volume=I|isbn=022631633-5|page=376}}</ref> Shpjegimet më të hershme se si vizatohet një portolan datojnë nga [[shekulli XVI]],<ref>Për shembull {{Cite book|author=Martín Cortés|year=1990|title=Breve compendio de la esfera y del arte de navegar|url=https://books.google.al/books?id=9m0sAAAAYAAJ|lang=es|editor=Mariano Cuesta Domingo|publisher=Editorial Naval, Museo Naval|isbn=978-847341057-1}}</ref> kështu që teknikat e përdorura nga hartografët mesjetarë vetëm mund të pandehen. Instrumente të disponueshme në [[Mesjeta|Mesjetë]] besohet se kanë qenë një vizore, një palë kompsësh, një penë dhe bojëra të ngjyrave të ndryshme. Vizatimi, me gjasa nis me vijat e trëndafilit të erërave dhe pastaj hartografi kopjon konturet bregdetare nga disa harta të mëparshme. Vendos emërtimet, imtësitë gjeografike dhe në fund shton dekorimet.<ref>{{cite book|author=Tony Campbell|url=http://press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V1/HOC_VOLUME1_chapter19.pdf|editor=J. B. Harley|year=1987|title=Cartography in Prehistoric, Ancient, and Medieval Europe and the Mediterranean (The History of Cartography Volume 1)|lang=en|chapter=Portolan Charts from the Late Thirteenth Century to 1500|volume=1|publisher=University of Chicago Press|pages=391-392|isbn=022631633-5}}</ref> [[File:Adriatic map in Vesconte 1318 atlas.jpg|thumb|327px|Harta e Adriatikut nga atlasi portolan i hartografit venecian, Pietro Vesconte, 1318]] == Historia == Paraprirësit e portolanëve qenë [[Peripli|periplët]] e lashtë, që udhëzonin mësimin e kurseve të lundrimit dhe ''roteiros-it'' mesjetarë, që informonin vetëm për një itinerar të caktuar. Teknologjia për përpunimin e kësaj teknike hartografike u zhvillua përreth zonës së [[Republika e Gjenovës|gjenoveze]], gjatë [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] dhe e përhapur shumë shpejtë, në fillim në [[Republika e Venecies|Venecie]] dhe [[Majorka|Majorkë]] dhe pastaj, në [[shekulli XV|shekullin e XV]], në shumë qendra të tjera prodhimtarie. [[File:Portolan map by Battista Beccario (1426).jpg|thumb|left|389px|Portolan i hartografit gjenovez Battista Beccario, 1426, Bayerische Staatsbibliothek, Mynih]] Gjatë [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] nevojat e navigimit transoqeanik bënë që ta humbasin rëndësinë, duke u zëvendësuar nga një hartografi e re, trashëgimtare [[Ptolemeu|ptolemeike]] e përmirësuar nga sistemet e [[Projeksionet hartografike|projeksionit]], që do ta pakësonin shtrembërimin e tyre të fortë [[lindja (gjeografi)|lindje]]-[[perëndimi (gjeografi)|perëndim]]. Megjithatë portolanët e ruajtën rëndësinë e tyre dekorative dhe në lundirimin europian breg më breg (të kabotazhit), veçanërisht mesdhetar, deri në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]]. Megjithë lënien e tyre pas, e gjithë hartografia e mëvonshme, deri dhe në kohën e tanishme, ka vijuar ta përdori "trëndafilin e erërave" dhe "shkallën grafike", që i rezistuan hapit të kohës dhe evoluimit shkencor. Portolanët, të destinuar fillimisht për navigimin dhe menaxhimin tregtar, u përdor gjithashtu si mbështetje për përpunimin e hartave që mbivendosnin elemente zbukuruese në informacionin gjeografik, historik, politik, naturalist, mitologjik, fetar dhe/apo përfshijnë territore skajore të pa eksploruara me të njëjtën mënyrë. Zakonisht hartat me këto shtesa kishin karakter luksoz dhe prestigjoz, konservimi më i mirë dhe spektakolariteti estetik i të cilave kanë arritur të mbizotërojnë në vlerësimin historiografik mbi vlerat autentike hartografike. [[File:Cortona chart (c.1300).jpg|thumb|345px|''Carta di Cortona'', rreth v. [[1300]], Biblioteca dell’Academia Etrusca në Cortona, Itali]] Sipas [[historiani|historianëve]] të [[shekulli XIX|shekullit të XIX]] nga prejardhja dallohen këto familje kryesore portolanësh:<ref name=":0"/> * Portolanët italianë, të zhvilluar kryesisht në [[Gjenova]], [[Venecia|Venecie]] dhe [[Roma|Romë]]. * Portolanët spanjollë, me [[Palma de Majorka]]n si qendër kryesore të prodhimit. * Portolanët portugezë besohet se rrjedhin nga ata spanjollë. Portolanët arabë nuk u njën deri në gjysmën e dytë të [[shekulli XX|shekullit të XX]]. * Portolanët islamikë, të zhvilluar midis hartografëve arabë, persë dhe turq. ===Portolanët italianë === [[File:Atlantic map from Pietro Vesconte 1325 atlas.jpg|thumb|left|Portolani i Evropës Perëndimore nga Pietro Vesconte, rr. 1325]] Libri më i vjetër portolan i ruajtur është {{lang|la|Liber de existencia riveriarum te forma maris nostri Mediterranei}} i shkruar në latinisht me gjasa në fillim të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]]. Autori i saj anonim paraqet teknikën e tij të mbledhjes së informacionit si inovative dhe tregon se, bashke me volumin, kishte ndërtuar një ''cartula mapamundi'' duke i vendosur referencat ''sipas pozicionit të drejtimit të erërave'' dhe ''sipas [[Milja|miljeve]] të largësisë së vendeve''. Po ashtu tregon se kishte mbledhur informacionin duke nisur nga ato që i kanë thënë detarët dhe punonjësit e [[porti]]t dhe se vepra është realizuar nga indikacionet e një kanoniku të katedrales së [[Piza|Pizës]]. Një studim matematik i fundit ka theksuar se të paktën një pjesë e informacionit të ''Liber de existencia riveriarum'' duket se vjen nga një hartë e krijuar pa përdorur [[busulla|busullën]] dhe ndërkohe e ndryshme nga hartat e mëvonshme portolane.<ref>{{Cite journal|author=Joaqim Alves Gaspar|year=2019|volume=71|issue=1|title=The Liber de existencia riveriarum (ca.1200) and the birth of nautical cartography|doi=10.1080/03085694.2019.1529898|journal=Imago Mundi|url=https://www.academia.edu/37868676/|lang=en}}</ref><ref>{{Cite book|author=Patrick Gautier Dalché|year=1995|lang=fr|publisher=École Française de Rome, Palais Farnèse|url=https://www.academia.edu/11716066/|title=Carte Marine et Portulan au XIIe Siècle. Le Liber de Existencia Reveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei (Pise, circa 1200)|isbn=2-7283-0335-5}}</ref><ref>{{Cite journal|author1=Caterina Balleti|author2=Renato Gibin|url=http://www.e-perimetron.org/Vol_16_1/Balletti_et_al.pdf|year=2021|author3=Caterina Gottardi|author4=Evangelos Livieratos|title=Preliminary numerical investigations on the "Liber de Existencia Riveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei"|volume=16|issue=1|journal=e-Perimetron|lang=en|pages=15-26}}</ref> Libri pasues portolan, i ruajtur, është ''Compaso de navigare'', në [[gjuha italiane|italisht]], nga mesi i [[shekulli XIII|shekullit të XIII]], nga i cili ruhen dorëshkrime të ndryshme, më i vjetri i të cilëve daton nga fundi i të njëjtit shekull. [[File:Gabriel Vallseca. Museo Marítimo, Barcelona.1439.jpg|thumb|396px|Portolan i 1439-ës nga Gabriel de Vallseca (Museu Maritim, Barcelona)]] Seria pjellore e hatave portolane italiane nis në mesin e [[shekulli XIII|shekullit të XIII]], me shembullin më të vjetër të njohur, ''Carta Pisana'', që mbahet në [[Bibliothèque Nationale de France]] të [[Parisi]]t. ''Carta di Cortona'', një nga hartat më të vjetra nautike, të mbijetuara. Ajo u zbulua në vitin [[1957]] në Cortona të Italisë, anonime dhe e padatuar. Fillimisht e vlerësuar se i përket periudhës midis viteve [[1232]] dhe [[1258]], por sipas studiuesve më të fundit konsiderohet rreth vitit [[1300]], pothuajse bashkëkohëse, por pas ''Carta Pisana''. Pjesa e mbijetuar mbulon vetëm Mesdheun Lindor, megjithëse duket se ka pasur një pjesë perëndimore të mesdheut që është prerë në ndonjë kohë. Ajo mbahet në Biblioteca dell’Academia Etrusca në Cortona, Itali, Port.105. ''Carta di Carignano'' i përket [[shekulli XIV|shekullit pasues]], por e zhdukur nga Arkivi Kombëtar i [[Firencia|Firences]], ku ruhej prej shumë kohësh; veprat hartografike të gjenovezit Pietro Vesconte, ilustratori veprës së Marino Sanudo të Vjetrit; harta e Francisco Piziganos ([[1373]]), me ndikim stilistik nga [[Majorka]]; dhe ato të Beccario-s, Albino de Canepa-s dhe vëllezërve Benincasa, me prejardhje nga [[Ankona]]. ''Atlasi Luxoro'' i [[shekulli XV|shekullit të XV]], autorësia e të cilit mbetet anonime, mbahet në ''Biblioteca Civica Berio'' në [[Gjenova]]. ===Portolanët spanjollë=== Spanjollët futën një risi në [[hartografia Nautike|hartografinë nautike]], me hartat gjeografike që kishin paraqitje të përbashkët stilistike të disa aksidenteve dhe vendndodhjeve. Kryevepra e portolanëve majorkinë është ''Atlasi Katalan'' i realizuar nga [[Abraham Kreskesi]] në vitin [[1375]] dhe i mbajtur në [[Bibliothèque Nationale de France]] të [[Parisi]]t. [[File:Fernão Vaz Dourado 1575-1.jpg|thumb|left|389px|Portolan amerikano-qëndror i hartografit portugez Fernão Vaz Dourado, 1575, British Museum]] [[Abraham Kreskesi]] ishte një hebre majorkin në shërbim të Pedros së IV të Aragonës. Në "''buxolarum-in''" e tij, punishtja e tij e [[busulla|busullave magnetike]], ai ndihmohej nga i biri Jafuda. [[Atlasi]] është një ''mapamundi'', d.m.th. hartë botërore me rajonet e Tokës dhe popujt e ndryshëm që jetojnë aty. Vepra u bë me kërkesë të Princit Don Juan, i biri i Pedros së IV, dëshirues i një paraqitje besnike të botës nga [[Hemisfera Perëndimore|perëndimi]] në [[Hemisfera Lindore|lindje]]. ''Mapamundi'' përbëhet nga dymbëdhjetë fleta me tabela, të lidhura me njëra-tjetrën nga [[Rrotulla e shkrimit|rrotulla]] dhe të mbështjella në [[pergamena|pergamenë]] dhe në panele të palosshëm apo ''biombo''.<ref>{{Cite web|title=biombo|lang=es|url=https://dle.rae.es/biombo|website=Diccionario de la lengua española}}</ref><ref group="Shpjegime">Fjala {{lang|pt|biombo}} do të thotë panel i palosshëm i pikturuar ose/dhe me tekste kaligrafike. Rrjedh nga [[gjuha japoneze|japonishtja dialektore]] ''byōmbu'', variacion i {{lang|ja|屏風}} (bjōbu, që përkthehet ''bjō'' – ''mbrojtje'' dhe ''bu'' – ''erë''), kjo nga {{lang|ltc|屏風}} / {{lang|ltc|屏风}} (''beng pjuvng'') nëpërmjet {{lang|ko|병풍}} (''bjeongpung'').</ref><ref>{{cite web|work=educalingo.com|title=Etimologia de la palabra 'biombo'|url=https://educalingo.com/es/dic-es/biombo|lang=es}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Ming Jung|journal=Korean Literature Now|translator=Young Kim|date=3 korrik 2021|url=https://www.kln.or.kr/magazine/magazineView.do?volumeIdx=41|title=Byeongpung: The Folding Screens of Korea|lang=en|volume=52|pages=49-54}}</ref> Secila tabelë ka përmasa 69 me 49&nbsp;cm. Katër të parat janë plotësuar me tekste dhe tabela gjeografike, astronomike si dhe kalendare. ''Mapamundi'' më inovativ i Kreskesit është paraqitja e [[Azia|Azisë]], që na [[Deti Kaspik]] deri në Kataj ([[Kina]]), në të cilën merr parasysh informacionin e [[Marko Polo]]s, Jordanus Catalani etj. Në [[shekulli XIV|shekullin e XIV]], theksohet vepra e Guillem Soler, që kultivatoi të dy stilet, si thjeshtë nautik ashtu dhe nautik-gjeografik. [[Shekulli XV]] përkon me portolanin e famshëm nga Gabriel Vallseca, ([[1439]]), mbajtur në Museu Marítim de Barcelona, i shquar për shijen e tij të ekzekutimit dhe hollësitë e gjalla piktoreske, i maskuar nga një njollë [[boja e shkrimit|boje]] e mbetur nga [[Frédéric Chopin]] dhe [[Zhorzh Sand]].<ref name="Sand">{{cite book|author=George Sand|year=1843|publisher=Perrotin|title=Oeuvres complètes de George Sand|url=https://books.google.com/books?id=wv0TAAAAQAAJ&pg=PA69|lang=fr|pages=69–}}</ref> ===Portolanët portugezë=== Portolanët portugezë rrjedhin nga tradita majorkine<ref>{{cite book|year=1975|author=Luís de Albuquerque|url=https://books.google.com/books?id=dVc0MZsZj48C&pg=PA10|title=Estudos de História|publisher=Universidade Coimbra – Biblioteca Geral 1|chapter=Origens da navegação astronomica|volume=III. A navegação astronomica|pages=10–|lang=pt}}</ref> dhe nuk i përmbushin kriteret e kërkuara si portolanë tradicionalë pas zgjerimit të horizonteve gjeografike nga portugezët dhe spanjollët. Ata kanë si veçori mbivendosjen e vijave astronomike të [[ekuatori]]t dhe [[Zona tropike|tropikëve]] mbi rrjetin e vijave të erërave, duke vijuar të përpunohen përgjatë [[shekulli XVI|shekujve të XVI]] dhe [[shekulli XVII|XVII]]. [[File:Al-idrisi world map.jpg|thumb|428px|''Mapamundi rrethor'' i [[Muhammed el-Idrisi|el-Idrisit]]", 1154-56]] ===''Rahnāmag-ët'' persë=== Lundërtarët [[persët|persë]] kishin prej kohësh udhëzuesit e tyre lundrues, të quajtur ''rahnāmag'' në [[gjuha perse|persishten e mesme]] (''rahnāmeh'' {{lang|fa|رهنامه}}).<ref>{{cite book|author1=Ali Akbar Dehkhoda|author2=Mohamad Moʻin|lang=fa|title=Loghat-namehʻi Dehkhoda|url=https://search.worldcat.org/title/1474012005|date=1958–1966|publisher=Tehran University Press|chapter=Rahnāma|oclc=1474012005}}</ref> Ata listonin portet, vendreferimet bregdetare dhe largësitë përgjatë brigjeve. Këta udhëzues lundrimi të shumë-cituar, tëë humbur datojnë të paktën nga [[shekulli XII]]. Disa prej tyre e përshkruanin [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]] si "një det i vështir për tu përshkruar" dhe paralajmëronin se "rënia përqark e detit" e bënte të pamundur rikthimin.<ref>{{cite book|author=Felipe Fernandez-Armesto|year=2001|lang=en|publisher=Free Press|isbn=0-7432-0248-1|url=https://archive.org/details/civilizationscul0000fern|title=Civilizations: Culture, Ambition, and the Transformation of Nature|url-access=registration}}</ref> ===Portolanët arabë=== Janë ruajtur tre portolanë mesjetarë të shkruar në [[gjuha arabe|arabisht]]:<ref name="Ducene">{{Cite journal|author=Jean-Charles Ducène|title=Le portulan arabe décrit par Al-'Umari|url=http://www.lecfc.fr/new/articles/216-article-7.pdf|journal=Monde des Cartes|date=1 qershor 2013|issue=216|lang=fr|pages=81–90}}</ref> * Harta e Ahmed ibn Suleiman al-Tangi-t midis vitit [[1413]] dhe [[1414]].<ref>{{Cite book|author=Mónica Herrera Casais|year=2008|chapter=The 1413-14 Sea Chart of Ahmad al-Ţanjī|url=https://www.academia.edu/25842182/|editor1=Emilia Calvo|editor2=Mercè Comes|title=A Shared Legacy: Islamic Science East and West. Homage to Prof. J.M. Millàs Vallicrosa|editor3=Roser Puig|editor4=Mónica Rius|lang=ca|publisher=Universitat de Barcelona|pages=283-307}}</ref> * Harta e Ibrahim al-Tabib al-Mursit, e vitit [[1461]]. * Harta e Evropës Perëndimore, anonime dhe e padatuar, e ruajtur në ''Biblioteca Ambrosiana'', që daton afërsisht nga [[shekulli XIV]],<ref name="Vernet">{{cite journal|author=Juan Vernet Ginés|url=https://www.jstor.org/stable/i248222|date=1962|title=The Maghreb Chart in the Biblioteca Ambrosiana|journal=Imago Mundi|volume=16|lang=en|pages=1–16}}</ref> ose [[shekulli XV]]. Përveç këtyre ka një përshkrim të imtësishëm të një harte nautike arabe të [[Mesdheu]]t te enciklopedia e egjiptianit Ibn Fadl Allah al-'Umari, e shkruar midis viteve [[1330]] dhe [[1348]].<ref name="Ducene"/> Ka gjithashtu përshkrime të kufizuara në rajone më të vegjël gjeografikë, në një vepër të Ibn Sa'id al Maghribi ([[shekulli XIII]]) dhe madje në veprën e [[Muhammed el-Idrisi]]t ([[shekulli XII]]).<ref name="Vernet"/> ===Kitab-i Bahrije=== [[File:Piri Reis - Map of the Adriatic Coast from Drac North of Karaburun as Far as Budva - Walters W658148B - Full Page.jpg|thumb|left|Bregdeti [[Deti Adriatik|Adriatik]] nga [[Durrësi]] në veri të [[Karaburuni]]t deri në [[Budva]]]] {{Main|Kitab-i Bahrije}} '''''Kitab-i Bahrije''''' ({{lang|ota|كتاب بحرية}}, d.t.th. {{lang|sq|Libri i Detit}}) është një udhëzues navigacional i shkruar nga [[Piri Reisi]], një [[hartografia|hartograf]], [[korsari|korsar]] dhe [[kapedan Pasha|admiral]] osman. Ai përpiloi harta dhe shënime nga karriera e tij në det në atlasin më të hollësishëm [[portolanët|portolan]] që ekziston.<ref name="Hepworth73">{{Cite journal|author=Paul Hepworth|year=2005|jstor=20650882|journal=The Journal of the Walters Art Museum|url=https://www.jstor.org/stable/20650882|volume=63|title=Production and Date of the Walters' "Kitab-i Bahriye"|lang=en|issn=1946-0988|page=73}}</ref><ref name="04Goodrich1">{{Cite web|author=Thomas D. Goodrich|publisher=Istanbul Military Museum|url=http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm|lang=en|title=The maps of the Kitab-i Bahriye of Piri Reis|year=2004|website=Piri Reis Sempozyumu|at=pt. 1|url-status=dead|archive-date=16 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516061930/http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm}}</ref> ''Kitab-i Bahrije'' kombinon informacion nga një gamë burimesh të përvojës vetjake të [[Piri Reisi]]t. Bregdeti i [[Afrika veriore|Afrikës Veriore]] mbëtetet pak në burime të jashtme. Libri është gjithashtu një nga pak burimet primare të informacionit mbi [[Piri Reisi]]n. Ka dy versione të librit. Versioni i parë u hartua midis vitit [[1511]] dhe [[1521]], duke u paraqitur si një dhuratë për sulltan [[Sulejmani I|Sulejmanin Madhështor]]. Versioni i dytë i zgjeruar u prodhua si një porosi e [[Veziri i Madh|Vezirit të Madh]] osman [[Ibrahim Pashë Pargaliu]]t, i përfunduar në vitin [[1526]]. [[File:Piri Reis - Map of the Coastlines and the Islands of the Adriatic Sea - Walters W658208A - Full Page.jpg|thumb|Brigjet dhe ishujt e [[Deti Adriatik|Adriatikut]]]] Të dy versionet fillojnë me një parathënie dhe i kushtohen sulltan [[Sulejmani I|Sulejmanit]]. Pjesa kryesore e të versioneve është një atlas nautik për [[Mesdheu]]n. Kapituj të veçantë mbulojnë vendndodhje të ndryshme me hartat përkatëse portolanike. [[Piri Reisi]] thotë se ai përpiloi një [[atlasi|atlas]] me harta të veçuara pasi imtësitë në secilën hartë janë të kufizuara nga hapsira e disponueshme.<ref name="92Soucek272">{{Cite encyclopedia|year=1992|author=Svat Soucek|url=https://www.press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V2_B1/HOC_VOLUME2_Book1_chapter14.pdf|title=Islamic Charting in the Mediterranean|encyclopedia=Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies|editor1=John Brian Harley|lang=en|editor2=David Woodward|volume=2|number=1|publisher=University of Chicago Press|page=272}}</ref> [[File:Piri Reis - Map of the Islands of Corfu and Paxi - Walters W658145B - Full Page.jpg|thumb|left|Ishujt e [[Korfuzi]]t dhe [[Paksosi]]t pranë bregdetit shqiptar]] Në versionin e parë ka 130 kapituj, ndërsa në të dytin 210. Kapitujt fillojnë me [[Dardanelet]] dhe ecin në drejtim kundër-orar përreth Mesdheut. Hartat kanë busulla erërash që tregojnë [[Veriu (gjeografi)|Veriun]] në secilën faqe. Shkallë tregohet vetëm në përshkrimet tekstuale, jo me shirita shkalle. Simbolet standarde portolanike tregojnë rreziqe, si pikat për cektinat dhe kryqet për shkëmbinjtë. I shkruar kur lundërtarët osmanë mbështeteshin galiota dhe [[galera]] të shtytura me rrema, ''Kitab-i Bahrije'' pasqyron nevojat dhe kapacitetet e tyre. Ai jep informacione mbi ujërat bregdetare, limanet e sigurta, rreziqet dhe burimet e ujit të pijshëm. Versioni i dytë përfshinë gjithashtu një hyrje të gjatë të shkruar në vargje. Ai ofron informacion mbi stuhitë, erërat, navigimin me [[busulla|busullë]], navigimin nëpërmjet yjeve, leximin e [[portolanët|portolanëve]] dhe [[oqeani|oqeanëve]]. Ai komenton [[eksplorimet detare portugeze|eksplorimet e fundit portugeze]] dhe spanjolle, duke përfshirë [[udhëtimet e Kristofor Kolombit]] në [[Amerika|Amerikë]] dhe [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë|zbulimin e rrugës detare të Indisë]] nga [[Vasco da Gama]]. Përshkrimi i Amerikës përfshin edhe thashetheme fantastike. Libri paraqet përshkrimin e parë të imtësishëm osman të [[Oqeani Indian|Oqeanit Indian]], me vëmendje të veçantë kushtuar [[Ngushtica e Hormuzit|Hormuzit]]. [[File:World map pietro vesconte.jpg|thumb|334px|''Mapamundi circular'' i Pietro Vesconte-s, 1320, British Library]] Libri e arriti famën vetëm pas vdekjes së autorit të tij. Dorëshkrime të njohura të mbijetuara janë të gjitha kopje të krijuara pas vitit [[1550]]. Të paktën disa pjesë të librit janë përkthyer në [[gjuha angleze|anglisht]], [[gjuha turke|turqishten moderne]], [[gjuha greke|greqisht]], [[gjuha frënge|frëngjisht]], [[gjuha gjermane|gjermanisht]] dhe [[gjuha italiane|italisht]]. == Formatet == Hartografia portolane, deri në [[shekulli XV|shekullin e XV]], shprehej nëpërmjet formatesh të ndryshme: * '''Hartat Portolane''',<ref name="Bataller2007">{{Cite book|lang=ca|author=Ramón J. Pujades i Bataller|url=http://books.google.cat/books?id=S6F-NwAACAAJ|title=Les cartes portolanes: la representació medieval d'una mar solcada|date=1 tetor 2007|publisher=Institut Cartogràfic de Catalunya|access-date=6 tetor 2012|isbn=978-84-393-7576-0}}</ref> mbi [[pergamena]] [[delja|deleje]], përgjithësisht të plota, në formë pak a shumë drejtëkëndore. Është modeli më i vjetër i ruajtur dhe më i përgjithësuari, ku ekzemplari më i vjetër i ruajtur është ''Carta Pisana'', e fundit të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]]. Mund të përfaqësoi tërësinë ose një pjesë të zonës portolane. Nën këtë lloj suporti janë realizuar edhe ''mapamundi''. [[File:Chart of the western half of the Morea, the Adriatic Sea, Sicily, the western coast of Italy south of the Arno, with the corresponding coast of Africa. Inscribed “Conpimento del Cexano”- Cornaro Atlas (Egerton MS 73, f.25r).jpeg|thumb|left|381px|Atlas portolan me Morenë perëndimore, Detin Adriatik, Siçilinë dhe brigjet perëndimore të Italisë në jug të Arnos, Atlasi Cornaro, 1492; nëshkruar si Beneditus Pesina, [[Venecia]]]] * '''Atlasi Portolan''', realizuar në [[pergamena|pergamenë]] të lidhur në formë libri në format të madh, në të cilin çdo grup planesh informon për një sektor gjeografik, përgjithësisht me një larmi shkallësh të secilit prej tyre. Deri në [[shekulli XV|shekullin e XV]] u prodhua, gati përjashtimisht, në [[Venecia|Venecie]], duke qenë formati i zakonshëm i hartografëve të saj. Atlasi më i vjetër i ruajtur deri më tani, është ai i Petro Vesconte-s i vitit [[1313]]. Disa atlasë mund të përfshijnë ''mapamundi'' dhe harta vendore të lidhura ose jo me teknikën hartografike portolane. * "Harta dhe '''Mapamundi me tabela'''", në [[pergamena|pergamenë]] të rrotulluar dhe palosur mbi dërrasë që shpalosen mbi një tryezë, duke ruajtur, për më tepër, njëtrajtshmërinë e shkallës. Deri tani ruhet vetëm i quajturi gabimisht ''Atlasi Katalan''. Përmendja e parë e ekzistencës së tij gjendet në inventarin e sendeve të mbretit Jaume i Drejti, viti [[1323]], ku konstatohet një ''mapamundi'' dhe një ''hartë me tabela''. Dokumenti mesjetar jep vetëm kontekstin e Kurorës së Aragonës, ndërsa prodhimi i tij pandehet përjashtimisht majorkin. Në [[shekulli XV|shekullin e XV]] përdorimi i këtij formati ra. * '''Mapamundi circular''', hartë në format të madh mbi [[pergamena|pergamenë]] [[viçi]] me formë rrethore. Ruhet vetëm një pjesë e një ''mapamundi circular'' nga fundi i [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] atribuar punishtes së [[Abraham Kreskesi|Cresques]] dhe ''mapamundi estense'' (rr. [[1450]]). Në këtë format, ekzistojnë raste të mëparshme të hartografisë mesjetare para-portolane me këtë format (si ''mapamundi Ebstorf'' dhe ''mapamundi Hereford''). [[File:1375 abraham cresques bnf 02 mediterrani oriental.jpg|thumb|'''Mapamundi in tabulae''', fragment i ''Atlasit Katalan'' të [[Abraham Kreskesi]]t ([[1375]])]] Duke nisur nga [[shekulli XVI]] hartografia portolane do të përdorej vetëm në formatin e hartave dhe atlaseve dhe, nëse zona e hartografuar e kërkonte, duke përfshirë [[epoka e zbulimeve|zbulimet e reja gjeografike]]. Hartat portolane karakterizoheshin nga tre rrethana: * Janë si hartat e sotme të shkruara. * Përmbajnë si sfond një rrjet të skicuar në bazë të rombeve apo vijave të drejtimeve të trëndafilit të erërave. * Janë harta me shkallë grafike të quajtur {{lang|la|truncum leucae}} ({{lang|sq|cungu i legave}}).<ref>{{Cite book|author=Juan Antonio García Cruz|year=2009|lang=es|editor=Joaqín Giménez|url=https://www.researchgate.net/publication/283451661|chapter=Cartografía, matemáticas y navegación: El arte de encontrar puerto|title=La Proporción: Arte y Matemáticas|publisher=Editorial Grao|pages=25-46}}</ref> ==Teoritë e prejardhjes== Çështja e prejardhjes së portolanëve mbetet e errët. Midis hipotezave të propozuara nga studiuesit mund të përmenden në vijim:<ref>{{cite book|year=1987|lang=en|author=Tony Campbell|url=http://press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V1/HOC_VOLUME1_chapter19.pdf|editor=J. B. Harley|title=Cartography in Prehistoric, Ancient, and Medieval Europe and the Mediterranean (The History of Cartography Volume 1)|chapter=Portolan Charts from the Late Thirteenth Century to 1500|publisher=University of Chicago Press|volume=I|isbn=022631633-5|page=380}}</ref> Një studim konkludon se portolanët vijnë nga hartat e mëparshme të vizatuara në atë që tashmë quhet [[Projeksionet hartografike|projeksioni ''Mercator'']], duke pohuar se portolanët janë mozaikë hartash më të vogla, secila me shkallën dhe orientimin e saj, si dhe duke sugjeruar se kapacitetet hartografike të secilit qytetërim që prodhoi harta pararendëse ishte më i përparuar sesa njihet tani.<ref name="Nicolai2014">{{Cite book|author=Roel Nicolai|year=2014|url-status=dead|url=http://www.dart-europe.eu/full.php?id=1139867|lang=en|publisher=Uitgeverij Educatieve Media|title=A Critical Review of the Hypothesis of a Medieval Origin for Portolan Charts|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614211123/https://www.dart-europe.eu/full.php?id=1139867|archive-date=14 qershor 2022}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|author=Frank Jacobs|access-date=30 gusht 2018|url=https://bigthink.com/strange-maps/648-portolan-charts-too-accurate-to-be-medieval|title=Portolan Charts 'Too Accurate' to be Medieval|website=Big Think}}</ref> Kjo ide është refuzuar nga studiuesit kryesorë të fushës, megjithëse gjejnë dëshmi të gjera të prejardhjes mesjetare dhe metodave të ndërtimit.<ref name="Gaspar">{{cite journal|author=Joaquim Alves Gaspar|year=2015|lang=en|journal=Maps in History|url=https://www.bimcc.org/newsletters/53|volume=53|title=Review of Roel Nicolai's article by Joaquim Alves Gaspar}}</ref><ref name="Campbell">{{cite journal|author=Tony Campbell|url=https://www.bimcc.org/newsletters/53|year=2015|title=Review of Roel Nicolai's article by Tony Campbell|volume=53|lang=en|journal=Maps in History}}</ref> [[File:Atlas nautique du Monde, dit atlas Miller. 1, Atlas Miller - hémisphère portugais et page de titre - btv1b55002620g (1 of 2).jpg|thumb|left|408px|''Atlasi Miller'', atlas portolan, Hemisfera Portugeze e Botës, 1519]] * Adolf Erik Nordenskjöld supozon se ekziston një hartë model origjinal, me gjasa spanjoll dhe më saktësisht vepër e [[Ramon Llull]]it, që pastaj u kopjua përgjatë shekujve të ndryshëm, duke ruajtur dizenjon dhe toponimet. Harta zanafillore ka qenë përpiluar duke nisur nga një shumësi skicash të vogla të vizatuara nga lundërtarët. * Winter i atribuon autorësi italiane portolanëve nautikë dhe spanjolle portolanëve nautiko-gjeografikë. Kundër këtij mendimi shprehet Caracci: {{lang|it|Italiani e catalani nelle primitiva cartografía medievale}} (Italianë dhe katalanë në hartografinë primitive mesjetare), libër i botuar në [[Roma|Romë]] në vitin [[1958]]. * Në vitin [[1947]] Bacchisio Motzo krahasoi portolanët më të vjetër, ''Carta Pisana'', me librin portulan më të vjetër, {{lang|it|Lo compasso da navigare}} dhe konkludoi se ishin vepër e të njëjtit autor që duhet të ketë jetuar në [[Italia|Itali]] midis viteve [[1232]] dhe [[1258]]. * Rolando Laguarda Trías studioi një portolan të ruajtur në [[Stambolli|Stamboll]] dhe koncludoi se bëhej fjalë për një kopje të një harte të dizenjuar nga Marini i Tirit rreth vitit [[viti 100|100 të e.s.]].<ref>{{cite book|author=Ronaldo Laguarda Trías|chapter=3. Rastros de Eratóstenes en las cartas meidevales de navegar|url=https://articulo.mercadolibre.com.uy/MLU-445544345-estudios-de-cartologia-laguarda-trias-geografia-historia-_JM|year=1981|lang=es|title=Estuios de cartología|pages=29-41}}</ref> * Në vitin [[1985]] Jonathan Lanman tregoi se nuk ishte e mundur të krijohej një hartë racionalisht të saktë të [[Mesdheu]]t duke u bazuar në treguesit e librave portolanë si {{lang|it|Lo compasso da navigare}}, duke e kundërshtuar kështu hipotezën e Motzos. * Tony Campbell tregoi se toponimet e portolanëve pësuan një evoluim përgjatë kohës, duke e hedhur përtokë një nga tezat bazike të Nordenskiöld-it.<ref>{{cite book|date=1987|author=Tony Campbell|url=http://press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V1/HOC_VOLUME1_chapter19.pdf|editor=J. B. Harley|title=Cartography in Prehistoric, Ancient, and Medieval Europe and the Mediterranean (The HIstory of Cartography Volume 1)|lang=en|chapter=Portolan Charts from the Late Thirteenth Century to 1500|publisher=University of Chicago Press|isbn=022631633-5|pages=371-463}}</ref> Gjithashtu tregoi se ''Carta Pisana'' përmban shumë toponime që nuk hasen te ''Lo compasso da navigare'', duke ia ulur edhe më shumë kredibilitetin teorisë së Motzos. Campbell, duke vërejtur se ruhen 150 harta të [[shekulli XV|shekullit të XV]], rreth 30 të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] dhe vetëm një nga fundi i [[shekulli XIII|shekullit të XIII]], mendons se prejardhja e zhanrit duhet të gjendet në shekullit e XIII. [[File:Urbano Monti — World Map as of 1587.jpg|thumb|358px|''Mapamundi circular'' i Urbano Montit, 1587, Milano, Itali]] Studiuesi propozon se portolanët kanë evoluar nga hartat mendore që pilotët mesdhetarë përdornin që nga kohët e lashta, që u përcollën gojarisht përgjatë brezave.<ref>{{cite web|author=Tony Campbell|website=Map History / History of Cartography: The Gateway to the Subject|url=https://www.maphistory.info/PortolanOriginsMENU.html|title=Mediterranean portolan charts: their origin in the mental maps of medieval sailors, their function and their early development|lang=en|date=2021|access-date=6 tetor 2021}}</ref> * Roel Nicolai, në një studim hartometrik të hartave të ndryshme, konkludon se saktësia e madhe e tyre hedh poshtë pandehmën se mund të jenë krijuar nga evropianët e [[Mesjeta|Mesjetës]].<ref>{{Cite book|author=Roel Nicolai|year=2016|isbn=978-90-04-28512-5|url=https://books.google.al/books?id=WA_0DQAAQBAJ&lpg=PR1&pg=PA11|title=The Enigma of the Origin of Portolan Charts: A Geodetic Analysis of the Hypothesis of a Medieval Origin|lang=en|publisher=Brill|oclc=932069190|chapter=2. Key Characteristics of Portolan Charts|pages=11–43}}</ref><ref>{{cite journal|author=Roel Nicolai|lang=en|journal=Maps in History|url=https://www.academia.edu/36238345/|issue=52|title=How Old Are Portolan Charts Really?|publisher=The Brussels Map Circle|issn=1379-3306|date=maj 2015|pages=16-24}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Joaquim Alves Gaspar|issue=53|lang=en|author2=Tony Campbell|url=https://www.academia.edu/36238346/|title=How Old Are Portolan Charts Really? – Follow-up (review by Joaquim Alves Gaspar and Tony Campbell)|publisher=The Brussels Map Circle|journal=Maps in History|date=shtator 2015|issn=1379-3306|pages=20-27}}</ref><ref>{{cite journal|author=Roel Nicolai|date=janar 2016|journal=Maps in History|issn=1379-3306|url=https://www.academia.edu/36238347/|issue=54|title=How Old Are Portolan Charts Really? – Response of Roel Nicolai to Joaquim Gaspar and Tony Campbell|publisher=The Brussels Map Circle|lang=en|pages=8-11}}</ref> * Fedor Aggeev pohon se prejardhja e këtyre hartave arrin në [[Perandoria Romake]] dhe rrjetin e saj të [[Rruget romake|rrugëve]]. Pohon se hartat e këtij rrjeti duhet të jenë ruajtur në arkivat perandorake në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]] deri në [[Kryqëzata e Katërt|Plaçkitjen]] dhe pushtimin pasues nga kryqëtarët latinë në vitin [[1204]]. Portolanët duhet të jenë kopje të bëra në [[Italia|Itali]] të rrugëve bregdetare të hartave të grabitura.<ref>{{cite book|author=Fedor Mihajlovic Aggeev|year=2016|lang=en|title=Origin of Portulans and Accurate Ancient Maps|url=https://books.google.al/books?id=kf-3oQEACAAJ|publisher=State University of Land Use Planning|isbn=978-593856195-3}}</ref> == Evolucioni == Portolanët më të hershëm përqëndrohen në brigjet e [[Mesdheu|Detit Mesdhe]] dhe [[Deti i Zi|Detit të Zi]], me paraqitjen vetëm të pjesshme dhe ndonjëherë në mënyrë skicore të brigjeve të Atlantikut deri në [[Skandinavia|Skandinavi]]. Në [[shekulli XV|shekujt e XV]] dhe [[shekulli XVI|XVI]], me fillimin e [[Epoka e zbulimeve|Epokës së Zbulimeve]], synimi i portolanëve u zgjerua drejtë jugut Gjirit të Guinesë. Hartat gjithashtu nisën të projektohen nga hartografët portugezë dhe spanjollë për detet e zbuluara rishtas në [[Afrika|Afrikë]], [[Amerikat|Amerikë]], [[Azia Jugore|Azinë Jugore]] dhe [[Oqeani Paqësor|Paqësor]]. == Galeria == <!-- hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">'''Portolanë të ndryshëm'''</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=200px> File:Earth Map according to Al-Masudi.svg|Rindërtim i ''mapamundit circular'' sipas al Masudit, shekulli i X File:Map from Pietro Vesconte 1313 atlas.jpg|'''Atlasi i Pietro Vesconte-s''' ([[1313]]), më i vjetri i ruajtur deri tani File:Sanudo 1321 World.jpg|''Mapamundi circular'' i Pietro Vesconte-s, 1320, bashkangjitur "Liber secretorum fidelium Crucis" të Marino Sanudos, 1321, Biblioteca Vaticana, ms. Vat. Lat. 2972 File:Paulinus venetus chronologia magna de mapa mundi 1320 TAV. 9r.jpg|''Mapamundi circular'' i Pietro Vesconte, 1320, në librin "Chronologia Magna, De mapa mundi" të Paolino Venetos File:Map of Angelino Dulcert cropped.jpg|Portolan mesdhetar i Angelino Dulcert, 1339 File:Atlas catalan de 1375 01 (FL169300244 0982468).jpg|Atlasi Katalan, Mesdheu Qëndror dhe Lindor File:Atlas catalan de 1375 03 (FL169300246 0982468).jpg|Evropa Perëndimore, Atlasi Katalan, 1375 File:1375 Atlas Catalan Abraham Cresques.jpg|Atlasi Katalan i [[Abraham Kreskesi]]t, [[1375]], ''mapamundi in tabulae''; me 8 pjesë të bashkuara File:Portolan Sentuzo Pongeto 1404 AD Egyptian National Library shelfmark E 14474.jpg|Portolan mesdhetar i Sentuzo Pongeto, 1404, Biblioteka Kombëtare Egjiptiane File:Fac-similé manuscrit de la carte de la Mer Noire de l'atlas d'Andrea Biancho de 1436 conservé à la Marciana, ms 4783 - btv1b5905570k (1 of 2).jpg|Portolani i Andrea Bianco-s, 1436 File:Planisfero di Andrea Bianco a colori.jpg|''Mapamundi rrethor i Andrea Bianco-s'', 1436 File:1450 ¿ Carta Catalana jpeg copy.jpg|'''Mapamundi circular''' apo ''Mapamundi estense'', anonim atribuar Pere Rossell (rr. [[1450]]) File:The mid 15th-century Catalan centered on Jerusalem.jpg|''Mapamundi estense'' me në qendër Jeruzalemin, shek. XV File:FraMauroDetailedMap.jpg|''Mapamundi circular'' i hartografit venecian Fra Mauro, 1459, Biblioteca Nazionale Marciana, Venecie File:Facsimile of a Genoese world map published in 1457.jpg|''Mapamundi gjenovez'', 1457, hartë në formë ovale File:Mapa de Borgia XV.jpg|''Mapamundi Borgian'', anonim i shek. XV, Biblioteca Apostolica Vaticana File:Mappamundi WDL6763.png|''Mapamundi rrethor'' i Giovanni Leardos, 1452-3, gjeograf dhe kozmograf venecian, American Geographical Society Library Digital Map Collection File:Portolan chart by Albino de Canepa 1489.jpg|Portolan mesdhetar i Albino de Canepa, 1489 File:Chart of the Black Sea and eastern Mediterranean - Cornaro Atlas (Egerton MS 73, f.3r).jpeg|Portolan i Medheut Lindor dhe Detit të Zi – Atlasi Cornaro, 1492; nëshkruar si Beneditus Pesina, [[Venecia]] File:Chart of the coast of Asia Minor west of the gulf of Adalia, the Sea of Marmora, the Archipelago, with Crete, the Morea, the coast of Epirus south of Port Panormus, and the Ionian Isles.- Cornaro Atlas (Egerton MS 73, f.22r).jpeg|Portolan i Egjeut në perëndim të gjirit Adali, [[Deti Marmara]], arkipelagu grek, Morea, brigjet e Epirit në jug të Portit Panormo, me ishujt e Jonit, Atlasi Cornaro, 1492; nëshkruar si Beneditus Pesina, [[Venecia]] File:Chart of the Sea of Marmora, the Archipelago, and the Mediterranean east of Morea, with Cyprus on a larger scale- Cornaro Atlas (Egerton MS 73, f.18r).jpeg|Atlas portolan i Detit Marmara, Egjeut, lindjes së Moresë dhe [[Qiproja|Qipros]], Atlasi Cornaro, 1492; nëshkruar si Beneditus Pesina, [[Venecia]] File:Duplicate inverted charts of the Adriatic Sea, with Corfu and the Gulf of Taranto - Cornaro Atlas (Egerton MS 73, f.15r).jpeg|Atlas portolan i Detit Adriatik, Italisë Perëndimore, Atlasi Cornaro, 1492; nëshkruar si Beneditus Pesina, [[Venecia]] File:Chart of the Adriatic Sea, the Ionian Isles, the western coast of Italy, with Sicily and Corsica - Cornaro Atlas (Egerton MS 73, f.16r).jpeg|Atlas portolan i Adriatikut, Italisë Perëndimore me Siçilin dhe Korsikën; Atlasi Cornaro, 1492; nëshkruar si Beneditus Pesina, [[Venecia]] File:Chart of the coast of Asia Minor west of Cape Helidonia, the Sea of Marmora, the Archipelago, with Crete, the Morea, the coast of Epirus south of Cape Linguetta, and the Ionian Isles.- Cornaro Atlas (Egerton MS 73, f.20r).jpeg|Atlas portolan i Egjeut në perëndim të Kepti Helidoni, Deti Marmara, arkipelagu grek, Morea, ishujt jonian dhe brigjet e Epirit në jug të Kepit të Gjuhëzës, Atlasi Cornaro, 1492; nëshkruar si Beneditus Pesina, [[Venecia]] File:Chart of the coast of Asia Minor west of Rhodes, the Sea of Marmora, the Archipelago, with Crete, and the Morea - Cornaro Atlas (Egerton MS 73, f.23r).jpeg|Atlas portolan Egjeut në perëndim të Rodosit, Deti Marmara, [[Kreta]] dhe Morea; Atlasi Cornaro, 1492; nëshkruar si Beneditus Pesina, [[Venecia]] File:Chart of the coast of Asia Minor west of Rhodes, the Sea of Marmora, the Archipelago, with Crete. Inscribed “Beneditus Pesina fecit ano Domini M.CCCCLXXXVIIII. Venecis”.- Cornaro Atlas (Egerton MS 73, f.24r).jpeg|Atlas portolan i Egjeut, Detit Marmara, Kretës, Atlasi Cornaro, 1492; nëshkruar si Beneditus Pesina, [[Venecia]] File:Maggiolo Greek Islands and the Aegean Sea.jpg|Portolan i Egjeut me ishujt grekë nga Visconte Maggiolo, 1511 File:Maggiolo western Mediterranean.jpg|Portolan i Mesdheut Perëndimor dhe Qëndror nga Visconte Maggiolo, 1511 File:Maggiolo Italy as far as the mouth of the Tiber River, western Sicily, and the Adriatic coast.jpg|Atlas portolan i Adriatikut dhe i Italisë Perëndimore nga Visconte Maggiolo, 1511 File:Houghton MS Ital 144 - Maggiolo, 1513.png|Portolan mesdhetar i Visconte Maggiolo, 1513, Houghton Library ms. Ital. 144 File:AtlasMiller BNF desplegable Mediterraneo.jpg|Portolan i Mesdheut në Atlasin Miller, 1519, atribuar Lopo Honem, Jorge Reinel, Pedro Reinel dhe Antonio de Holanda File:AtlasMiller BNF EuropaNoroeste.jpg|Portolan i Evropës Veri-Perëndimore, Atlasi Miller, 1519 File:AtlasMiller.india .persian sea.jpg|Atlas portolan i Oqeanit Indian, Atlasi Miller, 1519 File:Brazil 16thc map.jpg|Atlas Portolan me Brazilin, Atlasi Miller, 1519 File:Maggiolo, Vesconte — BSB Cod.icon. 135 — Afrika Bsb00002700 00003.jpg|Atlas portolan i Afrikës nga Vesconte Maggiolo, 1519 File:Piri Reis - Map of the Western Coast of Greece From the Island of Levcas Going North as Far as Paxi Island - Walters W658141A - Full Page.jpg|Portolani i [[Piri Reisi]]t, 1526, Bregu i Jonit me [[Lefkadha|Lefkadhën]] deri në [[Paksosi|Paksos]], pranë bregdetit shqiptar File:Piri Reis - Map of the Islands of Zakynthos, Kefalonia and Lefkada in the Ionian Sea - Walters W658130A - Full Page.jpg|Portolani i [[Piri Reisi]]t, 1526, Ishujt e [[Zakintosi]]t, [[Qefalonia|Qefalonisë]] dhe [[Lefkadha|Lefkadhës]] në [[Deti Jon|Detin Jon]] File:Piri Reis - Map of the Islands of Kefalonia, Ithaca, and Aya Mavra Off the Western Coast of Greece - Walters W658139A - Full Page.jpg|Portolani i [[Piri Reisi]]t, 1526, Ishujt e [[Qefalonia|Qefalonisë]], [[Itaka (Greqi)|Itaka]] dhe [[Lefkadha]] File:Piri Reis - Map of the Area Between Corfu and Paxi Islands - Walters W658142B - Full Page.jpg|Portolani i [[Piri Reisi]]t, 1526, zona mes [[Korfuzi]]t dhe ishujve [[Paksosi|Paksos]] File:Portolan by Jacobus Russus of Messina 1533.jpg|Portolan mesdhetar i Giacobo Russo-s nga Messina, 1533, dorëshkrim në ''vellum'' File:Atlas of Battista Agnese WDL7336.pdf|Atlasi rrethor i hartografit gjenovez Battista Agnese, 1544 File:1544 Portolan chart of the Eastern Mediterranean And the Aegean Sea by Battista Agnese.tif|Portolan i Mesdheut Lindor, 1544, Battista Agnese File:1544 Battista Agnese map of the Black Sea.jpg|Portolan i Detit të Zi, 1544, Battista Agnese File:Carte nautique de la Mer Méditerranée et de l'Océan Atlantique nord-est - btv1b530748301 (1 of 2).jpg|Portolan i Mesdheut dhe brigjeve atlantike të Evropës, Battista Agnese, 1545, [[Bibliothèque Nationale de France]] File:1545 Portolan chart of the Central and Eastern Mediterranean Sea and the Black Sea by Battista Agnese.jpg|Portolan i Mesdheut Qëndror dhe Lindor, 1545, Battista Agnese File:1547 Portolan chart of the Mediterranean Sea by Vesconte Maggiolo.jpg|Portolan mesdhetar i Vesconte Maggiolo-s, 1547 File:16th century Portolan chart of the Mediterranean Sea, the North Atlantic Ocean, the Baltic Sea, and the West African coast.png|Portolan i Vesconte Maggiolo, [[Mesdheu]], Atlantiku Verior, [[Deti Baltik]] dhe bregut afrikanoperëndimor, shek. i XVI File:1550 Portolan chart of the Mediterranean Sea and the Black Sea.jpg|Portolani mesdhetar i Battista Agnese-s, 1550 File:Eastern Mediterranean and Aegean Sea. Battista Agnese, PORTOLAN ATLAS (Italy ca. 1550).jpg|Portolan i Mesdheut Lindor, 1550 nga Battista Agnese File:Portolan chart by Angelo Freducci 1554 (5389605).jpg|Atlas portolan i Angelo Freducci-t, Mesdheut Lindor dhe Detit të Zi, 1554, Biblioteka Kombëtare e Polonisë File:Portolan chart by Angelo Freducci 1554 (5389612).jpg|Atlas portolan i Angelo Freducci-t, Mesdheu Qëndror, 1554, Biblioteka Kombëtare e Polonisë File:Atlantic coasts of Europe and west Mediterranean RMG F1763.tiff|Atlasi portolan i Angelo Freducci-t, 1554, Evropa Atlantike File:Cypern RMG F1743.tiff|Portolan qipriot i Battista Agnese-s, 1554 File:Banet Panades Nautical chart Mediterranean 1557.jpg|Portolan mesdhetar i Banet Panades, 1557, pergamenë me miniatura, Galata Museo del Mare di Genova File:Callapoda Portolan Chart of Europe 1560.jpg|Portolan mesdhetar i Giorgio Siderit, 1560, National Library of Scotland File:Geographicae tabulae in charta pergamena 1583 (3740939).jpg|Brigjet Atlantike të Evropës, nga Antonio Millo, pjesë e atlasit portolan "Geographicae tabulae in charta pergamena, 1583; Biblioteka Kombëtare e Polonisë File:Geographicae tabulae in charta pergamena 1583 (3740946).jpg|Mesdheut Perëndimor, nga Antonio Millo, pjesë e atlasit portolan "Geographicae tabulae in charta pergamena, 1583; Biblioteka Kombëtare e Polonisë File:Geographicae tabulae in charta pergamena 1583 (3740953).jpg|Mesdheu Qëndror, nga Antonio Millo, pjesë e atlasit portolan "Geographicae tabulae in charta pergamena, 1583; Biblioteka Kombëtare e Polonisë File:Geographicae tabulae in charta pergamena 1583 (3740973).jpg|Adriatiku, nga Antonio Millo, pjesë e atlasit portolan "Geographicae tabulae in charta pergamena, 1583; Biblioteka Kombëtare e Polonisë File:Geographicae tabulae in charta pergamena 1583 (3740959).jpg|Mesdheu Lindor, nga Antonio Millo, pjesë e atlasit portolan "Geographicae tabulae in charta pergamena, 1583; Biblioteka Kombëtare e Polonisë File:Geographicae tabulae in charta pergamena 1583 (3740967).jpg|Deti i Zi, nga Antonio Millo, pjesë e atlasit portolan "Geographicae tabulae in charta pergamena, 1583; Biblioteka Kombëtare e Polonisë File:Geographicae tabulae in charta pergamena 1583 (3740979).jpg|Amerika Qëndrore, nga Antonio Millo, pjesë e atlasit portolan "Geographicae tabulae in charta pergamena, 1583; Biblioteka Kombëtare e Polonisë File:Geographicae tabulae in charta pergamena 1583 (3740982).jpg|Afrika, nga Antonio Millo, pjesë e atlasit portolan "Geographicae tabulae in charta pergamena, 1583; Biblioteka Kombëtare e Polonisë File:Carta navigatoria fatto nell'anno MDLXXXXIIdi mano de Baldasare do Maiolo Visconte - btv1b531039072 (1 of 2).jpg|Portolan mesdhetar i Baldassare Maggiolo, 1592 File:Portolan Atlas of the Mediterranean Sea, Western Europe, and the Northwest Coast of Africa WDL3200.pdf|Mesdheu Lindor, pjesë e "Atlasi Portolan i Detit Mesdhe, Evropës Perëndimore dhe Bregut Veri-Perëndimor të Afrikës" i Juan Olivas, midis viteve 1590 - 1615; Library of Congress </gallery> |} == Shiko edhe == * [[Hartografia Nautike]] * [[Shkencat Nautike Iberike 1400–1600]] * [[Hartografia Iberike 1400-1600]] * [[Nautika]] * [[Periplët]] * [[Tabula Peutingeriane]] * [[Itinerarium]] * [[Republikat Detare]] * [[Thalasokracia]] * [[Fuqia Detare]] * [[Komanda e Deteve]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Historia Detare]] * [[Projeksionet hartografike]] * [[Lundrimi Përqark Botës]] * [[Studimet Detare]] ==Shpjegime== <references group="Shpjegime"/> == Referime == {{reflist|2}} == Bibliografía == * {{cite book|author=Fedor Mihajlovic Aggeev|title=Origin of Portulans and Accurate Ancient Maps|url=https://books.google.al/books?id=kf-3oQEACAAJ|lang=en|publisher=State University of Land Use Planning|year=2016|isbn=978-593856195-3}} * {{cite book|author=Luís de Albuquerque|id=GGKEY:7186FCQBHS5|lang=pt|title=Estudos de História|url=https://books.google.com/books?id=dVc0MZsZj48C&pg=PA10|publisher=Universidade Coimbra – Biblioteca Geral 1|chapter=Origens da navegação astronomica|volume=III. A navegação astronomica|year=1975|pages=3–57}} * {{cite book|author=Leo Bagrow|year=2010|title=History of Cartography|isbn=978-1-4128-2518-4|url=https://books.google.com/books?id=OBeB4tDmJv8C|publisher=Transaction Publishers|lang=en}} * {{Cite journal|author1=Caterina Balleti|author2=Renato Gibin|year=2021|author3=Caterina Gottardi|url=http://www.e-perimetron.org/Vol_16_1/Balletti_et_al.pdf|author4=Evangelos Livieratos|title=Preliminary numerical investigations on the "Liber de Existencia Riveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei"|lang=en|volume=16|issue=1|journal=e-Perimetron|pages=15-26}} * {{cite book|author=Ramon Josep Pujades i Bataller|title=Les cartes portolanes: la representació medieval d'una mar solcada|year=2007|lang=ca|url=https://books.google.al/books?id=S6F-NwAACAAJ|publisher=Institut Cartogràfic de Catalunya, l’Institut d’Estudis Catalans i l’Institut Europeu de la Mediterrània|isbn=978-84-978-5414-6}} * {{cite book|author=Ramon J. Subidas y Bataller|lang=es|title=La carta de Gabriel Vallseca de 1439|url=http://www.lumenartis.net/index.php?main_page=product_info&cPath=68&products_id=183|publisher=Lumenartis|isbn=978-84-612-3682-4|year=2009|place=Barcelona|access-date=1 mars 2025|archive-date=19 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219101729/http://www.lumenartis.net/index.php?main_page=product_info&cPath=68&products_id=183|url-status=dead}} * {{Cite book|author=Antoni Ginard Bujosa|year=2006|title=La cartografía mallorquina en Mallorca|url=https://search.worldcat.org/title/470947587|lang=es|publisher=José J. de Olañeta|isbn=978-84-9716-525-9|place=Palma de Majorka}} * {{cite book|author=Tony Campbell|year=1987|lang=en|publisher=University of Chicago Press|url=http://press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V1/HOC_VOLUME1_chapter19.pdf|editor=J. B. Harley|title=Cartography in Prehistoric, Ancient, and Medieval Europe and the Mediterranean (The History of Cartography Volume 1)|chapter=Portolan Charts from the Late Thirteenth Century to 1500|isbn=022631633-5|volume=I|edition=i 74-i|pages=371-463}} * {{cite journal|author=Tony Campbell|date=shtator 2015|title=Review of Roel Nicolai's article by Tony Campbell|url=https://www.bimcc.org/newsletters/53|volume=53|lang=en|journal=Maps in History}} * {{cite web|author=Tony Campbell|title=Cartographic innovations by the early portolan chartmakers|url=http://www.maphistory.info/PortolanChartInnovations.html|lang=en|website=Map History / History of Cartography: The Gateway to the Subject|date=18 nëntor 2016|access-date=8 dhjetor 2018}} * {{Cite book|author=Mónica Herrera Casais|year=2008|chapter=The 1413-14 Sea Chart of Ahmad al-Ţanjī|url=https://www.academia.edu/25842182/|editor1=Emilia Calvo|editor2=Mercè Comes|title=A Shared Legacy: Islamic Science East and West. Homage to Prof. J.M. Millàs Vallicrosa|editor3=Roser Puig|editor4=Mónica Rius|lang=ca|publisher=Universitat de Barcelona|place=Barcelona|pages=283-307}} * {{Cite book|author=Martín Cortés|year=1990|title=Breve compendio de la esfera y del arte de navegar|url=https://books.google.al/books?id=9m0sAAAAYAAJ|lang=es|editor=Mariano Cuesta Domingo|orig-year=1551|publisher=Editorial Naval, Museo Naval|isbn=978-847341057-1}} * {{Cite book|author=Juan Antonio García Cruz|editor=Joaqín Giménez|publisher=Editorial Grao|url=https://www.researchgate.net/publication/283451661|lang=es|chapter=Cartografía, matemáticas y navegación: El arte de encontrar puerto|year=2009|title=La Proporción: Arte y Matemáticas|place=Barcelonë|pages=25-46}} * {{Cite book|author=Patrick Gautier Dalché|year=1995|publisher=École Française de Rome, Palais Farnèse|url=https://www.academia.edu/11716066/|title=Carte Marine et Portulan au XIIe Siècle. Le Liber de Existencia Reveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei (Pise, circa 1200)|isbn=2-7283-0335-5|lang=fr|place=Romë}} * {{Cite book|author=Alessandra D. Debanne|year=2011|lang=it|title=Lo Compasso de navegare. Edizione del codice Hamilton 396 con commento linguistico e glossario|isbn=978-905201693-1|url=https://books.google.al/books?id=drStuAAACAAJ|publisher=P.I.E. Peter Lang / Gruppo degli italianisti delle Università francofone del Belgio|place=Bruksel}} * {{cite book|author1=Ali Akbar Dehkhoda|author2=Mohamad Moʻin|title=Loghat-namehʻi Dehkhoda|url=https://search.worldcat.org/title/1474012005|date=1958–1966|publisher=Tehran University Press|chapter=Rahnāma|oclc=1474012005|lang=fa}} * {{cite book|author=Felipe Fernandez-Armesto|year=2001|isbn=0-7432-0248-1|publisher=Free Press|url=https://archive.org/details/civilizationscul0000fern|url-access=registration|place=Nju Jork|title=Civilizations: Culture, Ambition, and the Transformation of Nature|lang=en}} * {{Cite book|author=José Antonio Hurtado García|title=La Navegación Medieval|date=9 maj 2007|url=http://navegacionmedieval.wordpress.com/2007/05/09/7-la-proyeccion/|chapter=La proyección|lang=es|publisher=navegacionmedieval.wordpress.com}} * {{cite journal|author=Joaquim Alves Gaspar|journal=CFC|issue=216|lang=en|date=qershor 2013|url=http://www.lecfc.fr/new/articles/216-article-6.pdf|title=From the Portolan Chart to the Latitude Chart: The silent cartographic revolution|pages=67–77}} * {{Cite journal|author=Joaqim Alves Gaspar|year=2019|volume=71|issue=1|journal=Imago Mundi|url=https://www.academia.edu/37868676/|doi=10.1080/03085694.2019.1529898|title=The Liber de existencia riveriarum (ca.1200) and the birth of nautical cartography|lang=en}} * {{cite journal|author1=Joaquim Alves Gaspar|author2=Tony Campbell|lang=en|date=shtator 2015|url=https://www.academia.edu/36238346/|title=How Old Are Portolan Charts Really? – Follow-up (review by Joaquim Alves Gaspar and Tony Campbell)|issue=53|journal=Maps in History|publisher=The Brussels Map Circle|issn=1379-3306|pages=20-27}} * {{cite journal|author=Juan Vernet Ginés|date=1962|volume=16|lang=en|journal=Imago Mundi|url=https://www.jstor.org/stable/i248222|title=The Maghreb Chart in the Biblioteca Ambrosiana|pages=1–16}} * {{Cite web|author=Thomas D. Goodrich|lang=en|title=The maps of the Kitab-i Bahriye of Piri Reis|url=http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm|year=2004|website=Piri Reis Sempozyumu|publisher=Istanbul Military Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516061930/http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm|url-status=dead|archive-date=16 maj 2015}} * {{Cite journal|author=Paul Hepworth|year=2005|journal=The Journal of the Walters Art Museum|url=https://www.jstor.org/stable/20650882|volume=63|title=Production and Date of the Walters' "Kitab-i Bahriye"|lang=en|jstor=20650882|issn=1946-0988|pages=73–80}} * {{Cite book|author=Konrad Kretschmer|year=1909|volume=13|publisher=Veröffentlichungen des Instituts für Meereskunde und des geographischen Instituts an der Universität Berlin|url=https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:46828924$5i|place=Berlin|title=Die italienischen Portolane des Mittelalters, Ein Beitrag zur Geschichte der Kartographie und Nautik|lang=de}} * {{Cite book|author=Bacchisio Raimondo Motzo|year=1947|lang=it|publisher=Univesita di Cagliari|url=https://books.google.al/books?id=QY_XAAAAMAAJ|title=Il Compasso da Navigare: Opera italiana della meta del secolo XIII|series=Annali della facoltà di lettere e filosofía dell'Università di Cagliari|volume=8|place=Kaljari}} * {{Cite book|author=Roel Nicolai|year=2014|lang=en|publisher=Uitgeverij Educatieve Media|url=http://www.dart-europe.eu/full.php?id=1139867|title=A Critical Review of the Hypothesis of a Medieval Origin for Portolan Charts|url-status=dead|archive-date=14 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614211123/https://www.dart-europe.eu/full.php?id=1139867}} * {{cite journal|author=Roel Nicolai|date=maj 2015|issue=52|lang=en|journal=Maps in History|url=https://www.academia.edu/36238345/|title=How Old Are Portolan Charts Really?|publisher=The Brussels Map Circle|issn=1379-3306|pages=16-24}} * {{cite journal|author=Roel Nicolai|date=janar 2016|journal=Maps in History|issn=1379-3306|url=https://www.academia.edu/36238347/|issue=54|title=How Old Are Portolan Charts Really? – Response of Roel Nicolai to Joaquim Gaspar and Tony Campbell|publisher=The Brussels Map Circle|lang=en|pages=8-11}} * {{Cite book|author=Roel Nicolai|year=2016|chapter=2. Key Characteristics of Portolan Charts|url=https://books.google.al/books?id=WA_0DQAAQBAJ&lpg=PR1&pg=PA11|title=The Enigma of the Origin of Portolan Charts: A Geodetic Analysis of the Hypothesis of a Medieval Origin|publisher=Brill|oclc=932069190|lang=en|isbn=978-90-04-28512-5|pages=11–43|place=Leiden}} * {{cite book|author=Richard Pflederer|year=2009|lang=en|title=Census of Portolan Charts and Atlases|url=https://search.worldcat.org/title/428733432|publisher=Shtypur privatisht}} * {{Cite journal|author=Julie Rehmeyer|lang=en|url=http://discovermagazine.com/2014/june/14-the-mapmakers-mystery|title=The Mapmaker's Mystery|journal=Discover|date=qershor 2014|url-access=subscription|pages=44–49}} * {{cite book|author=George Sand|year=1843|lang=fr|title=Oeuvres complètes de George Sand|url=https://books.google.com/books?id=wv0TAAAAQAAJ&pg=PA69|publisher=Perrotin|pages=69–}} * {{Cite encyclopedia|title=Gran Enciclopedia Rialp|year=1981|lang=es|volume=18: Pascal - Postulación|url=https://books.google.al/books?id=UO8pAQAAMAAJ|publisher=Ediciones Rialp|isbn=978-843210690-3}} * {{cite conference|editor=Catherine Delano-Smith|publisher=Instituto Hidrográfico|date=7–8 qershor 2018|url=https://www.academia.edu/37273410|lang=en|conference=Second International Workshop on the Origin and Evolution of Portolan Charts|place=Lisbonë|title=Emergent Maps: Questioning the Rise and Function of the Portolan Chart and the Regional Map in the Middle Ages}} * {{Cite encyclopedia|author=Svat Soucek|year=1992|editor1=John Brian Harley|editor2=David Woodward|url=https://www.press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V2_B1/HOC_VOLUME2_Book1_chapter14.pdf|title=Islamic Charting in the Mediterranean|encyclopedia=Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies|volume=2|number=1|publisher=University of Chicago Press|lang=en|place=Çikago|pages=263–272}} * {{cite book|author=Ronaldo Laguarda Trías|chapter=3. Rastros de Eratóstenes en las cartas meidevales de navegar|url=https://articulo.mercadolibre.com.uy/MLU-445544345-estudios-de-cartologia-laguarda-trias-geografia-historia-_JM|year=1981|title=Estuios de cartología|pages=29-41|lang=es}} * {{cite book|author=Emmanuelle Vagnon|title=La Terre: connaissance, représentations, mesure au Moyen Âge|url=https://books.google.al/books?id=VnMDngEACAAJ|year=2013|chapter=3. La représentation cartographique de l'espace maritime|lang=fr|editor=Patrick Gautier Dalché|publisher=Brepols|isbn=978-2-503-54753-4|pages=443-503}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Portolan charts|Portolanë}} * [http://www.maphistory.info/portolan.html A Critical Re-examination of Portolan Charts, with a Reassessment of Their Replication and Seaboard Function], koleksion eseshë nga Tony Campbell dhe një bibliografi përmbledhëse. * [http://www.elgranerocomun.net/IMG/pdf/Cartografia_Mallorquina_JRP_EGC.pdf J. Rey Pastor & E. Garcia Camarero ''La cartografía mallorquina''] nw [[gjuha spanjolle|spanjisht]]. * {{Cite podcast|lang=ca|url=http://www.catradio.cat/audio/377218/276---La-cartografia-catalana|title=En Guàrdia 276 - La cartografia catalana|work=catradio.cat|host=Catalunya Ràdio|date=4 tetor 2009}} * {{cite web|title=Portolano Artista|lang=it|url=https://www.informazione.it/c/FDC42BE8-CB37-405D-BA14-13C667F97F36/Ibridi-nuova-frontiera-dell-arte-concettuale|work=informazione.it}} * {{Cite web|title=Colección de portulanos digitalizados en la Biblioteca Digital Hispánica de la Biblioteca Nacional de España|work=bdh.bne.es|lang=en, es|url=http://bdh.bne.es/bnesearch/Search.do?field=todos&text=portulano&sort=anho&showYearItems=&exact=on&textH=&advanced=false&completeText=En}} [[Kategoria:Hartografi]] [[Kategoria:Literaturë mesjetare]] [[Kategoria:Navigim]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Kultura detare]] [[Kategoria:Lundrim]] [[Kategoria:Gjeografia e detit Mesdhe]] [[Kategoria:Gjeografi detare]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Gjeografi historike]] [[Kategoria:Dorëshkrime]] [[Kategoria:Rilindje]] [[Kategoria:Histori e teknologjisë]] 4h3aak375fi44dl7br1cbv6oxhbjm7e 0 374794 3004156 3001881 2026-07-02T08:57:02Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004156 wikitext text/x-wiki {{Faqe për grisje}} [[File:Magellan Elcano Circumnavigation-en.svg|thumb|upright=1.84|Harta e [[Ekspedita e Magelanit|Ekspeditës së Magelanit]], udhëtimi i parë përqark botës]] Në këtë artikull listohen në formë tabele, [[Udhëtimi përqark botës|'''udhëtimet e shquara përqark botës''']], ku i pari është [[Ekspedita e Magelanit|Ekspedita Magalan-Elkano]], e ndjekur nga eksplorime të tjera detare dhe që do të realizoheshin në [[shekulli XVII|shekujt e XVII]] dhe [[shekulli XVIII|XVIII]]. Tanimë njihen mjaft udhëtime përqark botës, në të cilët synohet të kryhen aventura apo rekorde të reja, qoftë të vetmuara, pa ndihmë, në disa itinerare të rrezikshme, sipas tipit të mjetit, moshës apo seksit të udhëtarëve. Njihen gjithashtu kompeticione sportive në të cilat synohet të realizohet udhëtimi më i shpejtë i mundshëm: Ekspedita Magelan-Elkano zgjati më shumë se tre vjetë në lundrimin e parë përreth botës, ndërsa në vitet [[2016]]-[[2017]], maxi-trimarani ''IDEC SPORT'' e përshkoi në 40 ditë, 23 orë, 30 minuta e 30 sekonda, me një shpejtësi mesatare prej 26,85 nyjesh, duke lundruar një tërësi prej {{convert|48915|km|mi}}. ==Udhëtime nautike përqark botës == Listat janë të përbëra nga kolonat e datave, shteteve apo kombësive, udhëtarëve dhe shëniveme mbi to. Ato janë renditur sipas datës së fillimit të udhëtimit dhe janë ndarë sipas shekujve. {|class="wikitable" style="max-width:100%; white-space: nowrap;" |+ Vende me flamuj të ndryshëm përgjatë historisë |- | [[Spanja]] || [[File:Flag of Cross of Burgundy.svg|thumb|101px|1496-1701]] [[File:Flag of Spain (1701–1760).svg|thumb|101px|1701-60]] [[File:Flag of Spain (1760–1785).svg|thumb|101px|1760-85]] || [[File:Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg|thumb|101px|1785-1873, 1875-1931]] [[File:Flag of the Second Spanish Republic (1931-1939).png|thumb|101px|1931-39]] || [[File:Flag of Espagne1945-1977.gif|thumb|101px|1945-77]] || [[File:Bandera de España(1977-1981).gif|thumb|101px|1977-81]] [[File:Flag of Spain.svg|thumb|101px|1981-tani]] |- | [[Portugalia]] || [[File:Flag of Portugal (1495).svg|thumb|101px|1495-1521]] [[File:Flag of Portugal (1521).svg|thumb|101px|1521-78]] || [[File:Flag of Portugal (1578).svg|thumb|101px|1578-1640]] [[File:Flag of Portugal (1640).svg|thumb|101px|1640-67]] || [[File:Flag of Portugal (1667).svg|thumb|101px|1667-1707]] [[File:Flag of Portugal (1707-1816).svg|thumb|101px|1707-1816]] [[File:Flag of the United Kingdom of Portugal, Brazil, and the Algarves (1815-1825).svg|thumb|101px|1815-25]] || [[File:Flag of Portugal 1826-1834.svg|thumb|101px|1826-34]] [[File:Flag of Portugal (1830–1910).svg|thumb|101px|1830-1910]] [[File:Flag of Portugal.svg|thumb|101px|1910–tani]] |- | [[Franca]] || [[File:Royal flag of France.svg|thumb|101px|shek. XIV-1792]] || [[File:Flag of Réunion (1794–1815, 1830–1974; 2020–present).svg|thumb|101px|1794-1815, 1830-1974, 2020-tani]] || [[File:Flag of France (1976–2020).svg|thumb|101px|1976-2020]] || |- | [[Mbretëria e Bashkuar]]</br> (Anglia) || [[File:Flag of England.svg|thumb|101px|[[Anglia]]]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|thumb|101px|1707-1800]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|thumb|101px|1801-tani]] || |- | [[Holanda]] || [[File:Prinsenvlag.svg|thumb|101px|1570–1652]] || [[File:Statenvlag.svg|thumb|101px|1652–1795]] || [[File:Flag of the navy of the Batavian Republic.svg|thumb|101px|1796–806]] || [[File:Flag of the Netherlands.svg|thumb|101px|shek. XIX-tani]] |- | [[Austria]] || [[File:Flag of Austria-Hungary (1867–1918).svg|thumb|101px|[[Austro-Hungaria|1804-1918]]]] || [[File:Flag of Austria (state) 1919-1934.svg|thumb|101px|1919-34]] || [[File:State flag of Austria (1934–1938).svg|thumb|101px|1934-38]] || [[File:Flag of Austria.svg|thumb|101px|1945-tani]] |- | [[Gjermania]] || [[File:Flag of the German Confederation (war).svg|thumb|101px|[[Konfederata Gjermane|1815-1866]]]] || [[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|thumb|101px|[[Perandoria Gjermane|1867-1918, 1933-1935]]]] || [[File:Flag of Germany (1935–1945, 3-2).svg|thumb|101px|[[Gjermania naziste|1935-1945]]]] || [[File:Flag of Germany.svg|thumb|101px|[[Gjermania|1946-tani]]]] |- | [[Italia]] || [[File:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|thumb|101px|[[Mbretëria e Italisë|1861-946]]]] || [[File:Flag of Italy.svg|thumb|101px|1946-tani]] || || |- | [[Rusia]] || [[File:Flag of Russia.svg|thumb|101px|para 1917, 1993-tani]] || [[File:Flag of the Soviet Union.svg|thumb|101px|1917-92]] || || |} ===Shekulli i XVI=== {|class="wikitable" style="max-width:100%;" |+ '''Udhëtime nautike - shekulli i XVI''' |- ! Data !! Shtetësia</br>(kombësia) !! Udhëtari(ët) !! Shënime |- || [[1519]]-[[1522]] || [[File:Flag of Portugal (1495).svg|70px]]</br>[[Portugalia]]<br/>[[File:Flag of Cross of Burgundy.svg|70px]]</br>[[Spanja]] || [[Ferdinand Magelani]]<br/>Juan Sebastián</br> Elcano || Pas udhëtimeve të shumta, në v. [[1511]] Magelani arriti në Moluke (në [[gjatësia gjeografike|gjatësinë]] 128° L.). U kthye në Portugali dhe në v. [[1519]] u përgatit për [[Ekspedita e Magelanit|lundrimin përqark botës]]. Në këtë udhëtim zbuloi dhe përshkoi [[Ngushtica e Magelanit|Ngushticën e Magelanit]]. Në v. [[1521]] mbërriti [[Filipinet]], ku u vra në Cebu (në [[gjatësia gjeografike|gjatësinë]] 124°L.). * Enrique de Malaca, ?-[[1521]], interpretuesi i Magelanit, ishte zënë rob në [[Sumatra]], kur ishte fëmijë, duke u rritur në Moluke, ku në v. [[1511]] ja shitën Magelanit; e shoqëroi atë në lundrimin përqark botës duke përfunduar bashkë në Cebu të Filipineve. * Lundruan në drejtim të perëndimit nga [[Spanja]]; me anijen ''[[Victoria (anije)|Victoria]]'' (nisur me 5 anije dhe 270 veta). Pasi Magelani u vra nga Lapulapu pranë [[Filipinet|Filipineve]] më 27 prill [[1521]], udhëtimi përqark botës u vijua nën komandën e lundërtarit Juan S. Elcano (etnikisht bask, shtetas i [[Perandoria Spanjolle|Perandorisë Spanjolle]]). Ai u kthye në [[Sanlúcar de Barrameda]] të [[Spanja|Spanjës]], më 6 shtator [[1522]], pas një udhëtimi prej 3 vjetësh e 1 muaji. Bashkë me 18 të mbijetuarit e [[Ekspedita e Magelanit|Ekspeditës]], qenë të parët që lundruan përqark botës.<ref>{{Cite book|author=Mark Kurlansky|publisher=Walker & Co.|url=https://books.google.al/books?id=FRygAwAAQBAJ|title=The Basque History of the World|year=1999|lang=en|isbn=978-0-8027-1349-0|page=63}}</ref> |- || [[1525]]-[[1536]] || [[File:Flag of Cross of Burgundy.svg|70px]]</br>[[Spanja]] || García Jofre de Loaisa || ''Ekspedita spanjolle Loaísa'' u nis nga [[Spanja]] në drejtim të perëndimit. Asnjë nga drejtuesit e ekspeditës (García Jofre de Loaísa, Juan Sebastián Elcano, Alonso de Salazar, Martín Íñiguez de Zarquizano, De la Torre vdiqën gjatë udhëtimit) nuk e përfundoi udhëtimin. Gjithashtu asnjë nga shtatë anijet e nisjes nuk e përfundoi udhëtimin. ''Santa María de la Victoria'' u fundos nga një sulm portugez në v. [[1526]], para se të mbërrinte në Moluke. * Fernando de la Torre dhe tetë të mbijetuar të tjerë, mes të cilëve Andrés de Urdaneta, arritën të shkojnë në Ishujt e Erëzave për tu burgosur nga [[portugezët]]. Urdaneta dhe tre nga njerëzit e tij u kthyen në Spanjë në v. [[1536]] në bordin e anijeve portugeze përmes [[India Portugeze|Indisë Portugeze]], [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepit të Shpresës së Mirë]] dhe Portugalisë, duke kryer udhëtimin e dytë përqark botës në histori. * Gjermani Hans von Aachen ishte një nga katër të mbijetuarit e Ekspeditës Loaísa si dhe një nga 18 të mbijetuarit e [[Ekspedita e Magelanit|Ekspeditës së Magelanit]], duke e bërë atë të parin që udhëtoi dy herë përreth botës. |- || [[1527]]-[[1529]] || [[File:Flag of Cross of Burgundy.svg|70px]]</br>[[Spanja]] || Álvaro de Saavedra Cerón || Ekspedita u nis më 31 tetor [[1527]] nga Zihuatanejo (shteti i tanishëm meksikan Guerrero) me tre anije (Florida, Espíritu Santo dhe Santiago) me 110 veta në bord për të mbërritur në Moluke me 45 veta, duke zbarkuar në Tidore më 30 mars. * Aty gjetën 30 të mbijetuar të ekspeditës Loaísa, të kryesuar nga Hernando de la Torre që në vijim i mbejetuan luftës kundër portugezëve, me urdhërat e Jorge de Meneses, të vendosur në ishullin e Ternates. Midis konflikteve të ndryshme, disa spanjollë të robëruar nga [[portugezët]] u çuan në metropol, ku duke qenë të lirë, u kthyen në Spanjë dhe duke kryer, kështu, udhëtimin e tretë përreth botës. |- || [[1577]]-[[1580]] || [[File:Flag of England.svg|70px]]</br>[[Anglia]] || [[Francis Drake]] || Anija e tij kreu udhëtimin e 4-rt përqark botës (i pari anglez) duke qenë e dyta që u kthye me një nga anijet fillestare të nisjes, ''[[Golden Hind]]''. Ekspedita synonte të sulmonte Mejnit Spanjoll, duke u nisur nga [[Anglia]] lundroi në drejtim perëndimor; zbuloi [[Kalimi Drake|Kalimin Drake]], por hyri në [[Oqeani Paqësor|Paqësor]] nëpërmjet [[Ngushtica e Magelanit|Ngushticës së Magelanit]]. Drake ishte i pari që e kreu udhëtimin përreth botës si [[Kapiteni i anijes|kapiten]], ndërsa e drejtoi ekspeditën në të gjithë udhëtimin. |- || [[1580]]-[[1584]]<br/>[[1585]]-[[1589]] || [[File:Flag of Cross of Burgundy.svg|70px]]</br>[[Spanja]] || Martín Ignacio de Loyola || Frat françeskan që qe personi i parë që lundroi dy herë përreth botës, dhe i pari që i bëri të dy drejtimet (drejtë lindjes dhe drejtë perëndimit, përmes [[Makau]]t, atëherë territor portugez, [[Kina|Kinës]] dhe [[Akapulko]]s, [[Meksika|Meksikë]]). Një pjesë e madhe e udhëtimeve të tij u krye në këmbë. |- || [[1586]]-[[1588]] || [[File:Flag of England.svg|70px]]</br>[[Anglia]] || [[Thomas Cavendish]] || Detari dhe korsari lundroi përqark botës nëpërmjet një floteje prej 123 vetash dhe tre anijesh: ''[[Desire (anije)|Desire]]'', ''Content'' dhe ''Hugh Gallant'', që u fundos si pasojë e humbjeve nga skorbuti dhe mungesa e njerëzve për ta drejtuar. Kryen akte piraterie, pa zbulime të reja, megjithëse qe një udhëtim shumë e shquar në kohën e tij pasi arriti të kapte ''Galeón de Manila'' me një thesar të madh. Vetëm anija [[Desire (anije)|Desire]] me 48 të mbijetuar, r nisur nga [[Anglia]] drejtë perëndimit arriti të kthehej. |- || [[1584]] (ose [[1585]])-[[1590]] || [[File:Flag of Portugal (1578).svg|70px]]</br>[[Portugalia]] || João da Gama || Lundroi drejtë lindjes duke u nisur nga [[Lisbona]], [[Portugalia|Portugali]], në [[India|Indi]], Malala, [[Makau]] (atëherë portugez) dhe [[Japonia|Japoni]]. Gama e përshkoi Paqësorin në një gjerësi më të madhe veriore; u zu rob në [[Meksika|Meksikë]] dhe u bart në anije spanjolle drejtë [[Gadishulli Iberik|Gadishullit Iberik]]. Një nga të parët që udhëtoi në drejtim lindor, kryesisht përmes detit. |} ===Shekulli XVII=== {|class="wikitable" style="max-width:100%;” |+ '''Udhëtime nautike - shekulli i XVII''' |- ! Data !! Shtetësia</br>(kombësia) !! Udhëtari(ët) !! Shënime |- || [[1594]]-[[1602]] || [[File:Flag of Italy.svg|70px]]</br>[[Italia]]n || Francesco Carletti || Shkrimtar, udhëtar dhe tregtar fiorentin, udhëtari i parë privat që i ra përqark botës. Udhëtimin përqark botës e kreu drejtë perëndimit, nga [[Italia]] përgjatë [[Amerika|Amerikës]] në tokë, përmes Panamasë. Gjithë udhëtimet e tjera të Carletti-t u kryen përmes detit deri sa mbërriti në [[Holanda|Holandë]]; nga aty udhëtoi përgjatë tokës deri në Itali. Carletti ka të ngjarë që qe i pari që udhëtoi në të gjitha itineraret si pasagjer, jo si zyrtar i një anijeje apo anëtar i ekuipazhit. Ai i përshkroi udhëtimet në autobiografinë e tij "Ragionamenti di Francesco Carletti Fiorentino sopra le cose da lui vedute ne''suoi viaggi'', përkthyer në shumë gjuhë të botës ({{lang|en|My Voyage Around the World}}; {{lang|sq|Udhëtimi im përreth botës}}).<ref>{{Cite book|author=Francesco Carletti|year=1701|lang=it|publisher=Stamperia di G. Manni|url=https://books.google.it/books?id=aBrjSk6gbUwC|title=Ragionamenti di Francesco Carletti Fiorentino sopra le cose da lui vedute ne'suoi viaggi si dell'Indie Occidentali, e Orientali come d'altri paesi ...|editor=Jacopo Carlieri}}</ref> |- || [[1598]]-[[1601]] || [[File:Prinsenvlag.svg|70px]]</br>[[Holanda]] || [[Olivier van Noort]] || [[Olivier van Noort]] u nis nga Goeree i [[Roterdami]]t më 13 shtator [[1598]], me katër anije —''Mauritius'', ''Hendrik Frederick'', ''Endracht'' dhe ''Esperance''—248 veta të mirëfurnizuar. Udhëtimi i tij kishte synim të sulmonte zotërimet spanjolle në [[Oqeani Paqësor|Paqësor]] dhe të tregtonte me [[Kina|Kinën]] dhe Ishujt e Erëzave. U kthye në Roterdam vetëm me anijet ''Mauritius'' dhe ''Endracht'' dhe 45 veta nga ekuipazhi. |- || [[1598]]-[[1601]] || [[File:Prinsenvlag.svg|70px]]</br>[[Holanda]] || Jacques Mahu || Flota e Jacques Mahu u nis nga [[Roterdami]] më 27 qershor [[1598]], në komandën e një flote prej pesë anijesh —''Hoop'', ''Liefde'', ''Geloof'', ''Trowe'' dhe ''Blijde Boodschap''— si dhe 494 veta, vetëm dy muaj e gjysmë para se [[Olivier van Noort]] me synime të ngjashme. Mahu dështoi ndërsa përshkonte [[Oqeani Atlantik|Atlantikun]] dhe ngarkoi me flotën Simon de Cordes, me Van Beuningen si nën-admiral. Vetëm dy anije e përshkuan [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]]: ''Trouwe'', që do të dukej më vonë në Tidore ([[Indonezia]]), ku ekuipazhi u eliminua nga [[portugezët]] në [[janari]]n e v. [[1601]]; dhe ''Liefde'', nën drejtimin e Jacob Quaeckernaeck, me një ekuipazh të dhjetuar me vetëm 24 të mbijetuar, që arritën të shkojnë në Usuki, në ishullin [[Kyūshū]] (Japoni), më 19 prill [[1600]]. Pasi u liruan në [[Japonia|Japoni]], disa marinarë arritën të ktheheshin në Vendet e Ulta. Udhëtimi qe një dështim i plotë, megjithëse qe flota e parë holandeze që arriti të kalonte përmes [[Ngushtica e Magelanit|Ngushticës së Magelanit]]. |- || [[1614]]-[[1617]] || [[File:Prinsenvlag.svg|70px]]</br>[[Holanda]] || Joris van Spilbergen || Joris van Spilbergen, detar dhe pirat holandez, në drejtim perëndimor, duke u nisur nga [[Holanda]]. |- || [[1615]]-[[1617]] || [[File:Prinsenvlag.svg|70px]]</br>[[Holanda]] || Willem Schouten</br>dhe Jacob Le Maire || Ekspedita holandeze ''Eendraght''. Zbuloi Kepin Horn; ekspedita e parë që hyri në [[Oqeani Paqësor|Paqësor]] nga [[Kalimi Drake]]. |- || [[1623]]-[[1626]] || [[File:Prinsenvlag.svg|70px]]</br>[[Holanda]] || Jacob l'Hermite dhe</br>Gheen Huygen Schapenham || Në prill [[1623]], L'Hermite u ngarkua nga princi Maurice i Oranzhit dhe ''Staten-Generaal'' i Holandës për të komanduar një flotë prej 11 anijesh, me 1039 anëtarë ekuipazhi dhe 600 ushtarë, me synimin për të kapur anijet spanjolle që shkonin në [[Peruja|Peru]] duke bartur argjend dhe të vendosnin një koloni holandeze në Peru ose [[Kili]], në atë kohë i njohur si Nënmbretëria e Perusë. Admirali Jacques l'Hermite, nën-admirali John Hugo Schapenham dhe kundër-admirali Jan Willemszn Verschoor u nisën nga [[Holanda]] duke lundruar drejtë perëndimit.L’Hermite vdiq i sëmur ndërsa rrethonin Kallaon në v. [[1624]], kështu që Schapenham mori drejtimin e flotës, duke u kthyer më vonë për të sulmuar porte të ndryshme spanjolle dhe duke përshkuar [[Oqeani Paqësor|Paqësorin]]. |- || [[1670]]-[[1679]] || [[File:Flag of Cross of Burgundy.svg|70px]]</br>[[Spanja]] || Pedro Cubero || Misionar dhe udhëtar spanjoll, i njohur për udhëtimet me të cilët kreu udhëtimin përqark botës mes v. [[1670]] dhe [[1679]]. Duke u nisur nga [[Spanja]], lundroi drejtë lindjes duke kaluar nga [[Parisi]], [[Roma]], [[Venecia]], [[Vjena]], [[Kostandinopoja]], [[Varshava]], [[Moska]], Astrakani, [[Isfahani]], [[Shirazi]], Surati, Laari, Malaka, [[Goa]], [[Manila]] dhe [[Qyteti i Meksikës|Meksiko]]). Lundrimi i parë detar rreth botës që përfshiu udhëtime domethënëse tokësore. |- || [[1679]]-[[1691]]<br/>[[1683]]-[[1686]]</br>[[1703]]-[[1707]]<br/>[[1708]]-[[1711]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || William Dampier</br>dhe Ambrose Cowley || Njeriu i parë që udhëtoi tre herë përqark botës.<ref name="Robert Kerr"/> Mes v. [[1679]]-[[1691]], kreu udhëtimin e parë përreth botës, mori pjesë në aktet e korsarisë me Bartholomew Sharp dhe pastaj përshkoi në këmbë [[Kanali i Panamasë|Istmin e Darienit]]. Gjatë kësaj kohe prodhuan hartat e para të [[Ishujt Galapagos|Ishujve Galapagos]]. Ndoqi ekuipazhe pirate në brigjet e Paqësorit dhe në fund përshkoi oqeanin dhe u kthye në Angli, duke kaluar nga [[Manila]], [[Kina]], Ishujt e Erëzave, Holanda e Re ([[Australia]]) dhe [[Kepi i Shpresës së Mirë]]. * Në v. [[1699]] admiraljati britanik i dha komandën e anijes ''HMS Roebuck'', me të cilën udhëtoi përqark botës për të eksploruar brigjet e Australisë (Holanda e Re). Anija u fundos në Australi dhe ekuipazhi u kthye me një anije të [[Raxhi i Kompanisë|Kompanisë Britanike të Indisë Lindore]]. * Dampier mori pjesë si pilot në ekspeditën e Woodes Rogers në vitet [[1708]]-[[1710]]. |- || [[1683]]-[[1686]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || William Ambrose Cowley|| Pirat britanik që arriti në [[Ishujt Galapagos]], duke qenë i pari që e hartografoi gjatë udhëtimit të tij përqark botës. |- || [[1693]]-[[1698]] || [[File:Flag of Italy.svg|70px]]</br>[[Italia]]n || Giovanni Francesco Gemelli Careri || Turisti i parë që udhëtoi përqark botës në drejtim të lindjes, duke u nisur nga [[Napoli]], pagoi për udhëtimet e tij dhe e përshkoi [[Meksika|Meksikën]] tokazi. |} ===Shekulli i XVIII=== {|class="wikitable" style="max-width:100%;” |+ '''Udhëtime nautike - shekulli i XVIII''' |- ! Data !! Shtetësia</br>(kombësia) !! Udhëtari(ët) !! Shënime |- || [[1703]]-[[1706]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || William Funnell.<ref name="Robert Kerr">{{Cite book|title=A General History and Collection of Voyages and Travels|url=https://books.google.al/books?id=t0zHOrcFMPQC|year=1814|editor=Robert Kerr|publisher=William Blackwood|volume=10|lang=en}}</ref> || |- || [[1708]]-[[1710]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Woodes Rogers || Korsar anglez që duke drejtuar anijen ''Duke'' dhe ''Duchess'', dhe i shoqëruar nga William Dampier si pilot i parë, arriti të kap [[Galeoni i Manilës|Galeonin e Manilës]] në [[Baja California]]. Në këtë udhëtim, më 31 janar [[1709]] shpëtoi Alexander Selkirk-un, që ishte braktisur në Ishujt Juan Fernández prej katër vjetësh. * William Dampier ishte personi i parë që udhëtoi tre herë përreth botës ([[1679]]–[[1691]], [[1703]]–[[1707]] dhe [[1708]]–[[1711]]). |- || [[1714]]-[[1718]] || [[File:Royal flag of France.svg|70px]]</br>[[Franca]] || Gentil de la Barbinais || Duke lundruar me një anije komerciale private për «të zhvilluar një tregti të paligjshme» (~kontrabandë) në [[Kili]] dhe [[Peruja|Peru]], pasi lundroi në anije të tjera deri në Kinë, prej nga u kthye në [[Evropa|Evropë]]. Qe pasagjeri i dytë komercial që udhëtoi përqark botës. |- || [[1719]]-[[1721]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || George Shelvocke || Shelvocke mori pjesë në akte korsarie në brigjet jugamerikane me John Clipperton. Ai publikoi një libër të famshëm në v. [[1723]] të bazuar në veprat e tij, ''A Voyage Round the World By Way of The Great South Sea''. |- || [[1719]]-[[1722]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || John Clipperton || Korsar që fillimisht lundroi me George Shelvocke. |- || [[1721]]-[[1723]] || [[File:Statenvlag.svg|70px]]</br>[[Holanda]] || Jakob Roggeveen || Udhëtoi përqark botës në ngarkim të Kompania Holandeze e Indive Lindore, gjatë të cilit zbuloi [[Ishulli i Pashkëve]]. |- || [[1740]]-[[1744]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || George Anson || Baroni i I-rë Anson me anijen ''HMS Centurion'', drejtoi një skuadër prej tetë anijesh të ''Royal Navy'' që kishte mision të kapte zotërimet spanjolle në [[Oqeani Paqësor|Paqësor]], pasi të hynte në luftë në v. [[1740]]. U kthye në Angli në v. [[1744]] me një anije të vetme, nga [[Kina]] dhe pasi kreu udhëtimin përreth botës, udhëtimi u karakterizua nga kapja e [[galeoni]]t të Akapulkos si dhe humbjet e tmerrshe nga sëmundjet që pësuan, duke mbërritur vetëm 188 nga 1854 vetat që ishin nisur. |- || [[1764]]-[[1766]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || John Byron || Udhëtimi i parë përqark botës në më pak se dy vjet, me anijen ''HMS Dolphin''.<ref>{{cite web|access-date=20 korrik 2009|url=http://www.solarnavigator.net/circumnavigation.htm|title=Circumnavigation: Notable global maritime circumnavigations|work=solarnavigator.net|lang=es}}</ref> Gjatë udhëtimit, kaloi përmes [[Ishujt Falkland|Ishujve Folkland]], tashmë të pushtuara nga [[Franca]] dhe i pretendoi për [[Britania e Madhe|Britaninë e Madhe]], megjithëse nuk la asnjë ngulim. Ky inkursion do të ishte një nga katalizatorët e krizës diplomatike të Ishujve Folkland në v. 1770. Më vonë Byron zbuloi ishujt e Arkipelagut Tuamotu (zbuloi Ishujt Disëpointment dhe Ishujt e Mbretit Xhorxh), i dha emrin e tij Ishujve Gilbert dhe zbuloi disa ishuj të [[Tokelau]]t. Më në fund vizitoi Tinianin në [[Ishujt Mariane të Veriut]]. |- || [[1766]]-[[1768]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Samuel Wallis dhe Philip Carteret || me anijet ''HMS Dolphin'' dhe ''HMS Swallow''. Carteret kishte shërbyer në ekspeditën e Byron. ''Dolphin'' qe anija e parë që kreu dy lundrime përqark botës. |- || [[1766]]-[[1768]] || [[File:Royal flag of France.svg|70px]]</br>[[Franca]] || Louis Antoine de Bougainville || Udhëtimi i parë francez përreth botës. Pjesë e tij ishte dhe botanistja Jeanne Baret, [[gruaja]] e parë që udhëtoi përqark botës, megjithëse e maskuar si burrë, si ndihmëse e Philibert Commerçon. |- || [[1768]]-[[1771]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || [[Xhejms Kuk]] || Udhëtimi i parë përqark botës pa humbur personel nga skorbuti, me anijen ''HMS Endeavour''. |- || [[1772]]-[[1774]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Tobias Furneaux || Udhëtimi i parë përqark botës nga perëndimi në lindje, me anijen ''HMS Adventure''. (Furneaux ishte një veteran i ekspeditës së Byron-it dhe qe njeriu i parë që udhëtoi përreth botës në të dyja drejtimet.) |- || [[1772]]-[[1775]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || [[Xhejms Kuk]] || Kuk me anijen ''HMS Resolution''. |- || [[1776]]-[[1778]] || [[File:Flag of Spain (1760–1785).svg|70px]]</br>[[Spanja]], [[File:Flag of Italy.svg|70px]]</br>[[Italia]]n || Alessandro Malaspina || Malaspina kreu një udhëtim komercial përqark botës në emër të ''Real Compañía de Filipinas''. Më vonë ai qe protagonist i një ekspedite të njohur spanjolle eksplorimi dhe investigimi shkencor përreth botës (1788-94). |- || [[1785]]-[[1788]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || George Dixon dhe</br>Nathaniel Portlock || Pionerë të tregtisë detare të gëzofit midis Paqësorit Veriperëndimor dhe Kinës, me anijet ''Queen Charlotte'' dhe ''King George'' përkatësisht. |- || [[1786]]-[[1788]] || [[File:Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg|70px]]</br>[[Spanja]]</br>[[File:Flag of Italy.svg|70px]]</br>[[Italia]]n || Alessandro Malaspina || Drejtoi një ekspeditë spanjolle. |- || [[1786]]-[[1789]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Archibald Menzies || |- || [[1787]]-[[1790]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Robert Gray || Tregtar detar amerikan i gëzofit; udhëtimi i parë amerikan përqark botës. |- || [[1788]]-[[1789]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || John Hunter || |- || [[1789]]-[[1794]] || [[File:Flag of Italy.svg|70px]]</br>[[Italia]]n || Alessandro Malaspina || |- || [[1790]]–[[1792]] || [[File:Royal flag of France.svg|70px]]</br>[[Franca]] || Etienne Marchand || |- || [[1790]]–[[1792]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Edward Edwards || |- || [[1791]]–[[1795]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || George Vancouver || Para se të komandonte Ekspeditën Vancouver, George Vancouver kishte marrë pjesë edhe në udhëtimin përqark botës me anijen ''HMS Resolution'' gjatë udhëtimit të dytë të [[Xhejms Kuk]]ut dhe anijen ''HMS Discovery'' gjatë udhëtimit të tretë të Kukut. |- || [[1794]]–[[1796]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || John Boit || Tregtar detar amerikan i gëzofit me slupin ''Union''; slupi i parë i asaj madhësie dhe velash që lundroi përqark botës.<ref name="Boit">{{cite book|author=John Boit|editor=Edmund Hayes|publisher=Oregon Historical Society|url=https://books.google.com/books?id=eIQ6AQAAIAAJ|year=1981|title=Log of the Union: John Boit's Remarkable Voyage to the Northwest Coast and Around the World, 1794–1796|lang=en|isbn=978-087595089-1|pages=xviii, xxviii–xxxvi, 127–132}}</ref> |} ===Shekulli i XIX=== {|class="wikitable" style="max-width:100%;” |+ '''Udhëtime nautike - shekulli i XIX''' |- ! Data !! Shtetësia</br>(kombësia) !! Udhëtari(ët) !! Shënime |- || [[1795]]-[[1803]] || [[File:Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg|70px]]</br>[[Spanja]] || Ignacio María de Álava || E kreu udhëtimin përreth botës me anijen ''Montañés'', flamurtarja e Marinës Spanjolle. U nis nga [[Cádiz]]-i më 30 nëntor [[1794]], duke udhëtuar përreth amerkës dhe duke vizituar portin e Kallaos dhe qytetin e [[Lima|Limës]]. Ndaloi në Ishujt Mariane dhe [[Manila]], ku qëndroi deri në janar [[1803]]. U kthye nga [[Kepi i Shpresës së Mirë]], duke mbërritur në [[Cádiz]] më 15 maj [[1803]]. |- || [[1800]]-[[1803]] || [[File:Flag of Réunion (1794–1815, 1830–1974; 2020–present).svg|70px]]</br>[[Franca]] || Nicolas Baudin || Anëtarët e Ekspeditës Baudin, me anijet ''Le Géographe'' dhe ''Le Naturaliste'' eksploruan bregdetin australian nga Kepi Banks deri në Gjirin Encounter, ku hasi Matthew Flinders. Vdiq gjatë udhëtimit të kthimit nga tuberkulozi në Port Louis, [[Ishull-i-Francës]] (tashmë Ishulli Mauricius). |- || [[1803]]–[[1806]] || [[File:Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg|70px]]</br>[[Spanja]] || Francisco Javier de Balmis || {{lang|es|Real Expedición Filantrópica de la Vacuna}} e njohur si ''Ekspedita Balmis'', ishte ekspedita e parë ndërkombëtare për kujdesin shëndetësor në histori.<ref>{{cite magazine|author=Rafael E. Tarrago|url=https://www3.paho.org/english/dd/pin/Number11_article6.htm|lang=en|title=The Balmis-Salvany Smallpox Expedition: The First Public Health Vaccination Campaign in South America|magazine=Perspectives in Health|volume=6|issue=1|publisher=Pan-American Health Organization|year=2001}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{cite journal|year=2005|lang=en|author1=Carlos Franco-Paredes|author2=Lorena Lammoglia|author3=José Ignacio Santos-Preciado|title=The Spanish Royal Philanthropic Expedition to Bring Smallpox Vaccination to the New World and Asia in the 19th Century|jstor=4463512|volume=41|issue=9|journal=Clinical Infectious Diseases|doi-access=free|pages=1285–1289|doi=10.1086/496930|pmid=16206103}}</ref> |- || [[1803]]-[[1806]] || [[File:Flag of Russia.svg|70px]]</br>[[Rusia]] || Adam Johann von</br>Krusenstern dhe Yuri</br>Fiódorovich Lisiansky || Udhëtimi i parë rus përqark botës, me anijet ''Nadezhda'' (Kruzenshtern) dhe ''Neva'' (Lisianski) në të cilën mori pjesë edhe Fabian Gottlieb von Bellingshausen si toger dhe hartograf. |- || [[1804]]–[[1808]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || John DeWolf || Lundroi përqark botës përmes detit dhe tokës; amerikane i parë që bëri udhëtimin tokësor përmes [[Siberia|Siberisë]]; personi i parë i njohur që udhëtoi përqark botës duke kaluaar në itinerarin tokësor përgjatë [[Rusia|Rusisë]]. DeWolf pati ndikim në tregtinë e [[gëzofi]]t midis [[ShBA]]-së dhe [[Rusia|Rusisë]].<ref>{{cite thesis|author=Tobin Jerel Shorey|lang=en|publisher=University of Florida|access-date=15 korrik 2023|url=https://ufdcimages.uflib.ufl.edu/UF/E0/04/74/20/00001/SHOREY_T.pdf|year=2014|title=Navigating the 'Drunken Republic': The ''Juno'' and the Russian American Frontier, 1799-1811|degree=PhD}}</ref> Ai është përshkruar në romanin e [[Herman Melville]] [[Moby-Dick]].<ref>{{cite book|author=Herman Melville|year=1851|lang=en|title=Moby Dick; or, The Whale|url=http://www.powermobydick.com/Moby045.html|chapter=XLV: The Affidavit|access-date=24 korrik 2023|via=Power Moby-Dick: The Online Annotation}}</ref> |- || [[1817]]-[[1819]] || [[File:Flag of Argentina.svg|70px]]</br>[[Argjentina]]</br>[[File:Flag of Réunion (1794–1815, 1830–1974; 2020–present).svg|70px]]</br>[[Franca|francez]] || Hippolyte Bouchard || Me anijen "La Argentina" kreu udhëtimin e parë argjentinas përreth botës. |- || [[1819]]-[[1821]] || [[File:Flag of Russia.svg|70px]]</br>[[Rusia]] || Fabian Gottlieb von Bellingshausen dhe Mijaíl Lázarev || Udhëtimi i parë përreth botës në shumicën e tij mes koordinatave 60° dhe 70° J., duke eksploruar [[Antarktida|Antarktidën]] kontinentale dhe ishujt e parë në jug të rrethit polar antarktik. |- || [[1826]]-[[1828]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || William Parker || Anija ''HMS Warspite'' nën drejtimin e kapitenit Parker, me mision për të drejtuar skuadrën e stacionit të [[Amerika Jugore|jugamerikan]], duke u nisur nga [[Anglia]] përmes [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepit të Shpresës së Mirë]], [[Birmania|Burmës]], [[Australia|Australisë]] dhe [[Brazili]]t, duke u kthyer në Angli nga [[Karaibet]]. |- || [[1826]]-[[1830]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || William B. Finch || Nga [[Nju Jork]]u, anija ''USS Vincennes'' përshkoi Kepin Horn, duke vizituar [[Havai|Ishujt Havajanë]] në v. [[1829]] dhe [[Makao]]n në [[1830]]. Udhëtimi i saj i kthimit u krye përmes [[Kina|Kinës]], [[Filipinet|Filipineve]], [[Oqeani Indian|Oqeanit Indian]] dhe [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepit të Shpresës së Mirë]]. Pas gati katër vitesh, në 8 qershor [[1830]] ''Vincennes'' u kthye në [[Nju Jork]] nën komandën e William B. Finch<ref name="Long">{{cite book|author=David Foster Long|url=https://archive.org/details/goldbraidforeign00long/page/207|publisher=Naval Institute Press|title=Gold braid and foreign relations: diplomatic activities of U.S. naval officers, 1798-1883|chapter=9|year=1988|lang=en|isbn=978-0-87021-228-4|lccn=87034879|chapter-url=http://books.google.co.th/books?id=yv2sdjw4SIYC&pg=PA209&lpg=PA209|page=207-09|url-access=registration}}</ref><ref>{{cite journal|author=Joyce S. Goldberg|date=shkurt 1990|title=Review: ''Gold Braid and Foreign Relations: Diplomatic Activities of U.S. Naval Officers, 1798–1883'' by David F. Long|url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1990-02_95_1/page/n274|lang=en|journal=The American Historical Review|volume=95|issue=1|pages=253–254|jstor=2163133}}</ref> Dy ditë më pas, anija u nxor nga shërbimi. |- || [[1831]]-[[1834]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || John Downes || Komodori Downes, në drejtimin e anijes ''USS Potomac'' u nis nga [[Nju Jorku]] në 19 gusht [[1831]], në ekspeditën e parë drejtë [[Sumatra]]s përmes [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepit të Shpresës së Mirë]]. U kthye përmes Kepit Horn deri në [[Boston]] më 23 maj [[1834]]. |- || [[1831]]-[[1836]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Robert Fitzroy || Udhëtoi përqark botës me anijen ''HMS Beagle'' bashkë me [[Çarls Darvin]]. |- || [[1841]]-[[1842]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Sir George Simpson || Kreu udhëtimin e parë përqark botës duke përshkuar [[Kanadaja|Kanadënë]] dhe [[Siberia|Siberinë]]. |- || [[1844]]-[[1846]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || John Percival || Anija ''USS Constitution''; maj [[1844]] – shtator [[1846]]. |- || [[1845]]-[[1847]] || [[File:Flag of Denmark.svg|70px]]</br>[[Danimarka]] || || Ekspedita e parë ''Galatea'', udhëtimi i parë danez përreth botës. |- || [[1845]]-[[1847]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || ''HMS Driver'' || Udhëtimi i parë përqark botës me vaporr, në një slup me rrotull. |- || [[1845]]-[[1851]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || ''HMS Herald'' || Zbuloi Ishullin Herald në [[Ngushtica e Beringut|Ngushticën e Beringut]], ndërsa kërkonte ekspeditën e sir John Franklin. |- || [[1856]]-[[1858]] || [[File:Flag of Peru.svg|70px]]</br>[[Peruja]] || José Boterín, Ignacio Mariátegui y Tellería || Fregata me motor me shtytje helikore ''Amazonas'' kreu udhëtimin e parë përqark botës të Perusë. |- || [[1857]]-[[1859]] || [[File:Flag of Austria-Hungary (1867–1918).svg|70px]]</br>[[Austro-Hungaria|Austria]] || ''SMS Novara'' || Kreu udhëtimin e parë austro-hungarez përreth botës, pjesë e ekspeditës për [[Kolonizimi Austriak i ishujve Nikobar|kolonizimin e Ishujve Nikobar]]. |- || [[1864]]-[[1865]] || [[File:Flag of the Confederate States (1865).svg|70px]]</br>[[Shtetet e Konfederatës së Amerikës|Konfederata]] || James Iredell Waddell || Anijes ''CSS Shenandoah'' ishte vetmja anije e [[Shtetet e Konfederatës së Amerikës|Konfederatës Amerikane]] që udhëtoi përreth botës. |- || [[1865]]-[[1868]] || [[File:Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg|70px]]</br>[[Spanja]] || Casto Méndez Núñez</br>dhe Juan Bautista</br>Antequera y Bobadilla || Fregata spanjolle ''Numancia'', ishte [[luftanija]] e parë e koracuar që përshkoi botën ({{lang|la|Enloricata navis que primo terram circuivit}}). |- || [[1877]]-[[1879]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || [[Ulysses S. Grant]] || Përfshin takimin e parë të një ish [[Presidenti i Shteteve të Bashkuara|presidenti të ShBA-së]] (Granti) dhe një monarku të [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërisë së Bashkuar]], [[Mbretëresha Viktoria|mbretëreshës Viktoria]]. |- || [[1879]]-[[1881]] || [[File:Flag of Brazil (3-2).svg|70px]]</br>[[Brazili]] || Júlio César de Noronha || [[Korveta]] ''Vital de Oliveira'' kreu udhëtimi i parë brazilian përqark botës (19 nëntor [[1879]] – 21 janar [[1881]]).<ref>{{cite web|lang=pt|website=Marinha do Brasil|url=https://www.marinha.mil.br/dphdm/viagens-de-circum-navegacao|access-date=22 korrik 2021|title=Viagens de Circum-navegação|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722050820/https://www.marinha.mil.br/dphdm/viagens-de-circum-navegacao|url-status=live|archive-date=22 korrik 2021}}</ref> |- || [[1892]]-[[1894]] || [[File:Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg|70px]]</br>[[Spanja]] || Fernando Villaamil || Udhëtimi i parë përqark botës në një anije trajnuese, [[korveta]] spanjolle ''Nautilus'', nën komandën e Villaamil. |- || [[1895]]-[[1898]] || [[File:Flag of Canada.svg|70px]]</br>[[Kanadaja]] || Joshua Slocum || Udhëtimi i parë vetmitar përreth botës. |} ===Shekulli i XX=== {|class="wikitable" style="max-width:100%;” |+ '''Udhëtime nautike - shekulli i XX''' |- ! Data !! Shtetësia</br>(kombësia) !! Udhëtari(ët) !! Shënime |- || [[1907]]-[[1909]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || [[Theodore Roosevelt]] || Udhëtimi i parë përqark botës nga një flote luftarake, ''Flota e Madhe e Bardhë'', e përbërë nga 4 skuadra të koracuara, të gjitha të ngjyrosura me të bardhë. E drejtuar nga [[Theodore Roosevelt|Roosevelti]], do të tregojë fuqinë ushtarake të [[ShBA]]së si dhe kapacitetin e saj oqeanik. |- || [[1913]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || || ''HMS New Zealand'', lundrimi i parë përqark botës nga një drednot i periudhës së anijeve të koracuara. |- || [[1921]]-[[1925]]<br/>[[1932]]-[[1937]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Harry Pidgeon || Udhëtimi i dytë përqark botës, i vetëm. |- || [[1923]]-[[1924]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || ''Special Service Squadron'' || ''HMS Hood'', ''HMS Repulse'' dhe pjesa tjetër e ''Empire Cruise'', një tur i [[Perandoria Britanike|Perandorisë Britanike]] pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së I Botërore]]. |- || [[1923]]–[[1925]] || [[File:Flag of Ireland (3-2).svg|70px]]</br>[[Irland]]a || Conor O'Brien || Me anijen ''Saoirse'', një keç 20-tonë, {{convert|42|ft|m}} i gjatë, i dizenjuar vetë dhe ndërtuar në Baltimore të [[Irland|Irlandës]]. Lundra e parë e vogël private që lundroi përqark botës nga perëndimi në lindje dhe në jug të tre kepeve të mëdhenj: Kepi Horn, [[Kepi i Shpresës së Mirë]] dhe Kepi Luvin në jugperëndim të [[Australia|Australisë]] – Itinerari ''Clipper''.<ref>{{Cite book|author=Judith Hill|publisher=The Collins Press|url=https://search.worldcat.org/title/310402267|title=In Search of Islands – A Life of Conor O'Brien|year=2009|isbn=978-1-905172-65-8|lang=en|pages=63–79}}</ref> |- || [[1932]]–[[1935]] || [[File:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Italisë|Italia]] || Francesco Aurelio Geraci || Italiani i parë që udhëtoi përqark botës me anijen e tij të vogël prej druri ''Memento Audere Semper''.<ref>{{Cite web|author=David Ingiosi|title=La storia del primo velista italiano a fare il giro del mondo|url=https://blog.magellanostore.it/la-storia-del-primo-velista-italiano-a-fare-il-giro-del-mondo/|date=3 qershor 2021|website=MagellanoStore Blog|lang=it|access-date=25 korrik 2022}}</ref> |- || [[1932]]–[[1939]] || [[File:Flag of Poland.svg|70px]]</br>[[Polonia]] || Wladek Wagner || Polaku i parë që kreu një lundrim velier përqark botës. Ai shkroi librin ''Nga Dielli dhe Yjet'' rreth udhëtimit.<ref>{{Cite web|lang=en|title=Wladek Wagner, 79, Made Sailing History|url=https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-1992-09-26-9209260310-story.html|date=26 shtator 1992|website=Orlando Sentinel|access-date=1 shtator 2022}}</ref> |- || [[1934]]-[[1958]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Electa dhe Irving Johnson || Sportistë velierë, pionerë të trajnimit të lundrimit; udhëtuan përqark botës 7 herë me ekuipazhe amatore. |- || [[1942]] || [[File:Flag of Argentina.svg|70px]]</br>[[Argjentina]] || Vito Dumas || Udhëtimi i parë vetmitar përmes [[Oqeani Atlantik|Oqeaneve Atlantik]], [[Oqeani Indian|Indian]] dhe [[Oqeani Paqësor|Paqësor]] me një anije 9,55 m të gjatë dhe 3,30m të gjerë, duke përfshirë kalimin e parë vetëm të tre kepeve të mëdhenj. |- || [[1957]]–[[1973]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Edward Allcard || Udhëtim i vetëm përreth botës, nëpërmjet tre kepeve të mëdhenj në bordin e keçit të tij {{convert|36|ft|m}} ''Sea Wanderer''. |- || [[1960]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || ''Operacioni Sandblast'' || [[Nëndetësja]] ''USS Triton SSRN-586'' kreu udhëtimin e parë nënujor përqark botës dhe udhëtimi më i shpejtë me fuqi mekanike përreth botës (i diskutuar me ''Earthrace'', [[2008]]), në 60 ditë e 21 orë. |- || [[1964]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || ''Operacioni Sea Orbit'' || [[aeroplanmbajtësja]] [[shtytja bërthamore detare|me shtytje bërthamore]] ''USS Enterprise'' CVN-65, [[kryqëzori|kryqëzorët]] ''USS Long Beach CGN-9'' dhe ''USS Bainbridge DLGN-25''; lundrimi i parë përreth botës me të gjithë task forcën navale me [[shtytja bërthamore detare|energji bërthamore]]. |- || [[1965]]-[[1970]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Robin Lee Graham || Më i riu (me 16-21 vjeç) që kreu udhëtimin përqark botës i vetëm në bordin e [[varka me vela|varkës veliere]] ''Dove'', {{convert|24|ft|m}} e gjatë. |- || [[1966]] || [[File:Flag of the Soviet Union.svg|70px]]</br>[[Bashkimi Sovjetik]] || || Udhëtimi i parë nënujor [[Bashkimi Sovjetik|sovjetik]] përqark botës; nëndetëset ''K-133'' dhe ''K-116''. |- || [[1966]]-[[1967]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Sir Francis Chichester || Udhëtimi i parë vetmitar përreth botës vetëm me një port ndalimi. |- || [[1967]]-[[1968]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Sir Alec Rose || udhëtim i vetëm përqark botës me dy ndalesa (në [[Australia|Australi]] dhe [[Zelanda e Re|Zelandën e Re]]). |- || [[1967]]-[[1969]] || [[File:Flag of Poland.svg|70px]]</br>[[Polonia]] || Leonid Teliga || Udhëtim vetmitar përqark botës në bordin e anijes ''SY Opty''. |- || [[1968]]-[[1969]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Robin Knox-Johnston || Udhëtimi i parë vetmitar përqark botës, pa ndalesa.<ref name="WSSRC">{{cite web|title=Round the World Non-Stop|url=http://www.sailspeedrecords.com/round-the-world-non-stop|website=World Sailing Speed Record Council|lang=en|url-status=live|archive-date=1 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141001235909/http://sailspeedrecords.com/round-the-world-non-stop}}</ref> |- || [[1968]]-[[1973]] || [[File:Flag of Espagne1945-1977.gif|70px]]</br>[[Spanja]] || Julio Villar Gurruchaga || Udhëtim vetmitar përqark botës me shumë ndalesa, nga lindja në perëndim, përmes [[Kanali i Panamasë|Kanalit të Panamasë]] dhe [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepit të Shpresës së Mirë]]. Shkroi librin ''¡Eh, petrel! cuaderno de un navegante solitario'' në lidhje me udhëtimin e tij në formë mjaft lirike. |- || [[1970]]–[[2021]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Jon Sanders || Kreu njëmbëdhjetë udhëtime përqark botës.<ref name ="Jon_S">{{cite news|newspaper=The Guardian|lang=en|date=6 shkurt 2021|url=https://www.theguardian.com/australia-news/2021/feb/06/anything-but-ordinary-octogenarian-sailors-11th-circumnavigation-highlights-plastic-pollution|title=Anything but ordinary: the 81-year-old who has sailed around the world 11 times|access-date=7 shkurt 2021|url-status=live|archive-date=6 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206215249/https://www.theguardian.com/australia-news/2021/feb/06/anything-but-ordinary-octogenarian-sailors-11th-circumnavigation-highlights-plastic-pollution}}</ref> * [[1970]] udhëtimi i parë vetëm rreth botës nga lindja në perëndim kryesisht duke lundruar me vela përgjatë tropikëve. * [[1981]]–[[1982]] udhëtimi i dyfishtë vetëm pa ndalesa përqark botës nga perëndimi në lindje nëpërmjet Oqeanit Jugor. * [[1986]]–[[1988]] udhëtim i trefishtë vetëm, pa ndalesa, përreth botës: 657 ditë, 21 orë e 18 minuta në detë. ''[[Rekordet Botërore Guinness]]'' e përmendin këtë si lundrimin më të gjatë me vela pa ndalesa (71,023 milje detare).<ref>{{cite book|year=2018|lang=en|title=Guinness World Records|url=http://www.guinnessworldrecords.com/products/books/guinness-world-records-2018-edition/|access-date=31 dhjetor 2017|url-status=live|archive-date=1 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101030106/http://www.guinnessworldrecords.com/products/books/guinness-world-records-2018-edition/}}</ref><ref name="Jon Sanders">{{cite web|url=http://john.curtin.edu.au/endeavour/circumnavigation.html|lang=en|title=Project Endeavour: Jon Sanders' Triple circumnavigation|access-date=25 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327125228/http://john.curtin.edu.au/endeavour/circumnavigation.html|url-status=live|archive-date=27 mars 2018}}</ref> * [[2016]]–[[2017]]: përfundoi udhëtimin e dhjetë përqark botës në moshën 78 vjeçare, kryesisht i vetëm.<ref name="Jon_S"/> * [[2019]]–[[2021]]: përfundoi udhëtimin e njëmbëdhjetë përreth botës në moshën 81 vjeçare.<ref name="Jon_S"/> |- || [[1971]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Sir Charles Blyth || Udhëtimi i parë drejtë perëndimit përreth botës pa ndalesa, i vetëm. |- || [[1972]]-[[1973]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || ''USS Inchon LPH-12'' || Ekuipazhi ''ETR-3'' udhëtoi përqark botës me [[Anija sulmuese amfibe|anijen sulumese amfibe]] të ''Klasit Ivo Xhima'', ''USS Inchon LPH-12''; përmes [[Kanali i Panamasë|Kanalit të Panamasë]], Norfolk V.A. Nga lindja në perëndim (shtator [[1972]] - shtator [[1973]]). |- || [[1975]]–[[2019]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Webb Chiles || Udhëtoi gjashtë herë vetëm përqark botës, të zhvilluar në vitet [[1975]]–[[1976]], [[1978]]–[[1984]], [[1984]]–[[1990]], [[1991]]–[[2003]], [[2008]]–[[2009]], [[2014]]–[[2019]].<ref>{{Cite web|accessdate=27 qershor 2022|url=https://www.sailmagazine.com/cruising/veteran-circumnavigator-closed-the-loop-on-sixth-solo-circumnavigation|title=Veteran Circumnavigator Closes the Loop on Sixth Solo Circumnavigation|date=24 korrik 2019|work=Sail Magazine|lang=en}}</ref> |- || [[1976]]-[[1978]] || [[File:Flag of Poland.svg|70px]]</br>[[Polonia]] || Krystyna Chojnowska-Liskiewicz || [[Gruaja]] e parë që kreu një udhëtim përreth botës e vetme. |- || [[1976]]-[[1979]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Larry Briggs dhe Eric J. Lund || Lundroi përreth botës me [[jahti]]n më të vogël me motor, i qujtur ''Champion''.<ref>{{cite web|author=Justin Farrow|date=5 maj 2014|url=https://issuu.com/justinfarrow/docs/circumnavigation-of-earth-voyage-of|title=Circumnavigation of Earth|lang=en|work=Voyage of Makulu Beautiful Nation|access-date=12 mars 2025|archive-date=12 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250312144941/https://issuu.com/justinfarrow/docs/circumnavigation-of-earth-voyage-of|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Around the World Under Power|website=Trawlers & Trawlering|url=http://trawlersandtrawlering.com/circumnavigators/circumnavigators.html|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|title=A Tribute to Larry Briggs, 1940–2013|date=10 shkurt 2014|lang=en|url=https://www.passagemaker.com/channels/a-tribute-to-larry-briggs-1940-2013|author1=Peter Swanson|author2=Denis Umstot|website=Passage Maker: The World’s Cruising Authority}}</ref> |- || [[1977]]-[[1978]] || [[File:Flag of New Zealand.svg|70px]]</br>[[Zelanda e Re]] || Naomi James || [[Gruaja]] e parë që kreu një udhëtim vetmitar përqark botës përgjatë Kepit Horn. |- || [[1982]] || [[File:Flag of South Africa.svg|70px]]</br>[[Afrika e Jugut]] || Bertie Reed || Afrikanojugori i parë që kreu tre udhëtime përqark botës i vetëm.<ref name="SAS">{{cite web|lang=en|work=sailing.org.za|title=Remembering Bertie Reed|url-status=dead|url=http://sailing.org.za/default/team-sa3.php|archive-date=10 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210063454/http://sailing.org.za/default/team-sa3.php}}</ref> |- || [[1982]]-[[1983]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Mark Schrader || Kreu dy udhëtime vetmitare përqark botës, duke u bërë amerikani i parë që e kreu udhëtimin përreth botës i vetëm, përmes 5 kepeve të mëdhenj jugorë.<ref>{{cite news|author=Dan Byrne|lang=en|newspaper=Los Angeles Times|url-status=live|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-08-30-sp-14310-story.html|title=Going One-On-One With the Lonely Sea: 25 Daring Sailors Will Attempt to Go Around the World–Single-Handedly|date=30 gusht 1986|access-date=11 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031160756/http://articles.latimes.com/1986-08-30/sports/sp-14310_1_lonely-sea/2|archive-date=31 tetor 2015}}</ref><ref>{{cite web|access-date=11 tetor 2016|url=http://sailorsforthesea.org/about-sailors-for-the-sea/advisors/mark-schrader.aspx|title=About Sailors for the Sea – Mark Schrader|lang=en|publisher=Boston Interactive/Sailors for the Sea|url-status=dead|archive-date=24 gusht 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824054545/http://www.sailorsforthesea.org/About-Sailors-for-the-Sea/Advisors/Mark-Schrader.aspx}}</ref> |- || [[1982]]-[[1984]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Marvin Creamer || Njeriu i vetëm i njohur që ka udhëtuar përqark botës me një anije pa ndihmues nautikë, as [[busulla|busullë]], as tejqyrë (21 dhjetor [[1982]] - 17 maj [[1984]]).<ref>{{cite web|title=Marvin Creamer|access-date=11 nëntor 2018|url=http://www.globestar.org/marvin_creamer.htm|work=globestar.org|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030121957/http:/www.globestar.org/marvin_creamer.htm|archive-date=30 tetor 2018}}</ref> |- || [[1982]]-[[1987]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Curtis dhe Lettie Ciszek || Bija e tyre, Eulalie, është përsoni më i ri që ka udhëtuar përqark botës; ishte 3 muajshe, kur e nisi udhëtimin dhe 4,5 kur e përfundoi atë. Vajza e tyre, Shelly, lindi në bordin e anijes gjatë udhëtimit. Me anijen ''S/V Rough & Ready'', velierë e vitit '42, nga [[shtatori]] [[1982]] deri në [[qershori]]n [[1987]], u nis nga Siatëlli e u kthye në [[Siatëll]].<ref>{{Cite web|lang=en|author=O. Casey Corr|date=5 janar 1990|url=https://archive.seattletimes.com/archive/19900105/1049305/bridge-of-bureaucratic-sighs----family-slowly-mounting-the-hurdles-of-building-a-span|title=Bridge of Bureaucratic Sights – Family Slowly Mounting the Hurdles of Building a Span|newspaper=The Seattle Times|access-date=7 mars 2025}}</ref> |- || [[1983]]-[[1985]] || [[File:Flag of Bulgaria.svg|70px]]</br>[[Bullgaria]] || Nikolay Dzambasov || Udhëtimi i parë bullgar përqark botës; kryer me një jaht të bërë vetë (1 shtator [[1983]] - 25 korrik [[1985]]).<ref>{{Cite web|lang=en|title=Nikolai Dzhambazov – singlehanded circumnavigation of the world (1983–1985)|url=http://www.geology.bas.bg/koko/index_en.html|work=geology.bas.bg|access-date=11 nëntor 2018|url-status=live|archive-date=12 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112021353/http://www.geology.bas.bg/koko/index_en.html}}</ref> |- || [[1984]]-[[1985]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Peter Freeman || Slupi prej herkur-betoni ''Hartley 32'' ''Laiviņa'', nga [[Viktoria (Kolumbia Britanike)|Viktoria]], [[Kolumbia Britanike]], [[Kanadaja|Kanada]] për 236 ditë, 14 tetor [[1984]] – 14 korrik [[1985]].<ref>{{Cite book|author=Peter Freeman|year=2018|publisher=Seaworthy Publications Inc.|isbn=978-194849404-5|url=https://books.google.al/books?id=VsUsswEACAAJ|title=Cape Horn Birthday: Record Breaking Solo Non-Stop Circumnavigation|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|date=25 tetor 2024|author=Tom Cunliffe|publisher=Yachting World|title=Great Seamanship: Knocked down at Kerguélen|url=https://www.yachtingworld.com/features/great-seamanship-knocked-down-at-kerguelen-155026|lang=en}}</ref> |- || [[1985]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || David Scott Cowper || Udhëtimi i parë vetmitar përqark botës me motobarkë. |- || [[1985]]-[[1986]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Dodge Morgan || Amerikani i parë që lundroi i vetëm përreth botës, pa ndalesa, në bordin e [[varka me vela|velierës]] ''American Promise'' (12 nëntor [[1985]] - 11 prill [[1986]]). |- || [[1985]]-[[1987]] || [[File:Flag of India.svg|70px]]</br>[[India]] || ''Trishna'' || Udhëtimi i parë indian përqark botës nga ekuipazhi i Trupës së Inxhinierëve të [[Forcat e Armatosura të Indisë|Ushtrisë Indiane]] në [[jahti]]n ''Trishna'' (28 shtator [[1985]] - 10 janar [[1987]]). Gjithashtu mori pjesë lundërtari i parë i gjymtuar (me një këmbë) që lundroi përreth botës.<ref>{{cite web|author=Yana Banerjee-Bey|lang=en|access-date=30 maj 2019|url=https://www.telegraphindia.com/leisure/an-epic-voyage/cid/1013038|title=An Epic Voyage|newspaper=The Telegraph|date=29 tetor 2005|archive-date=30 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530100237/https://www.telegraphindia.com/leisure/an-epic-voyage/cid/1013038|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Major Ashok Kumar Singh|url=https://www.readersdigest.co.in/features/story-the-call-of-the-big-blue-round-the-world-with-one-good-leg-124744|title=The Call of the Big Blue: Round the World with One Good Leg|date=29 nëntor 2018|publisher=Reader's Digest|lang=en|access-date=30 maj 2019|url-status=live|archive-date=30 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530102136/https://www.readersdigest.co.in/features/story-the-call-of-the-big-blue-round-the-world-with-one-good-leg-124744}}</ref><ref>{{cite web|title=Colonel Chowdhury & the crew of Trishna|lang=en|access-date=16 mars 2022|url=https://www.oceancruisingclub.org/home/prizewinner/36|work=oceancruisingclub.org}}</ref> |- || [[1985]]-[[1987]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Tania Aebi || [[Gruaja]] më e re (18-20 vjeçe) dhe shtetasja-e-bashkuar e parë që kreu një udhëtim vetmitar përqark botës në bordin e [[varka me vela|varkës veliere]] ''Varuna''. Por një pjesë udhëtimi prej 150 km (80 milje detare) me ekuipazh, e skualifikoi atë nga rekordi zyrtar. |- || [[1986]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || || [[Luftanija]] e koracuar e Klasit Ajova ''USS Missouri (BB-63)''; 10 shtator – 19 dhjetor [[1986]]; Udhëtim përqark botës i luftanijes së koracuar të rivën në shërbim për testim para aktivitetit operacional; ndalesa portuale në vendet aleate të [[Australia|Australisë]], [[Turqia|Turqisë]], [[Italia|Italisë]], [[Spanja|Spanjës]] dhe [[Portugalia|Portugalisë]]. Pasi udhëtimi nuk u përsërit në vijim nga një tjetër luftanije e koracuar dhe të gjitha luftanijet e koracuara tashmë janë tërhequr nga shërbimi dhe konsiderohen gjerësisht si të vjetëruara, ajo qëndron si udhëtimi i vetëm përqark botës nga një luftanije e koracuar me armë të kalibrit të madh.<ref>{{cite journal|author=Christopher C. Wright|title=U. S. Naval Operations in 1986|url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1987/may/u-s-naval-operations-1986|journal=U. S. Naval Institute Proceedings|volume=113|issue=5|lang=en|access-date=19 janar 2024|date=maj 1987}}</ref> |- || [[1987]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Serge Testa || Një lundërtar jahtesh australian që mban rekordin botëror për udhëtimin përqark botës me varkën më të vogël, duke e përfunduar udhëtimin në vitin [[1987]], varkën e tij ''Acrohc Australis'' prej 3. 61 metrash. |- || [[1987]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Teddy Seymour || Në bordin e velierës ''Love Song'', qe afro-amerikani i parë që kreu i vetëm udhëtimin përqark botës. |- || [[1987]]-[[1991]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Mike Plant || Plant kreu tre udhëtime përqark botës.<ref name="The Museum of Yachting">{{cite web|lang=en|title=The Museum of Yachting|url=http://www.windlasscreative.com/shshof_web/mike_plant.htm|work=windlasscreative.com|access-date=27 mars 2013|archive-date=26 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426120747/http://www.windlasscreative.com/shshof_web/mike_plant.htm}}</ref> * [[1986]]-[[1987]]: fitoi ''BOC Challenge'' (Class II - Open 50) me një kohë prej 157 ditësh në bordin e një slupit ''Open 50'' ''Airco Distributor'', e ndërtuar nga Plant dhe e dizenjuar nga Roger Martin.<ref name="Velux5Oceans">{{Cite web|title=VELUX 5 Oceans Race|access-date=27 mars 2013|url=http://www.velux5oceans.com/latest-news/|website=Uebsajti zyrtar i BOC Challenge|lang=en|archive-date=28 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328221012/http://www.velux5oceans.com/latest-news/}}</ref><ref name="Roger Martin Design">{{Cite web|lang=en|publisher=Roger Martin Design|url=http://www.rodgermartindesign.com/portfolio/airco-distributor/|accessdate=27 mars 2013|title=Airco distributor|archive-date=20 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120720080917/http://www.rodgermartindesign.com/portfolio/airco-distributor/}}</ref> * [[1989]]: kreu garën e parë ''Vendée Globe'' me slupin ''Open 60'' ''Duracell'', një ''IMOCA 60'' e ndërtuar nga Plant dhe dizenjuar nga Roger Martin. Megjithëse u eleminua nga gara pasi mori ndihmë për riparimin e timonit në [[Zelanda e Re|Zelandën e Re]], Plant vendosi rekordin e shtetasit-të-bashkuar më të shpejtë në lundrimin velier vetmitar përqark botës, me një kohë prej 135 ditësh.<ref name="The Museum of Yachting"/><ref>{{cite web|access-date=18 janar 2017|url=http://www.vendeeglobe.org/en/|title=Home – Vendée Globe 2016–2017|work=vendeeglobe.org|lang=en|url-status=live|archive-date=20 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120060151/http://www.vendeeglobe.org/en/}}</ref> * [[1990]]-[[1991]]: Përfundoi garën e 4-rt të përgjithshme ''BOC Challenge'', duke vendosur pikavarazhin më të lartë në një event lundrimi velier vetmitar nga një shtetas-i-bashkuar me një kohë prej 132 ditësh.<ref name="The Museum of Yachting"/> |- || [[1988]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Kay Cottee || [[Gruaja]] e parë që kreu e vetme një udhëtim përreth botës pa ndalesa. |- || [[1990]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || David Scott Cowper || Udhëtimi i parë vetmitar përqark botës përmes Kalimit Veriperëndimor. |- || [[1990]]-[[1992]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || William (Bill)</br>Deltoris Pinkney III || ''Commitment Valiant 47''. Zezaku i parë që e kreu udhëtimin vetmitar përqark botës përmes pesë kepeve të mëdhenj të Oqeaneve Jugore. Ai u nis nga [[Boston]]i më 5 gusht [[1990]]. Duke lundruar fillimisht për në [[Bermuda]], pastaj përgjatë bregdetit lindor të [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]], përgjatë [[Oqeani Atlantik|Atlantikut]], në [[Kejptaun]], [[Afrika e Jugut]], përgjatë [[Oqeani Indian|Oqeanit Indian]] për në Hobart, [[Tasmania]], përgjatë Oqeani Jugor Paqësor, përreth Kepit Horn dhe përgjatë brigjeve lindore [[Amerika Jugore|amerikanofugore]], duke përfunduar prapë në [[Boston]]. Pinkney lundori me një ''Valiant 47'', të quajtur "Commitment". |- || [[1992]]-[[1999]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Duncan McQueen || Udhëtoi përqark botës me anijen ''Thistle'', duke u nisur nga Gjiri Morro në Kaliforni për shtatë vjet. Aventura e tij u përshkrua në linbrin e të shoqes Marlene, "Thistle’s SEven Year Odyssey".<ref>{{cite web|access-date=2 nëntor 2019|website=Latitude38|title=West Coast Circumnavigators' List|url=https://www.latitude38.com/circumnavigators/|lang=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102161809/https://www.latitude38.com/circumnavigators/|archive-date=2 nëntor 2019}}</ref><ref>{{Cite book|year=2005|lang=en|author=Marlene McQueen|url=https://archive.org/details/thistlessevenyea0000mcqu/|title=Thistle’s Seven Year Odyssey|publisher=Central Coast Press|isbn=1-930401-41-8}}</ref> |- || [[1993]]–[[1996]] || [[File:Flag of Ireland (3-2).svg|70px]]</br>[[Irland]]a || Pat Lawless i Vjetri || Lundroi i vetëm për 3 vjetë e 3 ditë me [[jahti]]n e tij {{convert|32|ft|m}} të gjatë ''Loon''; u kthye në Limerick të [[Irlanda|Irlandës]] në moshën 70 vjeçe pas udhëtimit të tij vetëm përqark botës.<ref>{{Cite web|work=patlawlesssolocircumnavigator.com|title=Home|lang=en|access-date=31 mars 2023|url=http://www.patlawlesssolocircumnavigator.com/}}</ref> |- || [[1994]]–[[1995]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Lisa Clayton || [[Gruaja]] e parë britanike që kreu lundrim velier përreth botës, e vetme dhe pa ndalesa. |- || [[1995]]-[[1996]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Brian Caldwell || udhëtari i parë më i vogël se 21 vjeç që kreu i vetëm udhëtimin përqark botës, me ndalesa, në moshën 20 vjeçare. |- || [[1995]]–[[1996]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Robbie Marshall || Kreu një udhëtim vetëm përqark botës në anijen ''Triumph Trophy 1200''. Ai e kreu udhëtimin për 51 javë, pas të cilave shkroi një libër rreth udhëtimeve të tij. Udhëtimi i tij ishte i pari vetëm përreth botës i rregjistruar.<ref>{{Cite book|author=Robbie Marshall|lang=en|title=Triumph Around the World|url=https://books.google.al/books?id=7SxgRwAACAAJ|publisher=Eye Books|date=13 prill 2011|isbn=978-190307066-6}}</ref> |- || [[1996]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || David Dicks || Udhëtimi i asistuar më i ri, i njohur i kryer përqark botës në moshën 18 vjeç e 41 ditë. |- || [[1996]]-[[1998]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Karen Thorndike || Vendosi [[Rekordet Botërore Guinness|Rekord Guinness]] si [[gruaja]] e parë amerikane që kreu lundrimin velier përqark botës, vetëm dhe pa ndihmë, në mënyrë jo të vazhdueshme.<ref>{{cite web|date=19 gusht 1998|url=http://edition.cnn.com/US/9808/19/solo.sailing/|title=CNN – U.S. woman makes history by sailing globe solo|lang=en|publisher=[[CNN]]|access-date=12 mars 2025|archive-date=25 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025032903/http://edition.cnn.com/US/9808/19/solo.sailing/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|lang=en|author=Pat Henry|url=https://books.google.al/books?id=LAHJ4iCvwMcC|title=By the Grace of the Sea: A Woman's Solo Odyssey Around the World|year=2004|publisher=McGraw Hill|isbn=978-007143542-0}}</ref> |- || [[1997]] || [[File:Flag of the Netherlands.svg|70px]]</br>[[Holanda]] || Henk de Velde || Duke lundruar me një [[katamarani|katamaran]] drejtë lindjes, kreu udhëtimin përqark botës në 119 ditë, pa ndalesa. Ai është akoma njeriu i vetëm që e kreu këtë udhëtim i vetëm, me një katamaran, edhe pse të tjerë kanë bërë udhëtime më të shpejta të vetëm përqark botës me trimaranë (Ellen MacArthur, 2005 dhe Francis Joyon, 2008). |- || [[1997]]-[[1998]] || [[File:Flag of Canada.svg|70px]]</br>[[Kanadaja]] || Daniel D. Moreland || Udhëtimi i parë përqark botës me velierën trajnuese ''Picton Castle''.<ref>{{cite web|author=Ron Leonardi|date=19 gusht 2019|url=https://www.goerie.com/news/20190819/after-7-world-voyages-picton-castle-heads-to-erie|title=After 7 world voyages, Picton Castle heads to Erie|access-date=9 gusht 2020|lang=en|work=goerie.com|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028025904/https://www.goerie.com/news/20190819/after-7-world-voyages-picton-castle-heads-to-erie|url-status=dead}}</ref> |- || [[1998]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Jock Wishart & Co. || Trimarani ''Cable & Wireless Adventurer'', 35 m. i gjatë; në korrik [[1998]], në 74 ditë, 20 orë e 58 minuta, duke përshkuar më shumë se 22600 milje detare (41,855 km). Kjo ishte një [[Rekordet Botërore Guinness|rekord i ri botëror Guinness]] për një anije me motor.<ref>{{Cite web|url=http://www.solarnavigator.net/history/cable_and_wireless.htm|access-date=7 mars 2025|title=Cable and Wireless Adventurer Trimaran Diesel Powered Jock Wishart Jules Verne Trophy Record Nigel Irens Boat Design|lang=en|work=solarnavigator.net}}</ref><ref>{{cite web|title=Cable & Wireless Adventurer World Record Circumnavigation|publisher=Jameson Hunter|url=https://elizabethqueenseaswann.com/Events_Records_Attempts_Solar_Powered/Diesel/Cable&Wireless1998Adventurer_Nigel_Irens_Diesel_World_Record75Days_Circumnavigation.html|website=Elizabeth Swann|lang=en|access-date=7 mars 2025}}</ref><ref>{{cite book|author=Clive Tully|year=2002|title=Confronting Poseidon: Around the World Against the Odds|url=https://books.google.com/books?id=LP2pMgsEGd4C|lang=en|publisher=Offshore Publishing|isbn=978-0-9544093-0-2|page=14}}</ref> |- || [[1999]] || [[File:Flag of Malaysia.svg|70px]]</br>[[Malajzia]] || Azhar Mansor || Malajziani i parë qe kreu një lundrimin velier përreth botës i vetëm. |- || [[1999]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Jesse Martin || Udhtari më i ri përreth botës pa ndihmë, i kryer në moshën 18 vjeç e 66 ditë. |- || [[1999]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Alex Thomson || Kapiteni më i ri që fitoi një garë përqark botës (''Clipper 1998–1999''). |} ===Shekulli i XXI=== {|class="wikitable" style="max-width:100%;” |+ '''Udhëtime nautike - shekulli i XXI''' |- ! Data !! Shtetësia</br>(kombësia) !! Udhëtari(ët) !! Shënime |- || [[1998]]-[[2001]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Robert Case || I amputuari i parë që kreu një lundrim velier përqark botës, i vetëm.<ref>{{Cite web|publisher=Joshua Slocum Society International|url=http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/solo/solotable.htm|title=List of Solo Circumnavigators|access-date=7 maj 2018|lang=en|archive-date=16 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180516052700/http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/solo/solotable.htm}}</ref> |- || [[1999]]–[[2000]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Vinny Lauwers || Udhëtimi ''Vision Quest''; lundërtari i parë invalid (paraplegjik) që kreu lundrimin velier përreth botës pa ndihmë; për 233 ditë, 13 orë, 43 minuta e 8 sekonda në 21760 milje detare.<ref>{{cite web|lang=en|date=23 janar 2003|url=http://www.sailing.org/news/13102.php#.Wl2026iWbIU|title=Performance Certificates Published|publisher=World Sailing|access-date=15 janar 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120002213/http://www.sailing.org/news/13102.php#.Wl2026iWbIU|archive-date=20 janar 2018}}</ref> |- || [[2000]]-[[2001]] || [[File:Flag of Germany.svg|70px]]</br>[[Gjermania]] || Wilfried Erdmann || Lundroi i vetëm përqark botës, nga lindja në perëndim, pa ndalesë; në 343 ditë (14 gusht [[2000]]–23 korrik [[2001]]); anija një kuvertëshe ''Kathena Nui''. * [[1984]]-[[1985]]: Udhëtoi përqark botës i vetëm, pa ndalesa, nga perëndimi në lindje, me anijen ''Kathena Nui'' në 271 ditë. |- || [[2001]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Ellen MacArthur || Udhëtarja më e shpejt femër përreth botës, e vetme, me një kuvertë. |- || [[2001]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Mike Golding || Njeriu i parë që udhëtoi përqark botës pa ndalim në të dy drejtimet, drejtë lindjes dhe perëndimit. Në v. [[1993]] vendosi rekordin botëror në një udhëtim përqark botës drejtë perëndimit, me 161 ditë, ''Group 4''. Në garën ''Vendée Globe 2001'' arriti vendin e 7-të. |- || [[2002]]-[[2003]] || [[File:Flag of Canada.svg|70px]]</br>[[Kanadaja]] || Tony Gooch || Njeriu i parë që kreu i vetëm një udhëtim përqark botës, pa ndalesa, në 177 ditë, nga bregu perëndimor i [[Amerika Veriore|Amerikës Veriore]], [[Viktoria (Kolumbia Britanike)]], Kanada.<ref>{{cite web|access-date=7 mars 2025|url=https://www.taonui.com/cruising_in_taonui.html|lang=en|title=Cruising in Taonui|work=taonui.com|archive-date=12 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250312145337/https://www.taonui.com/cruising_in_taonui.html|url-status=dead}}</ref> |- || [[2003]]–[[2004]] || [[File:Flag of India.svg|70px]]</br>[[India]] || ''INS Tarangini A75'' || Anija e parë e Marinës Indiane që kreu lundrimin velier përqark botës me temën e "ndërtimit të urave të miqësisë përgjatë oqeaneve". |- || [[2004]] || [[File:Flag of South Africa.svg|70px]]</br>[[Afrika e Jugut]] || Charl DeVilliers || Njeriu i parë shurdhë që kreu udhëtimin përqark botës i vetëm.<ref>{{cite web|title=South Africa’s 'Silent Solo Sailor' Goes Home|access-date=7 mars 2025|url=https://www.seabreeze.com.au/News/Sailing/South-Africas-Silent-Solo-Sailor-Goes-Home_1981528.aspx|date=1 nëntor 2008|lang=en}}</ref> |- || [[2004]] || [[File:Flag of France (1976–2020).svg|70px]]</br>[[Franca]] || Jean Luc van den Heede || Udhëtimi më i shpejt i vetëm përqark botës në drejtim perëndimor; në 122 ditë, 14 orë, 3 minuta e 49 sekonda. |- || [[2004]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Adrienne Cahalan || [[Gruaja]] me udhëtimin më të shpejtë përqark botës. Në 58 ditë, 9 orë, 32 minuta e 45 sekonda (shkurt-mars [[2004]]); ekuipazhi i "Cheyenne". |- || [[2005]] || [[File:Flag of France (1976–2020).svg|70px]]</br>[[Franca]] || Bruno Peyron || Peyron dhe ekuipazhi i tij, në bordin e [[katamarani|maxi katamaranit]] ''Orange II'', vendosën rekordin e udhëtimit velier përqark botës në fuqi, prej 50 ditësh, 16 orësh e 20 minutash.<ref name="WSSRC"/> |- || [[2005]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Ellen MacArthur || trimarani ''B&Q/Castorama''; kreu udhëtimin vetmitar më të shpejtë përreth botës (71 ditë), vijoi të jetë [[gruaja]] më e shpejtë në [[2010]].<ref name="WSSRC"/> |- || [[2005]]-[[2006]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Denisee (Dee) Caffari || [[Gruaja]] e parë që udhëtoi e vetme përqark botës, pa ndalesa në drejtim perëndimor, në 178 ditë.<ref>{{Cite web|lang=en|title=Wrong-way sailor back on UK soil|work=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/hampshire/5000736.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901235347/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/hampshire/5000736.stm|archive-date=1 shtator 2006}}</ref> * [[2008]]–[[2009]]: gara ''Vendée Globe'' (vetëm, pa ndalim, në drejtim lindor) në bordin e lundrës ''IMOCA 60'' udhëton në 99 ditë, 1 orë, 10 minuata e 57 sekonda. |- || [[2005]]-[[2006]] || [[File:Flag of Canada.svg|70px]]</br>[[Kanadaja]] || Colin Angus || Kreu udhëtimin e parë përqark botës tërësisht me fuqi njerëzore, duke rremuar me kanoe, duke pedaluar dhe duke skiuar më 20 maj [[2006]]. |- || [[2005]]-[[2007]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Donna Lange || Drejtë lindjes, përmes deteve të jugut me tre ndalesa.<ref>{{cite journal|author=Kitty Martin|lang=en|journal=Cruising World|url=http://www.cruisingworld.com/news/voyaging/donna-lange-completes-circumnavigation-53132.html|title=Donna Lange Completes Circumnavigation|date=17 korrik 2007}}</ref><ref>{{Cite web|date=1 korrik 2007|title=Woman at the Helm: Donna Lange – Solo Circumnavigator|url=https://www.allatsea.net/woman-at-the-helm-donna-lange-solo-circumnavigator/|author=Carol Bareuther|lang=en|website=All At Sea}}</ref><ref>{{Cite web|author=Laura Hodgetts|date=23 maj 2016|lang=en|website=Practical Boat Owner|url=https://www.pbo.co.uk/news/american-yachtswoman-circumnavigation-31669|title=American yachtswoman nears end of second solo circumnavigation}}</ref> |- || [[2006]]-[[2008]] || || Fernando García Herrán || Udhëtim përreth botës përmes itinerarit të Atlantikut Verior. |- || [[2007]] || [[File:Flag of Spain.svg|70px]]</br>[[Spanja]] || ''Álvaro de Bazán'' (F-101) || [[Fregata]] spanjolle ''Álvaro de Bazán F101'' kreu udhëtimin e parë përreth botës me një [[luftanija|luftanije]] spanjolle në 142 vite, pas fregatës së koracuar ''Numancia''. |- || [[2007]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || ''RMS Queen Mary 2'' || Mjë kroçerë botërore, me peshë bruto 148.528 tonë, anija e pasagjerëve më e madhe që ka udhëtuar përqark botës. |- || [[2007]]-[[2009]] || [[File:Flag of Poland.svg|70px]]</br>[[Polonia]] || Natasza Caban || Polakja e lindur në v. [[1977]], udhëtoi nga lindja në perëndim përqark botës me anijen ''Tanasza'', nga [[Havai]], prapë në [[Havai]] përmes [[Kanali i Panamasë|Kanalit të Panamasë]]. |- || [[2007]]-[[2010]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Reid Stowe || Udhëtoi drejtë lindjes përqark botës, në 1152 ditë; koha më e gjatë e shpenzuar në det pa u rifurnizuar ose prekur tokën. |- || [[2007]]-[[2013]] || [[File:Flag of Barbados.svg|70px]]</br>[[Barbadosi]] || Maria Victor || [[Gruaja]] e parë zezake që kreu udhëtimin përqark botës (me ndalesa, përgjatë [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepit të Shpresës së Mirë]] dhe përgjatë [[Kanali i Panamasë|Kanalit të Panamasë]]). |- || [[2008]] || [[File:Flag of New Zealand.svg|70px]]</br>[[Zelanda e Re]] || ''Earthrace'' || Trimarani dallgë-çarës, me dy motora 540 kuaj fuqi, multi-furnizues; rekordmbajtësi botëror për një mjet motorik (i diskuar me [[nëndetsja|nëndetësen]] me [[shtytja bërthamore detare|energji bërthamore]] të [[Marina e Shteteve të Bashkuara|Marinës amerikane]] ''USS Triton SSRN-586'', [[1960]]), në 60 ditë, 23 orë e 49 minuta. |- || [[2008]] || [[File:Flag of France (1976–2020).svg|70px]]</br>[[Franca]] || Francis Joyon || Trimarani ''IDEC'', 28,95 m i gjatë, udhëtimi i tanishëm më i shpejtë vetmitar përreth botës me një anije me shumë kuverta, në 57 ditë, 13 orë, 34 minuta e 6 sekonda.<ref name="WSSRC"/> |- || [[2008]]-[[2011]] || [[File:Flag of Japan.svg|70px]]</br>[[Japonia]] || Minoru Saito || Më i moshuari (mbi 77 vjeç) që kreu një udhëtim vetmitar përqark botës (drejtë perëndimir, duke kaluar përgjatë Kepit Horn, me ndalesa). Kreu tetë udhëtime vetmitare përreth botës, duke qenë 71 vjeç pas të 7-tit (pa ndalesa), tashmë më i moshuari. |- || [[2009]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Michael Perham || Personi më i ri (mes 16-17 vjeç) që kreu një udhëtim vetmitar përqark botës si dhe më i riu me ndalesa, përmes [[Kanali i Panamasë|Kanalit të Panamasë]]. |- || [[2009]]-[[2010]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Jessica Watson || Personi më i ri (16 vjeç) që kreu një udhëtim vetmitar përqark botës pa ndalesa përgjatë [[Hemisfera jugore|Hemisferës Jugore]] (duke kaluar Kepin Horn). |- || [[2009]]-[[2010]] || [[File:Flag of India.svg|70px]]</br>[[India]] || Dilip Donde || Komodori Dilip Donde i Marinës Indiane, indiani i parë që kreu një udhëtim vetmitar përreth botës, duke ndaluar në katër porte - Frimantëll, Litëllton, Port Stenli dhe [[Kejptaun]].<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/cdr-dilip-donde/265598|title=Cdr Dilip Donde|work=outlookindia.com|lang=en|access-date=18 janar 2017|url-status=live|archive-date=12 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012151655/http://www.outlookindia.com/magazine/story/cdr-dilip-donde/265598}}</ref> |- || [[2010]] || [[File:Flag of France (1976–2020).svg|70px]]</br>[[Franca]] || Franck Cammas || Cammas dhe një ekuipazh prej 10 vetash, në bordin e trimaranit francez ''Groupama 3'', kryen udhëtimin detar më të shpejt përqark botës, më 20 mars [[2010]], me një kohë prej 48 ditësh, 7 orësh, 44 minutash e 52 sekondash.<ref name="WSSRC"/> |- || [[2010]]-[[2012]] || [[File:Civil Ensign of Switzerland (Pantone).svg|70px]]</br>[[Zvicra]] || Raphaël Domjan || ''Tûranor PlanetSolar'' u bë mjeti i parë me [[energjia diellore|energji diellore]] që udhëtoi përreth botës. |- || [[2011]]-[[2012]] || [[File:Flag of the Netherlands.svg|70px]]</br>[[Holanda]] || Laura Dekker || Personi më i ri (mes 15-16 vjeçe) që kreu një udhëtim vetmitar përqark botës (me ndalesa, përgjatë [[Kanali i Panamasë|Kanalit të Panamasë]]). |- || [[2010]]-[[2019]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Jeanne Socrates || Britanikja Jeanne Socrates, [[gruaja]] më e moshuar (mbi 68 vjeçe) që kreu një udhëtim vetmitar përreth botës (në drejtim lindor, me ndalesa portuale) përgjatë Kepit Horn. E përsëriti dy vjet më vonë, duke u bërë [[gruaja]] më e moshuar (mbi 70 vjeçe) që kryen një udhëtim vetmitar pa ndalesa përqark botës dhe pa asistencë të jashtme.<ref>{{cite web|author=Nancy Knudsen|website=Sail-World|date=9 korrik 2013|url=http://www.sail-world.com/Australia/Sailor-Jeanne-Socrates,-worlds-oldest-non-stop-female-circumnavigator/111746|title=Sailor Jeanne Socrates, world’s oldest non-stop female circumnavigator|lang=en}}</ref> duke u bërë edhe gruaja e parë që udhëtoi përqark botës pa ndihmë dhe pa ndalesa e vetme, nga bregu perëndimor i [[Amerika Veriore|Amerikës Veriore]] ([[Viktoria (Kolumbia Britanike)]], Kanada). Për më tepër, në vitet [[2010]]-[[2011]] (68 vjeçe), kreu udhëtimin vetmitar përreth botës, me ndalesa. Të dy drejtoheshin nga lindja përgjatë Kepit Horn.<ref>{{cite web|author=Rachel Bull|website=Ealing Times|url=http://www.ealingtimes.co.uk/news/9025839.Ealing_grandmother_s_world_record_sail/|date=13 maj 2011|lang=en|title=Ealing grandmother's world record sail|access-date=18 janar 2017|url-status=live|archive-date=28 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328050233/http://www.ealingtimes.co.uk/news/9025839.ealing_grandmother_s_world_record_sail/}}</ref> * [[2018]]–[[2019]]: [[gruaja|Lundërtarja]] më e vjetër (77 vjeçe) që kreu lundrimin velier përqark botës e vetme, pa ndalesa, pa ndihmë të jashtme, për një vit personi më i vjetër derisa Bill Hatfield lundroi në një moshë më të madhe.<ref>{{cite web|lang=en|access-date=18 janar 2017|url=http://www.sail-world.com/Australia/Sailor-Jeanne-Socrates,-worlds-oldest-non-stop-female-circumnavigator/111746|work=sail-world.com|title=Sailor Jeanne Socrates, world's oldest non-stop female circumnavigator|url-status=live|archive-date=14 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914103349/http://www.sail-world.com/Australia/Sailor-Jeanne-Socrates,-worlds-oldest-non-stop-female-circumnavigator/111746}}</ref> |- || [[2012]]-[[2013]] || [[File:Flag of India.svg|70px]]</br>[[India]] || Abhilash Tomy || Indiani i parë (Marina Indiane), që lundroi përqark botës i vetëm, pa ndalesa dhe pa ndihma të jashtme. Lundroi në jug të pesë kepeve më jugorë.<ref>{{cite news|date=5 prill 2013|title=INSV Mhadei completes first Indian solo, non-stop circumnavigation of the globe|url=http://indiatoday.intoday.in/story/indian-navy-security-blanket-lt.-commander-abhilash-tommy/1/260927.html|author=Jugal R. Purohit|lang=en|newspaper=India Today|access-date=19 nëntor 2018|url-status=live|archive-date=14 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914234101/http://indiatoday.intoday.in/story/indian-navy-security-blanket-lt.-commander-abhilash-tommy/1/260927.html}}</ref> |- || [[2012]] || [[File:Flag of France (1976–2020).svg|70px]]</br>[[Franca]] || ''Banque Populaire V'' || Loïck Peyron dhe një ekuipazh prej 14 vetash në bordin e ''Maxi trimaranit'' ''Banque Populaire V'', kreu udhëtimin detar më të shpejt përreth botës (me shtytje mekanike ose veliere), në 45 ditë, 13 orë, 42 minuta e 53 sekonda. Shpejtësia mesatare qe 26,51 nyje, duke përshkuar një largësi prej {{convert|29002|km|mi}}. |- || [[2012]]-[[2013]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Gerry Hughes || Lundërtari i parë shurdhët që udhëtoi përqark botës i vetëm, duke përshkuar pesë kepet e mëdhenj. Më 1 shtator [[2012]], Hughes u nis nga Truni në [[Skocia|Skoci]], duke lundruar me vela për tetë muaj përreth botës. Ai përshkoi 32,000 milje përgjatë pesë kepeve më të mëdhenj jugorë: Kepi Agulhas, Kepi Luvin, Kepi Juglindor, Kepi Jugperëndimor dhe Kepi Horn. |- || [[2016]]-[[2017]] || [[File:Flag of France (1976–2020).svg|70px]]</br>[[Franca]] || Francis Joyon || ''Maxi trimarani'' ''IDEC SPORT'' me një ekuipazh prej pesë detarësh; kreu lundrimin absolutisht më të shpejt përqark botës të tanishëm (velier apo mekanik), nga [[dhjetori]] [[2016]] deri në [[janari]]n [[2017]], në 40 ditë, 23 orë, 30 minuta e 30 sekonda. Shpejtësia mesatare 26,85 nyje (30,71 milje në orë), duke përshkuar 26 412 milje detare (48,915 km). |- || [[2017]] || [[File:Flag of France (1976–2020).svg|70px]]</br>[[Franca]] || François Gabart || Udhëtimi vetmitar më i shpejt i tanishëm përqark botës, në 42 ditë, 16 orë, 40 minuta e 35 sekonda (nga [[nëntori]] deri në [[dhjetori]]n [[2017]]). |- || [[2017]]-[[2018]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Jerome Rand || Udhëtoi përqark botës i pasponsorizuar, pa ndalesa, në 271 ditë (tetor [[2017]] – qershor [[2018]]), nga Glaster M.A. në një [[varka me vela|varkën veliere]] ''Westsail 32'' të quajtur ''Mighty Sparrow''.<ref>{{cite magazine|author=Peter Nielsen|title=A Michigan sailor Circumnavigates on the Quiet|date=30 gusht 2018|url=https://www.sailmagazine.com/cruising/a-michigan-sailor-circumnavigates-on-the-quiet|lang=en|magazine=Sail Magazine}}</ref><ref>{{cite book|year=2020|author=Jerome Rand|url=https://books.google.al/books?id=lHFSzQEACAAJ|lang=en|title=Sailing Into Oblivion: The Solo Non-stop Voyage of the Mighty Sparrow|isbn=979-860527289-2}}</ref> |- || [[2017]]-[[2018]] || [[File:Flag of India.svg|70px]]</br>[[India]] || ''INSV Tarini'' || Gjashtë oficere të Marinës Indiane lundruan me vela në jug përgjatë pesë kepeve më jugore gjatë ekspeditës së tyre ''Navika Sagar Parikrama''; ato ndaluan në Frimantëll, Litëllton, Port Stenli dhe [[Kejptaun]]. |- || [[2019]]-[[2020]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Bill Hatfield || Njeriu më i vjetër (81 vjeç) që kreu lundrimin velier i vetëm përqark botës, pa ndalesa, i pandihmuar, gjithashtu njeriu i parë që lundroi velierisht, i vetëm, i pa ndihmuar në drejtim perëndimor përqark botës në një mjet lundrues nën 12 m (40 këmbë) të gjatë. I përfunduar më 22 shkurt [[2020]] në 258 ditë, 22 orë, 24 minuta e 9 sekonda. |- || [[2019]]-[[2023]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Jason Jernigan || Lundroi i vetëm përqark botës përmes [[Panamaja|Panamasë]] dhe [[Afrika e Jugut|Afrikës së Jugut]] me [[varka me vela|varkën me vela]] ''Alberg 30'' të quajtur ''SV Lora 1972'', tetor [[2019]] - qershor [[2023]]. |- || [[2020]]-[[2021]] || || Gara ''2020–2021 Vendée Globe'' || Një tërësi prej 25 lundërtarësh kryen një lundrim vetëm, pa ndalesa dhe dy të tjerë e kryen me ndalesë. |- || [[2023]]-[[2024]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Cole Brauer || [[Gruaja]] e parë amerikane që lundroi me vela përqark botës, e vetme, pa ndalesa dhe e pandihmuar.<ref name="Cole:1">{{Cite web|author=Laura Haefeli|website=CBS Boston|access-date=7 mars 2024|date=7 mars 2024|url=https://www.cbsnews.com/boston/news/cole-brauer-first-american-woman-to-race-solo-around-world-sailor-skipper-maine/|title=Maine sailor Cole Brauer now first American woman to race solo around world after finishing 4-month journey|lang=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/cole-brauer-sailboat-race-american-woman-c62f806bc011c29faf88f8a9b048953b|lang=en|title=Cole Brauer becomes first American woman to race sailboat alone and nonstop around world|date=7 mars 2024|website=AP News}}</ref> |} ==Ajrore== {|class="wikitable" style="max-width:100%;” |+ '''Udhëtime ajrore përqark botës''' |- ! Data !! Shtetësia</br>(kombësia) !! Udhëtari(ët) !! Shënime |- || [[1924]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Lowell H. Smith,</br>Leslie P. Arnold,</br>Erik H. Nelson</br>dhe John</br>Harding Jr. || Një ekip aviatorësh të [[Forca Ajrore e Shteteve të Bashkuara|Forcave Ajrore të Ushtrisë së ShBA-së]] pilotuan me sukses fluturimin e parë përqark botës me dy hidroplanë pluskues me kabinë të hapur, ''Douglas World Cruiser''<ref group="Shpjegime">Të konfiguruar me rrotulla karroje zbarkimi për pjesën e udhëtimit</ref> të ''United States Army Air Service'' në v. [[1924]]; në 175 ditë duke përshkuar më shumë se 42,000 km.<ref group="Shpjegime">Leigh P. Wade pilotoi dy ''DT-2'', më shumë gjatë të njëjtit udhëtim përreth botës.</ref><ref name="circunnavegación" >{{cite web|lang=en|title=The Douglas World Cruiser - Around the World in 175 Days|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/Douglas_World_Trip/Aero27.htm|publisher=U.S. Centennial of Flight Commission|access-date=12 mars 2025|archive-date=10 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010025108/http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/Douglas_World_Trip/Aero27.htm|url-status=dead}}</ref> |- || [[1928]]-[[1929]] || [[File:Flag of Germany.svg|70px]]</br>[[Gjermania]] || Friedrich Karl</br>von Koenig-Warthausen || Me një ''Klemm L.20'', fluturoi përreth botës i vetëm, mes [[gushti]]t [[1928]] dhe [[nëntori]]t [[1929]]. |- || [[1928]]-[[1930]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Charles Kingsford</br>Smith || Kreu një seri fluturimesh, duke përfshirë fluturimin e parë përqark botës me monoplan dhe fluturimin e parë "të vërtetë" përreth botës (duke përshkuar [[ekuatori]]n) nga ajri. |- || [[1929]] || [[File:Flag of Germany.svg|70px]]</br>[[Gjermania]] || Hugo Eckener || ''LZ-127 Graf Zeppelin'' vendosi rekordin e fluturimit më të shpejtë përqark botës, në vetëm 21 ditë, edhe fluturimi i parë me një anije fluturuese. |- || [[1931]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Wiley Post || Aeroplani ''Lockheed Vega'' i quajtur ''Winnie Mae'' me pilot Wiley Post dhe navigator Harold Gatty kreu fluturimin më të shpejtë përqark botës me një mjet fluturues një-motorrësh, duke udhëtuar nga perëndimi në lindje brenda [[Hemisfera veriore|Hemisferës Veriore]] dhe duke përshkuar 24,903 km në 8 ditë, 15 orë e 51 minuta, më 1 korrik [[1931]]. |- || [[1932]] || [[File:Flag of Germany.svg|70px]]</br>[[Gjermania]] || Wolfgang von</br>Gronau || Kreu udhëtimin e parë ajror përqark botës me hidrovarkë fluturuese me një motor të dyfishtë ''Dornier'', ''Gronland-Wal'' D-2053, në afërsisht katër muaj, duke bërë 44 ndalesa gjatë rrugës. Ishte i shoqëruar nga ko-piloti Gerth von Roth, mekaniku Franzl Hack dhe radio-operatori Fritz Albrecht.<ref>{{Cite web|work=wingnet.org|title=Round-the-World Flights|url=http://www.wingnet.org/rtw/rtw002i.htm|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927042317/http://www.wingnet.org/rtw/rtw002i.htm|archive-date=27 shtator 2007}}</ref> |- || [[1933]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Wiley Post || Përsëriti udhëtimin e tij përreth botës me aeroplan, por këtë herë i vetëm, duke përdorur një [[autopiloti|autopilot]] dhe radio-lokalizatorin për gjetjen e drejtimit. Duke kryer fluturimin e parë i vetëm përqark botës në një kohë prej një dite më shpejt se rekordi i mëparshëm: 7 ditë, 19 orë e 49 minuta, në të cilat ai përshkoi 25,110 km, por pa e përshkuar [[ekuatori]]n. |- || [[1941]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Robert Ford || Duke pasuar [[Sulmi në Pearl Harbor|Sulmin në Përl Harbër]] në v. [[1941]], ''Boeing 314'' i pilotuar nga Ford u detyrua të fluturonte nga Oklandi, në [[Zelanda e Re|Zelandën e Re]] deri në [[Nju Jork Siti|Nju Jork]] në drejtim të perëndimit. Ai ndaloi në Natal të [[Brazili]]t dhe vijoi për në [[Nju Jork]]. ''Boeing 314'' i Fordit u bë aeroplani i parë komercial që fluturoi përqark botës.<ref>{{cite web|lang=en|url=https://medium.com/lapsed-historian/the-long-way-round-part-3-70a315c26788|title=The Long Way Round: Getting Home. In WW2 Captain Ford and the crew of the… {{!}} by John Bull {{!}} Lapsed Historian|date=9 maj 2018}}</ref> |- || [[1948]]-[[1949]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Richarda Morrow-Tait || [[Gruaja]] e parë pilote që fluturoi përqark botës, e shoqëruar nga navigatori Michael Townsend, në një vit dhe një ditë, nga 18 [[gushti]] [[1948]] deri në 19 gushtin [[1949]]. |- || [[1949]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || || ''Boeing B-50 Superfortress'' i quajtur ''Lucky Lady II'' i [[Forca Ajrore e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Forcave Ajrore të ShBA-së]] kreu fluturimin e parë përqark botës pa ndalesa në 94 orë e 1 minutë. Për këtë fluturim u deshën katër furnizime ajrore me karburant, duke përshkuar 37,743 km. |- || [[1957]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || || Tre ''[[Boeing B-52 Stratofortress]]'' të [[Forca Ajrore e Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Forcave Ajrore të ShBA-së]] kryen fluturimin e parë pa ndalesa me [[motori reaktiv|avion reaktiv]] përreth botës në 45 orë e 19 minuta, me dy furnizime ajrore gjatë ''Operacionit Power Flite''. Fluturimi 39,147 km u krye me një shpejtësi mesatare prej 525 miljesh në orë. |- || [[1964]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Geraldine Mock || [[Gruaja]] e parë që fluturoi përqark botës e vetme, me një ''Cessna 180''. |- || [[1965]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || || Linja e ''Flying Tigers'', me një ekuipazh prej pesë pilotësh me ''Boeing 707'', kreu fluturimin e parë përqark botës përmes [[rajonet polare|poleve]], në 62 orë e 27 minuta, mes 14–17 [[nëntori]]t [[1965]].<ref>{{cite news|author=Thom Patterson|title=How Pan Am Flight 50 flew from pole to pole|newspaper=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/travel/article/pole-to-pole-pan-am-flight-50/index.html|date=6 korrik 2018|lang=en|access-date=15 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526095632/http://edition.cnn.com/travel/article/pole-to-pole-pan-am-flight-50/index.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=The Rockwell Polar Flight|lang=en|url=https://www.thisdayinaviation.com/tag/the-rockwell-polar-flight/|website=This Day in Aviation|access-date=15 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200316152437/https://www.thisdayinaviation.com/tag/the-rockwell-polar-flight/|archive-date=16 mars 2020}}</ref> |- || [[1971]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Elgen Long || Fluturimi i parë vetëm përmes [[rajonet polare|poleve]], me një ''Piper Navajo''. |- || [[1976]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Don Taylor || Fluturimi i parë përqark botës me një anije fluturuese të vetë-ndërtuar. |- || [[1982]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Ross Perot Jr.</br>dhe Jay Coburn || Fluturimi i parë përqark botës me një [[helikopteri|helikopter]] të tipit ''[[Bell 206|Bell 206L-1 LongRanger II]]'' të quajtur ''Spirit of Texas''. |- || [[1982]]-[[1995]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Dick Smith || Fluturimi i parë vetmitar përqark botës me një [[helikopteri|helikopter]], ''[[Bell 206|Bell Jetranger III]]'' mes v. [[1982]]-[[1983]].<ref>{{cite web|url=http://from.ph/110000|access-date=8 qershor 2014|title=Bell 206B Jetranger III helicopter flown by Dick Smith, 1982. Statement of significance|lang=en|publisher=Powerhouse Museum}}</ref> * [[1988]]–[[1989]], fltururimi i parë përreth botës duke u ulur në [[rajonet polare|të dy polet]], me një ''Twin Otter''. * [[1994]]–[[1995]], fluturimi i parë nga lindja në perëndim me [[helikopteri|helikopter]], në një ''Sikorsky S-76'', duke përshkuar largësinë 73,352 km. |- || [[1984]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Donald Rodewald || Fluturimi i parë nga një pilot paraplegjik me një ''Comanche 260'' me kontrolle dore.<ref>{{cite web|lang=en|title=Rodewald, Donald L. "Rode"|website=Flying Tigers AVG|url=https://flyingtigersavg.com/rodewald-donald-l/|access-date=9 maj 2023|archive-date=9 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509210026/https://flyingtigersavg.com/rodewald-donald-l/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Bone John|website=Air Facts|accessdate=9 maj 2023|lang=en|url=https://airfactsjournal.com/2018/11/a-brief-history-of-single-engine-solo-circumnavigation-flights/|title=A brief history of single-engine solo circumnavigation flights}}</ref> |- || [[1986]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Dick Rutan</br>dhe Jeana Yeager || ''Voyager'', fluturimi i parë përreth botës pa rifurnizim në një aeroplan, 9 ditë, 3 minuta e 44 sekonda. |- || [[1992]] || [[File:Flag of Réunion (1794–1815, 1830–1974; 2020–present).svg|70px]]</br>[[Franca]] || || Një [[konkord]]i [[Air France]], regjistrim ''F-BTSD'', arriti fluturimin më të shpejt jo orbital përqark botës; në 32 orë, 49 minuta e 3 sekonda. |- || [[1994]] || [[File:Flag of Canada.svg|70px]]</br>[[Kanadaja]] || Fred Lasby || Fluturuesi më i vjetër përqark botës, në moshën 82 vjeçare, me një ''Piper Comanche''.<ref>{{cite magazine|title=Around the World in a Commanche 206B|volume=31|issue=3|date=mars 2004|url=https://www.comancheflyers.com/publication/view/comanche-flyer-march-2004/|magazine=Commanche Flyers|lang=en|page=34|access-date=5 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505032753/https://www.comancheflyers.com/publication/view/comanche-flyer-march-2004/|url-status=live|archive-date=5 maj 2019}}</ref> |- || [[1998]] || [[File:Flag of South Korea.svg|70px]]</br>[[Korea e Jugut]] ||Peter Joohak Lee || Aziatiku i parë që fluturoi përqark botës me një avjon me një motor. Duke përdorur një ''Cherokee 235'', të quajtur ''Geum Kang II'', ai udhëtoi drejtë lindjes për 36 ditë dhe 29,920 milje.<ref>{{Cite web|date=28 tetor 1998|title=[동정] 경비행기 세계일주 성공 이주학씨|url=https://www.yeongnam.com/web/view.php?key=19981028.00000012.000130|access-date=11 gusht 2023|website=Yeongnam Ilbo|lang=ko}}</ref><ref>{{Cite web|title=Solo|url=https://www.earthrounders.com/solo.php#singles|lang=en|access-date=11 gusht 2023|work=earthrounders.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 tetor 2009|title=전세계 한인 민간항공 조종사의 요람, 비행학교|work=news.koreadaily.com|access-date=11 gusht 2023|url=https://news.koreadaily.com/2009/10/29/life/leisure/932522.html|lang=ko}}</ref> |- || [[1998]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Brian Milton || Fluturimi i parë përqark botës me një mjet fluturues ultra të lehtë. Përdori një ''Pegasus Quantum 912'' me kabinë të hapur, me një motor. Fluturimin nuk e shoqëroi asnjë mjet ftuturues mbështetës. Keith Reynolds ishte kopilot nga Webridge, Surrey, deri në Yuzhno Sakhalinsk të [[Siberia|Siberisë]]. Pastaj, siç kërkohej nga autoritetet ruse, navigatori Petr Petrov shoqëroi Miltonin në Nome të [[Alaska|Alaskës]]. Miltoni e kreu pjesën tjetër të udhëtimit 120 ditësh vetëm (71 ditë fluturim).<ref>{{cite book|title=The Guinness 1999 Book of Records|url=https://search.worldcat.org/title/60132176|publisher=Guinness Publishing|isbn=0-85112-070-9|year=1998|lang=en|page=81}}</ref><ref>{{cite book|publisher=Guinness World Records|url=https://search.worldcat.org/title/1478401765|title=Guinness World Records 2018: Meet our Real-Life Superheroes: Thousands of Amazing New Records!|isbn=978-191056172-0|year=2017|lang=en|pages=130}}</ref> |- || [[1999]] || [[File:Civil Ensign of Switzerland (Pantone).svg|70px]]</br>[[Zvicra]]</br>[[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Bertrand Piccard</br>dhe Brian</br>Jones || Fluturimi i parë përreth botës me [[aerostati|balonë aerostat]], pa ndaluar, me ''Breitling Orbiter 3'', në 19 ditë, 1 orë e 49 minuta, duke përshkuar 42,810 km. |- || [[2000]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Jennifer Murray || [[Gruaja]] e parë që fluturoi e vetme me [[helikopteri|helikopter]], pa autopilot. |- || [[2000]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Colin Bodill || Fluturimi i parë vetëm përqark botës nga një mjet flururues ultra i lehtë (''Mainair Blade'') në 99 ditë. Gjithashtu mban rekordin e mjetit fluturues ultra të lehtë që fluturoi më shpejtë përreth botës. Bodill ishte pjesë e një enturazhi prej 4 mjetesh fluturuese, një nga të cilët shërbente për furnizime dhe mbështetje.<ref>{{cite web|access-date=18 janar 2017|lang=en|url=http://www.guinnessworldrecords.com/records-10000/fastest-circumnavigation-by-microlight/|work=guinnessworldrecords.com|url-status=live|title=Fastest circumnavigation by microlight|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714170647/http://www.guinnessworldrecords.com/records-10000/fastest-circumnavigation-by-microlight/}}</ref> |- || [[2001]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Polly Vacher || [[Gruaja]] e parë që kreu një fluturim vetmitar përreth botës. Ajo fluturoi në kuadër të ekspeditës ''Wings Around the World Challenge'', me një avion të vogël ''Piper PA-28 Cherokee G-FRGN'', avioni më i vogël i drejtuar nga një grua e vetme përqark botës përmes [[Australia|Australisë]] dhe [[Oqeani Paqësor|Paqësorit]].<ref>{{cite book|year=2006|title=Wings Around the World: the exhilarating story of one woman’s voyage to the ice|url=https://search.worldcat.org/title/69486495|author=Polly Vacher|publisher=Grub Street|isbn=978-190494354-9|lang=en}}</ref> |- || [[2002]]-[[2006]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Steve Fossett || Kreu disa fluturime përqark botës. Më 2 korrik [[2002]] kreu fluturimin e parë vetmitar përqark botës me balonë. * 3 mars [[2005]], me ''Virgin Atlantic GlobalFlyer'', kryen fluturimin e parë vetmitar përreth botës, pa ndalesa, pa rifurrnizim, me një aeroplan, në 67 orë, duke përshkuar 37,000 km. * 11 shkurt [[2006]]: Steve Fossett, me aeroplanin ''GlobalFlyer'' kreu fluturimin më të gjatë vetmitar përqark botës, pa ndalesa, pa rifurnizim, në një aeroplan, duke përshkuar 42,469.5 km, në 76 orë e 45 minuta.<ref>{{Cite web|title=Fossett flies to non-stop record|lang=en|work=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4704762.stm|archive-date=22 gusht 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822050822/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4704762.stm}}</ref><ref>{{cite web|title=Steve lands as an uninvited guest|lang=en|work=Virgin Global Flyer|url=http://www.virginatlanticglobalflyer.com/News/landing_unscheduled.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928123707/http://www.virginatlanticglobalflyer.com/News/landing_unscheduled.jsp|archive-date=28 shtator 2007}}</ref> |- || [[2004]] || [[File:Flag of Slovenia (3-2).svg|70px]]</br>[[Sllovenia]] || Matevž Lenarčič || Udhëtimi përqark botës me një mjet fluturues ultra të lehtë ''[[Pipistrel]]''". |- || [[2007]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Barrington Irving || Flutruesi më i ri, i vetëm përqark botës në një aeroplan (''Inspiration''), në atë kohë 23 veç e 228 ditë; u nis nga [[Miami]], [[Florida]] në 23 mars [[2007]], ndalesa e përë në [[Cleveland]], [[Ohio]], duke e përfunduar në 27 qershor [[2007]] (rekord i thyer në vijim shumë herë). |- || [[2007]] || [[File:Flag of India.svg|70px]]</br>[[India]] || Rahul Monga</br>dhe Anil Kumar || Fluturimi më i shpejtë përreth botës me një mjet fluturues ultra të lehtë, 79 ditë. Skuadër nga Forca Ajrore Indiane për të përkujtuar 75 vjetorin e themelimit të Forcave Ajrore Indiane. Mjeti fluturues i përdorur ishte një ''Flight Design CT SW''. Përshkuan 40,529 km në 247 orë e 27 minuta.<ref>{{cite web|work=worldrecordacademy.com|access-date=18 janar 2017|url=http://www.worldrecordacademy.com/travel/fastest_round_the_world_trip_world_record_set_by_IAF_70818.htm|lang=en|title=Fastest Round the World Trip-world record set by IAF|url-status=live|archive-date=28 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028225109/http://www.worldrecordacademy.com/travel/fastest_round_the_world_trip_world_record_set_by_IAF_70818.htm}}</ref><ref>{{Cite web|title=Round the Globe Expedition|lang=en|website=The Official Home Page of Indian Air Force|url=http://indianairforce.nic.in/expedition/expedition_detail.php#exeiti|access-date=4 mars 2025|url-status=dead|archive-date=2 shkurt 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202175857/http://indianairforce.nic.in/expedition/expedition_detail.php#exeiti}}</ref> |- || [[2010]]-[[2019]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Norman Surplus || Fluturimi i parë përqark botës me xhiroplan/autoxhiro, me një kabinë të hapur, ''Rotorsport UK MT-03 Autogyro'' (Registruar ''G-YROX'' – "Roxy"), Surplusi fluturoi një largësi prej 27,000 miljesh detare, përmes 32 vendeve duke vendosur një rekord të ri ''19x FAI''. Nisja fillestare u bë më 22 mars [[2010]], por vështirësitë me lejen ruse e vonuan mjetin fluturues në [[Japonia|Japoni]] për 3.5 vjetë. Fluturimi rinis/vijua nga ''Evergreen Aviation'' dhe ''Space Museum'', McMinnville, [[Oregon]] më 1 qershor [[2015]] dhe u përfundua me sukses me kthimin në të njëjtin vend më 28 qershor [[2019]]. |- || [[2012]] || [[File:Civil Ensign of Switzerland (Pantone).svg|70px]]</br>[[Zvicra]] || Carlo Schmid || Piloti më i ri (22 vjeç) në kohën e fluturimit përqark botës. |- || [[2014]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Matt Guthmiller || Piloti më i ri që fluturoi përqark botës i vetëm, me aeroplan.<ref>{{Cite web|access-date=9 prill 2019|lang=en|title=Youngest person to circumnavigate by aircraft, solo|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/youngest-person-to-fly-solo-around-the-world|website=Rekordet Botërore Guinness|archive-date=20 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120185707/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/youngest-person-to-fly-solo-around-the-world}}</ref> Që atëherë rekordi është thyer nga australiani Lachlan Smart në vitin [[2016]],<ref>{{Cite web|website=[[Rekordet Botërore Guinness]]|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/youngest-person-to-fly-solo-around-the-world|title=Youngest person to circumnavigate by aircraft, solo|access-date=22 janar 2022|lang=en|archive-date=4 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904214458/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/youngest-person-to-fly-solo-around-the-world}}</ref> amerikani Mason Andrews në vitin [[2018]]<ref>{{Cite web|lang=en|title=Youngest person to circumnavigate by aircraft, solo|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/youngest-person-to-fly-solo-around-the-world|publisher=[[Rekordet Botërore Guinness]]|access-date=22 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427194252/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/youngest-person-to-fly-solo-around-the-world|archive-date=27 prill 2019}}</ref> dhe anglezi Travis Ludlow në vitin [[2021]].<ref>{{Cite web|lang=en|website=[[Rekordet Botërore Guinness]]|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/youngest-person-to-fly-solo-around-the-world|title=Youngest person to circumnavigate by aircraft, solo|accessdate=22 janar 2022|archive-date=18 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818204943/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/youngest-person-to-fly-solo-around-the-world}}</ref> |- || [[2015]]-[[2016]] || [[File:Civil Ensign of Switzerland (Pantone).svg|70px]]</br>[[Zvicra]] || Bertrand Piccard</br>dhe André Borschberg || Fluturimi i parë përqark botës me një mjet flturues me [[energjia diellore|energji diellore]]. U nisën nga [[Abu Dhabi]] në bordin e ''Solar Impulse 2''. Fillimisht planifikuan ta përfundonin fluturimin e tyre në [[Hemisfera veriore|Hemisferën Veriore]] në pesë muaj, në 9 mars [[2015]].<ref>{{Cite web|author=Jonathan Amos|title=Solar Impulse plane begins epic global flight|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-31772140|lang=en|work=BBC News|date=9 mars 2015|archive-date=5 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180405123812/http://www.bbc.com/news/science-environment-31772140}}</ref> Por për shkak të dëmtimit të baterisë, vazhdimi i fluturimit u shty, duke përfunduar më 26 korrik [[2016]].<ref>{{Cite web|author=Jonathan Amos|date=15 korrik 2015|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-33538442|title=Solar Impulse grounded until 2016|lang=en|work=BBC News|archive-date=15 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115051057/http://www.bbc.com/news/science-environment-33538442}}</ref> |- || [[2015]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Michael Smith || Fluturimi i parë vetëm përqark botës në një hidrovarkë fluturuese me një motor,<ref>{{cite news|newspaper=ABC News|lang=en|date=13 nëntor 2015|url-status=live|access-date=20 maj 2019|url=https://www.abc.net.au/news/2015-11-13/pilot-solo-circumnavigates-globe-in-flying-boat-first/6938688|title=Pilot Michael Smith on high after becoming first person to solo circumnavigate globe in flying boat|archive-date=17 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017161251/https://www.abc.net.au/news/2015-11-13/pilot-solo-circumnavigates-globe-in-flying-boat-first/6938688}}</ref> një mjet i lehtë fluturues, sportiv, me dy vende, ''Progressive Aerodyne SeaRey'' duke e përfunduar në 11 nëntor [[2015]].<ref>{{cite news|author=Tony Wright|lang=en|newspaper=The Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/national/flying-solo-around-the-world-in-sea-plane-lands-melbourne-pilot-adventurer-of-the-year-20161026-gsaynz.html|title=Flying solo around the world in sea plane lands Melbourne pilot Adventurer of the Year|date=26 tetor 2016|access-date=20 maj 2019|url-status=live|archive-date=17 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017161227/https://www.smh.com.au/national/flying-solo-around-the-world-in-sea-plane-lands-melbourne-pilot-adventurer-of-the-year-20161026-gsaynz.html}}</ref> |- || [[2016]] || [[File:Flag of Russia.svg|70px]]</br>[[Rusia]] || Fyodor Konyukhov || Theu rekordin e fluturimit më të shpejt përreth botës, me një balonë me ajër të ngrohtë të Steve Fossett-it në v. [[2002]] prej {{frac|13|1|2}} ditësh. Në 23 korrik [[2016]] ai shpenzoi "vetëm mbi 11 ditë".<ref name="abc-balloon-record">{{cite news|lang=en|access-date=23 korrik 2016|url=http://www.abc.net.au/news/2016-07-23/russian-adventurer-lands-hot-air-balloon-in-wa/7654812|title=Russian adventurer breaks world hot air balloon record|date=23 korrik 2016|work=ABC News|publisher=ABC-Australia|archive-date=26 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160726214547/http://www.abc.net.au/news/2016-07-23/russian-adventurer-lands-hot-air-balloon-in-wa/7654812|url-status=live}}</ref> |- || [[2017]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Peter Wilson</br>dhe Matthew Gallagher || Fluturimi i parë përqark botës me [[helikopteri|helikopter]] përgjatë antipodeve në 7 gusht [[2017]].<ref>{{cite web|access-date=22 shkurt 2021|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/649295-first-antipodal-circumnavigation-by-helicopter|lang=en|title=First antipodal circumnavigation by helicopter|website=Guinness World Records|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516094712/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/649295-first-antipodal-circumnavigation-by-helicopter|archive-date=16 maj 2021}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|title=Three journeys round|access-date=22 shkurt 2021|url=https://www.aopa.org/news-and-media/all-news/2017/july/18/three-journeys-round|author=David Hirchman|website=AOPA|date=18 korrik 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516094901/https://www.aopa.org/news-and-media/all-news/2017/july/18/three-journeys-round|archive-date=16 maj 2021}}</ref> |- || [[2017]] || [[File:Flag of India.svg|70px]]</br>[[India]]</br>[[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Ravinder Bansal || Indiani i parë që kreu një fluturim përqark botës i vetëm, me një aeroplan me një motor në 20 gusht [[2017]].<ref>{{cite web|title=Clocking miles, touching lives|lang=en|newspaper=The Tribune India|date=1 dhjetor 2019|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/news-detail-868684|access-date=2 shkurt 2021|url-status=live|archive-date=17 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017161228/https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/news-detail-868684}}</ref><ref>{{cite web|newspaper=The Buffalo News|date=29 gusht 2017|url=https://buffalonews.com/news/local/clarence-pilots-solo-flight-around-world-raises-160-000-for-india-hospital/article_ac901f2a-729a-5be3-ab24-b9d1f710d0c2.html|access-date=2 shkurt 2021|lang=en|title=Clarence pilot's solo flight around world raises $160,000 for India hospital|url-status=live|archive-date=17 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017161229/https://subscribe.buffalonews.com/e/limit-reached-bn?returnURL=https%3A%2F%2Fbuffalonews.com%2Fnews%2Flocal%2Fclarence-pilots-solo-flight-around-world-raises-160-000-for-india-hospital%2Farticle_ac901f2a-729a-5be3-ab24-b9d1f710d0c2.html}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|title=Limca Book of Records Entry|url=https://www.earthrounders.com/ravinder_record.php|publisher=Coca-Cola India|url-status=live|access-date=2 shkurt 2021|archive-date=6 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306044603/https://www.earthrounders.com/ravinder_record.php}}</ref> |- || [[2017]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Shaesta Waiz || [[Gruaja]] më e re që fluturoi e vetme përqark botës në një aeroplan me një motor, në 4 tetor [[2017]],<ref name="nationalgeographic.com">{{cite web|publisher=National Geographic|url=http://news.nationalgeographic.com/2017/10/shaesta-waiz-youngest-woman-fly-solo-around-world-afghan-refugee-spd/|title=Afghan Refugee Completes Historic Flight Around the World|date=4 tetor 2017|lang=en|access-date=5 tetor 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005164206/http://news.nationalgeographic.com/2017/10/shaesta-waiz-youngest-woman-fly-solo-around-world-afghan-refugee-spd/|archive-date=5 tetor 2017}}</ref> një rekord i tejkaluar nga Zara Rutherford. |- || [[2019]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja</br>[[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Terry W. Virts</br>dhe Hamish Harding || Fluturimi më i shpejtë përqark botës përmes [[Rajonet polare|Poleve Veriore dhe Jugore]]. Virts dhe Harding drejtuan një ekuipazh prej tetë vetash në një ''Gulfstream G650ER'' reaktiv që fluturoi përreth botës në një kohë prej 46 orësh, 40 minutash e 22 sekondash, me shpejtësinë mesatare 860.95 km/h.<ref>{{Cite news|date=11 korrik 2019|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/fastest-circumnavigation-via-both-poles-by-aeroplane|publisher=[[Rekordet Botërore Guinness]]|access-date=22 qershor 2021|title=Fastest circumnavigation via both Poles by aeroplane|lang=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831200654/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/fastest-circumnavigation-via-both-poles-by-aeroplane|archive-date=31 gusht 2021}}</ref> |- || [[2020]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Robert DeLaurentis || Piloti dhe mjeti i parë fluturues (''Turbine Commander 900'' "Citizen of the World" ''N29GA'') që fluturoi me sukses përqark botës duke përdorur biokarburan përgjatë [[Rajonet polare|poleve të veriut dhe jugut]]. Nisja u bë nga Gillespie Field, El Cahon, C.A., më 17 nëntor [[2019]], duke u përfunduar më 10 gusht [[2020]] me një vonesë prej pesë muajsh për shkak të pandemisë. * Rekorde të tjera për herë të parë përfshijnë largësinë më të madhe të fluturuar në një motor turboprop të dyfishtë ose tek—18.1 orë; i pari dhe më i shpejti fluturim polar përreth botës në një motor turboprop të dyfishtë ose të tek; testi i parë për mikrofibra plastike përgjatë botës duke përfshirë [[rajonet polare]].<ref>{{Cite web|website=San Diego Union-Tribune|date=16 korrik 2020|url=https://www.sandiegouniontribune.com/columnists/story/2020-07-15/column-pandemic-does-not-derail-san-diego-pilots-daring-pole-to-pole-flight|title=Column: Pandemic does not derail San Diego pilot's daring pole-to-pole flight|access-date=6 janar 2021|lang=en-US|url-status=live|archive-date=21 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121230517/https://www.sandiegouniontribune.com/columnists/story/2020-07-15/column-pandemic-does-not-derail-san-diego-pilots-daring-pole-to-pole-flight}}</ref> |- || [[2022]] || [[File:Flag of Belgium (civil).svg|70px]]</br>[[Belgjika]]</br>[[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Zara Rutherford || [[Gruaja]] më e re që fluturoi e vetme përqark botës dhe njeriu i parë që fluturoi përreth botës me një mjet fluturues ultra të lehtë. Ajo e filloi udhëtimin me drejtim perëndimor nga atdheu i saj, [[Belgjika]] më 18 gusht [[2021]] dhe e përfundoi në 20 janar [[2022]].<ref>{{cite news|title=Teenage pilot Zara Rutherford completes solo round-world record|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-hampshire-59899980|lang=en|date=20 janar 2022|access-date=22 janar 2022|work=BBC News}}</ref> |- || [[2022]] || [[File:Flag of Belgium (civil).svg|70px]]</br>[[Belgjika]]</br>[[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Mack Rutherford || Personi më i ri që fltururoi përqark botës me aeroplan, i vetëm dhe personi më i ri me një fluturak ultra të lehtë në 24 gusht [[2022]]. |} ==Hapsinore== {|class="wikitable" style="max-width:100%;" |+ '''Udhëtime hapsinore përqark botës''' |- ! Data !! Shtetësia</br>(kombësia) !! Udhëtari(ët) !! Shënime |- || [[1961]] || [[File:Flag of the Soviet Union.svg|70px]]</br>[[Bashkimi Sovjetik]] || [[Juri Gagarini]] || Fluturimi i parë hapsinor dhe udhëtimi i parë orbital përqark Tokës, me anijen kozmike ''Vostok 1'', në 108 minuta në 12 prill [[1961]]. |- || [[1961]] || [[File:Flag of the Soviet Union.svg|70px]]</br>[[Bashkimi Sovjetik]] || Gherman Titov || Fluturimi i dytë orbital përqark Tokës dhe i pari që kreu fluturime të shumëfishta përreth orbitës tokësore, 17.5 orbita, në pak mbi një ditë, për [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimin Sovjetik]] në 6 gusht 1961 me anijen kozmike ''Vostok 2''. |- || [[1962]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || John Glenn || Fluturimi i tretë orbital i Tokës dhe i pari amerikan me anijen kozmike ''Friendship 7''. 3 orbita, në pothuajse pesë orë, për [[ShBA]]-në në 20 shkurt 1962. |- || [[1963]] || [[File:Flag of the Soviet Union.svg|70px]]</br>[[Bashkimi Sovjetik]] || [[Valentina Tereshkova]] || [[Gruaja]] e parë që kreu fluturimin orbital përqark Tokës në bordin e ''Vostok 6'', duke kryer 48 orbita mes 16-19 qershor [[1963]]. |- || [[1968]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Frank F.</br> Borman II,</br>James A.</br> Lovell Jr.</br>dhe William</br>A. Anders || Fluturimi i parë njerëzor përreth sistemit Tokë-Hënë, 10 orbita përqark [[Hëna|Hënës]] afërsisht 20 orë, në bordin e ''Apollo 8''; tërësia e udhëtimit hënor dhe kthimit zgjati më shumë se 6 ditë tokësore mes 21-27 dhjetor [[1968]]. |- || [[1983]] ||[[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Sally Kristen</br> Ride, Ph.D. || [[Gruaja]] e parë shtetase-e-bashkuar që udhëtoi përqark orbitës tokësore, shtetasi-i-bashkuar më i ri që e kreu (32 vjeçe e 23 ditë) dhe gruaja e parë shtetase-e-bashkuar që e kreu disa herë; fluturoi 97 orbita gjatë misionit ''STS-7'' mes 18-24 qershor [[1983]], në bordin e [[Anija kozmike Challenger|anijes kozmike Challenger]]. |} == Të përziera (tokë-det/ajër) == {|class="wikitable" style="max-width:100%;" |+ '''Udhëtime të përziera përqark botës''' |- ! Data !! Shtetësia</br>(kombësia) !! Udhëtari(ët) !! Shënime |- || [[1881]] || [[File:Flag of Hawaii (1896).svg|70px]]</br>Havai || Kal¬ākaua || Mbreti [[havai]]an Kalākaua udhëtoi përreth botës, në tokë dhe në det, duke u bërë kështu monarku i parë që kreu një udhëtim të tillë. |- || [[1889]]-[[1890]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Nellie Bly || Udhëtoi përreth botës me anije avullore dhe trena publikë për 72 ditë (mes 14 [[nëntori]]t [[1889]] – 25 [[janari]]t [[1890]]), një rekord botëror, i ngjashëm me romanin e [[Jules Verne|Zhyl Vernit]] ''[[Rreth botës për 80 ditë]]'', në garë me Elizabeth Bisland. |- || [[1927]]-[[1929]] || [[File:Flag of Germany.svg|70px]]</br>[[Gjermania]]</br>[[File:Flag of Sweden (3-2).svg|70px]]</br>[[Suedia]] || Clärenore Stinnes</br>dhe Carl-Axel</br>Söderström || Njerëzit e parë që udhëtuan përreth botës me makinë, përgjatë tokës dhe me anije përgjatë oqeanit; mes 25 [[maji]]t [[1927]] dhe 24 [[qershori]]t [[1929]]. |- || [[1928]]-[[1929]] || [[File:Flag of Germany.svg|70px]]</br>[[Gjermania]] || Friedrich Karl</br>von Koenig-Warthausen || Udhëtoi i vetëm përqark botës, me një avion ''Klemm L.20'' përgjatë tokës dhe me anije përgjatë [[oqeani]]t, mes [[gushti]]t [[1928]] dhe [[nëntori]]t [[1929]]. |- || [[1931]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Victor Bruce || Gruaja e parë që udhëtoi përqark botës e vetme, pjesërisht ajror, duke e kaluar oqeanin me anije. |- || [[1950]]-[[1958]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Ben Carlin || Duke nisur nga [[Montreali]], udhëtoi përreth botës me një ''Ford GPA Seep'' të modifikuar, duke u bërë personi i parë që udhëtoi përqark botës me një mjet amfib. |- || [[1979]]-[[1982]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Ranulph Fiennes,</br>Charles Burton, etj. || Udhëtimi i parë përqark botës përgjatë [[Poli i Veriut|Poleve Veriore]] dhe [[Poli i Jugut|Jugore]] me Ekspeditën ''Transglobe''.<ref>{{cite web|lang=en|author=Rob Dimery|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/60at60/2015/8/1982-first-surface-circumnavigation-via-both-geographical-poles-392920|date=18 gusht 2015|title=1982: First Surface Circumnavigation via both Geographical Poles|website=[[Rekordet Botërore Guinness]]|access-date=18 tetor 2022}}</ref> |- || [[1980]]-[[1997]] || [[File:Flag of Canada.svg|70px]]</br>[[Kanadaja]] || Garry Sowerby || Rekorde botërore për udhëtimin përqark botës me makinë.<ref name="Garry4">{{cite web|title=Garry Sowerby|lang=en|website=Maritime Motorsports Hall of Fame|url=https://www.maritimemotorsporthalloffame.com/archives/portfolio-items/garry-sowerby|access-date=9 mars 2025|date=17 nëntor 2012}}</ref> * [[1980]]: Udhëtoi përqark botës me një Volvo 245 DL ''Odyssey 77''; u nis nga [[Toronto]]ja duke përshkuar 23 vende në 74 ditë, një orë e 11 minuta.<ref>{{cite web|website=CBC News|lang=en|url=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/volvo-around-the-world-maritimers-odyssey-1.5785959|title=How two Maritimers (and one Volvo) became the fastest men around the world|author=Jon Tattrie|date=7 nëntor 2020}}</ref> * [[1984]]: Udhëtimi më i shpejt nga skaji jugor i Afrikës në veri të Evropës, me një GMC Suburban, ''Africa-Arctic Challenge'', i kryer në 28 ditë, 13 orë e 10 minuta, në 20,166 km.<ref name="Garry4"/> * [[1987]]: ''Pan American Challenge'', udhëtoi nga skaji jugor i Amerikës në veri të [[Alaska|Alaskës]] në 23 ditë, 22 orë e 43 minuta me një ''GMC Sierra''.<ref name="Garry4"/> * [[1997]]: ''Frontera World Challenge'', udhëtoi përqark botës duke u nisur nga Grinuiçi 29,521 km përmes 16 vendeve dhe 4 kontinenteve me një ''Vauxhall Frontera SUV''.<ref name="Garry4"/> |- || [[2007]]-[[2008]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Ed Gillespie || Udhëtoi përreth botës midis [[marsi]]t [[2007]] dhe marsit [[2008]].<ref>{{cite web|publisher=Low Carbon Travel|lang=en|url=http://www.lowcarbontravel.com/2014/04/only-planet-book-out-soon.html|date=13 prill 2014|title=Only Planet: A flight-free adventure around the world}}</ref> |- || [[2012]] || [[File:Flag of Russia.svg|70px]]</br>[[Rusia]] || Volodimir Lysenko || Udhëtoi përreth botës nga perëndimi në lindje, duke shmangur më shumë se dy gradë [[gjerësia gjeografike|gjerësi]] nga [[ekuatori]]. Lysenko përshkoi [[Afrika|Afrikën]], [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]], [[Indonezia|Indonezinë]], [[Oqeani Paqësor|Paqësorin]], [[Amerika Jugore|Amerikën Jugore]] dhe [[Oqeani Atlantik|Atlantikun]] duke u nisur nga [[Libreville]] e [[Gaboni]]t; ai përdori një makinë, një motobarkë, një jaht, një anije, një kajak, një biçikletë dhe këmbët; duke përfunduar prapë në [[Libreville]] në v. [[2012]].<ref>{{cite web|website=Union of Russian Around-the-World Travellers site|lang=ru|title=Владимир Лысенко|access-date=7 prill 2015|url=http://skr2.ru/lysenko/lysenko.php|archive-date=7 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407003139/http://skr2.ru/lysenko/lysenko.php|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|lang=ru|title=Вокруг Света по Зкватору Владимир Лысенко|url=http://www.vvv.ru/papers/textview.php3?paper=685|agency=Extreme portal VVV.RU|access-date=6 prill 2015|url-status=live|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092125/http://www.vvv.ru/papers/textview.php3?paper=685}}</ref> |- || [[2016]]-[[2017]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Kane Avellano || Personi më i ri që udhëtoi përqark botës me motoçikletë. Udhëtimi filloi më më 31 maj [[2016]] dhe përfundoi më 19 janar [[2017]], vetëm një ditë para ditëlindjes së tij të 24-rt. Ai zgjati 233 ditë, duke përshkuar më shumë se 45,062 km, përmes 36 vendeve dhe 6 kontinenteve.<ref>{{Cite news|title=Youngest person to circumnavigate the globe by motorcycle (male)|access-date=28 janar 2018|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/414566-youngest-circumnavigation-by-motorcycle-male|website=Guinness World Records|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128195011/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/414566-youngest-circumnavigation-by-motorcycle-male|url-status=live|archive-date=28 janar 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=BonnieTour|work=bonnietour.com|accessdate=28 janar 2018|url=http://www.bonnietour.com/|lang=en-GB|archive-date=23 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223200016/http://www.bonnietour.com/|url-status=live}}</ref> |- || [[2022]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Adam Chase,</br>Ben Doyle,</br>Sam Denby</br>dhe Joseph</br>Pisenti || Stina e dytë e ''Jet Lag: The Game'', garë përqark botës me fluturime komerciale ndërsa plotësoheshin sfida të ndryshme, e regjistruar në vitin [[2022]]; gara u fitua nga Chase dhe Doyle pas 93 orësh kohë loje.<ref>{{cite web|work=youtube.com|title=We Raced To Circumnavigate The Globe In 100 Hours|url=https://www.youtube.com/watch?v=Gta43oOV4Ag&list=PLB7ZcpBcwdC7rGYl6StHarkLlgeZX66oL&ab_channel=JetLag%3ATheGame|lang=en|access-date=30 maj 2023}}</ref> |} ==Me fuqi njerëzore == Transporti i motorrizuar lehohet mbi ujëra dhe ku është e domosdoshme, por largësia e përshkuar me fuqi njerëzore duhet të jetë mimumi 29,000 km për tu cilësuar për një rekord botëror, sipas rregullave të [[Rekordet Botërore Guinness|Guinness]]-it që nga viti [[2013]]. {|class="wikitable" style="max-width:100%;” |+ '''Udhëtime përqark botës me fuqinë njerëzore''' |- ! Data !! Shtetësia</br>(kombësia) !! Udhëtari(ët) !! Shënime |- || [[1851]]-[[1866]] || [[File:Flag of the German Confederation (war).svg|70px]]</br>[[Konfederata Gjermane|Gjermania]] || Christian Frederick</br>Schaefer || Thuhet se udhëtoi në këmbë përqark botës. Vdiq në v. [[1882]] në [[Sidnej]] të [[Australia|Australisë]], siç thuhet, në një çmendinë.<ref name="foot1">{{cite podcast|author=Davy Crockett|issue=38|lang=en|title=Around the World on Foot – Part 1|url=https://ultrarunninghistory.com/around-the-world-1/|access-date=10 mars 2025|date=10 nëntor 2019|website=Ultrarunning History|series=Aroun the World on Foot}}</ref> |- || [[1875]]-[[1876]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Mark Grayson || Thuhet se udhëtoi në këmbë përqark botës, përveç pjesëve oqeanike me anije. U nis nga [[Nju Jork Siti]] në 3 prill [[1875]], udhëtoi me avullore deri në [[Liverpool]], ku mbërriti në 25 prill, për pjesën tjetër të udhëtimit nuk dihet gjë, megjithatë në vitin [[1876]] ai mbërriti në Amerikë.<ref name="foot1"/> |- || [[1884]]-[[1886]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Thomas Stevens || Personi i parë që udhëtoi përqark botës me biçikletë. Megjithëse mbresëlënës në atë kohë, një pjesë e mirë e udhëtimit u krye me avullore për shkak të kufizimeve teknike dhe politike. |- || [[1894]]-[[1898]] || [[File:Flag of Russia.svg|70px]]</br>[[Rusia]]</br>[[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|70px]]</br>[[Perandoria Gjermane|Gjerman]] || Konstantin Rengarten || Ndoshta personi i parë që udhëtoi përqark botës në këmbë. Ai nisi nga [[Riga]] ([[Letonia]] e tanishme) më 15 gusht 1894, duke përshkuar Azinë, [[Amerika Veriore|Amerikën Veriore]] dhe Evropën, duke e përfunduar më 27 shtator [[1898]].<ref name="foot3">{{Cite podcast|author=Davy Crockett|issue=40|title=Around the World on Foot – Part 3|date=26 nëntor 2019|url=https://ultrarunninghistory.com/around-the-world-3/|lang=en|website=Ultrarunning History|series=Around the World on Foot}}</ref> |- || [[1895]]-[[1903]] || [[File:Flag of Réunion (1794–1815, 1830–1974; 2020–present).svg|70px]]</br>[[Franca]] || Henri Gilbert || Udhëtoi përqark botës duke u nisur nga [[Parisi]] në 19 shkurt 1895. Në 1897 ai arriti në Australi, dhe në tetor [[1901]] lundroi për në [[Hong Kong]], për tu kthyer prapë në Paris në [[1903]]. |- || [[1897]]-[[1904]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || George Matthew</br>Schilling ||U bë i famshëm duke ecur përreth botës midis viteve [[1897]] dhe [[1904]], megjithëse udhëtimi i tij nuk u verifikua.<ref name="schilling">{{cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/first-circumnavigation-by-walking|title=First circumnavigation by walking|lang=en|publisher=Rekordet Botërore Guinness]]}}</ref><ref name="foot3"/> |- || [[1962]] || [[File:Flag of Germany.svg|70px]]</br>[[Gjermania]] || Heinz Stücke || Udhëtoi përqark botës me biçikletë nga viti [[1962]]. |- || [[1969]]-[[2008]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Arthur Blessitt || Eci përqark botës duke bartur një kryq [[druri]] {{convert|20|kg}} që nga [[Krishtlindja|25 dhjetori]] [[1969]], duke përshkuar {{convert|42,279|mi|km}} përmes 324 vendeve. Deri në 13 qershor [[2008]], në moshën 67 vjeçare, ai kishte udhëtuar në çdo vend të botës. |- || [[1970]]-[[1974]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || David Kunst || Eci përreth botës midis 20 [[qershori]]t [[1970]] dhe 5 [[tetori]]t [[1974]].<ref name="schilling"/><ref name="foot3"/><ref>{{cite podcast|author=Davy Crockett|date=17 janar 2020|url=https://ultrarunninghistory.com/dave-kunst-1/|title=Dave Kunst – Walk Around the World – Part 6|lang=en|issue=44|series=Around the World on Foot|website=Ultrarunning History}}</ref> |- || [[1983]]-[[1987]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Steven M.</br>Newman || Njeriu i dytë i verifikuar në mënyrë të pavarur që eci përqark botës, saktësisht katër vjet që nga nisja e tij, në 1 prill 1983. Udhëtimi i tij qe shumë i ngjashëm me atë të Kunstit, duke përshkuar 4 kontinente dhe 23,335 km. Si Kunsti, ecjes së Newman-it i mungën minimumi i largësisë së përshkuar, të kërkuar nga anëtarësia e ''World Runners Association'' (WRA). Megjithatë, në kohën e udhëtimit të tij, WRA nuk ekzistonte.<ref name=":0-newman">{{Cite web|title=World Runners Association|access-date=26 prill 2022|url=https://worldrunnersassociation.org/|lang=en|website=World Runners Association}}</ref> |- || [[1985]]-[[1987]] || [[File:Flag of Canada.svg|70px]]</br>[[Kanadaja]] || Rick Hansen || Atleti i parë paraplegjik që udhëtoi përreth botës në një karrike me rrota nga 21 [[marsi]] [[1985]] deri në 22 maj [[1987]], duke përshkuar 25,000 milje përmes 34 vendeve, në katër kontinente.<ref>{{cite news|author=Darah Hansen|date=18 maj 2007|newspaper=Vancouver Sun|url=http://www.canada.com/globaltv/national/story.html?id=af547340-7321-439f-b457-883c2eef52d3&k=76435|title=Still making a difference: Hansen continues to inspire while raising understanding and money|lang=en|archive-date=10 janar 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080110102221/http://www.canada.com/globaltv/national/story.html?id=af547340-7321-439f-b457-883c2eef52d3&k=76435}}</ref> |- || [[1985]]-[[1994]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Ffyona Campbell || Personi i 3-të dhe [[gruaja]] e parë që udhëtoi përqark botës. Ajo udhëtoi nga 17 gushti 1985 deri në 14 tetor 1994, duke përshkuar 32,186 km.<ref>{{Cite book|title=The Whole Story: A Walk Around the World|url=https://search.worldcat.org/title/45325355|author=Ffyona Campbell|publisher=Orion Publishing Group|year=1996|lang=en|isbn=978-0-7528-0988-5}}</ref> Ajo e zhvilloi udhëtimin e saj në faza. Në v. [[1985]], ajo eci nga [[Nju Jork Siti]] në [[Los Anxheles]], përgjatë [[ShBA|Shteteve të Bashkuara]]. Më vonë ajo pranoi se eci me makinë përgjatë një pjese, pasi ishte e sëmurë, por duhet të plotësonte kërkesat e sponsorëve. Më vonë ajo u kthye të ecte gjatë asaj pjese.<ref>{{Cite web|lang=en|title=First Woman to Walk Around the World Says She Cheated|url=https://apnews.com/article/ba4a83d9958d8a865eee0fd5c137cead|access-date=30 qershor 2021|website=AP News}}</ref> Në [[1989]], ajo eci nga [[Sidnej]]i në Perth të [[Australia|Australisë]].<ref>{{Cite book|author=Ffyona Campbell|lang=en|publisher=Random House|url=https://books.google.al/books?id=BHmCAAAAMAAJ|title=Feet of Clay: On Foot Through Australia|year=1991|isbn=978-0-434-10692-9}}</ref> Në v. [[1991]], ajo eci përgjatë [[Afrika|Afrikës]], nga [[Kejptaun]]i në [[Afrika e Jugut|Afrikën e Jugut]] në Tangjer në [[Maroku|Marok]].<ref>{{Cite book|author=Ffyona Campbell|year=1994|title=On Foot Through Africa|url=https://search.worldcat.org/title/32340960|lang=en|publisher=Orion Publishing Group|isbn=978-1-85797-946-6}}</ref> Në v. [[1995]], ajo e përfundoi ecjen e saj.<ref>{{cite news|title=Briton Is First Woman to Walk Around World|lang=en|publisher=L.A. Times (Reuters)|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-10-15-mn-50392-story.html|date=15 tetor 1994}}</ref> Ecja e saj, e zhvilluar në faza nuk i plotësoi standardet e WRA.<ref name=":2">{{Cite web|title=World Runners Association Constitution|date=26 shtator 2014|url=https://worldrunnersassociation.org/constitution/|website=World Runner's Association|lang=en|access-date=20 maj 2022|archive-date=21 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521052127/https://worldrunnersassociation.org/constitution/|url-status=dead}}</ref> |- || [[1994]]-[[2007]] ||[[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Jason Lewis || Kreu udhëtimin e parë të vërtetë me fuqi njerëzore (pa vela ose ndonjë mjet të motorizuar) nga 12 [[korriku]] [[1994]] deri më 6 tetor [[2007]], duke përshkuar 46,505 milje në [[hemisfera veriore|Hemisferën Veriore]] dhe në [[Hemisfera jugore|atë Jugore]]; arriti dy pika antipodale, duke fituar vlerësimin e ''Adventurestats'' nga ''Explorersweb''.<ref name="advstats">{{cite web|lang=en|title=Global HPC – Human Powered Circumnavigations|url=http://www.adventurestats.com/tables/hpc.shtml|access-date=6 prill 2018|website=Adventurestats by Explorersweb|publisher=Explorersweb|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424024252/http://www.adventurestats.com/tables/hpc.shtml|archive-date=24 prill 2016}}</ref> Në fakt pa i përmbushur dot rregullat e [[Rekordet Botërore Guinness|Guinness-it]] për udhëtimin përqark botës me fuqinë njerëzore.<ref>{{cite web|title=Human Powered Circumnavigations|date=6 tetor 2007|url-status=live|work=expedition360.com|url=http://www.expedition360.com/guinness_world_records_first_hpc.pdf|lang=en|archive-date=11 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411203831/http://www.expedition360.com/guinness_world_records_first_hpc.pdf}}</ref> |- || [[1997]]-[[2003]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Robert Garside || Vlerësohet nga [[Rekordet Botërore Guinness]] si personi i parë që vrapoi përqark botës për 2,062 ditë, duke përshkuar 30,000 km, përgjatë 29 vendeve dhe 6 kontinenteve; nga 20 [[tetori]] [[1997]] deri më 13 qershor [[2003]].<ref>{{cite web|newspaper=New York Post|lang=en|date=27 mars 2007|url=http://www.nypost.com/seven/03272007/news/worldnews/around_world_runner_honored_worldnews_.htm|title=Around-World Runner Honoured|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929122345/http://www.nypost.com/seven/03272007/news/worldnews/around_world_runner_honored_worldnews_.htm|archive-date=29 shtator 2007}}</ref> |- || [[1999]]-[[2004]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Polly Letofsky || Duke u nisus nga shtëpia e saj në [[Kolorado]] në 1 gusht [[1999]], në një udhëtim pesë-vjeçar duke përshkuar katër kontinente dhe 22 vende. Ajo e nisi udhëtimin e saj përgjatë [[Australia|Australisë]] nga skela e Saint Kildës në Gjirin Port Filip në [[Melburni|Melburn]], pasi mbërriti në Port Dagllas. Më 30 korrik [[2004]], ajo e përfundoi udhëtimin e saj duke përshkuar mbi 22,730 km, duke mbledhur mbi $250,000 për [[kanceri i gjirit|kërkimin mbi kancerin e gjirit]] dhe duke u bërë zyrtarisht [[gruaja]] e parë që eci përqark botës.<ref name="polly1">{{cite web|title=Polly's GlobalWalk|lang=en|access-date=21 mars 2011|url=http://www.globalwalk.org/|work=globalwalk.org}}</ref><ref name="polly2">{{cite web|title=Start Taking the Little Steps to Your Big Feat...|lang=en|access-date=21 mars 2011|url-status=dead|url=http://pollyletofsky.com/about.html|archive-date=24 gusht 2011|archive-url=https://archive.today/20110824223437/http://pollyletofsky.com/about.html}}</ref> |- || [[2000]]-[[2011]] || [[File:Flag of Canada.svg|70px]]</br>[[Kanadaja]] || Jean Beliveau || Njeriu i 5-të që eci përqark botës duke u verifikuar në mënyrë të pavarur. Duke ecur për 11 vjet përshkoi 75,000 km. Ai është ecja më e gjatë e vazhdueshme përreth botës dhe ka plotësuar standardet e WRA për njohjen e ecjes. Nisi në 18 gusht 2000 dhe vijoi deri në 15 tetor 2011.<ref>{{Cite web|lang=en|title=A Canadian man once walked around the world in 11 years|url=https://dailyhive.com/vancouver/jean-beliveau-walk-world-peace|author=Ty Jadah|work=Daily Hive|date=7 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|website=CBC News|url=https://www.cbc.ca/news/canada/jean-b%C3%A9liveau-s-11-years-on-the-road-1.1070673|author=Jon Hembrey|title=Jean Béliveau’s 11 year on the road|date=7 shkurt 2011}}</ref> |- || [[2003]]-[[2008]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Rosie Swale-Pope || [[Gruaja]] e parë që vrapoi dhe eci përgjatë [[Hemisfera veriore|hemisferës veriore]]. Ajo nuk ndoqi udhëzimet e ''World Runners Association'', së pari duke vrapuar në tre kontinente në vend të miminumit të kërkuar prej 4 dhe mos përshkimi dhe ripërshkimi i [[ekuatori]]t. Ajo zgjodhi të ecte tërësisht në [[hemisfera veriore|hemisferën veriore]]; një ecje shtesë prej 4,000 km përgjatë [[Australia|Australisë]]. Ajo udhëtoi vetëm në këmbë përqark botës, përve[ kapërcimit të [[oqeani]]t, nga 2 tetori 2003 deri në 25 gusht 2008; duke përshkuar 32,000 km. |- || [[2004]]-[[2009]] || [[File:Flag of Denmark.svg|70px]]</br>[[Danimarka]] || Jesper Kenn Olsen || Vrapoi 26,232 km në udhëtimin e tij të parë përqark botës, përveç kalimin e [[oqeani]]t, duke përshkuar 26232 km (nga 1 janari 2004 deri në 23 tetor 2005). |- || [[2004]]-[[2005]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Steve Strange || Kreu pedalimin e parë të vërtetë përreth botës, duke pedaluar për 276 ditë, duke ndjekur rregullat e përditësuara të [[Rekordet Botërore Guinness|Rekordeve Botërore Guinness]] për një udhëtim të përshtatshëm përqark botës.<ref>{{cite web|lang=en|publisher=Guinness World Records via Around-n-Over website|url=http://www.around-n-over.org/docs/FastestCircumnavigationByBicycle.pdf|access-date=8 prill 2018|title=Fastest Circumnavigation by Bicycle – Guidelines|work=around-n-over.org|date=5 janar 2006|url-status=live|archive-date=8 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508103313/http://www.around-n-over.org/docs/FastestCircumnavigationByBicycle.pdf}}</ref> Nick Sanders kishte vendosur rekordin për pedalimin përqark botës në [[Hemisfera veriore|Hemisferën Veriore]], në vitin [[1984]], që u konsiderua një udhëtim përreth botës nga rregullat e hershme të Guinness-it.<ref>{{cite web|url=http://www.coachmag.co.uk/exercises/sport-workouts/2016/cycling-around-world|lang=en|title=Cycling around the world: On 18th February, nine riders will set off on a cycle race around the world. MF investigates the tale of the men who've already done it|author=Nathan Ditum|work=coachmag.co.uk|access-date=6 prill 2018|publisher=Dennis Publishing Ltd|date=15 shkurt 2012|url-status=live|archive-date=7 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407182834/http://www.coachmag.co.uk/exercises/sport-workouts/2016/cycling-around-world}}</ref> |- || [[2006]] || [[File:Flag of Canada.svg|70px]]</br>[[Kanadaja]] || Colin Angus || Udhëtoi përmes [[Hemisfera veriore|hemisferës veriore]] vetëm me fuqinë njerëzore, por nuk u kualifikua sipas udhëzimeve të [[Rekordet Botërore Guinness|Guinness-it]] për një udhëtim me fuqi njerëzore. Orvatja e tij, megjithatë, u njoh nga ''[[National Geographic Society]]''.<ref>{{Cite web|lang=en|publisher=National Geographic Society|date=14 nëntor 2006|url=https://press.nationalgeographic.com/pressroom/index.jsp?pageID=pressReleases_detail&siteID=1163531707116|title=National Geographic Adventure Names Adventurers of the Year, Celebrates Best of Adventure|access-date=31 mars 2023|archive-date=18 dhjetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071218072021/http://press.nationalgeographic.com/pressroom/index.jsp?pageID=pressReleases_detail&siteID=1&cid=1163531707116|url-status=dead}}</ref> |- || [[2007]]-[[2017]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Mark Beaumont || Theu rekordin e pedalimit përqark botës, duke e nisur udhëtimin e tij më 5 gusht [[2007]] dhe përshkoi 29,446 km përgjatë 4 kontinenteve dhe 21 vendeve, deri më 15 shkurt [[2008]].<ref>{{cite web|publisher=BBC News|lang=en|title=Scot Smashes World Cycle Record|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/edinburgh_and_east/7245381.stm|date=15 shkurt 2008}}</ref> * [[2017]]: vendosi rekordin në fuqi për pedalimin më të shpejtë përqark botës.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-tayside-central-41308524|title=Cyclist Mark Beaumont breaks around the world record|date=18 shtator 2017|lang=en|publisher=BBC News Online|accessdate=6 prill 2018|url-status=live|archive-date=5 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180405071621/http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-tayside-central-41308524}}</ref> Ai e filloi përpjekjen e tij më 2 korrik dhe e përfundoi më 18 shtator [[2017]], pas 78 ditësh, 14 orësh e 40 minutash,<ref>{{cite web|publisher=Guinness World Records|lang=en|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/fastest-circumnavigation-by-bicycle-(male)|title=Fastest circumnavigation by bicycle (male)|access-date=6 prill 2018|url-status=live|archive-date=7 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407130235/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/fastest-circumnavigation-by-bicycle-(male)}}</ref> mesatarisht rreth 370 km në ditë pedalim, duke përshkuar 29,594 km përgjatë Evropës, Azisë, Australisë, Zelandës së Re dhe Amerikës Veriore.<ref>{{cite web|lang=en|title=Artemis World Cycle: Around the World in 80 Days|url=http://www.artemisworldcycle.com/|work=artemisworldcycle.com|access-date=6 prill 2018|url-status=dead|archive-date=21 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421195954/http://www.artemisworldcycle.com/}}</ref> |- || [[2007]]-[[2012]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja</br>[[File:Turkbayragı.png|70px]]</br>[[Turqia]] || Erden Eruç || Kreu udhëtimin e parë përreth botës, i vetëm, me fuqi njerëzore (pa vela apo ndonjë mjet të motorizuar), duke udhëtuar me varkë me rrema, kajak deti, këmbë dhe biçikletë nga 10 [[korriku]] [[2007]] deri në 21 korrikun [[2012]].<ref>{{cite web|accessdate=16 janar 2016|title=Guinness World Records – First solo circumnavigation of the globe using human power|lang=en|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/108422-first-solo-circumnavigation-of-the-globe-using-human-power|publisher=Guinness World Records|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319015308/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/108422-first-solo-circumnavigation-of-the-globe-using-human-power|archive-date=19 mars 2016|url-status=live}}</ref><ref name="advstats"/> Erden e përshkoi [[ekuatori]]n dy herë, kaloi mbi 12 çifte pikash antipodale dhe rregjistroi 666,299 km, ndërsa vendosi 13 [[Rekordet Botërore Guinness|rekorde Guinness]] për rremimin në oqean.<ref name="psd">{{cite web|access-date=11 nëntor 2016|lang=en|title=Media Kit – Project Summary Document|publisher=Around-n-Over|url=http://www.around-n-over.org/media/summary_HPC.pdf|date=22 gusht 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214191249/http://www.around-n-over.org/media/summary_HPC.pdf|archive-date=14 shkurt 2016}}</ref><ref>{{cite web|url-status=live|url=http://www.guinnessworldrecords.com/search?term=Erden+Eru%C3%A7|title=Search results for Erden Eruç|lang=en|publisher=Guinness World Records|access-date=6 prill 2018|archive-date=17 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017161255/https://platform.twitter.com/widgets/widget_iframe.58065ae230495f5d9e4b6a916472b2c1.html?origin=https%3A%2F%2Fwww.guinnessworldrecords.com}}</ref> |- || [[2009]]-[[2013]] || [[File:Flag of Japan.svg|70px]]</br>[[Japonia]] || Masahito Yoshida || Eci afërsisht 40,000 km përqark botës. Duke nisur nga [[Shangai]] në 1 janar 2009, duke u kthyer në 9 qershor 2013. Udhëtimi i tij përshkoi [[Azia|Azinë]], [[Evropa|Evropën]], [[Amerika Veriore|Amerikën Veriore]] dhe [[Australia|Australinë]]. Ai përballoi sfida si moti i skajshëm dhe problemet e shëndetit por ruajti një ecje standard prej rreth 30 km në ditë.<ref>{{Cite news|date=8 shtator 2014|title=Masahito Yoshida in 11,000 km north-south Africa trek|url=https://www.bbc.com/news/blogs-news-from-elsewhere-29108771|access-date=18 tetor 2024|work=BBC News|lang=en-GB}}</ref> |- || [[2010]]-[[2014]] || [[File:Flag of Ireland (3-2).svg|70px]]</br>[[Irland]]a || Tony Mangan || Vrapuesi i 3-të që udhëtoi përqark botës. Duke përshkuar 50,000 km, ai mban rekordin botëror për vrapimin më të gjatë botëror sipas udhëzimeve të ''World Runners Association''. Ai u nis në 25 tetor 2010 dhe mbërriti në 27 tetor 2014. |- || [[2011]]-[[2013]] || [[File:Flag of Australia.svg|70px]]</br>[[Australia]] || Tom Denniss || Vrapuesi i dytë i vlerësuar me një çertifikatë përkatëse për vrapimin botëror sipas rregullave të ''World Runners Association''. Ai mban rekordin për udhëtimin më të shpejt përqark botës në këmbë. Ai përshkoi 26,232 km, nga 31 [[dhjetori]] 2011 deri në 13 [[shtatori]]n 2013. |- || [[2012]] || [[File:Flag of Germany.svg|70px]]</br>[[Gjermania]]</br>[[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Juliana Buhring || Pedalimi i parë vetmitar përqark botës nga një femër në vitin [[2012]] duke ndjekur rregullat e përditësuara të [[Rekordet Botërore Guinness|Rekordeve Botërore Guinness]] për pedalimin përreth botës. Ajo filloi në korrik dhe përfundoi në dhjetor [[2012]] pas 152 ditësh duke pedaluar mbi 29,070 km, me një mesatare prej rreth 192 km në ditë.<ref>{{cite web|date=6 nëntor 2013|lang=en|title=Record holder profile: Juliana Buhring – fastest circumnavigation by bicycle|lang=en|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2013/11/record-holder-profile-juliana-buhring-%e2%80%93-fastest-circumnavigation-by-bicycle-52724|author=Kevin Lynch|access-date=6 prill 2018|publisher=Guinness World Records|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407121937/http://www.guinnessworldrecords.com/news/2013/11/record-holder-profile-juliana-buhring-%e2%80%93-fastest-circumnavigation-by-bicycle-52724|archive-date=7 prill 2018}}</ref> |- || [[2013]]-[[2015]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Kevin John Carr || Me synimin për të qenë vrapuesi i 4-rt me çertifikatën e vrapimit botëror, ai ndoqi rregullat e e ''WRA''. Ai u përpoq të thyente rekordin e Tom Denniss-it për udhëtimin më të shpejtë përqark botës në këmbë, duke përshkuar 26,232 km nga 28 [[korriku]] 2013 deri në 9 [[prilli]]n 2015.<ref>{{cite web|title=Runner Kevin Carr completes round-the-world record attempt|lang=en|date=9 prill 2015|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-devon-32195535|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{cite web|author=Rachel Swaby|website=Runner’s World|date=9 prill 2015|url=https://www.runnersworld.com/news/a20784803/new-record-for-fastest-run-around-the-world/|title=New Record For Fastest Run Around the World|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://worldrunnersassociation.org/athletes/kevin-carr/|lang=en|title=Kevin Carr|publisher=World Runners Association (WRA)}}</ref> |- || [[2014]] || [[File:Flag of Italy.svg|70px]]</br>[[Italia]] ||Paola Gianotti || Rekordi i pedalimit më të shpejtë përqark botës nga një femër në vitin [[2014]]. Ajo e filloi përpjekjen e saj në 8 mars dhe e përfundoi më 30 nëntorr [[2014]]—duke përfshirë 4 muaj rekuperimi pas një aksidenti që i theu një vertebër—duke pedaluar për 144 ditë mbi 29,594 km, mesatarisht rreth 206 km në ditë.<ref>{{cite web|lang=en|publisher=Guinness World Records|access-date=6 prill 2018|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/fastest-circumnavigation-by-bicycle-(female)|title=Fastest circumnavigation by bicycle (female)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407121933/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/fastest-circumnavigation-by-bicycle-(female)|archive-date=7 prill 2018}}</ref> |- || [[2015]]-[[2022]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Tom Turcich || Personi i 10-të që udhëtoi përqark botës në këmbë. Ai u nis nga shtëpia e tij në Hadon, [[Nju Xhersi]] në 2 prill 2015, duke ecur përgjatë çdo kontinenti, përveç [[Australia|Australisë]], para se të kthehej në të njëjtën pikë në 21 maj 2022, duke përshkuar 45,061 km.<ref>{{Cite web|author=Tom Turcich|title=Savannah's Saga – Part One|url=http://theworldwalk.com/the-saga-of-savannah-part-one/|lang=en|date=13 nëntor 2016|access-date=24 prill 2022|website=The World Walk|archive-date=16 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516050805/http://theworldwalk.com/the-saga-of-savannah-part-one/|url-status=dead}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|author=Rita Giordano|title=The South Jersey dog that was the first to walk around the world has died|url=https://www.inquirer.com/life/tom-turcich-walk-world-jersey-dog-death-20240521.html|date=21 maj 2024|lang=en|newspaper=The Philadelphia Inquirer|access-date=22 maj 2024}}</ref> |- || [[2018]] || [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|70px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Jenny Graham || Rekordi i pedalimit më të shpejtë përqark botës, të pa mbështetur. Ajo e përfundoi përpjekjen në 124 ditë, 10 orë e 50 minuta, duke u nisur nga [[Berlini]] më 16 qershor [[2018]] dhe duke mbërritur aty më 18 tetor.<ref>{{cite news|access-date=24 gusht 2021|title=Scottish cyclist smashes round-the world record|lang=en|date=18 tetor 2018|url=https://www.theguardian.com/world/2018/oct/18/scottish-cyclist-jenny-graham-smashes-round-the-world-record|newspaper=The Guardian|archive-date=24 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824131317/https://www.theguardian.com/world/2018/oct/18/scottish-cyclist-jenny-graham-smashes-round-the-world-record|url-status=live}}</ref> |- || [[2019]]-[[2022]] || [[File:Flag of Réunion (1794–1815, 1830–1974; 2020–present).svg|70px]]</br>[[Franca]] || Marie Leautey || Rekordi i gruas që udhëtoi më shpejt përqark botës në këmbë dhe personi i 7-të që ka fituar çertifikatën e vrapimit përqark botës sipas rregullave të ''World Runners Association''. Ajo përshkoi 28,249 km nga 6 dhjetori 2016 deri në 1 shtator 2022.<ref>{{cite web|title=Records|website=World Runners Association (WRA)|url=https://worldrunnersassociation.org/records/|lang=en|access-date=10 mars 2025}}</ref> |- || [[2020]]-[[2024]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Andrew Mortensen || Burri i parë, hapur homoseksual që pedaloi zyrtarisht përqark botës, duke e kryer në mënyrë jo të vazhdueshme nga v. [[2020]] deri në v. [[2024]].<ref>{{Cite web|date=22 mars 2024|lang=en|title=Austin Cyclist Becomes First Openly Gay Man to Bike Around the World|url=https://www.austinchronicle.com/news/2024-03-22/austin-cyclist-becomes-first-openly-gay-man-to-bike-around-the-world/|work=austinchronicle.com}}</ref> |- || [[2024]] || [[File:Flag of the United States.svg|70px]]</br>[[ShBA]]ja || Lael Wilcox || [[Gruaja]] e parë që pedaloi përqark botës, duke u nisur nga [[Çikago]]ja.<ref>{{cite news|title='It's just insane. It's so far…': Lael Wilcox on her record-breaking attempt to be the fastest woman to cycle round the world|author=Charlie Teasdale|lang=en|date=21 korrik 2024|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/article/2024/jul/21/lael-wilcox-interview-cyclist-circumnavigate-globe|newspaper=The Observer}}</ref> Ajo e përfundoi atë më 11 shtator [[2024]], duke shpenzuar 108 ditë, 12 orë e 12 minuta për të pedaluar 18,125 milje.<ref>{{Cite web|lang=en|title=American Lael Wilcox becomes fastest woman to cycle the globe|url=https://www.bbc.com/news/articles/cz7344w3jzzo|publisher=BBC News}}</ref> |} ==Të pjesshme== Këtu përfshihen vetëm udhëtimet pjesore më të shquara në histori, duke përjashtuar ato nga shekulli i XX e tëhu. {|class="wikitable" style="max-width:100%;” |+ '''Udhëtime pjesore përqark botës''' |- ! Data !! Shtetësia</br>(kombësia) !! Udhëtari(ët) !! Shënime |- || [[600 p.e.s.]] || [[File:PhoenicianCoin2A.png|101px]]</br>[[Fenikasit|Fenikia]]</br>[[File:Ancient Egypt, Her Testimony to the Truth (title page bottom).png|101px]]</br>[[Egjipti i lashtë|Egjipti]] || || [[Lundrimi fenikas përqark Afrikës|Ekspedita fenikase përqark Afrikës]] e dërguar nga [[faraoni]] Neko II; rreth vitit [[600 p.e.s.]]; me gjasa, lundrimi i parë përqark [[Afrika|Afrikës]]. |- || [[325 p.e.s.]] || [[File:Pytheas itineraire.png|93px]]</br>[[grekët e lashtë|Grek]] || Pitheasi i Masalias || [[Peripli]] përreth [[Britania e Madhe|Ishujve Britanikë]] rreth vitit [[325 p.e.s.]], megjithëse tregimi i tij i eksplorimit ka humbur, përveç përmendjeve në veprat e historianëve klasikë. |- || ~ [[80]] || [[File:Roman Empire Flag.png|80px]]</br>[[Perandoria Romake|Roma]] || Gneus Julius Agrikola || Guvernatori romak Gneus Julius Agrikola lundroi përqark [[Britania e Madhe|Ishullit të Britanisë së Madhe]] rreth vitit [[80|80 të e.s.]]. |- || [[1534]]-[[1535]] || [[File:Royal flag of France.svg|80px]]</br>[[Franca]] || Jacques Cartier || Lundrimi i parë përqark Ishullit të Njufaundlandit. |- || [[1619]] || [[File:Flag of Cross of Burgundy.svg|80px]]</br>[[Spanja]] || García de Nodal || Lundrimi i parë përqark ''[[Toka e Zjarrtë|Tierra del Fuego]]''. |- || [[1642]]–[[1643]] || [[File:Statenvlag.svg|80px]]</br>[[Holanda]] || [[Abel Tasman]] || Lundrimi i parë përqark [[Australia (kontinent)|kontinentit Australian]] (duke përfshirë ''Guinenë e Re'' dhe [[Tasmania|Tazmanisë]]). |- || [[1769]]–[[1770]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|80px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || [[Xhejms Kuk]] || Lundrimi i parë përreth [[Zelanda e Re|Zelandës së Re]]. |- || [[1772]]–[[1775]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|80px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || [[Xhejms Kuk]] || Lundrimi i parë i lartë jugor i [[Antarktida|Antarktidës]] (duke përfshirë dhe Ishullin Jugor të Zelandës së Re). |- || [[1798]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|80px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || George Bass</br>dhe Matthew</br> Flinders || Lundrimi i parë përqark [[Tasmania|Tazmanisë]] në [[Australia|Australi]]. |- || [[1801]]-[[1803]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|80px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] || Matthew Flinders || Lundrimi i parë britanik përqark [[Australia|Australisë]], pa [[Tasmania|Tazmaninë]]. ([[Abel Tasman]] tashmë kishte lundruar përqark Australisë në vitet [[1642]]-[[1643]]). |- || [[1820]]–[[1821]] || [[File:Flag of Russia.svg|80px]]</br>[[Rusia]]</br>[[File:Flag of Germany.svg|80px]]</br>[[Gjermania|Gjerman]] || Fabian Gottlieb</br> von Bellingshausen || Lundrimi i parë përreth [[Antarktida|Antarktidës]] (pa [[Zelanda e Re|Zelandën e Re]]). |- || [[1850]]–[[1854]] || [[File:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|80px]]</br>[[Mbretëria e Bashkuar|Britania]]</br>[[File:Flag of Ireland (3-2).svg|80px]]</br>[[Irland]]ez || Robert McClure || Udhëtimi i parë përqark [[Amerika]]ve duke përshkuar Kalimin Veriperëndimor. Të gjitha nëpërmjet detit për një shtrirje prej 550 milje në këmbë mbi shtresat e akullit në Kanalin Perri, nga Gjiri Mersi deri në Ishullin Biçi. |- || [[1878]]–[[1879]] || [[File:Flag of Sweden (3-2).svg|80px]]</br>[[Suedia]] || Adolf Erik Nordenskiöld || Udhëtimi i parë përqark [[Euroazia|Euroazisë]], nëpërmjet Kalimit Verilindor dhe [[Kanali i Suezit|Kanalit të Suezit]], gjatë ''Ekspeditës Vega''. |} ==Shiko edhe== * [[Udhëtimi përqark botës]] * [[Rreth botës për 80 ditë]] * [[Ekspedita e Magelanit]] * [[Peripli]] * [[Lundrimi fenikas përqark Afrikës]] * [[Portolanët]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Eksplorimet detare portugeze]] * [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë]] * [[Udhëtimet e Kolombit]] == Shpjegime == {{reflist|group=Shpjegime}} == Referime == {{reflist|20em}} ==Bibliografia== * {{cite book|author=John Boit|editor=Edmund Hayes|lang=en|access-date=29 shkurt 2020|url=https://books.google.com/books?id=eIQ6AQAAIAAJ|year=1981|title=Log of the Union: John Boit's Remarkable Voyage to the Northwest Coast and Around the World, 1794–1796|publisher=Oregon Historical Society|isbn=978-087595089-1}} * {{Cite book|author=Ffyona Campbell|year=1996|title=The Whole Story: A Walk Around the World|url=https://search.worldcat.org/title/45325355|lang=en|publisher=Orion Publishing Group|isbn=978-0-7528-0988-5}} * {{Cite book|author=Ffyona Campbell|year=1994|lang=en|title=On Foot Through Africa|url=https://search.worldcat.org/title/32340960|publisher=Orion Publishing Group|isbn=978-1-85797-946-6}} * {{Cite book|author=Ffyona Campbell|year=1991|lang=en|title=Feet of Clay: On Foot Through Australia|url=https://books.google.al/books?id=BHmCAAAAMAAJ|publisher=Random House|isbn=978-0-434-10692-9}} * {{Cite book|author=Francesco Carletti|year=1701|lang=it|publisher=Stamperia di G. Manni|url=https://books.google.it/books?id=aBrjSk6gbUwC|title=Ragionamenti di Francesco Carletti Fiorentino sopra le cose da lui vedute ne'suoi viaggi si dell'Indie Occidentali, e Orientali come d'altri paesi ...|editor=Jacopo Carlieri}} * {{cite podcast|author=Davy Crockett|title=Around the World on Foot – Part 1|date=10 nëntor 2019|url=https://ultrarunninghistory.com/around-the-world-1/|issue=38|lang=en|access-date=10 mars 2025|website=Ultrarunning History|series=Aroun the World on Foot}} * {{Cite web|author=Davy Crockett|title=Around the World on Foot – Part 3|date=26 nëntor 2019|url=https://ultrarunninghistory.com/around-the-world-3/|lang=en|website=Ultrarunning History|issue=40|series=Around the World on Foot}} * {{cite podcast|author=Davy Crockett|date=17 janar 2020|title=Dave Kunst – Walk Around the World – Part 6|url=https://ultrarunninghistory.com/dave-kunst-1/|series=Around the World on Foot|issue=44|website=Ultrarunning History|lang=en}} * {{cite magazine|title=Around the World in a Commanche 206B|volume=31|issue=3|date=mars 2004|url=https://www.comancheflyers.com/publication/view/comanche-flyer-march-2004/|magazine=Commanche Flyers|lang=en|page=34|access-date=5 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505032753/https://www.comancheflyers.com/publication/view/comanche-flyer-march-2004/|url-status=live|archive-date=5 maj 2019}} * {{cite journal|author1=Carlos Franco-Paredes|year=2005|lang=en|author2=Lorena Lammoglia|author3=José Ignacio Santos-Preciado|title=The Spanish Royal Philanthropic Expedition to Bring Smallpox Vaccination to the New World and Asia in the 19th Century|jstor=4463512|volume=41|issue=9|journal=Clinical Infectious Diseases|doi-access=free|pages=1285–1289|doi=10.1086/496930|pmid=16206103}} * {{Cite book|author=Peter Freeman|year=2018|lang=en|publisher=Seaworthy Publications Inc.|url=https://books.google.al/books?id=VsUsswEACAAJ|title=Cape Horn Birthday: Record Breaking Solo Non-Stop Circumnavigation|isbn=978-194849404-5}} * {{cite journal|author=Joyce S. Goldberg|date=shkurt 1990|title=Review: ''Gold Braid and Foreign Relations: Diplomatic Activities of U.S. Naval Officers, 1798–1883'' by David F. Long|lang=en|journal=The American Historical Review|volume=95|issue=1|pages=253–254|jstor=2163133}} * {{cite book|title=The Guinness 1999 Book of Records|year=1998|lang=en|publisher=Guinness Publishing|url=https://search.worldcat.org/title/60132176|isbn=0-85112-070-9}} * {{cite book|title=Guinness World Records 2018: Meet our Real-Life Superheroes: Thousands of Amazing New Records!|url=https://search.worldcat.org/title/1478401765|publisher=Guinness World Records|isbn=978-191056172-0|year=2017|lang=en|place=Londër}} * {{Cite book|author=Pat Henry|title=By the Grace of the Sea: A Woman's Solo Odyssey Around the World|url=https://books.google.al/books?id=LAHJ4iCvwMcC|publisher=McGraw Hill|year=2004|lang=en|isbn=978-007143542-0}} * {{Cite book|author=Judith Hill|year=2009|lang=en|title=In Search of Islands – A Life of Conor O'Brien|url=https://search.worldcat.org/title/310402267|publisher=The Collins Press|isbn=978-1-905172-65-8|place=Cork Ireland}} * {{Cite book|editor=Robert Kerr|year=1814|volume=10|lang=en|publisher=William Blackw[ood|url=https://books.google.al/books?id=t0zHOrcFMPQC|title=A General History and Collection of Voyages and Travels: Arranged in Systematic Order: Forming a Complete History of the Origin and Progress of Navigation, Discovery, and Commerce, by Sea and Land, from the Earliest Ages to the Present Time|place=Edinburg}} * {{Cite book|author=Mark Kurlansky|year=1999|lang=en|title=The Basque History of the World|url=https://books.google.al/books?id=FRygAwAAQBAJ|publisher=Walker & Co.|isbn=978-0-8027-1349-0|place=Nju Jork}} * {{cite book|author=David Foster Long|year=1988|lang=en|publisher=Naval Institute Press|url=https://archive.org/details/goldbraidforeign00long/page/207|title=Gold braid and foreign relations: diplomatic activities of U.S. naval officers, 1798-1883|chapter=9|chapter-url=http://books.google.co.th/books?id=yv2sdjw4SIYC&pg=PA209&lpg=PA209|page=207-09|lccn=87034879|url-access=registration|isbn=978-0-87021-228-4|place=Anapolis}} * {{Cite book|author=Robbie Marshall|title=Triumph Around the World|date=13 prill 2011|url=https://books.google.al/books?id=7SxgRwAACAAJ|publisher=Eye Books|isbn=978-190307066-6|lang=en|edition=i 2-të}} * {{Cite book|author=Marlene McQueen|year=2005|lang=en|title=Thistle’s Seven Year Odyssey|url=https://archive.org/details/thistlessevenyea0000mcqu/|publisher=Central Coast Press|isbn=1-930401-41-8}} * {{cite book|author=Herman Melville|title=Moby Dick; or, The Whale|access-date=24 korrik 2023|url=http://www.powermobydick.com/Moby045.html|year=1851|chapter=XLV: The Affidavit|via=Power Moby-Dick: The Online Annotation|lang=en}} * {{cite book|author=Jerome Rand|title=Sailing Into Oblivion: The Solo Non-stop Voyage of the Mighty Sparrow|url=https://books.google.al/books?id=lHFSzQEACAAJ|year=2020|isbn=979-860527289-2|lang=en}} * {{cite magazine|author=Rafael E. Tarrago|year=2001|lang=en|magazine=Perspectives in Health|url=https://www3.paho.org/english/dd/pin/Number11_article6.htm|title=The Balmis-Salvany Smallpox Expedition: The First Public Health Vaccination Campaign in South America|publisher=Pan-American Health Organization|volume=6|issue=1}}{{Lidhje e vdekur}} * {{cite book|author=Clive Tully|title=Confronting Poseidon: Around the World Against the Odds|url=https://books.google.com/books?id=LP2pMgsEGd4C|lang=en|publisher=Offshore Publishing|year=2002|isbn=978-0-9544093-0-2|place=Portsmuth, Angli}} * {{cite journal|author=Christopher C. Wright|title=U. S. Naval Operations in 1986|date=maj 1987|url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1987/may/u-s-naval-operations-1986|journal=U. S. Naval Institute Proceedings|volume=113|issue=5|lang=en|access-date=19 janar 2024}} * {{cite book|author=Polly Vacher|year=2006|publisher=Grub Street|isbn=978-190494354-9|url=https://search.worldcat.org/title/69486495|title=Wings Around the World: the exhilarating story of one woman’s voyage to the ice|lang=en}} == Lidhje të jashtme == * Steven Dutch, [http://www.uwgb.edu/dutchs/WestTech/circumn.HTM Globe Circunnavegations o Earth until 1800] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023160813/http://www.uwgb.edu/dutchs/westtech/circumn.htm |date=23 tetor 2014 }} [[Kategoria:Eksplorues]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Navigim]] [[Kategoria:Aktivitete njerëzore]] [[Kategoria:Lista (gjeografi)]] tswr6njk9zd0jkuc1nsz5w6hvi1natt 0 375144 3004036 3001650 2026-07-01T23:23:22Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004036 wikitext text/x-wiki [[File:Mazarron I (cropped).jpg|thumb|389px|Lidhje zgavër dhe kllapë në anijen e mbytur fenikase ''Mazarron 1'', lidhje fenikase]] Një '''bashkim, lidhje, ngjitje apo kapje fenikase''' ({{Lang|la|coagmenta punicana}}) është një teknikë bashkimi dërrasash druri në [[ndërtimtari navale|ndërtimtarinë navale]] për të bashkuar trupin e anijes. Teknika e bashkimit me kunja apo pyka druri konsiston në shpimin e një të çare, apo foleje, në skajin e dy dërrasave dhe bashkimi i tyre një kllapë drejtkëndore. Bashkimi pastaj fiksohet duke futur kunja druri përmes një apo më shumë vrimave të hapura nga ana e çarjes. [[Fenikasit]] ishin të parët që e përdorën këtë teknikë bashkimi në [[ndërtimtaria navale|ndërtimtarinë navale]] për të siguruar dërrasat nënujore të anijeve. Përdorimi i kapjes me kllapa në ndërtimtarinë navale u përhap në perëndim nga [[Feniqia|bregdeti levantin]]. Shembuj të përdorimit të bashkimit fenikas në mesdheun e lashtë përfshijnë anijen e mbytur të Uluburunit, të datuar rreth vitit 1320±50 p.e.s. dhe anijen e mbytur në kepin Gelidonja, të datuar rreth vitit 1200 p.e.s. Na mijëvjeçari i I p.e.s., bashkimi fenikas bë një metodë e zakonshme lidhjeje skajë më skaj të dërrasave. Ndërtuesit e anijeve të [[Greqia e lashtë|Greqisë]] dhe [[Roma e lashtë|Romës së lashtë]] e adoptuan teknikën e lidhjes fenikase. Shkrimtarët romakë ia atribuojnë teknikën e lidhjes fenikasve duke e quajtur {{Lang|la|coagmenta punicana}} ose {{Lang|la|Punicanis coamentis}}. [[Historiani]] [[grekët e lashtë|i lashtë grek]], [[Polibi]] raporton se [[romakët]] e kopjuan teknikën nga një [[luftanija|luftanije]] punike që kishte ngecur në cektinë në vitin [[264 p.e.s.]]. Ata e shfrytëzuan këtë teknikë për përfitimin e tyre herët gjatë Luftës së I-rë Punike në vitin [[260 p.e.s.]], që i lejoi ata të ndërtonin një flotë prej 100 pesërremëshesh brenda një periudhe prej dy muajsh. == Historia == [[File:Giseh Sonnenbarke 07.jpg|thumb|left|389px|Anija Diellore e faraonit Khufu, Dërrasat dhe kornizat e sajë janë lidhur bashkë me ''Stipa tenacissima'' ''Esparto'' ose ''halfah grass'' në anglisht.<ref>{{Cite book|author1=Alexis Catsambis|year=2014|lang=en|title=The Oxford Handbook of Maritime Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=GOESDAAAQBAJ|author2=Ben Ford|author3=Donny L. Hamilton|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019933600-5|page=363}}</ref>]] Lidhja fenikase është më e vonë se lundrat e qepura që u mungon teknika e kapjes me kllapa.<ref name="Ruiz-Doak424">{{Cite book|author1=Carolina López-Ruiz|lang=en|date=29 korrik 2019|url=https://books.google.com/books?id=bhOlDwAAQBAJ|title=The Oxford Handbook of the Phoenician and Punic Mediterranean|author2=Brian R. Doak|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-049935-8|page=424}}</ref> Gjetjet arkeologjike tregojnë lundra të ndërmjetme që përfshijnë elemente nga të dyja mënyrat.<ref name="Pomey478">{{Cite journal|author=Patrice Pomey|title=Les épaves grecques et romaines de la place Jules-Verne à Marseille|volume=139|issue=2|date=1995|lang=fr|url=https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_1995_num_139_2_15483|journal=Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres|page=478}}</ref> Shoqëritë neolotike kineze përdornin këtë mënyrë, po nuk përdornin një kapje drejtkëndore, as bashkimin e skajeve të dërrasave.<ref>{{Cite journal|author1=Peter Bellwood|lang=en|author2=Judith Cameron|date=1 mars 2007|author3=Nguyen Van Viet|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1095-9270.2006.00128.x|title=Ancient Boats, Boat Timbers, and Locked Mortise-and-Tenon Joints from Bronze/Iron-Age Northern Vietnam|journal=International Journal of Nautical Archaeology|volume=36|issue=1|author4=Bui Van Liem|page=19|issn=1057-2414}}</ref> Metoda e bashkimit me kllapa dhe pyka gjendet rreth vitit 3000 p.e.s. në lidhje jo të [[ndërtimtaria navale|ndërtimtarisë navale]] në [[Egjipti i lashtë|Egjiptin e Lashtë]], por jo në dërrasat e skeletit të anijes, që paraqesin vetëm çarje pa kapje me kunja.<ref>{{Cite journal|author1=Peter Bellwood|lang=en|author2=Judith Cameron|author3=Nguyen Van Viet|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1095-9270.2006.00128.x|author4=Bui Van Liem|date=1 mars 2007|title=Ancient Boats, Boat Timbers, and Locked Mortise-and-Tenon Joints from Bronze/Iron-Age Northern Vietnam|journal=International Journal of Nautical Archaeology|volume=36|issue=1|issn=1057-2414|page=13}}</ref> Në mijëvjeçarin e tretë dhe fillimin e të dytit p.e.s., [[Egjipti i lashtë|egjiptianët e lashtë]] përdornin një teknikë të ngjashme, megjithatë, lidhjet me kllapa nuk ishin të fiksuara duke përdorur kunja.<ref name="McGrail25">{{Cite book|author=Sean McGrail|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://books.google.com/books?id=rLkRDAAAQBAJ|title=Boats of the World: From the Stone Age to Medieval Times|year=2001|lang=en|page=25|isbn=978-019814468-7}}</ref> Për të siguruar qëndrueshmërinë e trupit të anijes, egjiptianët e lashtë përdornin teknikën e tyre të lidhjes së dërrasave pa kunja. Një shembull i kësaj teknike është [[Anijet mortore të Khufusë|Anijet mortore të Khufusë]] nga [[Dinastia e IV e Egjiptit]] (rretj vitit 2600 p.e.s.), një anije e plotë {{Convert|43.6|m|ft}} e gjatë prej [[cedri|Cedri libanez]], që u zbulua në [[Piramidat e Gizës|Kompleksi piramidal i Gizës]]. Dërrasat prej cedri të varkës ishin të lidhura me njëra-tjetrën duke përdorur teknikën e kllapave dhe zgavrave pa kunja dhe dy lloje lidhjeje litarësh midis dërrasave gjatësore kufizuese dhe, nga lakimi në lakim.<ref>{{Cite book|author=Sean McGrail|lang=en|title=Boats of the World: From the Stone Age to Medieval Times|url=https://books.google.com/books?id=rLkRDAAAQBAJ|year=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019814468-7|pages=36–38, 133, 147, 162}}</ref><ref>{{Cite book|year=1984|author1=Paul Lipke|url=https://search.worldcat.org/title/11811103|author2=Hag Ahmed Youssef Moustafa|publisher=British Archaeological Reports|title=The Royal Ship of Cheops: a retrospective account of the discovery, restoration and reconstruction: based on interviews with Hag Ahmed Youssef Moustafa|lang=en|isbn=978-0-86054-293-3|pages=74–75}}</ref><ref>{{Cite book|author=Paula Grey|year=2016|title=A History of Travel in 50 Vehicles|url=https://books.google.com/books?id=cAkmDwAAQBAJ&pg=PT30|publisher=Tilbury House Publishers and Cadent Publishing|isbn=978-0-88448-398-4|lang=en|pages=23–24}}</ref> Përdorimi i përzier i kapjeve pa kunja të kllapave dhe zgavrave me lidhjen me rripa të drurit dëshmohet edhe në anijet e vona të [[Egjipti i lashtë|egjiptiane]] nga el-Lishti (rreth vitit 1950 p.e.s.) dhe Dahshuri (rr. 1859 p.e.s.).<ref name="133Mark140">{{Cite journal|pages=133–140|author=Samuel Mark|title=The Construction of the Khufu I Vessel (c.2566 BC): a Re-Evaluation|s2cid=162096494|volume=38|issue=1|journal=International Journal of Nautical Archaeology|year=2009|lang=en}}</ref> Përdorimi i kllapave me zgavra me kunja në ndërtimtarinë navale në Egjipt nuk mbështetet nga dëshmitë materiale para vitit [[500 p.e.s.]].<ref>{{Cite book|author1=Alfred Lucas|author2=John Richard Harris|lang=en|date=30 prill 2012|url=https://books.google.com/books?id=wWHvAgAAQBAJ|title=Ancient Egyptian Materials and Industries|publisher=Courier Corporation|isbn=978-0-486-14494-8|pages=452–453}}</ref> {{multiple image | total_width = 246 | direction = vertical | image1 = PhoenicianCoin2A.png | alt1 = Shekel (monedhë) i lashtë fenikas që paraqet një galerë lufte me luan para ushtarëve dhe një kalë deti. | image2 = Coin of Abdashtart I, Achaemenid Phoenicia.jpg | alt2 = Shekel i lashtë fenikas që shfaq mbretin Abdashtart dhe një galerë lufte në anën tjetër | image3 = PHOENICIA, Sidon. Tennes. Circa 351-347 BC.jpg | alt3 = Shekel fenikas që paraqet mbretin Tenes duke luftuar një bishë dhe një galerë lufte në anën tjetër | footer = Fenikasit ishin të shquar në lashtësi për aftësitë e tyre në ndërtimtarinë navale. Ata shpesh i paraqisnin anijet e tyre tregtare apo [[galera]]t e tyre të [[luftanija|luftës]] në monedhat e tyre, shekelë. }} [[Fenikasit]] qenë të parët që përdorën teknikën e kllapave dhe zgavrave të ngulitura me kunja në [[ndërtimtaria navale|ndërtimtarinë navale]] për të siguruar dërrasat që qëndronin nën ujë të anijeve.<ref name="Pomey134">{{Cite conference|author=Patrice Pomey|lang=fr|journal=Varia Anatolica|volume=20|issue=1|date=2010|url=https://www.persee.fr/doc/anatv_1013-9559_2010_act_20_1_1140|title=Introduction 3|conference=Transferts technologiques en architecture navale méditerranéenne de l'Antiquité aux temps modernes: identité technique et identité culturelle. Actes de la Table Ronde d'Istanbul 19–22 mai 2007|publisher=Institut Français d'Études Anatoliennes|page=134}}</ref><ref name="Yaacov-Pomey24">{{Cite journal|author1=Yaacov Kahanov|author2=Patrice Pomey|volume=90|issue=1|date=1 janar 2004|url=https://doi.org/10.1080/00253359.2004.10656882|lang=en|journal=The Mariner's Mirror|doi=10.1080/00253359.2004.10656882|title=The Greek Sewn Shipbuilding Tradition and the Ma'agan Mikhael Ship: A Comparison with Mediterranean Parallels from the Sixth to the Fourth Centuries BC|issn=0025-3359|s2cid=163985847|page=24}}</ref> Përdorimi i lidhjes me kunja druri të kllapave dhe zgavrave në ndërtimtarinë navale u përhap nga bregdeti levantin në perëndim. Sipas McGrail, kjo metodë lidhjeje duhet ta ketë rritur reputacionin fenikas në aftësinë lundruese.<ref name="McGrail134">{{Cite book|author=Sean McGrail|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://books.google.com/books?id=rLkRDAAAQBAJ|title=Boats of the World: From the Stone Age to Medieval Times|year=2001|lang=en|page=134|isbn=978-019814468-7}}</ref> Trupi i anijes së mbytur të Uluburunit, një anije e hershme fenikase/kanaanite e datuar rreth vitit 1320±50 p.e.s.,<ref name="Mark35">{{Cite book|isbn=978-1-60344-594-8|author=Samuel Mark|title=Homeric Seafaring|publisher=Texas A&M University Press|url=https://books.google.com/books?id=mDQwngvaIvMC|year=2005|lang=en|page=35}}</ref><ref>{{Cite journal|author=George F. Bass|date=1989|title=The Construction of a Seagoing Vessel of the Late Bronze Age|url=https://www.academia.edu/34516140|journal=Tropis I: Proceedings of the First International Symposium on Ship Construction in Antiquity, Piraeus, 1985|lang=en|page=27}}</ref><ref>{{Cite book|author=George F. Bass|lang=en|editor=Eric H. Cline|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780199873609.001.0001/oxfordhb-9780199873609-e-59|year=2012|chapter=Cape Gelidonya shipwreck|isbn=978-019987360-9|doi=10.1093/oxfordhb/9780199873609.001.0001|title=The Oxford Handbook of the Bronze Age Aegean|publisher=[[Oxford University Press]]|page=800}}</ref><ref>{{Cite book|author=Shelley Wachsmann|lang=en|title=Seagoing Ships & Seamanship in the Bronze Age Levant|url=https://books.google.com/books?id=apna4pv7Ks8C|year=2009|publisher=Texas A&M University Press|isbn=978-1-60344-080-6|pages=239–241}}</ref> është dëshmia më e hershme e lidhjes fenikase me kunja kllapa-zgavër në [[ndërtimtaria navale|ndërtimtarinë navale]] mesdhetare.<ref>{{Cite book|author=Paula Grey|year=2016|isbn=978-0-88448-398-4|url=https://books.google.com/books?id=cAkmDwAAQBAJ&pg=PT30|title=A History of Travel in 50 Vehicles (History in 50)|publisher=Tilbury House Publishers and Cadent Publishing|lang=en|pages=23–24}}</ref><ref>{{Cite journal|date=1998|lang=en|author=Cemal Pulak|volume=27|issue=3|page=210|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1095-9270.1998.tb00803.x|journal=International Journal of Nautical Archaeology|issn=1095-9270|title=The Uluburun Shipwreck: An Overview}}</ref> Trupi i anijes është ndërtuar me cedër libanez, me kapje lisi.<ref>{{Cite journal|author=Cemal Pulak|date=1998|issn=1095-9270|volume=27|issue=3|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1095-9270.1998.tb00803.x|journal=International Journal of Nautical Archaeology|title=The Uluburun Shipwreck: An Overview|lang=en|page=213}}</ref><ref group="Shpjegime">Cedri është i mirëdokumentuar në burimet e kohës së bronzit si materiali i parapëlqyer për ndërtimin e anijeve. Ky parapëlqim është për shkak të peshës së lehtë, rezistencës ndaj dëmtimit të ujit të kripur nga periudha të gjata lundrimi dhe për shkak të aftësisë së tij për të mos u tkurrur tepër.</ref><ref>{{Cite book|author=Russell Meiggs|year=1982|lang=en|publisher=Clarendon Press|url=https://books.google.com/books?id=pY22AAAAIAAJ|title=Trees and Timber in the Ancient Mediterranean World|isbn=978-0-19-814840-1|pages=118, 134, 136, 408}}</ref><ref>{{Cite book|author=Michel Rival|year=1991|lang=fr|isbn=978-2-222-04391-1|url=https://books.google.com/books?id=Q4DfAAAAMAAJ|title=La charpenterie navale romaine: matériaux, méthodes, moyens|publisher=Editions du Centre national de la recherche scientifique: Presses du CNRS|pages=35–36}}</ref> Dëshmi të tjera të përdorimit të lidhjes fenikase vijnë nga një tjetër anije e mbytur kanaanite në Kepin Gelidonja të [[Turqia|Turqisë]] të datuar rreth vitit 1200±50 p.e.s..<ref>{{Cite journal|author1=George F. Bass|author2=Peter Throckmorton|url=https://www.jstor.org/stable/1005978|author3=Joan Du Plat Taylor|author4=J. B. Hennessy|year=1967|lang=en|journal=Transactions of the American Philosophical Society|title=Cape Gelidonya: A Bronze Age Shipwreck|issn=0065-9746|author5=Alan R. Shulman|author6=Hans-Günter Buchholz|volume=57|issue=8|pages=50–51}}</ref><ref>{{Cite book|author=George F. Bass|year=2012|editor=Eric H. Cline|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780199873609.001.0001/oxfordhb-9780199873609-e-59|lang=en|chapter=Cape Gelidonya shipwreck|title=The Oxford Handbook of the Bronze Age Aegean|isbn=978-019987360-9|page=300}}</ref><ref>{{Cite book|author=Shelley Wachsmann|title=Seagoing Ships & Seamanship in the Bronze Age Levant|url=https://books.google.com/books?id=apna4pv7Ks8C|year=2009|publisher=Texas A&M University Press|isbn=978-1-60344-080-6|lang=en|page=208}}</ref> Anijet e Uluburunit dhe Gelidonjës u lejojnë studiuesve ta datojnë veprimtarinë detare fenikase në një periudhë më e hershme sesa mendohej se detaria kananite nuk fillon para mijëvjeçarit të parë p.e.s. dhe se tregtia detare në Mesdheun Lindor zhvillohej vetëm nga [[Qytetërimi mikenas|mikenasit]].<ref>{{Cite book|author=George F. Bass|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780199873609.001.0001/oxfordhb-9780199873609-e-59|editor=Eric H. Cline|year=2012|lang=en|chapter=Cape Gelidonya shipwreck|doi=10.1093/oxfordhb/9780199873609.001.0001|title=The Oxford Handbook of the Bronze Age Aegean|publisher=[[Oxford University Press]]|page=801|isbn=978-019987360-9}}</ref><ref name="Ruiz-Doak424"/> [[File:Mortise tenon joint hull trireme-en.svg|thumb|left|345px|Lidhje me kllapa dhe zgavra të fiksuar me kunja druri, siç përdorej në trupat e trirremave]] Nga mijëvjeçari i parë p.e.s., lidhjet fenikase u bënë një metodë e zakonshme lidhjeje skajore në [[Mesdheu]]n e lashtë.<ref name="Ruiz-Doak424"/> Ndërtuesit navalë grekë e braktisën nxitimthi teknikën e drurit të lidhur dhe adoptuan teknikën fenikase.<ref>{{Cite book|isbn=978-0-8014-1439-8|author=Kenneth Douglas White|year=1984|lang=en|title=Greek and Roman Technology|url=https://books.google.com/books?id=W1ssAAAAYAAJ|publisher=Cornell University Press}}</ref> Studiuesit mendojnë se ndërtuesit navalë grekë e morën teknikën e lidhjes kllapa dhe zgavra me kunja nga [[fenikasit]].<ref>{{Cite journal|lang=en|author=George F. Bass|url=https://www.jstor.org/stable/4598971|jstor=4598971|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|date=2006|volume=150|issue=1|title=New Techniques of Archaeology and Greek Shipwrecks of the Sixth and Fifth Centuries BC|page=14|issn=0003-049X}}</ref><ref>{{Cite book|author1=Yaacov Kahanov|year=2004|lang=en|author2=Elisha Linder|url=https://books.google.al/books?id=Mp3fAAAAMAAJ|title=The Ma'agan Mikhael Ship: The Recovery of a 2400-Year-Old Merchantman: Final Report|chapter=The sewing of the ship|publisher=Israel Exploration Society|volume=2|isbn=978-965221055-5|pages=3–79}}</ref><ref>{{Cite book|author=Samuel Mark|year=2005|publisher=Texas A&M University Press|url=https://books.google.com/books?id=mDQwngvaIvMC|lang=en|title=Homeric Seafaring|isbn=978-1-60344-594-8|pages=35, 67–68}}</ref><ref name="Pomey201">{{Cite conference|author=Patrice Pomey|year=1997|title=Un exemple d'évolution des techniques de construction navale antique: de l'assemblage par ligatures à l'assemblage par tenons et mortaises|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2057367|lang=fr|conference=Techniques et économie antiques et médiévales: le temps de l'innovation: colloque international (C.N.R.S.) Aix-en-Provence, 21–23 mai 1996|publisher=Errance|isbn=978-2-87772-147-9|page=201}}</ref><ref>{{Cite book|author=Shelley Wachsmann|publisher=Texas A&M University Press|url=https://books.google.com/books?id=apna4pv7Ks8C|title=Seagoing Ships & Seamanship in the Bronze Age Levant|year=2009|lang=en|page=241|isbn=978-1-60344-080-6}}</ref><ref>{{Cite book|author=Mensun Bound|editor1=Sean McGrail|lang=en|editor2=Eric Kentley|url=https://books.google.al/books?id=oysiAQAAIAAJ|chapter=Early observations on the construction of the pre-Classical wreck at Campese Bay, island of Giglio: clues to the vessel's nationality|year=1985|title=Sewn Plank Boats: Archaeological and Ethnographic Papers Based on Those Presented to a Conference at Greenwich in November, 1984|isbn=978-0-86054-352-7|publisher=B.A.R.|page=62}}</ref><ref name="Pomey134"/> Ndikimi fenikas në teknologjinë e ndërtimtarisë navale greke rezultoi nga kontaktet midis dy popujve gjatë ekspansionit perëndimor fenikas.<ref>{{Cite journal|author1=Yaacov Kahanov|author2=Patrice Pomey|url=https://doi.org/10.1080/00253359.2004.10656882|lang=en|journal=The Mariner's Mirror|doi=10.1080/00253359.2004.10656882|volume=90|issue=1|date=1 janar 2004|title=The Greek Sewn Shipbuilding Tradition and the Ma'agan Mikhael Ship: A Comparison with Mediterranean Parallels from the Sixth to the Fourth Centuries BC|s2cid=163985847|issn=0025-3359|page=24}}</ref> Nga mesi i mijëvjeçarit të parë p.e.s. ndërtuesit navalë zhvilluan një kuptueshmëri më të thellë teknikës kllapa dhe zgavra me kunja fiksuese siç dëshmohet në anijen e mbytur në [[shekulli IV p.e.s.|shekullin e IV p.e.s.]] në Kirenia të Qipros dhe anija e mbytur nga [[shekulli III p.e.s.]] në Marsala të një [[luftanija|luftanijeje]] punike.<ref name="McGrail134"/> Në vitin [[264 p.e.s.]], [[romakët]] kapën një pesërremëshe fenikase që kishte ngecur në cektinë. [[Polibi]] raporton se anija shërbeu si një model për anijet e flotës romake; ata e kuptuan përparësinë e përdorimit të lidhjes fenikase në [[ndërtimtaria navale|ndërtimtarinë navale]], pasi dërrasat gjatësore të përdorura në anije me lidhje skajore nuk kishin nevojë për tu tharë. Herët në Luftën e Parë Punike në vitin [[260 p.e.s.]], teknika e lidhjes fenikase u mundësoi romakëve të ndërtonin një flotë prej 100 pesërremëshesh bremda dy muajve.<ref>{{Cite journal|date=1 gusht 1980|author=André Wegener Sleeswyk|title=Phoenician joints, coagmenta punicana|issn=1057-2414|volume=9|issue=3|lang=en|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1095-9270.1980.tb01303.x|journal=International Journal of Nautical Archaeology|page=244}}</ref> Teknika shihet edhe në [[Vietnami|Vietnam]]. Gërmimet e zhvilluara në varret e përmbytura në Dong Xa të [[Vietnami]]t treguan adoptimin e një larmie teknikash kllapa dhe zgavra me kunja në ndërtimin e një kanoe. Varka daton nga Kultura Dong Son në periudhën e vonë të prehistorisë vietnameze ([[500 p.e.s.]] deri në vitin [[200]]).<ref>{{Cite journal|title=Ancient Boats, Boat Timbers, and Locked Mortise-and-Tenon Joints from Bronze/Iron-Age Northern Vietnam|date=1 mars 2007|lang=en|s2cid=162593190|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1095-9270.2006.00128.x|doi=10.1111/j.1095-9270.2006.00128.x|journal=International Journal of Nautical Archaeology|author1=Peter Bellwood|author2=Judith Cameron|author3=Nguyen Van Viet|author4=Bui Van Liem|volume=36|issue=1|issn=1057-2414|page=8}}</ref> == Përshkrimi == Teknika me kllapa dhe zgavra të fiksuara me kunja apo pyka druri konsiston në prerjen e një zgavre, ose foleje, në faqet e dy dërrasave për tu lidhur bashkë. Një copë druri, zakonisht në formën e një drejtkëndëshi, futet në secilën zgavër për ti lidhur dy dërrasat bashkë. Bashkimi ngulitet duke futur një kunjë apo pykë druri përmes njërës ose më shumë vrimave të hapura faqet ku lidhen bashkë dy dërrasat në skaje. Kjo teknikë është e njohur si lidhja fenikase, kur zbatohet në [[ndërtimtaria navale|ndërtimtarinë navale]].<ref>{{Cite book|lang=en|author1=Carolina López-Ruiz|url=https://books.google.com/books?id=bhOlDwAAQBAJ|publisher=[[Oxford University Press]]|author2=Brian R. Doak|title=The Oxford Handbook of the Phoenician and Punic Mediterranean|date=29 korrik 2019|page=424|isbn=978-0-19-049935-8}}</ref><ref>{{Cite web|author=Matthew Teague|year=2007|lang=en|title=The Pegged Joint, Exposed|url=https://www.finewoodworking.com/2007/05/01/the-pegged-joint-exposed|access-date=28 prill 2021|website=FineWoodworking|publisher=Taunton Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925162856/https://www.finewoodworking.com/2007/05/01/the-pegged-joint-exposed|url-status=live|archive-date=25 shtator 2020}}</ref> [[File:Sidon, Sarcophagus relief of a boat.jpg|thumb|354px|Sarkofagu me anije i zbuluar në Magharet Ablun, varrezë me mbetjet e mbretërve dhe fisnikëve të fenikas të Sidonit në [[Libani|Liban]].<ref>{{Cite book|year=1975|author=Gerhard Herm|url=https://books.google.com/books?id=exQPAAAAMAAJ|title=The Phoenicians: The Purple Empire of the Ancient World|lang=en|publisher=Morrow|page=127|isbn=978-068802908-1}}</ref><ref>{{cite book|editor=Richard Stillwell|publisher=Princeton University Press|url=https://archive.org/details/princetonencyclo00stil|title=The Princeton Encyclopedia of Classical Sites|isbn=978-069103542-0|year=1976|lang=en|page=837}}</ref>]] == Etimologjia == Origjina e termit bashkim apo lidhje fenikase vjen nga [[gjuha latine|latinishtja]], pasi shkrimtarët romakë ja atribuan teknikën fenikasve duke e quajtur atë {{Lang|la|coagmenta punicana}} ose {{Lang|la|Punicanis coamentis}}. Termi latin është i njohur përmes shkrimeve ekzistuese si ato të Katonit të Vjetër. Në traktatin e tij mbi bujqësinë, ''De agri cultura'',<ref group="Shpjegime">{{lang|la|Orbem olearium latum P. IIII Punicanis coagmentis facito, crassum digitos VI facito, subscudes iligneas adindito. Eas ubi confixeris, clavis corneis occludito. In eum orbem tris catenas indito. Eas catenas cum orbi clavis ferreis corrigito. Orbem ex ulmo aut ex corylo facito: si utrumque habebis, alternas indito.}}</br> "Bëje diskun e shtypjes së vajit 4 këmbë të gjerë, me lidhje fenikase, 6 gishta të trashë, shto kapje [[lisi]]. Kur këto të jenë përputhur në vendin e tyre, siguroi me kunja thanukle. Fut tre shkopinj në disk; bëji shkopinjtë dhe diskun të jenë drejtë nëpërmjet gozhdëve prej hekuri. Bëje diskun prej vidhi ose [[lajthia|lajthie]]; nëse i ke të dyja, vendosi në mënyrë të alternuar". Katoni përshkuan ndërtimin e një disku druri të përdorur në shtypjen e vajit duke përdorur teknikën e lidhjes me kllapa dhe zgavra të fiksuara me kunja; ai i referohet teknikës si {{Lang|la|Punicanis coamentis}}, duke ia atribuar armiqëve të [[Roma e lashtë|Romës]].</ref><ref>{{Cite book|author=Markus Porcius Katoni|year=1934|chapter=XVIII|at=XVIII, 9|url=https://www.loebclassics.com/view/cato-agriculture/1934/pb_LCL283.35.xml|title=De agri cultura|lang=la, en|publisher=Loeb Classical Library}}</ref><ref name="243Sleeswyk244">{{Cite journal|journal=International Journal of Nautical Archaeology|lang=en|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1095-9270.1980.tb01303.x|volume=9|issue=3|title=Phoenician joints, coagmenta punicana|issn=1057-2414|author=André Wegener Sleeswyk|date=1 gusht 1980|pages=243–244}}</ref><ref>{{Cite journal|author1=Carlos León Amores|year=1992|author2=Beatriz Domingo Hay|issn=0211-1608|url=https://repositorio.uam.es/handle/10486/2677|journal=Cuadernos de Prehistoria y Arqueología|lang=es|volume=19|title=La construcción naval en el Mediterráneo Greco-Romano|publisher=Universidad Autónoma de Madrid|page=205}}</ref> ''Punicanis'' do të thotë punik (d.t.th. kartagjenas apo fenikas perëndimor) që rrjedh nga [[gjuha latine|latinishtja]] ''poenus'' dhe ''punicus'', që përdoreshin kryesisht për t’iu referuar kartagjenasve dhe fenikasve të tjerë perëndimorë. Këta terma rrjedhin nga termi i [[greqishtja e lashtë|greqishtes së lashtë]] {{lang|grc|Φοῖνιξ}} ("foiniks"), forma e shumësit {{lang|grc|Φοίνικες}} ("foinikes"), një ekzonim i përdorur pa dallim për t’iu referuar si fenikasve perëndimorë ashtu edhe atyre lindorë.<ref>{{cite journal|author=Jonathan R. W. Prag|journal=Papers of the British School at Rome|volume=74|lang=en|date=2006|title=Poenus Plane Est – but Who Were the "Punickes"?|doi=10.1017/S0068246200003214|pages=1–37|s2cid=162396151}}</ref> {{Lang|la|Coamentis}} apo "coagmenta" do të thotë të lidhësh bashkë apo bashkosh.<ref name="243Sleeswyk244"/> == Shiko edhe == * [[Fenikasit]] * [[ndërtimtaria navale]] * [[Lundrimi fenikas përqark Afrikës]] * [[Peripli]] * [[Portolanët]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Thalasokracia]] * [[Fuqia Detare]] * [[Komanda e Deteve]] * [[Historia Detare]] * [[Republikat Detare]] * [[Shkencat Nautike Iberike 1400–1600]] * [[Shkenca Nautike Portugeze]] * [[Epoka e Lundrimit me Vela]] * [[Historia e Navigimit]] * [[Lundrimi Përqark Botës]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Eksplorimet Detare Portugeze]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] == Shpjegime == {{reflist|group=Shpjegime}} == Referime == {{Reflist|23 em}} ==Bibliografia== * {{Cite journal|author1=Carlos León Amores|year=1992|author2=Beatriz Domingo Hay|url=https://repositorio.uam.es/handle/10486/2677|title=La construcción naval en el Mediterráneo Greco-Romano|publisher=Universidad Autónoma de Madrid|journal=Cuadernos de Prehistoria y Arqueología|issn=0211-1608|lang=es|volume=19|pages=199–218}} * {{Cite journal|author1=George F. Bass|author2=Peter Throckmorton|author3=Joan Du Plat Taylor|url=https://www.jstor.org/stable/1005978|author4=J. B. Hennessy|author5=Alan R. Shulman|author6=Hans-Günter Buchholz|year=1967|title=Cape Gelidonya: A Bronze Age Shipwreck|journal=Transactions of the American Philosophical Society|lang=en|issn=0065-9746|volume=57|issue=8|doi=10.2307/1005978|jstor=1005978|pages=1–177}} * {{Cite journal|author=George F. Bass|title=The Construction of a Seagoing Vessel of the Late Bronze Age|url=https://www.academia.edu/34516140|journal=Tropis I: Proceedings of the First International Symposium on Ship Construction in Antiquity, Piraeus, 1985|date=1989|lang=en}} * {{Cite journal|author=George F. Bass|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|url=https://www.jstor.org/stable/4598971|title=New Techniques of Archaeology and Greek Shipwrecks of the Sixth and Fifth Centuries BC|volume=150|issue=1|lang=en|issn=0003-049X|date=2006|jstor=4598971|pages=1–14}} * {{Cite book|author=George F. Bass|editor=Eric H. Cline|year=2012|chapter=Cape Gelidonya shipwreck|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780199873609.001.0001/oxfordhb-9780199873609-e-59|lang=en|title=The Oxford Handbook of the Bronze Age Aegean|doi=10.1093/oxfordhb/9780199873609.001.0001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019987360-9}} * {{Cite journal|author1=Peter Bellwood|lang=en|author2=Judith Cameron|author3=Nguyen Van Viet|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1095-9270.2006.00128.x|author4=Bui Van Liem|date=1 mars 2007|title=Ancient Boats, Boat Timbers, and Locked Mortise-and-Tenon Joints from Bronze/Iron-Age Northern Vietnam|journal=International Journal of Nautical Archaeology|volume=36|issue=1|doi=10.1111/j.1095-9270.2006.00128.x|issn=1057-2414|bibcode=2007IJNAr..36....2B|s2cid=162593190|pages=2–20}} * {{Cite book|author=Mensun Bound|lang=en|year=1985|editor1=Sean McGrail|editor2=Eric Kentley|url=https://books.google.al/books?id=oysiAQAAIAAJ|chapter=Early observations on the construction of the pre-Classical wreck at Campese Bay, island of Giglio: clues to the vessel's nationality|title=Sewn Plank Boats: Archaeological and Ethnographic Papers Based on Those Presented to a Conference at Greenwich in November, 1984|publisher=B.A.R.|isbn=978-0-86054-352-7}} * {{cite encyclopedia|author=Mark Cartwright|lang=en|title=The Phoenicians - Master Mariners|url=https://www.worldhistory.org/article/897/the-phoenicians---master-mariners/|date=25 korrik 2022|encyclopedia=World History Encyclopedia}} * {{Cite book|author1=Alexis Catsambis|year=2014|title=The Oxford Handbook of Maritime Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=GOESDAAAQBAJ|lang=en|author2=Ben Ford|author3=Donny L. Hamilton|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019933600-5|place=[[Nju Jork Siti]]}} * {{Cite book|author=Paula Grey|year=2016|lang=en|title=A History of Travel in 50 Vehicles|url=https://books.google.com/books?id=cAkmDwAAQBAJ|publisher=Tilbury House Publishers and Cadent Publishing|series=History in 50|isbn=978-0-88448-398-4}} * {{cite journal|author=F. Nigel Hepper|date=vjeshtë 2001|lang=en|title=The Cedar of Lebanon in History|url=https://ain-zhalta.com/azdata/docs/The-Cedar-of-Lebanon-in-History.pdf|pages=2-7|journal=Archaeology & History in Lebanon|issue=14}} * {{Cite book|author=Sanford Holst|year=2021|lang=en|title=Phoenicians: Lebanon’s Epic Heritage|url=https://books.google.al/books?id=GIwrzgEACAAJ|others=Antoine Khoury Harb|publisher=Santorini Publishing|isbn=978-194519904-2}} * {{Cite book|author=Gerhard Herm|title=The Phoenicians: The Purple Empire of the Ancient World|url=https://books.google.com/books?id=exQPAAAAMAAJ|year=1975|lang=en|isbn=978-068802908-1|publisher=Morrow}} * {{Cite book|author=Austen Henry Layard|title=The Monuments of Nineveh; from drawings made on the spot|url=https://archive.org/details/dli.granth.100431|year=1849|publisher=John Murray|lang=en|place=Londër}} * {{Cite book|author1=Yaacov Kahanov|year=2003|volume=1|lang=en|author2=Elisha Linder|url=https://books.google.al/books?id=-ZzfAAAAMAAJ|title=The Ma'agan Mikhael Ship: The Recovery of a 2400-Year-Old Merchantman: Final Report|publisher=Israel Exploration Society, University of Haifa|editor1=Elisha Linder|editor2=Eve Black|editor3=Yaacov Kahanov|isbn=978-965221052-4}} * {{Cite book|author1=Yaacov Kahanov|author2=Elisha Linder|lang=en|chapter=The sewing of the ship|url=https://books.google.al/books?id=Mp3fAAAAMAAJ|title=The Ma'agan Mikhael Ship: The Recovery of a 2400-Year-Old Merchantman: Final Report|year=2004|publisher=Israel Exploration Society, University of Haifa|volume=2|isbn=978-965221055-5|pages=3–79}} * {{Cite journal|author1=Yaacov Kahanov|author2=Patrice Pomey|volume=90|issue=1|date=1 janar 2004|url=https://doi.org/10.1080/00253359.2004.10656882|lang=en|journal=The Mariner's Mirror|doi=10.1080/00253359.2004.10656882|title=The Greek Sewn Shipbuilding Tradition and the Ma'agan Mikhael Ship: A Comparison with Mediterranean Parallels from the Sixth to the Fourth Centuries BC|issn=0025-3359|s2cid=163985847|pages=6–28}} * {{Cite book|last=Markus Porcius Katoni|year=1934|chapter=XVIII|lang=la, en|title=De agri cultura|url=https://www.loebclassics.com/view/cato-agriculture/1934/pb_LCL283.35.xml|orig-year=160 p.e.s.|publisher=Loeb Classical Library|translator=Jeffrey Henderson|trans-title=Mbi bujqësinë}} * {{Cite book|author1=Paul Lipke|author2=Hag Ahmed Youssef Moustafa|publisher=British Archaeological Reports|url=https://search.worldcat.org/title/11811103|title=The Royal Ship of Cheops: a retrospective account of the discovery, restoration and reconstruction: based on interviews with Hag Ahmed Youssef Moustafa|year=1984|lang=en|isbn=978-0-86054-293-3}} * {{Cite book|author1=Carolina López-Ruiz|author2=Brian R. Doak|lang=en|date=29 korrik 2019|url=https://books.google.com/books?id=bhOlDwAAQBAJ|title=The Oxford Handbook of the Phoenician and Punic Mediterranean|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-049935-8}} * {{Cite book|author1=Alfred Lucas|author2=John Richard Harris|lang=en|date=30 prill 2012|url=https://books.google.com/books?id=wWHvAgAAQBAJ|title=Ancient Egyptian Materials and Industries|publisher=Courier Corporation|isbn=978-0-486-14494-8}} * {{Cite book|author=Samuel Mark|title=Homeric Seafaring|publisher=Texas A&M University Press|url=https://books.google.com/books?id=mDQwngvaIvMC|year=2005|isbn=978-1-60344-594-8|lang=en}} * {{Cite journal|author=Samuel Mark|title=The Construction of the Khufu I Vessel (c.2566 BC): a Re-Evaluation|s2cid=162096494|bibcode=2009IJNAr..38..133M|journal=International Journal of Nautical Archaeology|volume=38|issue=1|year=2009|lang=en|doi=10.1111/j.1095-9270.2008.00212.x|pages=133–152}} * {{Cite book|author=Sean McGrail|title=Boats of the World: From the Stone Age to Medieval Times|url=https://books.google.com/books?id=rLkRDAAAQBAJ|year=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9-78019814468-7|lang=en|place=[[Nju Jork Siti]]}} * {{Cite book|author=Russell Meiggs|year=1982|place=Oksford|lang=en|publisher=Clarendon Press|url=https://books.google.com/books?id=pY22AAAAIAAJ|title=Trees and Timber in the Ancient Mediterranean World|isbn=978-0-19-814840-1}} * {{Cite journal|author=Patrice Pomey|title=Les épaves grecques et romaines de la place Jules-Verne à Marseille|doi=10.3406/crai.1995.15483|url=https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_1995_num_139_2_15483|journal=Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres|date=1995|lang=fr|volume=139|issue=2|pages=459–484}} * {{Cite conference|author=Patrice Pomey|lang=fr|conference=Techniques et économie antiques et médiévales: le temps de l'innovation: colloque international (C.N.R.S.) Aix-en-Provence, 21–23 mai 1996|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2057367|year=1997|title=Un exemple d'évolution des techniques de construction navale antique: de l'assemblage par ligatures à l'assemblage par tenons et mortaises|publisher=Errance|isbn=978-2-87772-147-9|pages=195–203}} * {{Cite conference|author=Patrice Pomey|date=2010|journal=Varia Anatolica|title=Introduction 3|url=https://www.persee.fr/doc/anatv_1013-9559_2010_act_20_1_1140|conference=Transferts technologiques en architecture navale méditerranéenne de l'Antiquité aux temps modernes: identité technique et identité culturelle. Actes de la Table Ronde d'Istanbul 19–22 mai 2007|lang=fr|publisher=Institut Français d'Études Anatoliennes|volume=20|issue=1|pages=131–136}} * {{cite journal|author=Jonathan R. W. Prag|date=2006|title=Poenus Plane Est – but Who Were the "Punickes"?|journal=Papers of the British School at Rome|volume=74|lang=en|pages=1–37|doi=10.1017/S0068246200003214|s2cid=162396151}} * {{Cite journal|author=Cemal Pulak|date=1998|lang=en|title=The Uluburun Shipwreck: An Overview|volume=27|issue=3|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1095-9270.1998.tb00803.x|journal=International Journal of Nautical Archaeology|issn=1095-9270|doi=10.1111/j.1095-9270.1998.tb00803.x|url-access=subscription|pages=188–224}} * {{Cite book|author=Michel Rival|title=La charpenterie navale romaine: matériaux, méthodes, moyens|url=https://books.google.com/books?id=Q4DfAAAAMAAJ|year=1991|publisher=Editions du Centre national de la recherche scientifique: Presses du CNRS|oclc=474333861|isbn=978-2-222-04391-1|place=Paris|lang=fr}} * {{Cite journal|author=André Wegener Sleeswyk|lang=en|title=Phoenician joints, coagmenta punicana|volume=9|issue=3|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1095-9270.1980.tb01303.x|journal=International Journal of Nautical Archaeology|doi=10.1111/j.1095-9270.1980.tb01303.x|bibcode=1980IJNAr...9..243S|date=1 gusht 1980|issn=1057-2414|url-access=subscription|pages=243–244}} * {{cite book|editor=Richard Stillwell|year=1976|title=The Princeton Encyclopedia of Classical Sites|url=https://archive.org/details/princetonencyclo00stil|publisher=Princeton University Press|isbn=978-069103542-0|lang=en}} * {{Cite web|author=Matthew Teague|year=2007|title=The Pegged Joint, Exposed|lang=en-US|url=https://www.finewoodworking.com/2007/05/01/the-pegged-joint-exposed|accessdate=28 prill 2021|website=FineWoodworking|publisher=Taunton Press|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925162856/https://www.finewoodworking.com/2007/05/01/the-pegged-joint-exposed|archive-date=25 shtator 2020}} * {{Cite book|author=Shelley Wachsmann|title=Seagoing Ships & Seamanship in the Bronze Age Levant|url=https://books.google.com/books?id=apna4pv7Ks8C|year=2009|publisher=Texas A&M University Press|isbn=978-1-60344-080-6|lang=en}} * {{Cite book|author=Kenneth Douglas White|year=1984|lang=en|title=Greek and Roman Technology|url=https://books.google.com/books?id=W1ssAAAAYAAJ|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-1439-8}} [[Kategoria:Përpunim i drurit]] [[Kategoria:Zdrukthtari]] [[Kategoria:Anije]] [[Kategoria:Ndërtimtari navale]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Historia e lashtë]] [[Kategoria:Shpikje të lashta]] [[Kategoria:Historia e Libanit]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Mesdhe]] [[Kategoria:Levant]] [[Kategoria:Kanan]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] 2fj9g98d2ympxmepx6hgey4k8qjrdxx 0 377484 3004022 3003185 2026-07-01T23:01:31Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004022 wikitext text/x-wiki {{Short description|Kontrolli i plotë i luftës navale}} {{distinguish|Fuqia Detare|Thalasokracia}} [[File:USS Abraham Lincoln (CVN-72) underway in the South China Sea on 8 May 2006 (060508-N-4166B-030).jpg|thumb|389px|''USS Abraham Lincoln'', një [[aeroplanmbajtësja|aeroplanmbajtëse]] të [[Marina e Shteteve të Bashkuara|Marinës së Shteteve të Bashkuara]], një mjet i [[projeksioni i fuqisë|projeksionit global të fuqisë]]]] '''Komanda e Deteve''' (gjithashtu e quajtur '''kontrolli i deteve''' ose '''kontrolli detar''') është një koncept naval ushtarak në lidhje me fuqinë e një marine të veçantë në një zonë specifike navale që ajo kontrollon. Një marinë ka komandën e detit kur ajo është aq e fuqishme sa rivalët e saj nuk mund ta sulmojnë atë drejtpërdrejtë. Ky mbizotërim mund të zbatohet në ujërat përreth saj (d.m.th., bregdeti) ose mund të shtrihet largë në oqeane, duke nënkuptuar se vendi ka një [[marina e ujërave të kaltra|marinë të ujërave të kaltra]]. Është e barasvlefshmja navale e [[epërsia ajrore|epërsisë ajrore]]. Me Komandën e Detit, një vend (ose aleancë) mund të sigurojë se anijet e saj ushtarake ose tregtare mund të lëvizin përreth sipas dëshirës, ndërsa rivalet e saj janë të detyruara ose të qëndrojnë në port ose të përpiqen ti shmangen asaj. Ajo gjithashtu mundëson përdorimin e lirë të [[lufta amfibe|operacioneve amfibe]] që mund të shtrijnë mundësitë strategjike me bazë tokësore. Marina Mbretërore Britanike e mbajti komandën e deteve për shumicën e periudhës midis [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]] deri në fillim të [[shekulli XX|shekullit të XX]], duke i lejuar Britanisë dhe aleatëve të saj të tregtonin dhe ti zhvendosnin trupat dhe furnizimet lehtësisht në kohë lufte, ndërsa armiqtë e saj nuk mundnin. Në periudhën pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së II-të Botërore]], [[Marina e Shteteve të Bashkuara]] mban komandën e deteve. Pak marina mund të operojnë si [[Marina e ujërave të kaltra|marina të ujërave blu]], por "shumë shtete po shndërrojnë [[marina e ujërave të gjelbra|marinat e ujërave të gjelbra]] në [[marina e ujërave të kaltra|marina të ujërave blu]] dhe kjo do të rrisë përdorimin ushtarak të [[Zona Ekskluzive Ekonomike|zonat ekonomike ekskluzive]] të huaja [zona bregdetare deri në 200 milje nautike (370 km)] me pasoja të mundshme për regjimin e Zonës Ekonomike Ekskluzive".<ref name="Skaridov">{{cite web|title=Naval activity in the foreign EEZ—the role of terminology in law regime|lang=en|url=http://community.middlebury.edu/~scs/docs/ScienceDirect%20-%20Marine%20Policy%20%20Naval%20activity%20in%20the%20foreign.htm|author=Alexander S. Skaridov|date=11 nëntor 2004|publisher=St. Petersburg Association of the Law of the Sea, 7 Kazanskaya St., St. Petersburg 191186, Russia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061017183601/http://community.middlebury.edu/~scs/docs/ScienceDirect%20-%20Marine%20Policy%20%20Naval%20activity%20in%20the%20foreign.htm|archive-date=17 tetor 2006}}</ref> ==Komanda historike të Deteve në periudhën e velave== ===Kapacitetet shtetërore=== [[File:Britannia rules the waves IMG 2210.JPG|thumb|347px|''Britania sundon dallgët'': pllakë e dekoruar në Liverpool rreth 1793-1794 (Musée de la Révolution française).]] Historikisht, shumë fuqi janë përpjekur të shtrijnë komandën e deteve në kohë paqeje, duke imponuar taksa ose kufizime të tjera mbi transportin duke përdorur zonat e detit të hapur. Për shembull, [[Republika e Venecies|Venecia]] pretendonte [[Deti Adriatik|Detin Adriatik]] dhe merrte një detyrim të rëndë nga anijet që lundronin ujërat e saj veriore. [[Gjenova]] dhe [[Mbretëria e Francës|Franca]] secila pretendonte pjesë të Mesdheut Perëndimor. [[Danimarka]] dhe [[Suedia]] pretendonin të ndanin [[Deti Baltik|Detin Baltik]] midis tyre. [[Perandoria Spanjolle|Spanja]] pretendonte mbizotërimin mbi [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] dhe [[Gjiri i Meksikës|Gjirin e Meksikës]], ndërsa [[Perandoria Portugeze|Portugalia]] mbi [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]] dhe të gjithë [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]] në jug të [[Maroku]]t.<ref>{{cite book|last=Hall|first=William Edward|year=1880|title=International Law|url=https://archive.org/stream/internationalla02hallgoog|publisher=Clarendon Press|lang=en|pages=148-9}}; {{cite book|last=Hall|first=William Edward|publisher=Clarendon Press and Henry Frowde|url=https://archive.org/details/treatiseonintern00hallrich|year=1895|title=A Treatise on International Law|lang=en|access-date=6 shkurt 2019}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|author=Cyprian Arthur George Bridge|title=Sea, Command of the|year=1911|lang=en|url=https://archive.org/details/encyclopaediabri24chisrich/page/529|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=24|encyclopedia=Encycloædia Britannica|page=529}}</ref> ===Kundërmasat asimetrike=== Gjatë [[Periudha e Lundrimit me Vela|periudhës së velave]], ishin dy kundërmasa parësore ndaj një tjetër fuqie që kontrollonte detet: trafikimi dhe [[korsari]]a. Trafikimi ndihmonte të sigurohej se një vend mund të vijonte të tregtonte (dhe të siguronte ushqim dhe furnizime të tjera jetësore) madje edhe kur ishte nën [[bllokada|bllokadë]], ndërsa korsaria i lejonte fuqisë më të dobët të çrregullonte tregtinë e më të fortës. Pasi këto masa, që janë shembuj të luftës asimetrike, vinin nga organizata jo-qeveritare dhe ndonjëherë kriminale, ato ranë në disfavor me qeveritë më të forta. Deklarata e Parisit për Respektimin e Ligjit Detar në vitin [[1856]] e ndalonte korsarinë. Ai traktat u ratifikua nga relativisht pak vende, por është kthyer në ligj zakonor i detit. ==Komanda historike të Deteve në periudhën avullore== Një kundërmasë më moderne, e ngjashme me [[korsari|korsarinë]], ishte përdorimi i [[lufta nënujore|lufta e nëndetëseve]] nga [[Gjermania]] gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë]] dhe [[Lufta e Dytë Botërore|të Dytë Botërore]] për të sulmuar anijet tregtare aleate më së pari në [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]], [[Mesdheu|Mesdhe]] dhe [[Deti Baltik|Detin Baltik]]. ==Komanda historike të Deteve në përiudhën e aviacionit naval== Gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], [[avioni]] u gjithashtu një kundërmasë efektive në Komandën e Deteve, meqë anijet nuk mund ta mbronin veten mirë kundër sulmeve ajrore. [[Beteja e Britanisë]] ishtë gjerësisht një përpjekje nga [[Gjermania]] për të asgjësuar Forcat Ajrore Mbretërore, kështu që ajo nuk do të ishte e aftë për të mbrojtur Marinën Mbretërore nga sulmet ajrore dhe madje të lejonte një pushtim detar të vetë Britanisë së Madhe. E gjithë strategjia navale japoneze gjatë Luftës së Dytë botërore në Paqësor ishte të fitonte Komandën e Deteve nga shkatërrimi në shkallë të gjerë i fuqisë navale aleate, deri sa flota e tyre as u shkatërrua as u shndërrua e parëndësishme nga Beteja e Gjirit Lejte, duke i dhënë Komandën e Deteve aleatëve. ==Komanda Moderne e Deteve== Marinat e përparuara, me akses te satelitët mbikëqyrës dhe sistemet në shkallës të gjerë të pikasjes së nëndetëseve, mund të befasohen rrallë në det, por nuk mund të jenë kudo. Anijet individuale të marinave të përparuara mund të jenë të prekshme në det (p.sh.:, ''USS Stark'' u godit nga një raketë kundër-anijesh e nisur nga një avion, ndërsa patrullonte [[Gjiri Persik|Gjirin Persik]]) ose në port (p.sh.:, nga sulmi vetë-vrasës mbi luftanijen ''USS Cole''.) [[File:Royal Navy Type 45 destroyer HMS Daring MOD 45154175.jpg|thumb|347px|''HMS Daring'', një destrojer me raketa të drejtuara i tipit 45 të Marinës Mbretërore]] Kapacitetet navale të "[[Marina e ujërave të kaltra|ujërave blu]]"<ref name="Storey2004">{{cite journal|first1=You|last1=Storey|last2=Ji|journal=Naval War College Review|date=dimër 2004|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0JIW/is_1_57/ai_113755343|lang=en|title=China's aircraft carrier ambitions: seeking truth from rumors}}</ref> nënkuptojnë se një flotë është e aftë të operojë në "[[ujërat ndërkombëtare]]". Ndërsa traditionalisht një dallim është bërë midis [[marina e ujërave kafe|marinave të ujërave kafe]] që operojnë në zonën bregdetare deri në 200 milje nautike (370&nbsp;km) dhe një marine të ujërave, një term i ri, "''[[marina e ujërave të gjelbra]]''" është krijuar nga [[Marina e Shteteve të Bashkuara]],<ref>{{Cite web|date=13 tetor 2005|url=http://www.navy.mil/navydata/cno/mullen/speeches/mullen051013.txt|title=Q&A with Adm. Michael G. Mullen 2006 CNO's Guidance Release Media Roundtable Pentagon|work=navy.mil|lang=en|place=Uashington, DC|archive-date=15 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015040114/https://www.navy.mil/navydata/cno/mullen/speeches/mullen051013.txt|url-status=dead}}</ref> që o referohet nëndetëseve bregdetare dhe lundrave të sulmit të shpejtë të shumë shteteve, [[korveta]]t më të mëdha bregdetare luftuese dhe mjete të ngjashme të një numri thelbësor fuqish, si dhe mjetet amfibe që variojnë nga anijet e vjetra të zbarikimit të tankeve deri në aeroplanmbajtëset komplekse të avionëve S/VTOL dhe anije të tjera të specializuara. Në luftën moderne marinat e ujërave blu përfshijnë forca vetëpërmbajtëse mbrojtëse nga kërcënimet [[lufta nënujore|nënujore]], sipërfaqësore dhe ajrore si dhe një akses thelbësor logjistik, duke lejuar një prani të vazhdueshme në distancë. Në disa mjedise detare një mbrojte e tillë ofrohet nga pengesat natyrore, si shelfi akullor i [[Arktiku]]t. [[Marina e Shteteve të Bashkuara]] studioi një koncept për një anije me çmim ekonomik, të aftë për kondrollin e sipërfaqes dhe nën të me helikopterë ASW dhe luftues STOVL për mbrojtje të lehtë ajrore, por jo të madhe mjaftueshëm për tu pajisur mirë për [[projeksioni i fuqisë|projeksionin e fuqisë]] të njohur si ''anije për kontrollimin e detit''. Kjo [[aeroplanmbajtësja|aeroplanmbajtëse]] e vogël nuk u ndërtuar nga [[ShBA|Shtetet e Bashkuara]], megjithëse një kuvertë e gjatë e një [[anija sulmuese amfibe|anije sulmuese amfibe]] e pajisur me luftues STOVL dhe helikopterë ASW në vend të transportit parësor të helikopterëve duke operuar në një rol dytësor të kontrollit të detit. ===Kërkesat për kontrollin modern të detit=== Gjatë [[Lufta e Falklandit|Luftës së Folklandëve]], britanikëve u mungonte [[paralajmërimi i hershëm dhe kontrolli ajror]] me rreze të gjatë, që çoi në humbjen e një anijeje dhe dëmtimit madhor të të tjerave, kur avionët sulmues [[argjentina]]s afroheshin në fushëpamjen e radarit të anijes afërsisht në të njëjtën kohë që ata lëshonin raketa kundër anijeje dhe vetëm një kohë e shkurtër para se ata të kryenin sulme bombarduese. Një numër marinash e mësuan këtë leksion. Shumë marina me [[aeroplanmbajtësja|mbajtëse STOVL]] kanë zhvilluar [[paralajmërimi i hershëm dhe kontrolli ajror|paralajmërim të hershëm dhe kontroll ajror]] me bartje helikopterësh si ''Westland Sea King AEW'' britanik dhe spanjoll, EH-101 AEW italian dhe Ka-31 AEWrus. Së fundmi francezët me një aeroplanmbajtëse të re më të madhe CATOBAR morën avionin amërikan ''E-2 Hawkeye''. Një shembull për dallimin midis një [[marina e ujërave të kaltra|marine të ujërave blu]] dhe një [[marina e ujërave të gjelbra|marine të ujërave të gjelbra]]: "...E para duhet të jetë një 'mbrojtje aktive e ujërave të gjelbër' që do ti mundësonte [[Marina Kineze|Marinës Kineze]] të mbronte ujërat territoriale të [[Kina|Kinës]] dhe të forconte sovranitetin e saj në Ngushticën e Tajvanit si dhe [[Deti i Kinës Jugore|Detin e Kinës Jugore]]. Faza e dytë do të ishte të zhvillohej një marinë e ujërave blu e aftë ta [[projeksioni i fuqisë|projektonte fuqinë]] në Paqësorin Perëndimor . . . Liu [shef shtabi i PLAN 1982-88 dhe zëvendës-drejtues i Komisionit Qendror Ushtarak 1989-97] beson se në mënyrë që të përmbush një aftësi të ujërave blu, PLAN duhet të marrë aeroplanmbajtëse. . ."<ref name="Storey2004"/> [[Aeroplanmbajtësja|Aeroplanmbajtëset]] vendosen me [[luftanija|luftanije]] të tjera të specializuara në grupet e betejës së aeroplanmbajtëses, duke mundësuar mbrojtjen kundër [[lufta kundër-nëndetëseve|kërcënimeve nën-detare]], sipërfaqësore dhe ajrore. Duke qenë se nuk ka një përcaktim të qartë të një [[marina e ujërave të kaltra|marine të ujërave blu]], statusi është i disktuar. Duke parë rëndësinë e aviacionit naval, termi mund të konsiderohet fortësisht i lidhur me mbajtjen e [[aeroplanmbajtësja|aeroplanmbajtëseve]] të afta të operojnë në oqeane. "Në fillim të viteve '80 kishte një betejë të hidhur dhe shumë publike të luftuar nëse duhej zëvendësuar aeroplanmbajtësja e fundit e [[Australia|Australisë]], ''HMAS Melbourne''. Personeli i vjetër i Marinës Mbretërore Australiane paralajmëroi se pa një aeroplanmbajtëse, Australia do të ishte e prekshme ndaj të gjitha llojeve të kërcënimeve. Një ish shef i marinës arriti të deklaronte deri se ne (australianët) "nuk do të kemi më një marinë të ujërave blu (një të aftë të operojë largë nga brigjet miqësore)".<ref>{{cite web|author=Gary Brown|lang=en|date=31 mars 2004|url=http://www.onlineopinion.com.au/view.asp?article=2104|title=Why buy Abrams Tanks? We need to look at more appropriate options|work=onlineopinion.com.au}}</ref> Megjithatë, megjithëse Marina Mbetërore Tailandeze operon një aeroplanmbajtëse ujërash ndërkombëtare, ajo nuk është absolutisht një "marinë ujërash blu". ===Kundërmasat ndaj komandës së imponuar=== Ndërsa një ''[[marina e ujërave të kaltra|marinë e ujërave blu]]'' mund të projektoi fuqinë e kontrollit të detit në bregdetin e një shteti tjetër, ajo mbetet e prekshme ndaj kërcënimeve nga forcat me kapacitete më të ulta. Mbështetja dhe logjistika në largësi krijon kosto të larta dhe mund të ketë një përparësi të saturuar mbi një forcë të vendosur, nëpërmjet përdorimit të aseteve me bazë tokësore ose [[raketa tokë-ajër|raketave tokë-ajër]] (trajektore që ndjekin terrenin ose balistike), nëndetëset diezel-elektrike, ose taktikat asimetrike si mjeti i sulmit të shpejtë bregdetar. Një shembull i kësaj prekshmërie ishte bombardimi në tetor [[2000]] i anijes ''USS Cole'' Aden.<ref>{{cite web|work=edp24.com|year=2003|lang=en|url=http://www.edp24.com/Content/Frontline/2003/030607HMSnorfolk1.asp|title=The gateway to East Anglia's Armed Forces|archive-url=https://web.archive.org/web/20071130041633/http://www.edp24.com/Content/Frontline/2003/030607HMSnorfolk1.asp|archive-date=30 nëntor 2007}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://proceedings.ndia.org/5560/Wednesday/Session_III-A/Heijster.pdf|title=TNO Presentation|work=proceedings.ndia.org|access-date=23 prill 2025|archive-date=25 shkurt 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225053228/http://proceedings.ndia.org/5560/Wednesday/Session_III-A/Heijster.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|work=defense-update.com|url=http://www.defense-update.com/newscast/0107/news/110107_fiac.htm|title=Protecting Naval Surface Ships from Fast Attack Boat Swarm Threats|archive-date=16 janar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070116024340/http://www.defense-update.com/newscast/0107/news/110107_fiac.htm|url-status=dead}}</ref> Në përgjigje të këtyre kërcënimeve, [[Marina e Shteteve të Bashkuara]] ka zhvilluar anije të luftimit bregdetar. ==Shiko edhe== * [[Bllokada]] * [[Epërsia ajrore]] * [[Projeksioni i fuqisë]] * [[Marina e ujërave të kaltra]] * [[Marina e ujërave të gjelbra]] * [[Marina e ujërave kafe]] * [[Republikat Detare]] * [[Fuqia Detare]] * [[Thalasokracia]] * [[Tellurokracia]] * [[Forca detare]] * [[Shteti ishullor]] * [[Lufta detare]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Historia Detare]] * [[Lundrimi përqark botës]] * [[Lundrimi fenikas përqark Afrikës]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Eksplorimet Detare Portugeze]] == Referime == <references/> ==Bibliografia== * {{cite book|author=George W. Baer|title=One Hundred Years of Sea Power: The U.S. Navy, 1890–1990|url=https://archive.org/details/onehundredyearso0000baer|publisher=Stanford University Press|year=1993|lang=en}} * {{cite journal|author=Eugene Edward Beiriger|title=Building a Navy ‘Second to None’: The U.S. Naval Act of 1916, American Attitudes toward Great Britain, and the First World War|url=https://bjmh.gold.ac.uk/article/view/755/877|date=2017|lang=en|journal=British Journal for Military History|volume=3|issue=3|pages=4–29}} * {{cite encyclopedia|author=Cyprian Arthur George Bridge|title=Sea, Command of the|lang=en|url=https://archive.org/details/encyclopaediabri24chisrich/page/529|year=1911|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=24|encyclopedia=Encycloædia Britannica|page=529}} * {{cite book|author=Sebastian Bruns|title=US Naval Strategy and National Security: The Evolution of American Maritime Power|url=https://archive.org/details/usnavalstrategyn0000seba|publisher=Routledge|year=2018|lang=en}} * {{cite journal|author1=Jonathan D. Caverley|author2=Peter Dombrowski|date=2020|url=https://doi.org/10.1080/09636412.2020.1811448|title=Too important to be left to the admirals: the need to study maritime great-power competition|journal=Security Studies|volume=29|issue=4|lang=en|pages=579–600}} * {{cite book|author=Colin S. Gray|year=1992|title=The Leverage of Sea Power: The Strategic Advantage of Navies in War|publisher=Free Press|lang=en}} * {{cite book|author=Eric. Grove|title=The future of sea power|year=2021|publisher=Taylor & Francis|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=TGoIEQAAQBAJ|lang=en}} * {{cite journal|author=Jakub J. Grygiel|title=The Limits of Sea Power|url=https://digital-commons.usnwc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=8223&context=nwc-review|journal=Naval War College Review|volume=74.4|date=2021|lang=en|pages=95–110}} * {{cite book|last=Hall|first=William Edward|year=1880|title=International Law|lang=en|url=https://archive.org/stream/internationalla02hallgoog|publisher=Clarendon Press|place=Oksford|via=Internet Archive}} * {{cite book|last=Hall|first=William Edward|title=A Treatise on International Law|edition=i 4-rt|url=https://archive.org/details/treatiseonintern00hallrich|year=1895|publisher=Clarendon Press and Henry Frowde|lang=en|via=Internet Archive|place=Oksford dhe Londër|access-date=6 shkurt 2019}} * {{cite journal|author1=Eric. Heginbotham|author2=Richard J. Samuels|title=Active Denial: Redesigning Japan’s Response to China’s Military Challenge|date=2018|journal=International Security|volume=42|issue=4|lang=en|pages=128–69}} * {{cite journal|author=Kuang-hao Hou|lang=en|title=The Social Construction of the Ocean, Sea Power, and Maritime Transformation|date=2023|journal=Journal of Political & Military Sociology|volume=50.1}} * {{cite journal|author=Paul. Kennedy|date=1988|title=The Influence and the Limitations of Sea Power|url=https://archive.org/details/international-history-review_1988-02_10_1/page/2|journal=International History Review|volume=10|issue=1|lang=en|pages=2–17}} * {{cite book|author=Sarah Kirchberger|title=Assessing China’s Naval Power: Technological Innovation, Economic Constraints, and Strategic Implications|year=2018|publisher=Springer-Verlag GmbH|lang=en}} * {{cite book|author=Nicholas A. Lambert|title=The Neptune Factor: Alfred Thayer Mahan and the Concept of Sea Power|publisher=Naval Institute Press|year=2024|lang=en}} * {{cite book|author=Nicholas A. Lambert|title=Planning Armageddon: British Economic Warfare and the First World War|url=https://archive.org/details/planningarmagedd0000lamb|publisher=Harvard University Press|year=2012|lang=en}} * {{cite book|author=Andrew Lambert|title=Seapower States: Maritime Culture, Continental Empires and the Conflict that Made the Modern World|url=https://archive.org/details/seapowerstatesma0000lamb|publisher=Yale University Press|year=2018|lang=en}} * {{cite book|author=Alfred Thayer Mahan|title=Mahan on Naval Strategy: Selections from the Writings of Rear Admiral Alfred Thayer Mahan|url=https://archive.org/details/mahanonnavalstra0000maha|publisher=Naval Institute Press|year=1991|lang=en}} * {{cite book|author=Alfred Thayer Mahan|title=The Influence of Sea Power upon History, 1660–1783|url=https://archive.org/details/seanpowerinf00maha/|publisher=Little, Brown and Co.|year=1890|lang=en}} * {{cite book|author=John Fass Morton|year=2024|publisher=Naval Institute Press|url=http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=61080|title=Sea Power and the American Interest: From the Civil War to the Great War|lang=en}} * {{cite book|author=Bernard Semmel|title=Liberalism and naval strategy: ideology, interest and sea power during the Pax Britannica|publisher=Routledge|year=2023|lang=en}} * {{cite journal|first1=You|last1=Storey|last2=Ji|journal=Naval War College Review|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0JIW/is_1_57/ai_113755343|title=China's aircraft carrier ambitions: seeking truth from rumors|lang=en|date=dimër 2004}} * {{cite book|author=Geoffrey Till|year=2009|title=Seapower: A Guide for the Twenty-First Century|edition=i 2-të|publisher=Routledge|lang=en}} * {{cite journal|author=Thomas-Durell Young|journal=Naval War College Review|volume=72|issue=3|date=2019|title=NATO’s Selective Sea Blindedness: Assessing the Alliance’s New Navies|lang=en|pages=13–39}} * {{cite journal|author=Javed Zafar|journal=Malaysian Journal of International Relations|title=The Elements of Sea Power and the Indo-Pacific Strategy of the West Asian Region|url=https://malindojournal.um.edu.my/index.php/mjir/article/download/40490/16402|lang=en|date=2023|volume=11.1|pages=20–42}} [[Kategoria:Perandori]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Tregti ndërkombëtare]] [[Kategoria:Histori e transportit]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Vende ishullore]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] [[Kategoria:Forca detare]] [[Kategoria:Gjeografi detare]] [[Kategoria:Doktrina ushtarake]] hewybu5ltyzdpht13lq5xmzq8eczabp 0 377980 3004173 2971211 2026-07-02T09:29:01Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004173 wikitext text/x-wiki [[File:NaoVictoria.JPG|thumb|Riprodhim i ''nau''t "[[Victoria (anije)|Victoria]]" të [[Ferdinand Magelani]]t në ''Nao Victoria Museum di Punta Arenas'', [[Kili]]]] '''Nau''' është një lloj [[anija tregtare|anijeje tregtare]] apo luftanije, me shtytje [[veliera|veliere]] e përdorur nga [[Perandoria Portugeze]] dhe [[Gjenova|gjenovezët]] që nga [[Mesjeta]]. Bëhet fjalë për një anije me përmasa të mëdha e përdorur për itineraret e gjata tregtare: thelbësisht itinerari nga [[Mesdheu]] në [[Deti Baltik|Detin Balltik]].<ref>{{cite web|lang=es|publisher=Real Academia Española|url=http://lema.rae.es/drae/?val=nao|work=Diccionario de la lengua española|title=Nao}}</ref><ref name="PellenTurza1993">{{cite book|author=R. Pellen|lang=es|url=http://books.google.al/books?id=siBVPmn7pkQC&pg=PA651|title=Los milagros de Nuestra Señora de Berceo (c. 1255): Index|author2=C. G. Turza|year=1993|publisher=ENS Editions|access-date=19 nëntor 2011|isbn=978-2-902966-11-0|page=651}}</ref> Ishte një anije ngarkesash të mëdha, me kështjella prori dhe pupe. Mund të kishte dy, tre ose katër direkë, të lidhur me dy ose tre vela të mbivendosura.<ref name="Montpalau1787">{{cite book|editor=Antonio de Capmany y de Montpalau|title=Ordenanzas de las armadas navales de la Corona de Aragon|url=http://books.google.al/books?id=hcJCAAAAYAAJ&pg=RA1-PA6|lang=es|year=1787|publisher=Imprenta Real|pages=1–|quote=Galerat dhe naut e [[Alfonsi V|Alfonsit të V]]... Nau me kapacitet prej 120 kuajsh}}</ref> [[File:Santa-Maria.jpg|thumb|left|345px|Nau ''Santa Maria'' në portin e [[Funchal]]-it, riprodhim i ndërtuar në [[Galicia (Spanjë)|Galici]].]] ''Nau'' kishte një bord të lartë mbi nivelin e ujit (''opera morta''), tre direkë me vela katrore (direku kryesor, direku i pasëm dhe direku i përparëm), bompres dhe kështjellë si në pupë, ashtu dhe në pror. Megjithatë, forma dhe teknologjia e saj kishte përdorime të ndryshme përgjatë shekujve. Gjatë gjithë [[mesjeta e hershme|mesjetës së hershme]], deri në [[shekulli XIV|shekullin e XIV]], nau ndërtohej sipas projektit të skeletit, me mbulim të kryer me dërrasa të puthitura sipas metodës "''me kllapa dhe kunja''" dhe kalafatim –siç ishte e zakonshme në [[Mesdheu|Mesdhe]] për [[ndërtimtaria navale|ndërtimtarinë navale]] mesjetare,<ref name ="g931">{{cite web|title=Optimot. Consultes lingüístiques|website=Llengua catalana|url=https://aplicacions.llengua.gencat.cat/llc/AppJava/index.html?action=Principal&method=detall&input_cercar=calafatar&numPagina=1&database=DIEC&idFont=2800&idHit=2800&tipusFont=%3Ci%3EDiccionari+de+la+llengua+catalana%3C%2Fi%3E+de+l%27Institut+d%27Estudis+Catalans+%282a+edici%F3%29&numeroResultat=1&databases_avansada=&categories_avansada=&clickLink=detall&titol=calafatar+&tematica=%28Totes%29&tipusCerca=cerca.tot|lang=ca|access-date=11 shtator 2024}}</ref> gjithashtu me timon bishtor si një element drejtimi, dhe dy direkë me vela latine si sistem shtytjeje. Në [[mesjeta|mesjetë]] termi ''nau'' mund të nënkuptonte një anije të përgjithshme ose hiperonim, që u referohet të gjitha anijeve që shtyheshin nga velat, për ti dalluar nga [[galera]]t, të përdorura si emërtim i përgjithshmë për tiu referuar të gjitha anijeve me shtytje me rrema dhe vela, në këtë rast. I evoluar duke nisur nga modeli i kogës (e cila evoluonte nga [[shekulli XIII|Dyqinta]] nga ''knarr'' [[vikingët|viking]] me ndryshimin e timonit me rrem të pasmë dhe jo me rrem anësor), gjatë [[epoka e zbulimeve|epokës së zbulimeve]] shërbeu si bazë për zhvillimin e [[karraka|karrakës]]. == Etimologjia == [[File:Hansa ships of the XIVth and XVth centuries.jpg|thumb|389px|Anijet e lidhjes hanseatike në shek. e XIV dhe XV]] Fjala ''nau'' rrjedh nga [[gjuha portugeze|portugalishtja]] ''nau'' e cila e ka origjinën nga [[gjuha latine|latinishtja]] ''navis'' (që d.t.th. anije) dhe në shumë dokumente të periudhës [[1211]]-[[1428]] shpesh zëvendësohet nga termi i përgjithshëm ''anije'', duke iu kundërvënë termit {{lang|pt|embarcação}} i përdorur për të treguar lundra me përmasa të vogla. Termi përdorej në të njëjtën mënyrë dhe origjinë në [[gjuha katalane|gjuhën katalane]]: ''nau''. Përdorimi portugez i fjalës nau përputhet me përdorimin në [[Republika e Gjenovës|Republikën e Gjenovës]] ku, në të njëjtën periudhë, termi ''nao'' (në dokumentet zyrtare përgjithësisht ''navis'') tregonte një anije të ngjashme. Në [[gjuha spanjolle|spanjisht]], termi shfaqet njëllojë me atë gjenovez: ''nao''. == Historia == {{main|Eksplorimet detare portugeze}} === Origjina === [[File:Armes de Louis Malet de Graville (3).jpg|thumb|left|Kogë franceze e admiralit Louis Malet de Graville, miniaturë nga Chantilly, Musée Condé, ms. 507]] {{main|Shkenca Nautike Portugeze}} Në fundin e [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] nis rrugëtimin detar atlantik, drejtë [[Flandra|Flandrës]], për tiu shmangur rrugës tokësore dhe lumore kontinentale, vecanërisht nëpër [[Lumi i Ronës|Ronë]]. Tregtarët katalanë, gjenovezë dhe [[venecia]]në e përdorën në mënyrë të rregullt këtë itinerar të ri, që u shndërrua në rrugën kryesore të shkëmbimeve midis [[Mesdheu]]t dhe [[Evropa Veriore|Evropës Veriore]] ([[Flandra]] dhe [[Anglia]]). Në [[Mesjeta e vonë|Mesjetën e Vonë]], [[portugezët]] dhe [[Gjenova|gjenovezët]], për të mundur të tregtonin me vendet e [[Evropa Veriore|Evropës Veriore]], përgjithësisht me [[Anglia|Anglinë]] dhe portet e pasura të [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]], adoptuan llojin e anijes që përdorej nga ata popuj: koga, një evoluim i ''knarrit'' të përdorur nga [[fiset Nordike|nordikët]] në ekspeditat e tyre tregtare. Koga ishte një [[veliera|velierë]] me një [[direku|direk]] me velë të madhe katrore dhe timon me rrem të pasëm, të montuar nën pupë, bordë shumë të lartë mbi ujë për ti lejuar ta përballonte më mirë lundrimin në det të hapur. [[File:Knarr 1.jpg|thumb|345px|Riprodhim i një knarri viking, Norvegji; modeli te i cili u bazua koga balltike]] Në të njëjtën mënyrë si anijet mesdhetare do të udhëtonin drejtë porteve të bregdetit atlantik dhe të [[Kanali i la Manshit|Kanalit të La Manshit]], pak më vonë mbërritën edhe anije atlantike në [[Mesdheu|Mesdhe]], të ardhura thelbësisht nga [[Kantabria]], të ashtuquajturat ''[[biscay|biskajene]]'' – duke përfshirë gjithmonë [[baskët]] dhe kantabrët. Dy botë që kishin qëndruar të izoluara dhe pa kontakte nisën të shkëmbenin teknologinë, si navale, ashtu dhe nautike. Në këtë mënyrë gjatë [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] u shfaqën në [[Mesdheu|Mesdhe]] koga dhe anije të tjera atlantike si ''barinela'', ''barca'', etj. Ato ndërtoheshin sipas parimeve të veshjes në fillim dhe me dërrasa të mbivendosura, me një timon-rrem në bisht dhe një direk me vela katrore. [[File:Lisa von Lübeck - Photo by Doris Schütz.jpg|thumb|left|381px|Riprodhim i modern i kogës hanseatike ''Lisa von Lübeck'', 2004]] Gjatë më shumë se një shekulli termi koga do të përdorej në Mesdhe si sinonim i naut, anije e madhe tregtare, duke arritur ta mënjanonte. Por për ta dalluar naun/kogën mesdhetare nga atlantikja, kësaj të fundit do ti shtohej termi ''baionesc''. Në kohën që nau/koga mesdhetare përshtati velën katrore dhe timonin e rrumbullakët, elementi i vetëm dallues që do të diferenconte naun/kogën mesdhetare nga atlantikja do të ishte pamja dhe forma në të cilën ndërtohej trupi, kështu që atlantikes do ti shtohej termi ''mbivendosje''. Në panoramën detare të [[Mesdheu]]t, të mbizotëruar nga [[galera]] në përdorim nga [[Republika e Venecies|venecianët]], kogat portugeze dhe, mbi të gjitha, të [[Republika e Gjenovës|Republikës së Gjenovës]], lanë mbresa<ref>{{cite book|author=Angus Konstam|url=https://archive.org/details/historyofshipwre0000kons/page/77|year=2002|title=The History of Shipwrecks|publisher=Lyons Press|lang=en|isbn=1-58574-620-7|pages=77–79}}</ref> dhe në dokumentet zyrtare në [[gjuha latine|latinisht]] nisën të quheshin ''navis'' sipas mënyrës së [[Roma e lashtë|Romës së Lashtë]]. ''Nao'' gjenovez, duke iu dashur të përballonte udhëtimin e gjatë nga [[Liguria]] deri në [[Deti Baltik|Balltik]], i rriti sistematikisht përmasat duke nisur të zhvillonte sistem më kompleks direkësh, duke arritur në tre direkë. [[File:20151008 MaquetaNiña2015 5.jpg|thumb|396px|Maket i karavelës ''La Niña''. Vela të përziera (katrore dhe latine, d.m.th. të rrumbullakta): vela e përparme, vela kryesore me erëpritëse në pjesën e poshtme, vela e pasme, vela e të kundrapasmes.<ref name ="moll01">[http://moll.mandevila.eu/contramitjana DCVB: Contramitjana]</ref>]] === Evoluimi === {{see also|Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600}} Në [[shekulli XV|shekullin e XV]], në kohën e mbretit Ferdinando, [[Portugalia]] nisi pushtimin e brigjeve [[afrika]]ne, duke ndërtuar [[Perandoria Portugeze|një perandori]], duke nisur në këtë mënyrë [[Epoka e zbulimeve|epokën e zbulimeve]]. Kurora pretendonte nga mjeshtrat e saj marangozë anije sa më në pararojë të ishte e mundur dhe ''nau'' qe një nga lundrat që përfitoi shtytja pasuese evolutive; lundra tjetër qe [[karavela]], në origjinë një peshkarexhë portugeze me frymëzim arabo-mesdhetar. Evoluimi qe i ngadaltë: akoma në kohën e [[Gil Eanes]], eksploratori portugez që në vitin [[1434]] arriti të lundronte përqark Kepit Bojador, ishin në përdorim gocët ({{lang|pt|barca}}), por nga ajo kohë [[karavela]]t e sapo konceptuara dhe ''nau''t me tre direkë u bënë anijet standard të [[Eksplorimet detare portugeze|ekspeditave detare luzitane]]. Në trysninë e [[pirateria|piraterisë]] që godiste brigjet portugeze dhe të sforcos kombëtare për të krijuar një ''armada'' për të luftuar piratët, ''nau''t hynë në të njëjtën kohë në marinën mbretërore si plataforma [[artileria|artilerie]] plluskuese pikërisht për përmasat e tyre, shumë më të mëdha se [[galera]]t kushtuar luftës korsare dhe [[abordazhi]]t, përbënin një mbështetje të shkëlqyer për grykat e ndryshme të zjarrit. ''Nau''t nisën të dallohen për [[topi (armë)|topat]] që mund të bartëte: ''nau'' me tre kuverta (nga 100 deri në 120 gryka zjarri) dhe anijet me dy kuverta e gjysmë (80 gryka zjarri). Edhe kapaciteti i tyre u rrit, duke arritur 200 tonë në [[shekulli XV|''Katërqintën'']] dhe 500 tonë në [[Shekulli XVI|''Pesëqintën'']]. [[File:Ships Through the Ages (14).jpg|thumb|left|543px|Piktura "Ships Through Ages", nau, karavelë dhe galeasë]] Në fillim të [[shekulli XV|shekullit të XV]] rekuperohet termi ''nau'', duke u imponuar mbi termin ''kogë''. Pamja e naut mesdhetar kishte ndryshuar përkundrejtë [[shekulli XIII|shekullit të XIII]], ishte e pajisur me tre [[direku|direkë]], i përparmi dhe kryesori me vela katrore, ndërsa i pasmi me vela latine, dhe timon rremë-bisht. Ishte shndërruar në nau me me velëzim të përzier, gjë që ndodh edhe me modelin e [[karavela|karavelës]], te e cila u bazuan një pjesë e madhe e anijeve të [[periudha e hershme moderne|Periudhës së Hershme Moderne]], si [[karraka]], [[galeoni]], luftanija e linjës, [[fregata]], [[korveta]], etj. Në vitin [[1492]], kur [[Kristofor Kolombi]] u nis nga [[Ishujt Kanarie]] drejtë [[Karaibet|Karaibeve]], anija flamurtare e flotës së tij të vogël, [[Santa María (anije)|Santa Maria]], më e madhja nga tre anijet e përdorura në [[udhëtimet e Kristofor Kolombit|udhëtimin e parë në Botën e Re]] në vitin [[1492]], ishte një nau. Dy të tjerat, [[La Niña (karavelë)|La Niña]] dhe [[La Pinta (karavelë)|la Pinta]], ishin [[karavela]]. [[File:Nao Victoria en Magallanes 01.jpg|thumb|Riprodhim i naut ''Victoria'' të Magelanit, 2011, Punta Arenas, Kili]] Pesë vjetë më vonë, në vitin [[1497]], [[Vasco da Gama]] u nis për në [[zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë|Indi]] me tre ''nau'' dhe një [[karavela|karavelë]]. Nau, si rrjedhojë e karakteristikave të tij, ishte më përshtatshme sesa karavela për udhëtimet e gjata oqeanike. Nevojat e tregtisë detare, gjithmonë e më të zgjeruara në nivel rruzulli, e shtyn në një evoluim të mëtejshëm, duke zhvilluar një anije të re nga ''nau'', [[karraka]] ({{lang|pt|carraca}}), që do ta mbizotëronte [[shekulli XVI|''Pesëqintën'']]. Një nga shumë riprodhimet që ka në botë, e njohur informalisht si "La Santa María de Barcelona", do të plluskonte në portin e [[Barcelona|Barcelonës]] gjatë shumë viteve.<ref>[http://www.bdebarna.net/v2/mapa.php?mapa_id=66&historia=1954 Històries de Barcelona - La caravel•la de Colom]</ref> === Shembuj të dokumentuar kronologjikisht === Naut, si një lloj i caktuar anijeje, zotëruan një epokë përhapjeje veçanërisht të rëndësishme në [[shekulli XV|''Katërqintën'']] dhe [[shekulli XVI|''Pesëqintën'']]. Janë dokumentuar nau të ndryshëm tregtarë dhe lufte kështu që mund të përcaktohen disa hollësi të tyre. Në vijim gjenden disa referenca të renditura kronologjikisht: * [[1270]]: [[Kryqëzata e Tetë]]. Luigji IX i Francës. ** «... la grant nef du Roy...» (... nau i madh i mbretit...)<ref name="t947">{{cite book|author=J. de Joinville|title=Mémoires du sire de Joinville, ou Histoire de S. Louis IX, écrite par Jean, sire de Joinville...|url=https://books.google.al/books?id=n_TUIePwB74C&pg=PA66|lang=fr|year=1785|volume=1|publisher=Bibliothèque jésuite des Fontaines|access-date=12 shtator 2024|page=66}}</ref> ** Nau i madh i përparmë quhej "Paradisus magna".<ref name="n833">{{cite book|author=A. Jal|url=https://books.google.cat/books?id=E-AGAAAAcAAJ&pg=PA21|title=Mémoires sur quelques documents génois relatifs aux deux croisades de Saint Louis et à d'autres événements maritimes qui intéressent la France|year=1842|publisher=Impr. royal|language=fr|access-date=12 shtator 2024|page=21}}</ref> * [[1335]]: ''Santa Maria'', koga me tre kuverta.<ref name="t129">{{cite book|lang=ca|author=V. Hurtado|url=https://books.google.al/books?id=YVGjit-2vkwC&pg=PA188|author2=H. C. Hurtado|author3=C. B. Gallart|title=Els Mitjavila: una família de mercaders a la Barcelona del segle XIV|year=2007|publisher=Publicacions de l'Abadia de Montserrat|isbn=978-84-8415-945-2|access-date=12 shtator 2024|page=188}}</ref> * [[1353]]: Dokumenti më i vjetër që përmend një kogë prej dy direkësh në Mesdhe është një kontratë katalane ndërtimi e vitit [[1353]].<ref name="HordenKinoshita2014">{{cite book|author1=Peregrine Horden|author2=Sharon Kinoshita|date=21 janar 2014|publisher=Wiley|lang=en|url=http://books.google.al/books?id=BSXPAgAAQBAJ&pg=PT193|title=A Companion to Mediterranean History|isbn=978-1-118-51933-2|pages=193–}}</ref><ref name ="GardinerUnger1994">{{cite book|author1=Robert Gardiner|author2=Richard W. Unger|url=http://books.google.al/books?id=5QDzAAAAMAAJ|title=Cogs, Caravels, and Galleons: The Sailing Ship, 1000-1650|year=1994|publisher=Naval Institute Press|lang=en|isbn=978-1-55750-124-0}}</ref> * [[1354]]: Beteja Navale e Algheros. Tre nau katalane kundër flotës [[gjenova|gjenoveze]].<ref name="c472">{{cite book|author=G. Z. Castro|author2=Juan Lanaja y Quartanet|year=1610|url=https://books.google.al/books?id=8Os0EzTdf_cC&pg=PA253|title=Anales de la Corona de Aragon. Compuestos por Geronymo Çurita, chronista de dicho reyno|publisher=Colegio de San Vicente Ferrer|volume=2|lang=es|access-date=11 shtator 2024|page=253}}</ref> * [[1359]]: Një nau i Barcelonës që qëllon me saktësi me artileri kundër një nau kastelan.<ref name="t323">{{cite book|author=Pedro Miguel Carbonell|editor=Antonio de Bofarull|year=1850|url=https://books.google.al/books?id=AAJu0cs9jLYC&pg=PA344|title=Crónica del rey de Aragón D. Pedro IV el Ceremonioso ó del Punyalet|lang=es|publisher=Imprenta de Alberto Frexas|access-date=11 shtator 2024|page=344}}</ref> [[File:MUHBA Barcelona Model of Barceloneta I medieval ship.jpg|thumb|354px|Model në shkallën 1:20 i naut ''Barceloneta I'', Museu d'Història de la Ciutat de Barcelona]] * [[1409]]: Për sa i përket nauve, dokumenti më i vjetër që tregon një nau me tre direkë është një vizatim i vitit [[1409]] i “Libre d'Ordinacions de l'administrador de les places” i Barcelonës.<ref name="Mott1997">{{cite book|author=Lawrence V. Mott|date=janar 1997|lang=en|url=http://books.google.al/books?id=9fj2L3Xbpl0C&pg=PA144|title=The Development of the Rudder: A Technological Tale|publisher=Texas A&M University Press|isbn=978-0-89096-723-2|pages=144–}}</ref> * [[1410]]: Anija e emërtuar ''Barceloneta I'', e gjetur gjatë gërmimeve në sektorin e lashtë të stacionit të Rodalies, ishte gjithashtu një nau i ndërtuar në [[Vendet e Ulëta]] rreth vitit [[1410]] dhe e fundosur në portin e Barcelonës në mesin e [[shekulli XV|shekullit të XV]]. Mbetjet e saj konservohen në ''Museu d'Història de Barcelona''.<ref>{{cite web|title=Carta Arqueològica de Barcelona - 096/06|url=http://cartaarqueologica.bcn.cat/645|lang=ca|access-date=2 maj 2019|work=cartaarquelogica.bcn.cat}}</ref> * [[1417]]: Nau korsare katalane me 900 fuçi dhe 500 veta nën drejtimin e Pedro Santón.<ref name="Muratori1733">{{cite book|author=Marino Sanuto|year=1733|volume=25|lang=la, it|url=https://books.google.al/books?id=Fq6dvkiDJlYC&pg=PA914|editor=Ludovico Antonio Muratori|chapter=Vitæ Ducum Venetorum – MCCCCXIIII, Tommaso Mocenigo, Doge LVIII|publisher=Ex Typographia Societatis Palatinæ|title=Rerum italicarum scriptores ab anno aerae ... ad millesimum quingentesimum|pages=914-18}}</ref><ref>{{cite book|lang=es|title=Memorias de la Real Academia de Buenas Letras de Barcelona|year=1901|volume=7|url=https://books.google.al/books?id=lsw-AQAAMAAJ|publisher=Real Academia de Buenas Letras de Barcelona}}</ref><ref>{{cite journal|author=Isabel Romá Ribes|title=Muratori y Capmany: De la crítica erudita al analisis histórica|journal=Pedralbes – Rebista d'Historia Moderna|url=https://books.google.al/books?id=cXKAqIVW268C&pg=PA179|publisher=Universitat de Barcelona, Facultat de Geografia i Historia|date=1984|volume=4|lang=ca|pages=179–80}}</ref><ref name="Montpalau1779corsari">{{cite book|year=1779|author=Antonio de Capmany y de Montpalau|publisher=Imprenta de D. Antonio de Sancha|volume=1|url=https://books.google.al/books?id=hZk4AQAAMAAJ&pg=PA120|title=Memorias historicas sobre la marina comercio y artes de la antigua ciudad de Barcelona|chapter=Libro Segundo, Capitulo II. De los armamentos navales de Barcelona, y de sus prerrogativas|lang=es|pages=120–22}}</ref> * 1421: Armada e Katalonjës në shërbim të [[Alfonsi V|Alfonso Madhështorit]]. ** Përbëhej nga tetë nau dhe dhjetë [[galera]].<ref name="w918">{{cite book|lang=ca|author=M. R. Lizondo|url=https://books.google.al/books?id=feZHPZBfJTIC&pg=PA171|title=Melcior Miralles: Crònica i dietari del capellà d'Alfons el Magnànim|publisher=Publicacions de la Universitat de València|year=2011|isbn=978-84-370-8296-7|access-date=12 shtator 2024|page=171}}</ref> * 1435: Beteja Navale e Poncës ([[1435]]) ** Në betejën Navale të Poncës (1435) disa naus kishin një rol të rëndësishëm.<ref name="Bertolotti1834">{{cite book|author=Davide Bertolotti|year=1834|language=it|url=https://books.google.al/books?id=y5ILAAAAYAAJ&pg=PA100|title=Viaggio nella Liguria marittima|publisher=Tipografi Eredi Botta|pages=100–}}</ref> ** Sipas disa kronistëve italianë, mbreti [[Alfonsi V|Alfonso Madhështori]] udhëtonte në një nau shumë të madhe të quajtur ''la Magnana'' apo ''Campo Retondo''. Me gjasa bëhet fjalë për naun e madh të përmendur nga Melcior Miralles në vitin [[1419]], pronë e Campredó-s.<ref name="Lizondo2011 2">{{cite book|author=Mateu Rodrigo Lizondo|date=28 nëntor 2011|url=https://books.google.al/books?id=feZHPZBfJTIC&pg=PA168|publisher=Universitat de València|title=Melcior Miralles: Crònica i dietari del capellà d'Alfons el Magnànim|lang=ca|isbn=978-84-370-8296-7|pages=168–}}</ref> ** Sipas Melcior Miralles.<ref name="z135">{{cite book|author=M. R. Lizondo|year=2011|url=https://books.google.al/books?id=feZHPZBfJTIC&pg=PA192|title=Melcior Miralles: Crònica i dietari del capellà d'Alfons el Magnànim|publisher=Universitat de València|lang=ca|isbn=978-84-370-8296-7|access-date=11 shtator 2024|page=192}}</ref> * [[1458]]: Nau i [[Alfonsi V|Alfonso Madhështorit]]. ** Dokumentohet një nau me përmasa të mëdha që ngec dhe fundoset në [[Napoli]] të njëjtën ditë me vdekjen e mbretit.<ref name="q315">{{cite book|author=J. Duclercq|year=1823|url=https://books.google.al/books?id=H9xWAAAAMAAJ&pg=PA320|lang=fr|author2=F. A. F. T. de Reiffenberg|title=Mémoires: Imprimés sur les manuscrits du roi|publisher=A. Lacrosse|volume=2|access-date=10 shtator 2024|page=320}}</ref> * [[1463]]: Mbërrin në [[Barcelona|Barcelonë]] një nau [[venecia]]ne rreth 1.7 tonë drith. kishte 1.500 fuçi. Vinte nga [[Flandra]] dhe udhëtonte nga [[Anglia]] për 14 ditë.<ref name="c928">{{cite book|author=J. Comes|author2=J. Puiggari|title=Libre de algvnes coses asanyalades succehides en Barcelona y en altres parts|publisher=La Renaixensa|year=1878|url=https://books.google.al/books?id=se48AQAAIAAJ&pg=PA230|lang=es|access-date=12 shtator 2024|page=230}}</ref> * [[1464]]-[[1465]]: Benedetto Cotrugli, lindur në [[Raguza]] e funksionar i mbretit Alfonso Madhështori, qe autor i një traktati mbi lundrimin që konservohet në formë dorëshkrimi (transkriptuar nga Piero Falchetta).<ref name="v243">{{cite book|author=Piero Falchetta|title=Il trattato 'De navigatione' di Benedetto Cotrugli (1464-1465): edizione commentata del ms. Schoenberg 473 con il testo del ms. 557 di Yale|series=Studi veneziani|publisher=Fabrizio Serra Editore|date=16 dhjetor 2009|lang=it, la|volume=57|doi=10.1400/123689}}</ref> Për sa i përket nauve, Cotrugli tregonte për velat e tyre: vela e direkut të përparmë, vela kryesore dhe 4 erëpritëse, si dhe vela e pasme: «''Vela e pasme që përdorin në anije ka velën kryesore dhe katër erëpritëse, që duhet të kishte dy vela kryesore, njëra prej të cilave duhet të kishte edhe velën e pasme, vela e përparme, i kështjellës së prorit. Vela e përparme shërben për kthimin e anijes dhe daljen nga porti, dhe kur kapiteni do që anija të udhëtojë pak, edhe ndihmon që anija të lundrojë në drejtim të erës. Si dhe bëhet vela e përparme në mënyrën ''gagia'' përkundrejtë anijes ndihmohet të kryej më shumë lundrim. Dhe në anijet e mëdha bëjnë velën e pasme mbi kështjellën e pupës, dhe këto janë velat e anijeve.''» — Benedetto Cotrugli: De Navigatione – Kapitulli X: Della ferrera della nave.<ref>{{cite book|author=Benedetto Cotrugli|date=2009|editor=Piero Falchetta|lang=it, la|url=https://www.academia.edu/9738025/|chapter=X. Della ferrea della nave|title=Il trattato 'De navigatione' di Benedetto Cotrugli (1464-1465) – Edizione commentate del ms. Schoenberg 473, con il testo del ms. 557 di Yale|series=Studi Veneziani|doi=10.1400/123689|publisher=Fabrizio Serra Editore|pages=128-30, 234-35}}</ref> Në të njëjtën vepër shkruan për masat dhe format e naut dhe barinelave: «''Anijet dhe naut kanë përmasa të orgazizuara gjeometrike, të cilat mjeshtrit nuk duhet ti injorojnë, as në përgjithësi as në veçanti. Nau duhet ta formojë strukturën si barinela, formë të cilën përdorin sot për të qenë 30 bokte, e cila është shumë e përshtatshme për gjatësi kallume 35 kubitë, gjatësi trupi nga skaji në skaj 33 kubitë, e hapur në kuvertë me gjerësi 28 pëllëmbë, direkët duhet të jenë sa e gjatë është kalluma e anijes, por barinelës i jepen direkë më të lartë për shkak të velaturës më madhështore dhe fasha të jashtme sa është trupi nga skaji në skaj, 43 kubitë. Lartësia deri në brez 8 pëllëmbë e 1/3; ''buzoni'', d.m.th. ngritja e kuvertës dy pëllëmbë, ''karinaxo'' 11 pëllëmbë. Këto janë përmasat e barinelës me 40 ''bokte'', që shkon shumë te bolina. Vela duhet të jetë ose antena e gjatë tre herë sa gjerësia e kuvertës, d.m.th. 87 pëllëmbë. Për të qenë të mëdha dhe të sheshta anijet duhet të mbahen më mirë në pupë se sa barinelat, por me bolinë janë të forta në maksimum ato që përdorin pak ''karinco'', si [[Venecia]] edhe për të peshkuar se në hyrje të farit të [[Venecies nuk ka shumë thellësi në cektinat ranore, dhe këto kanë një timon pupe. Në [[Gjenova|Gjenovë]] ato që kalojnë një mijë ''bokte'' quhen ''nave de convento''. Barinelat kanë trajtë biskajene dhe zakonisht bartin nga 50 deri në 60 rrema dhe duke u ndihmuar me rrema është një përparësi e madhe dhe maksimale në daljen nga portet.''» — Benedetto Cotrugli: ''De Navigatione – Kapitulli XII. De Mesure delle Nave et Balonieri.''<ref>{{cite book|author=Benedetto Cotrugli|editor=Piero Falchetta|chapter=XII. De Mesure delle Nave et Balonieri|url=https://www.academia.edu/9738025/|title=Il trattato 'De navigatione' di Benedetto Cotrugli (1464-1465) – Edizione commentate del ms. Schoenberg 473, con il testo del ms. 557 di Yale|date=2009|series=Studi Veneziani|publisher=Fabrizio Serra Editore|lang=it, la|doi=10.1400/123689|pages=131-32, 235-36}}</ref> [[File:SiegeOfRhodes1480.jpg|thumb|Rrethimi i [[Rodosi]]t në 1480. Dy nau të dërguara nga Ferdinandi I i [[Napoli]]t. Shihet ura plluskuese pjesërisht e shkatërruar.]] * [[1480]]: Rrethimi i [[Rodosi]]t. ** Dy nau valencianë, me kapitenë po ashtu valencianë, shkuan në ndihmë të [[Rodosi]]t të dërguara nga mbreti i Napolit, Ferdinandi I.<ref name="a451">{{cite book|author=Gaspar Escolano|url=https://books.google.al/books?id=126lEz7RswgC&pg=PA734|title=Décadas de la historia de la insigne y coronada ciudad y reino de Valencia|volume=2. Libr. 9, 10|year=1879|lang=es|publisher=Terraza|access-date=9 shtator 2024|page=734}}</ref> * [[1490]]-[[1497]]: ''Negrona'', nau gjenovez prej 4000 boktesh.<ref name="Braudel2016">{{cite book|author=Fernand Braudel|title=El Mediterráneo y el mundo mediterráneo en la época de Felipe II|url=https://books.google.al/books?id=R7G-DAAAQBAJ&pg=PT324|date=30 mars 2016|volume=Tomo 1|publisher=Fondo de Cultura Económica|lang=es|isbn=978-607-16-3460-3|pages=324–}}</ref> * [[1492]]: Nau [[Santa María (anije)|''Santa Maria'']] e [[Kristofor Kolombi]]t.<ref name="b813">{{cite book|author=R. M. Torres|author2=C. F. Duro|year=1892|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=sZA6AQAAMAAJ|title=La nao Santa María: memória de la Comisión arqueológica ejecutiva|publisher=El Progreso editorial|access-date=12 shtator 2024}}</ref> * [[1506]] [[Karraka]].<ref name="q355">{{cite book|author=J. Veny|author2=À. Massip|url=https://books.google.al/books?id=SSM_DwAAQBAJ&pg=PA181|year=2013|title=Scripta mallorquina|lang=ca|volume=1|publisher=Institut d'estudis catalans, Secció Filològica|isbn=978-84-9965-183-5|access-date=11 shtator 2024|page=181}}</ref> * [[1507]]: Nau i madh [[egjipti]]an "Mogarbina" e kapur nga [[Kalorësit Hospitaler]].<ref name="v571">{{cite book|author=J. A. Planas|author2=J. de Salazar Acha|year=2015|url=https://books.google.al/books?id=wQ5BDwAAQBAJ&pg=PA638|lang=es|author3=F. B. Pimienta|author4=Á. M. Medina|author5=F. S. Bilbao|display-authors=6|title=La Orden de Malta en España (1113-2013)|volume=2|author6=A. M. R. Cabieses|author7=E. F. X. Vázquez|author8=J. M. de Francisco Olmos|author9=W. R. García|isbn=978-84-16466-06-1|author10=G. G. García|publisher=Sanz y Torres|access-date=11 shtator 2024|page=638}}</ref> * [[1520]]: Shkatërrohet nau portugez ''Santa Catarina do Monte Sinai''.<ref name="r830">{{cite book|author=G. Da Frè|title=I grandi condottieri del mare|year=2016|publisher=Newton Compton Editori|url=https://books.google.al/books?id=GpujDAAAQBAJ&pg=PT225|lang=it|access-date=11 shtator 2024|isbn=978-88-541-9681-0|page=225}}</ref> * [[1570]]: Nau ''La Juliana''. == Përshkrimi == Nau ishte një [[veliera|velierë]] me përmasa të mëdha (zhvendosje uji jo më të vogël se 500 tonë në fillim të [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] dhe 600 tonë në fundin e tij, sipas dëshmisë së padre Fernando de Oliveiras, në veprën e tij ''Livro da Fábrica das Naus''), me kështjella si në pror ashtu dhe në pupë, nga 2 deri në 4 direkë me dy ose tre rende velash të mbivendosura. Bordi nga niveli i ujit deri në kuvertë (''opera morta'') ishte shumë i lartë, me një trup të rrumbullakosur dhe [[kalluma|kallumë]] të harkuar. Konfiguracioni i saj bazik përbëhej nga një skelet me një raport gjatësie prej afërsisht tre, një direk dhe një velë të stërmadhe katërkëndore. Me kalimin e kohës shton elemente të përparuara në mënyrë domethënëse, kryesori i të cilëve do të ishte përfshirja e timotit me rremë të bishtit, që zëvendësoi timonin e përparmë. Diferencat themelore të naut nga [[karraka]] pasuese qëndronin në zhvendosjen më të vogël, në volumetrinë më të vogël të kështjellave të prorit dhe pupës, në sistemin uniform të direkëve (me kosh vrojtimi të pranishëm vetëm në direkët kryesorë dhe të përparmë) dhe në përdorimin e velave latine vetëm për direkun e pasëm. <!-- hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Nau dhe modelet e tij</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=200px> File:Karacke.jpg|Vizatim i një nau File:Nau or Carrack from the times of Dom Manuel.jpg|Nau nga koha e Dom Manuelit, shek. XV File:Hanse Kogge S Kiel 22-06-2022 (1).jpg|Riprodhim i një koge hanseatike, 1991, Kiel File:Portuguese carrack of 800 tons.jpg|Nau portugez prej 800 tonësh e shek. të XV File:Nau Santa Maria de Cristóvão Colombo by Carlo Verardi.jpg|Nau Santa Maria e K. Kolombit, gravurë e Carlo Verardit, 1494 File:ColumbusHouseOfValladolid.jpg|Skulpturë nau para shtëpisë së Kolombit në Valladolid File:Relief of Santa Maria (ship) in Castello d'Albertis.jpg|Reliev i naut ''Santa Maria'' të Kolombit File:Chegada da Nau Santa Maria de Cristóvão Colombo a Machico - 2010-06-05 - Image 106158.jpg|Riprodhim i naut të Kristofor Kolombit, ''Santa Maria'', 2010 File:Particolare interno casa Colombo.jpg|Reliev i naut ''Santa Maria'' të Kolombit File:Vasco da Gama's Nau of 120 tons.jpg|Planimetria e naut të Vasco da Gamës prej 120 tonësh File:Ubena von Bremen Kiel2007 1 (cropped).jpg|Riprodhim i një koge, 1990, Kiel File:São Gabriel (Carrack).jpg|Nau [[São Gabriel (anije)|São Gabriel]] i Vasco da Gamës, gravurë e shek. të XVI File:Plans of Nau Sao Gabriel (1).jpg|Plani i naut ''[[São Gabriel (anije)|São Gabriel]]'' të Vasco da Gamës File:Plans of Nau Sao Gabriel (2).jpg|Plani i naut ''São Gabriel'' të Vasco da Gamës File:São Rafael (2).jpg|Nau i Vasco da Gamës, ''São Rafael'', që lundroi në v. 1497 File:THE SUPPOSED ARMADA OF VASCO DA GAMA.jpg|Flota e Vasco da Gamës në 1497, dy nau e një karavelë, vizatim i shek. të XVI File:Vasco da Gama's squadron.jpg|Flota e Vasco da Gamës në 1497 File:Pedro Alvares Cabral fleet.jpg|Flota e Pedro Alvares Cabral që zbuloi Brazilin në 1502, e përbërë prej nau dhe karavelash, ilustrim nga libri ''Livro das Armadas'', rr. 1568 File:Armada portugaise.jpg|Armada Portugeze në 1507, nga ''Livro de Lisuarte de Abreu'', 1565 File:Flor de la mar.jpg|Nau ''Flor de la Mar'', me të cilën Affonso d'Albuquerque arriti Malakën në v. 1502 File:Nau de Rui Vaz Pereira levantada por um monstro marino, armada de 1520. Livro de Lisuarte de Abreu.jpg|Hollësi nga "Livro de Lisuarte de Abreu", që e paraqet naun e R. Vaz Perreirës si një përbindësh detar, pjesë e Armadës Portugeze të v. 1520 File:Portuguese Nau.png|Nau portugez, hollësi e një pikture të vitit 1520 File:Portuguese Naus, Galleon, Square rigged caravel, galleys.jpg|Armada Portugeze në Sokotra, nau, galeon, karavelë vela katrore dhe galera, 1541 File:Carrack 1565.jpg|Nau portugez i paraqitur në një hartë të vitit 1565 File:Detail from a map of Ortelius - Magellan's ship Victoria.png|Hollësi nga një hartë e Ortelius, anija e Magelanit, Victoria, 1590 File:Nao victoria .png|Riprodhim i naut të Magelait ''Victoria'', 1992 File:Portuguese Carrack from Americas.jpg|Nau portugez, shekulli XVI File:Fustas, Nau Indiana Piroga, Nau de Meca & Nau de Rumes.jpg|Anijet indiane që hasën portugezët në shek. e XVI: fusta, piroga, anije të Mekës dhe anije rume. Anijet port. ishin nau, karavela dhe karraka File:Carrack Madre de Deus.jpg|Riprodhim i nau gjigant portugez ''Madre de Deus'', ndërtuar në Lisbonë në v. 1589 File:Dubrovacka karaka.png|Dizajni i një nau në Dubrovnik, 2004 File:2006-11-Lisbonne 023.jpg|Riprodhim i një nau, 2006 File:Model of a Portuguese Nau.jpg|Model i një nau portugez, në shkallën 1:30, 2017 </gallery> |} == Shiko edhe == * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Eksplorimet Detare Portugeze]] * [[Epoka e Lundrimit me Vela]] * [[Veliera]] * [[Karavela]] * [[Karraka]] * [[Galeoni]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Shkenca Nautike Portugeze]] * [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë]] * [[Armadat Portugeze të Indisë]] * [[Republikat Detare]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Peripli]] * [[Portolanët]] * [[Historia Detare]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Fuqia Detare]] * [[Thalasokracia]] * [[Lundrimi përqark botës]] * [[Lundrimi fenikas përqark Afrikës]] == Referime == <references/> == Bibliografia == * {{cite book|author=João da Gama Pimentel Barata|publisher=Junta de Inverstigações do Ultramar|url=https://www.academia.edu/11442286|year=1970|title=O Traçado das Naus e Galeões Portugueses de 1550-80 a 1640|lang=pt|place=Lisbonë, Coimbra}} * {{cite book|author=Davide Bertolotti|year=1834|title=Viaggio nella Liguria marittima|url=https://books.google.al/books?id=y5ILAAAAYAAJ|lang=it|publisher=Tipografi Eredi Botta}} * {{cite book|author=Fernand Braudel|publisher=Fondo de Cultura Económica|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=R7G-DAAAQBAJ|date=30 mars 2016|title=El Mediterráneo y el mundo mediterráneo en la época de Felipe II|volume=Tomo 1|isbn=978-607-16-3460-3}} * {{cite book|author=Pedro Miguel Carbonell|year=1850|editor=Antonio de Bofarull|url=https://books.google.al/books?id=AAJu0cs9jLYC|title=Crónica del rey de Aragón D. Pedro IV el Ceremonioso ó del Punyalet|publisher=Imprenta de Alberto Frexas|translator=Antonio de Bofarull|lang=es|access-date=11 shtator 2024}} * {{cite book|author=Filipe Vieira de Castro|author2=Tomás Vacas|lang=pt|author3=Nuno Fonseca|url=https://www.academia.edu/26058699/|author4=T. A. Santos|year=2010|title=Reconstrução Virtual de Uma Nau Qinhentista|publisher=Fundação para a Ciência e a Tecnologia; Universidade Técnica de Lisboa; Texas A&M University}} * {{cite book|author1=Filipe Vieira de Castro|author2=Nuno Fonseca|lang=pt|author3=T. A. Santos|url=https://www.academia.edu/2091764/|title=Levantamento das características náuticas de uma Nau Quinhentista|year=2006|publisher=Universidade Técnica de Lisboa; Texas A&M University|isbn=978-972-689-232-8}} * {{cite book|author=J. Comes|author2=J. Puiggari|publisher=La Renaixensa|year=1878|url=https://books.google.al/books?id=se48AQAAIAAJ|title=Libre de algvnes coses asanyalades succehides en Barcelona y en altres parts|language=es|access-date=12 shtator 2024}} * {{cite book|author=Benedetto Cotrugli|date=16 dhjetor 2009|chapter=X. Della ferrea della nave|url=https://www.academia.edu/9738025/|editor=Piero Falchetta|title=Il trattato 'De navigatione' di Benedetto Cotrugli (1464-1465) – Edizione commentate del ms. Schoenberg 473, con il testo del ms. 557 di Yale|series=Studi Veneziani|volume=57|doi=10.1400/123689|lang=it, la|publisher=Fabrizio Serra Editore|pages=128-30, 234-35}} * {{cite book|author=Benedetto Cotrugli|editor=Piero Falchetta|chapter=XII. De Mesure delle Nave et Balonieri|url=https://www.academia.edu/9738025/|date=16 dhjetor 2009|title=Il trattato 'De navigatione' di Benedetto Cotrugli (1464-1465) – Edizione commentate del ms. Schoenberg 473, con il testo del ms. 557 di Yale|series=Studi Veneziani|volume=57|lang=it, la|doi=10.1400/123689|publisher=Fabrizio Serra Editore|pages=131-32, 235-36}} * {{cite book|author=Geronymo Çurita|editor=G. Z. Castro|volume=2|year=1610|url=https://books.google.al/books?id=8Os0EzTdf_cC|editor2=Juan Lanaja y Quartanet|title=Anales de la Corona de Aragon. Compuestos por Geronymo Çurita, chronista de dicho reyno. Tomo primero -sexto!: Los cinco libros postreros de la primera parte de los Anales de la Corona de Aragon|publisher=Colegio de San Vicente Ferrer|lang=es|access-date=11 shtator 2024}} * {{cite book|author=J. Duclercq|author2=F. A. F. T. de Reiffenberg|year=1823|lang=fr|url=https://books.google.al/books?id=H9xWAAAAMAAJ|title=Mémoires: Imprimés sur les manuscrits du roi|publisher=A. Lacrosse|volume=2|access-date=10 shtator 2024|series=Collection de mémoires relatifs à l'histoire des Pays-Bas}} * {{cite book|author=Gaspar Escolano|volume=2. Libr. 9, 10|publisher=Terraza|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=126lEz7RswgC|year=1879|title=Décadas de la historia de la insigne y coronada ciudad y reino de Valencia: contiene esta decada curiosas generalidades de España y la historia de Valencia hasta el rey Don Pedro|access-date=9 shtator 2024}} * {{cite book|author=G. Da Frè|title=I grandi condottieri del mare|year=2016|lang=it|url=https://books.google.al/books?id=GpujDAAAQBAJ|publisher=Newton Compton Editori|isbn=978-88-541-9681-0|access-date=11 shtator 2024}} * {{cite book|author1=Robert Gardiner|year=1994|author2=Richard W. Unger|lang=en|url=http://books.google.al/books?id=5QDzAAAAMAAJ|title=Cogs, Caravels, and Galleons: The Sailing Ship, 1000-1650|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-55750-124-0}} * {{cite book|author1=Peregrine Horden|author2=Sharon Kinoshita|date=21 janar 2014|url=http://books.google.al/books?id=BSXPAgAAQBAJ|title=A Companion to Mediterranean History|publisher=Wiley|lang=en|isbn=978-1-118-51933-2}} * {{cite book|author=V. Hurtado|author2=H. C. Hurtado|author3=C. B. Gallart|year=2007|url=https://books.google.al/books?id=YVGjit-2vkwC|lang=ca|title=Els Mitjavila: una família de mercaders a la Barcelona del segle XIV|access-date=12 shtator 2024|publisher=Publicacions de l'Abadia de Montserrat|series=Textos i estudis de cultura catalana|isbn=978-84-8415-945-2}} * {{cite book|author=A. Jal|year=1842|publisher=Impr. royal|lang=fr|access-date=12 shtator 2024|url=https://books.google.al/books?id=E-AGAAAAcAAJ|title=Mémoires sur quelques documents génois relatifs aux deux croisades de Saint Louis et à d'autres événements maritimes qui intéressent la France; lu à l‛académie des inscriptions et belles-lettres, dans les séances des 11 et 18 février 1842: (Extrait des annales maritimes et coloniales, Mai 1842)}} * {{cite book|author=Jean de Joinville|year=1785|volume=1|access-date=12 shtator 2024|url=https://books.google.al/books?id=n_TUIePwB74C|title=Mémoires du sire de Joinville, ou Histoire de S. Louis IX, écrite par Jean, sire de Joinville... enrichie de nouvelles observations et dissertations par Charles Du Fresne, sieur Du Cange...|publisher=Bibliothèque jésuite des Fontaines|lang=fr|series=Collection universelle des mémoires particuliers relatifs à l'histoire de France}} * {{cite book|author=Angus Konstam|title=The History of Shipwrecks|year=2002|lang=en|url=https://archive.org/details/historyofshipwre0000kons/|publisher=Lyons Press|isbn=1-58574-620-7}} * {{cite book|author=Mateu Rodrigo Lizondo|publisher=Universitat de València|lang=ca|url=https://books.google.al/books?id=feZHPZBfJTIC|title=Melcior Miralles: Crònica i dietari del capellà d'Alfons el Magnànim|date=28 nëntor 2011|access-date=11 shtator 2024|series=Fonts Històriques Valencianes|isbn=978-84-370-8296-7}} * {{cite book|author=Antonio de Capmany y de Montpalau|year=1779|volume=1|url=https://books.google.al/books?id=hZk4AQAAMAAJ&pg=PA105|chapter=Libro Segundo, Capitulo II. De los armamentos navales de Barcelona, y de sus prerrogativas|lang=es|title=Memorias historicas sobre la marina comercio y artes de la antigua ciudad de Barcelona: Publicadas por disposicion y a expensas de la Real junta y consulado de comercio de la misma ciudad|publisher=Imprenta de D. Antonio de Sancha|pages=105–122}} * {{cite book|editor=Antonio de Capmany y de Montpalau|year=1787|lang=es|url=http://books.google.al/books?id=hcJCAAAAYAAJ|title=Ordenanzas de las armadas navales de la Corona de Aragon: aprobadas por el Rey D. Pedro IV. año de MCCCLIV ...|publisher=Imprenta Real|place=Madrid}} * {{cite book|author=Lawrence V. Mott|publisher=Texas A&M University Press|lang=en|url=http://books.google.al/books?id=9fj2L3Xbpl0C|title=The Development of the Rudder: A Technological Tale|date=janar 1997|isbn=978-0-89096-723-2}} * {{cite book|author=Fernando Oliveira|editor=Filipe Vieira de Castro|year=2010|lang=pt|url=https://www.academia.edu/2032524/|title=O Livro da Fábrica das naus no contexto da construção naval oceânica do século XVI|publisher=Texas A&M University}} * {{cite book|author=R. Pellen|author2=C. G. Turza|year=1993|publisher=ENS Editions|url=http://books.google.al/books?id=siBVPmn7pkQC|title=Los milagros de Nuestra Señora de Berceo (c. 1255): Index|lang=es|isbn=978-2-902966-11-0}} * {{cite book|author=J. A. Planas|author2=J. de Salazar Acha|year=2015|volume=2|lang=es|url=https://books.google.al/books?id=wQ5BDwAAQBAJ|author3=F. B. Pimienta|author4=Á. M. Medina|author5=F. S. Bilbao|title=La Orden de Malta en España (1113-2013)|author6=A. M. R. Cabieses|author7=E. F. X. Vázquez|author8=J. M. de Francisco Olmos|author9=W. R. García|isbn=978-84-16466-06-1|author10=G. G. García|publisher=Sanz y Torres|series=Colección Historia|access-date=11 shtator 2024}} * {{cite journal|author=Isabel Romá Ribes|title=Muratori y Capmany: De la crítica erudita al analisis histórica|journal=Pedralbes – Rebista d'Historia Moderna|date=1984|volume=4|url=https://books.google.al/books?id=cXKAqIVW268C&pg=PA161|publisher=Universitat de Barcelona, Facultat de Geografia i Historia|lang=ca|id=GGKEY:HKFS24QWT7K|pages=161–86}} * {{cite book|author=Marino Sanuto|year=1733|editor=Ludovico Antonio Muratori|url=https://books.google.al/books?id=Fq6dvkiDJlYC&pg=PA885|chapter=Vitæ Ducum Venetorum – MCCCCXIIII, Tommaso Mocenigo, Doge LVIII|title=Rerum italicarum scriptores ab anno aerae ... ad millesimum quingentesimum|volume=25|lang=la, it|publisher=Ex Typographia Societatis Palatinæ|pages=885–966}} * {{cite book|author=L. M. Silva|title=A Nau Catrineta e a História Trágico-Marítima: Lições de Liderança|year=2010|publisher=Centro Atlântico|lang=pt|isbn=978-989-615-090-7}} * {{cite book|author=R. M. Torres|others=Comisión Arqueológica Ejecutiva|year=1892|url=https://books.google.al/books?id=sZA6AQAAMAAJ|author2=C. F. Duro|title=La nao Santa María: memória de la Comisión arqueológica ejecutiva|publisher=El Progreso editorial|lang=es|access-date=12 shtator 2024}} * {{cite book|author=Anna Unali|year=2007|publisher=Editorial Renacimiento|lang=es|url=http://books.google.al/books?id=4kxxSVQWyl0C&pg=PA55|title=Marineros, piratas y corsarios catalanes en la Baja Edad Media|chapter=2. Las embarcaciones y el personal del arsenal|isbn=978-84-8472-237-3|pages=35-62}}</ref> * {{cite book|author=J. Veny|author2=À. Massip|year=2013|title=Scripta mallorquina|url=https://books.google.al/books?id=SSM_DwAAQBAJ|lang=ca|volume=1|publisher=Institut d'estudis catalans, Secció Filològica|series=Biblioteca de dialectologia i sociolingüística|isbn=978-84-9965-183-5|access-date=11 shtator 2024}} ==Lidhje të jashtme== * [https://web.archive.org/web/20071025015529/http://museu.marinha.pt/museu/site/pt/loja/reproducoes/ Museu da Marinha, fac-similes], {{lang-pt}} [[Kategoria:Lloje anijesh]] [[Kategoria:Anije sipas llojit]] [[Kategoria:Anije të shekullit të XV]] [[Kategoria:Anije të shekullit të XVI]] [[Kategoria:Gjeografi detare]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Lundrim]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Gjeografi historike]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Perandoria Portugeze]] [[Kategoria:Perandoria Spanjolle]] af09k8aazehqgvpprw4cjktx1fojbf3 0 379392 3004145 2998261 2026-07-02T08:35:03Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004145 wikitext text/x-wiki {{Short description|Flota spanjolle që luftoi kundër Anglisë në vitin 1588}} {{Infobox military conflict | conflict = Armada Spanjolle | width = 339px | partof = Lufta Anglo-Spanjolle (1585–1604) dhe Lufta 80 Vjeçare | image = Armadaroute.jpg | image_size = 334px | caption = Rruga e Armadës Spanjolle | date = Korrik–gusht 1588 | place = [[Kanali i la Manshit]] dhe [[Deti i Veriut]] | coordinates = | result = Fitorja anglo-holandeze<ref>{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n420 401]}}: "Humbja e Armadës Spanjolle ishte me të vërtetë vendimtare"</ref><ref>{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|lang=en|publisher=Manchester University Press|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n28 5]}}: "një katastrofë e pa zbutur"</ref><ref>{{cite book|author=Milan N. Vego|year=2003|title=Naval Strategy and Operations in Narrow Seas|publisher=Routledge|lang=en|isbn=978-113631794-1|page=148}}: "Mundja vendimtare e Armadës Spanjolle"</ref> | combatants_header = Ndërluftuesit | combatant1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Flag of England (bordered).png|link=Mbretëria e Anglisë}} [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] * {{flag|Holanda|pri}}}} | combatant2 = {{plainlist| * {{flagdeco|Spanja|1506}} [[Perandoria Spanjolle|Spanja]] * {{flagdeco|Portugalia|1578}} [[Portugalia]] }} | commander1 = {{plainlist| * {{flagicon image|Flag of England (bordered).png|link=Mbretëria e Anglisë}} Charles Howard * {{flagicon image|Flag of England (bordered).png|link=Mbretëria e Anglisë}} [[Francis Drake]] * {{flagicon image|Flag of England (bordered).png|link=Mbretëria e Anglisë}} [[John Hawkins]] * {{flagicon|Holanda|pri}} Justinus van Nassau }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagicon|Spanja|1506}} Alonso Pérez de Guzmán, duka i VII-të i Medina Sidonias * {{flagicon|Spanja|1506}} Juan de Recalde, vrarë * {{flagicon|Spanja|1506}} Miguel de Oquendo, vrarë * {{flagicon|Spanja|1506}} Diego de Medrano, vrarë * {{flagicon|Spanja|1506}} Pedro de Valdés, dorëzuar }} | strength1 = {{plainlist| * 34 luftanije<ref name="MP40">{{cite book|author1=Colin Martin|year=1999|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n63 40]}}</ref> * 163 anije të armatosura tregtare<br/>(30 mbi 200 tonë)<ref name="MP40"/> * 30 flajbote '''Totale''' * 197 anije<ref name="MP65">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n88 65]}}</ref> * 16,000 veta<ref name="MP65"/>}} | strength2 = {{plainlist|'''Armada''' * 24 luftanije<ref name="Soto117">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|lang=en|publisher=Barnes & Noble|isbn=038920955-4|page=117}}</ref> * 44 anije tretare të armatosura<ref name="Soto117"/> * 38 anije ndihmëse<ref name="Soto117"/> * 31 anije furnizuese<ref name="Soto117"/> * 2,431 pjesë artilerie<ref>{{cite book|last1=Kinard|first1=Jeff|title=Artillery: An Illustrated History of Its Impact|url=https://books.google.al/books?id=CVbDEAAAQBAJ|publisher=Bloomsbury Academic|year=2007|lang=en|page=92}}</ref><ref>{{cite book|last1=Burke|first1=Peter|title=The New Cambridge Modern History|year=1998|volume=13, Companion Volume|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en}}</ref> * 10,138 detarë * 19,315 ushtarë<ref name="60MP63">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n83 60]–63}}</ref> (90% spanjollë, 10% portugezë)<ref>{{cite book|last1=Kamen|first1=Henry|title=Spain, 1469–1714: A Society of Conflict|url=https://archive.org/details/spain14691714soc0000kame|year=2014|lang=en|publisher=Routledge|page=[https://archive.org/details/spain14691714soc0000kame/page/n140 123]}}</ref> '''Vendet e Ulta Spanjolle''' * 31,800 ushtarë * 170 anije<ref name="MP94">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|year=1999|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n117 94]}}</ref> '''Totale''' * 55,000 veta * 137 anije}} | casualties1 = '''Aksionet e Kanalit të la Manshit'''{{plainlist| * asnjë anije e humbur }} '''Beteja e Gravelines:'''{{plainlist| * 50–100 të vrarë<ref name="Lewis184">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=184}}</ref> * 400 të plagosur * 8 anije zjarri të djegura<ref>{{cite book|author=John Knox Laughton|title=State Papers Relating to the Defeat of the Spanish Armada, Anno 1588|publisher=Navy Records Society|year=1895|volume=2|lang=en|pages=8–9|quote=Wynter te Walsyngham-i: tregon se anijet e përdorura si anije zjarri u tërhoqën nga ato të zotëruara në flotë dhe jo anije të mëdha të pamanovrueshme nga Doveri.}}</ref>}} '''Sëmundjet:''' 2,000–3,000 të vdekur<ref name="Bicheno262">{{cite book|author=Hugh Bicheno|year=2012|title=Elizabeth's Sea Dogs: How England's Mariners Became the Scourge of the Seas|url=https://archive.org/details/elizabethsseadog0000hugh|publisher=Conway|lang=en|isbn=978-184486174-3|page=[https://archive.org/details/elizabethsseadog0000hugh/page/262 262]}}</ref> | casualties2 = '''Aksionet e Kanalit të la Manshit'''{{plainlist| * 2 galeonë të kapur * 397 veta të kapur}} '''Beteja e Gravelines:'''{{plainlist| * Më shumë se 600 të vrarë * 800 të plagosur<ref name="Lewis183">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=182}}</ref> * Pesë anije të fundosura ose të kapura<ref>{{cite journal|year=1985|author1=Aubrey N. Newman|author2=David T. Johnson|author3=P. M. Jones|lang=en|title=The Eighteenth Century|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-8314.1985.tb00698.x|journal=Annual Bulletin of Historical Literature|doi=10.1111/j.1467-8314.1985.tb00698.x|volume=69|issue=1|pages=108 (93-109)}}</ref>}} '''Totale:'''{{plainlist| * rreth 44 anije të humbura<ref name="Soto122">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=122}}</ref><ref name="Mattingly426">{{cite book|author=Garret Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n445 426]}}</ref>(10 të fundosura)<ref name="Lewis208">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=208}}</ref> * 11,000<ref>{{cite book|author=Manuel Gracia Rivas|year=1991|chapter=The Medical Services of the Gran Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the ''Gran Armada'', 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=212}}</ref>–20,000<ref name="208Lewis209">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|pages=208–09}}</ref><ref name="Hanson563">{{cite book|author=Neil Hanson|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=563}}</ref> të vrarë}} }} '''Armada Spanjolle''' (shpesh e njohur si {{lang|es|Invencible Armada}}, '''Armada e Pamposhtshme''', zyrtarisht {{lang|es|Grande y Felicísima Armada|lit=Marina e Madhe dhe Fortlumtur}}) ishte një flotë e [[Perandoria Spanjolle|Spanjës Habsburge]] që lundroi nga [[Lisbona]] në fundin e [[maji]]t [[1588]], e komanduar nga Alonso de Guzmán, duka i Medina Sidonias, një fisnik pa përvojë të mëparshme navale i caktuar nga [[Filipi II i Spanjës]]. Urdhërat e tij ishin të lundrohej përgjatë [[Kanali i la Manshit|Kanalit të la Manshit]], të bashkohej me Alesandro Farnezen, dukën e Parmës në [[Flandra|Flandër]], dhe të shoqëronte një forcë pushtuese që do të zbarkonte në [[Mbretëria e Anglisë|Angli]] dhe do të përmbyste [[Elizabeta I|Elizabetën I]]. Synimi i saj ishte të rivendoste [[Kisha Katolike|Katolicizmin]] në Angli, ti jepte fund mbështetjes për [[Holanda|Republikën Holandeze]], dhe të parandalonte sulmet nga [[korsari|korsarët]] anglezë dhe holandezë kundër interesave spanjolle në [[Amerika|Amerikë]]. Spanjollëve iu kundërvu një flotë angleze me bazë në Plajmuth. Anijet e saj, më të shpejta dhe më të manovrueshme sesa [[galeoni|galeonët]] më të mëdhenj spanjollë, qenë të afta ta sulmonin Armadën ndërsa lundronte përgjatë Kanalit la Mansh. Mjaft vartës e paralajmëruan dukën e Medina Sidonias të ankoronte në Solent dhe të pushtonte Ishullin e Uajtit, por ai refuzoi të shmangej nga udhëzimet e tij për tu bashkuar me dukën e Parmës. Megjithëse Armada arriti në Kale, gjerësisht e padëmtuar, ndërsa priste komunikime nga duka i Parmës, ai u sulmua natën nga anijet angleze të zjarrit dhe u detyruan të shpërndaheshin. Armada pësoi humbje të mëtejshme në Betejën pasuese të Gravelines dhe rrezikohej të ngecej në cektinat e brigjeve holandeze, kur era ndryshoi, duke e lejuar atë të largohej në [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]]. Të detyruara nga anglezët, anijet spanjolle u kthyen në atdhe nëpërmjet [[Skocia|Skocisë]] dhe [[Irlanda|Irlandës]]. Deri në 24 anije u mbytën përgjatë rrugës, para se, pjesa e mbetur, të mbërrinin në atdhe. Mes faktorëve që kontribuan në mundjen dhe tërheqjen e Armadës ishte kushtet e këqia të motit dhe përdorimi më i mirë i [[topi (armë)|topave navalë]] dhe taktikave navale të anglezëve. Ekspedita qe angazhimi më i madh i Luftës së padeklaruar Anglo-Spanjolle ([[1585]]–[[1604]]). Vitin tjetër, [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] organizoi një fushatë të ngjashme në shkallë të gjerë kundër Spanjës, të njohur si "''Armada Angleze''", ndonjëherë e quajtur "''Kundër-Armada'' e vitit [[1589]]", që dështoi. Kundër Anglisë dhe Irlandës u dërguan tre Armada të tjera Spanjolle në vitin [[1596]], [[1597]] dhe [[1601]],<ref name="258Graham261">{{cite book|author=Winston Graham|year=1972|title=The Spanish Armadas|url=https://archive.org/details/spanisharmadas00grah_0|publisher=Collins|lang=en|isbn=978-000221842-9|pages=[https://archive.org/details/spanisharmadas00grah_0/page/n261 258]-61}}</ref> por edhe këto do të përfundonin ngjashmërisht në dështim. ==Etimologjia== Fjala ''armada'' vjen nga {{lang|es|armada}}, që është e lidhur me fjalën ''armatë''. Fillimisht rrjedh nga {{lang|la|armāta}}, pjesorja e shkuar e {{lang|la|armāre|lit=të armatosesh}}, e përdorur në [[gjuhët neolatine]] si një emër për ''forcat e armatosura'', ''armata'', ''ushtria'', ''marina'' dhe ''flota''.<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', 'armada'</ref> {{lang|es|Armada Española}} përdoret akoma si termi spanjoll për Marinën moderne Spanjolle. ==Sfondi== [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] kishte qenë në mënyrë strategjike në aleancë me Spanjën për shumë dekada para se të hynin në luftë me njëra-tjetrën. Në mesin e [[shekulli XV|shekullit të XV]], [[Mbretëria e Francës|Franca]] nën Luigjin e XI ishte fuqia më e fortë në Evropën Perëndimore. Anglia kishte akoma zotërime në atë që sot quhet Franca Veriore dhe Spanja ishte nën kërcënim të vazhdueshëm. Henri VII i Anglisë, në këtë mënyrë formoi një marrëdhënie strategjike me [[Ferdinandi II i Aragonës|Ferdinandin e II]] të Spanjës. Ndërsa kërcënimi nga [[Franca]] mbetej, [[Anglia]] dhe [[Spanja]] gëzuan shumë dekada paqeje, që përfshinte disa martesa strategjike për ruajtur aleancën. Kishte shumë shkaqe zilie midis dy dyerëve mbretërore përgjatë viteve, por Lufta Fetare Franceze qe shkaku kryesor i thyerjes së aleancës midis [[Filipi II i Spanjës|Filipit të II]] dhe [[Elizabeta I|Elizabetës së I]], dhe kjo çoi në luftë midis dy vendeve. Nga mesi i [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] [[Perandoria Spanjolle|Spanja Habsburge]] nën [[Filipi II i Spanjës|mbretin Filipi II]] ishte një fuqi mbizotëruese politike dhe ushtarake në Europë, me një [[Perandoria Spanjolle|perandori globale]], që u bë burimi i pasurisë së saj. Ajo mbronte kauzën [[Kisha Katolike|Katolike]] dhe zotërimet e saj globale shtriheshin nga [[Evropa]], [[Kolonizimi spanjoll i Amerikës|Amerikë]] dhe [[Filipinet|Filipine]]. Kjo u zgjerua më tej në vitin [[1580]], kur [[Portugalia]] u aneksua, duke formuar kështu Bashkimin Iberik, duke e shtrirë edhe më shumë perandorinë. Filipi u bë monarku i parë që sundonte mbi një ''perandori mbi të cilën dielli nuk perëndonte'', që e drejtonte nga dhomat e tij në pallatin [[El Escorial|El Escorial]] nëpërmjet komunikimeve të shkruara.<ref>{{Cite book|year=2002|last=Parker|first=Geoffrey|title=Success is never final|url=https://archive.org/details/successisneverfi0000park|publisher=Basic Books|lang=en|isbn=0-465-05477-3|page=[https://archive.org/details/successisneverfi0000park/page/n20 3]}}</ref> Në krahasim, [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] ishte vetëm një fuqi dytësore evropiane pa perandori, që mund të ushtronte pak ndikim jashtë brigjeve të saja – megjithatë, në aleancë me Spanjën, ajo kishte shkuar në luftë tre herë kundër [[Mbretëria e Francës|Francës]] gjatë mbretërimit të [[Henri VIII|Henrit të VIII]]. I fundit nga këta konflikte ishte Rrethimi i Bulonjës. Mbreti [[Henri VIII]] filloi Reformimin Anglez si një ushtrim politik për dëshirën e tij për të divorcuar gruan e tij të parë, Katerinën e Aragonës. Përgjatë kohës, Anglia u rreshtua gjithmonë e më shumë me [[Reformimi Protestant|Reformimin Protestant]] duke zënë vend në Evropë, veçanërisht gjatë mbretërimit të djalit të Henrit, Eduardi VI. Eduardi vdiq pa fëmijë dhe gjysmë-motra e tij [[Mary I e Anglisë|Maria Tudor]] u ngjit në fron në vitin [[1553]]. Tre vjet më vonë Maria u martua me [[Filipi II i Spanjës|Filipin e II]], duke u bërë mbretëresha bashkëshorte e Spanjës dhe filloi të ringrinte ndikimin e [[Kisha Katolike|Katolicizmit Roman]] mbi punët e kishës. Përpjekjet e saj çuan më shumë se 260 veta në vdekje me djegie në turrën e druve, duke marrë epitetin "Maria Gjakatare".<ref name="wall115">{{Cite book|last=Waller|first=Maureen|year=2006|url=https://archive.org/details/sovereignladiess00wall/|title=Sovereign Ladies: The Six Reigning Queens of England|publisher=St. Martin's Press|lang=en|isbn=978-031233801-5|page=[https://archive.org/details/sovereignladiess00wall/page/115 115]}}</ref> Filipi, në këtë kohë e bindi Marien të hynte në një luftë shkatërrimtare kundër [[Mbretëria e Francës|Francës]]. [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] zbarkoi forca në [[Vendet e Ulëta]] dhe në mungesë të mbështetjes së Spanjës, fitoi Betejën e Sankt Kuentinit. Megjithëse kjo solli fitoren për Spanjën, Anglia i kishte lënë pas dore mbrojtjet e saj franceze, dhe [[Mbretëria e Francës|Franca]] mori Kalenë angleze në Rrethimin e Kalesë ([[1558]]). Në këtë mënyrë Anglia e humbi zotërimin e saj të fundit në Francë, që ishte mbajtur për më shumë se 500 vjetë. Kjo ishte një goditje e madhe për prestigjin e Marisë, që thuhet se ka thënë se «''Kur të kem vdekur dhe të hapem, do të gjeni ''Calais'' duke qëndruar në zemrën time''». Pasuria e Anglisë vuajti më shumë, jo vetëm nga kostoja e luftës, por edhe nga pakësimi i të ardhurave nga alumi dhe tregtia e veshjeve të [[Antverpi]]t, të shkaktuar nga humbja e portit. Mbretëria e Spanjës e kishte forcuar ndikimin e saj në [[Vendet e Ulëta]], duke dobësuar Francën pa dëme për veten, por me kosto të mëdha për Anglinë. Pak para vdekjes së Marisë, [[Filipi II i Spanjës|Filipi]] dhe [[Elizabeta I|Elizabeta]] kërkuan të vendosnin një aleancë dhe pajtim midis Anglisë dhe Spanjës, dhe ka të dhëna se u pa edhe mundësia e martesës midis Filipit dhe Elizabetës, por çështja e besimit dhe marrëdhënia e pabarabartë midis dy mbretërive e bëri këtë tepër të pagjasë. Deri atëherë, [[Spanja]] dhe Anglia kishin qëndruar në aleancë – që kishte zgjatur për mbi 70 vjetë. Vdekja e [[Mary I e Anglisë|Maries]] në vitin [[1558]], çoi gjysmë-motrën e saj, [[Elizabeta I|Elizabeta]] në marjen e fronit. Ndryshe nga Maria, Elizabeta ishte vendosmërisht në anën [[Reformimi Protestant|reformiste]] dhe me shpejtësi rivendosi shumë nga reformat e Eduardit. [[Filipi II i Spanjës|Filipi]], duke mos qenë më bashkë-monark, e konsideroi Elizabetën një [[Herezia|heretike]] dhe sunduese ilegjitime të [[Mbretëria e Anglisë|Anglisë]]. Në sytë e [[Kisha Katolike|Kishës Katolike]], Henri nuk ishte divorcuar kurrë nga Katerina, duke e bërë Elizabetën ilegjitime. Filipi mbështeti komplote për të rrëzuar Elizabetën në favor të kushërirës së saj katolike, dhe të konsideruar trashëgimtare, [[Maria Stuart|Maria, mbretëresha e skocezëve]]. Këto plane u shmangën, kur Elizabeta e burgosi Marinë në vitin [[1567]]. Maria u detyrua të abdikonte nga kurora e Skocisë në favor të djalit të saj [[Xhejmsi VI i Skocisë dhe I i Anglisë|Xhejmsi VI]]. Sugjerimi i parë i dokumentuar e asaj që quhej ''Ndërmarrja e Anglisë'' u shfaq në vetën e vitit [[1583]], kur i mbushur me krenarinë e fitores së tij në [[Ishujt Azore|Azore]], Álvaro de Bazán, markezi i Santa Kruzit, i bëri Filipit II sugjerimin të shfrytëzonte rastin për të sulmuar [[Mbretëria e Anglisë|Anglinë]].<ref name="157Brugge158">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=157-58}}</ref> [[Elizabeta I|Elizabeta]] në fund e kishte ekzekutuar [[Maria Stuart|Marien]] në shkurt [[1587]], si rrjedhojë e komploteve të vazhdueshme kundër mbretëreshës, të zhvilluara në emër të Maries. Elizabeta gjithashtu u hakmorr kundër Filipit, duke mbështetur Revoltën Holandeze kundër Spanjës, ashtu si dhe financimin e [[korsari]]së për të sulmuar anijet spanjolle përgjatë [[Oqeani Atlantik|Atlantikut]]. Ajo negocioi gjithashtu një aleancë të gjatë tregtare dhe politike me [[Maroku]]n. {| class="wikitable floatleft" style="max-width: 28%;" |+ style="background:#b0c4de;"|Monarkët kundërshtarë |- | [[File:Philip II, King of Spain from NPG.jpg|210px]] | [[File:Marcus Gheeraerts the Younger Elizabeth I Trinity College Cambridge.jpg|226px]] |- |[[Filipi II i Spanjës]] rr. v. [[1580]], National Portrait Gallery, [[Londra|Londër]] || [[Elizabeta I]] rr. v. [[1585]], Trinity College, [[Kembrixhi|Kembrixh]] |} Si shpagim, Filipi planifikoi një ekspeditë për pushtimin e Anglisë për të rrëzuar Elizabetën dhe, nëse Armada nuk do të ishte tërësisht e suksesshme, të paktën të negocionte lirinë e besimit për katolikët dhe kompensimin financiar për luftën në [[Vendet e Ulëta]].<ref name="Pendrill">{{cite book|last=Pendrill|first=Colin|title=Spain 1474–1700: The Triumphs and Tribulations of Empire|url=https://archive.org/details/spain14741700tri0000pend|publisher=Heinemann|year=2002|lang=en|isbn=978-043532733-0|page=[https://archive.org/details/spain14741700tri0000pend/page/n291 286]}} – "''Nëse Armada nuk është e suksesshme siç shpresojmë, por gjithësesi jo tërësisht e mundur, atëherë mund ti ofroni Anglisë paqe mbi termat vijues. I pari është që në Angli të ushtrohet dhe përdoret lirisht besimi ynë i shenjtë katolik për të gjithë katolikët, vendas dhe të huaj, si dhe që ata që janë në ekzil duhet të lejohen të kthehen. I dyti është që i gjithë vendi në Holndën time, që mbajnë anglezët duhet të më rikthehet dhe i treti që ata duhet të më dëmshpërblejnë për dëmet që më kanë bërë mua, zotërimeve të mia dhe subjekteve të mia, që do të arrijë një shumë skajshmërisht të madhe. Në lidhje me ushtrimin e lirë të [[Kisha Katolike|Katolicizmit]], duhet tu vini në dukje se, meqë liria e besimit u lejohet [[hygenotët|hygenotëve]] të [[Franca|Francës]], nuk do të ketë dëmtim dinjiteti në lejimin e të njëjtit privilegj për katolikët në Angli''." — Prill [[1588]], Filipi II për dukën e Parmës.</ref> Nëpërmjet kësaj orvatjeje, mbështetja materiale për Provincat e Bashkuara, pjesa e Vendeve të Ulta që kishin arritur të shkëputeshin nga sundimi spanjoll, dhe sulmet angleze mbi tregtinë dhe vendbanimet spanjolle<ref name="Hart 28-32">{{cite book|author=Francis Rußel Hart|year=1922|title=Admirals of the Caribbean|url=https://archive.org/details/cu31924020337477|publisher=Houghton Mifflin Co.|lang=en|pages=[https://archive.org/details/cu31924020337477/page/n53 28]–32}} përshkruan një flotë të madhe [[korsari|korsarësh]], prej 25 anijesh të komanduara nga [[Francis Drake]] në vitin [[1585]], që do të sulmonte kolonitë spanjolle të Karaibeve.</ref> në [[Bota e Re|Botën e Re]] do të përfundonte. Filipi mbështetej nga papa [[Siksti V]], që e trajtoi pushtimin si një [[kryqëzatat|kryqëzatë]], me premtimin e një subvencioni finaciar për zbarkimin e Armadës.<ref>{{Cite encyclopedia|last=Pollen|first=John Hungerford|title=Spanish Armada|volume=1. Aachen – Assize|url=https://archive.org/details/catholicencyclop01herbuoft/page/727|year=1913|editor=Charles George Herbermann|encyclopedia=The Catholic encyclopedia|publisher=The Encyclopedia Press, inc.|lang=en|pages=727-29}} – "''...vujtjet e përhapura dhe irritimi i shkaktuar nga luftërat fetare që Elizabeta nxiti, dhe indinjimi i shkaktuar nga persekutimi i saj fetar, si dhe ekzekutimi i [[Maria Stuart]], i bënë katolikët kudo të simpatizoheshin me Spanjën dhe ta konsideronin Armadën si një kryqëzatë kundër armikut më të rrezikshëm të besimit''", dhe "''Papa [[Siksti V]] pranoi të rinovonte shkishërimin e mbretëreshës, dhe të jepte një subvencion të madh për Armadën, por, duke parë kohën e nevojshme për përgatitjet dhe lundrimin faktik të flotës, nuk do të jepte asgjë deri sa ekspedita të zbarkonte në Angli. Në këtë mënyrë, ai në vijim kurseu miliona korona, dhe nuk ndërmori ndonjë masë kundër mbretëreshës heretike.''"</ref> Mbështetje thelbësore për pushtimin pritej gjithashtu nga katolikët anglezë, duke përfshirë fisnikët dhe tregtarët e pasur dhe me ndikim.<ref>{{cite web|author=Robert Hutchinson|url=https://www.historyextra.com/period/elizabethan/spanish-armada-facts-elizabeth-i-medina-sidonia-catholic-philip-ii/|title=10 things you (probably) didn't know about the Spanish Armada|date=prill 2005|publisher=BBC History Extra|lang=en|access-date=5 prill 2020}}</ref> Një sulm në [[Cádiz]], i drejtuar nga [[korsari]] anglez [[Francis Drake]] në prill [[1587]], kishte kapur ose shkatërruar rreth 30 anije dhe sasi të mëdha furnizimesh, të përgatitura në një vit.<ref name="Wagner">{{cite book|last=Wagner|first=John|year=1999|title=Historical Dictionary of the Elizabethan World; Britain, Ireland, Europe, and America|publisher=Routledge|url=https://books.google.com/books?id=zjfwNlN1sWYC&pg=PA45|lang=en|isbn=978-157958269-2|page=45}}</ref><ref name="Shepherd">{{cite web|last1=Shepherd|first1=Andrew|url=https://www.bhsportugal.org/library/articles/the-spanish-armada-in-lisbon-preparing-to-invade-england|title=The Spanish Armada in Lisbon: preparing to invade England|website=British Historical Society of Portugal|lang=en|access-date=10 shtator 2021}}</ref> Ka gjithashtu të dhëna se një letër nga shefi i sigurisë dhe kryespiuni i Elizabetës, Sir Francis Walsingham, dërguar ambasdadorit të saj në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]], William Harborne, kërkonte në nxiste [[Marina Osmane|Flotën Osmane]] fillimin e manovrave për të ngacmuar spanjollët,<ref>{{cite news|author=John Ezard|date=1 qershor 2004|url=https://www.theguardian.com/uk/2004/jun/01/artsandhumanities.arts|title=Why we must thank the Turks, not Drake, for defeating the Armada|newspaper=[[The Guardian]]|lang=en|access-date=5 prill 2020}}</ref> por nuk ka të dhëna për suksesin e atij plani. Princi i [[Parma|Parmës]] fillimisht u këshillua nga [[Filipi II i Spanjës|Filipi II]] në vitin [[1583]].<ref name="157Brugge158"/> Alessandro Farnese theksonte se tre kushte do të kishin nevojë të përmbusheshin me sukses; fshehtësia e plotë, zotimi dhe mbrojtja e sigurtë e provincave holandeze, dhe mbajtja e largë nga marrëveshja e paqes ose nga mbjellja e përçarjes midis Lidhjes Katolike dhe [[Hygenotët|hygenotëve]].<ref name="161BruggeIII162">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=3|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868875965-5|pages=161–62}}</ref><ref name="165BruggeV166">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|year=2020|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=165–66}}</ref> Fshehtësia nuk mund të ruhej, gjë që e bëri ndërmarrjen shumë më të ndërlikuar. Filipi në fund kombinoi planin e dukës së Parmës me atë të Santa Kruzit, duke zhvilluar fillimisht një sulm të trefishtë, duke nisur me një sulm diversiv mbi [[Skocia|Skocinë]], ndërsa Armada kryesore do të zaptonte ose Ishullin e Uajtit ose Sauthemptonin për të vendosur një vend të sigurt ankorimi në Solent. Farnese atëherë do të vijonte me një ushtri të madhe nga [[Vendet e Ulëta]] duke kapërcyer [[Kanali i la Manshit|Kanalin e la Manshit]]. Komandanti i caktuar i forcave navale të Armadës ishte markezi me shumë përvojë i Santa Kruzit, ndërsa Alessaandro Farnese do të ishte në komandën e forcave pushtuese.<ref name="BruggeV170">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=170}}</ref> Fatkeqësisht, markezi i Santa Kruzit vdiq në shkurt [[1588]] dhe duka i Medina Sidonias, një oborrtar i lartë, mori vendin e tij. Ndërsa ishte një ushtarak kompetent, dhe administrator i dalluar, Medina Sidonia nuk kishte përvojë navale. Ai i shkroi Filipit, duke shprehur dyshime të rënda rreth fushatës së planifikuar, por mesazhi i tij u pengua për të arritur te mbreti nga oborrtarët me arsyetimin se Zoti do ti siguronte Armadës suksesin.<ref name="Coote">{{cite book|last=Coote|first=Stephen|title=Drake, The Life and Legend of an Elizabethan Hero|url=https://books.google.com/books?id=pn1APgAACAAJ|year=2003|publisher=Simon & Schuster UK Ltd.|lang=en|isbn=978-074322007-1|pages=248–52}}</ref> ==Zbatimi i planit== Para ndërmarrjes, papa [[Siksti V]] e lejoi Filipin të mblidhte taksa [[kryqëzatat|kryqëzate]] dhe i dha njerëzve të tij [[indulgjenca]]. Bekimi i flamurit të Armadës më 25 prill [[1588]], ishte i ngjashëm me ceremoninë e përdorur para [[Beteja e Lepantos|Betejës së Lepantos]] në vitin [[1571]]. Më 21 korrik [[1588]], Armada nisi lundrimin nga [[Lisbona]] drejtë [[Kanali i la Manshit|Kanalit të la Manshit]]. Kur u largua nga Lisbona, flota përbëhej nga 141 anije,<ref name="113Soto117">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|pages=113–17}}</ref> me 10,138 detarë dhe 19,315 ushtarë. Kishte gjithashtu 1,545 veta, personel jo-luftues (vullnetarë, shërbëtorë oficerësh, fretërish, artilierësh etj.)<ref name="87Lewis91">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|pages=87-91}}</ref> Flota bartëte 1,500 [[topi (armë)|topa]] [[tunxhi]] dhe 1,000 topa [[hekuri]].<ref name="60MP63"/> Masës së plotë të flotës iu deshën dy ditë për ta lënë [[porti]]n. Armada u vonua nga moti i keq. Stuhitë në [[Gjiri i Biskajës|Gjirin e Biskajës]] përgjatë brigjeve [[Galicia (Spanjë)|galiciane]] i detyruan katër [[galera]] të komanduara nga [[kapiteni i anijes|kapiteni]] Diego de Medrano dhe një [[galeoni|galeon]] të ktheheshin mbrapa dhe anije të tjera u desh të vendoseshin në [[Provinca A Coruña|A Coruña]] për ripairime, duke mbetur 137 anije që lundruan drejtë [[Kanali i la Manshit|Kanalit Anglez]].<ref name="Soto116">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=116}}</ref> Afërsisht gjysma e anijeve nuk ishin ndërtuar si [[luftanija|luftanije]], por përdoreshin për detyra si zbulimi dhe dërgesat, ose për të bartur furnizime, kafshë dhe trupa. Ajo përfshinte 24 luftanije të mirëfillta, 44 anije tregtare të armatosura, 38 anije ndihmëse dhe 34 anije furnizuese.<ref name="Soto117"/><ref name="matt12">{{cite book|author=Garrett Mattingly|publisher=Cornell University Press|year=1963|url=https://www.questia.com/read/3907270/the-invincible-armada-and-elizabethan-england|title=The Invincible Armada and Elizabethan England|lang=en|pages=12–13|access-date=24 maj 2025|archive-date=24 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024095542/https://www.questia.com/read/3907270/the-invincible-armada-and-elizabethan-england|url-status=dead}}</ref> Në Holandën Spanjolle, Alessandro Farnese kishte grumbulluar 30,000 ushtarë dhe kishte porositur qindra flajbote të ndërtuar për ti bartur ata përgjatë kanalit,<ref name="MP94"/><ref group="Shpjegimi">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|publisher=Manchester University Press|lang=en|page=96}} jep 30,500 dhe grumbullimi i 30,000 këmbësorëve dhe 2,000 kalorësve. Gjithashtu, dokumenti mashtrues {{cite book|title=The English Mercurie: published by Authoritie for the prevention of false reports|publisher=Chriss Barker, Her Highnesse's Printer|date=23 korrik 1588|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=OMVktwAACAAJ|volume=50|pages=1-3}}, përndryshe pohon mjaft përpikmërisht: "''të gjitha trupat spanjolle në Holandë, dhe përbëhen prej tridhjetë mijë këmbësorësh dhe njëmijë e tetëqind kalorësisht.''"</ref> ndërsa priste mbërritjen e Armadës. Meqë elementi i befasisë kishte dështuar prej kohësh,<ref name="164,67BruggeV199-200">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=164, 167, 199–200}}</ref> plani i ri ishte të përdorej mbulimi i luftanijeve për të bartur ushtrinë në anije në një vend afër [[Londra|Londrës]]. Në tërësi, duhet të jenë grumbulluar 55,000 veta, një ushtri tepër e madhe për atë kohë. Në ditën që Armada u nis, ambasadori i Elizabetës në Holandë, Valentine Dale, takoi përfaqësuesit e Farnezes në negociata paqeje.<ref name="206BruggeV207">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=206–07}}</ref> Anglezët bënë një përpjekje të kotë për ta ndalur Armadën në [[Gjiri i Biskajës|Gjirin e Biskajës]]. Më 6 korrik, negociatat u braktisën,<ref name="BruggeV225">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=225}}</ref> dhe flota angleze qëndroi e përgatitur, nëse e keq-furnizuar, në Plajmuth, duke pritur lajme të lëvizjeve spanjolle. Vetëm 122 anije nga flota spanjolle hynë në Kanal; katër [[galera]], një [[nau]] ose [[karraka|karrakë]], pesë pataçe dhe 10 [[karavela]] portugeze e kishin lënë flotën para përplasjes së parë me flotën angleze. Pesë pataçe të tjera, të dërguara për të shpurë mesazhe te Farnese, duhet të llogariten se shpienë numrin e anijeve spanjolle në 117, që do të përballeshin me afërsisht flotën angleze të përbërë prej 226 anijesh.<ref name="114Soto116">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|pages=114–16}}</ref> Flota spanjolle kishte më shumë topa se flota angleze, me 50% më shumë fuqi zjarri të disponueshme se ajo angleze. Flota angleze përbëhej nga 34 anije të Flotës Mbretërore, 21 prej të cilave ishin [[galeoni|galeonë]] prej 200 deri në 400 tonësh, dhe 163 anije të tjera, 30 prej të cilave ishin 200 deri në 400 tonë dhe bartnin deri në 42 [[topi (armë)|topa]] secila. Dymbëdhjetë prej anijeve ishin [[korsari|korsare]] të zotëruara nga Lord Charles Howard i Efingamit, [[John Hawkins]] dhe Sir [[Francis Drake]].<ref name="MP185">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n208 185]}}</ref> Në fillim të [[qershori]]t, Alessandro Farnese dërgoi kapitenin Moresin me disa pilotë te Admiral Sedonia. Deri në kthimin e Moresin-it më 22 qershor, raporti që ai i dërgoi Farnese-s i shkaktoi shqetësime. Medina Sedonia ishte nën përshtypjen se Farnese thjeshtë mund të lundronte në kanal me anijet e tij të mbushura me trupa.<ref name="218BruggeV219">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=218–19}}</ref> Alessandro Farnese e kishte informuar vazhdimisht mbretin se kalimi i tij në kanal ishte i bllokuar nga anijet angleze dhe holandeze dhe rruga e vetme që ai mund ti dërgonte anijet e tija ishte nëse Armada çante [[bllokada|bllokadën]].<ref name="BruggeV220">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=220}}</ref> Flota u pa në Angli më 29 korrik, kur u shfaq pranë Lizardit në Kornuoll. Lajmi u dërgua në Londër nëpërmjet një sistemi lajmërimesh që ishte ndërtuar përgjatë brigjeve jugore. Po atë ditë, flota angleze kishte ngecur në [[limani]]n e Plajmuthit nga vërshimi i baticës. Spanjollët mblodhën një këshill lufte, ku u propozua të lundrohej drejtë limanit gjatë baticës dhe ti paaftësonin anijet mbrojtëse të ankoruara. Nga limani i Plajmuthit, Armada Spanjolle do të sulmonte [[Mbretëria e Anglisë|Anglinë]], por [[Filipi II i Spanjës|Filipi]] e kishte ndaluar shprehimisht Medina Sidonian nga angazhimi, duke e lënë Armadën të vijonte lundrimin në lindje drejtë Ishullit të Uaitit. Pasi nisi zbatica, 55 anije angleze u nisën për tu përleshur me Armadën nga Plajmuthi nën komandën e Lord Howard-it të Efingamit, me Sir [[Francis Drake]] si nën-admiral. Kundër-admirali ishte [[John Hawkins]]. ===Aksioni i Plajmuthit=== Më 30 korrik, flota angleze ishte pranë Shkëmbinjve Edistonë me Armadën në perëndim me erën në favor. Për të kryer sulmin e saj, flota angleze lundroi kundër erës drejtë Armadës, duke fituar kështu një pozicion domethënës avantazhi. Në agimin e 31 korrikut, flota angleze u përplas me Armadën pranë Plajmuthit afër Shkëmbinjve Edistonë. Armada ishte një një formacion mbrojtës në formë harku, e mysët drejtë lindjes. [[Galeoni|Galeonët]] dhe anijet e mëdha ishin përqëndruar në qendër dhe në skajet e cepave të harkut, duke mbuluar anijet e transportit dhe furnizimit ndërmjet. Përballë tyre, anglezet ishin vendosur në dy seksione, me [[Francis Drake|Drejkun]] në veri, në anijen ''Revenge'' me 11 anije, ndërsa Hoëard-i në jug, në anijen ''Ark Royal'' me pjesën kryeosre të flotës. Duke parë përparësinë spanjolle në luftimin e afërt, anglezët qëndruan përtej rrezes së ganxhave dhe i bombarduan anijet spanjolle nga një distancë me zjarrin e topave. Largësia ishte tepër e madhe që manovrimi të ishte efektiv dhe, në fund të ditës së parë të luftimit asnjë flotë nuk humbi ndonjë anije në aksion. Anglezët e kapën flotën spanjolle pas një dite lundrimi. <gallery mode="packed" class="center" heights="234"> File:The Spanish fleet off the coast of Cornwall on 29 July 1588 RMG D3291.tiff|Flota Spanjolle pranë bregut të Kornuollit më 29 korrik 1588 File:The Spanish and English fleets near Plymouth on 30 - 31 July 1588 RMG F8040.tiff|Flotat spanjolle dhe angleze afër Plajmuthit më 30–31 korrik 1588 File:The English engage the Spanish fleet near Plymouth on 31 July 1588 RMG D3293.tiff|Anglezët sulmojnë flotën spanjolle afër Plajmuthit më 31 korrik 1588 File:The English pursue the Spanish fleet east of Plymouth on 31 July - 1 August 1588 RMG D3294.tiff|Anglezët ndkjekin flotën spanjolle në lindje të Plajmuthit më 31 korrik – 1 gusht 1588 </gallery> [[File:Valdés surrenders to Francis Drake aboard Revenge.jpg|thumb|389px|''Dorëzimi i Pedro de Valdés'' (komandanti i skuadrës së Andaluzisë) te [[Francis Drake]], në bordin e galeonit ''Revenge'' gjatë sulmit të Armadës Spanjolle, 1588, pikt. e John Seymour Lucas]] ===Aksionet e Kepit Portland dhe Ishullit Uajt=== Flota angleze dhe Armada u përplasën prapë më 1 gusht, pranë Ishullit të Portlandit. Një ndryshim i erës i dha spanjollëve pozicionin avantazhues, dhe ata u përpoqën tu jepnin fund anglezëve, por u mbështollën nga anije më të vogal, me më shumë manovrueshmëri. Ndërsa qendra spanjolle manovroi për të mbështetur anijen {{lang|es|Santa Ana}}, anija ''Nuestra Señora del Rosario'' u përplas me disa anije, duke humbur bompresin e saj dhe duke vënë në lëvizje një seri fatkeqësish. Ajo filloi të rrëshkiste, dhe u tërhoq nga rryma në drejtim të kundërt me flotën dhe më afër anglezëve. [[Francis Drake]] në [[galeoni]]n ''Revenge'' lundroi drejtë anijes {{lang|es|Nuestra Senñora del Rosario}} gjatë natës dhe e mori në aksion; admirali Pedro de Valdés (komandanti i skuadrës së [[Andaluzia|Andaluzisë]]) u dorëzua bashkë me gjithë ekuipazhin e tij. Në bord, anglezët kapën furnizime shumë të nevojshme [[baruti]] dhe 50,000 dukate ari.<ref name="Konstam150">{{cite book|author=Angus Konstam|year=2009|title=The Spanish Armada: The Great Enterprise against England 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmadagre0000kons|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-184603496-1|page=[https://archive.org/details/spanisharmadagre0000kons/page/n153 150]}}</ref> Drejku po e drejtonte flotën angleze nëpërmjet një feneri, që ai e fiku kur po iu afrohej anijeve spanjolle, duke bërë që pjesa tjetër e flotës së tij, në agim të ishte e shpërndarë dhe e ç'organizuar. Në një pikë, Howard-i i formoi anijet e tij në një linjë beteje për të sulmuar në distancë të afërt, duke grumbulluar të gjitë topat e tij, por arriti pak gjë nëpërmjet manovrës. Gjatë një qetësie në betejë, magazina e [[baruti]]t të anijes {{lang|es|San Salvador}} shpërtheu, duke ndriçuar një pjesë të anijes në flakë. Spanjollët u orvatën ta fundosnin anijen, por kjo dështoi kur mbërriti [[galeoni]] ''[[Golden Hind]]''. Spanjollët e braktisën anijen dhe ''Golden Hind'' e kapi atë menjëherë.<ref name="Konstam151">{{cite book|year=2009|author=Angus Konstam|title=The Spanish Armada: The Great Enterprise against England 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmadagre0000kons|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-184603496-1|page=[https://archive.org/details/spanisharmadagre0000kons/page/n154 151]}}</ref> Nëse Armada mund të krijonte një bazë të përkohshme në ujërat e mbrojtura të Solentit, ngushtica që ndante Ishullin e Uaitit nga toka kryesore angleze, ajo do të duhet të priste për njoftime nga ushtria e Farnese-s; Farnese nuk mori njoftime për këtë deri më 6 gusht.<ref name="BruggeV223">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=223}}</ref> Megjithatë, në një sulm në shkallë të plotë, flota angleze u nda në katër grupe me Martin Frobisherin me anijen ''Aid'' që iu dha komanda e një skuadre, ndërsa [[Francis Drake]] që vinte me një forcë të madhe nga jugu. Medina Sidonia dërgoi përforcime në jug dhe e urdhëroi Armadën të tërhiqej në det të hapur për të shmangur cektinat Auers.<ref>{{cite book|last=Mcdermott|title=England and the Spanish Armada|url=https://archive.org/details/englandspanishar0000mcde|publisher=Yale University Press|year=2005|lang=en|page=[https://archive.org/details/englandspanishar0000mcde/page/n287 260]}}</ref> nuk kishte limane të tjera të sigurta më tej në lindje të brigjeve jugore të Anglisë, kështu që Armada u detyrua të drejtohej për në Kale, pa qenë e aftë të priste për njoftime nga ushtria e Farnese-s. Duke nisur më 1 gusht, Sidonia filloi ti dërgonte Farnese-s njoftime, duke përcaktuar me hollësi pozicionin dhe lëvizjet e tij. Alessandro Farnese nuk e mori dot raportin e parë nga [[admirali]] deri ditën pasuese.<ref name="BruggeV221">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=221}}</ref> <gallery mode="packed" class="center" heights="237"> File:The English and Spanish fleets on 1 - 2 August 1588 RMG F8043.tiff|Flotat angleze dhe spanjolle më 1–2 gusht 1588 File:The English and Spanish fleets between Portland Bill and the Isle of Wight on 2 - 3 August 1588 RMG D3296.tiff|Flotat angleze dhe spanjolle midis Kepit të Portlandit dhe Ishullit të Uajtit më 2–3 gusht 1588 File:The battle off the Isle of Wight on 4 August 1588 RMG F8045.tiff|Beteja pranë Ishullit të Uajtit më 4 gusht 1588 </gallery> [[File:Justinus van Nassau 1559-1631.jpg|upright|thumb|Justinus van Nassau]] ===Anijet e zjarrit në Kale=== Më 7 gusht, Armada u ankorua në Kale në një formacion mbrojtës shumë të gjeshur harkor,<ref>{{cite book|author=N. A. M. Rodgers|year=2004|title=The Safeguard of the Sea: A Naval History of Britain, 660–1649|publisher=Penguin|lang=en|pages=263–69}}</ref> jo largë nga [[Dunkirk|Dankërku]] (Farnese mësoi për këtë po atë mbasdite),<ref name="BruggeV224">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=224}}</ref> ku ushtria e Farnese-s, e pakësuar nga semundjet në 16,000 ushtarë, pritej të ishte duke pritur, gati për tiu bashkuar flotës në anijet e dërguara nga portet përgjatë brigjeve flamande. Një element themelor i planit të pushtimit, siç ai u zbatua në vijim, ishte transportimi i një pjese të madhe të Ushtrisë së Flandrës së Farnese-s, pasi forca kryesore pushtuese në anije të paarmatosura të kapërcenin [[Kanali i la Manshit|Kanalin Anglez]]. Këto anije do të mbroheshin nga anijet e mëdha të Armadës. Megjithatë, për të shkuar te Armada, ata duhet të kapërcenin zonën e mbizotëruar nga Marina holandeze, kur Armada nuk mund të shkonte, si rrjedhojë e Luftës në vazhdim Tetëdhjetë Vjeçare me Republikën Holandeze. Ky problem duket se është nënvlerësuar nga komandantët e Armadës, por ai ishte i pakapërcyeshëm. Komunikimi ishte më i vështirë sesa parashikohej, dhe njoftimet që ushtria e Farnese-s kishte nevojë të pajisej me mjete të mjaftueshme transporti, ose për tu grumbulluar në port, një proçes që do të merrte të paktën gjashtë ditë, erdhën shumë vonë.<ref name="BruggeV225"/> Pasi Medina Sidonia priti në ankorim, [[Dunkirk|Dankërku]] u vendos nën [[bllokada|bllokadë]] nga një flotë holandeze prej 30 flajbotesh nën zëvendës-admiralin Justinus van Nassau.<ref>{{cite book|first=Patrick Fraser|last=Tytler|title=Life of Sir Walter Raleigh|url=https://archive.org/details/lifeofsirwalterr00tytlrich|year=1833|publisher=Oliver & Boyd|lang=en|oclc=3656130|ol=6949907M}}</ref> Flajbotet holandeze operonin kryesisht në ujëra të cekta pranë [[Zeeland (provincë)|Zilandës]] dhe [[Flandra|Flandrës]], ku luftanijet më të mëdha, me një kalatë më të thellë, si [[galeoni|galeonët]] spanjollë dhe anglezë, nuk mund të hynin në siguri. Farnese priste që Armada të dërgonte pataçet e saj të lehta për të larguar holandezët, por Medina Sidonia nuk do ti dërgonte ato si pasojë e frikës se do ti nevojiteshin këto anije për mbrojtjen e vetë. Nuk kishte një port me ujëra të thella ku flota mund të strehohej, gjë që është konsideruar si vështirësia kryesore për ekspeditën, dhe spanjollët e gjetën veten të brishtë pasi do të binte nata. [[Holandezët]] gëzonin një [[Komanda e Deteve|përparësi navale të pasfiduar]] në këto ujëra, megjithëse marina e tyre ishte inferiore në armatimin naval. Për shkak të mos përpjekjes së Medina Sidonias për ta çarë bllokadën holandeze dhe mos rrezikimit të Farnese-s për të kryer një kalim pa eskortë, Ushtria e Flandrës ia mbathi nga gracka që Van Nassau kishte në mendje për ta.<ref>{{cite book|author1=J. I. Israel|author2=G. Parker|year=1991|chapter=Of Providence and Protestant Winds: the Spanish Armada of 1588 and the Dutch armada of 1688|title=The Anglo-Dutch moment. Essays on the Glorious Revolution and its world impact|url=https://archive.org/details/anglodutchmoment0000unse|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|isbn=052139075-3|pages=[https://archive.org/details/anglodutchmoment0000unse/page/n368 349]–51}}</ref><ref>{{cite book|first=John Lothrop|last=Motley|title=History of the United Netherlands from the Death of William the Silent to the Synod of Dort|lang=en|url=https://archive.org/details/historyofunitedn00motl/page/501|chapter=XVII. 1587|year=1872|publisher=Jacs. G. Robbers|page=501}}</ref> Vonë, më 7 gusht, Howard po përforcohej nga një skuadër nën drejtimin e Lord Edward Seymour dhe William Wynter, që ishte vendosur në ''The Downs'', si një përforcim pë [[holandezët]] nëse Farnese bënte ndonjë lëvizje të pavarur. Mbërritja e tyre i dha Howard-it një tërësi prej 140 anijesh.<ref>{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=166}}</ref> Ai mori gjithashtu një sasi të vogël [[baruti]] dhe fishekësh, që konti i Suseksit kishte mbledhur nga fortesat dhe garnizonet në brigjet jugore, dhe disa ushqime.<ref>{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=164}}</ref> [[Era]] dhe [[rryma oqeanike|rrymat]] ishin të favorshme për një përpjekje për të thyer formacionin e Armadës duke dërguar anije zjarri kundër saj. Walsingham tashmë kishte dhënë urdhëra te Doveri, që barkat e peshkimit dhe lundrat dhe zifti të grumbulloheshin për këtë qëllim.<ref>{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=168}}</ref> Megjithatë, komandantët anglezë ndjenë se ata nuk mund të prisnin anije të mirëfillta zjarri dhe kështu flijuan tetë nga luftanijet e tyre. [[Francis Drake]], që ishte një zotërues thelbësor anijesh, ofroi një nga anijet e tij, 200-tonëshen "Thomas". [[John Hawkins]] ofroi gjithashtu një nga anijet e tij, 150-tonëshen "Bark Bond". Gjashtë anije të tjera, midis 90 dhe 200 tonëve, u dhanë vullnetarisht. Këto anije u mbushën çfarëdo me zift, [[sulfuri|sulfur]] dhe [[katrani|katran]] që ishte i disponueshëm menjëherë. Për shkak të nxitimit, [[topi (armë)|topat]] e mbushur dhe depot u lanë në bord.<ref>{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=169}}</ref> Më mesin e natës midis 7–8 [[gushti]]t, [[anglezët]] u vunë zjarrin anijeve dhe i lëshuan ato ti shtynte era mes anijeve të ankoruara ngjeshur të Armadës. Spanjollët u friksuan se këto anije të mëdha zjarri ishin "hellburners",<ref name="Drizzle">{{cite web|last=Swanger|first=William Jherek|url=http://www.drizzle.com/~celyn/jherek/16thMilSci.pdf|year=2003|lang=en|title=Military Science in Western Europe in the Sixteenth Century|work=drizzle.com|archive-date=28 shkurt 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070228130758/http://www.drizzle.com/~celyn/jherek/16thMilSci.pdf|url-status=dead}}</ref> anije zjarri të speciale, të mbushura me ngarkesa të mëdha [[baruti]] që u përdorën me një efekt vdekjeprurës në Rrethimin e Antverpenit. Tre u ndaluan nga pataçet dhe u larguan,<ref name="Soto119">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=119}}</ref> por pjesa tjetër çau drejtë flotës. Anija flamurtare e Medina Sidonias dhe [[luftanija|luftanijet]] kryesore mbajtën pozicionet e tyre, por pjesa tjetër e flotës i këputën litrër e ankorimit dhe u shpërndanë në konfuzion. Asnjë anije spanjolle nuk u dogj, por formacioni në formë harku u prish dhe flota e gjeti veten shumë largë, me erën e Kalesë nga mbrapa në erën që po ngrihej drejtë jug-perëndimit për të rikuperuar pozicionin e saj. Anglezët u bashkuan për betejë. Farnese mësoi për këtë ditën tjetër.<ref name="226BruggeV227">{{cite book|author=André Marek y Villarino de Brugge|year=2020|volume=5|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|publisher=MJV Enterprises, ltd.|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=226–27}}</ref> <gallery mode="packed" class="center" heights="224"> File:The pursuit to Calais, 4 - 6 August 1588 RMG D3298.tiff|Ndjekja e Kalesë, 4–6 gusht 1588 File:The fireship attack on the Spanish Armada, 7 August 1588 RMG D3299.tiff|Anijet e zjarrit sulmojnë Armadën Spanjolle, 7 gusht 1588 File:Spanish Armada fireships.jpg|Anijet angleze të zjarrit lëshohen drejtë Armadës Spanjolle pranë Kalesë File:The battle off Gravelines, 8 August 1588 RMG F8048.tiff|Beteja pranë Gravelines, 8 gusht 1588 </gallery> [[File:Loutherbourg-Spanish Armada.jpg|thumb|389px|''Mundja e Armadës Spanjolle, 8 gusht 1588'', pikturuar nga Philip James de Loutherbourg (1796)]] ===Beteja e Gravelines=== Porti i vogël i Gravelines ishte pjesë e [[Flandra|Flandrës]] në Vendet e Ulta Spanjolle, pranë kufirit me [[Mbretëria e Francës|Francën]] dhe ishte territori spanjoll më afër me [[Anglia|Anglinë]]. Para agimit të 8 [[gushti]]t, Medina Sidonia u përpoq të ribashkonte flotën e tij, pasi anijet e zjarrit e shpërndanë atë, dhe re nuk dëshironte të lundronte më në lindje se Gravelines, duke e ditur rrezikun e ngecjes në cektinat e Flandrës, nga të cilat armiqtë e tij holandezë i kishin hequr shënjat detare. Anglezët mësuan për dobësinë e Armadës gjatë përleshjeve në [[Kanali i la Manshit|Kanalin Anlez]], dhe konkluduan se ishte e mundur ta afroheshin brenda {{convert|100|yard|m|-1}}, për të qenë të aftë të depërtonin trupat prej lisi të luftanijeve spanjolle. Ata kishin shpenzuar shumicën e [[baruti]]t të tyre në përplasjen e parë dhe, pas Ishullit të Uajtit, kishin qenë të detyruar ti kursenin topat e rëndë dhe barutin për një sulm të nxituar afër Gravelines. Gjatë të gjitha përplasjeve, topat e rëndë spanjollë nuk mund të rimbusheshin lehtësisht, si pasojë e hapsirës së tyre të ngushtë dhe sasisë së furnizimeve të grumbulluara midis kuvertave, siç e kishte zbuluar [[Francis Drake]] gjatë kapjes së anijes {{lang|es|Nuestra Señora del Rosario}} në Kanal.<ref>{{cite book|last=Coote|first=Stephen|publisher=Simon & Schuster|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=pY5QPcDfjdkC|title=Drake: The Life and Legend of an Elizabethan Hero|year=2003|isbn=978-074322007-1|page=259}}</ref> Në fakt, topçinjtë spanjoll, shtinin një herë dhe pastaj transferoheshin në detyrën e tyre kryesore, që ishte të [[abordazhi|abordonin]] anijet armike, siç ishte praktikuar në luftimet navale të kohës. Dëshmi nga anijet e mbytura të Armadës në [[Irlanda|Irlandë]] tregojnë se shumë nga municionet e flotës ishin të papërdorura.<ref name="189MP190">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n212 189]–90}}</ref> Vendosmëria e tyre për të luftuar duke aborduar, në vend të përdorimit të zjarrit të topave në largësi, u provua një mangësi për spanjollët. Manovra kishte qenë efektive në betejat e [[Beteja e Lepantos|Lepantos]] dhe ''Ponta Delgadas'' më herën gjatë dekadës, por anglezët ishin të vëmendshëm për të dhe u përpoqën ta shmangnin atë duke qëndruar në largësi. Ndërsa Medina Sidonia po grumbullonte anijet e Armadës bashkë në formacionin e tyre tradicional në formë gjysmë-hëne, flota angleze u afrua dhe në agim, anija flamurtare me katër anije të tjera e gjetën veten duke u përballur me gjithë flotën angleze.<ref name="190MP191">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|year=1999|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n213 190]–91}}</ref><ref name="Soto119"/> Anglezët provokuan zjarrin spanjoll, ndërsa qëndronin largë rrezes. Pastaj ata u afruan zjarrin, duke dëmtuar anët e gjera të anijeve të armikut, e gjitha duke mbajtur pozicionin e erës, kështu trupat e anijeve të anuara të Armadës ishin të ekspozuar ndaj dëmtimit poshtë vijës së ujit, kur ato ndryshuan kurs më vonë. [[File:La batalla de Gravelinas, por Nicholas Hilliard.jpg|upright=1.84|left|thumb|''Elizabeta I dhe Armada Spanjolle''; pikturë e ''Apothecaries'', më parë atribuar Nicholas Hilliard.<ref>{{cite web|author=Nicholas Hilliard|title=The Battle of Gravelines|work=BBC History|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/armada_gallery_05.shtml|lang=en}}</ref> Një paraqitje e stilizuar e elementeve kyç të historisë së armadës: sinjalizimet e alarmit, Elizabeta në Tilburi dhe beteja detare e Gravelines.<ref name="Hearn">{{Cite journal|last=Hearn|first=Karen|date=2005|journal=Transactions of the Royal Historical Society|volume=14|url=https://books.google.com/books?id=pZXcviUTeM8C&pg=PA129|title=Elizabeth I and the Spanish Armada: A Painting and its Afterlife|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|isbn=978-052184995-1|page=129}}</ref>]] Shumë prej topçinjve spanjollë u vranë ose u plagosën në anët e gjera angleze, dhe detyra e menaxhimit të [[topi (armë)|topave]] shpesh u mbeti këmbësorëve, që nuk dinin si ti operonin ata. Anijet ishin afër mjaftueshëm për lundërtarët në kuvertat e sipërme të anijeve angleze dhe spanjolle për të shkëmbyer të shtëna [[musketa|muketash]]. Disa prej orëve në betejë, pak më shumë luftanijet e Armadës u afruan për të formuar krahët në secilën anë të pesë anijeve, tashmë nën sulm.<ref name="MP188">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|year=1999|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n211 188]}}</ref> Pas tetë orësh, anijet angleze filluan të mbeteshin pa municione, dhe disa topçinj filluan ti mbushnin topat me objekte si zinxhira. Rreth orës 4 mbasdite, anglezët shtinë goditjet e tyre të fundit dhe u tërhoqën.<ref>{{cite episode|last1=Snow|first1=Peter|last2=Snow|first2=Dan|date=27 gusht 2004|network=[[BBC]]|url=https://www.imdb.com/title/tt0941067/?ref_=ttep_ep_4|title=Episode 4, "The Battle Against the Spanish Armada"|series=Battlefield Britain|language=en-UK|type=Dokumentar televiziv|minutes=60|station=BBC Two}}</ref> Pesë anije spanjolle dhe portugeze ishin humbur: [[karraka]] 605 tonë {{lang|es|Maria Juan}}, që kishte qenë pjesë e skuadrës së Kastiljes së Don Diego Flores de Valdes, që ishte përpjekur ti dorëzohej kapitenit Robert Crosse të anijes ''Hope'', u fundos pranë Blankenbergut me humbjen e 275 vetave – spanjollët arritën të shpëtojnë vetëm një varkë të mushur me të mbijetuar.<ref name="Hanson453">{{cite book|author=Neil Hanson|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|year=2011|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=453}}</ref> Galeasa {{lang|es|San Lorenzo}}, anija flamurtare e Don Hugo de Moncada, që kishte qenë çarë poshtë vijës së ujit, u detyrua të ngecte në cektinë në Kale, për të shmangur fundosjen. Me të parë këtë, Howard urdhëroi një flotilje varka anijesh për ta bartur atë duke e aborduar. Moncada u vra gjatë një shkëmbimi zjarri armësh të lehta, një goditje në kokë nga një arkibuz. Anija pastaj u mor pas një luftimi vdekjeprurës midis ekuipazhit, galerës së skllevërve dhe anglezëve. [[Francezët]], ndërkohë mund të bënin pak përveç se të sodisnin anijen duke u plaçkitur, por ata hapën zajarr për të larguar anglezët që u larguan me shpejtësi për tu bashkuar me pjesën tjetër të luftës.<ref name="328Mattingly329">{{cite book|year=2005|author=Garrett Mattingly|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|pages=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n347 328]–29}}</ref> Ditën tjetër, [[galeoni]] i gjymtuar rëndë {{lang|es|San Mateo}} ngeci në cektinë midis [[Sluis]]it dhe Ostendit; u mor nga një kombinim anijesh holandeze dhe trupa angleze të drejtuara nga Francis Vere.<ref name="Stedall41">{{cite book|author=Robert Stedall|year=2022|title=Elizabeth I's Final Years: Her Favourites and Her Fighting Men|publisher=Pen and Sword|lang=en|isbn=978-139908318-8|page=41}}</ref> [[Kapiteni i anijes|Kapiteni]] Don Diego Pimmental, u dorëzua bashkë me të mbijetuarit i ekuipazhit të tij. Më vonë, atë ditë, anija njëlloj e gjymtuar {{lang|es|San Felipe}}, e komanduar nga Maestre de Campo Don Fransico de Toledo, rrëshkiti pasi ajo u fundos dhe ngeci në cektinën e ishullit Valçeren. Trupat angleze kryen një inkursion nga [[Flessinga|Vlisingeni]] në anijen e shkatërruar, e sulmuan atë dhe zunë ekuipazhin rob. Një forcë holandeze me flajbote, e drejtuar nga Justinus van Nassau, pastaj e mori në zotërim anijen. Një ''pinacë'' gjithashtu u ngec në cektinë nga ekuipazhi i saj për të shmangur fundosjen.<ref name="190MP191"/> Shumë nga anijet e tjera spanjolle u dëmtuan rëndë, veçanërisht portugeze dhe disa [[galeoni|galeonë]] spanjolë të klasit Atlantik, duke përfshirë disa [[galera]] [[Mbretëria e Napolit|napolitane]], që bartën shenjat e luftimit gjatë orëve të para të betejës:<ref name="Soto120">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and the 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=120}}</ref> anijet spanjolle {{lang|es|Nuestra Señora del Rosario}}, {{lang|es|San Salvador}} dhe {{lang|es|La María Juan}}; anija [[napoli]]tane {{lang|it|San Lorenzo}}; dhe anijet portugeze {{lang|pt|São Mateus}} dhe {{lang|pt|São Filipe}}. Plani spanjoll për tu bashkuar me ushtrinë e Alessandro Farnese-s ishte prishur. [[File:Elizabeth I (Armada Portrait).jpg|thumb|upright=1.3|Mbretëresha [[Elizabeta I]], Portreti i Armadës në ''Woburn Abbey'', Bedfordshajër]] ===Fjalimi i Elizabetës në Tilburi=== Për shkak të pushtimit potencial nga [[Holanda]], Robert Dudley, konti i Leisterit grumbulloi një forcë prej 4,500 ushtarësh në Tilburin Perëndimor, Eseks, për të mbrojtur [[delta lumore|grykëderdhjen]] e [[Tamizi]]t kundër çdo inkursioni përgjatë lumit drejtë [[Londra|Londrës]]. Rezultati i sulmit anglez me anije zjarri dhe Betejës Detare të Gravelines nuk kishin mbërritur akoma në [[Mbretëria e Anglisë|Angli]], kështu që [[Elizabeta I|Elizabeta]] shkoi në Tilburi më 18 gusht për të kontrolluar forcat e saj, duke mbërritur mbi kal në armaturë ceremoniale për të nënkuptuar ushtrinë që ajo ishte përgatitur tu drejtohej në betejën në vijim.<ref name="Mattingly349">{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n368 349]|quote="''Një vrojtues objektiv do të kishte parë se një lëneshë e lodhur, mjaft e thatë, në të mesin e të pesëdhjetave e hipur mbi një kalë të bardhë të shëndosh, dhembët e saj të zinj, parukja e saj e kuqe lehtësisht e anuar, duke ngritur një shpatë lodër dhe duke veshur një pjesë të vogël absurde armature parade si diçka nga një kuti teatrore''"}}</ref> Ajo u mbajti atyre një fjalim mbretëror, që mbijeton në të paktën gjashtë versione lehtësisht të ndryshme.<ref>{{cite book|author=John Guy|url=https://books.google.al/books?id=8Z5gCwAAQBAJ&pg=PP144|title=Elizabeth: The Forgotten Years|year=2016|publisher=Viking|lang=en|page=119}}</ref> Një version është si vijon: «''Populli im i dashur, ne kemi qenë bindur nga disa që janë të kujdesshëm për sigurinë tonë, për ti kushtuar vëmendje se si ia besojmë veten turmave të armatosura nga frika e tradhëtisë; por, unë iu sigurojë ju, se nuk dëshirojë të jetojë për të mos ti besuar popullit tim besnik dhe të dashur. Le të kenë frikë tiranën, unë jam sjellë gjithmonë kështu, që nën Zotin kam vendosur forcën time kryesore dhe sigurinë në zemrat mbretërore dhe vullnetin e mirë të nënshtetasve të mi; dhe, prandaj, kam ardhur mes jush siç e shihni në këtë kohë, jo për zbavitjen dhe argëmin tim, por duke qenë e vendosur, në mesin dhe afshin e betejës, për të jetuar ose vdekur mes juve të gjithve – të shuhem për Zotin tim dhe për mbretëritë e mia dhe për popullin tim, nderin tim dhe gjakun tim madje në pluhur. E di që kam një trup të dobët dhe të brishtë gruaje; por kam zemrën dhe stomakun e një mbreti – dhe një mbret i Anglisë gjithashtu, dhe mendoj se përçmimi i marrë i [[Parma|Parmës]] ose [[Perandoria Spanjolle|Spanjës]], ose ndonjë princi të Evropës, do të guxojë të pushtoi kufijtë e mbretërisë sime; të cilën, më shumë se ndonjë ç'nderim që do të pësoja, Unë vetë do të marrë armët – unë vetë do të jem gjenerali juaj, gjykatsi dhe shpërblyesi i secilit nga virtytet tuaja në fushëbetejë. E di tashmë, për gadishmërinë tuaj, ju keni merituar shpërblime dhe kurora dhe, ne ju sigurojmë ju, me fjalën e një princi, ata do tu shpaguajnë ju në mënyrë të përshtatshme. Ndërkohë, zv. gjenerali im do të jetë në vendin tim, subjekt më fisnik ose të vlefshëm se i cili, asnjë princ nuk komandoi ndonjëherë; mos dyshoni, por bindjuni gjeneralit tim, me mirëkuptimin tuaj në kamp dhe trimërinë tuaj në fushëbetejë, ne pas pak do të kemi një fitore të famshme mbi armiqtë e Zotit tim, mbretërisë time dhe popullit tim.''» — [[Elizabeta I]]<ref>{{cite book|author=David Damrosh|year=2006|title=The Longman Anthology of British Literature|others=e të tjerë|volume=1B: ''The Early Modern Period''|publisher=Pearson Longman|lang=en}}</ref> ===Armada në Skoci dhe Irlandë=== Gjatë ditës pas betejës në Gravelines, flota e ç'organizuar dhe e pamanovrueshme spanjolle ishte në rrezik të ngecej në cektinat ranore të [[Zeeland (provincë)|Zilandës]], si pasojë e erës mbizotëruese. [[Era]] pastaj ndryshoi nga jugu, duke i mundësuar flotës të lundronte në veri. Anijet angleze nën komandën e Howard-it i ndoqën për ti penguar të kryenin ndonjë zbarkim në tokën angleze, megjithëse në këtë kohë anijet e saj ishin pothuajse pa municione. Më 12 gusht, Howard bëri një ndalesë në ndjekjen rreth [[gjerësia gjeografike|gjerësisë]] së Firthit të Forthit pranë [[Skocia|Skocisë]]. Mundësia e vetme e mbetur për anijet spanjolle ishte të ktheheshin në [[Spanja|Spanjë]], duke lundruar përreth veriut të Skocisë dhe të ktheheshin nëpërmjet [[Oqeani Atlantik|Atlantikut]] ose [[Deti i Irlandës|Detit Irlandez]]. Pasi flota spanjolle iu rrotullua Skocisë më 20 gusht, ajo përbëhej nga 110 anije dhe shumica e tyre u rrutulluan.<ref name="Soto120"/> Anija {{lang|es|San Juan de Sicilia}}, e dëmtuar rëndë gjatë përplasjeve në Gravelines, ishte përpjekur në veri dhe u takua në Gjirin Tobermori në Ishullin e Mjulit më 23 shtator, por më vonë u shkatërrua nga një agjent anglez i dërguar nga Francis Walsingham, me shumicën e ekuipazhit në bord.<ref name="MP244">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n267 244]}}</ref> Anijet spanjolle po tregonin degradim nga udhëtimi i gjatë, ndërsa disa mbaheshin bashkë duke përforcuar trupat e tyre të dëmtuara me litarë. Furnizimi me ushqime dhe ujë ishte i pakët. Synimi do kishte qenë të vazhdohej drejtë perëndimit të brigjeve skoceze dhe irlandeze, duke kërkuar sigurinë relative të detit të hapur. Nuk kishte mënyrë të përpiktë për të matur [[gjatësia gjeografike|gjatësinë]], spanjollët nuk ishin të vetëdijshëm se [[Rryma e Golfit]] po i bartëte ata në veri dhe lindje, pasi u orvatën të zhvendoseshin në perëndim dhe në vijim u kthyen në jug shumë më afër bregut sesa mendonin. Pranë [[Skocia|Skocisë]] dhe [[Irlanda|Irlandës]], flota hasi në një seri erërash të fuqishme perëndimore, që i shtynë shumë nga anijet e dëmtuara më tej drejtë bregut. Si pasojë, aq shumë [[spiranca]] janë braktisur gjatë arratisë nga anijet angleze të zjarrit pranë Kalesë, shumë anije ishin të paafta të siguronin strehim pasi flota arriti bregun e Irlandës dhe u shtynë drejtë shkëmbinjve; anijet do të plaçkiteshin nga banorët vendas. Fundi i [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] dhe veçanërisht viti [[1588]], u shënua nga stuhi jashtëzakonisht të forta në Atlantikun Verior, ndoshta të lidhura me një grumbullim të madh të akullit polar pranë brigjeve të [[Groenlanda|Groenlandës]], një veçaori e "Epokës së Vogël të Akullnajave".<ref>{{cite book|author=Brian Brian Fagan|year=2000|title=The Little Ice Age: How Climate Made History 1300–1850|url=https://archive.org/details/littleiceagehowc0000faga_p6g1|publisher=Basic Books|lang=en}}</ref> Më shumë anije dhe lundërtarë u zhdukën në motin e ftohtë dhe me stuhi, sesa nga luftimi i drejtpërdrejtë. Shumica e 28 anijeve humbën nga stuhitë përgjatë shkrepave të shkëmbinjëve të lartë të brigjeve perëndimore të Irlandës.<ref name="Soto120"/> Rreth 5,000 veta vdiqën të mbytur, nga uria dhe vrasja nga banorët vendas, pasi anijet e tyre u shtynë në breg përgjatë brigjeve pererëndimore të [[Skocia|Skocisë]] dhe [[Irlanda|Irlandës]]. Lordi anglez William FitzWilliam i urdhëroi ushtarët anglez në Irlandë të vrisnin çdo rob spanjoll, që u kryen në shumë raste në vend të kërkimit të një shpërblimi për lirimin siç ishte e zakonshme gjatë asaj periudhe.<ref name="Mattingly369">{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n388 369]}}</ref> Raportet e kalimit të pjesë së mbetur të Armadës Spanjolle përreth Irlandës janë të mbushura me rrëfimet e vështirësive dhe mbijetesën.<ref>{{cite book|author=Winston S. Churchill|chapter=The New World|volume=3|title=A History of the English-Speaking Peoples|year=1956|publisher=Dodd, Mead & Co.|lang=en|page=130}}</ref> Një nga anijet më të shtrenjta të shkatërruara ishte ai i galeasës {{lang|es|La Girona}}, që u nxor në Pikën Lakada në kontenë e Antrimit në natën e 26 tetorit. Nga 1,300 vetat me llogaritur në bord, pati vetëm nëntë të mbijetuar. 260 trupa dolën në breg, duke përfshirë Alonso Martínez de Leiva, kalorës dhe anëtar i Këshillit të Trembëdhjetëve ({{lang|es|trece}}) i Urdhërit të Santiagos. Kapiteni Francisco de Cuéllar u shkatërrua në brigjet e Irlandës, që bëri një rrëfim të shquar për përvojën e tij në flotë, përgjatë Irlandës, mundjes së një ushtrie angleze që rrethonte Kështjellën Roskloger, luftën përmes [[Skocia|Skocisë]], duke i mbijetuar një tjetër mbytjeje dhe kthimin përfundimtar në Spanjë.<ref name="255FA263">{{cite book|author=Felipe Fernández-Armesto|year=1988|title=The Spanish Armada: The Experience of War in 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmada00feli|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|isbn=019822926-7|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00feli/page/n274 255]–63}}</ref><ref>{{cite book|author1=Allingham Hugh|date=1897|lang=en|url=https://archive.org/details/captaincuellarsa00alli/|title=Captain Cuellar's Adventures in Connacht & Ulster, A.D. 1588. A Picture of the Times, Drawn from Contemporary Sources & An Introduction and Complete Translation of Captain Cuellar's Narrative of the Spanish Armada and His Adventures in Ireland|author2=Francisco de Cuellar|editor=Robert Crawford|publisher=Elliot Stock|access-date=1 nëntor 2022}}</ref> [[File:Destrucción de la Armada Invencible, de José Gartner de la Peña (1892).jpg|center|thumb|778px|''Shkatërrimi i Armadës Invencible'' nga piktori spanjoll, Jose Gartner (1892)]] ===Kthimi në Spanjë=== Evropa kontinentale kishte qenë duke pritur në ankth lajme të Armadës gjithë verës. Drejtuesi i postës spanjolle dhe agjentët spanjollë në [[Roma|Romë]] promovuan raporte të fitores spanjolle me shpresë se do të bindnin papa [[Siksti V|Sikstin e V]] të realizonte premtimin e tij për një milion dukate për zbarkimin e trupave. Në [[Mbretëria e Francës|Francë]], ambasadorët spanjollë dhe anglezë promovuan rrëfime kundërthënëse në shtyp, dhe një fitore spanjolle gabimisht u kremtuar në [[Parisi|Paris]], [[Praga|Pragë]] dhe [[Venecia|Venecie]]. Raporte të besueshme të mundjes spanjolle nuk arritën në qytetet kryesore deri në fund të [[gushti]]t, që u besuan gjerësisht.<ref>{{cite book|author=Andrew Pettegree|title=The Invention of News|url=https://archive.org/details/inventionofnewsh00andr|publisher=Yale University Press|year=2015|lang=en|isbn=978-030021276-1|pages=[https://archive.org/details/inventionofnewsh00andr/page/152 153]–54}}</ref> Zhurmat e para të një dështimi për Armadën filluan të mbërrinin në Spanjë, kur u morën lajmet e anijeve angleze të zjarrit shpërbënë formacionin spanjoll në Kale, por kjo nuk u besua. Mbreti vërejti: "''Shpresojë se Zoti nuk do të lejojë ka shumë ligësi''". Asgjë nuk u dëgjua për afërsisht dy javë dhe nuk qe veçse deri më 21 shtator që anijet e para të Armadës filluan të mbërrinin në Spanjë – e para nga tetë anijet që hynë në Coruña, përfshinyr anijen e Medina Sidonias {{lang|es|San Martin}}. Përgjatë pak ditëve në vazhdim Diego Flores solli 22 të tjera në [[limani]]n e [[Laredo, Cantabria|Laredos]] dhe Miguel de Oquendo solli pesë të tjera në portin e [[Provinca Gipuzkoa|Guipuzkoas]].<ref name="MP239">{{cite book|year=1999|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n262 239]}}</ref> Pasi Medina Sidonia hyri në Coruña dhe duke pasuar vdekjen e admiralit Miguel de Oquendo, kapiteni Diego de Medrano u caktuar përkohësisht admiral për të komanduar pjesën e mbetur të Armadës të kthehej në Spanjë.<ref>{{Cite book|author1=José Ignacio González-Aller Hierro|url=https://www.fragata-librosnauticos.com/libro/la-batalla-del-mar-oceano-vol-iv-tomo-i/|author2=Marcelino de Dueñas Fontán|author3=Jorge Calvar Gross|author4=María del Campo Mérida Valverde|title=Libro La Batalla del Mar Oceano: (16 febrero 1588-1604), ejecución de la Empresa de Inglaterra de 1588|volume=4, Tomo I|publisher=Ministerio de Defensa; Armada española; Instituto de historia y cultura naval|lang=es|isbn=978-84-9781-891-9|access-date=30 shtator 2024}}</ref> Nga mesi i [[tetori]]t po bëhej gjithmonë e më e dukshme për spanjollët se pak, nëse ndonjë tjetër nga anijet e mbetura që mungonin nga Armada do të ktheheshin. Madje në nëntor, tre muaj pas betejave përgjatë [[Kanali i la Manshit|Kanalit Anglez]], pak anije spanjolle ishin akoma duke u përpjekur të ktheheshin në atdhe.<ref name="Barrat172">{{cite book|author=John Barratt|year=2006|title=Armada 1588: The Spanish Assault on England|publisher=Pen & Sword Books|lang=en|isbn=978-178159703-3|page=172}}</ref> Një nga të fundit, anija spanjolle spital {{lang|es|San Pedro El Mayor}}, që bartëte rreth 200 të sëmurë dhe të plagosur të mbijetuar, shkoi në Hope Cove të [[Devon (Angli)|Devonit]] më 7 nëntor, komandanti po përpiqej të gjente një vend të përshtatshëm për tu vendosur. Ekuipazhi u ka rob dhe të sëmurët u trajtuan në Bodmin dhe Plajmpton.<ref name="Hanson494">{{cite book|author=Neil Hanson|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=494}}</ref><ref>{{cite web|series=Historic England Research Records|url=https://www.heritagegateway.org.uk/Gateway/Results_Single.aspx?uid=5496302f-1db2-40fb-8480-d798a5bcd2be&resourceID=19191|title=Third Action of The Armada South of the Isle of Wight 1588|website=Heritage Gateway|lang=en|access-date=12 nëntor 2022}}</ref> [[File:Routes of the Spanish Armada.gif|thumb|Rruga e ndjekur nga Armada Spanjolle]] ==Rrjedhojat== Pasi duka i Parmës ishte i sigurt se Armada kishte lundruar nga brigjet e [[Flandra|Flandrës]] dhe pjesëmarrja e tij në projektin e pushtimit nuk ishte më i realizueshëm, ai i urdhëroi ushtarët e tij të zbarkonin, në mënyrë që të shmangnin një sëmundje epikemike.<ref>{{cite book|last1=Marek y Villarino de Brugge|first1=André|year=2020|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|publisher=MJV Enterprises|lang=en|isbn=979-868956039-7|page=229}}</ref> Ai pastaj mblodhi këshillin e tij të luftës për të diskutuar se çfarë përpjekjesh mund të bënin forcat e tij përpara ardhjes së [[dimri]]t. Në fundin e [[shtatori]]t, ai i ndau ato në tre grupe; një u dërgua në [[Lumi i Rinit|Rin]], një do të qëndronte në rajonin bregdetar dhe njëra, e drejtuar nga vetë Farnese do të luftonte kundër [[Bergen op Zoom]]-it. Aty, në nëntor, ai u smbraps me humbje të rënda nga garnizoni Anglo-Holandez, që, i kombinuar me motin e keq, e detyruan atë ta braktiste rrethimin.<ref name="Black111">{{cite book|author=Jeremy Black|year=2005|title=European Warfare, 1494–1660 Warfare and History|publisher=Routledge|lang=en|isbn=978-113447708-1|page=111}}</ref><ref name="Marek">{{cite book|last1=Marek y Villarino de Brugge|first1=André|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|year=2020|publisher=MJV Enterprises|lang=en|isbn=979-868956039-7|pages=242–43}}</ref> Një orvatje për të marrë ishullin e mbajtur nga holandezët të [[Tholen]]it gjithashtu u smbraps. Nga fushat ae Armadës në Bergen, forcat e Farnese-s kishin humbur rreth 10,000 veta të vrarë ose të vdekur nga sëmundjet.<ref name="Wernham48">{{cite book|author=R. B. Wernham|year=1984|title=After the Armada: Elizabethan England and the Struggle for Western Europe: 1588–1595|url=https://archive.org/details/afterarmadaeliza0000wern|publisher=Clarendon Press|lang=en|isbn=978-019822753-3|page=[https://archive.org/details/afterarmadaeliza0000wern/page/n73 48]}}</ref> ===Anglia dhe Holanda=== Megjithëse Armada Spanjolle kishte dështuar ta pushtonte [[Mbretëria e Anglisë|Anglinë]], ajo kishte treguar realizueshmërinë e saj dhe kishte treguar se [[Britania e Madhe|Ishujt Britanikë]] në përgjithësi ishin të prekshëm ndaj sulmit.<ref name="268FA269">{{cite book|author=Felipe Fernández-Armesto|title=The Spanish Armada: The Experience of War in 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmada00feli|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1988|lang=en|isbn=019822926-7|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00feli/page/n287 268]–69}}</ref> Ditën pas fjalimit të Tilburit, [[Elizabeta I|Elizabeta]] e urdhëroi ushtrinë të shpërndahej, kampi në Tilburi u shpërbë pesë ditë më vonë, pastaj çmobilizoi marinën, duke i dërguar ata në shtëpi pa pagesë.<ref name="215Hutchinson216">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n262 215]–16}}</ref> E gjitha ndërkohë që kostot e kësaj përpjekjeje mbrojtjeje arrin – totali ishte afërsisht £400,000 [[paund sterlina|paund]]<ref name="MP254">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-1901341140|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n277 254]}}</ref> – dhe masat u vunë në lëvizje për ta zbutur atë. [[Tifo]]ja, skorbuti dhe dizenteria vërshuan përmes ekuipazheve dhe shumë vdiqën nga sëmundjet dhe uria pas zbarkimit në Margejt. Për shembull, nga ekuipazhi i anijes ''Bonaventure'' prej 500 vetash, më shumë se 200 kishin vdekur,<ref name="Mattingly216">{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n235 216]}}</ref> ndërsa nga anija ''Elizabeth Jonas'' kishte mbijetuar vetëm një anëtar ekuipazhi.<ref name="Hutchinson216">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|page=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n263 216]}}</ref> Howard i shkroi Burghley-t se: "''Do të trishtonte çdo zemër njeriu të shikonte se ka shërbyer kaq trimërisht, duke vdekur kaq mjerisht''".<ref>{{cite book|author=Laughton John Knox|title=State papers relating to the defeat of the Spanish Armada, anno 1588|volume=2|year=1894|publisher=Navy Records Society|lang=en|page=96}}</ref> [[John Hawkins]] gjithashtu vlerësonte dhe akuzonte Burghley-n "se me vdekjen, duke i shkarkuar të sëmurët dhe në mënyrë të ngjashme, mund të kursehej disi në pagesën e përgjithshme".<ref>{{cite book|author=Laughton John Knox|title=State papers relating to the defeat of the Spanish Armada, anno 1588|volume=2|publisher=Navy Records Society|year=1894|lang=en|page=163}}</ref> Njerëzit duhet të mbështeteshin te bamirësia e oficerëve të tyre dhe Howard-i vendosi një shembull duke kryer atë që ai mundëte me kuletën e tij për të ndihmuar detarët. Gjithësesi, mbi 3,000 vdiqën.<ref name="Bicheno262"/><ref name="144Guy148">{{cite book|author=John Guy|year=2016|title=Elizabeth: The Forgotten Years|url=https://archive.org/details/elizabethforgott0000guyj_s6d8|publisher=Penguin Books ltd.|lang=en|isbn=978-024196364-7|pages=[https://archive.org/details/elizabethforgott0000guyj_s6d8/page/144 144]–48}}</ref> Si rrjedhojë, u themelua ''Chatham Chest'', me qëllimin për të ndihmuar në pagimin e pensioneve ndaj detarëve e invalidizuar.<ref name="Mattingly259">{{cite book|author=Garrett Mattingly|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|year=2005|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n278 259]}}</ref><ref name="MP254"/> U desh ca kohë për tu kuptuar shkalla e fitores së pasi lajmi filloi të depërtonte nga fundi i [[gushti]]t dhe fillimi i [[shtatori]]t.<ref name="MP237">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n260 237]}}</ref> Si rrjedhojë, u zhvilluan një numër meshash falenderuese në katedralet dhe kishat e gjithë Anglisë. Në Katedralen e Shën Palit në [[Londra|Londër]] u zhvilluan një seri meshash falenderimi, e para më 30 gusht, ku u mbajt një predikim, i ndjekur nga një tjetër më 18 shtator. Pasi lajmi i katastrofës në shkallë të plotë u kuptua si dhe lajmet e fitores angleze kundër Farnese-s në [[Bergen op Zoom]], më 29 nëntor u zhvilluan një shërbim kombëtar falenderimi.<ref name="526Hanson527">{{cite book|author=Neil Hanson|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|pages=526–27}}</ref> Një falenderim i dytë dhe i fundit u zhvillua pesë ditë më vonë, që pa një proçesion mbretëror të mbretëreshës në një karrocë përmes rrugëve të Londrës.<ref name="Hadfield198">{{cite book|author=Alice Mary Hadfield|year=1964|title=Time to Finish the Game: The English and the Armada|url=https://archive.org/details/timetofinishgame0000amha|publisher=Phoenix House|lang=en|isbn=978-724000971-0|page=[https://archive.org/details/timetofinishgame0000amha/page/n211 198]}}</ref> Dymbëdhjetë standarde spanjolle (flamuj beteje) dhe trofe të tjerë, që ishin kapur nga anijet e Armadës dokoruan korin e Katedrales së Shën Palit gjatë meshës së stërmadhe.<ref name="MP38">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n61 38]}}</ref> Kapja e [[galeoni|galeonëve]] spanjollë {{lang|es|Nuestra Señora del Rosario}} {{lang|es|San Salvador}} u studiuan gjithashtu nga anglezët. Galeoni {{lang|es|San Salvador}} u bë i njohur si "Great Spaniard", por humbi në një mbytje në nëntor [[1588]] pranë Studlandit. Ndërsa galeoni {{lang|es|Nuestra Señora del Rosario}} u soll në Dartmuth. 397 anëtarët e ekuipazhit u çuan te Torre Abbey afër Torquay-t, ku u mbajtën në burg në një haur (tashmë i quajtur ''Hauri Spanjoll'') dhe të kursyer nga ekzekutimi.<ref name="Martin38">{{cite book|author=Paula Martin|year=1988|title=Spanish Armada Prisoners: The Story of the Nuestra Señora del Rosario and Her Crew, and of Other Prisoners in England, 1587–97|url=https://archive.org/details/spanisharmadapri0000mart|publisher=University of Exeter|lang=en|isbn=978-085989305-3|page=[https://archive.org/details/spanisharmadapri0000mart/page/n53 38]}}</ref> Më vonë {{lang|es|Nuestra Señora del Rosario}} u dërgua në Çatam, ku vendos në dokun e thatë dhe në vijim u fundos për të mbështetur një skelë.<ref name="Martin36">{{cite book|author=Paula Martin|year=1988|title=Spanish Armada Prisoners: The Story of the Nuestra Señora del Rosario and Her Crew, and of Other Prisoners in England, 1587–97|url=https://archive.org/details/spanisharmadapri0000mart|publisher=University of Exeter|lang=en|isbn=978-085989305-3|page=[https://archive.org/details/spanisharmadapri0000mart/page/n51 36]}}</ref> Pedro de Valdés u mbajt i burgosur në Kullën e Londrës për pesë vjetë, deri sa shpërblimi i lirimit u pagua nga familja e tij për kthimin e tij në Spanjë. Ai nuk u fajësua për humbjen e anijes së tij dhe do të caktohej guvernator kolonial i [[Kuba|Kubës]] nga viti [[1602]] deri në vitin [[1608]].<ref name="87MP92">{{cite book|year=1999|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n110 87]–92}}</ref> [[Holandezët]] e kremtuan gjithashtu fitoren dhe artistët e tyre ishin të shpejtë të krijuar medalje përkujtimore dhe piktura, që shpejtë do të qarkullonin brenda vitit. [[Galeoni|Galeonët]] spanjollë të shkatërruar, {{lang|es|San Mateo}} dhe {{lang|es|San Felipe}}, që kishin ngecur në cektina u gjetën të dy të çarë me vrima gjylesh, që i kishin goditur poshtë vijës së ujit. Të dy anijet ishin tepër të dëmtuara për tu shpëtuar dhe kështu u shkatërruan; [[topi (armë)|topat]] u përdorën nga holandezët në fortesat e afërta. Flamuri i direkut kryesor nga galeoni {{lang|es|San Matteo}}, pjesë e të cilit paraqet Krishtin në Kryq, u mor, u var dhe u ekspozua në korin e Kishës së Shën Pjetrit në [[Leiden]]. Ai tani gjendet në Muzeun ''De Lakenhal''.<ref name="Hanson454">{{cite book|author=Neil Hanson|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|year=2011|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=454}}</ref> ===Spanja=== Lajmi i katastrofës shkaktoi tronditje dhe dëshpërim, ndërsa kombi u vu në zi.<ref>{{cite book|last1=Motley|first1=John Lothrop|title=History of the United Netherlands: from the Death of William the Silent to the Twelve Years' Truce – 1609|volume=1|date=1888|url=https://books.google.com/books?id=6iowAAAAYAAJ|publisher=Harper & Brothers|lang=en|pages=534–36}}</ref> Mundja e Spanjës ishte edhe më shkatërruese, si rrjedhojë e shpresave të suksesit të saj ishin ushqyer nga thashethemet e gënjeshtërta. Ato përfshinin kapjen rob të [[Francis Drake]] dhe Howard-it, pushtimin e Ishullit të Uajtit dhe Plajmuthit nga ushtria e Farnese-s, madje afrimin ndaj [[Londra|Londrës]].<ref name="Hutchinson205">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|page=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n244 205]}}</ref> Mbreti u trondit nga lajmi dhe u mbyll i vetëm për ditë të tëra. Punët e përditshme të qeverisjes patën gjithashtu një ndërprerje të befasishme. Mbreti është pohuar se tha: "''Unë e dërgova Armadën kundër njerëzve, jo erëra dhe dallgëve të Zotit''".<ref>[http://www.sparknotes.com/biography/elizabeth/section8.rhtml "Queen Elizabeth – Against the Spanish Armada"]. ''SparkNotes''.</ref> Lajmi i humbjes së anijes ''La Girona'' barti më shumë dëshpërim për [[Filipi II i Spanjës|Filipin]]: jo vetëm De Leiva, por edhe ndjekësit e tij nga pothuajse çdo shtëpi fisnike në [[Spanja|Spanjë]] ishin mbytur me të.<ref name="Hanson480">{{cite book|author=Neil Hanson|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=480}}</ref> Numri i anijeve të humbura është debatuar. Një studim i hollësishëm nga historiani naval spanjoll Cesáreo Fernández Duro në mesin e viteve [[1880]], pohoi se në total kishin humbur 63 anije.<ref name="FD140">{{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|year=1884|title=La Armada Invencible|url=https://archive.org/details/laarmadainvenci00durogoog/page/n9/|volume=1|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|lang=es|page=140}}</ref> [[Historiani]] spanjoll José Luis Casado Soto shqyrtoi fatin e secilës anije, duke krijuar dosje. Ai pohoi se anijet e humbura ishin 35.<ref name="120Soto122">{{cite book|author=José L. Casado Soto|year=1991|chapter=Atlantic shipping in sixteenth-century Spain and 1588 Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|title=England, Spain and the Gran Armada 1585–1604|editor2=Simon Adams|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|pages=120–22}}</ref> Gjithashtu u vrejt se nga 122 anijet e Armadës që hynë në [[Kanali i la Manshit|Kanalin Anglez]], 87 u kthyen nga udhëtimi i tyre përmes kanalit dhe rreth [[Britania e Madhe|Ishujve Britanikë]].<ref>{{cite book|author=M. J. Rodríguez-Salgado|chapter=Pilots, navigation and strategy in the Gran Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada, 1585–1604|year=1991|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=161}}</ref> Këto shifra nuk përfshijnë tetë anije që nuk ishin llogaritur.<ref>{{cite journal|last1=Rodríguez-Salgado|first1=M. J.|url=http://www.jstor.org/stable/2639468|date=1990|title=The Spanish Story of the 1588 Armada Reassessed|journal=The Historical Journal|volume=33|issue=2|jstor=2639468|s2cid=161344071|lang=en|doi=10.1017/S0018246X00013431|access-date=7 janar 2023|pages=461–78}}</ref> Historianë të tjerë kanë kryer studime të mëtejshme; Neil Hanson, Robert Hutchinson, Colin Martin dhe Geoffrey Parker, të gjithë studiuan anijet e Armadës që ishin kthyer, duke mbërritur në të njëjtin përfundim, se në tërësi ishin humbur midis 44 dhe 51 anije, me përshkrime më të hollësishme të ndryshimit në numrin e anijeve që u nisën bashkë me fatin e tyre.<ref name="276Hutchinson288">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n323 276]–88}}</ref><ref name="228Lewis230">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|pages=228–30}}</ref> Kjo shifër përfaqëson fundosjen, kapjen, shkatërrimin ose vetëfundosjen e një të tretës së flotës.<ref name="258MP259">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n281 258]–59}}</ref> [[Historiani]] amerikan Garrett Mattingly vërejti se vetëm 66 anije u kthyen në Spanjë, me një tjetër që u kthye më vonë atë vit.<ref name="Mattingly367">{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n386 367]}}</ref> Humbjen nuk përfshijnë anijet e vogla të brishta si pataçet dhe ''zarbat'',<ref name="202Hutchinson276-88">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n241 202], 276–88}}</ref> nga të cilat u humbën rreth shtatëmbëdhjetë.<ref name="RS474">{{cite journal|author=M. J. Rodríguez-Salgado|title=The Spanish Story of the 1588 Armada Reassessed|url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1990-06_33_2/page/474|journal=The Historical Journal|volume=33|issue=2|date=1990|jstor=2639468|S2CID=161344071|doi=10.1017/S0018246X00013431|lang=en|page=474}}</ref> Megjithëse shumica e anijeve ishin kthyer, shumë prej tyre ishin dëmtuar rëndë ose nga stuhitë ose nga zjarri anglez. Një ''hulk'', {{lang|es|Doncella}}, u fundos pasi ata kishin hedhur spirancën në [[Santander, Spanjë|Santander]] dhe {{lang|es|Santa Anna}} u dogj askidentalisht brenda pak ditësh nga hyrjes së San Sebastianit.<ref name="Lewis230">{{cite book|author=Michael Lewis|year=1960|title=Spanish Armada|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9|page=230}}</ref> Gjithashtu [[galeoni|galeonët]] e dëmtuar, {{lang|es|San Marcos}} dhe {{lang|es|San Francisco}} u shkatërruan, duke ia shitur [[topi (armë)|topat]] dhe drurin. Deri në gjysma e flotës ishte e papërshtatshme për shërbim të mëtejshëm dhe si pasojë disa u vetë-fundosën, shkatërruan ose u lanë të kalbeshin.<ref name="Mattingly333">{{cite book|author=Garrett Mattingly|year=2005|title=The Armada|url=https://archive.org/details/armada00matt_0|publisher=Houghton Mifflin|lang=en|isbn=978-061856591-7|page=[https://archive.org/details/armada00matt_0/page/n352 333]}}</ref> Për më tepër, burimet spanjolle pohojnë se vdiqën jo më shumë se 11,000 veta.<ref>{{Cite book|last=Gracia Rivas|first=Manuel|title=La sanidad en la jornada de Inglaterra (1587–1588)|publisher=Editorial Naval|year=1988|lang=es|isbn=847341039-4|page=320}}</ref><ref name="Santos138">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|year=2018|lang=en|isbn=978-135001699-6|page=246}}</ref><ref name="FD138">{{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|year=1884|title=La Armada Invencible|volume=1|lang=es|url=https://archive.org/details/laarmadainvenci00durogoog/page/n9/|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|page=138}}</ref> Administratorët, burokratët dhe sekretaritë e [[Filipi II i Spanjës|Filipit]], dokumentuan, datuan dhe arkivuan gjithçka që ndodhi në të gjitha këndet e [[Perandoria Spanjolle|Perandorisë Spanjolle]] dhe të gjitha ato rregjistrime mbahen akoma në Arkivat Kombëtare të Spanjës dhe në pallatin ''El Escorial''. Numri i njerëzve të humbur u nxor nga listat e shpërndarjes së pagesave.<ref name="137FD138">{{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|title=La Armada Invencible|year=1884|volume=1|lang=es|url=https://archive.org/details/laarmadainvenci00durogoog/page/n9/|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|pages=137–38}}</ref> Një analizë e hollësishme e kostos njerëzore të fushatës tregon se nga Coruña u nisën 25,696 veta dhe u kthyen 13,399.<ref>{{cite book|author=Manuel Gracia Rivas|year=1991|chapter=The Medical Services of the ''Gran Armada''|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada, 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=212}} Vlerësimi më i ulët është 9,000 të vdekur.</ref> Edhe pas mbërritjes njerëzit ishin gati të vdekur nga sëmundjet, pasi kushtet ishin shumë të ngjeshura dhe shumica e anijeve kishin mbetur pa ushqim dhe ujë. Disa prej të mbijetuarve të Armadës do të vdisnin më pas në Spanjë, ose në anijet-spital në limanet spanjolle, nga sëmundje të mara gjatë udhëtimit. Një numër i madh komandantësh të shquar spanjollë gjithashtu vdiqën, shumë pasi kishin mbërritur në port. Nën-admirali i flotës dhe komandanti i Skuadrës së Guipuzkoas, Miguel de Oquendo, që vuajti nga plagët e betejës dhe ethet, vdiq në Coruña dy ditë pasi mbërriti. Një tjetër ishte komandanti i skuadrës Biskajene, Juan Martínez de Recalde, që pësoi të njëjtin fat.<ref name="Hardy168">{{cite book|author=Evelyn Hardy|year=1966|title=Survivors of the Armada|url=https://archive.org/details/survivorsofarmad0000evel|publisher=Constable|lang=en|isbn=978-724000972-7|page=[https://archive.org/details/survivorsofarmad0000evel/page/n195 168]}}</ref> Duka i Medina Sidonias gjithashtu u sëmur gjatë kthimit të tij dhe pothuajse vdiq; ai nuk u fajësua nga [[Filipi II i Spanjës|Filipi]], që e lejoi të kthehej në shtëpi për pushime. Hutchinson pohon se numri i të mbijetuarve ishte pak mbi 50%, por kjo shifër nuk përfshin [[portugezët]], [[napoli]]tanët dhe skllevërit e [[galera]]ve;<ref name="203Hutchinson204">{{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n242 203]–04}}</ref> ndërsa Hanson pohon se më pak se 10,000 veta (38%) i mbijetuan ekspeditës.<ref>{{cite book|author=Neil Hanson|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6|page=563}} – "''Në fund dy të tretat e përbërjes fillestare të Armadës, prej 30,000 vetash, vdiqën dhe për çdo të vrarë në betejë ose të vdekur nga plagët, gjashtë ose tetë të tjerë vdiqën jo nga luftimi''".</ref> ===Kundër-Armada Angleze=== Vitin pasues, forcat angleze dhe holandeze nisën një Kundër-Armadë nën drejtimin e Sir [[Francis Drake]] Sir John Norris me tre detyra: * Të shkatërronin flotën e dobësuar spanjolle të Atlantikut, që po riparohej në portet e Spanjës veriore. * Të zbarkonin në [[Lisbona|Lisbonë]] të [[Portugalia|Portugalisë]] dhe të ngrinin një revoltë kundër mbretit [[Filipi II i Spanjës|Filipi II i Spanjës]] (Filipi I i Portugalisë) duke vendosur në fronin portugez pretenduesin Dom António, Priori i Kratos. * Të merrnin [[Ishujt Azore|Azoret]] nëse ishte e mundur, në mënyrë që të vendosnin një bazë të përhershme. Asnjë nga objektivat nuk u arrit.<ref name="245Santos246">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|year=2018|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-135001699-6|pages=245–46}}</ref><ref name="BK145">{{cite book|author1=R. O. Bucholz|author2=Newton Key|year=2009|title=Early modern England 1485–1714: a narrative history|url=https://archive.org/details/earlymodernengla02edbuch|publisher=John Wiley and Sons|lang=en|isbn=978-140516275-3|page=[https://archive.org/details/earlymodernengla02edbuch/page/n162 145]}}</ref><ref name="Hampden254">{{cite book|author=John Hampden|year=1972|title=Francis Drake, privateer: contemporary narrative and documents|publisher=Taylor & Francis|lang=en|isbn=978-081735703-0|page=254}}</ref><ref>{{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|year=1972|title=Armada Española desde la Unión de los Reinos de Castilla y Aragón|publisher=Naval Museum of Madrid; Instituto de Historia y Cultura Naval|lang=es|volume=3|chapter=3|page=51}}</ref> Përpjekja për rikthimin e Kurorës Portugeze nga Spanja qe e pasuksesshme dhe mundësia për të dhënë një goditje vendimtare kundër Marinës së dobësuar Spanjolle dështoi. Ekspedita i shteroi burimet financiare të thesarit të Anglisë, që kishte qenë mbledhur me kujdes gjatë mbretërimit të gjatë të [[Elizabeta I|Elizabetës së I]]. Përmes kësaj mundësie të humbur, fuqia navale e [[Filipi II i Spanjës|Filipit të II]] shënoi një ripërtëritje përgjatë dekadës pasuese.<ref name="Elliot333">{{cite book|author=J. H. Elliott|year=1982|title=Europe Divided (1559–1598)|publisher=Cornell University Press|lang=en|isbn=978-848432669-4|page=333}}</ref> Vitin tjetër ai dërgoi 37 anije me 6,420 veta në [[Bretanja|Bretanjë]], ku ata vendosën një bazë operacionesh në lumin Blavet. Përfundimisht, [[anglezët]] dhe [[holandezët]] dështuan ti pengonin flotat e ndryshme të Indive, megjithë numrin e madh të personelit ushtarak të mobilizuar çdo vit. ===Ecuria e luftës=== Gjatë zhvillimit të luftës, spanjollët u orvatën të mernin kontrollin e [[Kanali i la Manshit|Kanalit Anglez]] ose të ndalonin ndërhyrjen angleze në [[Flandra|Flandër]], apo sulmet transatlantike të [[korsari|korsarëve]] anglezë. Nga baza e tyre në [[Bretanja|Bretanjë]], korsarët spanjollë kryen mjaft inkursione në brigjet angleze duke plaçkitur anijet angleze dhe holandeze.<ref name="Santos253">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|year=2018|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-135001699-6|page=253}}</ref> Spanjollët nisën disa sulme në shkallë të vogël si ai i Gjirit Maunt në Kornuoll, më 26 korrik [[1595]], kur përgjatë dy ditëve, Penzansi, Njulini, Mauzëli dhe Pauli do të sulmoheshin dhe digjeshin. Një tjetër sulm më i vogël në Gjirin Kausand, gjithashtu në Kornuoll, u zhvillua vitin tjetër, por përfundoi në dështim.<ref name="258Santos259">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|year=2018|lang=en|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|isbn=978-135001699-6|pages=258–59}}</ref> Në qershor [[1596]], [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] dhe Provincat e Bashkuara Holandeze dërguan një flotë të dytë në Spanjë, ku zaptuan dhe mbajtën [[Cádiz]]-in për dy javë, duke shkaktuar humbje ekonomike, por dështuan të kapnin flotën e thesarit. Pas kësaj, [[Spanja]] do të dërgonte tre Armada të tjera – e dyta e dërguar në vitin [[1596]] (126–140 anije) u shpërnda nga një stuhi, ashtu si dhe e treta e dërguar vitin tjetër (140 anije), me një numër anijesh të kapura ose fundosura nga flota angleze. Armada e fundit (33 anije) u dërgua në tetor [[1601]] në [[Irlanda|Irlandë]], përfundoi me dorëzim në Kinsale, tre muaj më vonë.<ref name="855Tenace882">{{cite journal|author=Tenace|year=2003|title=A Strategy of Reaction: The Armadas of 1596 and 1597 and the Spanish Struggle for European Hegemony|url=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_2003-09_118_478/page/n7|journal=English Historical Review|volume=118|issue=478|doi=10.1093/ehr/118.478.855|lang=en|pages=855–82}}</ref> Konflikti në vazhdim do të qetësohej me pakësimin e aksioneve ushtarake, dhe në fund përfundoi me nënshkrimin e Traktatit të Londrës në gusht [[1604]]. ==Revolucioni teknologjik== [[File:Vroom Hendrick Cornelisz Battle between England and Spain 1601.jpg|thumb|389px|''Dita e shtatë e betejës me Armadën, 7 gusht 1588'', pikturë e Hendrick Cornelisz Vroom, 1601]] Spanjollët kishin 117 anije për tu përballuar kundër më shumë se 200 anijeve angleze. Forcat luftuese kishin përvoja stilesh tërësisht të ndryshme luftimi. Stili spanjoll mund të studiohet nga [[Beteja e Lepantos]]. Taktikat e tyre ishin të shtinin një batare topash, ti godisnin me dash, ti kapnin me ganxha dhe të [[abordazhi|abordonin]] në anijet armike, pastaj të përfshiheshin në luftimin trup më trup. Në dallim, stili anglez ishte të shfrytëzonte përparësinë e erës ("pozicionin avantazhues") dhe zjarrin linjë më linjë të topave në drejtimin e erës, që i ekspozonte anijet kundërshtare si shënjestra. Gjithashtu përfshirja e përdorimit të artilerisë navale për të dëmtuar anijet e armikut pa patur nevojë të abordonin. Deri atëherë, [[topi (armë)|topi]] kishte luajtur një rol mbështetës ndaj taktikës kryesore të përplasjes me dash dhe [[abordazhi]]t të anijeve armike.<ref name="MP201">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|page=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n224 201]}}</ref> Dështimi i Armadës Spanjolle e shpërbleu strategjinë angleze dhe shkaktoi një revolucion në taktikat navale. Anglezët kishin përparësi edhe në luftimin e afërt në vend, kështu që ata mund të rifurnizoheshin lehtësisht dhe shpesh, në mënyrë që të mos ishin të rënduar, ashtu si anijet e Armadës, që ishin të ngarkuara me të gjitha sendet e nevojshme për forcën pushtuese, që do të zhvillonte një luftë tokësore. Gjithësesi, kur flotat në fakt u përplasën në Betejën e Gravelines, Armada ishte në epërsi numerike 10:1,<ref name="Soto117"/> dhe gjatë luftimit 8-orësh, anglezët arritën të fundosnin një [[karraka|karrakë]] dhe detyruan dy [[galeoni|galeonë]], një pinasë dhe një anijet të armatosur tregtare të ngeceshin në breg. Megjithë këtë inferioritet, Armada nuk u largua asnjëherë nga një luftim; çdo herë ajo e sfidoi flotën angleze, ndërsa kjo e fundit hapte velat për të ruajtur largësinë e saj.<ref name ="Santos27">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|year=2018|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-135001699-6|page=27}}</ref> Pas përplasjes së fundit me flotën angleze, flota spanjolle u largua, duke ruajtur aftësinë e saj për luftuar në mënyrë efektive.<ref name="213MP214">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n236 213]–14}}</ref> Shumica e historianëve ushtarakë mendojnë se Beteja e Gravelines pasqyron një ndryshim afatgjatë në baraspeshën e fuqisë navale në favor të Anglisë, pjesërisht si pasojë e diferencës në teknologjinë navale dhe armatimin e topave, që vijuan në shekullin pasues.<ref>{{cite journal|first1=Aubrey N.|last1=Newman|first2=David T.|last2=Johnson|first3=P. M.|last3=Jones|date=1985|title=The Eighteenth Century|journal=Annual Bulletin of Historical Literature|volume=69|issue=1|lang=en|doi=10.1111/j.1467-8314.1985.tb00698.x|pages=93–109}}</ref> Sipas fjalëve të historianit Geoffrey Parker, nga viti [[1588]], "anijet kryesore të marinës elizabetiane përbënin flotën më të fuqishme të luftës në lundrim gjithkund në botë".<ref name="Parker 1996">{{cite journal|author=Geoffrey Parker|lang=en|title=The 'Dreadnought' Revolution of Tudor England|url=https://archive.org/details/mariners-mirror_1996-08_82_3/page/269|journal=Mariner's Mirror|volume=82|issue=3|doi=10.1080/00253359.1996.10656603|date=gusht 1996|pages=269–300}}</ref> [[Kantieri detar|Kantieret navale]] angleze ishin prijëse në inovacionin teknik, ndërsa [[kapiteni i anijes|kapitenët]] e saj përcaktuan formacione dhe taktika të reja luftimi. Anijet me velaturë të plotë më të lëmuara dhe më të manovrueshme, me topa të gjerë, ishte një nga përparimet më të mëdha të shekullit, që e ndryshoi përgjithnjë luftën navale. [[Ndërtimtaria navale]] angleze futi dizajne të reja, së pari të paraqitura me anijen ''Foresight'' në vitin [[1570]] dhe anijen ''Dreadnought'' në vitin [[1573]], që i lejuan anijet të lundronin më shpejtë, të manovroheshin më mirë dhe të bartnin topa më të shumtë dhe më të rëndë.<ref name="Parker 1996"/> Ndërsa [[luftanija|luftanijet]] e mëparshme përpiqeshin të mbërtheheshin me njëra-tjetrën në mënyrë që ushtarët të [[abordazhi|abordonin]] në anijen armike, ato ishin të afta të qëndronin në distancë dhe të hapnin zjarr me topa nga ana e gjerë që të mund ti fundosnin. Anijet dhe [[detaria]] angleze e kishin ndalur pushtimin. [[Anglezët]] gjithashtu përfituan nga strategjia e pazbatueshme spanjolle që kërkonte bashkërendim midis flotës pushtuese dhe ushtrisë spanjolle në breg.<ref group="Shpjegimi">Megjithëse anglezët provuan të njëjtën taktikë në [[Portugalia|Portugali]] vitin pasues, ushtria nën komandën e Norrisit duke marshuar drejtë [[Lisbona|Lisbonës]] priti që [[Francis Drake]] ta sulmonte njëkohësisht qytetin me anijet e tij. Dizajni i vjetëruar i topave spanjollë nënkuptonte se ata ishin më të ngadaltë në rimbushje në një betejë në rreze të afërt, duke i lejuar [[anglezët]] të mernin kontrollin. [[Spanja]] kishte megjithatë, flota më të mëdha numerikisht, por Anglia e tejkaloi.</ref><ref name="Santos123">{{cite book|author=Luis Gorrochategui Santos|year=2018|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-135001699-6|page=123}}</ref> Dizajni i vjetëruar i topave spanjollë nënkuptonte se ata ishin më të ngadaltë në rimbushje, në një betejë në afërsi, duke i lejuar anglezët të mernin kontrollin. [[Spanja]], megjithatë, kishte flota më të mëdha numerikisht, por Anglia po e tejkalonte.<ref>{{cite magazine|first=Geoffrey|last=Parker|title=Why the Armada Failed|date=maj 1988|magazine=History Today|volume=38|issue=5|lang=en|pages=26–33}}</ref> ==Trashëgimia== Në Angli, beteja u ndoq nëpërmjet shpërndarjes së fletushkave, pamfleteve, duke prerë medalje fitoreje dhe kremtime të shumta të gëzuara.<ref name="217Hutchinson224">{{cite book|author=Robert Hutchinson|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|year=2013|isbn=978-029786637-4|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc/page/n264 217]–24}}</ref><ref name="253MP254">{{cite book|author1=Colin Martin|author2=Geoffrey Parker|year=1999|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|publisher=Manchester University Press|lang=en|isbn=978-190134114-0|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0/page/n276 253]–54}}</ref><ref name="75Maltby87">{{cite book|author=William S. Maltby|year=1971|title=The Black Legend in England|url=https://books.google.al/books?id=3ilpAAAAMAAJ|publisher=Duke University Press|lang=en|isbn=978-082230250-6|pages=75–87}}</ref> Fitorja nxiti një propagandë të stërmadhe ofensive të "''Davidit dhe Golias''",<ref name="Maltby75">{{cite book|author=William S. Maltby|year=1971|title=The Black Legend in England|publisher=Duke University Press|url=https://books.google.al/books?id=3ilpAAAAMAAJ|lang=en|isbn=978-082230250-6|page=75}}</ref> dhe shfrytëzimi i saj do të ushqente krenarinë kombëtare, që zgjati për vite. Legjenda e [[Elizabeta I|Elizabetës]] vazhdoi dhe u zhvillua kohë pas vdekjes së saj. Ajo gjithashtu mund ti ketë dhënë zemër kauzës [[Protestantizmi|Protestante]] përgjatë Evropës dhe besimit se Zoti mbështeste protestantët.<ref name="Holmes68">{{cite book|author=Richard Holmes|year=2006|title=A Guide to Battles Decisive Conflicts in History|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|isbn=978-019150117-3|page=68}} – "''Fushata e vitit [[1588]] ishte një fitore e rëndësishme propagandistike e Anglisë, por në terma strategjikë ishte thelbësisht jo vendimtare''".</ref> Kjo u tregua nga prerja e medaljeve përkujtuese, që bartnin variacione në mbishkrime, "''1588''". {{lang|la|Flavit Jehovah et Dissipati Sunt}} – me [[JHVH|"Jehovain" me shkronja hebraike]] (''Zoti fryu, dhe ata u shpërndanë''), ose {{lang|en|He blew with His winds, and they were scattered}}. U prenë edhe më tepër medalje gazmendi, si ato me lojën e fjalëve të [[Jul Çezari]]t {{lang|la|Veni, vidi, vici}} (''Erdha, pashë, fitova''): të shndërruara në {{lang|la|Venit, Vidit, Fugit}} (''Erdhi, pa, ia mbathi''). Era që shpërndau Armadën është quajtur ''Era Protestante'',<ref>{{cite web|title=Europe|lang=en|publisher=MSN Encarta|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761570768_10/Europe.html|access-date=8 prill 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028103407/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761570768_10/Europe.html|archive-date=28 tetor 2009}}</ref> një frazë e përdorur edhe për pushtimet e mëvonshme të dështuara të [[Anglia|Anglisë]]. Kujtimi i fitores ndaj Armadës u evokua si gjatë [[Luftërat Napoleonike|Luftërave Napoleonike]] dhe [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], kur [[Mbretëria e Bashkuar|Britania e Madhe]] u përball me një rrezik thelbësor pushtimi të huaj. Gjatë [[Beteja e Britanisë|Betejës së Britanisë]] pilotët e avionëve luftues të {{lang|en|Royal Air Force}} tërhoqën vëmendjen botërore si "''elizabetianët e rinj''".<ref>{{cite book|author=G. Campion|publisher=Palgrave Macmillan|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=3_JZCwAAQBAJ|title=The Good Fight Battle of Britain Propaganda and The Few|date=2016|isbn=978-023029164-5|page=7}}</ref> Përmendorja e Armadës në Plajmuth u ndërtua në vitin [[1888]] për të kremtuar treqint-vjetorin e mundjes së Armadës Spanjolle.<ref>{{cite book|last1=Worth|first1=Richard|title=History of Plymouth: From the Earliest Period to the Present Time|lang=en|url=https://archive.org/details/historyplymouth02wortgoog|publisher=W. Benden|date=1890|pages=[https://archive.org/details/historyplymouth02wortgoog/page/n71 51]–54}}</ref> Një nga zbulimet më të mëdha të Armadës Spanjolle ishin mbetjet e anijes së mbytur ''La Girona'', të gjetur nga një skuadër zhytësish [[Belgjika|belgë]] pranë brigjeve të Portballintraes në vitin [[1968]]. Ai ishte thesari më i madh i zbuluar deri në atë kohë.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-40045580|title=Girona gold: How a diver discovered 400-year-old treasure|date=27 maj 2017|access-date=1 nëntor 2021|publisher=BBC|lang=en}}</ref> Monedha ari dhe argjendi, xhevahire, armatime dhe sende të tjera janë në ekspozim të përhershëm në Muzeun e Ulsterit (pjesë e muzeve kombëtarë të [[Irlanda Veriore|Irlandës së Veriut]]) në Stranmillis të [[Belfast]]it. <gallery mode="packed" class="center" heights="224"> File:Armada Medal.jpg|Medalje e Armadës, që bart mbishkrimin {{lang|la|Flavit Jehovah et Dissipati Sunt}} File:The Spanish Barn, Torquay.jpg|''Hauri Spanjoll'' në Torre Abbey – ai mban një pllakatë blu që shënon se ai mbajti 397 robër spanjollë lufte për 14 ditë gjatë fushatës së Armadës File:GironaCannon.JPG|Top ''saker'' prej [[bronzi]] mbi karro dhe armatime të tjera nga anija e Armadës Spanjolle, ''La Girona'', Muzeu i Ulsterit, [[Belfast]] File:Leiden - Wimpel van het galjoen San Mateo van de Spaanse armada 20200815.jpg|Flamur nga [[galeoni]] spanjoll ''San Mateo'', Muzeu ''De Lakenhal'', [[Leiden]] </gallery> ==Historiografia== Për 150 vjetë, shkrimtarët u mbështetën gjerësisht te përkthimi i Augustine Rytherit të ''Expeditionis Hispaniorum in Angliam vera Descriptio'' të Petruccio Ubaldinit ([[1590]]),<ref>{{cite book|author=Petruccio Ubaldini|title=A discourse concerninge the Spanishe fleete inuadinge Englande in the yeare 1588|year=1590|publisher=A. Hatfield|url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A14164.0001.001?rgn=main;view=fulltext|translator=Augustine Ryther|lang=en}}</ref> që argumenton se Zoti mbështeti në mënyrë vendimtare kauzën protestante. Në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]], William Camden theksoi elementet e nacionalizmit anglez dhe sipërmarrjen private të të ashtuquajturve ''qenë të detit''. Ai theksoi gjithashtu edhe se duka i Medina Sidonias ishte një detar inkompetent. Në [[shekulli XVIII|shekullin e XVIII]], [[David Hume]] lavdëroi udhëheqjen e [[Elizabeta I|mbretëreshës Elizabeta]]. Megjithatë, historianët vig, të udhëhequr nga James Anthony Froude, e refuzuan interpretimin e Hjumit dhe argumentuan se Elizabeta po lëkundej dhe pothuajse e humbi konfliktin nga mungesa e saj e vullnetit për të shpenzuar mjaftueshëm për të mirëmbajtur dhe furnizuar flotën e anijeve të Marinës Mbretërore ({{lang|en|Royal Navy}}). [[Historiografia]] moderne shkencore do të përfshihej me publikimin e dy volumeve të dokumenteve parësore nga John Knox Laughton në vitin [[1894]].<ref>{{cite book|last=Laughton|first=John K.|date=1894|title=State papers relating to the defeat of the Spanish Armada|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/100320844|publisher=Navy Records Society|lang=en}}</ref> Kjo i mundësoi studiuesit kryesor të sotëm naval, Julian Corbett, ta hidhte poshtë pikëpamjen vige dhe ta kthente vëmendjen profesionalizimi i ''Royal Navy-t'' si një faktor kyç. Historianët e [[shekulli XX|shekullit të XX]] janë përqëndruar në çështjet teknike, si krahasimi i fuqisë së artilerisë navale angleze dhe spanjolle dhe shkallën e meritës për taktikat e luftës navale që i detyrhet [[Francis Drake]] dhe Charles Howard-it. Moti i keq në [[Kanali i la Manshit|Kanalin Anglez]] dhe në oqean në atë kohë është përmendur gjithmonë si një faktor kryesor në rezultat. Historiani Douglas Knerr i ka rishikuar prirjet kryesore të [[historiografia|historiografisë]] përgjatë pesë shekujve.<ref>{{cite journal|author=Douglas Knerr|title=Through the "Golden Mist": A Brief Overview of Armada Historiography|journal=American Neptune|year=1989|volume=49|issue=1|lang=en|pages=5–13}}</ref> ==Pjesëmarrës të shquar== * William Adams shërbeu në anijen ''Richarde Dyffylde'', një anije furnizimi gjatë fushatës. Në vitin [[1600]], ai qe anglezi i parë që mbërriti (dhe u vendos) [[Japonia|Japan]] nëpërmjet [[Komapnia Holandeze e Indisë Lindore|Komapanisë së Bashkuar të Indisë Lindore (VOC)]], duke u bërë një nga perëndimorët e parë të paktë [[samurai]].<ref>{{cite web|last1=Ridgway|first1=Claire|title=The real 'John Blackthorne' of ''Shōgun''|lang=en|url=https://www.tudorsociety.com/16-may-the-real-john-blackthorne-of-shogun/|website=The Tudor Society|date=16 maj 2020|access-date=24 dhjetor 2022}}</ref> * [[Lope de Vega]], një nga figurat kyç të Epokës së Artë Spanjolle të letërsisë baroke dhe një nga shkrimtarët më prodhimtarë në historinë e letërsisë, shërbeu në anijen ''San Juan'', gjatë Armadws Spanjolle. ==Në kulturën popullore== Armada është paraqitur shpesh në rrëfime fikshionale të mbretërimit të [[Elizabeta I|Elizabetës I]]. Shembujt përfshijnë: * Beteja e Gravelines dhe ndjekja pasuese përreth brigjeve veriore të Skocisë nga kulmi i romanit të Charles Kingsley të vitin [[1855]], ''Westward Ho!'', që në vitin [[1925]] u bë romani i parë që u përshtat në një radio-dramë nga [[BBC]]-ja.<ref>{{cite book|last=Briggs|first=Asa|title=The BBC: The First Fifty Years|url=https://archive.org/details/bbcfirstfiftyyea00brig|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1985|lang=en|page=[https://archive.org/details/bbcfirstfiftyyea00brig/page/n82 63]}}</ref> * Romani fantastiko shkencor i vitit [[1962]], i John Brunner-it ''Times Without Number'' paraqet një histori alternative, ku Armada Spanjolle triumfon kundër [[Mbretëria e Anglisë|Anglisë]], duke c[uar në një ''Perandori Globale Spanjolle''. * Episodi i pestë i serisë së [[BBC]]-së ''Elizabeth R'' ([[1971]]) është një rrëfim i mposhtjes së Armadës. * Filmi i vitit [[2007]] ''Elizabeth: The Golden Age'' përmban një ritregim tepër fantastik të Armadës Spanjolle dhe Betejës së Gravelines. ==Shiko edhe== {{div col|colwidth=12em|gap=1em|style=column-count:3}} * [[Francis Drake]] * [[Golden Hind]] * [[John Hawkins]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Hartografia Iberike 1400-1600]] * [[Inditë Lindore Spanjolle]] * [[Galeonët e Manilës]] * [[Galeoni]] * [[Lundrimi përreth botës]] * [[Epoka e Lundrimit me Vela]] * [[Perandoria Spanjolle]] * [[Kolonizimi Spanjoll i Amerikës]] * [[Perandoria Britanike]] * [[Perandoria Portugeze]] * [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë]] * [[Armadat Portugeze të Indisë]] * [[Perandoria Koloniale Holandeze]] * [[Filipi II i Spanjës]] * [[Elizabeta I]] * [[Epoka e Lundrimit me Vela]] * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Thalasokracia]] * [[Fuqia Detare]] * [[Komanda e Deteve]] * [[Historia Detare]] * [[Republikat Detare]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Peripli]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Portolanët]] {{div col end}} == Shpjegime== <references group=Shpjegimi/> == Referime == <References/> ==Bibliography== {{Refbegin|2}} * {{cite book|author=John Barratt|year=2006|title=Armada 1588: The Spanish Assault on England|publisher=Pen & Sword Books|lang=en|isbn=978-178159703-3}} * {{cite book|last=Bicheno|first=Hugh|title=Elizabeth's Sea Dogs: How England's Mariners Became the Scourge of the Seas|url=https://archive.org/details/elizabethsseadog0000hugh|year=2012|publisher=Conway|lang=en|isbn=978-184486174-3}} * {{cite book|author=Jeremy Black|year=2005|title=European Warfare, 1494–1660 Warfare and History|publisher=Routledge|lang=en|isbn=978-113447708-1}} * {{cite book|last=Briggs|first=Asa|title=The BBC: The First Fifty Years|url=https://archive.org/details/bbcfirstfiftyyea00brig|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1985|location=Oksford}} * {{cite book|last=Marek y Villarino de Brugge|first=André|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=3|date=2020|lang=en|publisher=MJV Enterprises, ltd., inc.|location=Los Angeles|isbn=979-868875965-5}} * {{cite book|last=Marek y Villarino de Brugge|first=André|title=Alessandro Farnese: Prince of Parma: Governor-General of the Netherlands (1545–1592)|volume=5|year=2020|lang=en|publisher=MJV Enterprises, ltd., inc.|location=Los Angeles|isbn=979-868956039-7}} * {{cite book|author1=R. O. Bucholz|first2=Newton|last2=Key|title=Early modern England 1485–1714: a narrative history|url=https://archive.org/details/earlymodernengla02edbuch|publisher=John Wiley and Sons|year=2009|lang=en|isbn=978-140516275-3}} * {{cite book|editor=Peter Burke|title=The New Cambridge Modern History|lang=en|volume=13, Companion Volume|year=1998|publisher=[[Cambridge University Press]]|orig-year=1979|url=https://books.google.al/books?id=6voJOw4V0KoC|isbn=978-0-521-22128-3}} * {{cite book|author=G. Campion|title=The Good Fight Battle of Britain Propaganda and The Few|date=2016|url=https://books.google.com/books?id=3_JZCwAAQBAJ|publisher=Palgrave Macmillan|lang=en|isbn=978-023029164-5}} * {{cite book|author=Winston S. Churchill|chapter=The New World|volume=3|title=A History of the English-Speaking Peoples|year=1956|publisher=Dodd, Mead & Co.|lang=en|place=Nju Jork|page=130}} * {{cite book|last=Coote|first=Stephen|title=Drake: The Life and Legend of an Elizabethan Hero|url=https://books.google.com/books?id=pn1APgAACAAJ|year=2003|publisher=Simon & Schuster UK Ltd.|lang=en|isbn=978-074322007-1|location=Londër}} * {{cite book|author=Julian Stafford Corbett|title=Drake and the Tudor Navy. With A History of the Rise of England as a Maritime Power|url=https://archive.org/details/drakeandtudorna01corbgoog/|year=1898|volume=1|publisher=Longmans, Greeen & co.|lang=en}} * {{cite book|author=Julian S. Corbett|title=Drake and the Tudor Navy. With A History of the Rise of England as a Maritime Power|url=https://archive.org/details/drakeandtudorna00corbgoog/|year=1898|volume=2|publisher=Longmans, Green & co.|lang=en}} * {{cite book|author=Dan Cruikshank|title=Invasion: Defending Britain from Attack|url=https://archive.org/details/invasiondefendin0000crui|publisher=Boxtree Ltd.|year=2002|lang=en|isbn=075222029-2}} * {{cite book|author=David Damrosh|year=2006|title=The Longman Anthology of British Literature|others=e të tjerë|volume=1B: ''The Early Modern Period''|publisher=Pearson Longman|lang=en|edition=i 3-të|place=Nju Jork}} * {{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|year=1884|title=La Armada Invencible|volume=1|lang=es|url=https://archive.org/details/laarmadainvenci00durogoog/|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|place=Madrid}} * {{cite book|last=Fernández Duro|first=Cesáreo|year=1885|title=La Armada invencible|url=https://archive.org/details/laarmadainvenci01durogoog/|volume=2|publisher=Est. tipográfico "Sucesores de Rivadeneyra"|lang=es|location=Madrid}} * {{cite book|author=Cesáreo Fernández Duro|year=1972|title=Armada Española desde la Unión de los Reinos de Castilla y Aragón|publisher=Naval Museum of Madrid; Instituto de Historia y Cultura Naval|lang=es|volume=3|chapter=3|place=Madrid|page=51}} * {{cite book|author=J. H. Elliott|year=1982|title=Europe Divided (1559–1598)|publisher=Cornell University Press|lang=en|isbn=978-848432669-4}} * {{cite book|author=Brian Brian Fagan|year=2000|title=The Little Ice Age: How Climate Made History 1300–1850|url=https://archive.org/details/littleiceagehowc0000faga_p6g1|publisher=Basic Books|lang=en|place=Nju Jork}} * {{cite book|last1=Fernández-Armesto|first1=Felipe|date=1988|title=The Spanish Armada: The Experience of War in 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmada00feli|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|isbn=019822926-7}} * {{cite book|author=Felipe Fernández-Armesto|year=1988|title=The Spanish Armada: The Experience of War in 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmada00feli|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|isbn=019822926-7|pages=[https://archive.org/details/spanisharmada00feli/page/n274 255]–63}} * {{Cite book|last=Feros|first=Antonio|publisher=Marcial Pons Historia|year=2002|url=https://books.google.com/books?id=yvGGVviZiSIC|title=El Duque de Lerma: realeza y privanza en la España de Felipe III|isbn=978-849537939-9|language=es}} * {{cite book|author=James Anthony Froude|title=The Spanish Story of the Armada, and Other Essays|url=https://archive.org/details/spanishstoryarm00frougoog|year=1899|lang=en}} * {{cite book|first=Patrick Fraser|last=Tytler|title=Life of Sir Walter Raleigh|url=https://archive.org/details/lifeofsirwalterr00tytlrich|lang=en|year=1833|publisher=Oliver & Boyd|oclc=3656130|ol=6949907M|location=Edinburgh}} * {{cite book|author=Winston Graham|year=1972|title=The Spanish Armadas|url=https://archive.org/details/spanisharmadas00grah_0|publisher=Collins|lang=en|isbn=978-000221842-9}} * {{cite book|author=John Guy|title=Elizabeth: The Forgotten Years|year=2016|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=8Z5gCwAAQBAJ|publisher=Penguin Books Ltd.|isbn=978-024196364-7}} * {{cite book|last1=Hadfield|first1=Alice Mary|title=Time to Finish the Game: The English and the Armada|url=https://archive.org/details/timetofinishgame0000amha|date=1964|publisher=Phoenix House|lang=en|isbn=978-724000971-0}} * {{cite book|author=John Hampden|year=1972|title=Francis Drake, privateer: contemporary narrative and documents|url=https://archive.org/details/switzerlandeurop0000sali|publisher=Taylor & Francis|lang=en|isbn=978-081735703-0}} * {{cite book|last=Hanson|first=Neil|year=2011|title=The Confident Hope of a Miracle: The True History of the Spanish Armada'|publisher=Random House|lang=en|isbn=978-144642322-6}} * {{cite book|author=Evelyn Hardy|year=1966|title=Survivors of the Armada|url=https://archive.org/details/survivorsofarmad0000evel|publisher=Constable|lang=en|isbn=978-724000972-7}} * {{cite book|author=Francis Rußel Hart|title=Admirals of the Caribbean|url=https://archive.org/details/cu31924020337477|publisher=Houghton Mifflin Co.|year=1922|lang=en}} * {{Cite journal|last=Hearn|first=Karen|journal=Transactions of the Royal Historical Society|url=https://books.google.com/books?id=pZXcviUTeM8C&pg=PA129|title=Elizabeth I and the Spanish Armada: A Painting and its Afterlife|publisher=[[Cambridge University Press]]|date=2005|lang=en|isbn=978-052184995-1|volume=14|series=Sixth Series|page=129}} * {{Cite book|author1=José Ignacio González-Aller Hierro|volume=4, Tomo I|lang=es|url=https://www.fragata-librosnauticos.com/libro/la-batalla-del-mar-oceano-vol-iv-tomo-i/|author2=Marcelino de Dueñas Fontán|author3=Jorge Calvar Gross|author4=María del Campo Mérida Valverde|title=Libro La Batalla del Mar Oceano: (16 febrero 1588-1604), ejecución de la Empresa de Inglaterra de 1588|publisher=Ministerio de Defensa; Armada española; Instituto de historia y cultura naval|isbn=978-84-9781-891-9|access-date=30 shtator 2024}} * {{cite book|last=Holmes|first=Richard|date=2006|title=A Guide to Battles Decisive Conflicts in History|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|isbn=978-019150117-3|place=Oksford}} * {{cite book|author=David Armine Howarth|title=The Voyage of the Armada: The Spanish Story|url=https://books.google.al/books?id=7MYgAAAAMAAJ|year=1981|publisher=Collins|lang=en|ISBN=978-000211575-9}} * {{cite book|author1=Allingham Hugh|author2=Francisco de Cuellar|year=1897|url=https://archive.org/details/captaincuellarsa00alli/|title=Captain Cuellar's Adventures in Connacht & Ulster, A.D. 1588. A Picture of the Times, Drawn from Contemporary Sources & An Introduction and Complete Translation of Captain Cuellar's Narrative of the Spanish Armada and His Adventures in Ireland|editor=Robert Crawford|publisher=Elliot Stock|lang=en|access-date=1 nëntor 2022}} * {{cite book|author=Robert Hutchinson|year=2013|title=The Spanish Armada|url=https://archive.org/details/spanisharmada0000hutc|publisher=Weidenfeld & Nicolson|lang=en|isbn=978-029786637-4}} * {{cite book|author1=J. I. Israel|author2=G. Parker|year=1991|chapter=Of Providence and Protestant Winds: the Spanish Armada of 1588 and the Dutch armada of 1688|title=The Anglo-Dutch moment. Essays on the Glorious Revolution and its world impact|url=https://archive.org/details/anglodutchmoment0000unse|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|isbn=052139075-3|pages=[https://archive.org/details/anglodutchmoment0000unse/page/n368 349]–51}} * {{cite book|last1=Kamen|first1=Henry|title=Spain, 1469–1714: A Society of Conflict|url=https://archive.org/details/spain14691714soc0000kame|year=2014|publisher=Routledge|lang=en|page=[https://archive.org/details/spain14691714soc0000kame/page/n140 123]}} * {{cite book|author=T. P. Kilfeather|title=Ireland: Graveyard of the Spanish Armada|publisher=Anvil Books Ltd.|year=1967|lang=en}} * {{cite book|last1=Kinard|first1=Jeff|title=Artillery: An Illustrated History of Its Impact|url=https://books.google.al/books?id=CVbDEAAAQBAJ|year=2007|publisher=Bloomsbury Academic|lang=en|isbn=978-185109556-8}} * {{cite journal|author=Douglas Knerr|title=Through the "Golden Mist": A Brief Overview of Armada Historiography|journal=American Neptune|date=1989|volume=49|issue=1|lang=en|ISSN=0003-0155|pages=5–13}} * {{cite book|author=Laughton John Knox|title=State papers relating to the defeat of the Spanish Armada, anno 1588|volume=2|publisher=Navy Records Society|year=1894|lang=en|location=Londër}} * {{cite book|last1=Konstam|first1=Angus|title=The Spanish Armada: The Great Enterprise against England 1588|url=https://archive.org/details/spanisharmadagre0000kons|year=2009|publisher=Bloomsbury|lang=en|isbn=978-184603496-1}} * {{cite book|last1=Lambert|first1=Andrew|editor1-last=McKeown|editor1-first=Simon|title=The International Emblem From Incunabula to the Internet: Selected Proceedings of the Eighth International Conference of the Society for Emblem Studies, 28th July–1st August, 2008, Winchester College|date=2010|publisher=Cambridge Scholars Publisher|lang=en|isbn=978-144382006-6|chapter=2. The Defeat of the Spanish Armada 1588. Prose Epic of the modern English nation}} * {{cite book|last=Laughton|first=John K.|date=1894|title=State papers relating to the defeat of the Spanish Armada|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/100320844|publisher=Navy Records Society|lang=en|series=Publications of the Navy Records Society; v. 1–2}} * {{cite book|author=John Knox Laughton|title=State Papers Relating to the Defeat of the Spanish Armada, Anno 1588|publisher=Navy Records Society|year=1895|volume=2|lang=en}} * {{cite book|last1=Lewis|first1=Michael|title=Spanish Armada|year=1960|publisher=Batsford|lang=en|isbn=978-724000978-9}} * {{cite book|author=William S. Maltby|title=The Black Legend in England|publisher=Duke University Press|year=1971|url=https://books.google.al/books?id=3ilpAAAAMAAJ|lang=en|isbn=978-082230250-6|place=Durham}} * {{cite book|author=Colin Martin|others=me apendikse nga Sydney Wignall|title=Full Fathom Five: Wrecks of the Spanish Armada|url=https://archive.org/details/fullfathomfivewr00mart|publisher=Viking|year=1975|lang=en}} * {{cite book|last1=Martin|first1=Colin|last2=Parker|first2=Geoffrey|title=The Spanish Armada (Revised)|url=https://archive.org/details/spanisharmada00mart_0|year=1999|lang=en|publisher=Manchester University Press|isbn=978-190134114-0}} * {{cite book|author=Paula Martin|year=1988|title=Spanish Armada Prisoners: The Story of the Nuestra Señora del Rosario and Her Crew, and of Other Prisoners in England, 1587–97|url=https://archive.org/details/spanisharmadapri0000mart|publisher=University of Exeter|lang=en|isbn=978-085989305-3}} * {{cite book|author=Garrett Mattingly|title=The Defeat of the Spanish Armada|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=hmcOAQAAIAAJ|year=1959|publisher=J. Cape|isbn=978-022460478-9}} * {{cite book|author=Garrett Mattingly|lang=en|title=The Invincible Armada and Elizabethan England|url=https://books.google.al/books?id=q0pnAAAAMAAJ|year=1963|publisher=Folger Shakespeare Library, Cornell University Press|isbn=978-091801611-9|place=Itaka, Nju Jork}} * {{cite book|last1=Mattingly|first1=Garrett|title=The Armada|year=2005|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=T0ld6FcKu38C|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=978-0-618-56591-7|place=Boston, Nju Jork}} * {{Cite book|first=James|last=Mcdermott|year=2005|title=England and the Spanish Armada: The Necessary Quarrel|url=https://archive.org/details/englandspanishar0000mcde|publisher=Yale University Press|lang=en|location=New Haven, CT|isbn=978-030010698-5}} * {{cite book|author=Alexander McKee|title=From Merciless Invaders: The Defeat of the Spanish Armada|url=https://archive.org/details/frommercilessinv0000mcke_l9c0|orig-year=1963|edition=i 2-të|publisher=Grafton Books|year=1988|lang=en|place=Londër}} * {{cite book|first=John Lothrop|last=Motley|title=History of the United Netherlands from the Death of William the Silent to the Synod of Dort|chapter=XVII. 1587|year=1872|url=https://archive.org/details/historyofunitedn00motl/page/481|publisher=Jacs. G. Robbers|lang=en|location=Roterdam|page=481–519}} * {{cite book|last1=Motley|first1=John Lothrop|title=History of the United Netherlands: from the Death of William the Silent to the Twelve Years' Truce – 1609|volume=1|date=1888|url=https://books.google.com/books?id=6iowAAAAYAAJ|publisher=Harper & Brothers|lang=en}} * {{cite journal|author1=Aubrey N. Newman|author2=David T. Johnson|date=1985|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-8314.1985.tb00698.x|author3=P. M. Jones|title=The Eighteenth Century|journal=Annual Bulletin of Historical Literature|doi=10.1111/j.1467-8314.1985.tb00698.x|lang=en|volume=69|issue=1|pages=93-109}} * {{cite book|author=Peter Padfield|title=Armada: A Celebration of the Four Hundredth Anniversary of the Defeat of the Spanish Armada, 1588–1988|url=https://archive.org/details/armadacelebratio0000padf_n8g3|publisher=Gollancz|year=1988|lang=en|ISBN=057503729-6}} * {{cite journal|author=Geoffrey Parker|title=Why the Armada Failed|journal=History Today|date=maj 1988|volume=38|issue=5|lang=en|ISSN=0018-2753|pages=26–33}} * {{cite journal|author=Geoffrey Parker|title=The 'Dreadnought' Revolution of Tudor England|url=https://archive.org/details/mariners-mirror_1996-08_82_3/page/269|doi=10.1080/00253359.1996.10656603|journal=Mariner's Mirror|volume=82|issue=3|lang=en|date=gusht 1996|pages=269–300}} * {{Cite book|last=Parker|first=Geoffrey|year=2002|title=Success is never final|url=https://archive.org/details/successisneverfi0000park|publisher=Basic Books|lang=en|isbn=0-465-05477-3|location=Nju Jork}} * {{cite book|last=Pendrill|first=Colin|year=2002|title=Spain 1474–1700: The Triumphs and Tribulations of Empire|url=https://archive.org/details/spain14741700tri0000pend|publisher=Heinemann|lang=en|isbn=978-043532733-0|location=Bristol}} * {{cite book|author=Andrew Pettegree|title=The Invention of News|url=https://archive.org/details/inventionofnewsh00andr|year=2015|publisher=Yale University Press|lang=en|isbn=978-030021276-1}} * {{cite book|author=Peter Pierson|title=Commander of the Armada: The Seventh Duke of Medina Sidonia|url=https://books.google.al/books?id=JZ0_EAAAQBAJ|year=1989|lang=en|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-04408-9|place=Nju Haven, Londër}} * {{Cite encyclopedia|last=Pollen|first=John Hungerford|title=Spanish Armada|volume=1. Aachen – Assize|url=https://archive.org/details/catholicencyclop01herbuoft/page/727|year=1913|editor=Charles George Herbermann|encyclopedia=The Catholic encyclopedia: An International Work of Reference on the constitution, doctrine, discipline, and history of the Catholic Church|publisher=The Encyclopedia Press, inc.|lang=en|pages=727-29}} * {{cite book|author=Eugene L. Rasor|title=The Spanish Armada of 1588: Historiography and Annotated Bibliography|url=https://books.google.al/books?id=P1JnAAAAMAAJ|publisher=Bloomsbury Academic|year=1993|lang=en|isbn=978-031328303-1}} * {{cite book|last1=Regan|first1=Geoffrey|title=The Guinness Book of Military Anecdotes|url=https://archive.org/details/guinnessbookofmi0000rega|year=1992|lang=en|publisher=Canopy Books|isbn=978-155859441-8|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Gracia Rivas|first=Manuel|title=La sanidad en la jornada de Inglaterra (1587–1588)|publisher=Editorial Naval|year=1988|lang=es|isbn=847341039-4|location=Madrid}} * {{cite book|author=Manuel Gracia Rivas|year=1991|chapter=The Medical Services of the Gran Armada|editor1=M. J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the ''Gran Armada'', 1585–1604|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=212}} * {{cite book|author=N. A. M. Rodger|year=1999|title=The Safeguard of the Sea: A Naval History of Britain 660–1649|url=https://www.amazon.com/dp/0393319601|publisher=Penguin|lang=en|volume=1}} * {{cite journal|last1=Rodríguez-Salgado|first1=M. J.|journal=The Historical Journal|url=http://www.jstor.org/stable/2639468|date=1990|title=The Spanish Story of the 1588 Armada Reassessed|volume=33|issue=2|jstor=2639468|s2cid=161344071|lang=en|doi=10.1017/S0018246X00013431|access-date=7 janar 2023|pages=461–78}} * {{cite book|author=Mía J. Rodríguez-Salgado|chapter=5. Pilots, navigation and strategy in the Gran Armada|url=https://books.google.al/books?id=aWVnAAAAMAAJ|editor1=Mía J. Rodríguez-Salgado|editor2=Simon Adams|title=England, Spain and the Gran Armada, 1585–1604|year=1991|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=038920955-4|page=134-72}} * {{Cite book|last=Gorrochategui Santos|first=Luis|title=English Armada: The Greatest Naval Disaster in English History|publisher=Bloomsbury|year=2018|isbn=978-135001699-6|language=en|location=Oksford}} * {{cite episode|last1=Snow|first1=Peter|last2=Snow|first2=Dan|date=27 gusht 2004|url=https://www.imdb.com/title/tt0941067/?ref_=ttep_ep_4|title=Episode 4, "The Battle Against the Spanish Armada"|series=Battlefield Britain|language=en-UK|type=Dokumentar televiziv|minutes=60|network=[[BBC]]|station=BBC Two}} * {{cite book|author=José L. Casado Soto|editor1=Mía J. Rodriguez-Salgado|chapter=4. Atlantic Shipping in Sixteenth-Century Spain and The 1588 Armada|title=England, Spain, and the Gran Armada, 1585–1604: Essays from the Anglo-Spanish Conferences, London and Madrid|url=https://books.google.al/books?id=aWVnAAAAMAAJ|editor2=Simon Adams|year=1991|publisher=Barnes & Noble|lang=en|isbn=978-085976300-4|pages=95-133}} * {{cite book|author=Robert Stedall|title=Elizabeth I's Final Years: Her Favourites and Her Fighting Men|publisher=Pen and Sword|year=2022|lang=en|isbn=978-139908318-8}} * {{Cite journal|last=Tenace|first=Edward|title=A Strategy of Reaction: The Armadas of 1596 and 1597 and the Spanish Struggle for European Hegemony|url=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_2003-09_118_478/page/n7|journal=English Historical Review|year=2003|volume=118|number=478|doi=10.1093/ehr/118.478.855|lang=en|pages=855–82}} * {{cite journal|author=I. A. A. Thompson|title=The Appointment of the Duke of Medina Sidonia to the Command of the Spanish Armada|journal=The Historical Journal|volume=12|url=https://www.jstor.org/stable/2637801|JSTOR=2637801|issue=2|date=1969|lang=en|pages=197–216}} * {{cite book|author=Petruccio Ubaldini|title=A discourse concerninge the Spanishe fleete inuadinge Englande in the yeare 1588|year=1590|publisher=A. Hatfield|lang=en|url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A14164.0001.001?rgn=main;view=fulltext|translator=Augustine Ryther}} * {{cite book|last=Wagner|first=John|title=Historical Dictionary of the Elizabethan World; Britain, Ireland, Europe, and America|year=1999|publisher=Routledge|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=zjfwNlN1sWYC|isbn=978-157958269-2|location=Oksford dhe Nju Jork}} * {{Cite book|last=Waller|first=Maureen|publisher=St. Martin's Press|year=2006|lang=en|url=https://archive.org/details/sovereignladiess00wall/|title=Sovereign Ladies: The Six Reigning Queens of England|isbn=978-031233801-5|location=Nju Jork}} * {{cite book|last=Wernham|first=Richard Bruce|title=After the Armada: Elizabethan England and the Struggle for Western Europe: 1588–1595|year=1984|publisher=Clarendon Press|url=https://books.google.al/books?id=V2tnAAAAMAAJ|lang=en|isbn=978-019822753-3}} * {{cite book|author=Richard Bruce Wernham|title=The Return of the Armadas: the Later Years of the Elizabethan War against Spain, 1595–1603|publisher=Claredon Press|year=1994|url=https://books.google.al/books?id=WFNnAAAAMAAJ|lang=en|ISBN=978-019820443-5}} * {{cite book|author=J. R. S. Whiting|year=1995|title=The Enterprise of England: The Spanish Armada|orig-year=1988|publisher=Sutton Publishing|lang=en|isbn=086299476-4}} * {{cite book|last1=Worth|first1=Richard|title=History of Plymouth: From the Earliest Period to the Present Time|url=https://archive.org/details/historyplymouth02wortgoog|date=1890|publisher=W. Benden|lang=en|location=Plajmuth}} * {{cite book|last1=Vego|first1=Milan N.|title=Naval Strategy and Operations in Narrow Seas|year=2013|publisher=Routledge|lang=en|isbn=978-113631794-1}} * {{cite book|author=José N. Alcalá-Zamora|year=2004|title=La empresa de Inglaterra: (la "Armada invencible": fabulación y realidad|publisher=Taravilla: Real Academia de la Historia|lang=es|ISBN=978-849598337-4}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|category:Spanish Armada|Armada Spanjolle}} * [https://web.archive.org/web/20170211155914/https://www.scottishhistory.org/articles/spanish-gold-in-tobermory-bay.htm The Story of the Tobermory Spanish Galleon] * [http://www.ucc.ie/celt/published/T108200/index.html English translation of Francisco de Cuellar's account of his service in the Armada and on the run in Ireland] * [http://www.bl.uk/learning/histcitizen/uk/armada/intro.html Elizabeth I and the Spanish Armada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219212725/http://www.bl.uk/learning/histcitizen/uk/armada/intro.html |date=19 February 2020 }} – a learning resource and teachers notes from the British Library * [http://www.awesomestories.com/flicks/elizabeth-I/the-armada-sails The story of the Armada battles with pictures from the House of Lords tapestries] [[Kategoria:Luftanije]] [[Kategoria:Lundrim]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Historia e Spanjës]] [[Kategoria:Perandoria Spanjolle]] [[Kategoria:Taktika lufte detare]] [[Kategoria:Beteja detare]] [[Kategoria:Forca detare]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Perandoria Britanike]] [[Kategoria:Perandoria Koloniale Hollandeze]] [[Kategoria:Historia e Evropës]] [[Kategoria:Shekulli XVI]] t7ssgrlviry5jzlden8g6nhos8c233x 1 382988 3004092 2982472 2026-07-02T04:19:21Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Banka Botërore]] 3004092 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhjet e jashtme në [[Banka Botërore]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1989399 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20111229065356/http://bicusa.org/ te http://www.bicusa.org/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 16:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli [[Banka Botërore]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2001372 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081205091418/http://dc.indymedia.org/newswire/display/134649/index.php për lidhjen http://dc.indymedia.org/newswire/display/134649/index.php/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090129233502/http://www.eng.walhi.or.id/kampanye/globalisasi/antiutang/gdayact_worldbank/ për lidhjen http://www.eng.walhi.or.id/kampanye/globalisasi/antiutang/gdayact_worldbank/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100213092318/http://www.ifiwatch.tv/ për lidhjen http://www.ifiwatch.tv/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090908164950/http://www.eurodad.org/whatsnew/reports.aspx?id=1804 për lidhjen http://www.eurodad.org/whatsnew/reports.aspx?id=1804. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 14 shtator 2019 19:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Banka Botërore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2496216 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20020928224708/http://www.ifiwatchnet.org/ për lidhjen http://www.ifiwatchnet.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 nëntor 2022 01:46 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Banka Botërore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2648125 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.today/20120716183002/web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html për lidhjen http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 mars 2024 04:29 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Banka Botërore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2816978 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090714213633/http://www.essentialaction.org/imf/ për lidhjen http://www.essentialaction.org/imf/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 korrik 2025 21:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Banka Botërore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2977550 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.cadtm.org/spip.php?article2241/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 maj 2026 12:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Banka Botërore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997463 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20120716183002/web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html me https://web.archive.org/web/20120727042313/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html te lidhja http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 23:39 (CEST) f86zfdn6j0tsarx988z235fvjlqf9z6 0 383358 3004139 3003234 2026-07-02T08:19:39Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004139 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Mbretëria e Holandës (1900-Tani) | common_name = Holanda (1900-Tani) | native_name = {{lang|nl|Koninkrijk der Nederlanden}}<br/> {{lang|fy|Keninkryk fan de Nederlannen}}<br/>{{lang|pap|Reino Hulandes}} | image_flag = Flag of the Netherlands.svg | flag_type = [[Flamuri i Holandës|Flamuri]] | image_coat = Royal coat of arms of the Netherlands.svg | symbol_type = Stema | national_motto = {{lang|fr|Je maintiendrai}}<ref group="Shpjeg">motoja zyrtare është në [[gjuha frënge|frëngjisht]]. Përkthimi në [[Gjuha holandeze|holandisht]] është {{lang|nl|Ik zal handhaven}}</ref><br/>{{small|({{lang|sq|Do të qëndrojë}})}} | national_anthem = {{lang|nl|Wilhelmus}}<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|noicon]]}}</div> | image_map = Kingdom of the Netherlands (orthographic projection).svg | map_width = 280px | image_map2 = The Liberation of Eindhoven, Holland, 20 September 1944 TR2369.jpg | map_caption2 = Çlirimi i [[Eindhoven]], [[1944]] | capital = [[Amsterdami]]<ref group="Shpjeg">[[Amsterdami]] është kryeqyteti kushtetues i [[Mbretëria e Holandës|Mbretërisë]] dhe [[Holanda|Holandës]], ndërsa [[Haga]] është selia e qeverisë që i përfaqëson të dyja; Oranjestad është kryeqyteti i [[Aruba|Arubës]]; Willemstadi është kryeqyteti i [[Curaçao]]s; ndërsa Filipsburgu është kryeqyteti i Sint Martenit.</ref> | largest_city = capital | coordinates = {{Coord|52|22|N|4|53|E|type:city}} | admin_center = [[Haga]] | admin_center_type = Selia e qeverisë | official_languages = [[Gjuha holandeze|holandishtja]]<ref group="Shpjeg">[[Gjuha holandeze|Holandishtja]] është gjuha zyrtare në të katërt vendet përbërëse. [[Gjuha angleze|Anglishtja]] është një gjuhë zyrtare në [[Curaçao]] dhe Sint Maarten,: "gjuhët zyrtare janë [[gjuha holandeze|holandishtja]] dhe [[gjuha angleze|anglishtja]] dhe ka një status formal mbi Sabën dhe Sint Eustatiusin. Papiamento është gjuha zyrtare në [[Aruba]] dhe [[Curaçao]], dhe ka një status formal në Bonaire. Në [[Friesland]], [[frizianishtja perëndimore]] ka status formal. [[Saksonishtja e ulët|saksonishtja e ulët holandeze]], gjuha holandeze e shenjave, [[gjuha limburge|limburgishtja]], [[gjuha rome|sinte romani]] dhe [[jidish]] njihen si gjuhë rajonale ose gjuhë jo territoriale në Holandë.</ref><ref name="lang-Curacao">{{cite web|title=LANDSVERORDENING van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen)|publisher=Government of the Netherlands|date=10 tetor 2010|language=nl|url=http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/XHTMLoutput/Actueel/Curaçao/144328.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910070137/http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/XHTMLoutput/Actueel/Cura%C3%A7ao/144328.html|url-status=live|archive-date=10 shtator 2019}}</ref><ref name="lang-Sint-Maarten">{{cite web|title=Art. 1 para 2. Constitution of Sint Maarten|work=sxmparliament.org|url=http://www.sxmparliament.org/documents/constitution/26-constitution-of-sint-maarten%E2%80%8B-english.html|language=en|archive-date=25 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325124015/http://www.sxmparliament.org/documents/constitution/26-constitution-of-sint-maarten%E2%80%8B-english.html}}</ref><ref name="lang-BES">{{cite web|title=Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba|url=http://wetten.overheid.nl/BWBR0028063/2017-01-01|language=nl|publisher=wetten.nl|archive-date=21 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171221223622/http://wetten.overheid.nl/BWBR0028063/2017-01-01|url-status=live}}</ref><ref name="lang-Aruba">{{cite book|last1=Migge|first1=Bettina|last2=Léglise|first2=Isabelle|last3=Bartens|first3=Angela|year=2010|title=Creoles in Education: An Appraisal of Current Programs and Projects|publisher=John Benjamins Publishing Company|url=https://books.google.com/books?id=4SMLb6hKv4YC&pg=PT276|language=en|location=Amsterdam|page=268|isbn=978-90-272-5258-6}}</ref><ref name="lang-Friesland">{{cite web|title=Wet gebruik Friese taal|publisher=wetten.nl|url=http://wetten.overheid.nl/BWBR0034047/2014-01-01|date=1 janar 2014|language=nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227180409/http://wetten.overheid.nl/BWBR0034047/2014-01-01|url-status=live|archive-date=27 dhjetor 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Welke erkende talen heeft Nederland?|publisher=Rijksoverheid|date=11 janar 2016|url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland|language=nl|url-status=live|archive-date=27 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227235307/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland}}</ref><ref>{{cite journal|journal=Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden|year=2021|issn=0920-2064|url=https://www.eerstekamer.nl/behandeling/20210629/publicatie_inwerkingtreding/document3/f=/vlk1d0bzv6qf.pdf|title=Besluit van 24 juni 2021 tot vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding van de Wet erkenning Nederlandse Gebarentaal|language=nl|access-date=1 korrik 2021|url-status=live|archive-date=3 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210703081521/https://www.eerstekamer.nl/behandeling/20210629/publicatie_inwerkingtreding/document3/f=/vlk1d0bzv6qf.pdf}}</ref> | languages_type = Gjuhët zyrtare rajonale | languages = [[gjuha angleze|Anglisht]], papiamento,<br>[[frizianishtja perëndimore]] | languages2_type = Gjuhë të njohura | languages2 = [[saksonishtja e ulët|Saksonishtja e ulët holandeze]], {{nowrap|gjuha holandeze e shenjave}}</br>[[gjuha limburge|limburgishtja]], [[gjuha rome|sinte romani]], [[jidish]] | demonym = [[Holandezët|Holandezë]] | government_type = [[Monarkia kushtetuese|Monarki kushtetuese]], parlamentare unitare | leader_title1 = [[Mbretëria e Holandës|Monark]] | leader_name1 = [[Willem-Alexander i Holandës|Willem-Alexander]] | leader_title2 = Kryeministri | leader_name2 = Dick Schoof | leader_title3 = Ministri i Plotëfuqishëm i Arubës | leader_name3 = Guillfred Besaril | leader_title4 = Ministri i Plotëfuqishëm i [[Curaçao]]s | leader_name4 = Carlson Manuel<ref>{{Cite web|language=en|title=Carlson Manuel becomes the new Minister Plenipotentiary for Curaçao in The Hague|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/carlson-manuel-becomes-the-new-minister-plenipotentiary-for-curacao-in-the-hague/|access-date=23 korrik 2023|website=curacaochronicle.com}}</ref> | leader_title5 = Ministri i Plotëfuqishë i Sint Maartenit | leader_name5 = Rene Violenus<ref>[https://www.smn-news.com/st-maarten-st-martin-news/36482-emmanuel-requests-letter-violenus-read-to-dutch-govt.html Emmanuel requests letter Violenus read to Dutch govt], ''SMN News'', 30 dhjetor 2020</ref> | legislature = Shtetet e Përgjithshme | upper_house = Senati | lower_house = Dhoma e përfaqësuesve | sovereignty_type = | sovereignty_note = | established_event1 = [[Historia e Holandës#Zhvillimi demokratik dhe industrial (1840–1900)|Historia e Holandës (1840-1900)]] | established_date1 = 1840-1900 | established_event2 = Lufta e Acehut | established_date2 = | established_event3 = Shpallja e Pavarësisë Indoneziane | established_date3 = 1945 | established_event4 = Fraksionimi | established_date4 = | established_event5 = Traktati i Parisit (1951) | established_date5 = 1951 | established_event6 = Traktati i Romës | established_date6 = | established_event7 = Karta për Mbretërinë e Holandës | established_date7 = 15 dhjetor 1954 | area_km2 = 42,531<ref name="auto">{{cite web|title=Oppervlakte|work=waarstaatjeprovincie.nl|language=en|url=http://www.waarstaatjeprovincie.nl/Paginas/Ruimtelijke%20ordening/Oppervlakte.aspx|access-date=10 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113200643/http://www.waarstaatjeprovincie.nl/Paginas/Ruimtelijke%20ordening/Oppervlakte.aspx|url-status=live|archive-date=13 janar 2020}}</ref> | area_rank = | area_sq_mi = | percent_water = 18.96 | population_estimate = 17,821,419<ref name="pop">{{Cite web|title=CBS Statline|website=opendata.cbs.nl|language=nl|url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/en/dataset/83474ENG/table?ts=1616407710127|access-date=30 mars 2023}}</ref> | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = | population_density_km2 = 532 | population_density_sq_mi = | population_density_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | currency = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 4 currencies | [[Euro]] (EUR) | {{small|(Evropë)}} | [[dollari amerikan]] (USD) | {{small|(Karaibet Holandeze)}} | Guldeni holandez i Antilleve (ANG) | {{small|([[Curaçao]]/Sint Maarten)}} | Florini arubas (AWG) | {{small|([[Aruba]])}} }} | time_zone = '''Holanda Evropiane:'''<br/>[[Central European Time|CET]] ([[UTC]]+1)<br/>[[Central European Summer Time|CEST]] ([[UTC]]+2) (DST) '''Karaibet Holandeze:'''<br/>[[Atlantic Standard Time|AST]] ([[UTC]]-4)<br/>DST nuk zbatohet | date_format = dd-mm-yyyy | drives_on = right | calling_code = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 4 codes | +31{{nbsp|6}}{{small|(Holanda)}} | +297{{nbsp|4}}{{small|(Aruba)}} | {{nowrap|+599{{nbsp|4}}{{small|(Curaçao{{\}}Karaibe)}}}} | +1&nbsp;721 {{small|(Sint Maarten)}} }} | iso3166code = | cctld = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 6 TLDs | [[.nl]]{{nbsp|2}}{{small|(Netherlands)}}<ref group="Shpjeg">Gjithashtu [[.eu]], i ndarë me shtetet e tjera anëtare të [[Bashkimi Evropian|BE-së]].</ref> | [[.frl]]{{nbsp|2}}{{small|(Fryslân)}} | [[.aw]]{{nbsp|2}}{{small|(Aruba)}} | [[.cw]]{{nbsp|2}}{{small|(Curaçao)}} | [[.sx]]{{nbsp|2}}{{small|(Sint Maarten)}} | [[.bq]]{{nbsp|2}}{{small|(Karaibet&nbsp;Holandeze)}}<ref group="Shpjeg">.bq është përcaktuar, por nuk është në përdorim, për Karaibet Holandeze.</ref> }} | country_code = }} Nga viti [[1900]] deri në vitin [[1940]], [[Holanda]] përjetoi rritje domethënëse të popullsisë. Kjo periudhë përfshin [[Perandoria Koloniale Holandeze|zgjerim të domethënëse koloniale]], veçanërisht në [[Inditë Lindore Holandeze]], kombinuar me sfidat që përbëri [[Lufta e Parë Botërore]] dhe [[Depresioni i madh]]. Megjithëse [[Holanda]] mbajti asnjanësinë gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], [[Gjeografia e Holandës|vendndodhja e saj strategjike gjeografike]] dhe burimet koloniale patën ndikime të thella për ekonominë dhe qëndrueshmërinë politike. Periudha pa ngjitjen e [[socializmi]]t dhe trazirave punëtore, të cilat u shtynë pjesërisht nga [[industrializimi]] dhe dinamikat e ndryshuara të shoqërisë holandeze. Një revolucion i dështuar socialist me gjysmë-zemre u tentua gjatë të ashtuquajturës ''Java e Kuqe'' në nëntor të vitit [[1918]]. [[File:Queen Wilhelmina2.jpg|parapamje|majtas|Portret i mbretëreshës Wilhelmina]] [[Lufta e Dytë Botërore]] shënoi një periudhë shkatërruese për [[Holanda|Holandën]], që vuajti nën pushtimin [[Gjermania naziste|gjerman]] nga viti [[1940]] deri në çlirimin në vitin [[1945]]. Ndikimi i luftës qe i ashpër, me Blitzin e Roterdamit që shkaktoi shkatërrime dhe jumbje jete. Rezistenca holandeze ishte domethënëse, megjithëse kombi u përball edhe me bashkëpunimin nga brenda. Pas-luftës, [[Holanda]] pësoi një proçes të dhimbshëm rikuperimi dhe hakmarrjeje kundër bashkëpunëtorëve. Vitet menjëherë pas luftës u përqëndruan në rindërtimin dhe stabilizimin ekonomik, të lehtësuar nga ndihma e [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara]] nëpërmjet [[Plani Marshall|Planit Marshall]], i cili ndihmoi në ripërtëritjen e [[Ekonomia e Holandës|ekonomisë]] dhe infrastrukturën holandeze. Periudha pas luftës pa ndryshime domethënëse në [[Perandoria Koloniale Holandeze|Perandorinë Holandeze]], me [[Indonezia|Indonezinë]] që shpalli pavarësinë në vitin [[1945]], duke çuar në një proçes të dhunshëm dhe trazuar [https://sq.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Dekolonizim ç'kolonizimi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250603223111/https://sq.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Dekolonizim |date=3 qershor 2025 }} të përfunduar në vitin [[1949]]. Kjo periudhë solli ndryshime thelbësore brenda [[Holanda|Holandës]], duke përfshirë krijimin e një shteti të mirëqenies në dekadat pasuese. Begatia ekonomike në vitet [[1960]] dhe [[1970]], çuan në liberalizimin shoqëror, që kulminoi në politikat progresive mbi emigracionin, [[droga]]t dhe [[euthanasia|eutanazinë]]. [[Holanda]] u bë gjithashtu një shtet themelues i institucioneve kyçe ndërkombëtare, duke përfshirë [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]], që pasqyronte prirjen e saj drejtë thellimit të bashkëpunimit ndërkombëtar. Në dekadat e fundit, [[Holanda]] ka vazhduar të luaj një rol domethënës në çështjet globale, duke ruajtur një ekonomi të fortë dhe një standard të lartë jetese. Sfida si emigrimi dhe integrimi kanë shkaktuar debate të konsiderueshme, veçanërisht në kontekstin e rritjes së tensioneve globale dhe ndikimin e [[globalizimi]]t. Shoqëria holandeze sot mbetet në pararojë të mbrojtjes së politikave shoqërore liberale, mbrojtjes mjedisore dhe paqes ndërkombëtare, duke ruajtur traditën e saj të gjatë politike dhe risitë shoqërore. ==Midis viteve 1900 dhe 1940== Në vitin [[1890]], William-i II vdiq pas një mbretërimi të gjatë, duke u pasuar nga vajza e tij e re, mbretëresha Wilhelmina ([[1880]]-[[1962]]). Ajo do ta sundonte [[Holanda|Holandën]] për 58 vjetë. Me ngjitjen e saj në fron, [[bashkimi personal]] midis [[Mbretëria e Holandës|Mbretërisë së Holandës]] dhe [[Luksemburgu]]t do të përfundonte, pas ligji i [[Luksemburgu]]t i përjashtonte gratë nga mbretërimi. Kushëriri i saj i largët, Adolphe u bë duka i madh i [[Luksemburgu]]t. Kjo ishte një kohë rritjeje të mëtejshme dhe zhvillimi kolonial, por u shënua nga vështirësitë e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] (në të cilën [[Holanda]] qe asnjanëse) dhe [[Depresioni i madh]]. Popullsia holandeze u rrit me shpejtësi në [[shekulli XX|shekullin e XX]], ndërsa niveli i vdekjeve ra, u hapën më shumë toka dhe [[industrializimi]] krijoi punësim qytetar.<ref>{{cite book|author=Michael Wintle|publisher=[[Cambridge University Press]]|url=https://books.google.al/books?id=EqRAAJR5XncC&lpg=PP1&pg=PA342|title=An Economic and Social History of the Netherlands, 1800–1920: Demographic, Economic, and Social Transition|orig-year=2000|chapter=General conclusion|year=2004|language=en|isbn=978-113942856-9|pages=342-347}}</ref> Midis viteve [[1900]] dhe [[1950]] popullsia u dyfishua, nga 5.1 miljonë në 10 miljonë banorë.<ref>{{cite web|title=CBS Statline – Population; history|url=https://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLEN&PA=37556ENG&D1=0-44,53-60&D2=1,11,21,31,41,51,61,71,81,91,101&LA=EN&VW=T|publisher=Statistics Netherlands|language=en}}</ref> ===Dalja e partive socialiste=== Në fillim të [[shekulli XX|shekullit të XX]], në qendrat industriale filloi të zhvillohej socializmi.<ref name="322Kennedy350">{{cite book|author=James C. Kennedy|year=2017|url=https://books.google.al/books?id=EdUIDwAAQBAJ&pg=PA322|chapter=Expanding Horizons, 1870-1914: Dutch Imperialism|title=A Concise History of the Netherlands|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|isbn=978-0-521-87588-2|pages=322-350}}</ref> Megjithëse partia e parë socialiste, Lidhja Social Demokratike, u themelua në [[shekulli XIX|shekullin e XIX]], sistemi elektoral, kombinuar me një politikë kufizimi dhe shtypjeje, e pengoi zhvillimin e lëvizjes socialiste. Në zgjedhjet e vitit [[1901]], Partia Social Demokratike e Punëtorëve e rriti përfaqësimin e saj nga dy në gjashtë vende në dhomën e ulët të parlamentit, për shqetësimin e madh të elitave fetare dhe liberale. Ky shqetësim u bë edhe më i madh gjatë grevës së hekurudhave të vitit [[1903]], e cila trazoi funksionimin e shoqërisë holandeze. Greva hekurudhore u ndoq nga një grevë e përgjithshme në protestë për trajtimin e ashpër të punëtorëve të hekurudhave nga qeveria konservatore. Në dallim nga [[Gjermania]], shumica e socialistëve holandezë nuk ankoheshin rreth [[imperializmi]]t dhe [[Inditë Lindore Holandeze|Inditë Lindore]].<ref>{{cite journal|author=Erik Hansen|journal=Indonesia|issue=16|url=https://ecommons.library.cornell.edu/server/core/bitstreams/324bee9e-5eae-4d94-96cb-a097a966088c/content|title=Marxists and Imperialism: The Indonesian Policy of the Dutch Social Democratic Workers Party, 1894-1914|date=tetor 1973|publisher=Cornell University Press|language=en|doi=10.2307/3350647|jstor=3350647|pages=81-104|archive-date=24 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324124206/https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/53569/INDO_16_0_1107129329_81_104.pdf;jsessionid=B8F2F690314BFC63D244D88BACB763F0?sequence=1}}</ref> Pas zgjedhjeve të vitit [[1913]], në të cilat social demokratët e dyfishuan numrin e vendeve (nga 7 në 15), Bashkimi Liberal u përpoq të formonte një qeveri kualicioni me social demokratët, por social demokratët refuzuan të bashkëpunonin me atë që e perceptonin si parti borgjeze (ose të [[klasa e mesme|klasës së mesme]]). [[File:Evolution of the Dutch East Indies.png|parapamje|408px|Hartë e [[Inditë Lindore Holandeze|Indive Lindore Holandeze]] që tregon zgjerimin nga v. [[1800]] deri në v. [[1942]].]] ===Fokusi kolonial=== [[Perandoria Koloniale Holandeze|Perandoria Holandeze]] përfshinte [[Inditë Lindore Holandeze]] ([[Indonezia]]), ashtu dhe [[Surinami]]n në [[Amerika Jugore|Amerikën Jugore]] dhe disa zotërime të vogla. Perandoria drejtohej nga [[Xhakarta|Batavia]] ([[Xhakarta]] e tanishme në [[Xhava]]), ku guvernatori dhe ekspertët e tij teknikë kishin pothuajse autoritet absolut me pak kontroll nga [[Haga]]. Guvernatorët pasues e përmirësuan kontrollin e tyre burokratik dhe ushtarak, si dhe lejuan pak zëra vendore deri në vitet [[1920]].<ref>{{cite book|author=Jean Gelman Taylor|title=The Social World of Batavia: Europeans and Eurasians in Colonial Indonesia|url=https://books.google.al/books?id=geKdlDLcUvUC|year=2004|orig-year=1983|publisher=The University of Wisconsin Press|language=en|isbn=978-0-299-09474-4}}</ref> Kolonia solli mundësi ekonomike për atdheun, duke patur pak shqetësim për të në atë kohë. Një përjashtim ndodhi në vitin [[1860]], kur Eduard Dekker, nën pseudonimin ''Multatuli'', shkroi romanin ''{{lang|nl|Max Havelaar; of, De koffi-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappy}}'', një nga librat më të shquar në historinë e letërsisë holandeze. Ai kritikonte shfrytëzimin e kolonisë, si dhe princat vendas, që bashkëpunonin me guvernatorin. Libri ndihmoi në frymëzimin e lëvizjes indoneziane për pavarësi në mesin e [[shekulli XX|shekullit të XX]] dhe lëvizjen ''Tregti e Ndershme'' për kafenë në fund të shekullit.<ref>{{cite book|author=Antony Wild|url=https://archive.org/details/coffeedarkhistor0000wild|title=Coffee: A Dark History|year=2005|publisher=W. W. Norton|language=en|isbn=978-039306071-3|pages=[https://archive.org/details/coffeedarkhistor0000wild/page/258 258-262]]}}</ref><ref>{{cite book|author=Eduard Dekker (Multatuli)|year=1881|publisher=Elsevier|language=nl|url=https://books.google.al/books?id=fFAMAAAAAYAAJ|title=Max Havelaar; of, De koffi-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappy}}</ref> Forcat ushtarake në [[Inditë Lindore Holandeze]] kontrolloheshin nga guvernatori dhe nuk ishin pjesë e ushtrisë së rregullt holandeze. Siç tregon harta, holandezët ngadalë i zgjeruan zotërimet e tyre nga baza e tyre në [[Xhava]] për të përfshirë të gjithë [[Indonezia|Indonezinë]] moderne në vitin [[1920]]. Shumica e ishujve nuk ishin problem. Lufta e Acehut ([[1873]]–[[1913]]) qe një fushatë e gjatë dhe e kushtueshme kundër Sulltanatit të Acehut në [[Sumatra|Sumatrën]] veriore.<ref>{{cite journal|author=Anthony Reid|title=War, Peace and the Burden of History in Aceh|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1463136042000259761|journal=Asian Ethnicity|volume=5|issue=3|year=2004|publisher=Taylor & Francis|language=en|pages=301-311}}</ref><ref>{{cite journal|author=Jacqueline Aquino Siapno|date=janar 2009|url=https://www.academia.edu/2587809/|title=Living through terror: everyday resilience in East Timor and Aceh|journal=Social Identities|volume=15|issue=1|language=en|publisher=Routledge|pages=43-64}}</ref> ===Asnjanësia gjatë Luftës së Parë Botërore=== [[Holanda]] nuk kishte zhvilluar një fushatë të rëndësishme ushtarake që nga vitet [[1760]], dhe kështu, fuqia e forcave të saj të armatosura u zbeh gradualisht. [[Holandezët]] vendosën të mos lidhin aleancë me asnjë dhe të mbeteshin asnjanës në të gjitha luftërat evropiane, veçanërisht gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së I Botërore]].<ref name="Abbenhuis">{{Cite book|author=Maartje M. Abbenhuis|url=https://books.google.al/books?id=nWhZAQAAQBAJ|title=The Art of Staying Neutral: the Netherlands in the First World War, 1914-1918|year=2006|language=en|publisher=Amsterdam University Press|isbn=978-90-5356-818-7}}</ref> Plani gjerman i luftës (Plani Schlieffen) i vitit [[1905]] u modifikua në vitin [[1908]], për të pushtuar [[Belgjika|Belgjikën]] gjatë rrugës për në [[Parisi|Paris]], por jo [[Holanda|Holandën]]. Ai furnizonte shumë lëndë thelbësore të para për [[Gjermania|Gjermaninë]], si goma, kallaji, kuininë, naftë dhe ushqime. [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Britanikët]] përdorën [[bllokada|bllokadën]] e tyre për ti kufizuar furnizimet që [[holandezët]] mund të përcillnin.<ref name="Abbenhuis"/> Pati edhe faktorë të tjerë që bënë që [[Holanda]] të qëndronte asnjanëse si ndaj [[Aleatët e Luftës së Parë Botërore|Aleatëve]], ashtu dhe [[Fuqitë Qendrore|Fuqive Qendrore]]. [[Holanda]] kontrollonte grykëderdhjet e lumenjve Scheldt, [[Lumi i Rinit|Rin]] dhe Moze. [[Gjermania]] kishte interesa në [[Lumi i Rinit|Rin]], duke qenë se ai rridhte përgjatë zonave industriale të Ruhrit dhe e lidhte atë me portin holandez të [[Roterdami]]t.<ref name="322Kennedy350"/> [[File:Hochspannungszaun Belgien-Holland 1.jpg|parapamje|321px|Gardhi elektrik përgjatë kufirit midis Holandës dhe Belgjikës gjatë L.I.B., 1914-1918]] [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Britania]] kishte interesa te Scheldt-i dhe Moze, që rridhnin nga [[Franca]]. Të gjitha vendet kishin një interes në mbajtjen e të tjerëve jashtë [[Holanda|Holandës]], në mënyrë që të mos arriheshin interesat e asnjërit, ose të paktën të mos ndryshoheshin. Nëse një vend do ta kishte pushtuar [[Holanda|Holandën]], me siguri që një tjetër do ta kishte kundërsulmuar për të mbrojtur interesat e veta mbi lumenjtë. Ishte një risk shumë i madh për ndonjë palë ndërluftuese dhe asnjëra nuk donte të rrezikonte luftimin në një front tjetër.<ref name="Abbenhuis"/> Megjithatë [[holandezët]] u ndikuan nga lufta, trupat u mobilizuan dhe u fut rekrutimi i përgjithshëm, përballë kritikave të ashpra nga partitë opozitare. Pushtimi gjerman i [[Belgjika|Belgjikës]] çoi në një vërshim të madh refugjatësh nga ai vend (rreth 1 miljon). Ushtria Perandorake Gjermane, gjithësesi marshoi përmes një pjese të vogël të territorit të [[Holanda|Holandës]] gjatë pushtimit të Belgjikës, duke bërë një rrugë të shkurtër. Qeveria e pranoi këtë për të ruajtur asnjanësinë e Holandës.<ref name="350Kennedy368">{{cite book|author=James C. Kennedy|url=https://books.google.al/books?id=EdUIDwAAQBAJ&pg=PA350|title=A Concise History of the Netherlands|chapter=War, Peace, Depression, 1914-1940|year=2017|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|isbn=978-0-521-87588-2|pages=350-368}}</ref> Mungesat e ushqimeve ishin të mëdha, për shkak të kontrollit të ushtruar nga ndërluftuesit mbi [[holandezët]]. Secila palë donte pjesën e saj të prodhimit holandez. Vendi ishte i rrethuar nga shtete në luftë dhe me [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] të pasigurtë për lundrimin e anijeve civile, ushqimi u bë i pakët; ushqimi tashmë shpërndahej duke përdorur kuponë. Një gabim në shpërndarjen e ushqimeve shkaktoi të ashtuquajturat Rrebelime të Patateve në Amsterdam, në vitin [[1917]], kur qytetarët plaçkitën një transport ushqimesh që ishte për ushtarët. Si pasojë, çmimi i patateve u rrit menjëherë pasi [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Britania]] kishte kërkuar shumë nga [[holandezët]]. Në vitin [[1918]], në ushtrinë holandeze shpërthyen kryengritjet. Kryengritjet e Ushqimit shpërthyen në të gjtihë vendin.<ref name="Abbenhuis"/> Një problem i madh ishte trafikimi. Kur [[Gjermania]] kishte pushtuar [[Belgjika|Belgjikën]], [[Aleatët e Luftës së Parë Botërore|Aleatët]] e panë atë si territor armik dhe i ndaluan eksportet drejtë [[Belgjika|Belgjikës]]. Ushqimi për [[belgët]] u pakësua, pasi [[Gjermania]] i kishte marë të gjitha ushqimet. Kjo i dha holandezëve mundësinë për të trafikuar. Kjo, megjithatë, shkaktoi probleme të mëdha në Holandë, duke përfshirë inflacionin dhe pakësimin e mëtejshëm të ushqimeve. [[Aleatët e Luftës së Parë Botërore|Aleatët]] kërkuan që [[holandezët]] ta ndërprisnin trafikimin dhe qeveria ndërmori masa për të qëndruar asnjanjëse. Qeveria vendosi shumë qytete në ''gjendjen e shtetrrethimit''. Më 8 janar [[1916]], u krijua një zonë pesë kilometërshe përgjatë kufirit nga qeveria. Në atë zonë, mallrat mund të barteshin në rrugët kryesore vetëm me një leje.<ref name="Abbenhuis"/> Autoritetet gjermane në [[Belgjika|Belgjikë]] ndërtuan një gardh elektrik përgjatë kufirit Belgjikë-Holandë, gjë që bëri që shumë refugjatë nga [[Belgjika]] të humbisnin jetët e tyre. Gardhi ruhej nga ushtarët e vjetër gjermanë të Landsturmit.<ref>{{cite web|work=bunkergordel.be|url=http://www.bunkergordel.be/14.023|language=nl|title=De Dodendraad – Wereldoorlog I}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ===Periudha midis luftërave=== {{Kryesor|Depresioni i madh}} [[File:Afsluitdijk De Vlieter Zuiderzee 1932.jpg|parapamje|majtas|354px|Afsluitdijk, diga që mbyllte Zuiderzee, e ndërtuar midis v. [[1927]] dhe [[1933]]. Projekte si ky ishin një nga mënyrat për të përballuar [[Depresioni i madh|Depresionin e Madh]]]] Shoqëria Holandeze u përça mes tre ideologjive të mëdha, [[Protestantizmi]], [[Katolicizmi]] dhe [[Socializmi]], që u përpoqën ti mbronin popullsitë e tyre me një sistem të quajtur fragmentarizim. Minoriteti i vogël i liberalëve, megjithëse këmbëngulnin që organizatat e tyre të përgjithshme të ishin të hapura për të gjithë, faktikisht përbënin një fraksion të katërt, që e mbante pushtetin nëpërmjet fuqisë financiare, në vend të asaj shoqërore.<ref name="350Kennedy368"/> Megjithëse të dyja dhomat e parlamentit holandez ishin të zgjedhura nga populli, vetëm burrat me të ardhura të larta kishin [[e drejta e votës|të drejtën për të votuar]] deri në vitin [[1917]], kur trysnia nga lëvizjet socialiste rezultoi në zgjedhje në të cilat të gjithë burrat, pavarësisht pasurisë, të kishin të drejtën e votimit. Në vitin [[1919]], për herë të parë në histori edhe gratë fituan të drejtën e votës. [[Depresioni i madh]] i përbotshëm, i cili filloi pas ngjarjeve të trazuara të Të Martës së Zezë në vitin [[1929]], që vijoi deri në mesin e viteve [[1930]], pati efekte gjymtuese mbi [[Ekonomia e Holandës|ekonominë holandeze]]; duke zgjatur më gjatë sesa në shumicën e vendeve të tjera evropiane. Zgjatja e madhe e [[Depresioni i madh|Depresionit të Madh]] në [[Holanda|Holandë]] shpesh shpjegohet nga politika shumë strikte fiskale e qeverisë holandeze të kohës dhe vendimi i saj për të aderuar në [[standardi i arit|standardin e arit]] për më gjatë sesa partnerët e saj tregtarë. [[Depresioni i madh]] çoi në papunësi të lartë dhe varfëri të gjerë, ashtu dhe në rritjen e paqëndrueshmërisë shoqërore. Revoltat në një lagje të klasës punëtore të [[Amsterdami]]t, e shtypur me ndihmën e ushtrisë, pati pasoja fatale.<ref name="Kossmann">{{cite book|author=Ernst Heinrich Kossmann|title=The Low Countries 1780-1940|year=1978|url=https://books.google.al/books?id=CxgmAQAAMAAJ|publisher=[[Oxford University Press|Claredon Press]]|language=en|isbn=978-0-19-822108-1}}</ref> Ngritja e [[Nazizmi]]t në [[Gjermania|Gjermani]] nuk kaloi i pavërejtur në [[Holanda|Holandë]], duke patur shqetësime në rritje mbi mundësinë e konfliktit të armatosur. Megjithatë, disa thonë se kërcënimi i agresionit [[Gjermania naziste|nazist]] nuk u kuptua plotësisht nga qeveria e kohës. Një shembull i përmendur është një pohim i veçant i kryeministrit Hendrik Colijn në fund të fjalimit të tij në radio mbi pushtimin e Rinlandit. Ai theksonte se qytetarët mund të flinin të sigurtë, pasi nuk kishte arsye për shqetësime.<ref name="Kossmann"/> Pati lëvizje të veçanta fashiste dhe naziste në vitet [[1930]]. Fashistët holandezë admironin [[Benito Musolini]]n e [[Italia|Italisë]] dhe bënin thirrje për një ideologji tradicionale korporative. Anëtarësia ishte e pakët, elitiste dhe inefektive. Lëvizja filo-naziste, megjithatë mori mbështetje nga [[Berlini]] dhe u përpoq të ndërtonte një bazë masive në vitin [[1935]]. Ajo dështoi sepse shumica e holandezëve e refuzuan ideologjinë e saj radikale dhe thirrjet për dhunë.<ref>{{cite journal|author=Erik Hansen|title=Fascism and Nazism in the Netherlands 1929-39|journal=European Studies Review|volume=11|issue=3|S2CID=144805335|doi=10.1177/026569148101100304|year=1981|language=en|pages=355-385}}</ref> Buxheti i mbrojtjes nuk u rrit deri sa [[Gjermania]] do të rimilitarizonte Rinlandin në vitin [[1936]]. Buxheti u rrit më tej në vitin [[1938]] (pas [[Anshlusi|aneksimit të Austrisë]] dhe pushtimit të Sudeteve të çeke). Qeveria koloniale gjithashtu e rrit buxhetin e saj ushtarak për shkak të tensioneve në rritje me [[Perandoria e Japonisë|Japoninë]]. [[Holandezët]] nuk i mobilizuan forcat e tyre të armatosura deri pak para se [[Franca]] dhe [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Mbretëria e Bashkuar]] i shpallën luftë [[Gjermania naziste|Gjemanisë]] në shtator [[1939]], pas pushtimit të [[Polonia|Polonisë]]. Asnjanësia ishte akoma politika zyrtare, por qeveria holandeze u përpoq të blinte armë të reja për forcat e saj të pajisura keq; gjithësesi, një pjesë e konsiderueshme e armëve të porositura nuk mbërritën kurrë. [[File:Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|parapamje|358px|Roterdami i shkatërruar nga bombardimet gjemane më 14 maj [[1940]]. Gjatë Blitzit të Roterdamit vdiqën 814 veta.]] ==Lufta e Dytë Botërore== {{Kryesor|Lufta e Dytë Botërore}} ===Pushtimi gjerman=== Me shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] në vitin [[1939]], [[Holanda]] shpalli menjëherë asnjanësinë e saj. megjithatë, më 10 maj [[1940]], [[Gjermania naziste|Gjermania]] nën drejtimin e [[Adolf Hitleri|Hitlerit]] nisi një pushtim të saj dhe [[Belgjika|Belgjikës]], duke i marë nën kontroll me shpejtësi shumicën e të dy vendeve. Luftimi kundër ushtrisë holandeze doli më i vështirë se sa parashikohej; sulmi verior u ndalua, ai i mesëm arriti në një pengim përplasës afër [[Rhenen|Grebebergut]] dhe shumë trupa sulmuese ajrore u vranë dhe u kapën rob në perëndim të vendit. Vetëm në jug mbrojtjet u thyen, por një kalim mbi Lumin Maas në [[Roterdami|Roterdam]] u mbajt nga [[holandezët]]. Nga 14 maji, luftimet në shumë vende kishin pushuar dhe Ushtria Gjermane mund të bënte pak ose aspak përparim, kështu që [[Forca Ajrore Gjermane (1935–1945)|Luftwaffe]] bombardoi [[Roterdami]]n, qyteti i dytë më i madh i [[Holanda|Holandës]], duke vrarë rreth 900 veta, duke shkatërruar shumicën e qytetit të brendshëm dhe duke lënë 78,000 të pastrehë. Duke pasuar bombardimin dhe kërcënimet gjermane për të njëjtin trajtim për [[Utrecht]]-in, më 15 maj [[Holanda]] kapitulloi, përveç [[Provincat e Holandës|provincës]] së [[Zeeland (provincë)|Zelandës]], ku qëndronin trupat franceze dhe franko-marokene krahë për krahë me Ushtrinë Holandeze. Megjithatë, familja mbretërore holandeze bashkë me disa forca të armatosura u arratisën në [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Mbretërinë e Bashkuar]]. Disa anëtarë të familjes mbretërore holandeze, në vijim u zhvendosën në [[Otava]] të [[Kanadaja|Kanadasë]], deri sa [[Holanda]] u çlirua pesë vjetë më vonë. Princesha Margriet do të lindëte në Kanada, gjatë periudhës që familja kaloi në ekzil. Mëria ndaj gjermanëve u rrit pasi pushtimi u bë më i ashpër, duke mbledhur më shumë holandezë në vitet e fundit të luftës për tiu bashkuar rezistencës. Por bashkëpunimi nuk ishte gjithashtu i pazakontë; shumë mijëra të rinjë holandezë, që shpesh mbështesnin qëllimet dhe politikat [[Partia Naziste|naziste]], dolën vullnetarë për të luftuar në Frontin Rus me Waffen-SS dhe shumë kompani punuan për pushtuesit gjermanë. ===Holokausti në Holandë=== {{Multiple image | total_width = 432 | align = left | image1 = Exhibit of the Anne Frank Zentrum.jpg | alt1 = | caption1 = [[Ylli i Davidit]] i verdhë me ''Jood'', [[gjuha holandeze|fjala holandeze]] për "[[judejtë|jude]]". | image2 = WWII netherlands persoonsbewijs.jpg | alt2 = | caption2 = Letërnjoftim i nxjerë për holandezët gjatë luftës. | footer = }} {{Further|Holokausti|Feja në Holandë|Demografia e Holandës}} Në [[Holanda|Holandë]] jetonin rreth 140,000 [[Hebrenjtë|hebrejë]] në fillim të luftës. Përndjekja e hebrejve holandezë filloi pak pas pushtimit. Në fund të luftës, 40,000 hebrejë ishin akoma gjallë. Nga 100,000 hebrejtë që nuk u fshehën, rreth 1,000 i mbijetuan luftës.<ref>{{cite journal|author=Marnix Croes|title=The Holocaust in the Netherlands and the rate of Jewish survival|journal=Holocaust and Genocide Studies|volume=20|issue=3|year=2006|url=https://doi.org/10.1093/hgs/dcl022|doi=10.1093/hgs/dcl022|language=en|pages=474-499}}</ref> Viktima më e famshme e [[holokausti]]t ishte [[Anne Frank]], e cila fitoi famë botërore kur [[Ditar (Anne Frank)|ditari i saj]], i shkruar ndërsa jetonte e fshehur nga [[Gjermania naziste|Nazistët]] në {{lang|nl|achterhuis}} (''aneksin e mbrapëm'') të shtëpisë, u gjet dhe u publikua pas vdekjes nga i ati i saj, Otto Frank. Ai qe anëtari i vetëm i familjes që do ti mbijetonte [[holokausti]]t. ===Lufta në Inditë Lindore=== {{Further|Inditë Lindore Holandeze|Lufta e Paqësorit}} Më 8 dhjetor [[1941]], ditën pas [[Sulmi në Pearl Harbor|Sulmit mbi Perl Harbor]], [[Holanda]] i shpalli luftë [[Perandoria e Japonisë|Japonisë]].<ref>{{Cite web|publisher=Ibiblio|language=en|url=http://www.ibiblio.org/pha/policy/1941/411208c.html|title=The Kingdom of the Netherlands Declares War with Japan}}</ref> Qeveria holandeze në ekzil në [[Londra|Londër]] kishte punuar prej kohësh me qeveritë e [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Mbretërisë së Bashkuar]] dhe [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara]] për ti ndërprerë furnizimet me naftë [[Perandoria e Japonisë|Japonisë]]. Forcat japoneze pushtuan [[Inditë Lindore Holandeze]] më 11 janar [[1942]]. [[Holandezët]] u dorëzuan më 8 mars, pasi trupat japoneze zbarkuan në [[Xhava]]. Qytetarët holandezë dhe çdokush me prejardhje holandeze, të ashtuquajturit ''indo'', u kapën dhe u vunë për të punuar në kampe pune ose u internuan. Si në [[Holanda|Holandë]], shumë anije, avionë dhe personel ushtarak holandez arriti të mbërrinte i sigurtë, në këtë rast në [[Australia|Australi]]; nga ku qenë të aftë të luftonin prapë. ===Shpresa të gënjeshtërta, Uria Dimërore dhe Çlirimi=== Në Evropë, pasi [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|Aleatët]] zbaliam më [[Normandia|Normandi]] në qershor [[1944]], përparimi qe i ngadaltë deri në fundin e [[Operacioni Overlord|Betejës së Normandisë]] në gusht [[1944]]. Rezistenca gjermane ra në [[Evropa Perëndimore|Evropën Perëndimore]] dhe ushtritë aleate përparuan shpejtë drejtë kufirit holandez. [[Forcat e Armatosura Kanadeze|Ushtria e Parë Kanadeze]] dhe Ushtria e Dytë Britanike zhvilluan operacione mbi tokën holandeze nga shtatori e tëhu. Më 17 shtator, një operacion i guximshëm, Operacioni Market Garden; u zbatua me qëllimin e kapjes së urave përgjatë tre lumenjve kryesorë në [[Holanda|Holandën]] jugore. Megjithë luftimin e dëshpëruar nga forcat amerikane, britanike dhe polake, ura në [[Arnhem]], përgjatë Neder Rijn, nuk u arrit të kapej. Zonat në jug të [[Lumi i Rinit|Lumit Rin]] u çliruan në periudhën shtator–dhjetor [[1944]], duke përfshirë [[Provincat e Holandës|provincën]] e [[Zeeland (provincë)|Zelandës]], e cila u çlirua në tetor dhe nëntor në Betejën e Scheldt-it. Kjo e hapi [[Antwerp|Antverpenin]] për transportin detar aleat. [[Forcat e Armatosura Kanadeze|Ushtria e Parë Kanadeze]] mbajti një vijë statike përgjatë Lumit Moze ({{Lang|nl|Maas}}) nga [[dhjetori]] [[1944]], deri në [[shkurti]]n e [[1945]]. Pjesa tjetër e vendit do të mbetej e pushtuar deri në pranverën e vitit [[1945]]. Përballë qëndresës holandeze, [[Gjermania naziste|Nazistët]] i ndërprenë qëllimisht furnizimet me ushqime, duke çuar në pothuajse vdekjen urie të qyteteve gjatë {{lang|nl|Hongerwinter}} (''urisë dimërore'') të vitit [[1944]]–[[1945]]. U krijuan kuzhina supe, por njerëzit shumë njerëz të brishtë vdiqën. Pak ditë para fitores së [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|Aleatëve]], [[gjermanët]] lejuan transportin urgjent të ushqimeve.<ref>{{cite book|author=William I. Hitchcock|chapter=3. Hunger: The Netherlands and the Politics of Food|year=2009|url=https://books.google.al/books?id=1QSWIsVPHEoC&lpg=PP1&pg=PA98|title=The Bitter Road to Freedom: The Human Cost of Allied Victory in World War II Europe|language=en|publisher=Free Press|isbn=978-0-7432-7381-7|pages=98–129}}</ref><ref>{{cite book|author=Ingrid De Zwarte|url=https://books.google.com/books?id=zozrDwAAQBAJ|title=The Hunger Winter: Fighting Famine in the Occupied Netherlands, 1944–1945|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2020|language=en|isbn=978-1-108-83680-7}}</ref> [[File:Crowd of Dutch civilians celebrating the liberation of Utrecht by the Canadian Army.jpg|parapamje|Qytetarë holandezë duke festuar mbërritjen e trupave të Korparmatës së I Kanadeze në [[Utrecht]], pas dorëzimit gjerman, 7 maj 1945]] [[Forcat e Armatosura Kanadeze|Ushtria e I Kanadeze]] nisi Operacionin Veritable, në fillim të [[shkurti]]t, duke çarë Vijën Sigfrid dhe duke mbërritur në brigjet e [[Lumi i Rinit|Rinit]] në fillim të [[marsi]]t. Në javët e fundit të luftës në [[Evropa|Evropë]], [[Forcat e Armatosura Kanadeze|Ushtria e I Kanadeze]] u ngarkua me pastrimin e [[Holanda|Holandës]] nga forcat gjermane. Çlirimi i Arnhemit filooi më 12 prill [[1945]] dhe vijoi sipas planit, pasi tre brigata këmbësorie të divizioni të 49-të duke nxituar përmes qytetit. Brenda katër ditësh, [[Arnhem]]i, në këtë kohë një qytet i rrënuar, ishte tërësisht nën kontrollin e [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|aleatëve]].<ref>{{cite book|last=Waddy|first=John|title=A Tour of the Arnhem Battlefields: 17-26 September 1944|publisher=Pen & Sword Books|year=2001|url=https://books.google.al/books?id=jbfNDwAAQBAJ|language=en|orig-year=1999|ISBN=978-178346097-7|page=192}}</ref> [[Kanadezët]], pastaj përparuan menjëherë në vend, duke gjetur dhe mundur një kundërsulm gjerman në [[Ede (Holandë)|Oterlo]] and Dutch SS resistance at [[Ede (Holandë)|Ede]]. Më 27 prill një u arrit një armëpushim i përkohshëm, duke lejuar shpërndarjen e ndihmave ushqimore për qytetarët e uritur holandezë në zonat nën kontrollin gjerman (Operacioni Manna). Më 5 maj [[1945]], ''generaloberst'' Johannes Blaskowitz pranoi dorëzimin pa kushte të të gjitha forcave gjermane në [[Holanda|Holandë]], duke nënshkruar dorëzimin te gjeneral-lejtnanti kanadez Charles Foulkes në [[Wageningen]].<ref>{{cite book|last=Stacey|first=Charles Perry|title=Official History of the Canadian Army in the Second World War|url=http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/Victory_e.pdf|chapter=The Victory Campaign: The Operations in North-West Europe 1944–1945|volume=III|publisher=The Queen's Printer and Controller of Stationery|language=en|location=Otava|year=1960|pages=576–614|archive-url=https://web.archive.org/web/20201221111225/http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/Victory_e.pdf|archive-date=21 dhjetor 2020}}</ref> (5 maji tashmë kremtohet çdo vit si dita e çlirimit në Holandë.) Tre ditë më vonë [[Gjermania naziste|Gjermania]] u dorëzua pa kushte, duke i dhënë fund [[Lufta e Dytë Botërore|luftës]] në [[Evropa|Europë]]. Pas euforisë së mbarimit të luftës, [[holandezët]] ishin një popull i traumatizuar, me një ekonomi të rrënuar, një infrastrukturë të shkatërruar dhe mjaft qytete të rrënuara, duke përfshirë [[Roterdami|Roterdamin]], [[Nimega|Nijmegenin]], [[Arnhem]]in dhe një pjesë të [[Haga|Hagës]]. ===Ngjarjet e pas-luftës=== {{Further|Gjyqi i Nyrëmbergut|Përndjekja e gjermanëve pas Luftës së Dytë Botërore}} Pas luftës, pati raprezalie kundër atyre që kishin bashkëpunuar me [[Nazizmi|Nazizmin]]. Artur Seyss-Inquart, komisioneri nazist i [[Holanda|Holandës]], [[Gjyqi i Nyrëmbergut|u gjykua në Nyrëmberg]]. Në vitet e para të pas luftës, [[Holanda]] bëri përpjekje të vazhdueshme për të zgjeruar territorin, duke [[aneksimi|aneksuar]] territore fqinje gjermane. Planet e mëdha të [[aneksimi]]t u refuzuan vazhdimisht nga [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]], por Konferenca e Londrës në vitin [[1949]], i lejoi [[Holanda|Holandës]] të kryente një aneksim në shkallë të vogël. Shumica e territorit të aneksuar iu rikthye [[Gjermania Perëndimore|Gjermanisë]] më 1 gusht [[1963]], pasi [[Gjermania Perëndimore|Gjermania]] i pagoi [[Holanda|Holandës]] 280 miljonë marka gjermane.<ref>{{cite web|date=3 maj 2001|title=Eisch Duitschen grond!|url=http://geschiedenis.vpro.nl/programmas/2899536/afleveringen/3606801/|work=geschiedenis.vpro.nl|language=nl|access-date=22 korrik 2025|archive-date=26 nëntor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101126081744/http://geschiedenis.vpro.nl/programmas/2899536/afleveringen/3606801/|url-status=dead}}</ref> Operacioni Tulipani i Zi qe një pal i vitit [[1945]], nga ministri holandez i drejtësisë, Hans Kolfschoten për të dëbuar të gjithë [[gjermanët]] nga [[Holanda]]. Operacioni zgjati nga viti [[1946]] deri në vitin [[1948]] dhe në fund, u dëbuan 3,691 gjermanë (15% e gjermanëve që banonin në Holandë).<ref>{{cite web|title=Black Tulip|date=13 shtator 2005|language=nl|url=http://geschiedenis.vpro.nl/programmas/2899536/afleveringen/23997653/|work=geschiedenis.vpro.nl}}</ref> Operacioni nisi më 10 shtator [[1946]] në [[Amsterdami|Amsterdam]], ku [[gjermanët]] dhe familjet e tyre ishin marë nga shtëpitë e tyre në mes të natës dhe iu dha një orë për të mbledhur 50&nbsp;kg bagazhe. Ata u lejuan të mernin 100 gulden. Pjesa tjetër e zotërimeve të tyre do ti shkonte shtetit. Ata u çuan në [[Kampi i përqëndrimit|kampet e përqëndrimit]] afër kufirit gjerman, më i madhi i të cilëve ishte Kampi i Përqëndrimit Mariënbosch afër [[Nimega|Nijmegenit]].<ref name="EischDownload">{{cite web|title=Eisch Duitschen grond!|url=http://geschiedenis.vpro.nl/attachment.db/3613669/grenscorrectie%20web.doc|work=geschiedenis.vpro.nl|date=13 shtator 2005|language=nl}}</ref> ==Begatimi dhe Bashkimi Evropian (1945–Tani)== {{Further|Plani Marshall|Beneluksi|Bashkësia Evropiane e Qymyrit dhe Çelikut|Komuniteti Ekonomik Evropian|Komunitetet Evropiane}} Vitet pas luftës ishin një kohë vështirësish, mungesash dhe katastrofash natyrore. Kjo u pasua nga programe punësh publike në shkallë të gjerë, rekuperimi ekonomik, integrimi evropian dhe futja graduale e shtetit të mirëqenies. Menjëherë pas luftës, u imponua racionimi i shumë ushqimeve, duke përfshirë: cigaret, [[tekstili|tekstilet]], ilaçi i larjes dhe [[kafeja]]. Madje edhe këpucët tradicionale prej druri, u racionuan. Në [[Holanda|Holandë]] kishte mungesa të theksuara strehimi, si pasojë e shkatërrimeve të luftës.<ref>{{Cite book|author=Alan S. Milward|chapter=I. The Crisis of 1947|orig-year=1984|url=https://books.google.com/books?id=4mw3j5k7bz0C&pg=PA1|title=The Reconstruction of Western Europe, 1945–1951|publisher=University of California Press|year=1987|language=en|isbn=978-0-520-06035-7|pages=1–55}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Nelleke Bakker|author2=Janneke Wubs|title=A Mysterious Success: Doctor Spock and the Netherlands in the 1950s|journal=Paedagogica Historica|year=2002|volume=38|issue=1|language=en|pages=215–217}}</ref> Në vitet [[1950]], pati një emigrim në masë, veçanërisht drejtë [[Kanadaja|Kanadasë]], [[Australia|Australisë]] dhe [[Zelanda e Re|Zelandës së Re]]. Përpjekjet e emigrimit të inkurajuara nga qeveria për të pakësuar dendësinë e popullsisë bënë që rreth 500,000 [[holandezët|holandezë]] të largoheshin nga vendi pas luftës.<ref>{{Cite encyclopedia|author1=Michael J. Wintle|author2=Herbert H. Rowen|author3=Henk Meijer|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409956/Netherlands|author4=Marcus Willem Heslinga|title=Netherlands|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|author5=Adam Augustyn|author6=Heather Campbell|publisher=[[Encyclopædia Britannica]], Inc.|language=en|others=Yamini Chauhan, Aakanksha Gaur, Maren Goldberg, Gloria Lotha, Lorrain Murray, Michael Ray, Emily Rodriguez, Amy Tikkanen, Jeff Wallenfeldt, Grace Young|date=20 korrik 1998 – 2 maj 2025}}</ref> [[Holanda]] dështoi ti mbante [[Inditë Lindore Holandeze]], pasi [[Indonezia]] u bë e pavarur dhe 300,000 banorë holandezë (dhe aleatët e tyre indonezianë) do ti linin ishujt. Politika e pas luftës përjetoi ndryshime koalicionesh qeverisëse. Zgjedhjet parlamentare të vitit [[1946]] panë të dalë si partia më e madhe, Partia Katolike e Popullit (KVP), pak para Partisë Socialiste Punëtore (PvdA). Louis J. M. Beel formoi një koalicion të ri qeveritar. [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] nisën të jepnin ndihma ekonomike si pjesë e [[Plani Marshall|Planit Marshall]] në vitin [[1948]] që injektoi fonde të çmuara në ekonomi, duke ndihmuar modernizimin e sipërmarrjes dhe inkurajuar bashkëpunimin ekonomik.<ref>{{cite book|author=Frank Inklaar|editor1=Hans Krabbendam|editor2=Cornelis A. Van Minnen|url=https://books.google.al/books?id=mNO92q4ybX8C|title=Four Centuries of Dutch-American Relations: 1609–2009|year=2009|editor3=Giles Scott-Smith|chapter=The Marshall Plan and the Modernization of the Dutch Society|publisher=Suny Press|language=en|isbn=978-1-4384-3013-3|pages=761–772}}</ref> Zgjedhjet e vitit [[1948]] çuan në një koalicion të ri të drejtuar nga laburisti [[Willem Drees]]. Ai drejtoi katër kabinete të njëpasnjëshëm, Drees I, Drees II, Drees III dhe Drees IV, deri në vitin [[1958]]. Mandati i tij në zyrë pa katër zhvillime të rëndësishme politike: traumat e ç'kolonizimit, rekuperimin ekonomik, themelimin e shtetit holandez të mirëqenies dhe integrimin dhe bashkëpunimin ndërkombëtar, duke përfshirë formimin e [[Beneluksi]]t, [[Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik|OEEC]], [[NATO]], [[Bashkësia Evropiane e Qymyrit dhe Çelikut|ECSC]] dhe [[Komuniteti Ekonomik Evropian|EEC]]. [[File:Population of the Netherlands 1900-2000.png|parapamje|389px|Rritja e popullsisë së Holandës në v. [[1900]]–[[2000]]]] ===Bumi i lindjeve dhe rekuperimi ekonomik=== {{Further|Demografia e Holandës|Ekonomia e Holandës}} Megjithë problemet socio-ekonomike, kjo qe një periudhë optimizmi për shumë veta. Një bum lindjesh pasoi luftën, pasi çiftet e reja holandeze krijuan familjet që më parë nuk mundnin si pasojë e luftës. Ata kishin jetuar përmes vështirësive të [[Depresioni i madh|Depresionit të Madh]] dhe ferrit të luftës. Ata donin të nisnin nga e para dhe të zhvillonin jetë më të mira, pa varfëri, uri, terror dhe kursimtarinë e skajshme që ata e njihnin aq mirë. Ata kishin pak shije për një sistem tradicional të sundimit strikt të imponuar, me hierarkitë e tij të ngurta, me kufij shumë të fraksionuar dhe doktrina fetare ortodokse. Përkthimi i librit ''The Common Sense Book of Baby and Child Care'' ([[1946]]), nga pediatri amerikan Benjamin Spock ishte një best-seller. Vizioni i tij i jetës si miqësor, tolerant, i gëzueshëm dhe madje si qejf do të hidhte rrënjë dhe dukej mënyra më e mirë për të arritur lumturinë familjare në agimin e një epoke lirie dhe begatie.<ref name="Janneke Wubs 2002 pp. 209">{{cite journal|author1=Nelleke Bakker|author2=Janneke Wubs|title=A Mysterious Success: Doctor Spock and the Netherlands in the 1950s|journal=Paedagogica Historica|year=2002|volume=38|issue=1|language=en|pages=209–226}}</ref> Pagat u mbajtën të ulta dhe rikuperimi i niveleve të konsumit të paraluftës e vonoi mundësimin e rindërtimit të shpejtë të infrastrukturës. Në vitet pas luftës, papunësia dhe ekonomia u rritën me hapa të jashtëzakonshëm, megjithë nivelin e lartë të lindjeve. Infrastruktura dhe qytetet e rrënuara do të rindërtoheshin. Një kontribut kyç për rekuperimin e [[Holanda|Holandës]] së pas luftës erdhi nga [[Plani Marshall]], i cili i mundësoi vendit financime, mallra, lëndë të para dhe prodhime.<ref>{{cite book|last=Van der Eng|first=Pierre|year=1987|publisher=De Haan|url=https://books.google.al/books?id=D95HAAAAYAAJ|language=nl|title=De Marshall-Hulp: Een Perspectief voor Nederland 1947–1953|location=Houten|isbn=978-90-2694247-1}}</ref> [[Holandezët]] u bënë prapë ndërkombëtarisht aktivë. Korporatat holandeze, veçanërisht Royal Dutch Shell dhe [[Philips]], u bënë të shquara në nivel ndërkombëtar. sipërmarrësit, shkencëtarët, inxinierët dhe artistët nga [[Holanda]] dhanë kontribute të rëndësishme ndërkombëtare. Për shembull, ekonomistët holandezë, veçanërisht Jan Tinbergen ([[1903]]–[[1994]]), Tjalling Koopmans ([[1910]]–[[1985]]) dhe Henri Theil ([[1924]]–[[2000]]), dhanë kontribute të rëndësishme për metodologjinë matematike dhe statistikore të njohur si [[ekonometria|ekonometri]].<ref>{{cite journal|author=Andrew J. Hughes Hallett|url=https://academic.oup.com/oep/article-abstract/41/1/189/2364196?redirectedFrom=fulltext|title=Econometrics and the Theory of Economic Policy: The Tinbergen-Theil Contributions 40 Years On|journal=Oxford Economic Papers|date=janar 1989|volume=41|issue=1|language=en|doi=10.1093/oxfordjournals.oep.a041892|pages=189–214}}</ref> Përgjatë [[Evropa Perëndimore|Evropës Perëndimore]], periudha nga viti [[1973]] deri në vitin [[1981]], shënoi fundin e bumit ekonomik të viteve [[1960]]. [[Holanda]] përjetoi gjithashtu vite të rritjes negative pas tij. Papunësia u rrit në mënyrë të qëndrueshme, duke shkaktuar rritje të shpenzimeve shoqërore dhe të sigurisë. Inflacioni arriti dy shifra; tepricat qeveritare u zhdukën. Në pikpamje pozitive, u zhvilluan burime të pasura me gas natyror, duke mundësuar një shkëmbim pozitiv tregtar gjatë shumicës së periudhës. Defiçiti publik ishte i lartë.<ref>{{cite book|author=Christoffer Green-Pedersen|title=The Politics of Justification: Party Competition and Welfare-State Retrenchment in Denmark and the Netherlands from 1982–1998|url=https://books.google.al/books?id=gUO6AAAAIAAJ|year=2002|publisher=Amsterdam University Press|language=en|isbn=978-90-5356590-2|page=44}}</ref> Sipas analizës ekonomike afatgjatë të Horlings dhe Smits, arritjet kryesore në [[Ekonomia e Holandës|Ekonominë e Holndës]] u përqëndruan midis viteve [[1870]]–[[1930]] dhe midis viteve [[1950]] dhe [[1970]]. Nivelet ishin shumë të ulta në vitet [[1930]]–[[1945]] dhe pas vitit [[1987]].<ref>{{cite journal|author1=Edwin Horlings|journal=Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis|url=https://books.google.al/books?id=s5naAAAAMAAJ|author2=Jan-Pieter Smits|title=De Welzijnseffecten Van Economische Groei In Nederland 1800–2000|trans-title=Efektet e mirëqenies së rritjes ekonomike në Holandë, 1800–2000|year=2001|volume=27|issue=3|publisher=Nederlandse vereniging tot Beoefening van de Sociale Geschiedenis|language=nl|pages=266–280}}</ref> [[File:Netherlands. Viewed from a U.S. Army helicopter, gives a hint of the tremendous damage damage wrought by the flood - NARA - 541705.jpg|parapamje|354px|Qytet i përmbytur në Zuid Beveland, v. [[1953]]]] ===Kontrolli i ujërave=== Përmbytja e fundit e madhe në [[Holanda|Holandë]] ndodhi në fillim të [[shkurti]]t të vitit [[1953]], kur një stuhi e jashtëzakonshme shkaktoi kolapsin e mjaft digave në jug-perëndim të Holandës. Gjatë saj u mbytën më shumë se 1,800 veta. Qeveria holandeze në vijim vendosi të krijonte një program punimesh publike në shkallë të gjerë (''Deltawerken'') për të mbrojtur vendin ndaj përmbytjeve të ardhshme. Projekti mori më shumë se tridhjetë vjetë për tu përmbushur. ''Oosterscheldedam'', një pengesë e përparuar ndaj stuhive detare, u vu në punë në vitin [[1986]]. Programi kombëtar i Deltës vijoi ti menaxhonte këto vepra për qeverinë nën një komisioner të pavarur, me synimin e bërjes së [[Holanda|Holandës]] të qëndrueshme ndaj klimës dhe rezistente ndaj ujërave nga deri në vitin [[2050]].<ref>{{Cite web|date=15 shtator 2020|title=Delta Programme 2021|language=en|access-date=12 qershor 2021|url=https://english.deltaprogramma.nl/documents/publications/2020/09/15/dp2021-eng-printversie|publisher=Delta Programme Commissioner|page=16|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026034055/https://english.deltaprogramma.nl/documents/publications/2020/09/15/dp2021-eng-printversie|archive-date=26 tetor 2020}}</ref> ===Evropianizimi, amerikanizimi dhe ndërkombëtarizimi=== {{Further|Gjykata Evropiane e Drejtësisë|Bashkimi Evropian|Vlerat evropiane|Standardi Evropian|Historia e Bashkimit Evropian|Ekonomia e Bashkimit Evropian|Eurozona|Kultura e Evropës}} [[File:Anti kernwapendemonstratie in Den Haag ( 550 duizend deelnemers ) overzichten m, Bestanddeelnr 253-8817.jpg|parapamje|majtas|372px|Protestë në Hagë kundër garës së armëve bërthamore midis [[ShBA]]/[[NATO]] dhe [[Pakti i Varshavës]]/[[Bashkimi Sovjetik]], [[1983]]]] [[Bashkësia Evropiane e Qymyrit dhe Çelikut]] (ECSC), u themelua në vitin [[1951]] nga gjashtë vende: [[Belgjika]], [[Holanda]] dhe [[Luksemburgu]] (vendet e [[Beneluksi]]t) dhe [[Gjermania Perëndimore]], [[Franca]] dhe [[Italia]]. Qëllimi i saj ishte siguronte burimet e [[çeliku]]t dhe [[qymyri]]t për shtetet anëtare, si dhe mbështetjen ekonomike të vendeve pjesëmarrëse. Si një afekt anësor, ECSC ndihmoi në shpërndarjen e tensioneve midis vendeve, të cilat sapo i kishin përfunduar armiqësitë me njëri-tjetrin gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së II Botërore]]. Në atë kohë, ky bashkim ekonomik u rrit, duke shtuar anëtarë dhe duke e zgjeruar qëllimin, për tu bërë [[Komuniteti Ekonomik Evropian]] dhe më vonë [[Bashkimi Evropian]] (BE). [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] nisën të kishin më shumë ndikim. Pas luftës, asimi i lartë ndryshoi nga një model gjerman në një model me ndikim amerikan.<ref>{{cite book|author=Jan C. C. Rupp|chapter=The Americanization of Dutch Academia in the Postwar Era|editor1=D. F. J. Bosscher|editor2=Marja Roholl|year=1996|url=https://books.google.al.books?id=AcAWAQAAIAAJ|title=American Culture in the Netherlands|editor3=Mel van Elteren|series=European Contributions To American Studies|volume=30|publisher=Vrije Universiteit Amsterdam|language=en|isbn=978-905383305-6|pages=133–150}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Ndikimet amerikane kishin qenë të vogla në periudhën midis luftërave dhe gjatë luftës, [[Nazizmi]] kishte theksuar rreziqet e një kulture të ''shthurur'' amerikane siç paraqitetj nga [[jazz|xhazi]]. Megjithatë, [[holandezët]] u bënë më të tërhequr ndaj [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara]] gjatë periudhës së pas luftës, ndoshta pjesërisht për shkak të antipatisë përkundrejtë [[Nazizmi|Nazizmit]]<ref>{{cite book|author=Kees Wouters|url=https://books.google.al/books?id=AcAWAQAAIAAJ|title=American Culture in the Netherlands|editor1=D. F. J. Bosscher|chapter=Fear of the "Uncivilized": Dutch Responses to American Entertainment Music, 1920–1945|year=1996|volume=30|editor2=Marja Roholl|editor3=Mel van Elteren|series=European Contributions to American Studies|publisher=Vrije Uniersiteit Amsterdam|language=en|isbn=978-90-5383305-6|pages=43–61}}</ref> por sigurisht për shkak të filmave dhe konsumimit të mallrave amerikanë. [[Plani Marshall]] gjithashtu paraqiti praktikat menaxheriale amerikane te [[holandezët]]. [[NATO]] solli doktrinën dhe teknologjinë ushtarake amerikane.<ref>{{cite journal|author=Jan Hoffenaar|title='Hannibal ante portas': The Soviet Military Threat and the Build-up of the Dutch Armed Forces, 1948–1958|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-military-history_2002-01_66_1/page/n166|journal=Journal of Military History|year=2002|volume=66|issue=1|language=en|pages=163–191}}</ref> Intelektualët, artistët dhe e majta politike, megjithatë, qëndroi më e rezervuar rreth amerikanizmit.<ref>{{cite journal|author=Hans Renders|title=Art, ideology and Americanization in post-war Dutch Mandril: Journalistic innovation of a conservative kind|journal=Quaerendo|year=2006|volume=36|issue=1|language=en|pages=114–134}}</ref> Sipas Rob Kroes, anti-Amerikanizmi në [[Holanda|Holandë]] ishte ambig: kultura amerikane ishte edhe e pranuar edhe e kritikuar në të njëjtën kohë.<ref>{{cite book|author=Rob Kroes|title=Anti-Americanism in Europe|year=1986|url=https://books.google.al/books?id=fAVhQgAACAAJ|chapter=The Great Satan Versus the Evil Empire: Anti-Americanism in the Netherlands|volume=11|editor1=Rob Kroes|editor2=Maarten van Rossem|publisher=Netherlands American Studies Association|isbn=978-90-6256019-6|language=en|others=Marcus Cunliffe|series=European Contributions to American Studies|pages=37–50}}</ref> [[Holanda]] është një anëtar themelues i [[Bashkimi Evropian|BE-së]], [[NATO]]-s, [[Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik|OECD]]-së dhe [[Organizata Botërore e Tregtisë|Organizatës Botërore të Tregtisë]]. Bashkë me [[Belgjika|Belgjikën]] dhe [[Luksemburgu]]n ajo përbën bashkimin ekonomik të [[Beneluksi]]t. Vendi është bujtës i Organizatës për ndalimin e Armëve Kimike dhe pesë gjykatave ndërkombëtare: Gjykatës Permanente të Arbitrazhit, [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë|Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë]], [[Gjykata e Hagës për ish Jugosllavinë|Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish Jugoslavinë]], [[Gjykata Penale Ndërkombëtare|Gjykatës Penale Ndërkombëtare]] dhe Tribunalit Special për Libanin. Katër të parat janë të vendosura në [[Haga|Hagë]], ashtu si agjensia e BE-së mbi inteligjencën kriminale, [[Europoli]] dhe agjensia e bashkëpunimit gjyqësor, Eurojust. Kjo ka bërë që qyteti të etiketohet si ''kryeqyteti legal botëror''.<ref>{{Cite book|last1=van Krieken|first1=Peter J.|url=https://archive.org/details/haguelegalcapita0000unse|title=The Hague: Legal Capital of the World|author2=David McKay|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2005|language=en|isbn=978-90-6704-185-0|url-access=registration|quote=Në vitet [[1990]], gjatë mandatit të tij si Sekretar i përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, Boutros Boutros-Ghali nisi ta quante [[Haga|Hagën]] kryeqytetin legal botëror.}}</ref> [[File:Arrivalrotterdam.jpg|parapamje|432px|Mbërritja e anijes ''Castel Felice'' me "indos" (euroaziatikë holandezo-indonezianë) në Lloydkade në Roterdam, 20 maj 1958]] ===Ç'kolonizimi dhe multikulturalizmi=== {{Further|Demografia e Holandës|Feja në Holandë|Multikulturalizmi|Coffeeshop}} [[Inditë Lindore Holandeze]] kishin qenë prej kohësh një burim i çmuar për [[Holanda|Holandën]], duke prodhuar rreth 14% të të ardhurave kombëtare holandeze në vitet [[1930]], dhe ishte vendbanimi i mijërat qytetarëve, zyrtarëve, sipërmarrësve dhe misionarëve holandezë.<ref>{{cite book|author=Marc Frey|editor1=Hans Krabbendam|editor2=Cornelis A. Van Minnen|year=2009|url=https://books.google.al/books?id=mNO92q4ybX8C&lpg=PP1&pg=PA609|title=Four Centuries of Dutch-American Relations: 1609–2009|editor3=Giles Scott-Smith|chapter=Decoloonization and Dutch-American Relations|publisher=Suny Press|language=en|isbn=978-1-4384-3013-3|pages=609-620}}</ref> Nga gjysma e parë e [[shekulli XX|shekullit të XX]], u zhvilluan organizata dhe udhëheqje të reja në [[Inditë Lindore Holandeze]]. Nën politikën e saj etike, qeveria kishte ndihmuar në krijimin e një elite të arsimuar indoneziane. Këto ndryshime të thella përbënin "Ripërtëritjen Kombëtare Indoneziane". Aktivizmi i rritur politik dhe pushtimi japonez minuan sundimin holandez, duke kulminuar në shpalljen e pavarësisë së nacionalistëve më 17 gusht [[1945]], dy ditë pas dorëzimit të [[Perandoria e Japonisë|Japonisë]].<ref>{{cite book|author=Merle Calvin Ricklefs|year=2008|language=en|url=https://archive.org/details/m.-c.-ricklefs-a-history-of-modern-indonesia-since-c.-1200-red-globe-press-2008/page/188/|title=A Modern History of Indonesia|chapter=IV. The Emergence of the Idea of Indonesia, c. 1900-42|publisher=Palgrave Macmillan|orig-year=1981|edition=i 4-rt|isbn=978-0-230-54685-1|pages=188-234}}</ref> [[Holandezët]] nuk planifikonin ta linin [[Indonezia|Indonezinë]] të largohej. Megjithatë, ajo ishte shumë e dobët për ta ripushtuar vendin. [[Japonezët]] i kishin burgosur të gjithë banorët holandezë dhe i kthyen ishujt në një qeveri vendase, e cila ishte gjerësisht popullore. Ushtria Britanike mbërriti për të çarmatosur [[japonezët]]. [[Holandezët]] më në fund u rikthyen dhe u përpoqën ta ç'rrënjosnin Revolucionin Kombëtar Indonezian me forcë, ndonjëherë brutal në natyrë siç ndodhi në Masakrën e Ravagedes.<ref>{{cite journal|author1=Gert Oostindie|journal=War in History|url=https://www.jstor.org/stable/26500601|author2=Ireen Hoogenboom|title=The decolonization war in Indonesia, 1945–1949: War crimes in Dutch veterans' egodocuments|author3=Jonathan Verwey|date=prill 2018|volume=25|issue=2|doi=10.1177/0968344517696525|publisher=Sage Publications, ltd.|language=en|pages=254–276}}, argumenton se ''krimet e luftës përbënin një ingredient strukturor të luftës holandeze''.</ref> Kishte qindra mijëra indonezianë që e mbështetën qëndrimin holandez; kur më në fund pavarësia mbërriti, shumica e tyre u zhvendosën në [[Holanda|Holandë]]. [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]] ndërmjetësoi një kompromis të nënshkruar në [[marsi]]n e vitit [[1947]], ndërsa kontrolli [[de fakto|de facto]] i Republikës së re Indoneziane njohej mbi [[Xhava]], Maduro dhe [[Sumatra]], ndërsa kontrolli holandez u njoh mbi ishuj të shumtë dhe më pak të rëndësishëm. Nën një marrëveshje të mëparshme, duhet të krijohej një shtet federal indonezian dhe një kornizë për këtë federatë për të qenë në një bashkim konfederativ me Holandën.<ref name="Kahin">{{Cite book|last=Kahin|first=George McTurnan|chapter=XIII. The Final Struggle and the Republic’s Victory|year=2003|url=https://books.google.al/books?id=WDgBBzWQ2DAC&lpg=PP1&pg=PA391|title=Nationalism and Revolution in Indonesia|publisher=SEAP Publications|language=en|location=Ithaca, Nju Jork|orig-date=1952|isbn=978-0-87727-734-7|pages=391–445}}</ref> Megjithatë, ky organizim nuk u zbatua kurrë plotësisht dhe në vijim u shpërbë nga të dyja palët në mesin e viteve [[1950]].<ref name="Ricklefs">{{Cite book|author=Merle Calvin Ricklefs|year=2008|url=https://books.google.com/books?id=0AAdBQAAQBAJ&pg=PA288|title=A History of Modern Indonesia Since c. 1200|publisher=Palgrave MacMillan|language=en|isbn=978-0-230-54686-8|orig-date=1981|edition=i 4-rt|page=288}}</ref><ref>{{Cite journal|author1=J. J. P. de Jong|author2=D. M. E. Lessing-Sutherland|title=Nederland, Indonesië en de financiële overeenkomst van 1966. Onderhandelingen, regeling, uitvoering|date=qershor 2004|language=nl|url=https://historibersama.com/dutch-government-report/?lang=nl|journal=Nederlands Regeringsrapport|publisher=Ministerie van Buitenlandse Zaken|via=Histori Bersama}}</ref> [[Indonezianët]] donin kalimin e plotë të pushtetit, por [[holandezët]] refuzuan. Nga viti [[1946]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] po i financonin holandezët në [[Indonezia|Indonezi]] dhe qenë të afta të ushtronin trysni mbi Hagën. Duke rritur trysninë ndërkombëtare—duke përfshirë sugjerimin amerikan rreth ndërprerjes së fondeve ushtarake—e detyruan [[Holanda|Holandën]] të tërhiqej. Një episod vendimtar ishte suksesi i Republikës Indoneziane në shtypjen e revoltës komuniste. [[Uashingtoni]] tani kuptoi se [[Indonezia]] qe pjesë e [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]] kundër [[komunizmi]]t dhe se qeveria indoneziane ishte një aleate e nevojshme—dhe se taktikat holandeze ishin kundërproduktive dhe kaotike, dhe se mund të ndihmonte kryengritjet komuniste.<ref>{{Cite book|author=Frances Gouda|title=American Visions of the Netherlands East Indies/Indonesia: US Foreign Policy and Indonesian Nationalism, 1920–1949|publisher=Amsterdam University Press|year=2002|url=https://books.google.com/books?id=Zh1VtsxRlRAC&pg=PA36|isbn=978-905356479-0|language=en|pages=36, 196}}</ref> Megjithatë, politika ç‘kolonizuese holandeze ishte gjerësisht e njollosur dhe e ngadaltë, për shkak të sjelljes [[Ekspansionizmi|expansioniste]] të qeverisë së re indoneziane, ashtu dhe udhëheqësve holandezë që ndiheshin të detyruar të mbronin rajonet e tjera ishullore nga përplasjet ushtarake me [[Indonezia|Indonezinë]], duke dërguar trupa te to si masë mbrojtëse.<ref name=":02">{{Cite book|author=Petrus Johannes Antonius Nicolaas Rietbergen|year=2002|url=https://search.worldcat.org/title/52849131|title=A Short History of the Netherlands: From Prehistory to the Present Day|publisher=Bekking|language=en|edition=i 5-të|location=Amersfoort|oclc=52849131|isbn=978-90-6109-440-1|pages=148}}</ref> [[Holanda]] e njohu formalisht pavarësinë e [[Indonezia|Indonezisë]] më 27 dhjetor [[1949]], kur u zhvillua një transferim i sovranitetit, datë në të cilën politikanët dhe udhëheqësit ushtarakë holandezë ndaluan së përpjekuri për ta mbizotëruar rajonin.<ref name=":02" /> Opinioni publik fajësoi [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Uashingtonin]] për dështimin kolonial holandez.<ref>{{cite book|author=Marc Frey|url=https://books.google.al/books?id=mNO92q4ybX8C&lpg=PP1&pg=PA609|title=Four Centuries of Dutch-American Relations: 1609–2009|editor1=Hans Krabbendam|editor2=Cornelis A. Van Minnen|editor3=Giles Scott-Smith|year=2009|chapter=Decoloonization and Dutch-American Relations|publisher=Suny Press|language=en|isbn=978-1-4384-3013-3|pages=609–613}}</ref> Vetëm Iriani, gjysma perëndimore e Guinesë së Re mbeti nën kontrollin holandez, si Guinea e Re Holandeze, deri në vitin [[1961]], kur [[Holanda]] do ta transferonte sovranitetin e këtij rajoni te [[Indonezia]]. Gjatë dhe pas Revolucionit Kombëtar Indonezian, mbi 350,000 veta, u larguan nga [[Indonezia]] për në [[Holanda|Holandë]]. Kjo përfshinte 250,000 evropianë dhe ''indos'' (euroaziatikë holandezo-indonezianë), bashkë me 100,000 rekrutë ushtarakë dhe 12,000 molukano-jugorë, që u vendosën në Holandë. Në mënyrë të ngjashme, pas pavarësisë së [[Surinami]]t, në vitin [[1975]], 115,000 surinamezë do të emigronin drejtë Holandës.<ref>{{cite journal|author=H. L. Wesseling|title=Post-Imperial Holland|url=https://www.jstor.org/stable/260462|journal=Journal of Contemporary History|volume=15|issue=1|year=1980|language=en|pages=125–142}}</ref> Ky emigrim ndodhi në pesë valë të ndryshme përgjatë një periudhe prej 20 vjetësh. Ai përfshinte indos (shumë prej të cilëve i kaluan vitet e luftës në kampet japoneze të përqëndrimit), ish ushtarët jug-molukanë dhe familjet e tyre, qytetarët holandezë të "Çështjes së Guinesë së Re", qytetarë holandezë nga Guinea e Re Holandeze (duke përfshirë shërbyes civilë papuanë dhe familjet e tyre), si dhe indos të tjerë që qëndruan mbrapa, por që më vonë ndryshuan mendje rreth vendimit të tyre për të marrë qytetarinë indoneziane.<ref>{{cite book|last=Van Nimwegen|first=Nico|title=De demografische geschiedenis van Indische Nederlanders|url=http://www.nidi.nl/shared/content/output/reports/nidi-report-64.pdf|publisher=NIDI|language=nl|year=2002|ISSN=0922-7210|OCLC=55220176|series=Report no. 64|location=Hagë|ISBN=978-90-70990-92-3|page=23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529011250/http://www.nidi.nl/shared/content/output/reports/nidi-report-64.pdf|archive-date=29 maj 2014}}</ref><ref>{{cite web|website=Sejarah Indonesia|url=http://www.gimonca.com/sejarah/sejarah09.shtml|title=An Online Timeline of Indonesian History – The Sukarno years: 1950 to 1965|language=en}}</ref> Indosit me prejardhje indoneziane (që tani numërojnë rreth 680,000) janë grupi më i madh etnik minoritar në [[Holanda|Holandë]]. Ata janë integruar në shoqërinë holandeze, por kanë ruajtur shumë aspekte të kulturës së tyre dhe i kanë shtuar një shije të veçantë indoneziane Holandës.<ref>{{cite web|title=The Indos|publisher=MCNL Project, UC Berkeley|date=2010|url=http://dutch.berkeley.edu/mcnl/history/immigration/colonial/the-indos/|language=en|url-status=dead|archive-date=9 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100609230143/http://dutch.berkeley.edu/mcnl/history/immigration/colonial/the-indos/}}</ref> Megjithëse fillimisht kishte frikë se humbja e [[Inditë Lindore Holandeze|Indive Lindore Holandeze]] do të kontribuonin në një rënie ekonomike, [[Ekonomia e Holandës]] përjetoi një rritje të jashtëzakonshme (pjesërisht për shkak të sasisë shpërpjesëtimore të ndihmave të [[Plani Marshall|Planit Marshall]] të mara) në vitet [[1950]] dhe [[1960]]. Në fakt, kërkesa për punë ishte aq e madh sa emigrimi u inkurajua në mënyrë aktive, në fillim nga [[Italia]] dhe pastaj nga [[Spanja]], ndërsa më vonë në vijim, në numra më të mëdhenj, nga [[Turqia]] dhe [[Maroku]]. [[Surinami]] u bë i pavarur më 25 nëntor [[1975]]. Qeveria holandeze e mbështeti pavarësinë, pasi donte të pengonte vërshimin e emigrantëve nga Surinami dhe gjithashtu ti jepte fund statusit kolonial. Gjithësesi, rreth një e treta e të gjithë popullsisë së Surinamit, duke ju friksuar trazirave dhe rënies ekonomike, u zhvendosën drejtë [[Holanda|Holandës]], duke krijuar një bashkësi surinameze në Holandë, që tashmë është pak a shumë po aq e madhe sa vetë popullsia e [[Surinami]]t. ===Liberalizimi=== {{Kryesor|Liberalizmi shoqëror}} Kur fëmijët e bumit të lindjeve të pas luftës u rritën, ata çuan në revoltën e viteve [[1960]], kur të gjitha ngurtësive në jetën holandeze.<ref name="Janneke Wubs 2002 pp. 209" /> Vitet [[1960]] dhe [[1970]] ishin një kohë ndryshimesh të mëdha shoqërore dhe kulturore, si fraksionimi i shpejtë, duke çuar në gërryerjen e ndarjeve të vjetra klasore dhe fetare.<ref>{{cite journal|author=Christopher G. A. Bryant|title=Depillarisation in the Netherlands|year=1981|volume=32|issue=1|language=en|url=https://www.jstor.org/stable/589763|journal=British Journal of Sociology|pages=56–74}}</ref> U shfaq një kulturë e re përgjatë gjithë [[Evropa Perëndimore|Evropës Perëndimore]] dhe [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara]], e karakterizuar nga rrebelimet studentore, informaliteti, liria seksuale, veshja informale, stilet e reja të flokëve, muzika protestuese, drogat dhe idealizmi.<ref>{{Cite book|author1=Willem Frijhoff|author2=Marijke Spies|publisher=Uitgeverij Van Gorcum|url=https://books.google.com/books?id=JZfvCVndvXoC&pg=PA412|title=Dutch Culture in a European Perspective: 1950, prosperity and welfare|year=2004|language=en|isbn=978-90-2323966-6|page=412}}</ref> Të rinjtë dhe studentët në veçanti, i refuzonin normat tradicionale nxisnin për ndryshime mbi çështje si: [[Të drejtat e grave]], [[seksualiteti njerëzor|seksualiteti]], [[çarmatimi]] dhe [[mbrojtja e mjedisit|çështjet mjedisore]]. [[Sekularizimi]], ose rënia e [[feja|ndjekjes së fesë]], së pari u bë i dallueshëm pas vitit [[1960]] në zonat rurale protestante të [[Friesland]] dhe [[Groningen (provincë)|Groningenit]]. Pastaj, ai u përhap në [[Amsterdami|Amsterdam]], [[Roterdami|Roterdam]] dhe qytetet e tjera të rëndësishme në perëndim. Në fund, zonat e jugut katolik shfaqën një rënie të ndikimit fetar. Pasi distancat shoqërore midis [[Kalvinizmi|kalvinistëve]] dhe [[katolicizmi|katolikëve]] u ngushtuan (tashmë atë filluan të martoheshin me njëri-tjetrin<ref>{{cite journal|year=1991|author1=John Hendrickx|url=https://search.worldcat.org/title/5792205897|author2=Jan Lammers|journal=Review of Religious Research|author3=Wout Ultee|title=Religious Assortative Marriage in The Netherlands, 1938–1983|volume=33|issue=2|issn=0034-673X|oclc=5792205897|doi=10.2307/3511909|language=en|pages=123–145}}</ref>), gjë që bëri të mundur bashkimin e partive të tyre. Partia Anti-Revolucionare (ARP) në vitin [[1977]] u bashkua me Partinë e Popullit Katolik (KVP) dhe protestantët e Bashkimit Historik Kristian (CHU) për të formuar Thirrjen Kristian Demokratike (CDA).<ref>{{Cite book|author=Herman Bakvis|year=1981|url=https://archive.org/details/catholicpowerinn00bakv|language=en|title=Catholic Power in the Netherlands|publisher=McGill-Queens|isbn=978-077350361-8|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/catholicpowerinn00bakv/page/172 172]–73, 216}}</ref> Megjithatë, më vonë do të shfaqej një prirje kundërbalancuese si pasojë e një ripërtëritje fetare në ''Brezin Protestant të Biblës'' në [[Holanda|Holandë]] dhe rritjes së bashkësive myslimane dhe hindu, për shkak të emigrimit nga përtejdetit dhe nivelet e larta të pjellorisë.<ref>{{cite journal|author=Hans Knippenberg|journal=GeoJournal|year=1998|volume=45|issue=3|url=https://doi.org/10.1023%2FA%3A1006973011455|title=Secularization in the Netherlands in its historical and geographical dimensions|language=en|pages=209–220}}</ref><ref>{{cite book|author1=Tomáš Sobotka|title=Religiosity and spatial demographic differences in the Netherlands|url=https://search.worldcat.org/title/66191002|author2=Feray Adigüzel|year=2002|publisher=Universiteti i Groningenit|oclc=932422743|language=en}}</ref> Pas vitit [[1982]], pati një rivendosje në transhe të sistemit të mirëqenies, veçanërisht në lidhje me pensionet e pleqërisë, përfitimet e papunësisë dhe pensionet e paaftësisë/përfitimet e tërheqjes së hershme.<ref>{{cite book|author=Christoffer Green-Pedersen|year=2002|url=https://books.google.al/books?id=gUO6AAAAIAAJ|title=The Politics of Justification: Party Competition and Welfare-State Retrenchment in Denmark and the Netherlands from 1982–1998|publisher=Amsterdam University Press|language=en|isbn=978-90-5356590-2|page=13}}</ref><ref>{{cite journal|author=Christoffer Green-Pedersen|date=dhjetor 2001|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01402380108425456|title=The Puzzle of Dutch Welfare State Retrenchment|journal=West European Politics|volume=24|issue=3|language=en|pages=135–150}}</ref> Duke pasuar zgjedhjet e përgjithshme të vitit [[1994]], në të cilat CDA-ja humbi një pjesë të konsiderueshme të përfaqësimit të saj, [[liberalizmi shoqëror|social-liberal]] Democrats 66 (D66) u dyfishuan në përfaqësim duke formuar një koalicion me Partinë Laburiste (PvdA), dhe Partinë e Popullit për Liri dhe Demokraci (VVD). Ky koalicion i ''purpurtë'' shënoi mungesën e parë të CDA-së në një qeveri prej dekadash. Gjatë viteve të Koalicionit të Purpurtë, një periudhë që zgjati deri në ngritjen e politikanit populist Pim Fortuyn, qeveria adresoi çështje që më parë shiheshin si tabu nën ndikimin Kristian të kabinetit. Këtë herë, qeveria holandeze futi një legjislacion të paparë, bazuar mbi një politikë zyrtare tolerance ({{lang|nl|gedoogbeleid}}). [[Aborti]] dhe [[euthanasia]] u dekriminalizuan, por u vendosën udhëzime më strikte për zbatimin e tyre. Poltika e drogave, veçanërisht në lidhje me rregullimet e [[Kanabisi (drogë)|kanabisit]], u reformuan. [[Prostitucioni]] u legalizua, por u kufizua në bordello, ku shëndeti dhe siguria e të përfshirëve mund të monitorohej në mënyrë të përshtatshme. Me aktin e vitit [[2001]] mbi [[martesa brenda të njëjtës gjini|martesat e të njëjtës gjini]], [[Holanda]] u bë vendi i parë në botë që ligjëroi [[martesa brenda të njëjtës gjini|martesat e të njëjtës gjini]]. Përveç reformave shoqërore, Koalicioni i Purpurtë gjithashtu kryesoi mbi një periudhë begatie të rëndësishme ekonomike. [[File:Wim_Kok_1994.jpg|parapamje|upright=.9|Wim Kok shërbeu si kryeministër i Holandës nga 22 gushti [[1994]], deri më 22 korrik [[2002]].]] ===Politika së fundi=== Në zgjedhjet e përgjithshme të vitit [[1998]], Koalicioni i Purpurt i përbërë nga Social Demokratët dhe liberalët e krahut të majtë dhe të djathtë, e rriti shumicën e saj. Si PvdA-ja social demokratike, ashtu dhe VVD-ja liberal konservatore u rritën në kurriz të partnerit të tyre të ri në kabinet, D66-a liberal progresive. Voteruesit e shpërblyen Koalicionin e Purpurtë për performancën e tij ekonomike, e cila përfshinte reduktimin e papunësisë dhe defiçitit buxhetor, rritja e qëndrueshme dhe krijimi i vendeve të punës me ngrirjen e pagave dhe shkurtimin e shtetit të mirëqenies, bashkë me një politikë kufizimesh fiskale.<ref>{{cite web|title=Netherlands: Elections held in 1998|url=http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2231_98.htm|website=Inter-Parliamentary Union|language=en}}</ref> Rezulti ishte kabineti i dytë Kok.<ref>{{Cite journal|last1=Aarts|first1=Kees|last2=Semetko|first2=Holli A.|url=http://www.palgrave-journals.com/ap|year=1999|title=Representation and responsibility: the 1998 Dutch election in perspective|journal=Acta Politica|volume=34|issue=2|language=en|pages=111–29}}</ref> Pushteti i koalicionit u zbeh me futjen e Listës Pim Fortuyn në zgjedhjet e përgjithshme të vitit [[2002]], një parti populiste, e cila zhvilloi një fushatë të theksuar anti-emigracion dhe kundër koalicionit të purpurtë, duke cituar librin ''De puinhopen van acht jaar Paars'' (''Kaosi i Purpurtë'') si burim i vuajtjeve shoqërore të vendeve. Në vrasjen e parë politike prej tre shekujsh, Fortuyn u vra pak më shumë se një javë para zgjedhjeve. Në këtë situatë, LPF i mbizotëroi zgjedhjet, duke hyrë në parlament me një të gjashtën e vendeve, ndërsa PvdA-ja (laburistët) humbën gjysmën e vendeve të tyre. Kabineti pasues u formua nga CDA-ja, VVD-ja dhe LPF-ja, i drejtuar nga kryeministri Jan Peter Balkenende. Megjithëse partia arrit ta zëvendësonte Koalicionin rival të Purpurt, pa figurën karizmatike të Pim Fortuyn në timonin e saj, ajo do të ishte jetë-shkurtër; duke zgjatur thjeshtë 87 ditë në qeveri.<ref>{{Cite journal|last1=van Holsteyn|first2=Joop J. M.|year=2003|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01402380512331341101|last2=Irwin|first1=Galen A.|title=Never a dull moment: Pim Fortuyn and the Dutch parliamentary election of 2002|journal=West European Politics|volume=26|issue=2|s2cid=153401929|doi=10.1080/01402380512331341101|language=en|pages=41–66}}</ref> Një tjetër vrasje që shkaktoi trazim të madh ndodhi më 2 nëntor [[2004]], kur regjizori dhe publicisti [[Theo van Gogh]] u vra nga një i ri holandezo-maroken me pikëpamje [[ekstremizmi islam|të skajshme Islamike]], për shkat të pretendimit të [[blasfemia|blasfemisë]] së Van Goghut. Një javë më vonë, u kryen mjaft arrestime personave të prirë drejtë [[terrorizmi islam|terrorizmit islamik]], që më vonë do të shpalleshin fajtorë për komplot me synime terroriste, verdikt ky që gjithësesi do të anullohej në apel. Të gjitha këto nxitën një debat mbi pozicionin e [[Ekstremizmi islam|ekstremizmit Islamik]] dhe [[Islamizmi]]t në përgjithësi në shoqërinë holandeze dhe mbi emigrimin dhe integrimin. Mbrojtja personale e shumicës së politikanëve, veçanërisht kritja islamike Ayaan Hirsi Ali, u rrit në nivele të papara. ===Shekulli XXI=== [[File:Balkenende visits Bush June 2008.jpg|majtas|parapamje|372px|Kryeministri holandez Jan Peter Balkenende dhe [[Presidenti i Shteteve të Bashkuara|presidenti amerikan]], [[George W. Bush]] në Zyrën Ovale, më 5 qershor 2008]] Nga viti [[2000]], popullsia ishte rritur në 15,900,000 banorë, duke e bërë [[Holanda|Holandën]] një nga vendet e populluara më dendur në botë. Zhvillimi urban ka çuar në zhvillimin e një rrethine ndër-urbane të quajtur {{Lang|nl|Randstad}}, e cila përfshin katër qytetet më të mëdha ([[Amsterdami]]n, [[Roterdami]]n, [[Haga|Hagën]] dhe [[Utrecht|Utrehtin]]) dhe zonat përreth. Me një popullsi prej 7,100,000 banorësh; ajo është një nga rrethinat më të mëdha ndër-urbane në [[Evropa|Evropë]]. Gjatë {{lang|nl|Koningsdag}} (''Dita e Mbretit''), më 30 prill [[2013]], princi [[Willem-Alexander i Holandës|Willem Alexander]] u ngjit në fronin e Holandës, duke pasuar abdikimin e nënës së tij, [[Beatriks e Hollandës|mbretëreshës Beatrix]]. Në kohën e abdikimit të saj, në moshën 75 vjeçare, [[Beatriks e Hollandës|Beatrix]] ishte monarku më i vjetër në fuqi në [[Historia e Holandës|historinë e vendit]]. Më 17 korrik [[2014]], 196 holandezë janë mes 298 njerëzve huaj të vrarë gjatë fluturimit të aeroplanit MH17 të ''Malaysia Airlines'' të goditur nga një raketë toka-ajër në Ukrahina Lindore afër kufirit [[Rusia|Rusi]]–[[Ukraina|Ukrainë]].<ref>{{cite web|title=MH17 incident|url=https://www.government.nl/topics/mh17-incident|website=Government of the Netherlands|date=23 janar 2018|language=en|access-date=5 mars 2024}}</ref> Një referendum mbi aprovimin e marrëveshjes së asocimit midis [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]] dhe [[Ukraina|Ukrainës]] u mbajt në [[Haga|Hagë]] më 6 prill [[2016]]. Kryeministri i VVD-së Mark Rutte do të fitonte zgjedhjet e përgjithshme holandeze të vitit [[2017]], duke formuar një qeveri të tretë dhe që nga viti [[2006]], pasi Partia e Popullit për Liri dhe Demokraci do të votonte, që në pak muajt e parë do të sfidohej. [[File:President Trump Meets with the Prime Minister of the Netherlands (48317652116).jpg|parapamje|372px|Kryeministri holandez Mark Rutte dhe [[Presidenti i Shteteve të Bashkuara]] [[Donald Trump]] në Zyrën Ovale më 18 korrik [[2019]]]] Në fundin e [[shkurti]]t [[2020]], [[Holanda]] konfirmoi rastin e parë të [[Pandemia e COVID-19 në Holandë|COVID-19]] dhe [[izolimi]] u shpall zyrtarisht më 19 dhjetor [[2021]].<ref name="rijksoverheid.nl">{{cite web|date=18 dhjetor 2021|work=rijksoverheid.nl|language=nl, en|url=https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/12/18/verspreiding-omikron-vertragen-nederland-in-lockdown|title=Verspreiding omikron vertragen: Nederland in lockdown|access-date=22 korrik 2025|archive-date=30 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230114123/https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/12/18/verspreiding-omikron-vertragen-nederland-in-lockdown|url-status=dead}}</ref> Në tremujorin e dytë të vitit [[2020]], [[Ekonomia e Holandës|ekonomia holandeze]] u tkurr me 8.4 përqint, krahasuar me tremujorin e mëparshëm. Në tremujorët pasues Prodhimi i Brendshëm Bruto (GDP) u ristabilizua.<ref>{{Cite web|title=Economic impact of COVID-19|url=https://www.cbs.nl/en-gb/dossier/coronavirus-crisis-cbs-figures/economic-impact-of-covid-19|work=cbs.nl|language=en|access-date=29 gusht 2023}}</ref> [[Vaksina për COVID-19|Vaksinat e para të COVID-19]] u shpërndanë në fillim të [[janari]]t të vitit [[2021]].<ref>{{Cite web|title=First COVID-19 vaccination in the Netherlands given at GGD vaccination site in Veghel|url=https://www.rivm.nl/en/news/first-covid-19-vaccination-given-at-ggd-vaccination-site-in-veghel|work=rivm.nl|language=en|access-date=29 gusht 2023}}</ref><ref>{{Cite web|title=Coronavirus Dashboard|language=en, nl|url=https://coronadashboard.government.nl/landelijk/vaccinaties|access-date=29 gusht 2023|work=coronadashboard.government.nl}}</ref> Në [[marsi]]n e vitit [[2021]], kryeministri i qendrës së djathtë të VVD-së , Mark Rutte doli fitues i zgjedhjeve të përgjithshme holandeze, duke siguruar 35 nga 150 vende në parlament. Partia e dytë më e madh ishte D66-a e qendrës së majtë me 24 vende. Partia e të djathtës ekstreme të [[Geert Wilders]] e humbi mbështetjen e saj. Kryeministri Mark Rutte, në pushtet që nga viti [[2010]], formoi qeverinë e tij të katërt të koalicionit.<ref>{{Cite news|agency=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56436297|title=Dutch election: PM Mark Rutte claims victory and fourth term|date=18 mars 2021|language=en}}</ref> [[Mark Rutte]] është kryeministri që ka shërbyer më gjatë në [[Historia e Holandës|Historinë e Holandës]], nga viti [[2010]] deri në vitin [[2024]]. Më 7 korrik [[2023]], ai shpalli dorëheqjen e qeverisë së tij, pasi ajo dështoi të arrinte një marrëveshje se si duhet ta trajtonte emigrimin.<ref>{{cite web|title=Mark Rutte resigns as Dutch PM amid migration dispute|language=en|url=https://globalnews.ca/news/9818417/mark-rutte-resigns-dutch-pm-migration/|website=Global News}}</ref><ref>{{cite news|author=Mike Corder|url=https://apnews.com/article/netherlands-migration-rutte-government-0a52333c06947d689eb38a43a13ff7b1|title=Netherlands migration issue causes resignetion of Rutte Government|date=7 korrik 2023|agency=Associated Press|language=en|archive-date=7 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707215012/https://apnews.com/article/netherlands-migration-rutte-government-0a52333c06947d689eb38a43a13ff7b1}}</ref> Qeveria Rutte IV u pasua nga qeveria e Dick Schoof më 2 korrik [[2024]].<ref>{{cite news|author1=Claire Moses|title=Dutch Government Collapses Over Plan to Further Limit Immigration|url=https://www.nytimes.com/2023/07/07/world/europe/dutch-government-collapses.html|author2=Dan Bilefsky|date=7 korrik 2023|newspaper=[[The New York Times]]|language=en|archive-date=7 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707212612/https://www.nytimes.com/2023/07/07/world/europe/dutch-government-collapses.html}}</ref> Pas largimit të tij nga politika kombëtare, Rutte arriti të zgjidhej [[Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s]], duke pasuar [[Jens Stoltenberg]] më 1 tetor [[2024]].<ref>{{cite news|author=Jennifer Rankin|date=30 shtator 2024|newspaper=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/30/mark-rutte-takes-charge-of-nato-at-a-perilous-moment-for-ukraine|title=Mark Rutte takes charge of NATO at a perilious moment for Ukraine|language=en|archive-date=30 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240930110527/https://www.theguardian.com/world/2024/sep/30/mark-rutte-takes-charge-of-nato-at-a-perilous-moment-for-ukraine}}</ref> ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=12em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Holanda]] * [[Mbretëria e Holandës]] * [[Demografia e Holandës]] * [[Gjeografia e Holandës]] * [[Feja në Holandë]] * [[Ekonomia e Holandës]] * [[Forcat e Armatosura të Holandës]] * [[Flamuri i Holandës]] * [[Islami në Holandë]] * [[Provincat e Holandës]] * [[Bashkitë e Holandës]] * [[Arsimi në Holandë]] * [[Mullinjët e erës në Kinderdijk]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Perandoria Koloniale Belge]] * [[Vendet e Ulëta]] * [[Beneluksi]] * [[Luksemburgu]] * [[Holland]] * [[Flandra]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Revolucioni Belg]] * [[Holanda Napoleonike]] * [[Republika Batave]] * [[Parahistoria e Holandës]] * [[Holanda gjatë Periudhës Romake]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze]] * [[Uilliami i Heshtur]] * [[Perandoria Koloniale Holandeze]] * [[Epoka e Artë Holandeze]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Lufta Tetëdhjetë Vjeçare]] * [[Lufta Tridhjetëvjeçare]] * [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore]] * [[India Hollandeze]] * [[Inditë Lindore Holandeze]] * [[Kolonia Holandeze e Kepit]] * [[Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore]] * [[Kolonizimi Holandez i Amerikës]] * [[Antilet Holandeze]] * [[Holanda Austriake]] {{Div col end}} == Referime == ===Shpjegime=== {{reflist|group=Shpjeg}} === Referime === {{Reflist|2}} ===Bibliografia=== {{Refbegin|2}} * {{Cite journal|last1=Aarts|first1=Kees|last2=Semetko|first2=Holli A.|year=1999|url=http://www.palgrave-journals.com/ap|title=Representation and responsibility: the 1998 Dutch election in perspective|journal=Acta Politica|volume=34|issue=2|language=en|pages=111–29}} * {{Cite book|author=Maartje M. Abbenhuis|publisher=Amsterdam University Press|url=https://books.google.al/books?id=nWhZAQAAQBAJ|title=The Art of Staying Neutral: the Netherlands in the First World War, 1914-1918|year=2006|language=en|isbn=978-90-5356-818-7}} * {{cite journal|author1=Nelleke Bakker|author2=Janneke Wubs|title=A Mysterious Success: Doctor Spock and the Netherlands in the 1950s|journal=Paedagogica Historica|volume=38|issue=1|year=2002|language=en|pages=209–226}} * {{Cite book|author=Herman Bakvis|title=Catholic Power in the Netherlands|year=1981|url=https://archive.org/details/catholicpowerinn00bakv|publisher=McGill-Queens|language=en|isbn=978-077350361-8|url-access=registration}} * {{cite journal|author=Christopher G. A. Bryant|title=Depillarisation in the Netherlands|url=https://www.jstor.org/stable/589763|journal=British Journal of Sociology|year=1981|volume=32|issue=1|language=en|pages=56–74}} * {{cite journal|author=Marnix Croes|title=The Holocaust in the Netherlands and the rate of Jewish survival|journal=Holocaust and Genocide Studies|volume=20|issue=3|year=2006|url=https://doi.org/10.1093/hgs/dcl022|doi=10.1093/hgs/dcl022|language=en|pages=474-499}} * {{cite book|author=Pierre Van der Eng|title=De Marshall-Hulp: Een Perspectief voor Nederland 1947–1953|url=https://books.google.al/books?id=D95HAAAAYAAJ|year=1987|publisher=De Haan|language=nl|location=Houten|isbn=978-90-2694247-1}} * {{cite book|author=Marc Frey|url=https://books.google.al/books?id=mNO92q4ybX8C&lpg=PP1&pg=PA609|title=Four Centuries of Dutch-American Relations: 1609–2009|editor1=Hans Krabbendam|editor2=Cornelis A. Van Minnen|editor3=Giles Scott-Smith|chapter=Decoloonization and Dutch-American Relations|year=2009|publisher=Suny Press|language=en|isbn=978-1-4384-3013-3|pages=609-620}} * {{Cite book|author1=Willem Frijhoff|author2=Marijke Spies|year=2004|language=en|url=https://books.google.com/books?id=JZfvCVndvXoC|title=Dutch Culture in a European Perspective: 1950, prosperity and welfare|publisher=Uitgeverij Van Gorcum|isbn=978-90-2323966-6}} * {{cite journal|author=Christoffer Green-Pedersen|journal=West European Politics|volume=24|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01402380108425456|title=The Puzzle of Dutch Welfare State Retrenchment|date=dhjetor 2001|issue=3|language=en|pages=135–150}} * {{cite book|author=Christoffer Green-Pedersen|publisher=Amsterdam University Press|url=https://books.google.al/books?id=gUO6AAAAIAAJ|title=The Politics of Justification: Party Competition and Welfare-State Retrenchment in Denmark and the Netherlands from 1982–1998|year=2002|language=en|isbn=978-90-5356590-2}} * {{Cite book|author=Frances Gouda|year=2002|title=American Visions of the Netherlands East Indies/Indonesia: US Foreign Policy and Indonesian Nationalism, 1920–1949|language=en|url=https://books.google.com/books?id=Zh1VtsxRlRAC|publisher=Amsterdam University Press|isbn=978-905356479-0}} * {{cite journal|author=Andrew J. Hughes Hallett|url=https://academic.oup.com/oep/article-abstract/41/1/189/2364196?redirectedFrom=fulltext|title=Econometrics and the Theory of Economic Policy: The Tinbergen-Theil Contributions 40 Years On|journal=Oxford Economic Papers|volume=41|issue=1|doi=10.1093/oxfordjournals.oep.a041892|date=janar 1989|language=en|pages=189–214}} * {{cite journal|author=Erik Hansen|journal=Indonesia|issue=16|date=tetor 1973|language=en|url=https://ecommons.library.cornell.edu/server/core/bitstreams/324bee9e-5eae-4d94-96cb-a097a966088c/content|title=Marxists and Imperialism: The Indonesian Policy of the Dutch Social Democratic Workers Party, 1894-1914|publisher=Cornell University Press|jstor=3350647|doi=10.2307/3350647|pages=81-104|archive-date=24 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324124206/https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/53569/INDO_16_0_1107129329_81_104.pdf;jsessionid=B8F2F690314BFC63D244D88BACB763F0?sequence=1}} * {{cite journal|author=Erik Hansen|title=Fascism and Nazism in the Netherlands 1929-39|journal=European Studies Review|volume=11|issue=3|S2CID=144805335|doi=10.1177/026569148101100304|year=1981|language=en|pages=355-385}} * {{cite journal|author1=John Hendrickx|author2=Jan Lammers|year=1991|journal=Review of Religious Research|url=https://search.worldcat.org/title/5792205897|volume=33|issue=2|author3=Wout Ultee|title=Religious Assortative Marriage in The Netherlands, 1938–1983|issn=0034-673X|oclc=5792205897|doi=10.2307/3511909|language=en|pages=123–145}} * {{cite book|author=William I. Hitchcock|title=The Bitter Road to Freedom: The Human Cost of Allied Victory in World War II Europe|year=2009|publisher=Free Press|language=en|url=https://books.google.al/books?id=1QSWIsVPHEoC&lpg=PP1&pg=PA98|chapter=3. Hunger: The Netherlands and the Politics of Food|isbn=978-0-7432-7381-7|pages=98–129}} * {{cite journal|author=Jan Hoffenaar|title='Hannibal ante portas': The Soviet Military Threat and the Build-up of the Dutch Armed Forces, 1948–1958|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-military-history_2002-01_66_1/page/162|journal=Journal of Military History|volume=66|issue=1|year=2002|language=en|pages=163–191}} * {{Cite journal|last1=van Holsteyn|first2=Joop J. M.|last2=Irwin|first1=Galen A.|year=2003|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01402380512331341101|title=Never a dull moment: Pim Fortuyn and the Dutch parliamentary election of 2002|journal=West European Politics|volume=26|issue=2|doi=10.1080/01402380512331341101|s2cid=153401929|language=en|pages=41–66}} * {{cite journal|author1=Edwin Horlings|journal=Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis|url=https://books.google.al/books?id=s5naAAAAMAAJ|author2=Jan-Pieter Smits|year=2001|title=De Welzijnseffecten Van Economische Groei In Nederland 1800–2000|trans-title=Efektet e mirëqenies së rritjes ekonomike në Holandë, 1800–2000|volume=27|issue=3|publisher=Nederlandse vereniging tot Beoefening van de Sociale Geschiedenis|language=nl|pages=266–280}} * {{cite book|author=Frank Inklaar|editor1=Hans Krabbendam|editor2=Cornelis A. Van Minnen|url=https://books.google.al/books?id=mNO92q4ybX8C|title=Four Centuries of Dutch-American Relations: 1609–2009|year=2009|editor3=Giles Scott-Smith|chapter=The Marshall Plan and the Modernization of the Dutch Society|publisher=Suny Press|language=en|isbn=978-1-4384-3013-3|pages=761–772}} * {{Cite journal|author1=J. J. P. de Jong|author2=D. M. E. Lessing-Sutherland|date=qershor 2004|url=https://historibersama.com/dutch-government-report/?lang=nl|journal=Nederlands Regeringsrapport|language=nl|title=Nederland, Indonesië en de financiële overeenkomst van 1966. Onderhandelingen, regeling, uitvoering|publisher=Ministerie van Buitenlandse Zaken|via=Histori Bersama}} * {{Cite book|last=Kahin|first=George McTurnan|chapter=XIII. The Final Struggle and the Republic’s Victory|title=Nationalism and Revolution in Indonesia|language=en|url=https://books.google.al/books?id=WDgBBzWQ2DAC&lpg=PP1&pg=PA391|publisher=SEAP Publications|year=2003|location=Ithaca, Nju Jork|orig-date=1952|isbn=978-0-87727-734-7|pages=391–445}} * {{cite book|author=James C. Kennedy|title=A Concise History of the Netherlands|url=https://books.google.al/books?id=EdUIDwAAQBAJ&pg=PA322|chapter=Expanding Horizons, 1870-1914: Dutch Imperialism|year=2017|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|isbn=978-0-521-87588-2|pages=322-350}} * {{cite book|author=James C. Kennedy|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2017|url=https://books.google.al/books?id=EdUIDwAAQBAJ&pg=PA350|title=A Concise History of the Netherlands|chapter=War, Peace, Depression, 1914-1940|language=en|isbn=978-0-521-87588-2|pages=350-368}} * {{cite journal|author=Hans Knippenberg|journal=GeoJournal|volume=45|issue=3|year=1998|url=https://doi.org/10.1023%2FA%3A1006973011455|title=Secularization in the Netherlands in its historical and geographical dimensions|language=en|pages=209–220}} * {{cite book|author=Ernst Heinrich Kossmann|title=The Low Countries 1780-1940|url=https://books.google.al/books?id=CxgmAQAAMAAJ|publisher=[[Oxford University Press|Claredon Press]]|year=1978|language=en|isbn=978-0-19-822108-1}} * {{Cite book|last1=van Krieken|first1=Peter J.|author2=David McKay|year=2005|url=https://archive.org/details/haguelegalcapita0000unse|title=The Hague: Legal Capital of the World|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|isbn=978-90-6704-185-0|url-access=registration}} * {{cite book|author=Rob Kroes|title=Anti-Americanism in Europe|volume=11|url=https://books.google.al/books?id=fAVhQgAACAAJ|chapter=The Great Satan Versus the Evil Empire: Anti-Americanism in the Netherlands|year=1986|editor1=Rob Kroes|editor2=Maarten van Rossem|publisher=Netherlands American Studies Association|others=Marcus Cunliffe|series=European Contributions to American Studies|language=en|isbn=978-90-6256019-6|pages=37–50}} * {{Cite book|author=Alan S. Milward|title=The Reconstruction of Western Europe, 1945–1951|chapter=I. The Crisis of 1947|url=https://books.google.com/books?id=4mw3j5k7bz0C&pg=PA1|year=1987|publisher=University of California Press|language=en|orig-year=1984|isbn=978-0-520-06035-7|pages=1–55}} * {{cite book|author=Eduard Dekker (Multatuli)|year=1881|publisher=Elsevier|url=https://books.google.al/books?id=fFAMAAAAAYAAJ|title=Max Havelaar; of, De koffi-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappy|language=nl}} * {{cite book|author=Nico Van Nimwegen|title=De demografische geschiedenis van Indische Nederlanders|url=http://www.nidi.nl/shared/content/output/reports/nidi-report-64.pdf|publisher=NIDI|language=nl|year=2002|ISSN=0922-7210|ISBN=978-90-70990-92-3|OCLC=55220176|series=Report no. 64|location=Hagë|archive-date=29 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529011250/http://www.nidi.nl/shared/content/output/reports/nidi-report-64.pdf}} * {{cite journal|author1=Gert Oostindie|author2=Ireen Hoogenboom|author3=Jonathan Verwey|url=https://www.jstor.org/stable/26500601|title=The decolonization ëar in Indonesia, 1945–1949: War crimes in Dutch veterans' egodocuments|journal=War in History|date=prill 2018|volume=25|issue=2|doi=10.1177/0968344517696525|publisher=Sage Publications, ltd.|language=en|pages=254–276}} * {{cite journal|author=Anthony Reid|title=War, Peace and the Burden of History in Aceh|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1463136042000259761|year=2004|journal=Asian Ethnicity|volume=5|issue=3|publisher=Taylor & Francis|language=en|pages=301-311}} * {{cite journal|author=Hans Renders|title=Art, ideology and Americanization in post-war Dutch Mandril: Journalistic innovation of a conservative kind|journal=Quaerendo|volume=36|issue=1|year=2006|language=en|pages=114–134}} * {{cite book|author=Merle Calvin Ricklefs|year=2008|url=https://archive.org/details/m.-c.-ricklefs-a-history-of-modern-indonesia-since-c.-1200-red-globe-press-2008/page/188/|title=A Modern History of Indonesia|chapter=IV. The Emergence of the Idea of Indonesia, c. 1900-42|publisher=Palgrave Macmillan|language=en|orig-year=1981|edition=i 4-rt|isbn=978-0-230-54685-1|pages=188-234}} * {{Cite book|author=Petrus Johannes Antonius Nicolaas Rietbergen|publisher=Bekking|url=https://search.worldcat.org/title/52849131|title=A Short History of the Netherlands: From Prehistory to the Present Day|year=2002|isbn=978-90-6109-440-1|language=en|edition=i 5-të|location=Amersfoort|oclc=52849131}} * {{cite book|author=Jan C. C. Rupp|chapter=The Americanization of Dutch Academia in the Postwar Era|url=https://books.google.al.books?id=AcAWAQAAIAAJ|title=American Culture in the Netherlands|editor1=D. F. J. Bosscher|editor2=Marja Roholl|editor3=Mel van Elteren|year=1996|series=European Contributions To American Studies|volume=30|publisher=Vrije Universiteit Amsterdam|language=en|isbn=978-905383305-6|pages=133–150}}{{Lidhje e vdekur}} * {{cite journal|author=Jacqueline Aquino Siapno|journal=Social Identities|volume=15|issue=1|url=https://www.academia.edu/2587809/|title=Living through terror: everyday resilience in East Timor and Aceh|date=janar 2009|language=en|publisher=Routledge|pages=43-64}} * {{cite book|author1=Tomáš Sobotka|author2=Feray Adigüzel|oclc=932422743|url=https://search.worldcat.org/title/66191002|title=Religiosity and spatial demographic differences in the Netherlands|year=2002|publisher=Universiteti i Groningenit|language=en}} * {{cite book|last=Stacey|first=Charles Perry|title=Official History of the Canadian Army in the Second World War|year=1960|volume=III|url=http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/Victory_e.pdf|chapter=The Victory Campaign: The Operations in North-West Europe 1944–1945|publisher=The Queen's Printer and Controller of Stationery|language=en|location=Otava|pages=576–614|archive-date=21 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201221111225/http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/Victory_e.pdf}} * {{cite book|author=Jean Gelman Taylor|title=The Social World of Batavia: Europeans and Eurasians in Colonial Indonesia|url=https://books.google.al/books?id=geKdlDLcUvUC|year=2004|orig-year=1983|publisher=The University of Wisconsin Press|language=en|isbn=978-0-299-09474-4}} * {{cite book|last=Waddy|first=John|title=A Tour of the Arnhem Battlefields: 17-26 September 1944|url=https://books.google.al/books?id=jbfNDwAAQBAJ|publisher=Pen & Sword Books|year=2001|language=en|orig-year=1999|ISBN=978-178346097-7}} * {{cite journal|author=H. L. Wesseling|title=Post-Imperial Holland|volume=15|issue=1|year=1980|language=en|url=https://www.jstor.org/stable/260462|journal=Journal of Contemporary History|pages=125–142}} * {{cite book|author=Antony Wild|title=Coffee: A Dark History|year=2005|language=en|url=https://archive.org/details/coffeedarkhistor0000wild|publisher=W. W. Norton|isbn=978-039306071-3}} * {{cite book|author=Michael Wintle|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2004|url=https://books.google.al/books?id=EqRAAJR5XncC&lpg=PP1&pg=PA342|title=An Economic and Social History of the Netherlands, 1800–1920: Demographic, Economic, and Social Transition|chapter=General conclusion|orig-year=2000|language=en|isbn=978-113942856-9|pages=342-347}} * {{Cite encyclopedia|author1=Michael J. Wintle|author2=Herbert H. Rowen|language=en|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/409956/Netherlands|author3=Henk Meijer|date=20 korrik 1998 – 2 maj 2025|title=Netherlands|author4=Marcus Willem Heslinga|author5=Adam Augustyn|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[Encyclopædia Britannica]], Inc.|author6=Heather Campbell|others=Yamini Chauhan, Aakanksha Gaur, Maren Goldberg, Gloria Lotha, Lorrain Murray, Michael Ray, Emily Rodriguez, Amy Tikkanen, Jeff Wallenfeldt, Grace Young}} * {{cite book|author=Kees Wouters|year=1996|title=American Culture in the Netherlands|url=https://books.google.al/books?id=AcAWAQAAIAAJ|chapter=Fear of the "Uncivilized": Dutch Responses to American Entertainment Music, 1920–1945|volume=30|editor1=D. F. J. Bosscher|editor2=Marja Roholl|editor3=Mel van Elteren|series=European Contributions to American Studies|publisher=Vrije Uniersiteit Amsterdam|language=en|isbn=978-90-5383305-6|pages=43–61}} * {{cite book|author=Ingrid De Zwarte|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2020|url=https://books.google.com/books?id=zozrDwAAQBAJ|title=The Hunger Winter: Fighting Famine in the Occupied Netherlands, 1944–1945|language=en|isbn=978-1-108-83680-7}} {{Refend}} [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Historia e Holandës]] [[Kategoria:Monarki të Evropës]] [[Kategoria:Shekulli XX në Evropë]] [[Kategoria:Shekulli XXI në Evropë]] [[Kategoria:Evropë Veriperëndimore]] [[Kategoria:Periudha e vonë moderne]] [[Kategoria:Shtete anëtare të Bashkimit Evropian]] [[Kategoria:Shtete anëtare të Kombeve të Bashkuara]] [[Kategoria:Shtete anëtare të NATO-s]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] pck2t8i3rfulz853d77u2e2jgawd990 0 384686 3004019 3003142 2026-07-01T23:00:58Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004019 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesit e Luksemburgut nga shekulli X e në vijim}} Territori i [[Luksemburgu]]t ka qenë sunduar në vijimësi nga kontë, dukë dhe dukë të mëdhenj. Ai ishte pjesë e Mbretërisë mesjetare të Gjermanisë dhe më vonë e [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] deri sa u bë një shtet sovran në vitin [[1815]]. ==Kontët e Luksemburgut== ===Dera e Ardene–Luksemburgut=== {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Siegfried I of Luxembourg.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Sigfridi''' | style="text-align:center;"| [[922]] | style="text-align:center;"| 28 tetor [[998]] | style="text-align:center;"| [[963]]<br>–<br>28 tetor [[998]] | style="text-align:center;"| |- | [[Skeda:Arms of the Count of Luxembourg.svg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Hendriku I''' | style="text-align:center;"| [[964]] | style="text-align:center;"| 27 shkurt [[1026]] | style="text-align:center;"| 28 tetor [[998]]<br>–<br>27 shkurt [[1026]] | style="text-align:center;"| I biri |- | [[Skeda:Heinrich von Bayern.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Hendriku II''' | style="text-align:center;"| [[1007]] | style="text-align:center;"| 16 tetor [[1047]] | style="text-align:center;"| 27 shkurt [[1026]]<br>–<br>16 tetor [[1047]] | style="text-align:center;"| Nipi i tij |- | | style="text-align:center;"| '''Giselberti''' | style="text-align:center;"| [[1007]] | style="text-align:center;"| 14 gusht [[1059]] | style="text-align:center;"| 16 tetor [[1047]]<br>–<br>14 gusht [[1059]] | style="text-align:center;"| I vëllai |- | [[Skeda:Conrad I, Count of Luxembourg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Konradi I''' | style="text-align:center;"| [[1040]] | style="text-align:center;"| 8 gusht [[1086]] | style="text-align:center;"| 14 gusht [[1059]]<br>–<br>8 gusht [[1086]] | rowspan="2" style="text-align:center;" | I biri |- | [[Skeda:Arms of the Count of Luxembourg.svg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Hendriku III''' | style="text-align:center;"| [[1070]] | style="text-align:center;"| [[1096]] | style="text-align:center;"| 8 gusht [[1086]]<br>–<br>[[1096]] |- | [[Skeda:William, Count of Luxembourg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Uilliami I''' | style="text-align:center;"| [[1081]] | style="text-align:center;"| [[1131]] | style="text-align:center;"| [[1096]]<br>–<br>[[1131]] | style="text-align:center;"| Vëllai i tij |- | [[Skeda:Conrad II, Count of Luxembourg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Konradi II''' | style="text-align:center;"| [[1106]] | style="text-align:center;"| [[1136]] | style="text-align:center;"| [[1131]]<br>–<br>[[1136]] | style="text-align:center;"| I biri |- | | style="text-align:center;"| '''Ermesinda I''' | style="text-align:center;"| [[1080]] | style="text-align:center;"| [[1143]] | style="text-align:center;"| [[1136]]<br>–<br>[[1136]] | style="text-align:center;"| E ëmta |} {{hidden begin |toggle = right |title = Dera e hershme e Luksemburgut |titlestyle = background:lightgrey; }} {{tree chart/start|align=center}} {{tree chart| |SIE||SIE=Sigfridi (†[[998]]), kont i Ardeneve, sundues i "Lucilinburhuc"}} {{tree chart| | |!|}} {{tree chart| |FRE||FRE=Frederiku I (†[[1019]]),<br /> kont i Luksemburgut dhe Salmit}} {{tree chart| | |)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.|}} {{tree chart| |GIS| | | | | | | | | | | | | |FRE||GIS=Giselberti (†[[1059]]),<br /> kont i Luksemburgut|FRE=Frederiku, [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë i Lorenës së Poshtme]], (†[[1065]]), [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|kont i Limburgut]]}} {{tree chart| | |!| | | | | | | | | | | | | | | |!|}} {{tree chart| |CON| | | | | | | | | | | | | |JUT||CON=Konradi I (†[[1086]]),<br /> kont i Luksemburgut|JUT=Juta}} {{tree chart| | |)|-|-|-|v|-|-|-|.| | | | | | | |!| }} {{tree chart| |HEN3| |WIL| |ERM|y|GOD1| |HEN1||HEN3=Henri III (†[[1086]]),<br /> kont i Luksemburgut |WIL=Uilliami (†[[1131]]),<br /> kont i Luksemburgut |ERM=Ermesinda<br />(†[[1143]]) |GOD1=Godfridi I, [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit|kont i Namurit]] (†[[1139]]) |HEN1=Henri I, [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|kont i Limburgut]], († [[1106]]), [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë i Lorenës së Poshtme]]}} {{tree chart| | | | | | |!| | | | | |!| | | | | |!}} {{tree chart| | | | | |CON2| | | | |!| | | | |WALP||CON2=Konradi II (†[[1136]]),<br /> kont i Luksemburgut |WALP=Valeran Pagani, [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukë i Limburgut]] (†[[1139]])}} {{tree chart| | | | | | | | | | | | |!| | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | | | | | | |HEN4| | | |HEN2||HEN2=Henri II, [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukë i Limburgut]] (†[[1167]]) |HEN4=Henri IV (†[[1196]]), "i Verbëri"<br /> konti i Namurit dhe Luksemburgut}} {{tree chart| | | | | | | | | | | | |!| | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | | | | | | | |!| | | | |HEN3||HEN3=Henri III, [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukë i Limburgut]] (†[[1221]])<br/>[[Skeda:Limburg Old Arms.svg|66px]]}} {{tree chart| | | | | | | | | | | | |!| | | | |!}} {{tree chart| | | | | | | |THB|~|ERM|y|WAL3|ERM=Ermesinda e Luksemburgut (†[[1247]])|WAL3=Valerani III, [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukë i Limburgut]] (†1226)<br/>[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]] |THB=Theobaldi I, konti i Barit}} {{tree chart| | | | | | | | | | | | | | |!| }} {{tree chart| | | | | | | | | | | | | |HEN5||HEN5=Henri V (†[[1281]]), kont i Luksemburgut, Arlonit dhe Namurit<br/>[[Skeda:Arms of the Counts of Luxembourg.svg|66px]]}} {{tree chart/end}} {{hidden end}} ===Dera e Luksemburg–Namurit=== {{See also|Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Henry IV, Count of Luxembourg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Hendriku IV<br />''i Verbëri''''' | style="text-align:center;"| [[1112]] | style="text-align:center;"| 14 gusht [[1196]] | style="text-align:center;"| [[1136]]<br>–<br>14 gusht [[1196]] | style="text-align:center;"| I biri |} ===Dera e Hohenstaufenit=== {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Othon Ier de Bourgogne.jpg|119px]] | style="text-align:center;"| '''Otoni''' | style="text-align:center;"| Qershor/Korrik [[1170]] | style="text-align:center;"| 13 janar [[1200]] | style="text-align:center;"| [[1196]]<br>–<br>[[1197]] | style="text-align:center;"| Kushëriri i tij i tretë, dikur i larguar |} [[Skeda:Staufen dynasty.JPG|center|789px|parapamje|alt=Pema familjare me lidhjet me shënimin e lidhjeve të shumta me familjet fisnike. Luksemburgu i paraqitur nga perandori gjermaniko-romak Henri VII deri te nipërit e tij, Venceslau dhe Sigismundi.|Pema familjare e Dinastisë Staufen nga [[shekulli XI]] deri në [[shekulli XV|të XV]]]] ===Dera e Luksemburg–Namurit=== {{see also|Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Ermesinda.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Ermesinda II''' | style="text-align:center;"| Korrik [[1186]] | style="text-align:center;"| 12 shkurt [[1247]] | style="text-align:center;"| [[1197]]<br>–<br>12 shkurt [[1247]] | style="text-align:center;"| Bija e vetme e Henrit të IV dhe kushërira e katërt e Otonit |- | [[Skeda:Bar Arms.svg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Theobaldi I''' | style="text-align:center;"| [[1158]] | style="text-align:center;"| 13 shkurt [[1214]] | style="text-align:center;"| [[1197]]<br>–<br>13 shkurt [[1214]] | style="text-align:center;"| Burri dhe bashkë-sunduesi i saj |- | [[Skeda:Waleran III of Limburg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Valerani''' | style="text-align:center;"| {{Rreth}} [[1165]] | style="text-align:center;"| 2 korrik [[1226]] | style="text-align:center;"| Maj [[1214]]<br>–<br>2 korrik [[1226]] | style="text-align:center;"| Burri i saj i dytë dhe bashkë-sunduesi |} ===Dera e Luksemburg–Limburgut=== {{See also|Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Henry Le Blond.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Henri V<br />''Bjondi''''' | style="text-align:center;"| [[1216]] | style="text-align:center;"| 24 dhjetor [[1281]] | style="text-align:center;"| 12 shkurt [[1247]]<br>–<br>24 dhjetor [[1281]] | style="text-align:center;"| Biri i tyre |- | [[Skeda:Hendrik VI van Luxemburg.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Henri VI<br />''i Dënuari''''' | style="text-align:center;"| [[1240]] | style="text-align:center;"| 5 qershor [[1288]] | style="text-align:center;"| 24 dhjetor [[1281]]<br>–<br>5 qershor [[1288]] | rowspan="4" style="text-align:center;" | I biri |- | [[Skeda:Henry7Luc.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Henri VII''' | style="text-align:center;"| [[1275]]/[[1270]] | style="text-align:center;"| 24 gusht [[1313]] | style="text-align:center;"| 5 qershor [[1288]]<br>–<br>24 gusht [[1313]] |- | [[Skeda:John of Luxemburg.PNG|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Johani<br />''i Verbëri''''' | style="text-align:center;"| 10 gusht [[1296]] | style="text-align:center;"| 26 gusht [[1346]] | style="text-align:center;"| 24 gusht [[1313]]<br>–<br>26 gusht [[1346]] |- | [[Skeda:Charles IV-John Ocko votive picture-fragment.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Karli IV''' | style="text-align:center;"| 14 maj [[1316]] | style="text-align:center;"| 29 nëntor [[1378]] | style="text-align:center;"| 26 gusht [[1346]]<br>–<br>[[1353]] |- | [[Skeda:VaclavLux2.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Venceslau I''' | style="text-align:center;"| 25 shkurt [[1337]] | style="text-align:center;"| 7 dhjetor [[1383]] | style="text-align:center;"| [[1353]]<br>–<br>13 mars [[1354]] | style="text-align:center;"| Vëllai i tij |} {{hidden begin |toggle = right |title = Dera e Luksemburgut |titlestyle = background:lightgrey; }} {{tree chart/start|align=center}} {{tree chart| |HE5| |HE5=Henri V<br />konti i Luksemburgut<br/>([[1217]] – †[[1281]])<br/>[[Skeda:Arms of the Count of Luxembourg.svg|66px]]}} {{tree chart| | |)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.}} {{tree chart| |HE6 | | | | | | | | | | | | | | | | | |WA1 | |HE6=Henri VI<br />konti i Luksemburgut<br />([[1250]] –† [[1288]]) |WA1=Valerani I<br />([[1252]] – † [[1288]])<br />[[Skeda:Armoiries Waléran I de Ligny.svg|66px]]<br />zoti i Linjisë}} {{tree chart| | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| }} {{tree chart| |HE7 | | | | | | | | | | | | | | | | | |WA2 | |HE7=Henri VII<br />([[1275]] – † [[1313]])<br />[[Skeda:Arms of Henry VII, Holy Roman Emperor.svg|66px]]<br />perandor gjermaniko-romak|boxstyle_HE7 = background-color: #FFDEAD |WA2=Valerani II<br />([[1275]] –† [[1354]])<br />[[Skeda:Blason de Luxembourg-Ligny.svg|66px]][[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />zot i Linjisë}} {{tree chart| | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| }} {{tree chart| |JOB | | | | | | | | | | | | | | | | | |JO1 | |JOB=Johani i Verbëri<br />([[1296]] –† [[1346]])<br />[[Skeda:Coat of Arms of John of Bohemia (the Blind) as King of Bohemia and Count of Luxembourg.svg|66px]]<br />mbreti i Bohemisë |JO1=Johani I<br />([[1300]] –† [[1364]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />zot i Linjisë}} {{tree chart| | |)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|.| | | |!| }} {{tree chart| |CH4 | | | | | | | | | |JHN | |WE1 | |GUY | |CH4=Karli IV<br />([[1316]] –† [[1378]])<br />[[Skeda:Coat of arms of the House of Luxembourg-Bohemia.svg|66px]] [[Skeda:Arms of Charles IV, Holy Roman Emperor.svg|66px]]<br />perandor gjermaniko-romak<br />mbret i Bohemisë|boxstyle_CH4 = background-color: #FFDEAD |JHN=Johan Henri<br />([[1322]] –† [[1372]])<br />[[Skeda:Armoiries Jean-Henri de Luxembourg.svg|66px]]<br />margravi <br />i Moravias |WE1=Venceslau I<br />([[1337]] –† [[1383]])<br />[[Skeda:Armoiries Wenceslas de Luxembourg.png|66px]]<br />duka i<br />Luksemburgut |GUY=Guido<br />([[1340]] –† [[1371]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />kont i Linjisë<br />kont i Shën-Polit}} {{tree chart| | |)|-|-|-|v|-|-|-|.| | | |!| | | |,|-|-|-|(| }} {{tree chart| |WE4| |SIG| | JOH | |JOB | | WA3 | | JOL | |WE4=Venceslau IV<br />([[1361]] –† [[1419]])<br />[[Skeda:Coat of arms of the House of Luxembourg-Bohemia.svg|66px]] [[Skeda:Arms of Charles IV, Holy Roman Emperor.svg|66px]]<br />perandor gjermaniko-romak<br />mbret i Bohemisë|boxstyle_WE4 = background-color: #FFDEAD |SIG=Sigismundi<br />([[1368]] –† [[1437]])<br />[[Skeda:Sigismund Arms Hungarian Czech per pale.svg|66px]] [[Skeda:Armoiries empereur Sigismond Ier.svg|66px]]<br />perandor gjermaniko-romak<br />mbret i Bohemisë dhe Hungarisë|boxstyle_SIG = background-color: #FFDEAD |JOH=Johani<br />([[1370]] –† [[1396]])<br />[[Skeda:Armoiries Luxembourg-Goerlitz.svg|66px]]<br />dukë i Gorlitzit |JOB=Jobsti<br />([[1351]] –† [[1411]])<br />[[Skeda:Armoiries Josse de Luxembourg.svg|66px]]<br />perandor gjermaniko-romak<br />margrav <br />i Moravias dhe<br />Brandenburgut|boxstyle_JOB = background-color: #FFDEAD |WA3=Valerani III<br />([[1356]] –† [[1415]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />kont i Linjisë<br />dhe Shën-Polit |JOL=Johani<br />([[1370]] –† [[1397]])<br />[[Skeda:Armoiries Jean de Luxembourg-Ligny.svg|66px]]<br />zot i Bjuvuasë<br />kont i Brienes}} {{tree chart| | | | | | |!| | | |!| | | | | | | |,|-|-|-|(| }} {{tree chart| |AL2 |y| ELL | | ELD | | | | | | PET | | JO2 | |AL2=Alberti II i Habsburgut<br/>dukë i Austrisë<br/>perandor gjermaniko-romak<br/>mbret i Hungarisë, Kroacisë, Bohemisë |ELL=Elizabeta e Luksemburgut<br />([[1409]] –† [[1442]]) |ELD=Elisabeta<br />([[1390]] –† [[1453]])<br />[[Skeda:Armoiries Luxembourg-Goerlitz.svg|66px]]<br />dukeshë e Luksemburgut, ia shiti dukatin [[Duka i Burgundisë|dukëve të Burgundisë]] |PET=Pjetri<br />([[1390]] –† [[1433]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />kont i Shën-Polit<br/> dhe Linjisë<br/> m. Margaretën e Baux [[Skeda:Arms of the Lords of Baux.svg|55px]] |JO2=Johani II<br />([[1392]] –† [[1441]])<br />[[Skeda:Armoiries Jean de Luxembourg-Ligny.svg|66px]]<br />kont i Linjisë}} {{tree chart| | |,|-|^|-|.| | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| }} {{tree chart| |ELA| |LAD | | | | | |LOU | | THB | | JAC | |ELA=Elizabeta e Austrisë<br/>([[1436]] –† [[1505]])<br/>bashkëshortja mbretëreshë e Polonisë, dukeshë e madhe bashkëshortore e Lituanisë, <br/>''nga ajo rrjedhin mbretërit e Bohemisë dhe Hungarisë deri në vitin [[1918]] dhe<br/> mbretërit e Polonisë, [[1458]]-[[1668]]'' |LAD=Ladislau Postumi<br/>([[1440]] –† [[1457]])<br/>[[Skeda:Arms of Albert II of Habsbourg (Variant).svg|66px]]<br/>mbret i Hungarisë dhe Bohemisë,<br/>arkidukë i Austrisë |LOU=Ludvigu<br />([[1418]] –† [[1475]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />kont i Shën-Polit<br/> dhe Linjisë |THB=Teobaldi<br />(† [[1477]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />zot i Fienes, kont i Brienës, peshkop i La Manshit|JAC=Zhaklina "Jacquetta" e Luksemburgut<br/>([[1415]]/[[1416]] – [[1472]])<br/>1m. Xhoni i Lankasterit, duka i I-rë i Bedfordit<br/>2m. Riçard Vudvil, konti i I-rë i Riversit, <br/>një vajzë}} {{tree chart| | | | | | | | | | |,|-|-|-|(| | | |!| | | |!| }} {{tree chart| | | | | | | | | |PET | | ANT | | JAC | | ELZ | |PET=Pjetri II<br />({{Rreth}} [[1440]] –† [[1482]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />kont i Shën-Polit |ANT=Antoni I<br/>([[1450]]–[[1519]])<br/>kont i Linjisë<br/>[[Skeda:Blason de Luxembourg-Ligny.svg|66px]]<br/>nga këtej rrjedhin<br/>dukët e Pinej-Luksemburgut<br/> në [[Mbretëria e Francës|Francë]] |JAC=Zhaku<br />(† [[1487]])<br />[[Skeda:Arms of the House of Baux-Luxembourg.svg|66px]]<br />zot i Fienes dhe Gavresë |ELZ=Elizabeta Vudvil<br/>({{Rreth}} [[1437]] – [[1492]])<br/>mbretëreshë bashkëshorte e<br/>Eduardit të IV të Anglisë<br/>nga këtej rrjedh Dera e<br/> Tudorëve, Stuartëve,<br/> dhe Familja Mbretërore e Mbretërisë së Bashkuar<br/>[[Skeda:Royal Arms of England (1399-1603).svg|66px]]}} {{tree chart/end}} {{hidden end}} ==Dukët e Luksemburgut== Në vitin [[1354]], kontea u ngrit në rangun e dukatit. ===Dera e Luksemburg-Limburgut=== {{Further|Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Wenceslaus of Luxembourg.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Venceslau I''' | style="text-align:center;"| 25 shkurt [[1337]] | style="text-align:center;"| 7 dhjetor [[1383]] | style="text-align:center;"| 13 mars [[1354]]<br>–<br>7 dhjetor [[1383]] | style="text-align:center;"| i ngritur nga statusi i kontit, vëllai i Karlit të IV |- | [[Skeda:Vaclav of Bohemia.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Venceslau II<br />''Përtaci''''' | style="text-align:center;"| 26 shkurt [[1361]] | style="text-align:center;"| 16 gusht [[1419]] | style="text-align:center;"| 7 dhjetor [[1383]]<br>–<br>[[1388]] | style="text-align:center;"| Nipi i tij |- | [[Skeda:Jošt Lucemburský.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Jobsti''' | style="text-align:center;"| Dhjetor [[1351]] | style="text-align:center;"| 18 janar [[1411]] | style="text-align:center;"| [[1388]]<br>–<br>18 janar [[1411]] | style="text-align:center;"| Kushëriri i tij |- | [[Skeda:Elisabeth von Görlitz.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Elisabeta I''' | style="text-align:center;"| Nëntor [[1390]] | style="text-align:center;"| 2 gusht [[1451]] | style="text-align:center;"| 18 janar [[1411]]<br>–<br>[[1443]] | style="text-align:center;"| Trashëgimtarja dhe kushërira e parë e tij dikur e larguar |- | [[Skeda:Antoine de Bourgogne2.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Antoni''' | style="text-align:center;"| Gusht [[1384]] | style="text-align:center;"| 25 tetor [[1415]] | style="text-align:center;"| 18 janar [[1411]]<br>–<br>25 tetor [[1415]] | style="text-align:center;"| Burri dhe bashkësunduesi i saj |- | [[Skeda:John III Duke of Bavaria-Straubing.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Johani II<br />''i Pamëshirshmi''''' | style="text-align:center;"| [[1374]] | style="text-align:center;"| 6 janar [[1425]] | style="text-align:center;"| 10 mars [[1418]]<br>–<br>6 janar [[1425]] | style="text-align:center;"| Burri i saj i dytë, bashkë-sundues |} Pasi Elisabeta nuk pati fëmijë të mbijetuar, ajo ia shiti Luksemburgun Filipit të III, [[Duka i Burgundisë|dukës së Burgundisë]] në vitin [[1441]], por vetëm për ta pasuar pas vdekjes së saj. Filipi i mori qytetin e [[Luksemburgu (qyteti)|Luksemburgut]] në vitin [[1443]], por nuk e mori titullin dukal, për shkak të pretendimeve kundërshtuese nga Ana e Austrisë, e afërmja më e afërt e Derës së Luksemburgut. ====Pretendentët==== {| class="wikitable" |- ! Imazhi ! Emri ! Data e lindjes ! Data e vdekjes ! Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Elisabeth von Görlitz.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Elisabeta I'' | style="text-align:center;"| Nëntor [[1390]] | style="text-align:center;"| 2 gusht [[1451]] | style="text-align:center;"| [[1443]]<br>–<br>2 gusht [[1451]] | style="text-align:center;"| |- | [[Skeda:Ladislas the Posthumous 001.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Ladislau<br />Postumi'' | style="text-align:center;"| 22 shkurt [[1440]] | style="text-align:center;"| 23 nëntor [[1457]] | style="text-align:center;"| 2 gusht [[1451]]<br>–<br>23 nëntor [[1457]] | style="text-align:center;"| Kushëriri i saj i parë, dikur i larguar |- | [[Skeda:Anna Austria.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Ana'' | style="text-align:center;"| 12 prill [[1432]] | style="text-align:center;"| 13 nëntor [[1462]] | style="text-align:center;" rowspan="2"| 23 nëntor [[1457]]<br>–<br>13 nëntor [[1462]] | style="text-align:center;"| Motra e saj |- | [[Skeda:Wilhelm III of Thuringia.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Uilliami''<br />''Trimi'' | style="text-align:center;"| 30 prill [[1425]] | style="text-align:center;"| 17 shtator [[1482]] | style="text-align:center;"| Burri i saj dhe bashkëpretenduesi |- | [[Skeda:Elżbieta Rakuszanka (1436-1505).JPG|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Elisabeta II'' | style="text-align:center;"| [[1436]] | style="text-align:center;"| 30 gusht [[1505]] | style="text-align:center;" rowspan="2"| 13 nëntor [[1462]]<br>–<br>[[1467]] | style="text-align:center;"| Motra e saj |- | [[Skeda:Kazimier Jagajłavič. Казімер Ягайлавіч (1645).jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Kasimir Jagielloni'' | style="text-align:center;"| 30 nëntor [[1427]] | style="text-align:center;"| 7 qershor [[1492]] | style="text-align:center;"| Burri i saj dhe bashkë-pretenduesi |- | [[Skeda:Georg of Podebrady.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Xhorxhi i Podebradit'' | style="text-align:center;"| 23 prill [[1420]] | style="text-align:center;"| 22 mars [[1471]] | style="text-align:center;"| [[1458]]<br>–<br>[[1471]] | style="text-align:center;"| E pretendoi titullin si mbret i Bohemisë<ref>{{cite web|url=http://eurulers.altervista.org/bohemia.html|title=History of the Bohemian royal titles based on contemporary documents|work=eurulers.altervista.org|language=en}}</ref> |} ===Dera Valois-Burgundi=== {{Further|Duka i Burgundisë|Holanda Burgunde}} Në vitin [[1467]], kur Elisabeta II e Austrisë, pretenduesja e fundit rivale për titullin, hoqi dorë nga pretendimet e saj, i biri i Filipit të III, Karli, [[duka i Burgundisë]], mori titullin e dukës së Luksemburgut, duke e bërë atë një titull dytësor të [[Duka i Burgundisë|dukës së Burgundisë]]. {| class="wikitable" |- ! Imazhi ! Emri ! Data e lindjes ! Data e vdekjes ! Mbretërimi ! Lidhja me<br>paraardhësin |- | [[Skeda:Philip the good.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Filipi I<br />"i Miri"''' | style="text-align:center;"| 31 korrik [[1396]] | style="text-align:center;"| 15 qershor [[1467]] | style="text-align:center;"| [[1443]]<br>–<br>15 qershor [[1467]] | style="text-align:center;"| kushëriri i dytë i Elisabetës së I<br>dikur i larguar dhe "uzurpator" |- | [[Skeda:Charles the Bold 1460.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Karli II<br />"i Bëshmi"''' | style="text-align:center;"| 10 nëntor [[1433]] | style="text-align:center;"| 5 janar [[1477]] | style="text-align:center;"| 15 qershor [[1467]]<br>–<br>5 janar [[1477]] | style="text-align:center;"| I biri |- | [[Skeda:Mary of burgundy pocher.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Maria I<br />"e Pasura"''' | style="text-align:center;"| 13 shkurt [[1457]] | style="text-align:center;"| 27 mars [[1482]] | style="text-align:center;" rowspan="2"| 5 janar [[1477]]<br>–<br>27 mars [[1482]] | style="text-align:center;"| E bija |- | [[Skeda:Bernhard Strigel 007.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Maksimiliani I<br />"Kalorësi i Fundit"''' | style="text-align:center;"| 22 mars [[1459]] | style="text-align:center;"| 12 janar [[1519]] | style="text-align:center;"| Burri i saj dhe bashkë-sunduesi |} ===Dera Habsburge=== {{Further|Hapsburgët|Holanda Habsburge|Holanda Spanjolle}} Në vitin [[1482]], Luksemburgu i kaloi [[Hapsburgët|Derës Habsburge]]. Pas abdikimit të perandorit [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit të V]], dukati i Luksemburgut i takoi degës spanjolle të [[Hapsburgët|Derës Habsburge]] bashkë me [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]]. {| class="wikitable" |- ! Imazhi ! Emri ! Data e lindjes ! Data e vdekjes ! Mbretërimi ! Lidhja me<br>paraardhësin |- | [[Skeda:Anonymous - König Philipp I. der Schöne (1478-1506) , Brustbild - GG 4449 - Kunsthistorisches Museum.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Filipi II<br />"i Bukuri"''' | style="text-align:center;"| 22 korrik [[1478]] | style="text-align:center;"| 25 shtator [[1506]] | style="text-align:center;"| 27 mars [[1482]]<br>–<br>25 shtator [[1506]] | style="text-align:center;"| Biri i tyre |- | [[Skeda:Titian - Portrait of Charles V Seated - WGA22964.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''[[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli III]]<br />"i Arti"''' | style="text-align:center;"| 24 shkurt [[1500]] | style="text-align:center;"| 21 shtator [[1558]] | style="text-align:center;"| 25 shtator [[1506]]<br>–<br>16 janar [[1556]] | rowspan="2" style="text-align:center;" | I biri |- | [[Skeda:King PhilipII of Spain.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''[[Filipi II i Spanjës|Filipi III]]<br />"i Kujdesshmi"''' | style="text-align:center;"| 21 maj [[1527]] | style="text-align:center;"| 13 shtator [[1598]] | style="text-align:center;"| 16 janar [[1556]]<br>–<br>6 maj [[1598]] |- | rowspan="2"|[[Skeda:Otto van Veen - Portrait of the archdukes Albert and Isabella of Austria.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Izabela Klara Euxhenia''' | style="text-align:center;"| 12 gusht [[1566]] | style="text-align:center;"| 1 dhjetor [[1633]] | style="text-align:center;" rowspan="2"| 6 maj [[1598]]<br>–<br>13 korrik [[1621]] | style="text-align:center;"| E bija |- | style="text-align:center;"| '''Alberti''' | style="text-align:center;"| 15 nëntor [[1559]] | style="text-align:center;"| 13 korrik [[1621]] | style="text-align:center;"| Dhëndri i tij |- | [[Skeda:Philip IV of Spain - Velázquez 1644.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Filipi IV<br />"i Madhi"''' | style="text-align:center;"| 8 prill [[1605]] | style="text-align:center;"| 17 shtator [[1665]] | style="text-align:center;"| 13 korrik [[1621]]<br>–<br>17 shtator [[1665]] | style="text-align:center;"| Nipi i tyre |- | [[Skeda:Rey Carlos II.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Karli IV<br />"i Magjepsuri"''' | style="text-align:center;"| 6 nëntor [[1661]] | style="text-align:center;"| 1 nëntor [[1700]] | style="text-align:center;"| 17 shtator [[1665]]<br>–<br>1 nëntor [[1700]] | style="text-align:center;"| I biri |} Gjatë Luftës për Pasimin Spanjoll, [[1701]]–[[1714]], dukati u diskutua midis Filipit të Anzhuinëve, nipit të [[Luigji XIV|Luigjit të XIV të Francës]], i [[Burbonët|Derës Burbone]]; dhe Karlit të Austrisë, i biri i Leopoldit të I, [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]], i [[Hapsburgët|Derës Habsburge]]. Në vitin [[1712]], [[Luksemburgu]] dhe [[Provinca Namur|Namuri]] iu çeduan Maksimilianit të II Emanuel, elektor i Bavarisë nga aleatët e tij francezë, por në fund të luftës në vitin [[1713]], me Traktatin e Utrehtit, Maksimilian Emanueli u rikthye si elektor i Bavarisë. Në vitin [[1713]], dukati i kaloi [[Monarkia Hapsburge|degës austriake]] të [[Hapsburgët|Derës Habsburge]]. ===Dera Burbone=== {{Further|Burbonët}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Vivien - Philip V of Spain - New Castle Schleißheim.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Filipi V'''<br>{{lang|fr|Philippe de France}} | style="text-align:center;"| 19 dhjetor [[1683]] | style="text-align:center;"| 9 korrik [[1746]] | style="text-align:center;"| 1 nëntor [[1700]]<br>–<br>[[1712]] | style="text-align:center;"| Nipi i tij |} ===Dera e Vitelsbahut=== {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Joseph Vivien 001.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Maksimiliani II'''<br>{{lang|de|Maximilian Emanuel Ludwig Maria Joseph Kajetan}}<br />{{lang|de|Anton Nikolaus Franz}}<br /> {{lang|de|Ignaz Felix}} | style="text-align:center;"| 11 korrik [[1662]] | style="text-align:center;"| 26 shkurt [[1726]] | style="text-align:center;"| [[1712]]<br>–<br>11 prill [[1713]] | style="text-align:center;"| Ungji i tij |} ===Dera Habsburge=== {{See also|Monarkia Hapsburge|Holanda Austriake}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Johann Gottfried Auerbach 004.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Karli V'''<br>{{lang|de|Karl Franz Joseph}}<br />{{lang|de|Wenceslau Balthasar Johann}}<br /> {{lang|de|Anton Ignatius}} | style="text-align:center;"| 1 tetor [[1685]] | style="text-align:center;"| 20 tetor [[1740]] | style="text-align:center;"| 11 prill [[1713]]<br>–<br>20 tetor [[1740]] | style="text-align:center;"| Kushëriri i tij i dytë |- | [[Skeda:Queen Maria Theresia.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Maria II Tereza'''<br>{{lang|de|Maria Theresa}}<br />{{lang|de|Walburga Amalia Christina}} | style="text-align:center;"| 13 maj [[1717]] | style="text-align:center;"| 29 nëntor [[1780]] | style="text-align:center;"| 20 tetor [[1740]]<br>–<br>29 nëntor [[1780]] | style="text-align:center;"| E bija |- | [[Skeda:Joseph Hickel Joseph II.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Jozefi'''<br>{{lang|de|Joseph Benedikt August}}<br>{{lang|de|Johannes Anton Michael Adam}} | style="text-align:center;"| 13 mars [[1741]] | style="text-align:center;"| 20 shkurt [[1790]] | style="text-align:center;"| 29 nëntor [[1780]]<br>–<br>20 shkurt [[1790]] | style="text-align:center;"| Biri i saj |- | [[Skeda:Janos Donath 001.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Leopoldi'''<br>{{lang|de|Peter Leopold Joseph}}<br>{{lang|de|Anton Joachim Pius Gotthard}} | style="text-align:center;"| 5 maj [[1747]] | style="text-align:center;"| 1 mars [[1792]] | style="text-align:center;"| 20 shkurt [[1790]]<br>–<br>1 mars [[1792]] | style="text-align:center;"| Vëllai i tij |- | [[Skeda:Francis II, Holy Roman Emperor at age 25, 1792.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Franci II'''<br>{{lang|de|Francis Joseph Charles}} | style="text-align:center;"| 12 shkurt [[1768]] | style="text-align:center;"| 2 mars [[1835]] | style="text-align:center;"| 1 mars [[1792]]<br>–<br>[[1794]] | style="text-align:center;"| Djali i tij |} [[Luksemburgu]] u pushtua nga [[Luftërat Revolucionare Franceze|Revolucionarët Francezë]] midis viteve [[1794]] dhe [[1813]]. Në [[Kongresi i Vjenës|Kongresin e Vjenës]], ai u ngrit në rangun e [[Duka i madh|dukatit të madh]], që iu dha në [[bashkimi personal|bashkim personal]] Uilliami të I të Holandës. ==Dukët e mëdhenj të Luksemburgut== '''Duka i madh i Luksemburgut''' (ose '''[[duka i madh|dukesha e madhe]]''', në rast të një morkeje femërore) është [[kreu i shtetit]] të [[Luksemburgu]]t. [[Luksemburgu]] është [[duka i madh|dukati i madh]] i vetëm sovran i mbetur në botë, një status në të cilin [[Luksemburgu]] u ngrit në vitin [[1815]], gjatë bashkimit të tij me [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretërinë e Holandës]] nën Derën Oranzh-Nasau. Kushtetuta e Luksemburgut e përcakton pozicionin e [[duka i madh|dukës së madh]]: «''[[Duka i madh]] është [[kreu i shtetit]], simboli bashkimit të tij, dhe garantuesi i pavarësisë kombëtare. Ai e ushtron pushtetin ekzekutiv në përputhje me kushtetutën dhe ligjet e vendit''.»<ref>{{cite web|title=Constitution de Luxembourg|language=fr|format=PDF|url=http://www.legilux.public.lu/leg/textescoordonnes/recueils/constitution_droits_de_lhomme/CONST1.pdf|publisher=Service central de législation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216021501/http://www.legilux.public.lu/leg/textescoordonnes/recueils/constitution_droits_de_lhomme/CONST1.pdf|archive-date=16 shkurt 2008}}</ref> Fillimisht, kushtetuta i jepte [[duka i madh|dukës së madh]] pushtet të konsiderueshëm ekzekutiv. Megjithatë, në praktikë, që nga fundi i [[bashkimi personal|bashkimit personal]] me [[Lista e monarkëve të Holandës|monarkët e Holandës]], në vitin [[1890]], ai e zakonisht e ka kufizuar veten në një rol kryesisht përfaqësues, duke vepruar sipas këshillave të qeverisë. Amendmentet kushtetues të vitit [[1919]], e kufizuan në mënyrë domethënëse pushtetin e dukës së madh, duke kodifikuar në këtë mënyrë dy dekada të praktikës kushtetuese. ===Dera e Oranzh-Nasaut=== {{See also|Lista e monarkëve të Holandës|Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretëria e Holandës}} {| class="wikitable" |- ! Imazhi ! Emri ! Data e lindjes ! Data e vdekjes ! Mbretërimi ! Lidhja me<br>paraardhësin |- | [[Skeda:William I of the Netherlands.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Uilliami I'''<br>{{lang|nl|Willem Frederik}}<br>(Princi Uilliami VI i Oranzhit) | style="text-align:center;"| 24 gusht [[1772]] | style="text-align:center;"| 12 dhjetor [[1843]] | style="text-align:center;"| 15 mars [[1815]]<br>–<br>7 tetor [[1840]] | style="text-align:center;"| Kushëriri i tretë i Francit<br>dhe pasardhës i Anës |- | [[Skeda:WillemIINL3.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Uilliami II'''<br>{{lang|nl|Willem Frederik George Lodewijk}} | style="text-align:center;"| 6 dhjetor [[1792]] | style="text-align:center;"| 17 mars [[1849]] | style="text-align:center;"| 7 tetor [[1840]]<br>–<br>17 mars [[1849]] | style="text-align:center;" | I biri |- | [[Skeda:Willem III (1817-90), koning der Nederlanden, Nicolaas Pieneman, 1856 - Rijksmuseum.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Uilliami III'''<br>{{lang|nl|Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk}} | style="text-align:center;"| 17 shkurt [[1817]] | style="text-align:center;"| 23 nëntor [[1890]] | style="text-align:center;"| 17 mars [[1849]]<br>–<br>23 nëntor [[1890]] |style="text-align:center;"| I biri |} ===Dera e Nasau-Vajlburgut=== Nën Paktin Falmiljar të Nasaut në vitin [[1783]], ato territore të Familjes së Nasaut në [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorinë Gjermaniko-Romanke]] në kohën e paktit ([[Luksemburgu]] dhe Nasau) u lindën me ligjin gjysmë-salik, i cili lejnonte trashëgimin nga femrat ose nëpërmjet vijës femërore, vetëm kur shuheshin anëtarët meshkuj të [[dinastia|dinastisë]]. Kur Uilliami III vdiq, duke nënë vetëm bijën e tij Vilhelminës si trashëgimtare, kurora e Holandës, duke mos qenë e lidhur nga pakti familjar, i kaloi Vilhelminës. Megjithatë, kurora e madhe dukale e Luksemburgut i kaloi një mashkulli të një tjetër dege të Derës së Nasaut: Adolfit, duka i shpronësuar i Nasaut dhe kreu i degës së Nasau-Vajlburgut. Në vitin [[1905]], gjysmë-vëllai i vogël i Adolfit, [[duka i madh|dukës së madh]], princi Nikolaus Wilhelm i Nasaut vdiq, duke lënë një djalë, Georg Nikolaus-in, kont i Merenbergut, që megjithatë ishte fëmijë i një martese morganatike, dhe në këtë mënyrë jo ligjërisht një anëtar i Derës së Nasaut. Në vitin [[1907]], djali i vetëm i Adolfit, Uilliami IV, [[duka i madh]] i [[Luksemburgu]]t, arriti kalimin e një ligji, që konfirmonte të drejtën e vajzës së tij të madhe, Marie-Adélaïde, të pasonte në fron, në këndvështrimin e mungesës së ndonjë trashëgimtari mashkull të Derës së Nasaut, siç ishte rënë dakord fillimisht në Paktin e Familjes Nasau. Ajo u bë femra e parë sunduese e dukatit të madh, pas vdekjes së babait të saj, në vitin [[1912]] dhe pas abdikimit të saj në vitin [[1919]], u pasua nga motra e saj më e vogël, Sharlota, e cila u martua me Feliksin e Burbon-Parmës, një princ i ish [[Duka i Parmës|Dukatit të Parmës]]. Pasardhësit e Sharlotës kanë mbretëruar që atëherë si vazhdimi i [[dinastia|dinstisë]] ''Nasau''. {|style="text-align:center; " class="wikitable" |- ! Emri dhe sundimi!! style="width:105px;" | Portreti !! Lindja !! Martesa(t) !! Vdekja!! E drejta<br>e pasimit |- | style="text-align:center;"| '''Adolfi'''<br />23 nëntor [[1890]] –<br>17 nëntor [[1905]] | [[Skeda:Adolfluxembourg1817-6.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| 24 korrik [[1817]]<br />[[Vizëbadeni|Visbaden]] ([[Prusia|Prusi]]) | style="text-align:center;"| (1) dukesha e madhe Elizabeta Mihailovna e Rusisë<br />31 janar [[1844]]<br />[1 fëmijë]<br />(2) princesha Adelheid-Marie e Anhalt-Desaut<br />23 prill [[1851]]<br />[5 fëmijë] | style="text-align:center;"| 17 nëntor [[1905]]<br />Kolmar-Berg | style="text-align:center;"| Kushëriri i 17-të i Uilliamit të III<br />dikur i larguar përgjatë vijës mashkullore<br>gjithashtu kushëriri i 3-të përmes Uilliamit të IV, princit të Oranzhit<br>pasardhës i drejtpërdrejtë i Anës |- | style="text-align:center;"| '''Uilliami IV'''<br />17 nëntor [[1905]] –<br>25 shkurt [[1912]] | [[Skeda:Guillaume IV of Luxembourg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| 22 prill [[1852]]<br />[[Vizëbadeni|Visbaden]] ([[Prusia|Prusi]]) | style="text-align:center;"| Infanta Marie Ana e Portugalisë<br />[6 fëmijë] | style="text-align:center;"| 25 February 1912<br />Kolmar-Berg | style="text-align:center;"| Fëmija më i madh |- | style="text-align:center;"| '''Marie-Adélaïde'''<br />25 shkurt [[1912]] –<br>14 janar [[1919]]<br />(''abdikoi'') | [[Skeda:Marie-Adélaïde, Grand Duchess of Luxembourg 2.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| 14 qershor [[1894]]<br />Kolmar-Berg | style="text-align:center;"| E pamartuar<br />[pa fëmijë] | style="text-align:center;"| 24 janar [[1924]]<br />Lenggries ([[Gjermania|Gjermani]]) | style="text-align:center;"| Vajza e madhe |- | style="text-align:center;"| '''Sharlota'''<br />14 janar [[1919]] –<br>12 nëntor [[1964]]<br /> (''abdikoi'') | [[Skeda:Charlotte, Grand Duchess of Luxembourg.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| 23 janar [[1896]]<br />Kolmar-Berg | style="text-align:center;"| Princ Feliksi i Burbon-Parmës<br />6 nëntor [[1919]]<br />[6 fëmijë] | style="text-align:center;"| 9 korrik [[1985]]<br />Fishbah | style="text-align:center;"| Vajza e dytë |- | style="text-align:center;"| '''Zhani'''<br />12 nëntor [[1964]]–<br>7 tetor [[2000]]<br />(''abdikoi'') | [[Skeda:GD Jean 1967.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| 5 janar [[1921]]<br />Kolmar-Berg | style="text-align:center;"| Princesha Joséphine Charlotte e Belgjikës<br />9 prill [[1953]]<br />[5 fëmijë] | rowspan="1" style="text-align:center;" | 23 prill [[2019]] [[Luksemburgu (qyteti)|qyteti i Luksemburgut]] | style="text-align:center;" | Djali i madh |- | style="text-align:center;"| '''Henri'''<br />7 tetor [[2000]] –<br />në vijim | [[Skeda:Grand Duke Henri at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| 16 prill [[1955]]<br />Betzdorf | style="text-align:center;"| María Teresa Mestre y Batista<br />4 shkurt/14 shkurt [[1981]]<br />[5 fëmijë] | rowspan="1" style="text-align:center;" | ''në jetë'' | style="text-align:center;" | Djali i madh, fëmija i dytë |} ===Kronologjia e dukëve të mëdhenjë të Luksemburgut që nga 1815-a=== <timeline> ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12 PlotArea = top:10 bottom:50 right:130 left:20 AlignBars = late DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:15/03/1815 till:01/01/2024 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1820 Colors = id:orange value:rgb(1,0.75,0.5) legend:Oranzh-Nasau id:nassau value:rgb(0.8,0.8,0.9999) legend:Nasau-Vajlburg Legend = columns:2 left:50 top:24 columnwidth:150 BarData = barset:PM PlotData = width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:PM from: 15/03/1815 till: 07/10/1840 color:orange text:"Guillaume I" fontsize:10 from: 07/10/1840 till: 17/03/1849 color:orange text:" Guillaume II" fontsize:10 from: 17/03/1849 till: 23/11/1890 color:orange text:"Guillaume III" fontsize:10 from: 23/11/1890 till: 17/11/1905 color:nassau text:"Adolphe" fontsize:10 from: 17/11/1905 till: 25/02/1912 color:nassau text:"Guillaume IV" fontsize:10 from: 25/02/1912 till: 14/01/1919 color:nassau text:"Marie-Adélaïde" fontsize:10 from: 14/01/1919 till: 12/11/1964 color:nassau text:"Charlotte" fontsize:10 from: 12/11/1964 till: 07/10/2000 color:nassau text:"Jean" fontsize:10 from: 07/10/2000 till: end color:nassau text:"Henri" fontsize:10 </timeline> ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Luksemburgu]] * [[Flamuri i Luksemburgut]] * [[Luksemburg (Belgjikë)]] * [[Luksemburgu (qyteti)]] * [[Forcat e Armatosura të Luksemburgut]] * [[Luksemburgasit]] * [[Gjuha luksemburgeze]] * [[Gjeografia e Luksemburgut]] * [[Njësitë administrative të Luksemburgut]] * [[Arsimi në Luksemburg]] * [[Universiteti i Luksemburgut]] * [[Ekonomia e Luksemburgut]] * [[Feja në Luksemburg]] * [[Kombëtarja luksemburgase e futbollit]] * [[Duka]] * [[Duka i madh]] * [[Kryeduka]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Hapsburgët]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Mbretëria e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Prusia]] * [[Historia e Gjermanisë]] * [[Konfederata Gjermane]] * [[Perandoria Gjermane]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] {{Div col end}} ==Futnotat== {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== * {{Cite book|last=Thewes|first=Guy|title=Les gouvernements du Grand-Duché de Luxembourg depuis 1848|date=korrik 2003|publisher=Service Information et Presse|url=http://www.gouvernement.lu/publications/dow[nload/gouvernements_1848_2.pdf|format=PDF|edition=Édition limitée|location=qyteti i Luksemburgut|language=fr|isbn=2-87999-118-8}} * {{cite web|url=http://www.legilux.public.lu/leg/a/index.php|title=Archives of Mémorial A|language=fr, de|publisher=Service central de législation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614103918/http://www.legilux.public.lu/leg/a/index.php|archive-date=14 qershor 2007|df=dmy-all}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Kategoria:Royalty of Luksembourg|Monarkët e Luksemburgut}} * [http://eurulers.altervista.org/luxembourg1.html History of titles of the counts and dukes of Luxembourg based on contemporary documents (before 1467)] * [http://eurulers.altervista.org/luxembourg.html History of titles of the dukes of Luxembourg based on contemporary documents (1467–1795)] * [http://eurulers.altervista.org/luxembourg3.html History of titles of the grand dukes of Luxembourg based on contemporary documents (since 1814)] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 963]] [[Kategoria:Themelime shekulli X në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1354]] [[Kategoria:Themelime shekulli XIV në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1794]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1815]] [[Kategoria:Themelime shekulli XIX në Evropë]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Luksemburg]] [[Kategoria:Evropa gjatë periudhës së vonë moderne]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikë]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] guvzh9tkzefowzul7k0bb9wyaolqax4 0 384894 3004142 3003789 2026-07-02T08:25:24Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004142 wikitext text/x-wiki {{Short description|Feud shtetëror-kishtar i Perandorisë Gjermaniko-Romake, nga shekulli VII deri në shekullin e XVIII}} {{Infobox country| | conventional_long_name = Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë | common_name = Stavelot-Malmedia | native_name = {{plainlist}} * {{lang|fr|Principauté abbatiale de Stavelot-Malmedy}} * {{lang|li|Preensdom Stavelot-Malmedy}} * {{lang|nl|Abdijvorstendom Stavelot en Malmedy}} * {{lang|de|Fürstabtei Stablo-Malmedy}} {{endplainlist}} | | image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common name}}}.svg --> | image_coat = Stavelot coat of arms.jpg | coat_alt = Stema; në një fushë blu, gjysma e sipërme tregon një njeri, të veshur me të kuqe, me një skeptër peshkopi në dorën e tij të majtë, një ndërtesë kishtare në të djathtën e tij; gjysma e poshtme tregon një ujk, me ëith pannier sacks në shpinën e tij. | symbol_width = 309 | image_map = Locator Principality of Stavelot-Malmedy (1560).svg | image_map_caption = Stavelot-Malmedia, në vitin [[1560]], brenda Qarkut të Rinit të Poshtëm–Vesfalisë | image_map_size = 321 | image_map_alt = Harta thekson Abacinë e Stavelotit, një rajon që përmban Stavelotin dhe Malmedinë. Ndodhur përgjatë brigjeve të një lumi dhe e strukur midis dukateve të Limburgut dhe Luksemburgut si dhe Peshkopatës së Liezhit. | coordinates = {{coord|50|23|N|5|56|E|display=inline, title}} | era = Mesjeta | status = Abaci | empire = [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] | government_type = Principatë zgjedhore | | year_start = 651 | year_end = 1794 | | event_pre = Themelimi i abacisë së Malmedisë | date_pre = 648 | event_start = Themelimi i abacisë së Stavelotit | date_start = | event1 = Abat Popo i Deinze | date_event1 = 1020–1048 | event2 = Abat Vibaldi | date_event2 = 1130–1158 | event3 = [[Luftërat Revolucionare Franceze|Aneksohet]] nga [[Republika e Parë Franceze|Franca]] | date_event3 = 1794 | event_end = Krijimi i departamentit francez të Urthes | date_end = | event_post = [[Kongresi i Vjenës]]* | date_post = 9 qershor 1815 | | p1 = Perandoria Karolinge | image_p1 = [[File:Theodebert I 534 548 king of Metz.jpg|alt=|link=|20px|Perandoria Franke]] | s1 = Republika e Parë Franceze{{!}}Departamenti i Urthes | flag_s1 = Flag of France.svg | today = [[Belgjika|Belgjikë]] | capital = Staveloti | footnotes = <nowiki>*</nowiki> Stavelotin e mori [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]]; Malmedia u bë provinca [[Prusia]]ne e Jyliç-Kleves-Bergut. }} '''Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë''', gjithashtu '''Principata e Stavelot-Malmedisë''', ndonjëherë e njohur me emrin e saj gjerman '''Stablo''', ishte një principatë kishtare e [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]]. Pushteti princëror ushtrohej nga abati [[Benediktinët|benediktin]] i manastirit të dyfishtë perandorak të Stavelotit dhe Malmedisë, i themeluar në vitin [[651]]. Bashkë me [[Dukati i Builjonit|Dukatin e Builjonit]] dhe [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|Princ-Peshkopatën e Liezhit]], ishte një nga vetëm tre principataqt e Holandave Jugore, që nuk qe kurrë pjesë e [[Holanda Spanjolle|Holandës Spanjolle]], më vonë [[Holanda Austriake|Holandës Austriake]],<ref name="Uyttebrouck">{{cite book|author=André Uyttebrouck|editor=Rita Lejeune|url=https://books.google.al/books?id=H2ZEQAAACAAJ|year=1975|chapter=Une Confédération et trois principautés|title=La Wallonie, le Pays et les Hommes|publisher=La renaissance du livre|volume=1|language=fr|pages=215–244}}</ref> e cila pas vitit [[1500]], u caktua në Qarkun Burgund, ndërsa prinicipatat iu caktuan me Qarkun perandorak të Renit të Poshtëm.<ref name="wikisource:Imperial Circles">{{cite book|title=Hernach volgend die zehen Krayß|chapter=Seite 12: Niderlendisch vnnd Westuelisch Krayß|chapter-url=https://en.wikisource.org/wiki/de:Hernach_volgend_die_zehen_Krayß#Seite_12:_Niderlendisch_vnnd_Westuelisch_Krayß|year=1532|publisher=Steiner|language=de|location=Augsburg}}</ref> Si një princ-abat, abati i Stavelot-Malmedisë qëndronte në katedrën kishtare të Kolegjit të Princave Sundues të Dietës Perandorake përkrahë princ-peshkopëve. Bashkë me pak princ-abatë të tjerë, ai kishte një votë të plotë ({{lang|la|votum virile}}),<ref>Numri 67 i kolegjit princëror.</ref> në dallim me shumicën e abatëve perandorakë, që ishin vetëm përfqësues të votimit kolektiv të katedrave të tyre kuriale përkatëse. Në vitin [[1795]], principata u shfuqizua dhe territori i saj u përfshi në [[Departamentet e Francës|departamentin francez]] {{lang|fr|Ourthe}}.<ref name="Guide pittoresque">{{cite book|author=Alexandre Ferrier de Tourettes|title=Guide pittoresque et artistique du voyageur en Belgique|url=https://books.google.al/books?id=vF1bAAAAQAAJ&pg=PA241|publisher=Société Belge de Librairie, etc.|year=1838|language=fr|page=241}}</ref> [[Kongresi i Vjenës]], në vitin [[1815]] ia caktoi Stavelotin [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretërisë së Bashkuar të Holandës]], ndërsa Malmedia u bë pjesë e the distriktit [[Prusia|prusian]] {{lang|de|Eupen-Malmedy}}.<ref name="Stavelot:Histoire">{{cite web|url=http://www.stavelot.be/index.php?url=fr/la-commune/histoire/|title=History|work=Official website of Stavelot|language=fr|archive-date=11 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211233419/http://www.stavelot.be/index.php?url=fr%2Fla-commune%2Fhistoire%2F|url-status=dead}}</ref> Të dy, tashmë janë pjesë e [[Belgjika|Belgjikës]]—që nga viti [[1830]] [[Revolucioni Belg]] dhe në vitin [[1919]] [[Traktati i Versajës]], përkatësisht (Malmedia u përfshi me [[Belgjika|Belgjikën]] në vitin [[1925]]). Në vitin [[1921]], kisha-abaci e Malmedisë u bë katedrale jetë-shkurtër e Dioqezës së Eupen-Malmedisë. == Historia == === Themelimi === [[Skeda:Remaclus in de Sint-Sebastiaanskerk van Stavelot.jpg|parapamje|majtas|165px|alt=Një statujë e ngjyrosur e një burri pak a shumë në të të 30-at e tj, që mban një mitrë të artë dhe veshje priftërore të kuqe, blu dhe të arta. Ai mban një bibël në dorën e tij të majtë dhe një kafshë, me gjasa një ujk, që qëndron në këmbët e tij.|Shën Remakli]] Rreth vitit [[650]], Shën Remakli themeloi Abacinë e Stavelotit pranë lumit {{lang|fr|Amblève}},<ref name="Stavelot:Histoire"/><ref name="em:Stavelot">{{cite encyclopedia|url=https://books.google.al/books?id=_7XgGTYA9c4C&pg=PA261|title=Stavelot|encyclopedia=Encyclopédie méthodique|publisher=Panckoucke|year=1788|language=fr}}</ref> në tokat përgjatë kufirit midis peshkopatave të [[Këlni]]t dhe Tongerenit,<ref name="fotw:Malmedy">{{cite web|url=http://www.fotw.info/flags/be-wlgmm.html|title=Malmedy|publisher=Flags of the World|language=en}}, gjithashtu {{cite book|author=Robert Christophe|url=http://www2.ulg.ac.be/malmarhi/Hist01.htm|chapter=Aperçu historique de Malmedy|language=fr|title=Malmedy: Art et Histoire 87–97|access-date=20 gusht 2025|archive-date=3 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231342/http://www2.ulg.ac.be/malmarhi/Hist01.htm|url-status=dead}}</ref> territor që në atë kohë i përkiste Grimoaldit, majorit austrasian të pallatit dhe anëtarit të familjes Arnulfinger-Pepinide. Një kartë e Sigebertit të III, mbretit të Austrasisë dhënë Remaklit me manastiret e Stavelotit dhe Malmedisë, e cila gjendej pak kilometra në lindje të pyllit të Ardeneve, "një vend izolimi të tmerrshëm dhe vetmitar, i cili ka bisha me shumicë".<ref name="Liège:Stavelot">{{cite encyclopedia|editor=Dr. Meisser|year=1831|url=https://books.google.com/books?id=AIZJAAAAMAAJ&pg=RA2-PA204|encyclopedia=Dictionnaire géographique de la province de Liége|title=Stavelot|publisher=L'Établissement Géographique, Faubourg de Flandre|language=fr}}</ref><ref name="Délices">{{cite book|author=Jean-Baptiste Chrystin|title=Les délices des Pays-Bas|year=1785|volume=4|url=https://books.google.al/books?id=FfAOAAAAQAAJ&pg=PA169|publisher=CM Spanoghe|language=fr|pages=169–174}}</ref> Sigeberti i dha tokat pyjore; e ngarkoi mojorin e tij të pallatit, Grimoaldin të Vjetrin, me furnizimin me para për të ndërtuar dy manastiret; dhe vazhdoi të kujdesej për këto bashkësi me dhurata personale.<ref name="Carolingians pp21-2">{{cite book|author=Pierre Riché|year=1993|translator=Michael Idomir Allen|url=https://books.google.al/books?id=Tcjy7bCmFL0C&pg=PA22|title=The Carolingians|publisher=University of Pennsylvania Press|language=en|isbn=978-0-8122-1342-3|pages=21–22}}</ref> Siti i Malmedisë me gjasa ishte tashmë i banuar para themelimit të abacisë, megjithëse [[etimologjia]] duket se tregon papërshtatshmërinë e Malmedisë. {{lang|la|Mal(u)mund(a)-arium}} ishte "një vend i rrethuar me ujëra", ose, me më shumë gjasa, {{lang|la|Malmund-arium}}, një "vendbashkim i keq rrjedhash". Lumi Varken pjesërisht u kanalizua dhe argjinaturat e tij u përforcuan, për të penguar përmbytjet që përjetonte shpesh Malmedia.<ref name="fotw:Malmedy"/> Kisha-abaci në Malmedi iu kushtua [[Benedikti i Nursisë|Shën Benediktit]].<ref name="Délices"/> Manastiri i Malmedisë konsiderohet nga historianët dhe hagiografët si pak më i vjetër sesa manastiri i Stavelotit,<ref name="1911:Malmedy">{{cite encyclopedia|year=1911|editor=Hugh Chisholm|volume=17. Lord Chamberlain to Meclenburg|title=Malmedy|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Malmedy|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|page=493}}</ref> me qytetin që pretendon se themelimi i tij daton nga viti [[648]].<ref name="Malmedy:Growth">{{cite web|title=Growth and History|language=en|url=http://www.malmedy.be/en/Tourisme/Malmedy/Histoire/fondation.html|work=Uebsajti zyrtar i Malmedisë|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401194947/http://malmedy.be/en/Tourisme/Malmedy/Histoire/fondation.html|archive-date=1 prill 2016}}</ref> Malmedia është listuar në harta më të hershme sesa Staveloti dhe komisioni i caktuar në vitin [[670]], nga Kilderiku II, në mënyrë që të kufizonte territorin e abacisë, nisi nga Malmedia ({{lang|la|de Monasterio Malmunderio}}). Në vijim, territori i abacisë u zgjerua drejtë perëndimit, në këtë mënyrë, Staveloti u bë qendra gjeografike dhe kryeqyteti i principatës.<ref name="fotw:Malmedy"/> Kisha e parë në Stavelot u ndërtua nga abati Godvin dhe, më 25 qershor [[685]], iu kushtua shënjtëve [[Martini i Tursit|Martin]], [[Pjetri|Pjetër]] dhe [[Pali i Tarsusit|Pal]].<ref name="Philippe George">{{cite book|author=Philippe George|title=Reliques et Arts Precieux en Pays Mosan|url=https://books.google.com/books?id=jpCN8JvNrUQC&pg=PA127|publisher=Éditions du CEFAL|year=2003|isbn=978-2-87130-121-9|language=fr|pages=127–128}}</ref> [[Reliku|Reliktet]] e Shën Remaklit u strehuan në këtë kishë të re.<ref name="Blick and Tekippe">{{cite book|editor1=Sarah Blick|editor2=Rita Tekippe|publisher=Brill Publishers|url=https://books.google.com/books?id=FNhYbgeRKLwC|title=Art and Architecture of Late Medieval Pilgrimage in Northern Europe and the British Isles|year=2004|language=en|isbn=978-90-04-12332-8|pages=[https://books.google.com/books?id=FNhYbgeRKLwC&pg=RA1-PA729 729], [https://books.google.com/books?id=FNhYbgeRKLwC&pg=RA1-PA739 739–43]}} Burimet bashkëkohore me ''Triumfin e Shën Remaklit'' janë listuar në futnotën 233 te [https://books.google.com/books?id=FNhYbgeRKLwC&pg=RA1-PA742 faqe 742]; proçesioni i vitit [[1509]] është cituar në futnotën 169 në fq. 729, gjithashtu e referuar te {{cite journal|author=A. Delescluse|year=1894|title=Une procession à Stavelot en 1509|journal=Bulletin de la Société d'Art et d'Histoire du Diocèse de Liège|language=fr|volume=VIII|pages=367–370}}</ref> [[Skeda:Principality of Stavelot-Malmédy.jpg|parapamje|372px|Territori i Stavelot-Malmedisë]] === Zhvillimi dhe Mesjeta e Hershme === Në vitin [[747]], Karlomani, dukë i frankëve dhe major i pallatit të Austrazisë, i zgjeroi territoret e abacisë me dhurata të vetat, pas abdikimit të tij.<ref name="Carolingians p59">{{cite book|author=Pierre Riché|translator=Michael Idomir Allen|year=1993|title=The Carolingians|url=https://books.google.com/books?id=Tcjy7bCmFL0C&pg=PA59|publisher=University of Pennsylvania Press|language=en|isbn=978-0-8122-1342-3|page=59}}</ref> Përgjatë [[shekulli IX|shekullit të IX]], abatët luajtën një rol të rëndësishëm kulturor në Lotharingi, veçanërisht falë abatit Kristian. Rreth vitit [[875]], [[Reliku|reliktet]] e Shën Quirinit u bartën nga {{lang|fr|Gasny}} në Abacinë e Malmedisë, pas ndërhyrjes së perandorit Karli Tullaci, pjesërisht për të siguruar [[Reliku|relikte]] të krahasueshme me ato të Shën Remaklit në Stavelot.<ref name="Roetgen-Rott:Quirinus">{{cite web|url=http://www.kirche-im-bistum-aachen.de/kiba/dcms/traeger/0/pfarre-st-antonius-rott/qui_oktav/geschichte_qui-oktav.html|title=St Quirinus of Rott|work=Parish website of St Anthony of Roetgen-Rott|language=de|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718165253/http://www.kirche-im-bistum-aachen.de/kiba/dcms/traeger/0/pfarre-st-antonius-rott/qui_oktav/geschichte_qui-oktav.html|archive-date=18 korrik 2011}} dhe, cituar te libri {{cite book|author=Ludwig Drees|year=1973|chapter=Der Kampf mit dem Drachen, Die Legende des Hl. Quirinus von Malmedy|title=Zwischen Venn und Schneifel|volume=9|language=de}}</ref> Përgjatë [[shekulli VII|shekullit të VII]] dhe [[shekulli VIII|të VIII]], dy abacitë vijuan misionin e tyre të ungjillizimit, bashkë me pastrimin e pyllit. Me rënien e [[Perandoria Karolinge|Perandorisë Karolinge]], megjithatë, abatët pësuan të njëjtën rënie si gjetiu, duke e lënë principatën në kujdesin e abatëve laikë—guardian të përkohshëm—nga viti [[844]], deri në vitin [[938]], duke përfshirë Ebon, arkipeshkvin e Reimsit, Adalardin Seneshal dhe Reginarin dhe Giselbertin, [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë të Lorenës]].<ref name="Étude">{{cite journal|author=René-Norbert Sauvage|year=1928|url=http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rhef_0300-9505_1928_num_14_63_2468_t1_0224_0000_1|title=Review of François Baix's 1924 "Étude sur l'abbaye et principauté de Stavelot-Malmédy"|journal=Revue d'histoire de l'Église de France <!--http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/revue/rhef -->|volume=14|issue=63|language=fr|pages=224–225}}</ref><ref name="Burkes:Rainier Longneck">{{cite encyclopedia|title=Regnier I of Hainault|encyclopedia=Burke's Peerage & Baronetage, 106th Edition|language=en|page=1929|postscript=,}} cituar te [http://larryvoyer.com/genealogy/getperson.php?personID=I80833&tree=v7_28 Voyer & Bedard Family History and Ancestry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250224180229/http://larryvoyer.com/genealogy/getperson.php?personID=I80833&tree=v7_28 |date=24 shkurt 2025 }}</ref> [[Skeda:Stavelot JPG02.jpg|parapamje|majtas|379px|alt=Nëpërmjet harkadave të një porte është e dukshme një pjesë e gjerë e façadës me tulla të kuqe të ndërtesës dy-katshe, me korniza të mëdha dritaresh me harqe me gurë të bardhë. Çatia gri me dritaret e katit të tretë fusin dritën e qiellit. Hyrja paraprihet nga një palë shkallësh të vogla, e rrethuar nga zbukurime që tregojnë dy figura që mbajnë një stemë.|Abacia e Stavelotit]] Mirëpritja e pelegrinëve dhe të sëmurëve ishte një pjesë e misionit të murgjëve. {{lang|la|Miracula sancti Remacli}} përmend {{lang|la|xenodochium}}, bujtinën e manastirit, ku bujteshin pelegrinët e varfër, duke përfshirë ushqim për pothuajse tetë ditë, ndërsa ata kryenin devocionet e tyre; kjo bujtinë ndryshon nga spitali i abacisë: {{lang|la|hospitale coenobii}}. Më 13 prill [[862]], Lothairi II i Lotharingisë, ndërsa merrej me shpërndarjen e pronave {{lang|la|ad hospital ejusdem coenobii}}, urdhëroi që ''të dhjetat'' vendore ti paguheshin spitalit {{lang|la|absque netligentia et tarditate}}, një urdhër i konfirmuar më 10 qershor [[873]].<ref name="Philippe George"/> Në dhjetor [[881]], [[normanët]], duke përfshirë Godfridin, [[lista e udhëheqësve të Frizisë|dukë i Frizisë]], e pushtuan zonën, dogjën të dy abacitë dhe shkaktuan largimin e murgjëve me thesaret dhe reliktet e tyre.<ref name="Blick and Tekippe"/><ref name="Étude"/><ref name="Annals of Fulda">{{cite book|author1=Janet Nelson|author2=Timothy Reuter|url=https://books.google.com/books?id=ARENAQAAIAAJ&pg=PA90|title=The Annals of Fulda|publisher=Manchester University Press|year=1992|language=en|isbn=978-0-7190-3458-9|volume=2|page=90}}</ref><ref name="Dewez">{{cite book|author=Louis Dieudonné Joseph Dewez|title=Abrégé de l'histoire belgique|year=1817|url=https://books.google.com/books?id=SmNbAAAAQAAJ&pg=PA163|publisher=Adolphe Stapleaux|language=fr|pages=163–164}}</ref><ref name="Mélanges">{{cite book|author=Philippe Mignot|title=Mélanges d'archéologie médiévale|editor=Danielle Sarlet|chapter-url=https://books.google.com/books?id=goo-oPDNNlAC&pg=PA148|chapter=Le peuplement médiéval au sud de la Meuse: Le cas de Logne|publisher=Ministère de la Région Wallonne / Mardaga|year=2006|isbn=978-2-87009-938-4|language=fr|pages=148–149}}</ref> Mjaft burime historike japin dëshmi të sulmit në vitin [[881]], i cili ishte i mirë-përgatitur dhe organizuar. Murgjit nxituan të groposnin reliktet e Remaklit dhe të largoheshin për në Porcien, në {{lang|fr|[[Bogny-sur-Meuse]]}} të tanishëm, në {{lang|fr|[[Ardennes]]}} franceze; rajoni përreth ishte gjerësisht i pa prekur nga pushtimi. Staveloti dhe Malmedia u dogjën të dyja, me murgjit që nuk u kthyen deri pak para krishtlindjeve të vitit [[882]], me një qëndrim në {{lang|fr|[[Chooz]]}}, për ti lejuar atë të riparonin çatitë e ndërtesave monastike. [[Reliku|Reliktet]] nga Akeni, të cilat i ishin besuar murgjëve në Stavelot, për shkak të kërcënimit norman, u kthyen të paprekura. Në mirënjohje, më 13 nëntor [[882]], Karli i Shendoshi—perandori karoling dhe mbreti i Frankisë Lindore, Alemanisë dhe Italisë—u dha abacive tokat e {{lang|fr|Blendef}}, një varësi e {{lang|fr|Louveigné}}, dhe u restauroi atyre kishëzën në {{lang|fr|Bra}} (tani pjesë e {{lang|fr|Lierneux}} në {{lang|fr|[[Provinca Liège|Liège]]}}).<ref name="Philippe George"/> Në vitin [[885]], [[normanët]] zhvatën pengje nga {{lang|fr|Hesbaye}} dhe kaluan përmes luginës së Mozës, duke marshuar gjatë {{lang|de|Prüm}}, duke bërë që mugjit e Stavelotit të largoheshin prapë, duke gjetur strehë në Kontenë e {{lang|fr|Logne|nocat=y}} dhe {{lang|fr|[[Kerkrade|Chèvremont]]}}; {{lang|la|Miracula Remacli}} jep hollësi të largimit nga pushtuesit dhe ndjek endjet e murgjëve.<ref name="Philippe George"/> Pas pushtimeve, abati Odilon filloi të rindërtonte abacinë e rrënuar të Stavelotit, me mbështetje nga [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|peshkopët e {{lang|fr|Liège|nocat=y}}]]—duke përfshirë Notkerin, princ-peshkopin e parë. Abatët Odilon dhe Verinfrid, rindërtuan abacitë, me ndërtesë të re; duke e rithemeluar bashkësinë monastike; riorganizuan principatën. Nga koha e [[Dinastia Otoniane|Dinastisë Otoniane]] në fillim të [[shekulli X|shekullit të X]], abacitë ishin prapë të përshtatshme për staturën perandorake.<ref name="Étude"/> Një kishë e re abaci u ndërtua në Malmedi në vitin [[992]], kushtuar Shën Kuirinit;<ref name="Roetgen-Rott:Quirinus"/> në vitin [[1007]], një kishë famulli iu konsakrua Shën Gereonit.<ref name="fotw:Malmedy"/> [[Skeda:Malmedy JPG02.jpg|parapamje|372px|alt=Një oborr i rrethuar nga një ndërtesë guri, me bimë kacavjerrëse të rritura përreth dritareve me korniza druri.|Abacia e Malmedisë]] Një tjetër rrezik e kërcënonte abacinë—dhe Perandorinë Perëndimore—në [[shekulli X|shekullin e X]]: pushtimet hungareze. Duke qenë rrëzuar si [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë i Lotharingisë]], Konradi i Kuqi i ftoi hungarezët të shkatërronin kundërshtarët e tij, Brunon e Madh, arkipeshkvin e Këlnit dhe Reginarin e III, [[Konti i Hainautit|kontin e Hainautit]]. {{lang|la|Annales Stabulensis}} raportojnë se: {{lang|la|Anno 954 Ungri populantur regiones Galliæ ... Anno 955. Victoria de Ungris}} ["''Në vitin [[954]], hungarezët shkretuan rajonet e Galisë ... Në vitin [[955]], fitorja mbi hungarezët''"]. Më 1 korrik [[960]], Erakli, [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|peshkopi i Liezhit]], i shtytur nga frikërat e kohës, u dha murgjëve një vend për të ndërtuar një strehë në {{lang|fr|[[Liège]]}}, megjithëse pesë vjetë më herët, fitorja e perandorit [[Otoni I, perandor gjermaniko-romak|Otonit të I]] mbi hungarezët në Lekfeld, e kishte larguar rrezikun e [[plaçkitja|plaçkitjes]] hungareze.<ref name="Philippe George"/> Periudha kyç e ndërtimit në abacinë e Stavelotit përkon me sundimin e princ-abatit Popo i Dajncit, themeluesi i dytë i abacisë,<ref name="Abbaye de Stavelot">{{cite web|title=Archæological remains|year=2004|work=Abbaye de Stavelot|url=http://www.abbayedestavelot.be/code/en/vest.asp|language=en, fr|archive-date=17 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090817151648/http://www.abbayedestavelot.be/code/en/vest.asp}}</ref> i cili ishte abat nga perandori gjermaniko-romak Henri II, në vitin [[1020]].<ref name="cath:St. Poppo">{{Cite encyclopedia|author=Klemens Löffler|year=1913|url=http://www.newadvent.org/cathen/12275a.htm.htm|title=St Poppo|editor=Charles Herbermann|encyclopedia=Catholic Encyclopedia|language=en|publisher=Robert Appleton Company|location=Nju Jork}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Ai ndërtoi një kishë mbresëlënëse mbi {{convert|100|m}} të gjatë, e cila u konsakrua në prani të perandorit Henri III, më 5 qershor [[1040]].<ref name="Philippe George"/> Thietmari ishte patroni laik, i cili mblodhi thadërtarët dhe muratorët për të ndërtuar kishën abaci. Gjithashtu, duke konfirmuar autenticitetin e relikteve të Shën Kuirinit në Malmedi në vitin [[1042]],<ref name="Roetgen-Rott:Quirinus"/> Popo e ripërtëriu kultin e Shën Remaklit. Popo vdiq në vitin [[1048]]; kulti i tij, i cili filloi pothuajse menjëherë,<ref name="Vita Popponis">{{lang|la|Vita Popponis}}, e cila jep hollësi të mrekullive që ndodhën në emrin e tij, pohon veçanërisht se Staveloti mund të gëzoi në pasjen e një shenjti, si Tursi gëzon në [[Martini i Tursit|Shën Martinin]] e tij.</ref> përqëndruar në vendpushimin e tij në kriptë. Malmedia u zhvillua përreth manastirit; deri në fund të [[shekulli X|shekullit të X]], fshatarët e përdornin kishëzën e Shën Lorencit, një apsidiolë e kishës abaci, si vendin e tyre të adhurimit.<ref name="fotw:Malmedy"/> [[Skeda:Heinrich III..jpg|parapamje|majtas|291px|Henri III, perandor gjermaniko-romak, i pranishëm në konsakrimin e kishës së ndërtuar në Stavelot nën princ-abatin Popo i Dajncit, [[1040]]]] Në vitin [[1065]], u krijua kundërshti, kur Ano II, arkipeshkëvi i Këlnit, emëroi Tegernonin e {{lang|de|Brauweiler}}, abat të Malmedisë, me autoritet të dyshimtë—ndërsa Malmedia ishte në arkidioqezën e Këlnit, dy abacitë ishin të lidhura dhe, në këtë mënyrë, nën mbikëqyrjen e dioqezës së {{lang|fr|[[Liège]]}}, ku gjendet Staveloti. Kjo ndodhi megjithë mjaft vula të mëparshme perandorake që përforconin pozicionin, që dy abacitë duhet të ishin subjekte të një abati të vetëm.<ref name="Laws:p8, 10">{{cite book|editor=M. Leclercq|url=https://books.google.al/books?id=qYpJAAAAMAAJ|year=1852|title=Liste chronologique des édits et ordonnances de la principauté de Stavelot et de Malmédy, de 650 à 1793|publisher=Em Devroye|language=fr}} Për shembull: {{lang|fr|Sans date (950, Villers; vers 944, Bertholet) — Diplôme de Otton I, roi des Romains, accordé à l'abbé Odilon, par lequel il laisse aux religieux des monastères de Stavelot et de Malmédy la libre faculté de choisir un abbé, chargé seul de l'administration des deux monastères.}} ["''Pa datë (950, Villers; {{Rreth|944}} Bertholet) — Vula nga Otoni I, mbreti i romanëve, i dha abatit Odilon, nën të cilin bashkësia fetare e manastireve të Stavelotit dhe Malmedisë aftësinë e lirë të zgjedhjes së një abati, të ngarkuar vetëm me të drejtat e administrimit të dy manastireve''."] [https://books.google.al/books?id=qYpJAAAAMAAJ&pg=PA8 faqe 8]. Më afër në kohë, perandori Henri IV e kishte konfirmuar këtë në [[Treri|Trir]] në vitin [[1065]]: {{lang|fr|... déclarant que les deux monastères doivent être soumis à l'autorité d'un seul abbé.}} ["''... duke deklaruar se dy manastiret duhet ti nënshtrohen autoritetit të një abati të vetëm''."] [https://books.google.com/books?id=qYpJAAAAMAAJ&pg=PA10 faqe 10]</ref> Murgjit nga Staveloti kryen një proçesion për në Malmedi me skeptrin dhe reliktet e Shën Remaklit për të përkujtuar murgjit rrebelë të urdhërit tradicional të abacive, që shenjti kishte themeluar. Reliktet dhe skeptri u bartën në një Dietë Perandorake të Henrit të IV, në Goslar. Në vitin [[1066]], ata kryen prapë proçesion, këtë herë për në Aken dhe Fritzlar; ata kryen proçesion për në Bitburg dhe Bamberg, vitin pasues. Fakti që lutjet e tyre nuk u plotësuan në dukje, i çuan murgjit në dëshpërim, që [[Reliku|reliktet]] po bëheshin të pafuqishme ose që murgjit po ndëshkoheshin nga patroni i tyre; në vitin [[1067]] dhe [[1068]], abat Theodoriku madje shkoi në [[Roma|Romë]] për t’iu lutur [[papa]] Aleksandrit të II. Ky qorrsokak zgjati për tre vjetë të tjerë, deri sa Henri zhvilloi një gjyq në [[Liège|Liezh]] gjatë Pashkëve, në vitin [[1071]]; me ceremoni të madhe, murgjit proçesuan me reliktet e Shën Remaklit për të takuar bashkë-peshkopin e tij legjendar, Shën Lambertit, u bashkuan gjatë rrugës nga [[Reliku|reliktet]] e Shën Simetrit. Mrekulli të shumta e bindën perandorin për të njohur bashkimin e dy abacive dhe për të ripohuar superioritetin e Stavelotit, duke e Anon të kapitullonte në vijim. Një proçesion i gëzueshëm kthimi për në Stavelot, pushoi gjatë rrugës për të kremtuar meshën në brigjet e Mozesë; më në fund, murgjit proçesuan me reliktet e Remaklit për në abacinë në Malmedi, duke simbolizuar restaurimin e autoritetit të tij dhe të tyre. Kjo seri episodesh rrëfehet në një narrativë heroike te ''Triumfi i Shën Remaklit'' dhe konfirmohet nga mjaft burime bashkëkohore.<ref name="Blick and Tekippe"/> Në vitin [[1098]], Vibaldi lindi në një fshat të {{lang|fr|Chevrouheid}}, afër Stavelotit. Ai u zgjodh princ-abat në vitin [[1130]], duke luajtur një rol kyç në jetën fetare të rajonit dhe abacive. Në vitin [[1138]], ai i dha leje për ndërtimin e një kështjelle në {{lang|fr|Logne}}, e përmendur për herë të parë në një kartë të vitit [[862]] të abatit.<ref name="Laws:p12:1138-06-05">{{cite book|editor=M. Leclercq|title=Liste chronologique des édits et ordonnances de la principauté de Stavelot et de Malmédy, de 650 à 1793|year=1852|url=https://books.google.com/books?id=qYpJAAAAMAAJ&pg=PA13|publisher=Em Devroye|language=fr|page=13|quote={{lang|fr|5 juin 1138, à Stavelot — Édit de Wibald, abbé de Stavelot, qui ordonne la restauration du château de Logne et la translation du village du même nom dans la vallée qui avoisine le château, du côté de l'est.}} [''5 qershor [[1138]], në Stavelot — Edikt i Vibaldit, abat i Stavelotit, që urdhëron restaurimin e kështjellës së Lonesë dhe zhvendosjen e fshatit me të njëjtin emër në luginën përreth kështjellës, në lindje''.]}}</ref><ref name="Patrimoine:Huy">{{cite journal|editor=Danielle Sarlet|year=1992|url=https://books.google.com/books?id=BxnXUKL6Up8C&pg=PA411|title=Liège, Arrondissement de Huy|volume=16|issue=1|journal=Le Patrimoine Monumental de la Belgique|publisher=Ministère de la Région Wallonne / Mardaga|language=fr|isbn=978-2-87009-487-7|page=411|postscript=;}} kjo pjesë përmban një citim nga {{cite book|author=Jean Yernaux|title=Histoire du comté de Logne: Étude sur le passé politique, économique et sociale d'un district ardennais|publisher=Liège-Paris|year=1937|language=fr|pages=13–48}}</ref> Midis [[shekulli XII|shekujve të XII]] dhe [[shekulli XV|të XV]], megjithatë, abacia përjetoi një rënie të ngadaltë. Në [[shekulli XIV|shekujt e XIV]] dhe [[shekulli XV|të XV]], mjaft edikte perandorake, fillimisht të lëshuara nga perandori [[Karli IV]], e vendosën abacinë nën mbrojtjen e [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|kontëve të Luksemburgut]].<ref name="Laws:p14-5">{{cite book|editor=M. Leclercq|title=Liste chronologique des édits et ordonnances de la principauté de Stavelot et de Malmédy, de 650 à 1793|url=https://books.google.com/books?id=qYpJAAAAMAAJ&pg=PA13|publisher=Em Devroye|year=1852|language=fr}} Për shembull: {{lang|fr|25 août 1349, à Bastogne — Diplôme de Charles IV, roi des Romains, qui enjoint en sa qualité d'avoué héréditaire de l'abbaye de Stavelot, à tous les officiers du comté de Luxembourg, de prendre sous leur protection l'abbé, son église et les biens qu'elle possède, et de leur en assurer la jouissance.}} [''25 gusht [[1349]], në {{lang|fr|Bastogne}} — Vula e [[Karli IV|Karlit të IV]], mbretit të romanëve, që gëzon në cilësinë e tij si zyrtar i trashëguar i abacisë së Stavelotit, të gjithë zyrtarët e [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|Kontesë së Luksemburgut]] të marrin nën mbrojtjen e tyre abatin, kishën e tij dhe të gjitha sendet që ata zotërojnë dhe të sigurojnë zotërimet e tyre."''] [https://books.google.com/books?id=qYpJAAAAMAAJ&pg=PA14 faqe 14]. Kjo mbrojtje u ripohua në vitin [[1384]] nga Vençeslau, mbreti i romanëve dhe në vitin [[1417]], nga Sigismundi, perandor gjermaniko-romak, vetë [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|dukë të Luksemburgut]] ([https://books.google.com/books?id=qYpJAAAAMAAJ&pg=PA15 faqe 15]). Perandori [[Hapsburgët|Habsburg]] Leopoldi I, gjithashtu [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|dukë i Luksemburgut]], e ripohoi prapë këtë mbrojtje, nëpërmjet një edikti të vitit [[1674]] ([https://books.google.com/books?id=qYpJAAAAMAAJ&pg=PA46 faqe 46]).</ref> [[Skeda:Stavelot et Abbaye.JPG|parapamje|354px|Qyteti dhe abacia e Stavelotit, {{Rreth|[[1735]]}}]] === Periudha e Hershme Moderne === Në vitin [[1509]], Uilliami i {{lang|de|Manderscheid}} organizoi një proçesion për të urtësuar kontenë e pabindur të {{lang|fr|Logne}}, një feud i abacisë, për t’iu nënshtruar juridiksionit të tij. Kortezhi ishte më shumë i përkushtuar, sesa i ngarkuar me tension; murgjit e Stavelotit që bartnin relikuaret e Remaklit dhe {{lang|fr|Babolene}} me relikuare të tjera; dhe murgjit e Malmedisë me relikuaret e Shën Kuirinit, Justit, Pjetrit, dhe Filipit; të bashkuar me famullitarë nga {{lang|fr|Lierneux}} me reliktet e Simetrit.<ref name="Blick and Tekippe"/> Në vitin [[1521]], pasi kështjella në {{lang|fr|Logne}} ishte çmontuar, Uilliami u shtoi "kont i {{lang|fr|Logne}}" titujve të abatëve, me kontenë që përfaqësonte shumicën e pjesës perëndimore të territorit të principatës.<ref name="Patrimoine:Huy"/> Kisha abaci shërbeu si një kishë manastir dhe si kishë pelegrinazhi deri në [[Revolucioni Francez|Revolucionin Francez]]. Kulla e saj mbresëlënëse e portikut u rindërua në vitin [[1534]];<ref name="Abbaye de Stavelot"/> (kati i saj përdhes dhe disa themele të tjera qëndrojnë akoma). Malmedia filloi të lulëzonte, veçanërisht në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]], me zhvillimin e [[tabakët|tabakëve]]; në vitin [[1544]] kishte vetëm 216 shtëpi me një mijë banorë, por që në vitin [[1635]], do të ishin më shumë sesa trefishi i asaj.<ref name="fotw:Malmedy"/> [[Skeda:Stavelot Delmotte 1760.jpg|parapamje|majtas|312px|Princ-abat Alexandre Delmotte ([[1753]]–[[1766]])]] Pas vdekjes së abat Kristoforit të Mandershajdit, pati një seri abatësh në mungesë, duke përfshirë Maksimilian Henrin e Bavarisë (gjithashtu [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|peshkop i Liezhit]] dhe Hildeshajmit), i cili e reformoi abacinë në vitin [[1656]].<ref name="Délices"/> Në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]], Staveloti dhe Malmedia ishin qendra të rëndësishme të [[tabakët|tabërisë]] në [[Evropa|Europë]].<ref name="Liège:Stavelot"/> Prodhimi i letrës ishte veçanërisht e rëndësishme për Malmedinë, ashtu siç ishte prodhimi i [[baruti]]t. Industri të tjera përfshinin manifakturën e [[pambuku]]t, manifakturën e [[shahu|kompleteve të shahut]] dhe [[dominoja|dominove]], si dhe furrat e bukëve prej xhënxhefili.<ref name="1911:Malmedy"/><ref name="Malmedy:Growth"/> Në vitin [[1659]], në Stavelot u ndërtua një kuvend [[Françeskanët|kapuçin]]. Megjithë asnjanësinë e abacisë dhe mbrojtjen e princ-abatit, territori u pushtua të paktën 50 herë nga trupat që kalonin përmes saj, plaçkitjet e të cilave patën pasoja shkatërrimtare për popullsinë, duke përfshirë rrënimin e 4 [[tetori]]t [[1689]], si të Stavelotit, ashtu dhe të Malmedisë<ref name="Kellen">{{cite book|author=Tony Kellen|publisher=Fredebeul & Koenen|url=https://archive.org/details/bub_gb_IwxBAAAAYAAJ|title=Malmedy und die preussische Wallonie|year=1897|language=de}}</ref> me urdhërat e Nicolas Catinat, gjeneral i [[Luigji XIV|Luigjit të XIV të Francës]], gjatë Luftës Nëntë Vjeçare.<ref name="Malmedy:Growth"/> Në Stavelot, i gjithë qyteti, duke përfshirë 360 shtëpi, u shkatërrua, duke lënë vetëm abacinë dhe fermën e saj. Në Malmedi, rreth 600 nga 660 shtëpi të qytetit u shkatërruan, dhe u desh më shumë se një shekull për tu përfunduar rindërtimit. Muret e qytetit të Malmedisë të vitit [[1601]], u shkatërruar më parë nga trupat franceze në vitin [[1658]], gjatë Luftë Franko-Spanjolle të viteve [[1635]]–1659|59]].<ref name="fotw:Malmedy"/> Luftërat dhe kalimi i trupave të Brandenburg-Prusisë, [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze|Republikës Holandeze]], [[Mbretëria e Francës|Francës]] dhe [[Provinca Liège|Liezhit]]—i kushtuan principatës shumën e 2.75 miljonë {{lang|de|Reichsthaler}}. Abacia u desh të huazonte 134&nbsp;000 talerë nga [[Provinca Liège|Liezhit dhe Vervierso; një tjetër këst, i ndarë mes bashkësisë, arriti në një tërësi prej 109&nbsp;000 talerë, me [[interesi|interesa]] vjetore prej 14&nbsp;161 talerë dhe {{lang|fr|arrears}} prej 26&nbsp;000 talerë.<ref name="Études historiques">{{cite book|author=Arsène de Noüe|url=https://archive.org/details/bub_gb_AI46AAAAcAAJ|title=Études historiques sur l'ancien pays de Stavelot et Malmedy|year=1848|publisher=L Grandmont-Donders|language=fr|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_AI46AAAAcAAJ/page/n345 321]–5}}</ref> Nga fillimi i [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]], principata kishte humbur një të tretën e territorit të saj, si pasojë e luftërave, zjarreve, plaçkitjeve dhe sulmeve. Përfaqësuesit në Dietën Perandorake u ankuan për këtë, në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]], [[Holanda Spanjolle]] kishte zaptuar mjaft territore dhe që [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|Peshkopata e Liezhit]] kishte grabitur mbi gjysmë duzine {{lang|fr|seigneuries}} në një tërësi prej mbi 2000 familjesh; duke i shtuar faktin që vetë principata mbante vetëm 1693 familje, duke pasur 3780 familje para trazirave dhe se vuajtjet e principatës bënë që disa nga familjet më të pasura dhe më të fuqishme të mërgonin. Dieta Perandorake ia përgjysmoi {{lang|de|Reichsmatrikel}} për abacitë (duke i pakësuar shumat dhe trupat që abacitë duhet të furnizonin ushtrinë perandorake) dhe duke përjashtuar çdo nevojë që abacitë të dërgonin trupa në ushtrinë perandorake për tre vjetë, një përjashtim i zgjatur për katër vjetë të tjerë, më 24 mars [[1715]].<ref name="Études historiques"/> [[Skeda:Stavelot Thys.jpg|parapamje|{{lang|fr|Célestin Thys}}, princ-abati i fundit i Abacisë së Stavelot-Malmedisë]] === Shfuqizimi=== Gjatë [[Luftërat Revolucionare Franceze|Luftërave Revolucionare]], nga viti [[1793]] deri në vitin [[1804]], abacia u braktis nga murgjit dhe principata u shua. Staveloti u përfshi në [[Republika e Parë Franceze|Republikën Franceze]] me një dekret të 2 marsit [[1793]], bashkë me {{lang|fr|Franchimont}} dhe {{lang|fr|Logne}}.<ref name="Duvergier">{{cite book|author=Jean Baptiste Duvergier|year=1834|volume=5|publisher=A. Guyot et Scribe|url=https://books.google.com/books?id=gmYZAAAAYAAJ&pg=RA8-PA178|title=Collection complète des lois décrets, ordonnances, réglemens avis du conseil-d'état|language=fr|page=178}}</ref> Megjithë kundërshtimin nga figurat vendore, Malmedia u përfshi në mënyrë të ngjashme me një dekret të {{lang|fr|9 Vendémiaire}} të vitit të IV (1 tetor [[1795]]).<ref name="fotw:Malmedy"/> Vetë Abacia e Stavelotit u plaçkit dhe kisha u shit dhe shkatërrua;<ref name="fotw:Stavelot">{{cite web|url=http://www.fotw.info/flags/be-wlgst.html|title=Stavelot|language=en|publisher=Flags of the World}}</ref><ref name="Exposé fidèle">{{citation|title=Exposé fidéle des raisons qui ont retardé l'Exécution de la Sentence Impériale de Wetzlaer, au sujet de l'Insurrection Liégoise, avec les pièces justificatives|url=https://books.google.com/books?id=eWhbAAAAQAAJ&pg=PA84|year=1790|language=fr|pages=84–87}}</ref> nga kisha vetëm portat perëndimore mbeten, si një kullë e veçuar. Dy manastire—një shekullar, një për murgjit—mbijetojnë si oborre të prej guri e tullash të [[shekulli XVII|shekullit të XVII]]. Themelet e kishës abaci paraqiten si gjurmë, me muret dhe bazat e kolonave, që u mundësojnë vizitorëve të përfytyrojnë shkallën e [[Arkitektura Romanike|abacisë romanike]].<ref name="Abbaye de Stavelot"/> == Gjeografia dhe administrimi == Bazuar kryesisht në luginat e lumenjve Ambleve dhe Urthe, principata zinte një pjesë thelbësore të asaj që tashmë është {{lang|fr|arrondissement de Verviers|nocat=y}} në [[Provinca Liège|provincën e Liezhit]]. Nga koha e [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]], principata kufizohej në veri me [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|Dukatin e Limburgut]], në jug dhe lindje me [[Luksemburgu|Dukatin e Luksemburgut]] dhe në veri-perëndim me Markezatin e Franshimontit dhe Kondrozit.<ref name="Études historiques"/> [[Skeda:Xhignesse JPG02.jpg|parapamje|majtas|345px|alt=Një kishë e vogël guri qëndron në një fushë. Apsida paraqet dy dritare të vogla me xhama të ngjyrosur, me kamare të zbrazëta me harqe sipër. Transepti i majtë është gjithashtu i dukshëm, me një kapelë në gjysmë-lartësi në afërsi.|Kisha e [[shekulli XI|shek. XI]] të Shën Medardit në {{lang|fr|Xhignesse}}]] Principata u nda në tre distrikte administrative: {{lang|fr|postelleries}} të Stavelotit dhe Malmedisë, dhe Kontea e {{lang|fr|Logne|nocat=y}}, në një tërësi prej rreth 28,000 banorësh.<ref name="em:Stavelot"/><ref name="Malmedy:Growth"/><ref name="Études historiques"/><ref name="Büsching">{{cite book|author=Anton Friedrich Büsching|url=https://books.google.com/books?id=t_oGAAAAQAAJ&pg=PA363|translator=Patrick Murdoch|title=A New System of Geography|volume=4. The Empire of Germany|year=1762|publisher=A. Millar|language=en|pages=363–364}}</ref> {{lang|fr|postellerie}} të Stavelotit përmbanin 14 bashkësi, ndërsa ajo e Malmedisë përmbante vetë qytetin dhe {{lang|fr|bans}} të {{lang|fr|Waimes}} dhe Frankoshampsin. Kontea e Lonjesë u nda në katër {{lang|fr|quartiers}}: {{lang|fr|Hamoir}} (7 bashkësi), {{lang|fr|Ocquier}} (6), {{lang|fr|Comblain}} (5) dhe {{lang|fr|Louveigné}} (2), me asamble publike me bazë në {{lang|fr|Bernardfagne}}. Gjithashtu, gjashtë bashkësi të tjera ishin [[Enklava dhe eksklava|eksklava]], dhe kishte {{lang|fr|seigneuries}} të Anthisnes dhe {{lang|fr|Vien}}, në {{lang|fr|Confroz}}. Në vitin [[1768]], këto dy {{lang|fr|seigneuries}} u shkëmbyen me {{lang|fr|[[Liège]]}} për {{lang|fr|[[Chooz]]}}, {{lang|fr|Sclessin}}, dhe {{lang|fr|Ougrée}}.<ref name="Études historiques"/> Mjaft burime vërejnë se kishte debate midis dy abacive, me Stavelotit që pretendonte primatin mbi Malmedinë,<ref name="Laws:p12:1137-09-22">{{cite book|editor=M. Leclercq|title=Liste chronologique des édits et ordonnances de la principauté de Stavelot et de Malmédy, de 650 à 1793|url=https://books.google.al/books?id=qYpJAAAAMAAJ&pg=PA12|publisher=Em Devroye|year=1852|language=fr|page=12|quote={{lang|fr|22 septembre 1137, à Aquino — Diplôme (bulle d'or) de Lothaire III, empereur des Romains, adressé à l'abbé Wibald, qui confirme les possessions et immunités des monastères de Stavelot et de Malmédy, leur accordant la libre faculté d'élire un abbé parmi les religieux du monastère de Stavelot, de préférence à ceux du monastère de Malmédy, et définissant les droits et les fonctions des avoués.}} ({{lang|sq|22 shtator [[1137]], në Akuino — Vula e artë e Lothairit të III, perandor i shenjtë romak, adresuar abat Vibaldit, e cila konfirmon zotërimet dhe imunitetet e manastireve në Stavelot dhe Malmedi, sipas tyre aftësia e lirë për të zgjedhur një abat nga kleri i Manastirit të Stavelotit, në parapëlqimt të atyre të Manastirit të Malmedisë dhe duke përcaktuar të drejtat dhe funksionet e abatëve.}}}}</ref> me pakënaqësinë e të fundit; megjithëse abatët e rinj kurorëzoheshin në Stavelot në emër të të dyja abacive.<ref name="Büsching"/><ref name="em:Malmedy">{{cite encyclopedia|title=Malmedy|encyclopedia=Encyclopédie méthodique|url=https://books.google.al/books?id=OquskkAxlaMC&pg=PA222|publisher=Panckoucke|year=1788|language=fr}}</ref> Ndërsa një [[monarkia absolute|principatë absolute]], në disa çështje princ-abati duhet të konsultohej me një asamble të përgjithshme ose {{lang|fr|états}} të klerit, dinjitarëve, zyrtarëve të princit, kryebashkiakëve, dhe këshilltarët bashkiakë, roli kryesor i të cilëve ishte të votonin për [[taksa]]t. [[Skeda:Stavelot Lorcé c.1905.jpg|parapamje|372px|{{lang|fr|Lorcé}} i përkiste Stavelotit, si një numër fshatrash të tjerë në {{lang|fr|[[Ardennes]]}}]] Secili prej tre distrikteve kishte asamblenë dhe gjykatën e tij provinciale, me një këshill princëror për rastet tepër të kontestuara. Si një gjykatë e fundit, qytetarët mund ti drejtoheshin {{lang|de|Reichskammergericht}} (Dhoma Gjyqësore Perandorake), e krijuar nga perandori Maksimiliani I (sundoi në vitet [[1508]]–[[1519|19]]) sipas modelit të parliamenteve në [[Paris]] dhe Mekelen dhe me qendër në [[Frankfurti mbi Majn|Frankfurt]] ([[1495]]–[[1527]]), {{lang|de|Speyer}} ([[1527]]–[[1693]]) dhe [[Vetclari|Vetclar]] ([[1693]]–[[1806]]).<ref name="Uyttebrouck"/> Pak para shuarjes së principatës, ajo kontribuoi pak mbi 81 {{lang|de|Reichsthaler}} për sesion për mbajtjen e Dhomës Gjyqësore Perandorake, nga të ardhurat vjetore prej rreth 25&nbsp;000 gulden renezë.<ref name="em:Stavelot"/><ref name="Büsching"/><ref name="em:Malmedy"/> == Arti == Abacitë në Stavelot dhe Malmedi porositën disa nga veprat më të rafinuara të mbijetuara të Artit Mozan, një nga shkollat kryesore të [[Arti Romanik|Artit Romanik]], veçanërisht në punimet e argjendarisë, e cila atëherë ishte forma më prestigjoze e artit. Koleksionet e tyre u shpërndanë nga luftërat dhe, në fund, nga [[Revolucioni Francez]]. Vepra nga abacitë tani ndodhen në muze përgjatë botës. Dorëshkrimi i iluminuar i Biblës së Stavelotit (tani në British Library) me gjasa ishte [[bibla]] kryesore e abacisë, që u krijua aty nga mjaft duar përgjatë një periudhe katër-vjeçare, duke përfunduar në vitin [[1097]]<ref name="bl:Stavelot Bible">{{cite web|title=Stavelot Bible|work=The British LibraryCatalogue of Illuminated Manuscripts|language=en|url=http://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/TourPopup.asp?TourID=20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627084624/http://www.bl.uk/catalogues/illuminatedmanuscripts/TourPopup.asp?TourID=20|url-status=dead|archive-date=27 qershor 2022}}</ref> (vepra të tjera janë identifikuar si të prejardhura nga i njëjti {{lang|la|scriptorium}}). Bibla është përshkruar si "një mikrokozmos i përsosur i ndikimeve dhe interesave që krijuan pikturën e parë Romanike".<ref name="eb:Western painting">{{cite encyclopedia|author1=Arthur Voyce|author2=David Hopkins|year=2019|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/438648/Western-painting/69534/The-Meuse-Valley|title=Western painting: Dark Ages and Medieval Christendom: The Meuse Valley|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Një grup dorëshkrimesh nga {{lang|la|scriptorium}} më pak prodhimtarë në Malmedi iu dhuruan Bibliotekës së Vatikanit në vitin [[1816]], nga [[papa]] [[Piu VII]],<ref name="Paul Saenger">{{cite book|author=Paul Saenger|title=Space Between words: the origins of silent reading|url=https://books.google.com/books?id=w3vZaFoaa3EC&pg=PA192|publisher=Stanford University Press|year=2000|language=en|isbn=978-0-8047-4016-6|page=192}}</ref> duke përfshirë '''Biblën e Malmedisë''' dhe dy {{lang|la|lectionarium}} rreth vitit [[1300]].<ref name="Judith Oliver">{{cite book|author=Judith Oliver|year=1988|url=https://books.google.com/books?id=ZfTqAAAAMAAJ&q=Malmedy+Bible+Vatican|title=Gothic Manuscript Illumination in the Diocese of Liege (c. 1250 – c. 1330)|publisher=Uitgeverij Peeters|language=en|isbn=978-90-6831-131-0|page=310}}</ref> Ilustrimet e Malmedisë tregojnë një afërsi të veçantë me stilet e punimeve artistike të metaleve.<ref name="Lapière">{{cite book|author=Marie-Rose Lapière|year=1981|language=fr|url=https://books.google.com/books?id=RIh6rcOiHVUC&pg=PR22|title=La lettre ornée dans les manuscrits mosans d'origine bénédictine, XI^e – XII^e siècles|publisher=Librairie Droz|isbn=978-2-251-66229-9|pages=293–296|language=fr}}</ref> Abati Vibald (sundoi në vitet [[1130]]–[[1158|58]]) ishte një ministër dhe diplomat i rëndësishëm perandorak, që konsiderhej si një nga patronët më të mëdhenj të Artit Mozan, në periudhën e tij më të mirë, megjithëëse shumë dëshmi për këtë janë rrethanore. Disa nga letrat e tij të mbijetuara diskutojnë vepra të cilat mund të identifikohen me vepra ekzistuese, ndërsa një "aurifaber G", të cilin disa e identifikojnë me Godefroid de Claire, një figurë në hije, të cilit i atribuohen shumë kryevepra. Mjaft porosi të rëndësishme ishin me siguri të vendosura nga Vibaldi me punishtet mozane të argjendarëve dhe metalpunusve, ndërsa vepra të tjera më vonë të lidhura me Stavelotin mendohet gjithashtu se janë porositur po nga ai.<ref name="grove:Wibald">{{cite web|title=Wibald|work=Grove Art|language=en|url=http://www.oxfordartonline.com/public/book/oao_gao}}</ref> Veprat, më së shumti smaltet {{lang|fr|champlevé}} me cilësi shumë të lartë, përfshijnë Triptikun e Stavelotit, një altar i bartshëm relikuari për dy fragmente të ''Kryqit të Vërtetë'', {{Rreth|[[1156]]}}, (tani në Morgan Library & Museum në [[Nju Jork Siti|Nju Jork]]),<ref name="fotw:Stavelot"/><ref name="Corsair:Stavelot Reliquary">{{cite web|website=Morgan Library & Museum, departmenti Corsair Online Catalog|language=en|url=http://corsair.morganlibrary.org/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&BBRecID=93248&v1=1|title=Stavelot Reliquary}}</ref><ref name="augusta:Stavelot Triptych">{{cite web|publisher=J. Richard Stracke, emeritus professor at Augusta State University|url=http://www.aug.edu/augusta/iconography/michelleRoberts/stavelotReliquary.html|title=Stavelot Reliquary|language=en|url-status=dead|archive-date=6 tetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006174634/http://www.aug.edu/augusta/iconography/michelleRoberts/stavelotReliquary.html}}</ref> Altari i Bartshëm i Stavelotit prej vitit [[1146]] dje relikuari në formë koke i [[papa]] Aleksandrit të II, rreth vitit [[1150]], me gjasa nga Godefroid de Claire (të dyja tashmë në Cinquantenaire Museum, në [[Brukseli|Bruksel]]).<ref name="Hanns Swarzenski">{{cite book|author=Hanns Swarzenski|title=Monuments of Romanesque Art; The Art of Church Treasures in North-Western Europe|publisher=Faber and Faber|year=1975|language=en|isbn=978-0-571-10588-5|pages=67 dhe 69|postscript=, dhe pjatat}}</ref> Një reliev {{lang|la|retrotabulum}} i [[Rrëshajët|Rrëshajave]] ([[1160]]–[[1170|70]]) është në ''{{lang|fr|Musée national du Moyen Âge}}'' në [[Paris]]. Një {{lang|la|retrotabulum}} i rëndësishëm dhe më i përpunuar i Shën Remaklit, rreth vitit [[1150]], me sipërfaqe prej rreth nëntë metrash katrorë, u thye gjatë [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]]; dhe vetë dy pllakata të rrumbullakta të smaltuara mbijetojnë, në [[Berlini|Berlin]] dhe [[Frankfurti mbi Majn|Frankfurt]],<ref name="met:Low Countries">{{cite web|publisher=Metropolitan Museum of Art; Heilbrunn Timeline of Art History|language=en|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/07/euwl/ht07euwl.htm|title=Low Countries, 1000–1400 A.D.}}</ref> megjithëse një vizatim i [[shekulli XVII|shekullit të XVII]] mbijeton në [[Liège|Liezh]].<ref name="grove:Wibald"/><ref name="Godefridus Snoek">{{cite book|author=Godefridus Snoek|publisher=Brill Publishers|url=https://books.google.com/books?id=vXtHb-OODMkC&pg=PA210|year=1995|title=Medieval Piety from Relics to the Eucharist: A Process of Mutual Interaction|language=en|isbn=978-90-04-10263-7|pages=210–211}}</ref> <Gallery mode=packed heights=203> Stavelot - Sébastien et Remacle.jpg|Shtatorja e [[Shën Sebastiani|Shën Sebastianit]] dhe relikuari i Shën Remaklit; statuja e bardhë e shenjtit, e shpuar nga shigjeta të arta, në kornizë mermeri. Përpara, brenda një kase, ndodhet një relikuar i artë, me një statujë të një njeriu të ulur në një fron, duke mbajtur një orbit në dorën e tij të majtë, i rrethuar nga një kornizë e artë. Stavelot.Triptych.jpg|Triptiku i Stavelotit, një triptik i artë, zbukuruar me xhevahire. Krahët e majtë dhe të djathtë tregojnë secili tre imazhe rrethore të praruar; paneli qëndro ka një mjedis në reliev që rrethon bujtjen e dy triptikëve më të vjetër, secili prej të cilëve përmban një kryq druri dhe tregon gërmë greke në stilin bizantin. Christ in Majesty - Stavelot Bible.png|Krishti në Lavdi nga Bibla e Stavelotit; Me veshje të kuqe, mbi një tunikë blu, Krishti, i breruar në arë, është i ulur në ekranin qendror, duke mbajtur një kryq në dorën e tij të djathtë dhe një libër në të majtën. Miniaturat në secilin kënd tregojnë imazhe si një engjëll dhe një luan me flatra. Retablo dall'abbazia di stavelot, regione della mosa, 1160-1170.JPG|{{lang|la|Retrotabulum}} me [[Rrëshajët]] nga Staveloti, {{Rreth|[[1170]]}}, Retrotabulum i artë, që tregon Krishtin mbi dymbëdhjetë dishepujt, të paraqitur në çifte. </gallery> == Stema == [[Skeda:Stavelot coat of arms drawing.jpg|parapamje|327px|Stema e abacisë, me mitrën peshkopale, skeptrin dhe ujkun e ngarkuar me gurë, sipas legjendës si ndëshkim për ngrënien e [[gomari]]t të Remaklit, duke e zëvendësuar atë në bartjen e gurëve për ndërtimin e abacisë]] [[Stema]] dhënë qytetit të Stavelotit, në vitin [[1819]], është gjithashtu ajo e abacisë—e ndarë në fasha midis një imazhi të Shën Remaklit dhe [[ujku|ujkut]], i cili në legjendën e themelimit të Stavelotit bartëte tulla për ndërtimin e abacisë pasi kishte ngrënë [[gomari]]n e Remaklit.<ref name="Délices"/><ref name="fotw:Stavelot"/><ref name="hotw:Stavelot">{{cite book|author=Max Servais|title=Armorial des Provinces et des Communes de Belgique|publisher=Crédit Communal de Belgique|language=fr|location=Bruksel|year=1955|postscript=,}} i cituar te {{cite web|title=Coat of arms of Stavelot|work=Heraldry of the World|language=en|url=http://www.ngw.nl/int/bel/s/stavelot.htm}}</ref> ==Lista e abatëve dhe princ-abatëve== Më poshtë jepet një listë e abatëve dhe princ-abatëve të abacisë dyjare të Stavelot-Malmedisë dhe më vonë të abacisë princërore të Stavelot-Malmedisë: * Remakli: {{Rreth}} [[637]]–[[652]] * Papolini I: [[652]]–{{Rreth}}[[660]] * Sigolini: {{Rreth}} [[660]]–{{Rreth}} [[666]] * Godvini: {{Rreth}} [[666]]–{{Rreth}} [[675]] * Papolini II: {{Rreth}} [[675]]–? * Rabangari I: {{Rreth}} [[710]] * Abolini * Krodmari * Amalgeri * Amingeri (ose Floriberti) * Anglini: [[727]]–[[746]] * Agilulfi: [[746]]–[[750]] * Alberiku: [[750]]–[[779]] * Sighardi: [[779]]–[[791]] * Vitandi: [[791]]-[[815]] * Stavelot Absalomi: [[815]]–[[816]] * Ando: [[816]]–[[836]] * Ratoldi: [[836]]–[[840]] * Harondi: [[840]]–[[844]] * Ebo I: [[844]]–[[845]] * Ebo II: [[845]]–[[867]] * Hartgari: [[867]]–[[880]] * Adelhardi I: [[880]]–[[890]] * Linfridi: [[890]]–[[898]] * Riçari: [[898]]–[[905]] * Ragineri: [[905]]–[[913]] * Eberhardi: [[913]]–? * Giselberti: ?–[[939]] * Konradi I: [[939]]–[[952]] * Odilo: [[952]]–[[954]] * Verinfridi: [[954]]–[[986]] * Rabangari II: [[986]]–[[1008]] * Bertrami: [[1008]]–[[1020]] * Popo I: [[1020]]–[[1048]] * Teodoriku: [[1048]]–[[1080]] * Rudolfi i Stavelotit: [[1080]]–[[1097]] * Volmari: [[1097]]–[[1105]] * Popo II: [[1105]]–[[1119]] * Konradi II: [[1119]]–[[1128]] * Johani I de Reulant: [[1128]]–[[1130]] * Vibald de Pré: [[1130]]–[[1158]] * Eribaldi: [[1158]]–[[1193]] * Gerardi I: [[1193]]–[[1209]] * Adelhardi II: [[1209]]–[[1222]] * Frederik von dem Shtajn: [[1222]]–[[1244]] * Nikolasi I: [[1244]]–[[1248]] * Henri I: [[1248]]–[[1274]] * Johani II, dukë i Enghienit: [[1274]]–[[1281]] * Egidiusi i Falkenshtajnit: [[1281]]–[[1307]] * Henri II i Bolandenit: [[1307]]–[[1334]] * Vinrik de Pomerio: [[1334]]–[[1343]] * Hugo i Overnjes: [[1343]]–[[1373]] * Verner de Okiers: [[1373]]–[[1393]] * Valrami i Shlajdenit: [[1393]]–[[1410]] * Henri III de Vize: [[1410]]–[[1417]] * Johani III de Guezaine: [[1417]]–[[1438]] * Henri IV i Merodes: [[1438]]–[[1460]] * Kaspar Poncini: [[1460]]–[[1499]] * Uilliami I, dukë i Mandershajd-Kajlit: [[1499]]–[[1546]] * Kristofeli i Mandershajd-Kajlit: [[1546]]–[[1576]] [[Bashkimi personal]] me [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|Princ-Peshkopatën e Liezhit]] [[1576]]–[[1650]] * Gerardi i Groesbekut: [[1576]]–[[1580]] * Ernesti i Bavarisë: [[1581]]–[[1612]] * Ferdinandi i Bavarisë: [[1612]]–[[1650]] * Uilliami II, dukë i Bavarisë: [[1650]]–[[1657]] * Maksimilian Henri, dukë i Bavarisë: [[1657]] * Franci I Egon i Fyrshtenbergut: [[1657]]–[[1682]] * Uilliami III Egon i Fyrshtenbergut: [[1682]]–[[1704]] * Franci II, [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë i Lorenës]]: [[1704]]–[[1715]] * Johani IV Ernesti, dukë i Lovenshtajn-Roshefortit: [[1715]]–[[1731]] * Nikolasi II Mazin: [[1731]]–[[1737]] * Deodat Drioni: [[1737]]–[[1741]] * Jozef de Nollet-Burdon: [[1741]]–[[1753]] * Aleksandër Delmonte: [[1753]]–[[1766]] * Jakob de Hubin: [[1766]]–[[1786]] * Çelestin Thisi: [[1786]]–[[1794]] ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Feja në Belgjikë]] * [[Abacia]] * [[Abati]] * [[Manastiri (ndërtesë)]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Lista e kontëve të Frizisë Lindore]] * [[Kontët e Luvainit]] * [[Dukati i Jyliçit]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Hapsburgët]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|2}} ==Bibliografia== {{Refbegin|2}} * {{cite book|editor1=Sarah Blick|editor2=Rita Tekippe|publisher=Brill Publishers|url=https://books.google.com/books?id=FNhYbgeRKLwC|title=Art and Architecture of Late Medieval Pilgrimage in Northern Europe and the British Isles|year=2004|language=en|isbn=978-90-04-12332-8}} * {{cite book|author=Anton Friedrich Büsching|translator=Patrick Murdoch|year=1762|url=https://books.google.com/books?id=t_oGAAAAQAAJ&pg=PA363|title=A New System of Geography|volume=4. The Empire of Germany|publisher=A. Millar|language=en}} * {{cite encyclopedia|title=Regnier I of Hainault|encyclopedia=Burke's Peerage & Baronetage|edition=i 106-të|language=en|page=1929}} * {{Cite encyclopedia|editor=Hugh Chisholm|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Malmedy|volume=17. Lord Chamberlain to Meclenburg|title=Malmedy|year=1911|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|page=493}} * {{cite book|author=Jean-Baptiste Chrystin|title=Les délices des Pays-Bas|year=1785|url=https://books.google.al/books?id=FfAOAAAAQAAJ&pg=PA169|volume=4|publisher=CM Spanoghe|language=fr|pages=169–174}} * {{cite journal|author=A. Delescluse|year=1894|title=Une procession à Stavelot en 1509|journal=Bulletin de la Société d'Art et d'Histoire du Diocèse de Liège|language=fr|volume=VIII|pages=367–370}} * {{cite book|author=Louis Dieudonné Joseph Dewez|title=Abrégé de l'histoire belgique|year=1817|url=https://books.google.al/books?id=SmNbAAAAQAAJ|publisher=Adolphe Stapleaux|language=fr}} * {{cite book|author=Ludwig Drees|year=1973|chapter=Der Kampf mit dem Drachen, Die Legende des Hl. Quirinus von Malmedy|title=Zwischen Venn und Schneifel|volume=9|language=de}} * {{cite book|author=Jean Baptiste Duvergier|year=1834|volume=5|publisher=A. Guyot et Scribe|url=https://books.google.com/books?id=gmYZAAAAYAAJ|title=Collection complète des lois décrets, ordonnances, réglemens avis du conseil-d'état|language=fr}} * {{cite encyclopedia|title=Malmedy|encyclopedia=Encyclopédie méthodique|year=1788|url=https://books.google.al/books?id=OquskkAxlaMC&pg=PA222|language=fr|publisher=Panckoucke|pages=222–223}} * {{Cite encyclopedia|url=https://books.google.al/books?id=_7XgGTYA9c4C&pg=PA261|title=Stavelot|encyclopedia=Encyclopédie méthodique|publisher=Panckoucke|year=1788|language=fr|page=261}} * {{citation|title=Exposé fidéle des raisons qui ont retardé l'Exécution de la Sentence Impériale de Wetzlaer, au sujet de l'Insurrection Liégoise, avec les pièces justificatives|year=1790|url=https://books.google.com/books?id=eWhbAAAAQAAJ&pg=PA84|language=fr|pages=84–87}} * {{cite book|author=Philippe George|title=Reliques et Arts Precieux en Pays Mosan|url=https://books.google.com/books?id=jpCN8JvNrUQC|publisher=Éditions du CEFAL|year=2003|isbn=978-2-87130-121-9|language=fr}} * {{cite book|author=Tony Kellen|publisher=Fredebeul & Koenen|year=1897|url=https://archive.org/details/bub_gb_IwxBAAAAYAAJ|title=Malmedy und die preussische Wallonie|language=de}} * {{cite book|author=Marie-Rose Lapière|year=1981|language=fr|publisher=Librairie Droz|url=https://books.google.com/books?id=RIh6rcOiHVUC|title=La lettre ornée dans les manuscrits mosans d'origine bénédictine, XI^e – XII^e siècles|isbn=978-2-251-66229-9}} * {{cite book|editor=M. Leclercq|year=1852|publisher=Em Devroye|language=fr|url=https://books.google.al/books?id=qYpJAAAAMAAJ|title=Liste chronologique des édits et ordonnances de la principauté de Stavelot et de Malmédy, de 650 à 1793}} * {{Cite encyclopedia|author=Klemens Löffler|year=1913|editor=Charles Herbermann|url=http://www.newadvent.org/cathen/12275a.htm.htm|title=St Poppo|encyclopedia=Catholic Encyclopedia|language=en|publisher=Robert Appleton Company|location=Nju Jork}}{{Lidhje e vdekur}} * {{Cite encyclopedia|editor=Dr. Meisser|year=1831|title=Stavelot|language=fr|url=https://books.google.com/books?id=AIZJAAAAMAAJ&pg=RA2-PA204|encyclopedia=Dictionnaire géographique de la province de Liége|publisher=L'Établissement Géographique, Faubourg de Flandre}} * {{cite book|author=Philippe Mignot|chapter=Le peuplement médiéval au sud de la Meuse: Le cas de Logne|title=Mélanges d'archéologie médiévale|editor=Danielle Sarlet|chapter-url=https://books.google.com/books?id=goo-oPDNNlAC&pg=PA148|publisher=Ministère de la Région Wallonne / Mardaga|year=2006|isbn=978-2-87009-938-4|language=fr|pages=148–149}} * {{cite book|author1=Janet Nelson|author2=Timothy Reuter|title=The Annals of Fulda|url=https://books.google.com/books?id=ARENAQAAIAAJ|publisher=Manchester University Press|year=1992|language=en|isbn=978-0-7190-3458-9|volume=2}} * {{cite book|author=Arsène de Noüe|title=Études historiques sur l'ancien pays de Stavelot et Malmedy|url=https://archive.org/details/bub_gb_AI46AAAAcAAJ|year=1848|publisher=L Grandmont-Donders|language=fr}} * {{cite book|author=Judith Oliver|title=Gothic Manuscript Illumination in the Diocese of Liege (c. 1250 – c. 1330)|url=https://books.google.com/books?id=ZfTqAAAAMAAJ|year=1988|publisher=Uitgeverij Peeters|language=en|isbn=978-90-6831-131-0}} * {{cite book|author=Pierre Riché|translator=Michael Idomir Allen|year=1993|title=The Carolingians|url=https://books.google.com/books?id=Tcjy7bCmFL0C|publisher=University of Pennsylvania Press|language=en|isbn=978-0-8122-1342-3}} * {{cite book|author=Paul Saenger|title=Space Between Words: The Origins of Silent Reading|url=https://books.google.com/books?id=w3vZaFoaa3EC|publisher=Stanford University Press|year=2000|language=en|isbn=978-0-8047-4016-6}} * {{cite journal|editor=Danielle Sarlet|year=1992|title=Liège, Arrondissement de Huy|url=https://books.google.com/books?id=BxnXUKL6Up8C&pg=PA411|volume=16|issue=1|journal=Le Patrimoine Monumental de la Belgique|publisher=Ministère de la Région Wallonne / Mardaga|language=fr|isbn=978-2-87009-487-7|page=411}} * {{cite journal|author=René-Norbert Sauvage|journal=Revue d'histoire de l'Église de France|year=1928|url=http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rhef_0300-9505_1928_num_14_63_2468_t1_0224_0000_1|title=Review of François Baix's 1924 "Étude sur l'abbaye et principauté de Stavelot-Malmédy"|volume=14|issue=63|language=fr|pages=224–225}} * {{cite book|author=Max Servais|title=Armorial des Provinces et des Communes de Belgique|publisher=Crédit Communal de Belgique|year=1955|language=fr|location=Bruksel}} * {{cite book|author=Godefridus Snoek|title=Medieval Piety from Relics to the Eucharist: A Process of Mutual Interaction|year=1995|url=https://books.google.com/books?id=vXtHb-OODMkC|publisher=Brill Publishers|language=en|isbn=978-90-04-10263-7}} * {{cite book|title=Hernach volgend die zehen Krayß|publisher=Steiner|chapter-url=https://en.wikisource.org/wiki/de:Hernach_volgend_die_zehen_Krayß#Seite_12:_Niderlendisch_vnnd_Westuelisch_Krayß|chapter=Seite 12: Niderlendisch vnnd Westuelisch Krayß|year=1532|language=de|location=Augsburg}} * {{cite book|author=Hanns Swarzenski|title=Monuments of Romanesque Art; The Art of Church Treasures in North-Western Europe|publisher=Faber and Faber|year=1975|language=en|isbn=978-0-571-10588-5}} * {{cite book|author=Alexandre Ferrier de Tourettes|publisher=Société Belge de Librairie, etc.|url=https://books.google.al/books?id=vF1bAAAAQAAJ&pg=PA241|year=1838|title=Guide pittoresque et artistique du voyageur en Belgique|language=fr|page=241}} * {{cite book|author=André Uyttebrouck|chapter=Une Confédération et trois principautés|url=https://books.google.al/books?id=H2ZEQAAACAAJ|year=1975|editor=Rita Lejeune|title=La Wallonie, le Pays et les Hommes|publisher=La renaissance du livre|volume=1|language=fr|pages=215–244}} * {{Cite book|author=François-Augustin Villers|title=Histoire chronologique des abbés-princes de Stavelot et de Malmedy|date=1878–1880|language=fr}} * {{cite encyclopedia|author1=Arthur Voyce|author2=David Hopkins|year=2019|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/438648/Western-painting/69534/The-Meuse-Valley|title=Western painting: Dark Ages and Medieval Christendom: The Meuse Valley|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}} * {{cite book|author=Jean Yernaux|title=Histoire du comté de Logne: Étude sur le passé politique, économique et sociale d'un district ardennais|publisher=Liège-Paris|year=1937|language=fr|pages=13–48}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Kategoria:Princely Abbey of Stavelot-Malmedy|Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë}} * {{Cite web|url=http://www.abbayedestavelot.be/en/musees/historical-museum-principality-stavelot-malmedy|title=Uebsajti zyrtar i Stavelot Abbey|work=abbayedestavelot.be|language=en, fr|access-date=20 gusht 2025|archive-date=19 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210919200929/https://www.abbayedestavelot.be/en/musees/historical-museum-principality-stavelot-malmedy|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.malmedy.be/en/Tourisme/Malmedy/Histoire/fondation.html|title=History of Malmedy|work=malmedy.be|language=en|archive-date=1 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401194947/http://malmedy.be/en/Tourisme/Malmedy/Histoire/fondation.html}} [[Kategoria:Principata të shuara]] [[Kategoria:Themelime në 651]] [[Kategoria:Themelime shekulli VII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1793]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Manastire katolike]] [[Kategoria:Historia e Belgjikës]] [[Kategoria:Teokraci]] [[Kategoria:Tituj fetarë]] [[Kategoria:Murgj]] [[Kategoria:Feja dhe qeveria]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Krishtërimi dhe shoqëria]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] ab2o3kxz9cyfzjlmnyikxb5ez1afqow 0 386074 3004063 3002739 2026-07-02T00:25:52Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004063 wikitext text/x-wiki {| class='wikitable sortable' ! imazhi!! Shembull i!! Etiketa!! Koleksioni!! Nr. inventarit!! Kodi katalogut!! Datimi!! Materiali!! Zhanri!! Stili!! Paraqitet |- | [[File:Drunkenness of Noah bellini.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Dehja e Noesë|| Musée des Beaux-Arts et d'Archéologie de Besançon|| 896.1.13|| || [[1515]]|| ''bojë vaji'' në kanavacë|| ''art fetar'', ''nudo''|| || ''rrush'', ''Semi'', Jafeti, gjunjëzim, tekstile, ''peizazh'', ''hardhi'', ''Noea'', lakuriqësi, ''kupë'', verë, ''Hami'', ''dehje alkolike'', sarkazëm, ''peqëri'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Un episodio della vita di Publio Cornelio Scipione.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Mëshira e Shipionit|| National Gallery of Art|| 1952.2.7, K-1628|| 133|| [[1506]]|| ''bojë vaji'' në kanavacë|| ''pikturë historike''|| || ''Shipion Afrikani'', Lufta e Dytë Punike, ''Allucius'' |- | [[File:Andrea previtali e giovanni bellini, allegorie, 1490 ca. 01.JPG|center|192px]]|| cikël pikturash|| Alegori|| Gallerie dell'Accademia|| 595 a, b, c, d, e, 595 a, 595 b, 595 c, 595 d, 595 e|| || [[1490]]|| ''bojë vaji'' në ''tablo''|| ''alegori''|| [[Arti i Rilindjes|Rilindja]]|| |- | [[File:Giovanni bellini, madonna del prato 01.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madonna del Prato''|| National Gallery, Londër|| NG599|| 31|| [[1505]], [[vitet 1500]]|| ''bojë vaji'' në ''panel'', tempera e ''transferuar në kanavacë''|| ''art fetar''|| ''Rilindja e Lartë''|| grua, ''Krishti Fëmijë'', Maria, nënë |- | [[File:Polittico di san vincenzo ferrer 01.jpg|center|192px]]|| ''pikturë'', ''poliptik''|| Pjesë altari e San Vincenzo Ferrer|| Shën Gjoni dhe Pali|| || || [[shekulli XV]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| Pikturë e Rilindjes Italiane|| ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', burrë, njerëz të bardhë, Shë Kristofori, ''Vincenzo Ferrer'', [[Shën Sebastiani]], grua, engjëll, ''Gabrieli'', ''zambak'', Maria, ''lutje'', ''peizazh'', martirizimi i Shën Sebastianit, Jezu Krishti |- | [[File:Bellini,Giovanni - Agony in the Garden - National Gallery.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Agonia në kopësht|| National Gallery, Londër|| NG726|| || [[shekulli XV]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| ''Rilindja e Hershme''|| Agonia në kopësht, Jezu Krishti, [[Shën Pjetri]], ''Shën Jaku i Vjetri, apostull'', ''Apostulli Gjon'', Juda Iskarioti |- | [[File:Giovanni Bellini — Holy Allegory.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Allegoria e shenjtë|| [[Uffizi|Gelleria degli Uffizi]]|| 903|| || [[Vitet 1490]]|| ''bojë vaji'' në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Shën Sebastiani]], ''[[Jobi]]'', ''Jozefi'', [[Pali i Tarsusit|Shën Pali]], [[Maria]] |- | [[File:Accademia - Pala di San Giobbe by Giovanni Bellini.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija në fron me shenjtë dhe engjëj|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]] || 38|| || [[1487]]|| ''bojë vaji'' në ''tablo''|| ''art fetar''|| Pikturë e Rilindjes Italiane, ''Rilindja e Hershme''|| [[Françesku i Asizit]], [[Joan Pararendësi dhe Pagëzori|Gjon Pagëzori]], ''[[Jobi]]'', ''Shën Domeniku'', [[Shën Sebastiani]], ''Ludvigu i Tuluzës'', engjëll, [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', nënë, muzikë, ''bisedë e shenjtë'' |- | [[File:Giovanni Bellini, portrait of Doge Leonardo Loredan.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Portreti i doxhit Leonardo Loredan|| National Gallery, Londër|| NG189|| 30|| [[Vitet 1500]]|| ''bojë vaji'' në ''tablo''|| portret|| ''Rilindja e Lartë''|| Leonardo Loredan, burrë |- | [[File:(Venice) Madonna col bambino in piedi benedicente - Giovanni Bellini - gallerie Accademia.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madonna Contarini''|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| 594|| || [[1475]]|| ''bojë vaji'' në ''tablo''|| ''art fetar''|| ''Shkolla Veneciane'', ''Rilindja e Hershme''|| ''Madona dhe Fëmija'', ''Krishti Fëmijë'', re, [[Maria]], ''peizazh'' |- | [[File:Pala di San Zaccaria (Venezia).jpg|center|192px]]|| ''pikturë'', ''bisedë e shenjtë''|| Pala e Altarit të Shën Zaharisë|| San Zaccaria|| || || [[1505]]|| ''bojë vaji'' në ''tablo'', ''transferuar në kanavacë''|| ''art fetar''|| ''Rilindja e Lartë''|| ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', [[Maria]], [[Pjetri|Shën Pjetri]], Katerina e Aleksandrisë, ''Shën Luçia'', ''[[Jeronimi]]'', engjëll |- | [[File:Bellini, battesimo di cristo.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Pagëzimi i Krishtit|| ''Santa Corona''|| || || [[Vitet 1500]]|| ''bojë vaji'' në ''tablo''|| ''art fetar''|| || Jezu Krishti, burrë, [[Joan Pararendësi dhe Pagëzori|Gjon Pagëzori]], ''Pagëzimi i Jezusit'' |- | [[File:Blessing Christ by Giovanni Bellini (Louvre RF 2039).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Krishti duke bekuar|| ''Departamenti i Pikturave të Luvrit''|| RF 2039|| || [[Vitet 1460]]|| ''bojë vaji'' në ''tablo plepi''|| ''art fetar''|| || Jezu Krishti, burrë |- | [[File:Giovanni bellini, Young Bacchus.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Baku Fëmijë''|| National Gallery of Art, ''Samuel H. Kress Collection''|| 1961.9.5|| 79|| [[1514]]|| ''bojë vaji'' në ''tablo''|| ''pikturë mitologjike''|| || [[Dionisi|Baku]] |- | [[File:Giovanni Bellini, unfinished Lamentation, c1500, Uffizi.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Vajtimi i Krishtit|| [[Uffizi|Galleria degli Uffizi]]|| 00286742|| || [[Vitet 1490]]|| ''bojë vaji'' në ''tablo''|| ''art fetar''|| ||Jezu Krishti, [[Maria]], [[Maria Magdalena]], Jozefi i Arimatheas, Nikodemi |- | [[File:Giovanni Bellini (um 1435 - 1516) - The Dead Christ supported by Two Angels - 28 - Gemäldegalerie.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Krishti i vdekur i mbajtur nga dy engjëj|| Gemäldegalerie, [[Berlini|Berlin]]|| 28|| 60, 24|| [[Vitet 1470]]|| tempera në ''tablo plepi''|| ''art fetar''|| || Jezu Krishti, burrë, ''kufomë'', plagët e shenjta, ulje, engjëll, kërthizë, mashkull bust-zhveshur, krahë shpendi |- | [[File:Bellini, Giovanni - Dead Christ Supported by Two Angels.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Krishti i vdekur, i mbajtur nga dy engjëj''|| Museo Correr, [[Venecia|Venecie]]|| || 21, 11|| [[Vitet 1450]]|| tempera në dru || ''art fetar''|| || Jezu Krishti, burrë, ''kufomë'', brerore, engjëll, mashkull bust-zhveshur, plagët e shenjta, kërthizë |- | [[File:Giovanni Bellini - Giovane donna nuda allo specchio.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Grua e re lakuriq, duke u parë në pasqyrë|| Kunsthistorisches Museum|| GG_97|| 7, 210, 192|| [[1515]]|| ''bojë vaji'' në ''tablo''|| ''portret nudo''|| || dritare, grua e re, grua lakuriq, parje në pasqyrë |- | [[File:Bellini, Giovanni - Madonna and Child - Madonna Lochis - Accademia Carrara, Bergamo.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Lochis Madonna|| Accademia Carrara|| 81LC00140|| 36|| [[1476]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''Krishti Fëmijë'', ''Madona dhe Fëmija'', [[Maria]] |- | [[File:Giovanni bellini, madonna col bambino, 1460-65.JPG|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madonna Trivulzio|| ''Pinacoteca del Castello Sforzesco''|| || || [[1460]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', nënë |- | [[File:Bellini — Madonna and Child 1510.jpg|center|192px]]|| ''pikturë'', ''Madona dhe Fëmija''|| Madona dhe Fëmija|| Pinacoteca di Brera, [[Milano]]|| 298|| 1|| [[1510]]|| ''bojë vaji në'' kanvacë, ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', nënë, ''Madona dhe Fëmija'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna and Child - 28.115 - Detroit Institute of Arts.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija|| Detroit Institute of Arts|| 28.115|| || [[1509]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'' |- | [[File:Giovanni bellini, madonna col bambino pavia.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona me Fëmijën''|| ''Malaspina Picture Gallery''|| P22|| || [[1450]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', nënë |- | [[File:Bellini - Madonna con Bambino, 1510 circa o 1502-1503, 176.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija|| Museo e Galleria Borghese|| 176|| 196, 35|| [[shekulli XVI]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo plepi''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'' |- | [[File:La Virgen y el Niño entre dos santas (Giovanni Bellini).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Virgjëresha dhe Fëmija midis dy shenjtëve|| Museo del Prado|| P000050|| 341, 665, 60|| [[1490]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''Shën Ursula'', [[Maria Magdalena]], flokë të gjatë, ''bisedë e shenjtë'' |- | [[File:Accademia - Madonna con Bambino tra le sante Caterina e Maria Maddalena - Giovanni Bellini - Cat 613.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madonna con Bambino tra le sante Caterina e Maria Maddalena''|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| 613|| || [[1490]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| ''shkolla veneciane'', ''Rilindja e Hershme''|| [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', [[Maria Magdalena]], Katerina e Aleksandrisë, flokë të gjatë, nënë |- | [[File:(Venice) Madonna dai cherubini rossi - Giovanni Bellini - gallerie Accademia.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona e kerubinit të kuq|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| Cat.612|| 111, 116|| [[1485]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', nënë |- | [[File:Accademia - Madonna degli Alberetti - Giovanni Bellini.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madonna degli Alberetti''|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| 596|| 107|| [[1487]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| ''Rilindja e Hershme'', ''shkolla veneciane''|| [[Maria]], pemë, ''Krishti Fëmijë'', ''Madona dhe Fëmija'', ''pejzazh'' |- | [[File:Bellini, Giovanni - Madonna di Alzano - Accademia Carrara.jpg|center|192px]]|| ''pikturë'' || ''Alzano Madonna''|| Accademia Carrara|| 58MR00020|| 112, 106|| [[Vitet 1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'', ''Madona dhe Fëmija'' |- | [[File:Giovannei bellini, madonna greca, brera.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''||Madona Greke|| Pinacoteca di Brera, [[Milano]]|| 317|| || [[1460]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', nënë |- | [[File:Barbarigo Altarpiece.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Pala Barbarigo''|| Shën Pjetër Martiri|| || 115, 135|| [[1488]]|| ''bojë vaji në'' kanavacë|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', nënë |- | [[File:Pala di pesaro 01.jpg|center|192px]]|| ''pikturë'', ''pjesë altari''|| Pala di Pesaro || Musei Civici di Palazzo Mosca, Pesaro|| || || [[1471]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, Jezu Krishti, burrë |- | [[File:Bellini, Giovanni - Pietà with Madonna and St. John the Evangelist - Accademia Carrara Bergamo.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Pietà me Madonën dhe Shën Gjon Ungjillorin''|| Accademia Carrara|| 81LC00138|| || [[1455]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, Jezu Krishti, burrë |- | [[File:Pieta Bellini.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Pietà || Pinacoteca di Brera, [[Milano]]|| 228|| || [[1460]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Pietà'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Imago Pietatis - Google Art Project.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Pietà''|| Museo Poldi Pezzoli, [[Milano]]|| 1587|| || [[1455]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, Jezu Krishti, burrë |- | [[File:Giovanni-Bellini-HalottKrisztus-négyAngyallal (1470).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Pietà|| Museo della città di Rimini|| || || [[1470]]|| tempera në ''tablo'', ''transferuar në kanvacë''|| ''art fetar''|| || Jezu Krishti, burrë, engjëll |- | [[File:Bellini — Pietà Martinengo.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Pietà Martinengo|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| 883|| || [[1505]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo'', tempera|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, Jezu Krishti, burrë |- | [[File:Gentile and Giovanni Bellini — Saint Mark Preaching in Alexandria.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Shë Marku duke predikuar në Aleksandri|| Pinacoteca di Brera, [[Milano]]|| 160|| || [[Vitet 1500]]|| ''bojë vaji në'' kanavacë|| ''art fetar''|| [[Rilindja]]|| [[Aleksandria|Aleksandri]], ''Mark Ungjillori'', ''obelisk'', Camelus dromedarius, xhirafë, kullë, turban, kupolë, ''predikim'' |- | [[File:(Venice) Presentazione di Gesù al Tempio by Giovanni Bellini - Pinacoteca Querini Stampalia.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Prezantimi në Tempull|| ''Pinacoteca Querini Stampalia''|| inv. 199014|| || [[1469]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', [[Maria]], grua |- | [[File:BELLINI, Giovanni.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Portret burri''|| [[Uffizi|Galleria degli Uffizi]]|| 1863|| || mijëvjeçari i II-të|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| portret|| || burrë |- | [[File:Giovanni Bellini - Ritratto di Jörg Fugger.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Portreti i Joerg Fugger''|| ''Norton Simon Museum''|| M.1969.13.P|| || [[1474]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| portret|| || burrë, Georg Fugger |- | [[File:Giovanni Bellini - Portrait of Giovanni Emo - National Gallery of Art, Washington.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''||''Condottiero Giovanni Emo''|| National Gallery of Art, ''Samuel H. Kress Collection''|| 1939.1.224|| 129|| [[Vitet 1470]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo'', ''transferuar në kanvacë''|| portret|| || ''condottiero'', burrë, Bartolomeo d'Alviano, berretë, Bartolomeo Colleoni |- | [[File:Giovanni Bellini - Fra Teodoro of Urbino as Saint Dominic 2.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''||Portreti i Fra Teodoros së Urbinos si Shën Domeniku|| National Gallery, [[Londra|Londër]]|| L1115|| 214, 191|| [[1515]]|| ''bojë vaji në'' kanavacë|| ''portret historik''|| || ''Shën Domeniku'' |- | [[File:Giovanni Bellini Portrait Young Man Red.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Portret djaloshi në të kuqe|| National Gallery of Art, ''Andrew W. Mellon Collection''|| 1937.1.29|| 33|| [[1485]], [[vitet 1480]]|| ''bojë vaji'', tempera në ''tablo''|| portret|| || |- | [[File:Bellini, Giovanni - Madonna col Bambino tra il Battista e una Santa - Accademia Venice.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija midis Shën Gjon Pagëzorit dhe një shenjti tjetër|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| Cat.881|| || [[1504]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', nënë, Gjon Pagëzori |- | [[File:Giovanni Bellini - Saint Francis in the Desert - Google Art Project.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Shën Françesku në shkretëtirë|| ''The Frick Collection''|| 1915.1.03|| || [[vitet 1480]], [[1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| ''Rilindja e Hershme''|| [[Françesku i Asizit]], ''gomar'', shkretëtirë, kafkë njeriu, Bibla, ''tufë dhishë'', Kurora gjembore, ''kryqëzim'', ''gatë'' |- | [[File:Giovanni Bellini — Saint Jerome Reading in the Desert.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Shën Jeronimi duke lexuar në shkretëtirë|| [[Uffizi|Galleria degli Uffizi]]|| Contini Bonacossi 25|| || [[1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''[[Jeronimi]]'' |- | [[File:Giovanni Bellini, Saint Jerome Reading, 1505, NGA 358.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Shën Jeronimi duke lexuar në mjedis rural''|| National Gallery of Art, ''Samuel H. Kress Collection''|| 1939.1.217|| 78|| [[1505]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo qitroje''|| ''art fetar''|| || ''[[Jeronimi]]'', shpellë, libër |- | [[File:Bellini, Sts Christopher, Jerome and Louis of Toulouse.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Shenjtorët Kristofor, [[Jeronimi|Jeronim]] dhe Ludvigu i Tuluzës|| San Giovanni Grisostomo, [[Venecia|Venecie]]|| || || [[1513]]|| ''bojë vaji në'' kanavacë|| ''art fetar''|| || ''Krishti Fëmijë'', Shën Kristofori, ''[[Jeronimi]]'', ''Ludvigu i Tuluzës'' |- | [[File:Giovanni bellini, testa di san giovanni battista.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Koka e Shën Gjon Pagëzorit''|| Musei Civici di Palazzo Mosca, Pesaro|| 4545|| || [[1465]], [[1470]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Joan Pararendësi dhe Pagëzori|Gjon Pagëzori]] |- | [[File:Giovanni Bellini - Trasfigurazione di Cristo (Venezia).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Shndërrimi i Krishtit|| Museo Correr, [[Venecia|Venecie]]|| Cl. I n. 0027|| || [[1455]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || Jezu Krishti, burrë |- | [[File:Paris 1er - Musée du Louvre - Exposition Naples à Paris - La Transfiguration (Giovanni Bellini).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Shndërrimi i Krishtit''|| ''Museo di Capodimonte''|| Q 56|| 100|| [[Vitet 1470]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || Jezu Krishti, ''Shndërrimi i Jezusit'', ''Mojsiu'', ''Elijah'' |- | [[File:Frari (Venice) - Sacristy - triptych by Giovanni Bellini.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Triptiku Frari|| Santa Maria Gloriosa dei Frari, [[Venecia|Venecie]]|| LXVI:H.19.|| 114, 134|| [[1488]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', nënë, engjëll, muzikant, Shën Nikolla, [[Pjetri|Shën Pjetri]], ''Mark Ungjillori'', ''Benedikti i Nursisë'', ''Madona dhe Fëmija'' |- | [[File:Jacopo, gentile e giovanni bellini, polittico della madonna, da s.m. della carità, 1464-70 ca., 01.JPG|center|192px]]|| ''pikturë''|| Triptiku i Madonës, bashkë me Gentile dhe Jacopo Bellini || Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| 621c|| || [[1464]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar'' || || [[Maria]], grua, Jezu Krishti, burrë, ''[[Jeronimi]]'', ''Madona dhe Fëmija'' |- | [[File:Jacopo, gentile e giovanni bellini, polittico della natività, da s.m. della carità, 1464-70 ca., 01.JPG|center|192px]]|| ''pikturë'', ''triptik''|| Triptiku i lindjes së Krishtit|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| || || [[1464]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''Krishti Fëmijë'', ''djalë'', [[Maria]], grua |- | [[File:Jacopo, gentile e giovanni bellini, polittico di s. lorenzo, da s.m. della carità, 1464-70 ca., 01.JPG|center|192px]]|| ''pikturë''|| Triptiku i Shën Lorencit|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| || || [[1464]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni bellini e altri, trittico di san sebastiano.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Triptiku i Shën Sebastianit|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| 621°|| || [[1464]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Shën Sebastiani]] |- | [[File:Giovanni bellini, assunta, 1510-15.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha Marie në Lavdi me shenjtë''|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| || || [[Vitet 1510]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''shenjt'' |- | [[File:Bellini-Giovanni-Crocifissione.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Kryqëzim|| Museo Correr, [[Venecia|Venecie]]|| || || [[Vitet 1460]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, Jezu Krishti, ''[[Kryqëzimi i Jezusit]]'' |- | [[File:Giovanni Bellini Madonna Willys.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona Willys|| Museu de Arte de São Paulo|| MASP.00016|| 109, 108|| [[shekulli XV]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Madona dhe Fëmija'', ''Krishti Fëmijë'', ''perde'', ''pejzazh'', veshje nderi, brerore |- | [[File:Bellini Madonna and Child.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija me donatorin|| National Museum in Poznań|| || || [[1505]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | | ''Grup pikturash''|| ''Vrasja e Shën Pjetër Martirit''|| || || || || || || || |- | [[File:Giovanni Bellini and Titian - The Feast of the Gods - Google Art Project.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Gostia e Perëndive|| National Gallery of Art|| 1942.9.1|| 107|| [[1514]], [[1529]]|| ''bojë vaji në'' kanavacë|| ''pikturë mitologjike''|| ''shkolla veneciane'', ''Rilindja e Lartë''|| ''gosti e zotave'' |- | [[File:Castelvecchio05q-Bellini.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona me Fëmijën''|| ''Castelvecchio Museum''|| || || [[1475]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Passion de saint Maurice - Arsenal940 - saint Maurice f34v.jpg|center|192px]]|| ''dorëshkrim i iluminuar (miniatura)''|| Passio Mauricii et sotiorum ejus - Arsenal 940|| Bibliothèque de l'Arsenal|| Ms.940|| || [[1453]]|| || || || |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna met kind.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija''|| Rijksmuseum, [[Amsterdami|Amsterdam]]|| SK-A-3379|| 463B2|| [[shekulli XV]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''djalë'', ''Krishti Fëmijë'', nënë, grua, [[Maria]] |- | [[File:Calvary - Giovanni Bellini - Louvre RF 1970-39.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Kalvari|| ''Departament i pikturave të Luvrit''|| RF 1970 39|| || [[Vitet 1460]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || Jezu Krishti |- | [[File:Madonna and child with St Peter and St. Sebastian by Giovanni Bellini - Louvre (MI 231).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija me Shën Pjetrin dhe Shën Sebastianin|| ''Departamenti i pikturave të Luvrit''|| MI 231|| 24|| [[1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Shën Sebastiani]], [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'', [[Pjetri|Shën Pjetri]] |- | [[File:Madonna and Child with Saints - Giovanni Bellini - Louvre RF 2097.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija me shenjtë|| ''Departamenti i pikturave të Luvrit''|| RF 2097|| || [[Vitet 1490]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria Magdalena]], Shën Gjergji, [[Pjetri|Shën Pjetri]], [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Bellini - Saint Augustin, Louvre DL 1980-1.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Shën Agostini || ''Departamenti i pikturave të Luvrit'', ''Ville du Pecq''|| DL 1980-1, DL 1980 1|| || [[Vitet 1470]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Shën Agostini|Agustini i Hiponës]] |- | [[File:Bellini - Saint Antoine, Louvre DL 1980-2.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Shën Antoni|| ''Departamenti i pikturave të Luvrit'', ''Ville du Pecq''|| DL 1980-2, DL 1980 2|| || [[Vitet 1470]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || Antoni i Madh |- | [[File:Portrait of a Man - Giovanni Bellini - Louvre RF 1344.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Portret burri|| ''Departamenti i pikturave të Luvrit''|| RF 1344|| || [[shekulli XV]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo plepi''|| portret|| || qiell, burrë |- | [[File:Christ crowned with Thorns (Giovanni Bellini) - Nationalmuseum - 18730.tif|center|192px]]|| ''pikturë''|| Krishti kurorëzuar me gjemba|| ''Nationalmuseum''|| NM 1726|| || [[shekulli XVI]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || Jezu Krishti, kurorë gjembore |- | [[File:Bellini, Giovanni - Madonna and Child - Gemäldegalerie, Berlin 1177.jpg|center|192px]]|| ''pikturë'', ''Andachtsbild''|| Madona me Fëmijën|| Gemäldegalerie, [[Berlini|Berlin]]|| 1177|| || [[1460]]|| tempera në ''tablo plepi'' || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'', ''Madona dhe Fëmija'', parapet, mollë, ''pejzazh'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna and Child - Walters 371039.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija''|| ''Walters Art Museum''|| 37.1039|| || mijëvjeçari i II-të|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Brooklyn Museum - Portrait of a Young Man - Giovanni Bellini.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Portret burri të ri''|| Brooklyn Museum|| 32.804|| || [[1480]]|| || portret|| || burrë |- | [[File:Giovanni Bellini Madona and Child (1).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija|| Metropolitan Museum of Art|| 08.183.1|| 92, 113|| [[Vitet 1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'', grua, ''foshnje'', ''Madona dhe Fëmija'', Jezu Krishti |- | [[File:Madonna Adoring the Sleeping Child MET DT7219.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona duke adhuruar fëmijë duke fjetur|| Metropolitan Museum of Art|| 30.95.256|| || [[1455]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''gjum'', ''Madona dhe Fëmija'', [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Madonna and Child with Saints MET DP104372.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija me shenjtë''|| Metropolitan Museum of Art|| 49.7.1|| || mijëvjeçari i II-të|| || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'', burrë, grua, ''Madona dhe Fëmija'', ''shenjt'' |- | [[File:Madonna and Child A33424.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''[[:d:Q20174287|Madona dhe Fëmija''|| National Gallery of Art, ''Samuel H. Kress Collection''|| 1939.1.352|| || [[1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Madonna and Child in a Landscape E11421.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija në një peizazh''|| National Gallery of Art|| 1946.19.1|| || [[1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini Portrait of a Young Man.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Portret burri të ri|| National Gallery of Art, ''Samuel H. Kress Collection''|| 1939.1.182|| || [[1490]], [[1500]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo plepi''|| portret|| || Burr i ri |- | [[File:Giovanni Bellini - Ritratto di gentiluomo veneziano.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Portreti i një fisniku venecian''|| National Gallery of Art, ''Samuel H. Kress Collection i National Gallery of Art''|| 1939.1.254|| 6.8|| [[1500]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| portret|| || |- | [[File:Madonna and Child MET SLP0081.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madonna Lehman || Metropolitan Museum of Art|| 1975.1.81|| || [[1470]]|| || ''art fetar''|| || ''Madona dhe Fëmija'', [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni bellini, madonna col bambino, 1459-86 ca..JPG|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija''|| Philadelphia Museum of Art|| Cat. 165|| 165|| || || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:De situ orbis geographia - Albi Ms77 f1.jpg|center|192px]]|| ''dorëshkrim i iluminuar (miniaturë)''||De situ orbis geographia - Albi Ms77|| ''Bibliotheque d'Albi''|| Ms.77|| || [[1450]]|| || || || |- | [[File:Giovanni Bellini - Nunc Dimittis - Madrid Thyssen.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Bisedë e shenjtë|| ''Thyssen-Bornemisza Museum''|| 39 (1964.3)|| || [[Vitet 1500]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''bisedë e shenjtë'' |- | [[File:SaintPeterTheMartyr'sAssasination.JPG|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Vrasja e Shën Pjetër Martirit''|| National Gallery, [[Londra|Londër]]|| NG812|| || [[1507]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''Pjetri i Veronës'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Il sangue del Redentore.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Gjaku i Shpëtimtarit|| National Gallery, [[Londra|Londër]]|| NG1233|| || [[vitet 1460]], [[1465]]|| || ''art fetar''|| || Jezu Krishti |- | [[File:Bellini, Giovanni - Saint Jerome reading in a landscape - National Gallery.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Shët Jeronimi duke lexuar në një peizazh|| National Gallery, [[Londra|Londër]]|| NG281|| || [[vitet 1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''[[Jeronimi]]'' |- | [[File:Bellini-Cristo sorretto da due angeli-Londra.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Krishti i vdekur, i mbajtur nga engjëj''|| National Gallery, [[Londra|Londër]]|| NG3912|| || [[shekulli XV]]|| || ''art fetar''|| || |- | [[File:Bellini - A Dominican, with the Attributes of Saint Peter Martyr, about 1490-1500.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Një domenikan, me atributet e Shën Pjetër Martirit''|| National Gallery, [[Londra|Londër]]|| NG808|| || [[shekulli XVI]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| portret|| || ''frat domenikan'' |- | [[File:Bellini - Madonna con Bambino, Collezione marchese di Northampton.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija''|| Castle Ashby House|| || 110, 111|| [[1488]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''Madona dhe Fëmija'', [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini (1431-1436-1516) (studio of) - The Virgin and Child - NG280 - National Gallery.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona e shegës dhe Fëmija|| National Gallery, [[Londra|Londër]]|| NG280|| 108, 122|| [[shekulli XV]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''Madona dhe Fëmija'' |- | [[File:Bellini - The Virgin and Child, probably 1480-1500.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Virgjëresha dhe Fëmija|| National Gallery, [[Londra|Londër]]|| NG3913|| 86, 117|| [[shekulli XV]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo'', tempera|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Copy of the Painting of the Transfiguration - U-164 - Auckland Art Gallery.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Shndërrimi''|| Auckland Art Gallery Toi o Tāmaki|| U/164 || || || || ''art fetar''|| || |- | [[File:Workshop of Bellini, Giovanni - Madonna and Child - Google Art Project.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija''|| Indianapolis Museum of Art|| 2000.342|| || [[1510]]|| || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Bellini, Giovanni - Madonna and Child with St. John the Baptist - Google Art Project.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija me Shën Gjon Pagëzorin''|| Indianapolis Museum of Art|| 2000.341|| || [[Vitet 1490]]|| || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'', ''Shën Gjoni fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Die Darbringung Jesu im Tempel - 1499-1500.jpeg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Prezantimi i Jezusit''|| [Kunsthistorisches Museum|| GG_117|| || mijëvjeçari i II-të|| || ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini (c. 1430-1516) - Portrait of a Young Man - RCIN 405761 - Royal Collection.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Portret burri të ri''|| ''Royal Collection''|| RCIN 405761|| || [[1505]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| portret|| || burrë |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna with Child - WGA01670.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija|| Madonna dell'Orto|| || || [[1475]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Bellini — Enthroned Madonna Adoring the Sleeping Christ Child.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madonna in trono che adora il Bambino dormiente''|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| Cat.591|| || [[1475]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Accademia - Giovanni Bellini - Madonna with Child Blessing Cat.583.jpg|center|192px]] || ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija duke bekuar|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| Cat.583|| || [[1464]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:(Venice) Madonna Frizzoni by Giovanni Bellini - Correr Museum.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Frizzoni Madonna|| Museo Correr, [[Venecia|Venecie]]|| Cl. I n. 1836|| || [[Vitet 1470]]|| tempera në ''tablo'', ''e transferuar në kanvacë'' || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna in Adoration of the Sleeping Child - WGA01671.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona duke adhuruar Krishtin Fëmijë duke fjetur''|| [[Uffizi|Galleria degli Uffizi]]|| || || [[1475]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Bellini, Giovanni - Il poeta laureato (Raffaele Zovenzoni).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Poeti Raffaele Zovenzoni|| ''Pinacoteca del Castello Sforzesco''|| 249|| 34|| [[1467]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| portret|| || Peter Luder, Raffaele Zovenzoni |- | [[File:Die Auferstehung Christi - Gemäldegalerie Berlin - 5193421.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Ringjallja e Krishtit|| Gemäldegalerie, [[Berlini|Berlin]]|| 1177°|| 95|| [[Vitet 1470]]|| || ''art fetar''|| || ''Ringjallja e Jezusit'' |- | [[File:Bellini Giovanni, Madonna e santi (1507).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija me katër shenjtë dhe donatorin''|| San Francesco della Vigna, [[Venecia|Venecie]]|| || || [[1507]]|| ''bojë vaji në'' kanavacë|| ''art fetar''|| || [[Joan Pararendësi dhe Pagëzori|Gjon Pagëzori]], [[Françesku i Asizit]], [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'', ''[[Jeronimi]]'', [[Shën Sebastiani]] |- | [[File:Giovanni Bellini - Lamentation over the Dead Christ.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Vajtim mbi Krishtin e vdekur me Jozefin e Arimatesë, [[Maria|Virgjëreshën]] dhe [[Maria Magdalena|Maria Magdalenën]], duke përfshirë shenjtët Marta dhe Filip Benizi|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| Cat.166|| 209, 188|| [[Vitet 1510]]|| ''bojë vaji në'' kanavacë || ''art fetar''|| || Jezu Krishti |- | [[File:Giovanni Bellini FeltételezettÖnarcképeKJ.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Portret burri|| Musei Capitolini|| || || [[Vitet 1490]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| portret|| || |- | [[File:Giovanni Bellini (1431-1436-1516) - Portrait of a Young Man - WAG 2757 - Walker Art Gallery.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Portret burri të ri''|| Walker Art Gallery|| WAG 2757|| || || ''bojë vaji në'' ''tablo''|| portret|| || burrë |- | [[File:(Venice) Angelo annunciante e Vergine annuciata - Giovanni Bellini - Gallerie Accademia.jpg|center|192px]]|| ''pikturë'', kapakë organoje|| Shpallja|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| 734, Cat. 734|| 117, 157|| [[1500]]|| ''bojë vaji në'' kanavacë|| ''art fetar''|| || shpallje, [[zambaku|zambak]], dritare, ''peizazh'', libër, pamje |- | [[File:Giovanni Bellini - Virgin and Child - 1959.15.11 - Yale University Art Gallery.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija''|| Yale University Art Gallery|| 1959.15.11|| || [[1475]]|| || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | || ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija''|| Museum of Fine Arts, [[Budapesti|Budapest]]|| 73|| || || ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | || ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija me Shën Gjon Pagëzorin''|| ''National Trust''|| 2900062|| || [[Vitet 1490]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''Madona dhe Fëmija'', [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Bellini-Vierge-à-l-Enfant-Ajaccio,Fesch.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija|| ''Musée Fesch''|| MFA 852.1.417|| || [[Vitet 1470]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini, Follower of - Blessing Christ, c. 1500, 328.jpg|center|192px]]|| ''pikturë'' || ''Krishti duke bekuar''|| ''National Gallery of Canada''|| 328|| || || || ''art fetar''|| || Jezu Krishti |- | [[File:Blessing Christ Bellini Ottawa.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Koka e Krishtit''|| ''National Gallery of Canada''|| 4421|| || [[1505]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna and Child (Nelson-Atkins Museum of Art).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija''|| ''The Nelson-Atkins Museum of Art'', ''Samuel H. Kress Collection'', ''Grand ducal collection, Oldenburg''|| F61-66, K1905|| 77|| [[1485]] || ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''Madona dhe Fëmija'', [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Madonna and Child with Saints John the Baptist and Elizabeth (SM 853).png|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija me Shën Gjon Pagëzorin dhe Shën Elizabetën|| ''Städel Museum''|| 853|| 140|| [[shekulli XV]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo plepi'', tempera|| ''art fetar''|| ''shkolla veneciane''|| [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'', parapet, Gjon Pagëzori, ''Elizabeta'', ''bisedë e shenjtë'' |- | [[File:Giovanni Bellini - San Girolamo nel deserto.jpg|center|192px]]|| ''Punim artistik'', ''pikturë''|| ''Shën Jeronimi në shkretëtirë''|| Barber Institute of Fine Arts|| 49.1|| 1|| [[Vitet 1450]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''[[Jeronimi]]'', luan, ''ermit'', ''gomar'', ''lepur'', ''peizazh'', ''shëmb'', tunikë, male, trung, Bibël, qiell |- | [[File:'Christ Blessing', tempera, oil, and gold on panel by Giovanni Bellini, c. 1500, Kimbell Art Museum.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Krishti duke bekuar''|| Kimbell Art Museum|| AP 1967.07|| || [[1500]]|| || ''art fetar''|| || Jezu Krishti |- | [[File:Giovanni Bellini - Ritratto di giovane uomo (Nivaagaard).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Portret burri të ri''|| Nivaagaard Museum|| 0003NMK|| || [[1490]]|| ''bojë vaji në'' dru|| portret|| || burrë |- | [[File:Accademia - Martyrdom of Saint Mark by Giovanni Bellini.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Martirizimi i Shën Markut|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| 1002|| || [[1526]]|| ''bojë vaji në'' kanavacë|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Bellini, Giovanni - Madonna and Child - Gemäldegalerie Berlin 10A.2.jpg|center|192px]] || ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija|| Gemäldegalerie, [[Berlini|Berlin]]|| 10A|| || [[shekulli XV]]|| ''bojë'' në ''tablo plepi''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Head of a Gentleman .PNG|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Koka e një fisniku''|| ''National Gallery of Ireland''|| NGI.244|| || || || portret|| || |- | [[File:Follower of Giovanni Bellini - Christ Carrying the Cross, about 1500-1510.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''[Krishti duke bartur kryqin''|| Muzeu i Artit të Toledos|| 1940.44|| 80/1|| [[1500]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo'' || ''art fetar''|| || ''Krishti'', Jezu Krishti |- | || ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija''|| ''Worcester Art Museum''|| 1940.66|| || ||''bojë vaji në'' ''tablo'' || ''art fetar''|| || ''Madona dhe Fëmija'', [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | || ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija''|| ''Worcester Art Museum''|| 1912.46|| || || || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Venise palais des doges salle du conseil.jpg|center|192px]]|| ''sallë''|| Salla e Këshillit të Madh|| || || || || || || || |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna and Child (High Museum of Art).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija''|| High Museum of Art, ''Samuel H. Kress Collection''|| 58.33, K-2188|| 154|| [[1510]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || grua, ''Madona dhe Fëmija'', [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna col Bambino in trono e Santi e un donatore (1505).jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija në fron me shenjtë dhe donatorin''|| ''Birmingham Museums Trust''|| 1977P227|| || [[1505]]|| ''bojë vaji në'' dru plepi|| ''art fetar''|| || ''Madona dhe Fëmija'' |- | [[File:Bellini - The Virgin with the Sleeping Child on a Parapet, about 1470-1475.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha me Fëmijën duke fjetur në një parapet''|| Isabella Stewart Gardner Museum|| P16s2|| || [[Vitet 1470]]|| || ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini - Pietà with Saint John the Evangelist - MNK XII-A-617 - National Museum Kraków.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Pietà me Shën Gjon Ungjillorin''|| National Museum in Kraków|| MNK XII-A-617|| || [[shekulli XV]]|| tempera në dru|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna and Child Giving a Blessing - MNK XII-202 - National Museum Kraków.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija duke dhënë një bekim''|| National Museum in Kraków|| MNK XII-202|| || [[1480]]|| || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | || ''pikturë''|| ''Krishti duke bartur kryqin''|| Museum of Fine Arts, [[Budapesti|Budapest]]|| 4220|| || [[shekulli XVI]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Bellini - The Virgin and Child, c. 1470.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija''|| Harvard Art Museums, ''Fogg Museum''|| 1923.232|| || [[1470]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Portrait of a Procurator.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Portreti i një prokurori''|| Tokyo Fuji Art Museum|| || || [[1507]]|| || portret|| || |- | [[File:Giovanni Bellini (um 1435 - 1516) - The Lamentation, The corpse of Christ held by Mary and St. John - Pieta - 4 - Gemäldegalerie.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Vajtimi: kufoma e Krishtit e mbajtur nga Maria dhe Shën Gjoni / Pieta|| Gemäldegalerie, [[Berlini|Berlin]]|| 4|| || [[shekulli XV]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo plepi''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini (um 1435 - 1516) - The Virgin with the Blessing Child - 10 - Gemäldegalerie.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha me Fëmijën duke bekuar''|| Gemäldegalerie, [[Berlini|Berlin]]|| 10|| || [[Vitet 1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo plepi''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini (um 1435 - 1516) - Mary with the child - 11 - Gemäldegalerie.jpg| center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Mari me Fëmijën''|| Gemäldegalerie, [[Berlini|Berlin]]|| 11|| || [[1500]]|| ''bojë'' në ''tablo plepi''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Bellini - San Giovanni Battista, San Girolamo, San Francesco d'Assisi, Madonna con Bambino tra sant'Elena e santa Veronica, inv. 20, opera distrutta nel 1945.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Altartafel mit drei Heiligen''|| Gemäldegalerie, [[Berlini|Berlin]]|| 20|| || [[1490]]|| ''bojë'' në ''tablo plepi''|| || || |- | [[File:Bellini - Der Doge Leonardo Loredan mit vier Begleitern, 1507, B.79.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Doxhi Leonardo Loredan me katër shoqërues''|| Gemäldegalerie, [[Berlini|Berlin]]|| B.79|| || [[1507]]|| tempera në ''tablo plepi''|| portret|| || Leonardo Loredan |- | [[File:Bellini - Bildnis eines jungen Mannes, 1470-1480, S.12.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Portret burri të ri''|| Gemäldegalerie, [[Berlini|Berlin]]|| S.12|| || [[shekulli XV]]|| ''bojë'' në ''tablo plepi''|| portret|| || |- | [[File:Bellini, Giovanni - Portrait of a young Senator - Padova Musei civici.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Portreti i një senatori të ri|| Musei civici degli Eremitani, [[Padova]]|| inv. 43|| || [[shekulli XV]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo'' || portret|| || ''senator i [[Republika e Venedikut|Republikës së Venecies]]'', burrë i paidentifikuar, burrë i ri |- | || ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija''|| Munich Central Collecting Point|| 1099/13|| || || ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | || ''pikturë''|| ''Familja e Shenjtë dhe Jonatani''|| Munich Central Collecting Point|| 22656|| || || ''bojë vaji në'' ''tablo''|| || || |- | [[File:Crocifisione di prato, giovanni bellini.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Kryqëzimi|| || || || [[Vitet 1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || Jezu Krishti |- | [[File:Giovanni bellini (scuola), madonna col bambino tra i ss. giovanni battista e girolamo, 01.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madonna mit Kind und den hll. Johannes der Täufer und Hieronymus''|| ''Departamenti i pikturave të Luvrit'', ''Musée du Petit Palais''|| INV 20187|| || [[shekulli XVI]]|| dru|| ''art fetar''|| || |- | || ''pikturë''|| ''La Vierge et l'Enfant avec le petit saint Jean''|| ''Departamenti i pikturave të Luvrit'', ''Campana collection'', ''Musée du Petit Palais''|| INV 20189, Campana 284|| || [[shekulli XVI]]|| dru|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Petit Palais (Avignon) giovanni bellini la circoncision.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Rrethprerja''|| ''Departamenti i pikturave të Luvrit'', ''Campana collection'', ''Musée du Petit Palais''|| INV 20188, Campana 283|| || [[shekulli XVI]]|| dru|| ''art fetar''|| || |- | [[File:'The Madonna and Child', painting on panel by Giovanni Bellini, c. 1465, Kimbell Art Museum.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija''|| Kimbell Art Museum|| || || [[1465]]|| || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Accademia - Madonna col Bambino tra san Paolo e san Giorgio Cat610.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Vierge à l'Enfant entre Paul et saint Georges''|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| Cat.610|| || [[1487]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'', [[Pali i Tarsusit|Shën Pali]], Shën Gjergji |- | [[File:Giovanni Bellini - La Madonna col Bambino in un paesaggio.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madonna Dudley|| Alte Pinakothek|| || || [[shekulli XVI]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Bellini - Madonna Kalmar.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madonna Kalmar|| || || || [[Vitet 1450]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Bellini - Santa Giustina, 1470 ca.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| San Giustina de' Borromei|| Bagatti Valsecchi Museum|| 986|| || [[1470]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || ''Justina e Padovës'' |- | [[File:Giovanni-bellini-crucifixion-ca-1475-corsini-collection-florence.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Kryqëzimi|| Palazzo Corsini al Parione|| 105|| || [[1475]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Bellini - Virgin and Child, 1510.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Virgjëresha dhe Fëmija|| Musée Jacquemart-André|| MJAP-P 1839|| || [[1510]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Christ Blessing-Bellini-Hamburg.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Segnender Christus''|| || || || [[shekulli XVI]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini - Padre Eterno (2) - Musei Civici Pesaro.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Dieu le Père''|| Musei Civici di Palazzo Mosca, Pesaro|| || || [[shekulli XVI]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:1478 Bellini Abstieg Christi in die Vorhölle Bristol City Museum and Art Gallery anagoria.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Zbritja e Krishtit në botën e të vdekurve''|| Bristol City Museum & Art Gallery|| K1654|| || [[shekulli XV]]|| || ''art fetar''|| || |- | [[File:1468 Bellini Pietà Musée des Beaux-Arts Rennes anagoria.jpg|center|192px]]|| vizatim|| ''Pietà''|| ''Museum of Fine Arts of Rennes''|| 794.1.2503|| || [[1480]]|| || || || |- | [[File:1458 Bellini Die Beweinung Christi mit den Heiligen Markus und Nikolaus von Bari Museo Correr, Venice anagoria.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Vajtimi me Shën Markun dhe Nikollën e Bariit''|| Palazzo Ducale, [[Venecia|Venecie]]|| || || || || || || |- | [[File:Giovanni Bellini (1431-1436-1516) (follower of) - Madonna and Child - YORAG , 800 - York Art Gallery.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija''|| York Art Gallery|| YORAG : 800|| || [[shekulli XV]]|| || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna e Bambino - Ashmolean Oxford.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija''|| Ashmolean Museum|| WA1987.26|| || || || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Ritratto di ragazzo - Birmingham.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Portret djaloshi''|| Barber Institute of Fine Arts|| 46.11|| || [[1475]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| portret || || |- | [[File:Giovanni Bellini (1431-1436-1516) - Virgin and Child - 575 - Kelvingrove Art Gallery and Museum.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija''|| ''Kelvingrove Art Gallery and Museum''|| 575|| || [[Vitet 1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini (1431-1436-1516) - Virgin and Child - 35.4 - Burrell Collection.jpg| center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija''|| ''Burrell Collection''|| 35.4|| || [[Vitet 1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini (1431-1436-1516) - Madonna and Child - 1-1980 - Southampton City Art Gallery.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija''|| Southampton City Art Gallery|| 1/1980|| || [[1514]]|| || ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni Bellini (1431-1436-1516) (follower of) - Virgin and Child Enthroned with Saints Peter, John the Baptist, John the Evangelist, Sebastian, and - 188 - Glasgow Museums Resource Centre.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija në fron me Shën Pjetrin, Gjon Pagëzorin, Gjon Ungjillorin, Shën Sebastianin dhe tre engjëj duke luajtur muzikë'' || Glasgow Museums Resource Centre|| 188|| || [[shekulli XVI]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Jerome in the Desert-Bellini-Ashmolean.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Shën Jeronimi duke lexuar në një peizazh''|| Ashmolean Museum|| WA1899.CDEF.P1|| || || || ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini (1431-1436-1516) (after) - Allegory of Slander - 566 - Worcester College.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Alegoria e shpifjes''|| ''Worcester College''|| 566|| || || ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''alegori''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini (1431-1436-1516) (style of) - The Madonna and Child with Saint Paul and Saint Catherine - B.M.592 - Bowes Museum.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona dhe Fëmija me Shën Palin dhe Shën Katerinën''|| Bowes Museum|| B.M.592|| || || ''bojë vaji në'' ''tablo'' || ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini (1431-1436-1516) (after) - The Circumcision - LDS846 - Burton Constable Hall.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Rrethprerja''|| Burton Constable Hall|| LDS846|| || || ''bojë vaji në'' kanavacë|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini (1431-1436-1516) (after) - Allegory of Fame - 567 - Worcester College.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Alegory e Famës''|| ''Worcester College''|| 567|| || [[shekulli XVI]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''alegori''|| || |- | [[File:1465 Bellini Drei Szenen mit Drusiana und dem Heiligen Johannes dem Evangelisten Wittelsbacher Ausgleichsfonds anagoria.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Tre histori të Drusianës dhe Shën Gjon Ungjillorit''|| Wittelsbacher Ausgleichsfonds|| || || [[1465]]|| || || || |- | [[File:Bellini - Allegoria, Contini Bonacossi.jpg|center|192px]]|| vizatim|| ''alegori pagane''|| Contini Bonacossi Collection|| || || || tempera në ''tablo''|| || || |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna Corsini.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madonna Corsini''|| Kështjella Wawel, Thyssen-Bornemisza Family Collection|| ZKnW-PZS 10475|| || [[shekulli XV]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'' |- | [[File:Giovanni bellini, quattro allegorie, perseveranza.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Alegoria e këmbënguljes|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| 595 c|| || [[1490]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''pikturë mitologjike''|| [[Arti i Rilindjes|Rilindja]]|| |- | [[File:Giovanni bellini, quattro allegorie, incostanza.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Alegoria e Fatit|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| 595 a|| || [[1490]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''pikturë mitologjike''|| [[Arti i Rilindjes|Rilindja]]|| |- | [[File:Accademia - Giovanni Bellini e Andrea Previtali - Quattro allegorie - menzogna.jpg| center|192px]]|| ''pikturë''|| Alegoria e Gënjeshtrës|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]] || 595 d|| || [[1490]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''pikturë mitologjike''|| [[Arti i Rilindjes|Rilindja]]|| |- | [[File:Bellini, Giovanni -- Four Allegories ... Prudence - c. 1490.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Alegoria e Kujdesit|| Gallerie dell'Accademia, [[Venecia|Venecie]]|| 595 b|| || [[1490]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''pikturë mitologjike''|| [[Arti i Rilindjes|Rilindja]]|| |- | || ''pikturë''|| Madona me shenjtë|| San Francesco della Vigna, [[Venecia|Venecie]]|| || || || || || || ''bisedë e shenjtë'' |- | || ''pikturë''|| ''Madona col Bambino''|| ''Castelvecchio Museum''|| 865-1B110|| || || tempera në ''pikturë tabloje''|| ''art fetar''|| || ''Madona dhe Fëmija'' |- | [[File:Giovanni Bellini, Madonna con il Bambino, 1470 ca, Pinacoteca dell'Accademia dei Concordi e del Seminario Vescovile, Rovigo 0.JPG|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madonna col Bambino''||Accademia dei Concordi, Rovigo|| || || || tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || [[Maria]], grua, ''Krishti Fëmijë'', nënë, ''djalë'' |- | [[File:Attributed to Giovanni Bellini - Virgin and Child - Google Art Project.jpg|center|192px]] || ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija''|| ''Museum of Fine Arts, Houston''|| || || || tempera në ''tablo'' || ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini, Madonna col Bambino, San Giovanni Battista e Sant'Anna 01.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Madona dhe Fëmija me Shën Gjon Pagëzorin dhe Shën Anën|| Galleria Nazionale delle Marche|| DE 227|| 141|| [[Vitet 1470]], [[shekulli XV]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| ''shkolla veneciane''|| [[Maria]], ''Krishti Fëmijë'', Gjon Pagëzori, ''Shën Ana'', ''bisedë e shenjtë'' |- | || ''pikturë''|| ''Madonna col Bambino benedicente''|| ''Pinacoteca Querini Stampalia''|| || || || || || || ''Madona dhe Fëmija'' |- | || ''pikturë''|| Madona me Fëmijën duke fjetur|| ''Castelvecchio Museum''|| || || || || || || ''Madona dhe Fëmija'' |- | [[File:Giovanni Bellini (Venice, c. 1435 - 1516) - Lamentation over the Dead Christ - MV.40290 - Pinacoteca Vaticana.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| Vajtim mbi Krishtin e Vdekur|| Pinacoteca Vaticana|| MV.40290|| 68°|| [[Vitet 1470]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || Jezu Krishti, Nikodemi, [[Maria Magdalena]], Jozefi i Arimatesë, vajtimi i Krishtit |- | [[File:Bellini - Madonna con Bambino, Collezione privata, Bergamo.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madonna con Bambino''|| || || || || || ''art fetar''|| || |- | [[File:Bellini Ritratto di giovane uomo - Carrara Bergamo.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Portret burri të ri''|| Accademia Carrara|| 81LC00148|| || [[Vitet 1470]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| portret|| || |- | [[File:The Wittgenstein Madonna by Giovanni Bellini.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Virgjëresha dhe Fëmija''|| ''Louvre Abu Dhabi''|| LAD 2009.013|| || [[Vitet 1480]]|| ''bojë vaji në'' ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | || ''pikturë''|| Shën Fortunati|| Museo Correr, [[Venecia|Venecie]]|| || || || || || || ''Venantius Fortunatus'' |- | || ''pikturë''|| ''Sacra conversazione''|| Birmingham Museum and Art Gallery|| || || || || || || ''bisedë e shenjtë'' |- | || ''pikturë''|| ''Bisedë e shenjtë''|| Museo del Prado|| || || || || || || ''bisedë e shenjtë'' |- | || ''pikturë''|| Bisedë e shenjtë sipas Giovanni Bellinit|| ''Walters Art Museum''|| || || || || || || ''bisedë e shenjtë'' |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna with Child - WGA01624.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona me Fëmijën''|| ''Malaspina Picture Gallery''|| || || [[Vitet 1450]]|| tempera në ''tablo''|| ''art fetar''|| || |- | [[File:Giovanni Bellini - Madonna with the Child - WGA01639.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madona me Fëmijën''|| Museo Correr, [[Venecia|Venecie]]|| || || [[Vitet 1470]]|| || ''art fetar''|| || |- | || ''pikturë''|| Shën Pjetër Martiri|| Pinacoteca metropolitana di Bari|| || || || || ''art fetar''|| || ''Pjetri i Veronës'' |- | [[File:Bellini - Adorazione dei Re Magi, Contini Bonacossi.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Anbetung der Könige''|| ''Federico Zeri Foundation''|| || || || || ''art fetar''|| || |- | [[File:Bellini - Cristo Redentore benedicente, inv. 32.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Cristo Redentore benedicente''|| ''National Gallery of Canada''|| || || || || ''art fetar''|| || Jezu Krishti |- | [[File:Bellini - Crocifissione di Cristo con santa Maria Maddalena e donatrice, inv. 582.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Crocifissione di Cristo con santa Maria Maddalena e donatrice''|| Museo Poldi Pezzoli, [[Milano]]|| || || || || ''art fetar''|| || Jezu Krishti, ''Kryqëzimi i Jezusit'' |- | [[File:Bellini - Madonna in adorazione del Bambino, Villa I Tatti.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Madonna in adorazione del Bambino''|| ''Federico Zeri Foundation''|| || || || || ''art fetar''|| || |- | [[File:Bellini - Sposalizio di Maria Vergine, Contini Bonacossi.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Sposalizio di Maria Vergine''|| ''Federico Zeri Foundation''|| || || || || ''art fetar''|| || [[Maria]] |- | [[File:Giovanni Bellini und Werkstatt - Beweinung Christi, 112.jpg|center|192px]]|| ''pikturë''|| ''Beweinung Christi''|| Staatsgalerie Stuttgart|| || 36|| || || ''art fetar''|| || |} ==Shiko edhe== * [[Giovanni Bellini]] * [[Ticiani]] * [[Lista e piktorëve flamandë]] * [[Tonalizmi]] * [[Filippo Brunelleschi]] * [[Donatello]] * [[Domeniko Girlandaio]] * [[Fra Angelico]] * [[Lorenco di Kredi]] * [[Sandro Botiçeli]] * [[Andrea del Verrokjo]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Rilindja Veneciane]] * [[Viktor Karpaçi]] * [[Giovanni Battista Tiepolo]] * [[Mikelanxhelo]] * [[Rafaelo]] * [[Leonardo da Vinçi]] * [[Rilindja]] * [[Arti i Rilindjes]] * [[Letërsia e Rilindjes Evropiane]] * [[Muzika e Rilindjes Evropiane]] == Bibliografia == {{Refbegin|35 em}} * {{Cite book|author=Giovanni Agosti|title=Un amore di Giovanni Bellini|publisher=Officina Libraria|location=Milano|year=2009|language=it|ISBN=978-88-89854-40-2}} * {{Cite book|author=Giulio Carlo Argan|title=Storia dell'arte italiana|year=1968|publisher=Sansoni|language=it|location=Firence}} * {{Cite book|author=Bernard Berenson|title=The Venetian Painters of the Renaissance: With an Index to Their Works|url=https://books.google.al/books?id=QnrqcTR7pjYC|publisher=G.P. Putnam’s Sons|year=1894|language=en}} * {{Cite book|author=Rona Goffen|title=Giovanni Bellini|publisher=Motta|language=it|year=1990|location=Milano|isbn=88-7179-008-1}} * {{Cite book|editor=Emanuela Daffra|title=Giovanni Bellini ¬– La nascita della pittura devozionale umanistica – Gli studi|publisher=Skira|year=2014|language=it|location=Milano}} * {{Cite book|author=Peter Humfrey|title=Giovanni Bellini|publisher=Marsilio|language=it|year=2021|location=Venecie}} * {{Cite book|editor1=Peter Humfrey|editor2=Vincenzo Mancini|title=Giovanni Bellini ... il migliore nella pittura|editor3=Anchise Tempestini|editor4=Giovanni Carlo Federico Villa|year=2019|publisher=Linea d’acqua|language=it, en|location=Venecie}} * {{Cite book|editor1=Mario Lucco|editor2=Giovanni Carlo Federico Villa|title=Giovanni Bellini, Cinisello Balsamo|publisher=Scuderie del Quirinale|location=Milano|year=2008|language=it}} * {{Cite book|author1=Mauro Lucco|author2=Peter Humfrey|year=2019|title=Giovanni Bellini – Catalogo ragionato|author3=Carlo Federico Villa|editor1=Mauro Lucco|editor2=Ponzano Veneto|publisher=Zel|language=it}} * {{Cite book|author=Mariolina Olivari|chapter=Giovanni Bellini|year=2007|title=Pittori del Rinascimento|publisher=Scala|language=it|location=Firence|isbn=88-8117-099-X|page=407-480}} * {{Cite encyclopedia|author=Terisio Pignatti|title=BELLINI, Giovanni, detto Giambellino|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/bellini-giovanni-detto-giambellino_(Dizionario-Biografico)/|encyclopedia=Dizionario biografico degli italiani|publisher=Istituto dell' Enciclopedia Italiana|language=it}} * {{Cite book|author=Anchise Tempestini|title=Giovanni Bellini|year=1997|publisher=Fabbri Editori|language=it|location=Milano|ISBN=88-4506973-7}} * {{Cite book|author=Catherine C. Wilson|title=Examining Giovanni Bellini: An Art "More Human and More Divine"|publisher=Turnhout, Brepols|year=2016|language=en|ISBN=978-2-503-53570-8}} * {{Cite book|author1=Pierluigi De Vecchi|author2=Edda Cerchiari|title=Arte nel tempo|publisher=Bompiani, Sonzogno|language=it|year=1991}} * {{Cite book|author=Stefano Zuffi|title=Giovanni Bellini|publisher=Arnoldo Mondadori Arte|language=it|location=Milano|year=1991}} {{Refend}} == Lidhje te jashtme == {{Refbegin|28 em}} {{Commons category|Works by Giovanni Bellini|Veprat e Giovanni Bellinit}} * {{Cite web|title=Giovanni Bellini|work=Wga.hu|language=it|url=http://www.wga.hu/html/b/bellini/giovanni/index.html}} * {{Cite encyclopedia|title=Bellini, Giovanni|encyclopedia=Treccani|language=it|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-bellini|publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana}} * {{Cite encyclopedia|author=Philip Hendy|title=Giovanni Bellini|language=en|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/biography/Giovanni-Bellini-Italian-Painter|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}} * {{Cite web|title=Giovanni Bellini|publisher=Conferenza Episcopale Italiana|language=it|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/persone/persona/1437/}} * {{Cite web|title=Opere di Giovanni Bellini|publisher=Horizons Unlimited|language=it|url=https://mlol.link/open/author/128455}} * {{Cite web|author=Al von Ruff|title=Bibliography of Giovanni Bellini|language=en|url=http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?202593|website=Internet Speculative Fiction Database}} * {{Cite web|title=Giovanni Bellini|publisher=Zink Media|language=en|url=https://www.discogs.com/it/artist/2248439}} * {{Cite web|title=Giovanni Bellini|website=Web Gallery of Art|language=en|url=http://www.wga.hu/html/b/bellini/giovanni/index.html}} {{Refend}} [[Kategoria:Piktorë italianë]] [[Kategoria:Rilindas italianë]] [[Kategoria:Piktorë të shekullit të XV]] [[Kategoria:Piktorë të shekullit të XVI]] [[Kategoria:Njerëz nga Venediku]] [[Kategoria:Piktura]] [[Kategoria:Vepra arti]] [[Kategoria:Lista]] if9mgcnttgzqplp9uidxalzqpx0iiuy 0 388695 3003997 3001138 2026-07-01T16:12:20Z Leutrim.P 113691 3003997 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bursa Ulu Cami interior Turkey 2013 7.jpg|parapamje|Brendësia e Xhamisë së Madhe të Bursës në qytetin e Bursës, [[Turqia|Turqi]].]] '''Islami synit''' ishte feja zyrtare e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]]. Pozicioni më i lartë në [[Islami|Islam]], [[kalifati]], u pretendua nga [[sulltani]], pas disfatës së [[Mamlukët|Mamlukëve]], i cili u krijua si [[Kalifati Osman]]. Sulltani do të ishte një [[Myslimanët|mysliman]] i devotshëm dhe i jepej autoriteti i mirëfilltë i [[Kalifi|kalifit]]. Përveç kësaj, klerikët synitë kishin ndikim të jashtëzakonshëm mbi qeverinë dhe autoriteti i tyre ishte qendror në rregullimin e ekonomisë. Pavarësisht të gjithave, sulltani kishte gjithashtu të drejtë për dekretin, duke zbatuar një kod të quajtur Kanun (ligj) në turqisht. Përveç kësaj, ekzistonte një pozicion suprem klerikal i quajtur Shejkhulislam ("Shejhu i Islamit" në arabisht). Minoritetet, veçanërisht të krishterët dhe judejtë, por edhe disa të tjerë, ishin të detyruar të paguanin [[Xhizja|xhizjen]], taksën e votimit siç urdhërohet nga Islami tradicional. == Qeverisja == Para Tanzimatit, institucioni qeverisës, i njohur edhe si mileti mysliman, njihej si Bab-ı Meşihat, zyra e Shejkhulislamit. Emra të tjerë të përdorur ishin Bâb-ı Fetvâ, Meşîhat Dairesi ose Şeyhülislâm Kapısı (Porta e Shejkhulislamit). == Islami Synit == === Kredoja dhe medh'hebi === Që nga themelimi i Perandorisë Osmane, ligji osman dhe jeta fetare përcaktoheshin nga medh'hebi Hanefi (shkolla e jurisprudencës islame). Lidhur me besimin, shkolla Maturidi ndiqej kryesisht, duke dominuar medresetë (Shkolla Islame Maturidi dhe ajo Esh'ari e teologjisë islame përdornin Ilm al-Kalam për të kuptuar Kuranin dhe hadithet (thëniet dhe veprimet e Muhamedit dhe Rashidunëve) në mënyrë që të zbatonin parimet islame në fetva (vendime islame)).<ref>{{Cite book|last=McLean|first=George F.|url=https://books.google.com/books?id=4BXsV0_qhs4C&pg=PA104&lpg#v=onepage&q&f=false|title=Normative Ethics and Objective Reason|date=1996|publisher=CRVP|isbn=978-1-56518-022-2|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Salafism Infiltrates Turkish Religious Discourse|url=https://mei.edu/publications/salafism-infiltrates-turkish-religious-discourse|access-date=2025-10-11|website=Middle East Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Koru|first=Selim|title=Turkey's 200-Year War against 'ISIS'|url=https://nationalinterest.org/feature/turkeys-200-year-war-against-isis-13412|access-date=2025-10-11|website=The National Interest|language=en-US}}</ref> == Alevizmi == Për shkak të besimeve dhe praktikave të tyre heterodokse, alevitët kanë qenë shënjestër e shtypjes historike dhe të kohëve të fundit. Ata u rreshtuan me Perandorinë Persiane kundër Perandorisë Osmane dhe dyzet mijë alevitë u vranë në vitin 1514 nga osmanët. Qizilbashët e Anadollit e gjetën veten në anën "e gabuar" të kufirit osmano-safavid pas Paqes së Amasjas të vitit 1555. Ata u bënë subjekte të një oborri osman që i shihte me dyshim. Në atë periudhë të trazuar nën Sulejmanin e Madhërishëm, populli alevit u persekutua dhe u vra. == Shiko edhe == * [[Krishtërimi në Perandorinë Osmane]] * [[Islami në Turqi]] == Referime == [[Kategoria:Islami në Perandorinë Osmane]] [[Kategoria:Islami sipas vendit të mëparshëm]] 0tq6comjc2mb5w2w2yy4zhgud5329ri 0 390344 3004151 3003794 2026-07-02T08:42:21Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004151 wikitext text/x-wiki {{Short description|Doket dhe traditat zakonore të Romës së Lashtë}} [[Skeda:Procession on the Ara Pacis (I).jpg|parapamje|upright=1.4|Reliev në Ara Pacis me priftërinj dhe dinjitarë perandorakë romakë.]] '''Mos maiorum''' (nga [[gjuha latine|latinishtja]] ''mōs maiōrum'', {{IPA|la-x-classic|ˈmoːs majˈjoːrʊ̃|lang|link=no}};që do të thotë «zakon, traditë e [[kulti i të parëve|të parëve]]»,<ref>Karl-J. Hölkeskamp, (Princeton University Press, 2010), [https://books.google.com/books?id=HT4jMgO0BI0C&q=%22ancestral+custom%22 ''Reconstructing the Roman Republic: An Ancient Political Culture and Modern Research''] fq. 17</ref>) ose "mënyrëa e të parëve"; ishte kodi i pashkruar nga i cili romakët e lashtë nxirnin normat e tyre shoqërore. ishte koncepti bërthamor i tradicionalizmit romak, duke përfaqësuar thelbin e [[morali]]t tradicional të [[Roma e lashtë|qytetërimit romak]].<ref>[http://www.brillonline.nl/public/LOGIN?sessionid=075081815eff5d000d66c52e710d1f80&authstatuscode=400 ''Mos Maiorum'', Brill Online]{{Lidhje e vdekur}}.</ref> ''Mos maiorum'' ishin parimet e respektuara përgjatë historisë, modelet e sjelljeve dhe praktikat shoqërore që preknin jetën private, politike dhe ushtarake në Romën e Lashtë.<ref>Karl-J. Hölkeskamp, [https://books.google.al/books?id=HT4jMgO0BI0C ''Reconstructing the Roman Republic''], Princeton University Press, 2010, fq. 17–18.</ref> Termi ''mos''{{Efn|Forma e shumësit, ''mores'' ishte më e zakonshme.}}, e përkthyer me termin pakësues ''zakon'' në nivel studimor, është në të vërtetë një term [[gjuha latine|latin]] shumë më i pasur [[semantika|semantikisht]] dhe ka vlerë bashkarisht ideale dhe [[Pragmatizmi|pragmatike]], ndërsa përfshin sistemin e vlerave të një individi të veçantë apo të një shoqërie dhe, njëkohësisht, praktikën që rrjedh në mënyrë koherente. Nga ''mos'' dhe ''mores'' rrjedh fjala "moral".Ndërsa ''maiorum'' është shumësi i [[Rasa gjinore|ginores]] për "të mëdhenj" ose "të vjetër") Termi ''mores'' përdorej që në periudhën [[Protohistoria|protohistorike]] të tribuve të vendosura në territorin [[Lacio|lacial]], në referim të zakoneve të llojit [[magjia|magjiko]]-[[feja|fetar]]. Një përkufizim të tij e jep Sekst Pompe Festi: «''Mos est institutum patrium, id est memoria veterum pertinens maxime ad religiones caerimoniasque antiquorum''.<br> ''Tradita është zakoni i etërve, do me thënë kujtimi i të parëve në lidhje mbi të gjitha me ritet dhe cerimonitë e lashtësisë''.»<ref>[https://www.archive.org/stream/cu31924031242153#page/n119/ Sesto Pompeo Festo 157], përthim te ''Istituzioni di diritto romano'', fq. 29.</ref> Nga [[Monarkia romake|Periudha Monarkike]] në [[Perandoria Romake|Periudhën Perandorake]], ''mores'', do të identifikoheshin si një një trup parimesh dhe vlerash ekzemplare për bashkësinë romake të asaj periudhe dhe në ato pasuese. Kushdo që nuk respektonte "Mos maiorum" thyente kodin e mësimeve etike dhe morale të [[Roma e lashtë|romake]]. == Historia == === Protohistoria: nga shekulli X – mesi shekullit VIII p.e.s. === {{See also|Themelimi i Romës|Origjina e Romës|Remi dhe Romuli|Mitologjia romake}} [[Skeda:Ripa - area sacra di s Omobono 00915-6.JPG|parapamje|majtas|upright=1.5|Zona "e shenjtë" e Sant'Omobonos, ku u zhvilluan gërmimet dhe studimi i dëshmive mbi popujt latinë para [[shekulli VIII p.e.s.|shekullit të VIII p.e.s.]]]] Për këtë periudhë nuk kemi ndonjë burim të shkruar bashkëkohor,<ref>Në këtë periudhë përdorimi i shkrimit nuk ishte futur akoma.</ref> apo nga autorë vijues; prandaj, për të vendosur se kusht ishin traditat, mënyra e vetme është të përdoret hulumtimi arkeologjik. Bëhet fjalë për popullsi të vendosura në territoret ku pastaj do të [[Themelimi i Romës|themelohej Roma]] dhe nëpërmjet zbulimeve mortore kërkohet të deduktohen zakonet, traditat dhe struktura e shoqërisë së asaj periudhe të hershme. Sipas veprave historiko-juridike të Gaius dhe Sekst Pomponiusit<ref>Sekst Pomponius, ''De origine iuris'' fragmentum I, 1; Gaius, ''Istituzioni di Gaio'', I, 1.</ref> ''mores'', janë zakone dhe doke të tribuve që u bashkuan dhe themeluan qytetin e [[Roma e lashtë|Romës]].<ref>''Roma arcaica e le ultime scoperte archeologiche. Aspetti di vita quotidiana nella Roma arcaica: dalle origini all'eta monarchica''.</ref> Në këtë fazë të parë iishin vetëm ''mores'' që identifikoheshin me [[e drejta romake|të drejtën romake]], duke formuar modelin mbi të cilin anëtarët e bashkësisë rregullonin sjelljen e tyre: modele të tilla rridhnin nga shekuj zakonesht të mëparshme, që i përkisnin ''pagi''.<ref>Mario Amelotti, ''Lineamenti di storia del diritto romano'', fq. 45.</ref> Studiuesit mendojnë se para periudhës monarkike, do me thënë përgjatë fazës para-qytetare, ''mores'' bazoheshin mbi sjelljen e ''familiae'', dhe, në vijim, duke nisur nga mesi i [[shekulli VIII p.e.s.]], edhe të ''gentes'', përkundrejtë forcave natyrore, sipas interpretimit të priftërinjve, që, hap pas hapi i mblidhnin duke i përcjellë gojarisht dhe duke i ruajtur në arkivat priftërore sekrete. Një kohë të parë ''mores'' nuk përbënin ligje faktike, por mbi të gjitha në Romën paraqytetare, ishin parime unanimisht të ndara nga bashkësia. Rreth [[shekulli X p.e.s.|shekullit të X p.e.s.]] priftërinjtë mblidhnin në formën gojore dhe me gjasa edhe të shkruar, zakone të tilla. Në këtë periudhë ishin mbajtësit e vetëm të njohurive juridike dhe një nga detyrat e tyre ishte tia zbulonin këto zakone, gjithmonë në mënyrë sekrete, subjektit që i kërkonte apo apo më saktë i interpretonte në mënyrë që konsideronte më të përshtatshme. Në vijim i këshillonin kërkuesit një sjellje për të ndjekur një interes të vetin legjitim apo për tu mbrojtur korrektësisht nga një e drejtë e tjetërkujt. Kjo pasi në të drejtën e periudhës ishte krijuar një komponent i fortë moral, që duhej të respektohej, duke ndjekur rituale të caktuara në deklarata, në sjellje dhe në përgjithësi në sjelljen shoqërore, si publike ashtu dhe private. Modalitete të tilla vijuan të funskiononin qoftë në periudhën mbretërore, ashtu dhe në një pjesë të madhe të asaj republikane. Në [[Monarkia romake|Periudhën Mbretërore]] interpretimi iu besua rex-it dhe ''pontifex maximus'', ndonjëherë edhe bashkarisht. ==== Në strukturën familjare ==== Para së gjithash, mbi bazën e proce[sioneve mortore të zbuluara përgjatë gërmimeve arkeologjike, është hamendësuar ekzistenca e një dallimi midis veprimtarive midis meshkujve, që i kushtohej mbledhje-kultivimit, gjuetisë, duke u gjetur në një zonë pyjore dhe luftës,<ref>Bëhet fjalë kështu për një fshatar-ushtar, ndoshta pararendës i qytetarit-ushtar të formuar më vonë në periudhën romulike.</ref> dhe femrave, që i kushtoheshin endjes dhe punëve shtëpiake. Në këtë periudhë ekzistonte vetëm struktura familjare e ''familia,'' akoma jo ajo e ''gens''. ''Familiae'' karakterizoheshin gjithmonë nga pushteti patriarkal, ku ''pater'' ka pushtet absolut, duke përfshirë atë të interpretimit të riteve në brendësi të familjes, duke qenë ''genus'' i saj. Ngulimet e para janë të llojit ngushtësisht familjar, do me thënë grupe gjysmë-nomade apo sedentare të vendosura mbi një kodër është një familje apo megjithatë një bërthamë e bashkuar nga lidhje fisnore. Duke qenë se janë zbuluar proçesione mortore me nivele të ndryshme cilësore, d.m.th. funerale më të pasur dhe më të varfër, është e mundur të konsiderohet se tashmë kishte një dallim në nivelin ekonomik midis familjeve të ndryshme, por nuk mund të thuhet nëse ekzistonin klasa të ndryshme shoqërore. [[Skeda:Palazzo Braschi - Vestale 1020774.JPG|parapamje|Vestale (Romë, Palazzo Braschi)]] ==== Në ritet fetare ==== Feja e kësaj periudhe dallohet nga përballja me kulturat më primitive të ditëve të sotme. Në veçanti, disa studiues bëjnë analogji midis popullsisë maleze, që besonte në ndërhyrjen e forcave të mbinatyrshme në jetën e përditshme; kjo do të provohej nga fakti se disa burime flasin për ''numen'' apo ''numena, "''forca", sipas besimeve të popujve më të lashtë, të vendosura në këto territore të identifikuara si hyjni, por si "forca individuale", secila prej të cilave zotëronte një detyrë të vetën, "forca" që rrethonin tekstualisht ''familjen,'' dhe në kuptim më të gjerë ''comunitas,'' të afta për të ndërhyrë në jetën e përditshme. Për këto popullsi, çdo "forcë", në të vërtetë vepron në brendësi të një konteksti shumë të ngushtë, për shembull përmendet forca që vë në lëvizje një lum, apo ajo që shkakton shiun, etj. .. etj. .. Për të ndihmuar veprimin e këtyre forcave, priftërinjtë e kohës, kishin kodifikuar ndjekjen e riteve specifike, priftërinj që, në këtë periudhë nuk ishin tjetër veç se të moshuarit e grupit gjysmë-nomad. Nuk dimë asgjë për ritet e ndjekura, përveç njërit të përdorur edhe në periudhën historike, apo Riti i Septimontiumit, një proçesion që bashkonte të gjitha popullsitë e vendosura në kodrat romake apo të afërta që nisej nga Kodra Palatine dhe përshkonte shumë kodra të afërta. Ky rit kolektiv tregon ngjashmërinë fetare të të gjitha këtyre popullsive, por kjo do të shërbente edhe për të përtëritur paqen midis popullsive të ndryshme: riti kremtohej më 11 dhjetor. Ritet e kësaj periudhe, të paktën pjesa më e madhe, përdornin si dhurim ndaj forcave legumet. Në veçanti ky ritual është identifikuar falë gërmimeve arkeologjike, por edhe sipas asaj që tregonte [[Plini Plaku|Plini]] mbi përdorimin në rite të [[Bathët|bathëve]]. Para Periudhës Mbretërore bënë pjesë edhe kulti i Vestës dhe vestaleve që duhet të ruanin zjarrin e Vestës. Në fillim duhet të kënë qenë vetëm dy, vestala e parë për të cilën ka njohuri është nëna e [[Romulus|Romulit]], Rea Silvia, që ka ekzistuar me siguri, para [[Monarkia romake|Periudhës Mbretërore të Romës]]. ==== Në ritet mortore ==== Rituali paraprirës në [[shekulli X p.e.s.|shekullin e X p.e.s.]], kremimi i trupit mbi një turrë drushë, për një periudhë të zgjatur<ref>Kjo është menduar nga fakti se, gjatë gërmimeve të ndryshme arkeologjike, janë gjetur eshtra të zhuritura.</ref> pas të cilit zjarri shuhej, me shumë gjasa me qumësht, pastaj eshtrat e mbledhura në një vazo të quajtur ''ossuarium'', të vendosur në një vazo më të madhe të quajtur ''dolium,'' të cilës i vihej pranë korredi mortor i objekteve në miniaturë, të konsideruara të dobishme për jetën e përtejme. Nga rite të tilla sjelljeje është menduar se popullsitë e asaj kohe besonin në ekzistencën e një jete pas vdekjes. Deri rreth vitit [[830 p.e.s.]], vërehen tre lloje ritualesh të ndryshme: ai i kremimit, tashmë i përmendur, ai në të cilin vazoja me mbetjet groposej në një gropë të quajtur pus, ose i treti ku gërmohej një gropë drejtëkëndore për të groposur kufomën në një pozicion supin. Periudha pasuese deri në vitin [[770 p.e.s.]], pa ritualin më të përdorur të gropës drejtëkëndore me kufomën supine, disa herë përdorej kremimi, ndërsa korredi mortor karakterizohej, jo më nga objekte reale në miniaturë, por nga objekte të vërteta, për shembull groposeshin përkrahë kufomave, armët e vërteta, gjeradanët, etj. Në vijim, deri në vitin [[730 p.e.s.]], gjejmë metodën me gropë me korred, apo përdorimin e [[Sarkofagu|sarkofagëve]] prej terrakote të ngjashme me një arkëmorti. Nga viti 730 deri në vitin [[630 p.e.s.]], varrimi i të vdekurve kryehej jashtë zonës së banuar, përveç për fëmijët, të varrosur afër ose poshtë kasolleve, të vendosur horizontalisht në një gropë ose në dolium. ==== Në ndarjen e punës ==== Zokonet e këtyre popullsive parashikonin që burri të shkonte për të bërë luftë ose për të kultivuar ose korrur, ndërsa gruaja merej me endjen dhe punët shtëpiake dhe priftërinjtë (personat më të moshuar të grupit) me ritet fetare. [[Skeda:LupaCapitolina.png|parapamje|345px|Ulkonja kapitoline, duke mëndur [[Remi dhe Romuli|Remin dhe Romulin]].]] === Nga viti 753 p.e.s. deri në shekullin II të e.s. === ==== Periudha Mbretërore ==== {{See also|Monarkia romake|Historia e Romës|Historia e Kushtetutës romake|Kushtetuta e Mbretërisë Romake}} Asnjë burim i përcjellë deri në ditët tona nuk saktëson asgjë në lidhje me ''mores'' në periudhën primitive të Romës dhe se si do të evoluonin me kalimin e kohës. Vetëm Sekst Pomponiusi<ref>Sekst Pomponius, ''De origine iuris'' fragmentum I, 5.</ref> tregonte se, me mbretërit e parë, qe e nevojshme të caktoheshin norma të shkruara, sa të prodhohej akti normativ i ''leges regiae''. Falë edhe burimeve të tjera, midis të cilëve edhe [[Plutarku]], [[Ciceroni]], Sekst Pomponiusi, dimë për këto norma të nxjera nga mbretërit, edhe nëpërmjet ndërhyrjes së pontifex maximus. Historianët kanë hamendësuar se mund te ketë patur një lidhje të thellë midis "''leges regiae"'' dhe ''mores'', duke parë se edhe pontifeksi zotëronte autoritetin për ti nxjerë. Nga disa konsiderohet se akte të tilla, me ndonjë modifikim, nuk ishin gjë tjetër veç zakoneve të kthyera në ligje. Sipas traditës, pikërisht në këtë periudhë do të formoheshin ligjet e shkruara, megjithëse i pari nuk qe [[Romulus|Romuli]], që i nxori në formë gojore<ref>Megjithëse [[Dionisi i Halikarnasit]] na informon se disa prej tyre u kthyen në formë të shkruar sipas vullnetit të vetë Romolit.</ref><ref name=":0" />, përkundrazi hartimi i parë i shkruar, që humbet në legjendë, do të ishte libri fantazmagorik ''Liber Numae'' i Numa Pompiliusit, që gjithësesi nuk na ka arritur: në këtë libër, në fakt, duhet të ishin mbledhur normat e vendosura si nga [[Romulus|Romuli]] ashtu dhe nga Numa Pompiliusi, në mënyrë të spikatur ritet priftërore{{Efn|Nuk e dimë nëse përbënin një vepër autonome apo një seksion të ''Liber.''}} me siguri të rrjedhura nga ''mores''.<ref name=":0">Shiko Leges regiae e paricidas, fq. 18-19.</ref> Nga shkrime të tilla u frymëzuan edhe mbretërit pasues, duke krijuar ''leges'' të reja dhe, me gjasa edhe ''mores'' të reja, pjesërisht të vazhduara ose të zhvilluara nga mores të atribuara Numës. Tradita e më vonshme flet edhe për vepra të tjera, si ''Commentarius i Servius Tullius'' dhe Libri sibillini, që Tarkuin Kryelarti do të merte nga nimfa sibila, ku qenë mbledhur disa rite fetare.<ref>[[Tit Livi]], ''Ab Urbe condita libri'' I, 31, 8. L. Pisoni ap. [[Plini Plaku|Plini]] 28, 4, 14,; Gennaro Franciosi, fq. XVII-XVIII; [[Tit Livi]], ''Ab Urbe condita libri'' I, 60, 4.</ref> Të gjithë aktet normative të periudhës mbretërore, megjithatë kanë humbur, për shkak të zjarrit që goditi Romën në vitin [[390 p.e.s.]]<ref>Shiko ''Istituzioni di diritto romano'', fq. 33.</ref> nga [[galët]] e Brenit. Megjithatë, si praktikat tradicionale, ashtu dhe ritualet arkaike, i kanë rrënjët e tyre në zakonet kolektive. Por në njëfarë pike ''mores'' nuk qenë më të mjaftueshme, pas populli romak kërkonte një të drejtë më të sigurtë dhe jo të paqartë, siç dëshmon Enchiridion-i i Sekst Pomponiusit: {{Lang|la|Iniquae initio civitatis nostrae populus sine lege certa, sine iure certo primum agere instituit:omniaque manu a regibus gubernabantur}}.<br> «''Dhe me siguri populli në fillim të qytetit tonë (Roma) vendosi të vepronte pa ligje të vendosura, pa të drejtë stabile: gjithëçka qeverisej nga mbretërit me pushtetin e tyre''.» — ''Sekst Pomponiusi'', Enchiridion<ref>Sekst Pomponius, Enchiridion, paragrafi 1, rreshti 3.</ref> pastaj, më tej, na flet për ligjet mbretërore, të nxjera nga tradita: {{Lang|la|Et ita lege quasdam et ipse curiatas ad populum tulit: tulerunt et sequentes reges. Quae omnes conscriptae ex stant in libro Sexti Papirii, qui fuit illis temporibus, quibus Superbus Demarati Corinthii filius ex principalibus viris.}}<br> «''Kështu ai (Romuli) i propozoi popullit disa ligje kuriate (d.m.th. leges regie sipas studiuesve): të tjera do të propozonin mbretërit pasues. Të gjitha këto ligje gjendet të shkruara bashkë në librin e Sekst Papirit, që jetoi në të njëjtën periudhë kur jetoi biri krenar i Demaratit të Korintit, (për të përmendur njërin) mes njerëzve të shquar.''» —Sekst Pomponiusi'', Enchiridion''<ref>Sekst Pomponius, Enchiridion, paragrafi 2, rreshti 10.</ref> Në [[Monarkia romake|Periudhën Mbretërore]] edhe rex-i ishte në dijeni të ''mores'' të interpretuara dhe mund ti paraqiste. Nga ana tjetër edhe pontifex maximus kontribuonte në nxjerjen e leges regiae, prandaj disa studiues mendojnë se disa nga këto ligje në të vërtetë janë ''mores'' të nxjera me një akt normativ mbretëror, ose të paktën pjesërisht. Për pasojë akte të tilla do të bëheshin një mënyrë e mëtejshme për nxjerjen e ''mores'' (megjithëse në mënyrë të padrejtpërdrejtë), ''mores'' dhe ligjesh për periudhës së heshme. Që në Periudhën Mbretërore konsideroheshin të rëndësishme disa vlera, por nuk kemi informacione të shkruara që të tregojnë në ç'mënyrë, por dimë se Numa Pompilius ndërtoi një tempull të vogël në nder të ''fides'' të hyjnizuar. Me siguri edhe vlera të tjera patën të njëjtin fat, mbi të gjitha ato të konsideruara si themelore. ==== Periudha Republikane (509-27 p.e.s.) ==== [[Skeda:Wnętrze Kurii Forum Romanum.jpg|parapamje|majtas|upright=1.5|Brendësia e Kuries, selia e vjetër e [[Senati Romak|Senatit Romak]].]] {{See also|Republika Romake|Dymbëdhjetë Tabelat|Kushtetuta e Republikës Romake }} Me dëbimin e tarkuinëve u përmbyll [[Monarkia romake|Periudha Mbretërore]] dhe e drejta e rikthehet të jenë vetëm zbulimet dhe interpretimet të moreve nga pontifeksët. Por në këtë periudhë, që do të zgjaste rreth 50 vjetë, plebejtë fillojnë të dyshonin se pontifeksët interpretonin vetëm në favor të klasës shoqërore të cilës i përkisnin, patricëve, në kurriz të vetë plebejve. Në gjysmën e parë të [[shekulli V p.e.s.|shekullit të V p.e.s.]] u arrit në një pikë thyerjeje. Disa burime, midis të cilave [[Tit Livi]] dhe [[Dionisi i Halikarnasit]], tregojnë se duke nisur nga viti [[462 p.e.s.]] u krijua një lëvizje plebeje, qëllimi i të cilës ishte një legjislacion i shkruar, legjislacion të cilin e arritën në vitin [[450 p.e.s.]] falë një decemviri legibus scribundis që do të zgjaste dy vjetë, komision që kishte detyrën të përpunonte maksimalisht të drejtën ekzistuese deri atëherë, në shumicë ''mores.''{{Efn|Sipas disa studiuesve edhe nëpërmjet leges regiae, që kishin pasur funksionin të 'memorizonin' moret.}} Në vijim, nga pika kur këto ligje nuk ishin të lehta për tu lexuar, interpretimi i tyre ju la megjithatë pontifeksëve dhe ndërkohë të mbajtur akoma të fshehta, prandaj konsiderohet si interpretim ''moresh,'' të pakën deri kur Tiberius Korunkaniusi nuk do ta bënte publike nëpërmjet një interpretimi laik dhe duke krijuar të drejtë të mirëfilltë, apo të ''ius civile''. Por, nga ana tjetër, [[Dymbëdhjetë Tabelat]] ishin një vepër që nuk mund të konsiderohej dhe nuk kishte të bënte me të gjitha degët e të drejtës, prandaj aty ku nuk arrinin [[Dymbëdhjetë Tabelat|XII Tabelat]] përdoreshin dhe zbuloheshin moret.<ref>Istituzioni di diritto romano, fq. 32-33</ref> Gjithmonë sipas Sekst Pomponiusit, vepra e parë në lidhje me moret{{Efn|Gjithmonë jo drejtpërdrejtë përsa kishin të bënin leges regiae.}} të periudhës republikane sipas traditës përfaqësohej nga ''ius papirianum'' e Sekst Papiriusit,{{Efn|Sipas disave Gaius Papiriusi, pontifex maximus në vitin [[509 p.e.s.]]}} një përmbledhje e të gjitha "''leges regiae"'' që i përkisnin Periudhës Mbretërore: edhe kjo vepër humbet në kthinat e traditës dhe nuk e dimë nëse ka ekzistuar me të vërtetë. Pesëdhjetë-vjeçari i parë i [[shekulli V p.e.s.|shekullit të V p.e.s.]] karakterizohej nga rregullime të moreve në formë maksimash, por nga [[Tit Livi]] dhe [[Dionisi i Halikarnasit]] na tregohet se, duke nisur nga viti [[462 p.e.s.]], plebejtë, duke u ndërgjegjësuar se pontifeksët i nxirnin moret vetëm në favor të tyre ose të patricëve, filluan të kërkonin një vepër të shkruar që të përmblidhte thelbin e moreve në mënyrë të tillë që ta ndërprisnin monopolin e pontefiksëve mbi këto rregullore gojore, të përcjella vetëm nga priftërinjtë. Kështu me decemviratin legjislativ që do të zgjaste disa vite{{Efn|Burimet janë në kundërshtim mbi këtë.}} në vitin [[450 p.e.s.]] u nxor [[Dymbëdhjetë Tabelat|ligji i XII tabelave]]. Bëhej fjalë për një përmbledhje të moreve që ekzistonin deri atëherë. Duke qenë se vepra rezultoi e vështirë për tu interpretuar, iu besua pontifeksëve, që ruajtën kështu monopolin interpretues, ku XII Tabelat nuk ndiqnin norma të caktuara. E gjithë kjo ndryshoi me Tiberius Korunkaniusin, pontefiksi i parë plebe: ai zbuloi ritualet dhe si nxireshin XII Tabelat dhe nga kush ndiqej prania e juristëve të parë laikë. Burime të dobimshme mund të ishin edhe ''ius usucapionis''.{{Efn|Nga [[Appius Claudius Caecus]].}} dhe Ius Flavianum.{{Efn|Nga Gne Flavio.}} [[Juristi]] i parë{{Efn|Ose më mirë të thuhet, studiuesi i vërtetë i të drejtës.}} mund të konsiderohet Sekst Elius, i bërë pastaj edhe konsull, i cili në vitin [[198 p.e.s.]] hartoi një vepër analizuese të [[Dymbëdhjetë Tabelat|XII Tabelave]] dhe të interpretimit pontifikal, përveç ''legis actiones,'' e quajtur tripartite (lat. ''tripertita''). Edhe kjo vepër nuk na ka mbërritur, por me siguri mund të jetë me interes të madh ndihma për të kuptuar lidhjet ''mores''-XII Tabela dhe ''mores''-''legis actiones''. Moret duhet megjithatë të ishin akoma shumë të ndjekura në [[shekulli I p.e.s.|shekullin e I p.e.s.]] Juristi [[Svetoni|Gaius Sveton Trankuili]] na tregon për një edikt censure të nxjerë në vitin [[92 p.e.s.]] që i konsideronte ''mores'' si norma të cilat duhet të rregullonin të gjitha zakonet{{Efn|[[Svetoni|Gaius Svetoni Trankuili]] flet për risi ndosht duke iu referuar edhe ligjeve, në njëfarë mase.}} duhet të përputheshin, në rast të kundërt do të konsideroheshin të pavlefshme. Para shekullit të III nuk kemi asnjë dokument që të dëshmoi për vlerat morale të romakëve, por, gati me siguri ka pasur, edhe në këtë periudhë, përveç ndonjë vepre edhe një vendi kulti. Në tërësi Periudha Republikane, në nderin e tyre, dallohet edhe një pasuri më e madhe e tempujve, përkundrejtë Periudhës Mbretërore. Por siç do të shohim, ka shumë autorë që në shekujt pasues do ti kushtonin, kush më shumë e kush më pak, veprat e tyre moreve, le të shohim ndonjë dhe evoluimin e tyre përgjatë kohës: Figura e [[Appius Claudius Caecus]] për vlerat nuk është aq i rëndësishëm, pasi nuk kemi të dhëna për vepra të lidhura me vlerat romake. Edhe pse ndërmarrjet e tij janë pjesërisht legjendare,<ref>D.m.th. si qytetar i mirë romak i marë si shembull nga pasuesit.</ref> në fakt qe orator shumë i zoti, madje gjeni i [[retorika|retorikës]], duke hyrë pikërisht nga përtacia e ''bonus civis''. Për të mos u harruar edhe ''Sententiae'' të tij. Konsiderohet një pararendës i Mark Porcius Katon Uticensit, d.m.th. paraprirës në shumë aspekte i figurës së Katon Censorit. Aftësia për të ruajtur një ndjenjë fortësisht të përqëndruar identiteti, ndërsa ajo u përshtatej ndryshimit të rrethanave lejoi ekspansionin që e çoi Romën nga një qytet-shtet në një fuqi botërore.<ref>Shiko p.sh. referimin e Hölkeskamp për "kapacitetin për vetë-rregulim" të republikës, ''Reconstructing the Roman Republic'', fq. 18. Erich S. Gruen, ''The Last Generation of the Roman Republic'' (University of California Press, 1974), fq. 535.</ref> Ruajtja e ''mos maiorum'' varej nga konsensusi dhe moderimi mes elitës sunduese, konkurimi i të cilës për pushtet dhe status e kërcënonte atë.<ref>Hölkeskamp, ''Reconstructing the Roman Republic'', fq. 29, 41–42 ''et passim''.</ref> Politikat demokratike, të shtyra nga propozimet karizmatike të individëve ''(populares)'' ndaj [[SPQR|popullit romak ''(populus)'']], potencialisht e dobësuan parimin konservator të ''mos-it''.<ref>Hölkeskamp, ''Reconstructing the Roman Republic'', fq. 42.</ref> Për shkak se [[Magjistratët ekzekutivë të Republikës Romake|magjistratëve të lartë]] dhe kleri ishin fillimisht prerogativë e patricëve, përpjekjet e plebejve (''plebs'') për akses mund të konsideroheshin si një kërcënim për traditën. Reforma u përmbush nëpërmjet legjislacionit dhe ligji i shkruar e zëvendësoi konsensusin.<ref>Gruen, ''The Last Generation of the Roman Republic'', fq. 258, 498, 507–508.</ref> Neviusi ([[shekulli III p.e.s.]]) në veprat e tij na përcjellë ideologjinë heroike; në ''cothurnatae'' të tij përcillen disa vlera në lidhje me luftën dhe ushtarët. Në fragmente të ndryshme të ''Bellum Poenicum'' paraqiten vlera si ''virtus'', ''gloria'', ''honorus'' të ushtarit: {{Lang|la|Seseque ei perire mavolunt ibidem quam cum stupro redire ad suos popularis.}}<br>«''Dhe ata parapëlqejnë të vdesin aty në vend, që të mos kthehen me turp pranë bashkë-qytetarëve''.» — ''Gneu Nevius''<ref>Pasazh i përkthyer nga ''Bellum Poenicus'' i Neviusit.</ref> Është vepra e parë që na ka mbërritur dhe na përcjellë vlerat e romakëve të lashtë; këtu ndalet mbi luftëtarin romak. Nuk e dimë nëse më parë viheshin në pah vlerat romake, por nga këtu do të niste evoluimi i tyre në lidhje me ''mos maiorum''. Kur plebejtë fituan pranimin pothuajse në të gjitha postet e larta, përveç pak posteve të vjetra priftërore, interesat e familjeve plebeje e ngjitura në krye filluan të rreshtohen me ato të patricëve, duke krijua''nobiles'' të Romës, një status shoqëror elitar me përcaktim të mjegullt gjatë [[Republika Romake|Republikës Romake]].<ref>Lufta e Dytë Samnite ishte një periudhë kyçe në formimin e kësaj elite të re; shiko E.T. Salmon, ''Samnium and the Samnites'' ([[Cambridge University Press]], 1967), fq. 217; dhe Erich S. Gruen, ''The Hellenistic World and the Coming of Rome'', University of California Press, [https://books.google.com/books?id=EkdCokrrp4gC&dq=%22mos+maiorum%22+inauthor%3Agruen&pg=PA163 "''Patrocinium'' and ''Clientela''"], 1984, fq. 163</ref> ''Plebs'' dhe mbështetja e tyre ndaj politikanëve popullorë vijoi si një kërcënim për ''mos-in'' dhe konsensusin e elitës në Republikën e vonë, siç vërehet në retorikën e [[Ciceroni]]t.<ref>T. P. Wiseman, ''Clio's Cosmetics'' (Leicester University Press, 1979), fq. 67–69, 85, ''et passim''.</ref> Në vijim të skenës së Eniusit, që te ''Annales,'' si në veprën e tij epike, përveç gjesteve të heronjve, flitet edhe për vlera drejtë ideologjisë aristokratike duke përkujtuar historinë e Romës, të bërë të mundur falë ''virtus'' të individëve të veçantë: more të mëdha, si doket dhe traditat dhe fisnikët dhe magjistratët që i sollën begatinë Romës, si Kuint Maksimi. Përshkrimi i këtyre vlerave të përshkruara nga Eniusi del në dritë falë portreve të prijësve dhe burrave të fuqishëm; në një varg pohon madje se: {{Lang|la|Moribus antiquis res stat Romana virisque.}}<br>«''Shteti romak bazohet mbi doke dhe tradita të lashta dhe mbi burra të mëdhenj''.» — ''[[Kuint Eni]]usi''<ref>Pasazh i përkthyer nga ''Annales'' të [[Kuint Eni]]usit.</ref> Në këtë varg mund të vërejmë kohezionin dhe lidhjen midis zakoneve të lashta, d.m.th. moreve si doke dhe tradita dhe moreve si vlera të ''romanitetit të hershëm'', sipas [[Kuint Eni]]iusit elemente themelore të qytetërimit romak. Por në këtë periudhë diçka ndryshon, autori pasues nga i cili kemi të dhëna që na përcjellë vlerat helenike është [[Plautus|Tit Macius Plauti]], i cili ëshë i rëndësishëm, pasi është një lloj mjeshtri i Terencit, ndaj të cilit ndërmjetëson [[Plautus|Plauti]], Cecilius Stazius. Në fakt Terenci, si mjeshtër, frymëzohet në veprat e tij teatrore nga vlerat helenike në vargjet e mjeshtrore, por në këtë rast ai i shton edhe ato morale<ref>Përveç faktit të futjes së institute dhe vlerave tipikisht romake si ''Urbanitas''.</ref> gjë që përkundrazi [[Plautus|Plauti]] nuk e bënte, falë pikërisht këtyre tre autorëve. Përveç Rrethit të Shipionit, kultura greke me etikën dhe modelet e saj do të jenë ndërmjetës të depërtimit të kulturës helenike në atë romake, edhe falë [[Mark Pakuvi|Pakuvit]], Aciusit ''poetae novi'' dhe satirës së Luciliusit, deri te [[Lukreci]] në [[shekulli I p.e.s.]] që i përcjellë plebejve dokrinën [[Epikuri|epikuriane]]. Me rëndësi jo më të pakët është Katuli dhe carmen të tij të karakterizuara nga kërkimi i dashurisë dhe të ''voluptas'', duke u shmangur nga detyrat dhe interesat përkatëse të ''civis romanus'' dhe ku marin rëndësi ndjenjat personale dhe jo interesi dhe mirëqënia e bashkësisë. Një tjetër figurë në hullinë e Katulit është Properci, që bashkë me të tjerë e refuzon ''mos maiorum'' dhe vlerat e ''civitas,'' duke parapëlqyer një ekzistencë kushtuar dashurisë duke përdorur ''[[elegjia|elegjinë]]''. [[Skeda:Marco Porcio Caton Major.jpg|parapamje|Portret që pretendohet të jetë Mark Porcius Katoni.]] Pika e kthesës do të niste kur romakët do të kishin kontakte më të mëdha dhe do të pushtonin terriore në gadishullin helenik. Roma qe gjithmonë e ndikuar, edhe pse në mënyrë të kufizuar, nga kultura greke gjatë zhvillimit të saj, por kur kontaktuan më tepër me kulturën greke, studjuesit romakë mësuan lëndë të reja diturie, si [[dialektika]], [[filozofia]], [[logjika]] dhe këto u zbatuan në te e drejta, një e drejtë që tashmë falë ndikimit grek, po shndërrohej hap pas hapi nga tradicionaliste, me ritet dhe zakonet romake, në të arsyetuar dhe praktike: lindja e degëve të larmishme si ''ius civile'', ''ius gentium'', ''ius honorarium'' të lindura nga studimi i juristëve dhe nga mendimet e tyre mbi çështje konkrete të cilat rrjedhin nga e drejta më praktike, por kurrë nuk u largua nga tradita. Në këtë mjedis helenixhant, kundërvihet figura e Katon Censorit, i cili nga viti [[184 p.e.s.]] paraqitet si kampion i virtyteve të vjetra romake kundër zvetënimit të zakoneve dhe manive të protagonizmit të frymëzuara nga mendimi grek.<ref>''Storia e testi della letteratura latina vol. 1'' fq. 205</ref> Katoni, në favor të vlerave të lashta romake, do të shkruante vepra të ndryshme që theksoni karakteristikat: ''De agri cultura'' ku jepen parimet për sjelljen e drejtë të një pronari toke (pater familias), nga një anë si veprimtari e sigurtë, ndërsa nga ana tjetër si veprimtari ushtari, ku paraqet karakteristikat që duhet të kishte një qytetar i mirë ushtar, që duhet të mbështetej te virtyte si ''kursimi'', ''përshtatshmëria'' dhe ''punëtoria'', vlera tipike edhe të parimeve të ''mores maiorum'' të kohës pasuese, ''Praecepta ad Marcum filium'': {{Lang|la|Vir bonus, Marce fili, colendi peritus, cuius ferramenta splendent.}}<br>«''Burri i mirë, Mark biri im, është ekspert bujk, mjetet e të cilit shkëlqejnë''.» — ''Katon Censori'', Praecepta ad Filium.<ref name="trad">Frazë e përkthyer nga ''Praecepta ad filium'' e Katon Censorit.</ref> {{Lang|la|Orator est, Marce fili, vir bonus dicendi peritus.}}<br/>«''Oratori është, Mark, biri im, një fisnik ekspert në të folur''.» — ''Katon Censori'', Praecepta ad Filium.<ref name="trad" /> ''Carmen de moribus'' që nuk na ka mbërritur, por që na kanë mbetur vetëm dy fragmente nga ''Noctes atticae'' e Aulus Gellius: {{Lang|la|"Vestiri" inquit "in foro honeste mos erat, domi quod satis erat. Equos carius quam coquos emebant. Poeticae artis honos non erat. Si quis in ea re studebat aut sese ad convivia adplicabat, "crassator" vocabatur".}}<br>«''Thotë: në forum ishte zakon të visheshin në mënyrë dekoruese, në shtëpi (visheshin) sa mjaftonte. Blinin kuaj me çmime më të shtrenjta se kuzhinierët. Nuk kishin nder në bërjen e poezive dhe nëse dikush meresh (me poezi) apo merte pjesë në mënyrë të vazhdueshme në bankete quhej parazit''.» — ''Katon Censori''<ref name="ReferenceA">Frazë e përkthyer nga Noctes Atticae e Aulus Gellius 11,5.</ref> {{Lang|la|Illa quoque ex eodem libro praeclarae veritatis sententia est: "Nam vita" inquit "humana prope uti ferrum est. Si exerceas, conteritur; si non exerceas, tamen robigo interficit. Item homines exercendo videmus conteri; si nihil exerceas, inertia atque torpedo plus detrimenti facit quam exercitio".}}<br>«''Nga i njëjti libër nxiren edhe shprehje me të vërteta mëse të qarta: «Në fakt jeta njerëzore është gati si hekuri. Nëse e ushtron. Nëse nuk e ushtron, gjithësesi, ndryshku e shkatërron. Njëlloj shikojmë burra që konsumohen duke e ushtruar''.» — Katon Censori.<ref name="ReferenceA"/> Në këto vepra objektivi i Katonit është lufta kundër Rrethit të Shipionëve, jo aq për të luftuar kundër kulturës greke në vetëvete, por për t’iu kundërvënë elementeve të saj iluminste të kritikës dhe të mendimit mbi vlerat; në fakt për Katonin, dy kulturat, romake dhe greke, mund të kishin bashkëjetuar, por e para nuk duhet të kishte guxuar të korruptonte bazat e saj etiko-shoqërore të përbëra nga moret, nga veprimi i kritikës së të dytës. Edhe pse gradualisht pashmangshmërisht kultura greke do të vërshonte në atë romake. Në pak fragmentet që na kanë mbërritur nga vepra satirike e Luciliusit, përcillet teknika e tij satirike dhe vajtuese përkundrejtë politikës dhe kushteve shoqërore<ref>Edhe pse pjesërisht qe ndikuar nga rryma helenike.</ref> të kohës së tij, por jo vetëm, nga fragmentet e mbijetuara na përcjellë edhe një vlerë të rëndësishme, si ''Urbanitas''. Figurë emblematike në vazhdën e Katonit dhe të Panetiusit, nga i cili mer shumë mendime, është ajo e [[Ciceroni|Mark Tullius Ciceronit]], që, nëpërmjet [[Ligjëratat e Ciceronit|oracioneve]] dhe veprave të tij filozofike, do të jap një ideal themelor, etik, politik të marë nga tradita e ''mos maiorum'' e klasës mbizotëruese, por duke lejuar asimilimin e kulturës greke, pa i eliminuar vlerat themelore romake, si ''otium'' dhe ''humanitas''. Midis veprave më domethënëse dëshmuese të kësaj vije mendimi janë ''De oratore'', ndonjë ''sentenziae'' e ''Pro Sestio''. ''Humanitas'' klasifikohej si kod i sjelljeve të mira, përveç kësaj [[Ciceroni]] i kundërvihej [[epikuri]]zmit, d.m.th. ç‘interesimit për politikën, gjë që [[Ciceroni]] nuk mund ta duronte, pasi një burrë romak duhet të interesohej për politikën dhe jetën publike. [[Ciceroni]] në veprën e tij ''Cato Maior de senectute'' e idealizon Katonin si simbol të pleqërisë, i parë si vlerë dhe nga ana tjetër vepra, ''Laelius de amicitia'', flet për mikun e tij, Lelius dhe themelet e miqësisë, të kuptuara si vlerë. Jo më pak e rëndësishme është ''De officiis,'' vepër themelore mbi [[stoicizmi]]n e Panetiusit për të formuluar një moral kundër mosangazhimit politik të epikurizmit duke ilustruar vlera si ''honestum'', ''utile'', ''beneficentia'', ''magnitudo animi'', ''decorum'' dhe ''galateo''. Edhe [[Varroni|Mark Terencius Varroni]] u mor me zakonet dhe u ndërgjegjësua, si paraardhësit e tij, të zvetënimit të tyre dhe flet në veprën satirike ''Saturae Menippeae.'' Emblematike është ''Sexagensis'' që tregon për një djalosh që duke u përgjumur u zgjua pas gjashtëdhjetë vjetësh dhe vërejti se Roma ka ndryshuar për keq. Në vijim [[Kornel Nepoti]] shkruan një vepër mbi argumentin e vlerave romake; por në rastin e tij, me ''[[Nepotis Vitae|De viris illustribus]]'' ndalet mbi karakteret origjinale të [[Roma e lashtë|Romës së lashtë]], të traditës së saj dhe të vlerave të saj, por duke i krahasuar me traditat e popujve të tjerë dhe duke bërë një analizë mbi popujt, sipas tij, këta dalloheshin të gjithë nga të tjerët me ''maiorum instituta'' të tyre, por pa kritikuar siç bëjnë Mark Portius Katoni apo [[Ciceroni]]. Salusti me veprën e tij si për shembull ''Bellum Catilinae'', rrëfeu për personazhe të ndryshme të periudhës në të cilën jetoi Katilina, midis të cilëve Katoni dhe [[Jul Çezari|Çezari]] duke i ballafaquar dhe të cilëve do tu vishte vlera të mirëpërcaktuara:<ref>Jo pa e modifikuar realtetin e disa fakteve.</ref> Një Katon i karakterizuar nga ''integritas'', ''severitas'', ''innocentia'' dhe ''magnitudo animi'' dhe një Çezar me ''munificentia'', ''misericordia'', edhe ai me ''magnitudo animi,'' duke pohuar se të dy ishin pozitivisht të rëndësishëm për shtetin romak. Nëpërmjet këtyre veprave-portrete, Katoni do të paraqiste vlerat tipike të romakëve të vjetër, që, sipas tij karakterizonin disa personazhe të historisë. Përveç kësaj zhvillon një përsiatje mbi përhapjen e zakoneve të këqija, që gjithmonë sipas mendimit të tij ndodh për shkak të luftërave të vazhdueshme midis fraksioneve të ndryshme. Në lidhje me [[Jul Çezari|Gaius Julius Çezarin]], të rëndësishme për ''mos maiorum'' dhe analizën e tij, janë veprat ''[[Mbi luftën Gale|De bello Gallico]]'', ku tregohet për fushatën e tij ushtarake në Gali, por pa u ndalur në kronikën e thjeshtë të luftës, por duke analizuar ''mos gallicus'' dhe strukturën politike gale, me në krye figurat e [[Druidët|druidëve]]. Kjo vepër zbulon se struktura politike-juridike e Romës më të vjetër me priftërinjtë e saj dhe kolegjin e pontifeksëve nuk ishte shumë e ndryshme nga ajo galike. Te ''[[Mbi luftën civile|De bello civili]]'', përveç luftës civile, [[Jul Çezari|Gai Jul Çezari]] ndalet mbi vlerat si ''pax'' dhe ''clementia''. Por kthesa e vërtetë në komentarët e tij gjendet te lartësimi i nderit dhe trimërisë së ushtarëve, elozh që konfigurohet si një shembull i parë promovimi i vlerave të [[romanitas|romanitetit të vjetër]], siç do të bënin pastaj [[Augusti]] dhe [[Mark Aureli]], dhe jo thjeshtësisht studimin filozofik apo protestën kundër zvetënimit të zakoneve, të ndodhur që atëherë. ==== Në jetën politike ==== Pjesëmarrja në jetën publike ishte pjesë mbizotëruese e jetës qytetare të burrave në [[Roma e lashtë|Romën e lashtë]]. Jeta publike përfshinte politikën, ushtrinë, legjislacionin si dhe pritërinë. Në politikë, ''cursus honorum'' do të bëhej proçedura standard e dhënies së detyrave politike. Ndjekja e këtij rrugëtimit konsiderohej konvencional; megjithatë kishte edhe shmangje nga ''cursus''. Lucius Apuleius Saturnini dhe Gaius Servilius Glaucia, në bashkëpunim me [[Gaius Marius]], legjislacioni dhe zgjedhjet e tij i thyen traditat duke kërkuar pëlqimin e tribunëve të plebejve. Mariusi vetë hoqi dorë nga pranimi elitës tradicionale romake. [[Gaius Marius]] nuk qe vetëm një ''[[novus homo]]'' me sukses të madh, por u zgjodh 7 herë konsull, gjë e pa ndodhur më parë. Këto figura kontrastojnë fotësisht me karrierën e [[Ciceroni]]t, që ndoqi rreptësisht ''cursus honorum'' dhe ruajti një koherencë të madhe në mbrojtjen e iteresave të aristokracisë dhe vlerat stërgjyshërore të ruajtura nga ajo. [[Ciceroni]] e arriti shumë nga fama e tij nga aftësia e tij oratorike, duke punuar si mbrojtës dhe ministër publik në oborre. Ligji ishte ngushtësisht i lidhur me cursus honorum dhe me magjistraturat që një qytetar mund të shpresonte të merte. Anëtarët e klasës së lartë, duke patur një njohuri më të madhe të ligjit dhe të artit të oratorisë (duke qenë se ishin të zakonshme në arsimimin e tyre), përmbushnin rolet e prokurorëve, mbrojtësve dhe deri të gjykatësit. Këto role ishin detyra tradicionale për klasën e lartë, që mund të merte përgjegjësinë. Megjithëse shumë përgjegjësi i përkisnin sferës së jetës civile, siç ishte e zakonshme në periudhën e lashtë, nga romakët pritej edhe që të shërbenin në ushtri. ==== Në kontekstin ushtarak ==== {{See also|Legjioni romak}} Në fillim të Periudhës Mbretërore është emblematike figura e qytetarit-ushtar, që deri në 40 vjeç i kushtohej vetëm dy veprimtarive, të kultivonte tokën dhe të luftonte. Në vijim moret e luftëtarit vendosnin se ushtarët qytetarë detyroheshin të angazhoheshin në rast kërcënimesh ndaj të gjithë shtetit, por pas [[Gaius Marius]]it hynë në fuqi ushtarët profesionistë, besnikë të gjeneralëve të tyre. [[Ushtria Romake]] fillimisht përbëhej nga persona të klasës së lartë, pasi ata ishin anëtarët e vetëm të shoqërisë që mund ti lejonin vetes kostot ekonomike të armëve dhe mungesave nga puna e përditshme. Shpresa e burrave romakë ishte ti bashkoheshin ushtrisë dhe të arrinin lavdinë në shërbim të shtetit dhe kur nuk ishin të angazhuar në beteja ose luftëra, i linin armët dhe i kushtoheshin jetës civile. Megjithatë, [[Gaius Marius]]i e reformoi ushtrinë për të përfshirë ''capite censi'' dhe t'ia nënshtronte trupat kontrollit të tij akoma para atij të shtetit. ==== Në traditën fetare ==== {{See also|Feja romake}} Ndryshe nga fetë moderne perëndimore, romakët e lashtë nuk i ndanin praktikat fetare nga shërbimi ndaj shtetit. Por ruajtën zakonin e paraardhësve të tyre indo-evropianë të një kleri të lidhur me shtetin. Për shembull, Kolegji i Pontifeksëve ishte kujdestar i kulteve të ndryshme, kolegj në majë të të cilit emërohej një prift që mundëte edhe të ishte në zotërim të një detyre politike dhe/odr ushtarake. Romakët e lashtë praktikonin rregullisht edhe kultin e parëve, të Di Penates, hyjni mbrojtëse të shtëpisë private dhe të brendësisë së saj,<ref>"Penates," O.C.D., fq. 1135.</ref> Lares, të zakonshëm në besimin privat romak, përveç figurave antropomorfe hyjnore romake. Larët ishin shpirtëra mbrojtës, të larmishëm në paraqitjet e tyre sipas roleve që mbulonin: si për shembull, Larët Augustë, shpirtëra mbrojtës të perandorit. Më zakonisht përmenden Larët Compitales, rojtarë të kryqëzimeve dhe Larët Familjarë, ruajtës të shtëpisë. Pa harruar gjithë perënditë e paganëve, në vijim të asimiluara dhe të modifikuara nga pushtimet e ndryshme, shumë prej të cilëve, për shembull mernin emra të hyjnive greke. [[Skeda:CaesarAugustusPontiusMaximus.jpg|parapamje|[[Augusti]] në veshjen e ''pontifex maximus'']] === Periudha Perandorake === {{See also|Perandoria Romake|Perandori romak|Principati (Roma)|Dominati (Roma)|Kushtetuta e Perandorisë Romake|Kushtetuta e Perandorisë së Vonë Romake}} Me fillimin e perandorëve romakë, është e mundur që ''mores'' të jenë vendosur gjithmonë nga këta të fundit nëpërmjet kushtetutave të ndryshme që përcaktonin kufijtë. Informacionet e fundit që kemi mbi moret si rregullore i përkasin [[shekulli II|shekullit të II]], falë juristit Salvius Julian, nga i cili dimë se moret duhet të ndiqeshin vetëm nëse nuk kishte ligje kundërvënëse. Për periudhat pasuese nuk ka informacione, por mendohet se të paktën në pikëpamjen fetare [[Paganizmi|pagane]] diçka do të mbijetonte: një shembull do të ishin flijimet e kryera nga [[Senati Romak|senati]] mbi altarin e fitores për augur të mbarë në luftëra, në vijim i shfuqizuar në vitin [[382]] nëpërmjet vullnetit perandorak, afër vitit [[380]], kur përkundrazi Edikti i Selanikut e shpallte [[Krishterimi]]n fe shtetërore. Prapë ritet e kryera nga ''rex sacrorum'' i shfuqizuar si figurë institucionale vetëm në vitin [[390]]. Zbulesat e pontifeksëve për sa i përket moreve marin me kalimin e kohës gjithmonë e më pak rëndësi, pasi në shumë kontekste do të zëvendësoheshin nga mbikëqyrjen e ''leges'' dhe njëkohësisht gjithmonë e më shumë rëndësi mer tradita, tashmë e zbatuar në brendësi të sistemit gjyqësor, si p.sh.: "pignoris capio" për të cilin Gaius na informon se përfaqëson një "legis actio" i strukturuar në disa pika sipas moreve. Nëse pastaj ''iudex'' (gjykatësi) është i pavendosur mbi një çështje kundërthënëse, duke qenë ai diskutim i rregulluar nga moret apo rregullat e njohura vetëm nga pontifeksët mund të kërkonte të ndërhynte pontifeksi si arbitër i kundërthënies. Nga ana tjetër me hyrjen e periudhës perandorake janë vetë perandorët që i kufizojnë kontekstet e përdorimit të këtyre me kushtetutat e tyre dhe kemi informacione nga juristët. Fillimisht me [[Svetoni|Gaius Sveton Trankuili]] që tregon se për një edikt censure të vitit [[92 p.e.s.]], deklaronte: «''Të gjitha risitë e bëra në kundërshtim me zakonin dhe traditat e paraardhësve tanë, nuk duhet të konsiderohen të drejta''.» — [[Svetoni|Gaius Sveton Trankuili]], De Claris Rhetoribus<ref>[[Svetoni|Gaius Sveton Trankuli]],'' ''De Claris Rhetoribus'','' i.</ref> Në fund me Jiulianin ([[shekulli II]]) sipas të cilit moret do të përdoreshin vetëm nëse nuk ishin parashikuar ligje në një kontekst të caktuar. Pas [[shekulli II|shekullit të II]] nuk gjenden më informacione, po duket se e kanë humbur gati plotësisht rëndësinë e tyre si akte juridike, të vlefshme akoma për ndonjë rit pagan{{Efn|Rite të Rex sacrorum, Arvali, etj. të paktën deri në periudhën e [[Teodosi I|Teodosit të I]], në vitin [[390]].}} si festivali Lupercalia që do të mbijetonte deri në vitin [[495]], ose ndoshta pak më tej. Në kalimin nga [[Republika Romake|Republika]] në ''[[Principati (Roma)|principat]]'', qendrore qenë figurat e [[Augusti]]t dhe Mecenatit dhe veprimtaria e tyre propagandistike të vlerave romake, si bashkim i komunitetit romak, zbatimi i të cilave për mirëqenien e bashkësisë. Do të formohej një përpjekje për rikthimin e vlerave të vjetra pas krizës së vazhdueshme dhe moszbatimi i tyre në periudhën e mëparshme, për shkak të përhapjes së krizës, në të gjitha kontekstet dhe në të gjithë perandorinë. Poetët më të mëdhenj, edhe pse të lidhur me Mecenatin, nuk ndihen në të vërtetë të detyruar për të rikthyer vlerat romake në veprat e tyre, pasi i ndjejnë edhe ata të rëndësishme dhe idetë e tyre përkojnë me ato propagandistike të [[Augusti]]t. Por shikojmë si i përgjigjen kësaj kërkese të propagandës autorë të ndryshëm: Nëse Teokriti vë në pah mënyrën pastorale në thjeshtësinë e saj me poezinë e tij, [[Virgjili]] e imiton, por e bënë të tijin në rininë e hershme dhe si rezultat krijon ''Bukoliket''. Më tej do të shkruante një vepër, ''[[Gjeorgjiket]],'' dukshëm të frymëzuar, për shkak të krizës, nga një program augustik për rikthimin e mënyrës bujqësore, nga e cila nuk kishte mbetur asnjë gjurmë. Përkundrazi kapet lidhja midis [[Virgjili]]t dhe ''propagandës ideologjike augustike,'' ku lartësohen traditat kombëtare të Italisë katundare dhe luftëtare, të kulminuar në luftën kundër Antonit, ku Virgjili ndjek mitin kombëtar të bashkimit italik, nëpërmjet traditës, ndërsa për të hyjnizuar ''[[Principati (Roma)|princeps]]'' do të shkruhej edhe vepra e [[Eneida|Eneidës]]. [[Horaci|Kuint Oratius Flaku]], në dallim nga autorët e tjerë, vendos të analizoi, nëpërmjet statirës veset në vend të vlerave. Vese si teprimet, marrëzitë, ambiciet, lakminë, paqëndrueshmërinë, gjithçka e kthyer jo drejtë ndryshimit të botës, por vetëm të gjente një zgjidhje të krizës, që pak mund të përshkojnë. Me kalimin e kohës ''zëri i tij satirik'' bëhet më pak i rëndësishëm, për shkak të kritikave të forta të mara. Në kohën e [[Neroni]]t qe [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]] që na ilustroi vlerat si ''beneficentia'' dhe ''clementia,'' nëpërmjet realizimit të ''de beneficiis'' dhe ''de clementia'': Në të parën na ilustron raportin midis bamirësit dhe përfituesit, te e dyta i ilustron [[Neroni]]t si sillet një perandor i mirë, vlera maksimale e të cilit duhet të ishte ''clementia''. Ai besonte se me filozofinë e tij një perandor i udhëzuar mirë mund të bëhej një perandor i mirë, ndoshta ishte kjo përgjigjja e tij ndaj krizës. Në Periudhën Flavie, i lodhur nga realiteti i korruptuar e Romës dhe nga virtytet fallse këmbëngulëse por jo të praktikuara, [[Juvenali]], nëpërmjet satirës së tij, mer në shënjestër personazhet e periudhës së tij, duke denoncuar korrupsionin; përshkruan dëshirat e tij, një qytet të Romës të kthyer në fillimet pastorale, që, sipas tij është periudha historike më e mirë e jetuar ndonjëherë nga banorët e qytetit. Nëpërmjet veprave të [[Caecilius Statius|Staciusit]] perandorët e Periudhës Flavie do të pretendojnë të ushtrojnë kontroll mbi kulturën, si në të vërtetë kërkoi të bënte edhe [[Neroni]], duke u përpjekur për një program përtëritjeje si qytetare ashtu dhe morale. Staciusi me ''Silvae'' dhe [[retorika|retorikën]] e tij të bërë me ''celeritas,'' analizonte vlerat tipike të asaj periudhe perandorake. Midis tyre përmend ''simplicitas'', tashmë e rimarë nga [[Ovidi|Publius Ovidius Nasoni]] te ''Epistulae,'' dhe akoma më herët nga [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]]. Pastaj mer disa ide të [[Ciceroni]]t, por do të përdorej edhe nga autorë të mëvonshëm, si [[Plini i Riu]] dhe [[Mark Valerio Marciali|Marciali]]. Një figurë e veçantë është [[Mark Fab Kuintiliani|Kuintiliani]], i cili e sheh Romën tërësisht të zvetënuar me krizën e [[retorika|elokuencës]]. Veprat e tij ndalen mbi virtytet dhe vlerat që duhet të zotërojë një mësues dhe orator i mirë, duke analizuar në mënyrë të përpiktë artin e retorikës dhe kurat për të dalë si nga kriza ashtu dhe nga korrupsioni i ortarisë dhe elokuencës. Më vonë edhe me [[Taciti]]n njohim vlerat: një shembull është në veprën ''De vita et moribus Iulii Agricolae'', ku lartëson vjehrrin Gneu Julius Agrikolën për pushtimin e Britanisë. Në këtë vepër na përcjellë pikërisht virtytin luftëtar: ''virtus''. Jo vetëm lartëson figurën e vjehrrit, edhe kur ishte nën një perandor të keq, si Domiciani, por edhe ''besnikërinë'', ''përmbajtjen'' dhe ''punëtorinë'' e tij. Kur tashmë dukej se ndikimi aleksandrin e kishte mbizotëruar kulturën dhe traditën romake, ja ku vërejmë prodhimin e një vepre eulogjike.<ref>Zakonisht e përdorur për të lartësuar vlerat greke, përveç në rastin e [[Juvenali]]t.</ref> Kemi një lartësim të Veprave të Augustit, por nën shtysën përshkruese të traditës romake, por jo helenike, në kohën e perandorit-filozof, [[Mark Aureli]] dhe mes perandorëve propagandistë të vlerave të vjetra romake. Por në dallim nga të tjerët, nuk kufizohet thjeshtësisht ta propagandojë nëpërmjet intelektualëve të kohës në veprat e tyre, por duke pohuar bindjen e tij, edhe në veprën e tij të pleqërisë, "''[[Meditime|Kujtime ose Bisedë me vetëveten]]''", ku paraqet, sipas tij, cilat janë vlerat autentike të [[romanitas|romanitetit]]. Në këtë këndvështrim janë ndriçuese fjalët e [[Mark Aureli]]t: «''Mendo në çdo çast se je një romak dhe një njeri dhe që duhet të zbatosh atë që ke në dorë me ndërgjegje dinjitoze dhe të sinqertë, me dashamirësi dhe liri dhe drejtësi.''» Këtu përcillen idealet e vjetra romake të ''virtus'', ''gravitas'' dhe të ''[[justitia]]''. [[Mark Aureli]] ndjente detyrën ti vinte të gjitha energjitë e tij në shërbim të të gjithëve, të nënshtronte çdo ndjenjë dhe veprim të tijin ndaj interesit të të gjithëve. [[Skeda:Digesto 02.jpg|parapamje|Botim i ''Digesta'' ([[shekulli XVI]]), pjesë e ''[[Kodeksi i Justinianit|Corpus Iuris Civilis]]'' të [[Justiniani I|Justinianit]].]] ==== Kriza e shekullit të III dhe periudha e vonë perandorake, deri te Justiniani ==== {{See also|Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore|Krishtërimi i hershëm|Perandoria Bizantine}} Aul Gelliusi me ''Noctes Atticae'' është një vrojtues i vëmendshëm dhe i përpiktë i periudhëave të mëparshme dhe mbi të gjitha të mendimit të tyre. Edhe në këtë vepër gjejmë vlera tipike romake të rimara nga autorë të tjerë më të vjetër; Aul Gelliusi i rimer dhe i bënë të tijat duke lartësuar disa [[Personalitete romake|personalitete të së shkuarës]] dhe idetë e tyre. Një tjetër, një nga të fundit, është historiani [[Eutropi|Eutropius]], një nga inovatorët e fundit të kulturës së vlerave dhe moralit romak me përmbledhjen e tij, ''Breviarium ab Urbe condita''. Duke ripërshkuar mbetjet e historianëve të mëparshëm, te Aul Gelliusi përcillet nostalgjia, si për të shkuarën dhe jetën pastorale, ashtu dhe për periudhën e madhe monarkike. Nga [[shekulli I]] do të përhapej ngadalë [[Krishtërimi i hershëm|feja e krishterë]] e luftuar me këmbëngulje nga perandorët, pasi të krishterët nuk njihnin si perëndi figurën e perandorit dhe përndiqen deri në fund të [[shekulli III|shekullit të III]]. Por në fillim të [[shekulli IV|shekullit të IV]] [[Krishtërimi]] përhapet në kulturën romake. Me krizën e fetare, krishtërimi, shumë ngadalë, por në mënyrë të pandalshme, e zëvendëson [[feja romake|fenë romake]], pavarësisht luftërave të vazhdueshme nga ana e përfaqësuesve të kësaj të fundit. Ndikimi i krishtërimit në kulturën romake është edhe më i fortë përkundrejtë kulturës helenike; dalë ngadalë mënyrat e të menduarit ndryshojnë, vlerat e vjetra romake do të zëvendësosheshin nga vlerat kristiane të lirisë dhe barazisë së subjekteve të konsideruara vëllezër njëri me tjetrin. Me ediktet e ndryshme të para krishtërimi lejohet<ref>[[Edikti i Milanos]]</ref> pastaj bëhet feja e vetme shtetërore dhe cilësohet si ''katolike''<ref>Edikti i Selanikut.</ref>, prandaj i njëjti konceptim i jetës ndryshon përkundrejtë vlerave të traditës. Ppr këto do të kujtoheshin megjithatë në shkrime, si pjesë e një kulture. Siç u tha, vlerat e [[romanitas|romanitetit]] do të zëvendësoheshin nga ato të krishtërimit, megjithatë, në kohën e [[Justiniani I|Justinianit]] formalizohet, nëpërmjet një studimi të ''juuristëve klasikë'', një përmbledhje e ideve të tyre dhe për pasojë edhe të vlerave ku besonin: është rasti i veprës ''Digest'', ku përmblidhen në një vepër të vetme frytet e prodhimtarisë shekullare të jurisprudencës romake. Gjatë kalimit në Perandorinë e Krishterë, Kuint Aurelius Simaku argumentoi se begatia e vazhdueshme e Romës dhe qëndrueshmëria vareshin nga ruajtja e ''mos maiorum'', ndërsa poeti [[krishtërimi i hershëm|i hershëm kristian]], Prudencius, e refuzonte ndjekjen e traditave të vjetra romake si "besëtytënia e gjyshërve të vjetër" ''([[feja romake|superstitio]] veterum avorum)'' dhe inferiore ndaj zbulim të ri të të vërtetës së [[Krishtërimi]]t.<ref>Clifford Ando, "The Palladium and the Pentateuch: Towards a Sacred Topography of the Later Roman Empire," ''Phoenix'' 55 (2001), fq. 388.</ref> Pas [[Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore|rënies së Perandorisë Perëndimore Romake]] në vitin [[476]] të erës sonë dhe ngjitjes së [[Mbretëritë Barbare|mbretërive të ndryshme barbare]], moret e vjetra romake pastaj ose u zëvendësuan nga, ose u sintetizuan me traditat e [[Lista e fiseve të hershme gjermanike|elitën gjermanike]] dhe në vijim me vlerat [[feudalizmi|feudale]]. == ''Mores'' si tradita dhe zakone == ''Mores'' janë parime normative të pranuara nga e gjithë bashkësia, pasi janë të veshura me një ''auctoritas''.{{Efn|Të rrjedhura nga fakti se ndiqeshin dhe përcilleshin nga ''patres'', qoftë edhe se paraqiteshin nga [[prifti|përftërinjtë]].}} Këto ''mores'' janë një zakon jo vetëm i veshur me [[shenjtëria|shenjtëri]], por përfaqësojnë një kornizë '[[Kushtetuta Romke|kushtetutë]]' për të gjithë bashkësinë romake të detyruar për ti ndjekur. Në fakt konsiderohej mbi të gjitha në periudhën monarkike, se respekti i parimeve të tilla{{Efn|Dikur të veshur me një vlerë qoftë [[feja romake|fetare]], qoftë [[Magjia|magjike]].}} mbronte nga forcat e okulte, si shprehje e [[e mbinatyrshmja|të mbinatyrshmes]] dhe e vullnetit [[shenjtëria|hyjnor]]. ''Mores'', si sistem besimi dhe vlerash të përgjithshme të njohura dhe njëzëri të ndara në brendësi të qytetërimit romak, formonin në vetvete, sjelljen publike dhe private të individit. Nuk është e sigurtë kur u formuan, por është e mundur që ato të jenë formuar nëpërmjet funksionit të krijimit të një precedenti normativ. == Burimi i moreve == Fillimisht, në periudhën protostorike, burimet e moreve nuk ishin tjetër veç sjelljes së "''patres''", të konsideruar "''geni"'' në brendësi të familjes së tyre, grupe fisnore të vendosura në kodra, ku më të moshuarit ishin priftërinj. Ka të ngjarë që këta të kenë mbledhur kultet e ndjekur në atë periudhë, në vijim të "''gentes"'', me gjasa para fillimit të Periudhës Mbretërore, u mblodhën nga priftërinjtë që i memorizonin dhe i përcillnin gojarisht, prandaj burimet e moreve ishin vetë priftërinjtë dhe interpretimet e tyre. Në mes të [[Monarkia romake|Periudhës Mbretërore]] moret u redaktuan në formë të shkruar ose të shpallura nga mbretërit, pastaj me fundin e Periudhës Mbretërore, burimi i vetëm i moreve mbetën priftërinjtë, me zbulesat dhe traditat e tyre. == ''Mores'' të shkruara apo të pa shkruara? == Është një aspekt shumë i debatuar nga studiuesit e historisë së Romës së Lashtë. Në vijë të përgjithshme mund të identifikohen tre rryma: * ''në të parën'', për disa, mbi bazën e disa burimeve, moret përfaqësonin një rregullim të pashkruar, siç na informojnë në fillim të veprave të tyre, si Sekst Pomponiusi me Enchiridion-in,{{Efn|Do të përkufizohej si ''ius incertum''.}} ashtu dhe Gaiusi me institucionet e tij.{{Efn|Përshkruan zakone që në fillim ndiqte çdo popull.}} * ''rryma e dytë'' e mendimin, përkundrazi, pohon se thelbi i moreve është i vërtet vetëm pjesërisht. Në fakt fillimisht, ka të ngjarë që ato nxireshin dhe mblidheshin gojarisht{{Efn|Edhe pse nga disa rindërtime arkeologjike të periudhës, rezultojnë raporte me [[Qytetërimi mikenas|mikenasit]], që në atë kohë zbatonin shkrimin e tye dhe [[Latinët në Itali|latinët]], në një periudhë formuese e shkrimit në zonën laciale të rrjedhur nga këto ndikime.}} duke nisur nga [[shekulli X p.e.s.|shekulli i X]] dhe [[shekulli IX p.e.s.|i IX p.e.s.]] Burimet, megjithatë fillojnë të përmenden duke nisur nga [[shekulli VIII p.e.s.]], shumë nga të cilat në lidhje me ''mores''{{Efn|Përveç marrëdhënieve të rëndësishme midis grekëve dhe romakëve që kanë një periudhë futjeje të shkrimit shumë të afërt me këtë periudhë.}} dhe leges regiae, për të cilët librat libri pontificii, libri augurales, dhe libri regii etj, të sjella nga autorë si [[Ciceroni]], që mbulonte edhe rolin e [[auguri|priftit augural]], prandaj kishte akses të lirë edhe në vetë libri augurales.{{Efn|Edhe pse disa historianë mendojnë, me gjasa mbi bazën e tregimeve të [[Tit Livi]]t që na flet te Ab Urbe Condita për humbjen e shumë dokumenteve të rishkruara në vijim nga priftërinjtë për shkak të plaçkitjes së Romës në vitin [[390 p.e.s.]] se këto vepra janë të hartuar më mbrapa rreth [[shekulli IV p.e.s.|shekullit të IV]]-[[shekulli III p.e.s.|të III p.e.s.]]}} Disa vepra të [[Plutarku]]t, janë përmendur si burim i moreve, por ka shumë të tjera, duke parë të përcaktohet një arkiv pontifik, ku mblidhen të gjitha të mëparshmet dhe veprimtaritë e kryera nga priftërinjtë, duke dalluar, përkatësisht me ''libri'' për të parët, dhe ''commentarii'' për të dytët. * Në fund ka një ''rrymë të tretë'' mendimi, e tipit induktiv, ku priftërinjtë konsideroheshin redaktorët e teksteve memoriale të moreve, me gjasa të arritur deri te ne nëpërmjet informacioneve indirekte të disa historianëve romakë dhe grekë, që na ilustrojnë ''leges regiae'' ngushtësisht të lidhura me ''mores''. Disa ide, në këtë kuadër, konsiderojnë se është pikërisht nga këto redaktime të shkruara që do të lindnin [[Dymbëdhjetë Tabelat]]. Por, përtej përpunimit të historianëve të lashtë, që me siguri i rimorën normat në të ashtuquajturat ''citime të tyre tekstuale'' duke hequr shumë arkaizma, struktura e [[Dymbëdhjetë Tabelat|XII Tabelave]] është tepër e ndërlikuar për ta patur origjinën nga decemvirati legjislativ ''ex novo,'' nga ligje të pa shkruara dhe të kujtuara nga mendja, në të vërtetë vetë ''leges regiae'' dhe disa memorialë të priftërinjve të përdorur si lidhje midis moreve dhe redaktimi i [[Dymbëdhjetë Tabelat|XII Tabelave]], prandaj, shumë studiues mendojnë se ka ekzistuar, si rrjedhojë e gjërave, ndonjë dokumenti të shkruar në lidhje me ''mores''.<ref>Përveç dokumenteve të lidhur me ''leges regiae''.</ref> == Kategori moresh == Disa nga këto tradita marin emra të ndryshëm dhe edhe nëse jo, identifikohen thjeshtësisht me termin ''mos'', njiheshin mosët vijues: * ''Mores maiorum'' që identifikonin zakonet më të lashta apo të karakterizuara nga ''auctoritas'' më të madh të ''maiorum''.<ref>Nga personat më me ndikim, ata që konsideroheshin personat më të mirë të romakërisë.</ref> * ''Mores regionis'' të vlefshme vetëm në një rajon të caktuar. * ''Mores sacer''<ref>Të emërtuara si ''lex sacra'' nga burimet apo edhe si ''sacra gentiles''.</ref> ato të lidhura me kultin. * ''Mores familiae'', apo ''gentes'', të vlefshme në mënyrë të kufizuar me atë grup të posatshëm familjar apo atë ''gens'', përveç se të llojit fetar, si ''sacra gentiles'', mund ti përkisnin edhe konteksteve të tjera, si të mbikëqyrej [[Veshjet në Romën e lashtë|stili i një veshjeje]], apo i një kulti të caktuar etj. * ''Mores iudiciorum'', zakone që rregullonin zhvillimin e veprimtarive proçesuale, kontekste në të cilat respektohej një formë e caktuar. * ''Mores militum'': zakone dhe tradita luftarake. Mendohet se figura e qytetarit-ushtar që ndahet midis tokave dhe luftës dhe kënaqet, nga një me lavdinë, ndërsa nga ana tjetër me thjeshtësinë. == ''Mores'' si formë e të drejtës (të pashkruar) == {{See also|E drejta romake}} Moret fillimisht, duke qenë rregullorja e vetme ekzistuese disiplinonte ''legis actiones'' më të lashta, domethënë ''"legis actio sacramentum in rem'', ''manus iniectio'', ''pignoris capio"'' dhe të tjera që nuk i njohim nga burimet. ''"Legis actio sacramentum in rem"'', duhet të rregullohej vetëm nga moret, pasi ishte akti i vetëm normativ dhe marja e gjësë ''in iure''<ref>Që nga latinishtja përkthehet "''sipas ligjit''".</ref> përpara gjykatësit nuk duhet të ishte vetëm simbolike, por nga disa studiues hamendësohet se, në periudhën më arkaike, ndodhte nëpërmjet një kontestimi material, në një kohë të dytë e kthyer në më simbolike dhe e ndjekur pastaj nga një betim me ''satisdatio''.<ref>Përkufizim nga Enciclopedia Treccani:<br> '''''Satisdatio''''' – Është një lloj ''stipulatio praetoria'', d.m.th. ai premtim solemn që qytetari romak mund të ishte i shtrënguar të kryente përpara gjykatës së magjistratit apo për të përforcuar një detyrim juridik ekzistues apo për të krijuar një detyrim të ri në mbrojtje të një interesi të pa mbrojtshëm ndryshe. Kur ''stipulatio'' konsistonte vetëm në premtimin e atij që detyrohej, ajo merte emrin teknik ''repromissio''; kur ndërhynin garantë, ajo quhej ''satisdatio'': ''repromissio'' dhe ''satisdatio'' pastaj tregohen përgjithësisht me emrin ''cautio''. Shembuj ''satisdatio'' janë ato ku dhënësi mund të mbahej për të kryer ekzekutimin e dënimit: ''cautio pro praede litis et vindiciarum'' dhe ''cautio iudicatum solvi''. Duke parë pamundësinë e një shtrëngimi material, parashikoheshin mjete shtrëngimi indirekte: kështu i interesuari me aksion real, nëse nuk paraqet ''satisdatio pro praede litis et vindiciarum'' apo ''satisdatio iudicatum solvi'', privohej nga zotërimi dhe kjo bënë që ai nga i betuar të bëhet aktor dhe përpiqet të zbatoi provën. P. F. Girard, ''Manuel de droit romain'', 8ª ed. a cura di F. Senn, Parigi 1919; V. Arangio-Ruiz, ''Istituzioni di diritto romano'', 3ª ed., Napoli 1934.</ref> Të gjitha këto aspekte duhet të rregulloheshin nga moret dhe të futura në sistemin institucional të kohës, nga e cila pastaj do të lindnin ligjet. Për ''manus iniectio'' nuk e dimë mirë si zhvillohej proçedura, pasi nuk ka shumë informacione, por, në vija të përgjithshme shërbente për të patur një lloj ''potestas'' mbi skllavin apo gruan e tij, duke shqiptuar fjalë të caktuara, nëpërmjet gjesteve të caktuara, si në rastin e ''legis actio sacramentum in rem,'' kur aktori vendoste festukën mbi personin që pretendonte si skllavin e tij. Në rastin e ''pignoris capio,'' që, me sa thotë Gaius, ishte akoma në fuqi në periudhën e tij, dhe pak e modifikuar përkundrejtë periudhës së vjetër, ndërsa shumë aspekte rregulloheshin nga moret, edhe pse nuk është zbuluar kurrë në cilën mënyrë specifike. Përveç kësaj, edhe ''sponsio'' duhet të rregullohej nga moret, edhe pse në rit përmendet ''Ius Quiritium,'' fortësisht i lidhur me moret. Nga kjo analizë kuptohet se ''mores'' rregullonin ''legis actio'' nëpërmjet fjalëve të posaçme, ashtu dhe nëpërmjet gjesteve të caktuara. Në këtë mënyrë gjesti apo/dhe fjala e zbatuar konvencionalisht i jepnin aktit atë të drejtë vlefshmërie të nevojshme dhe të mjaftueshme për të arritur rezultatin, saktësisht siç parashikonte e drejta e asaj kohe, por edhe<ref>Kjo vlen për periudhën më të vjetër mbi të gjitha.</ref> për tu mbrojtur nga ndërhyrja e forcave okulte që do të mund të ndikonin negativisht. Përveç rregullimit të disa pikave të ''legis actionis'', moret rregullonin edhe disa ''marrëveshje''<ref>"''Në kuptimin e traktateve"''</ref> mbi të gjitha më të vjetrat, si ''mancipio'' dhe trasferimi i res mancipi nëpërmjet ritit të peshimit të bronzit të papërpunuar. Pastaj, hap pas hapi, erdhi formimi i institutit, deri në reduktimin në dukje të thjeshtë, pasi kostoja e res paguhej me monedhë. ''Nuncupatio''<ref>Përkufizimi nga Enciclopedia Treccani:<br> '''Nuncupatio''' – Në latinishten e vjetër ''nuncupare'' donte të thoshte të shpreheshe me zë, solemnisht dhe fjala kthehet prapë në të njëjtin kuptim, për ndikim elegance, në kushtetutat e kohës së [[Kostandini i Madh|Kostandinit]] deri te [[Justiniani I|Justinianit]]. Nga një domethënie tekniko-juridik u arrit nëpërmjet një vargu të [[Dymbëdhjetë Tabelat|XII Tabelave]] (VI, 1), që, në lidhje me mancipatio dhe të marrëveshjeve të tjera për tu përmbushur me peshimin e bronzit të pa prerë në staderë (''per aes et libram''), dispononte: "cum nexum faciet mancipiumque, uti lingua nuncupassit, ita ius esto". Nëse përkthimi është i lehtë ("quando taluno faccia un ''nexum'' apo një ''mancipatio'', si gjuha [e tij] e ka shqiptuar, ashtu është e drejtë [midis palëve]"), interpretimi është i paqartë: pavarësisht mendimit të dikujt që mendon se norma kishte lejuar të bëhej pa peshimin (mendim i gabuar, sepse deri në shekullin e III të e.s. riti i peshimit mbeti), ka që e konsiderojnë karakterin marrëveshjeve formalist, në kuptimin që efektet e formulës së shenjtë, të shqiptuar nga kusht blen gjënë apo të drejtën në prani të transmetuesit dhe të dëshmitarëve, zhvilloheshin në mënyrë të pavarur nga çdo kërkim rreth vullnetit real të palëve; dhe ka nga ana tjetër kush konsideron se XII Tabelat kishin dashur ti lejonin ti shtonte formulës së shenjtë fjalë të tjera, apo ta bënte ti paraprinte deklarave të transmetuesit, në formë që ti kufizonte apo trasformonte synimet origjinale të bisedimeve (p.sh., në kuptimin që prona ti kthehej trasmetuesit në rast oferte më të mirë brenda njëfarë afati, apo që fondi i shitur i mbetej shfrytëzuesit, apo që gjithë tregtia të shërbente për të garantuar një kredit, etj.). Ky interpretim i fundit është konfirmuar nga terminologjia konstante në temën e testamentit ''per aes et libram''. Këtu formula e shenjtë e blerjes shqiptohej nga një mik, që luante rolin e blerjes së trashëgimisë, por funksioni i vërtetë i aktit rezultonte nga një deklaratë paraprake e testametarit, e shoqëruar nga dorëzimi i dokumentit ku ishin shkruar parashikimet. Tashmë është pikërisht ndaj deklaratës së testamentarit, kurrë e asaj të blerësit pretendues, që mer emrin ''nuncupatio''. Siç shihet, nuncupatio nuk i parasheh që testamenti të shkruhet: gjithësesi më vonë do të zhvillohej një terminologji që dallon midis një testamenti ''per scripturam'' dhe një ''per nuncupationem'', duke synuar që ky i fundit si fakt gojarisht; kështu në kushtetutat e perandorisë së vonë, ndoshta për interpretimin e gabuar të teksteve të jurisprudencës klasike që donte të thoshte gjë krejt tjetër. Dhe në këtë kuptim të fundit flasim edhe ne, qoftë për ti mohuar çdo vlerë juridike si testament nuncupatio. Bibl.: R. v. Jhering, ''Esprit du droit rom''., trad. Meulenaere, III, Bruxelles 1888, p. 237 segg.; E. Rabel, ''Nachgeformte Rechtsgeschäfte'', in ''Zeitschr. Savigny Stift''., XXIX (1908), p. 242 segg.; P. F. Girard e F. Senn, ''Manuel élém. de droit rom''., 8ª ed., Parigi 1929, p. 310; V. Arangio-Ruiz, ''Istituz. di dir. rom''., 3ª ed., Napoli 1934, pp. 328 e 502.</ref> sipas të cilës mund të modifikoheshin efektet e ''mancipatio'', duket se para se të nxiret një rregull i Dymbëshjetë Tabelave, kjo kishte qenë më parë një ''mos'', pastaj e përpunuar në brendësi të hartimit të XII Tabelave, si ''nuncupatio'' pati të njëjtin fakt të formimit të ''usus''.<ref>Domethënë usucapire një të mirë.</ref> Formimi i [[martesa në Romën e lashtë|martesa]] parashikohej me ''confarreatio'', shumë rite të llojit fetar me Lupercalia dhe [[auguri|augurët]] me auspici-t e tyre. === ''Mores'' e ''ius'' === {{See also|E drejta romake }} ;''Ius Quiritium'' Moret më të vjetra janë ngushtësisht të lidhura me Ius Quiritium, apo të drejtën e parë romake. Për këtë të drejtë kemi informacione nga Gaiusi, [[Ciceroni]] dhe të tjerë, pasi përmendet në disa ''[[aktet juridike|transaksione juridike]]'' që i kanë rrënjët e tyre në periudhën më të vjetër si te ''mancipatio''. Kjo e drejtë përqëndrohet mbi të gjitha në pushtetin familjar dhe shtëpiak apo padronal, dhe shkon nga [[shekulli VII p.e.s.]] deri në [[shekulli VI p.e.s.|shekullin e VI p.e.s.]], prandaj nuk ka të bëjë me sektorin e detyrimeve me ''oportere'', apo shërbimin trupor, i zhvilluar pas kësaj periudhe, prandaj ''Ius Quiritium'' është i karakterizuar thelbësisht nga ''mores'', ''leges regiae'' dhe ''foedera''. ;XII Tabelat {{See also|Dymbëdhjetë Tabelat}} Dymbëdhjetë Tabelat përmbledhin thelbësisht maksima të ''mores'', dhe në fakt, siç thonë autorë të ndryshëm të lashtë, lidhjet e përfshira janë të shumta, për shembull usucapio rrjedh nga ''mores'', para se të bëhej një rregull i tabelave, apo ''Traditio legis,'' shumë e vjetër edhe kjo, pastaj e shndërruar në ligj ''tabulara'', apo prapë mancipatio dhe shumë të tjera. ;''Ius civile'' ''Ius civile'', duke qenë rezultat i punës së arsyetuar të juristëve mbi [[Dymbëdhjetë Tabelat]], përfaqëson vetëm një evoluim të mëtejshëm të Dymbëdhjetë Tabelave, por edhe këtu, gjejmë analogji me morey: për shembull midis ''patronus'' (ose gens) dhe ''cliens'' dhe l'obsequium të cliens përkundrejtë patronus, por përveç se në të dretjën pozitive, ka shumë lidhje edhe në [[Gjyqi|të drejtën proçesuale]] që rrjedh gjithmonë nga Dymbëdhjetë Tabela dhe, të shndërruara me ''ius civile'' në formula: ''actio sacramentum in rem'', ''agere per sponsionem'' apo ''manus iniectio'', etj. === ''Ius gentium'' === Ndërsa për ''ius gentium'', duhet të bëhet një diskutim më kompleks, pasi rimer dhe asimilon, përveç intitutio të populsive të ndryshme, edhe institutio romake. Rezultantja është që rimeren për shembull gjithmonë ''Traditio legis'' dhe ''sponsio stipulatio'', të dyja të rrjedhura nga ''mores''. Në këtë lloj të ius-i, do të rimerej edhe ''fides,'' vlerën romake ''sin ad antico'' të rrjedhur nga ''mores'', mbi të cilën bazohen në ''ius gentium'', mbi të gjitha shkëmbimet tregtare midis popullsive të ndryshme. === ''Ius honorarium'' === Për ''ius honorarium'' nuk me asnjë lidhje të drejtpërdrejtë, pasi lind nga ''iurisditio'' dhe nga ''imperium'' e [[pretori]]t, por hap pas hapi kur stabilizohet, rimer institutio nga ''ius civile'' duke i modifikuar, por nga ana tjetër, rimer edhe parimet e ''mos maiorum'' dhe të zakoneve ndërkombëtare në tregti; një shembull është në rastin kur, aktori dhe pranuesi, kanë arritur një marrëveshje sipas ''fides'' të ''mos maiorum'' dhe të zakoneve ndërkombëtare, për të cilën pretori, për të bërë të mundur që palët të respektojnë një fides të tillë, i jep pranuesit një ''exceptio doli''. Një tjetër është konçesioni i ''exceptio'' për mos respektimin e një premtimi me ''sponseo'', institutio tipik i lashtë që i përket moreve. Prandaj shikojmë që disa kontekste janë të ndërlidhur dhe se ''ius honorarium'' kërkon zgjidhje efikase të rrjedhura nga moret. === Titullari i të drejtave të rrjedhura nga ''mores'' === Titularët e të drejtave të rrjedhura nga moret ishin me të vërtetë pak, mbi të gjitha në periudhën më të vjetër. Në fakt në këtë periudhë mund të ishin titullarë veëm ata që ishin në qendër të situatave juridike subjektive, për shembull, ''pater familias'': në fakt këta mund të lidhnin martesë<ref>Me ''manus'' mbi gruan.</ref> apo të kishin ''cliens'', d.m.th ''patronus'', apo ''patres'' përkundrejtë bashkanëtarëve të familjes, ''alieni iuris'', apo ushtarakët: për shembull ''celeres'', edhe këta në qendër të riteve të caktuara, apo priftërinjtë etj. Gjithmonë në kohën e lashtë ata që nuk mund të ishin titullarë të të drejtave ishin me siguri ata që num mund të ishin titullarë të situatave juridike, ose ata që nuk zotëronin të paktën te kërkesa: lirinë, qytetarinë romake dhe pushtetin mbi personat ''alieni iuris'', d.m.th. statusin e ''pater familias''. Në periudhën paraklasike dhe klasike situata filloi të ndryshonte, me pushtetin e ''pater'' që bëhet gjithmonë e më pakë patrimonial dhe me krijimin e dallimit midis situatave prej kujdestari dhe interesave. Me shumë gjasa edhe ''filii familias''<ref>Përkthimi nga latinishtja "''bijtë dhe pasardhësit e tyre''".</ref> mund të ishin titullarë të të drejtave të rrjedhura nga ''mores''. === Sanksione në rast shkeljeje të ''mores'' === Zbatimi i moreve nga ana e një subjekti parashikonte pasoja të ndryshme. Gjithashtu, që çdo vendim ti nënshtrohej vlerave të përmbajtura në ''mores'' gjenerohej një preçedent gjyqësor. Në periudhën e paraqytetare dhe mbretërore, ishte vetë bashkësia që garantonte zbatimin e riteve: kështu nëse një subjekt, për shembull një ''pater familias'', duhet ti kërkonte tribut një tjetër subjekti nga i cili kishte pësuar një dëm, ai vihej në mundësi për të marë nga bashkësia e vetë.<ref>Për shembull fajtori i një krimi nuk mund ti bënte qëndresë dhe ta kundërshtonte dënimit pasues, pasi vetë bashkësia i pamundësonte të vepronte.</ref> Duke qenë se moret përkufizoheshin, sipas të lashtëve, si shprehje korrekte e vizionit të jetës, duhet konsideruar e mundur që për moret, mbi të gjitha të veshura me një ''auctoritas'' më të madh, duhet të kishte pasoja të ngjashme me turpërimi, poshtërimi apo e dhe dënimi kapital. Nëse ''mos'' kishte të bënte me shfrytëzimin e një të drejte apo shmangjen e një marrëveshje, kjo nuk konsiderohej e vlefshme.<ref>Edhe nës kishte një gabim të thjeshtë gjestesh ap fjalësh: për shemulli Gaius na thotë se si në një rast të një subjekti që do të thoshte ''vites'' në vend të ''arbores'' siç parashikohej, edhe ky gabim i thjeshtë e kthente marrëveshjen në nul.</ref> Kur ''mos-i'' kishte të bënte me veprime të caktuara kriminale si vrasja apo tradhëtia bashkëshortore, fajtori në pjesën më të madhe të rasteve, përballej me një dënim të tipit fetaro, si ti flijohej një hyjnie (sacertas), ''supplicium more maiorum'', apo ''poena cullei'', apo i nënshtrohej lidhjes trupore të të dëmtuarit,<ref>Ose më mirë le të themi se kush kishte pasur të drejtën, d.m.th. pater familias.</ref> pastaj i evoluar në oportere.<ref>Nga latinishtja përkthehet "''të bësh atë që është e përshtatshme''"</ref> Edhe aksione si të tërhiqje syrin e keq mbi dikë, nëse në një kohë të parë nuk dënohej, në periudhën e [[Dymbëdhjetë Tabelat|XII Tabulae]] goditeshin nga sanksione të rënda.<ref>"''Qui malum carmen incantassit...''", Tabula VIII. (përkthyer në shqip: "''Hedh një magji''")</ref> === Diferenca mes ''mos'' e ''consuetudo'' === Në studimet mbi të drejtën romake, deri në [[shekulli XX|shekullin e XX]], përgjithësisht termat ''mos'' dhe ''consuetudo'' konsideroheshin sinonime, aspekt i konfermuar edhe nga disa burime të periudhës romake. Por së fundmi historianët në gjurmë të burimesh të tjera, priren të mos i konsiderojnë dy termat si sinonime, duke idendifikuar dallime, të vogal por jo tërësisht të neglizhueshme. ''Mores'', në të vërtetë, janë doke dhe tradita<ref>Dhe për disa aspekte edhe zakone.</ref> që synojnë të arrijnë të mirën e gjithë bashkësisë dhe të karakterizuara nga elemente magjiko-fetare, pastaj nga ndërhyrja priftërore: priftërinjtë, me zbulesat e moreve, u jepnin këtyre karakterin klasik juridiko-fetar. Ndërsa ''consuetudines'' janë doke dhe tradita që populli ndjek si zakon, jo të shënuara nga një karakter 'i shenjtë', as të ruajtura ose të vëna në jetë nga urdhërat priftërore: bëhet fjalë, pra, për sjellje dhe parime jo të rrjedhura nga zakone stërgjyshore apo të lashta, por me formim më të ri, ku mungon komponenti fetar dhe ndërhyrja priftërore. ==Familja dhe shoqëria== {{See also|Martesa në Romën e lashtë}} Familja romake (''[[Wikt:familia#Latin|familia]]'', e përkthyer më saktësisht si "njerëzit dhe zotërimet e shtëpisë" sesa si "familje") ishte hierarkike, siç ishte dhe shoqëria romake. Këto hierarki ishin tradicionale dhe mbështesnin dhe mbështeteshin nga ''mos maiorum''. ''Pater familias'', ose kreu i shtëpisë, zotëronte autoritet absolut mbi ''familia'' e tij, e cila ishte gjithashtu një entitet autonom brenda shoqërisë dhe një model për rendin shoqëror,<ref>Hölkeskamp, ''Reconstructing the Roman Republic'', fq. 33.</ref> por ai pritej ta ushtronte këtë pushtet me përmbajtje dhe të vepronte përgjegjshëm në emër të familjes së tij. Rreziku dhe trysnia e censurës shoqërore nëse ai dështonte të plotësonte pritshmëritë ishte gjithashtu një formë e ''mos''. Moret vendosnin edhe strukturën familjare, do me thënë kufizoheshin ti jepnin potestas të pater familias mbi anëtarët e tjerë, si dhe strukturën e ''gentes'', por me siguri moret në këtë kuadër kufizoheshin vetëm të jepnin strukturën e drejtë dhe ndonjë rregullore tjetër por që nuk prekte pushtetin e pater, përkundrejtë atij që kishte një borxh apo një krim ndaj një bashkanëtari apo vetë ai, d.m.th. i ashtuquajturi formim i ''lidhjes trupore'' pastaj e evoluar në ''dare o oportere'' deri në mbërritjen e një dukje të lidhjes juridike. Marrëdhënia dalluese shoqërore romake ishte ajo midis ''patronus'' dhe ''cliens'' (padron e klient). Megjithëse detyrimet e kësaj marrëdhënieje ishin të ndërsjellta, ato ishin edhe hierarkike. Marrëdhënia nuk ishte një njësi, por një rrjet (''clientela''), pasi një ''patronus'' mundëte vetë të ishte i detyruar ndaj dikujt me status ose pushtet më të madh dhe një ''cliens'' mund të kishte më shumë se një patronus, interesat e të cilëve mund të ishin në përplasje. Nëse ''familia'' ishte njësi e shoqërisë, këto rrjete ndërlidhjesh bazoheshin në atë autonomi dhe krijonin lidhjet që bënin të mundur një shoqëri komplekse.<ref>Carlin A. Barton, ''The Sorrows of the Ancient Romans: The Gladiator and the Monster'' (Princeton University Press, 1993), fq. 176–177.</ref> Megjithëse një nga fushat kryesore të veprimtarisë brenda marrëdhënieve patronus-cliens ishte ligji i gjykatave, patronazhi nuk ishte vetë një kontratë ligjore; trysnitë për të zbatuar detyrimet e dikujt ishin morale, të bazuara te cilësia e ''fides'', "besimit" (shiko vlerat e Mos maiorum më poshtë) dhe ''mos-it''.<ref>Hölkeskamp, ''Reconstructing the Roman Republic'', fq. 33–35.</ref> Patronazhi shërbente si një model,<ref>[[Ciceroni]], ''De officiis'' 1.35.</ref> kur pushtuesit ose guvernatorët romakë jashtë vendosnin lidhje personale si patronus për të gjitha bashkësitë, lidhje që pastaj mund të vijoheshin si detyrim familjar. Në këtë kuptim, ''mos'' bëhet më pak një çështje e traditës së pandryshueshme sesa një preçedent.<ref>Erich S. Gruen, "''Patrocinium'' and ''clientela''," te ''The Hellenistic World and the Coming of Rome'' (University of California Press, 1986), vol. 1, fq. 162–163.</ref> Është raporti i verifikuar në mënyrë më të zakonshme midis patricëve dhe plebejëve, ku në shkëmbim të tutelës së patronus (patrici), cliens (plebeu) ofronte shërbime deri kur borxhi nuk ishte kthyer. Më vonë në historinë romake, pas emërimit ''[[Principati (Roma)|princeps]]'' të [[Augusti]]t, pjesa më e madhe e popullsisë u bë cliens e perandorit, deri sa, në fund do të bëheshin të gjithë. == ''Mores'' si vlera të romanitetit == Nëse nga një anë kemi moret që identifikojnë doke dhe tradita, nga ana tjetër moret bëhen instrumente bartëse të vlerave. Në të kuadër, moret marin një karakteristikë ideologjike, mbi të gjitha në periudhën perandorake, d.m.th. përfaqësojnë një kuptim të gjerë, jo më doke individuale për tu ndjekur, por shikohen në kompleksin e tyre si përfaqësuese të ''virtytit'' që duhet të zotërohet për ti bërë mirë bashkësisë romake. Në këtë këndvështrim pohohet se themeli i ''mores'' ''maiorum'' bazohej mbi pesë virtyte themelore që ishin pikërisht: # '''''Fides''''': besnikëria, ndershmëria, besimi, besimi i ndërsjelltë midis qytetarëve # '''''Pietas''''': përkushtimi, patriotizmi, realizimi i detyrimeve # '''''Maiestas''''': ndjesi superioriteti e përkatësisë në një popull të qytetëruar # '''''Virtus''''': cilësi të veçanta të qytetarëve romakë, kurajoja, trimëria, veprimtaria politike dhe ushtarake # '''''Gravitas''''': të gjitha rregullat e sjelljes së romakut tradicional, përkundrejtë traditës, serioziteti, dinjiteti, autoriteti, dhe pse kishte vlera të shumëfishta të rrjedhura nga moret. Të gjitha aspektet e jetës, duke përfshirë kuadret e ndryshme të të drejtës publike dhe private, kanë qenë ndikuar jashtëzakonisht nga tradita, e formuar përgjatë shekujve. Disa nga përbërësit e saj meritojnë vëmendje të veçantë për shkak të rëndësisë së tyre në kuadrin e ''mores maiorum'' kryesore. Këto komponente të traditës përfaqësojnë një klasë vlerash që dallonin ''vir bonus''<ref>Qytetari i mirë romak.</ref> nga të tjerët dhe disa nga këto do të fillonin të mernin një rëndësi të tillë në kulturën romake sa madje të hyjnizoheshin dhe të antropomorfizoheshin nën formën e objekteve ose kafshëve: === Fides === [[Skeda:ELAGABALUS RIC IV 345-757146.jpg|parapamje|majtas|Majtas: bust i [[Elagabali]]t drejtuar nga e djathta me kurorë dafinash, bust me tunikë<ref>Roman Imperial Coinage, IV, 69-70.</ref> me legjendën: IMP CAES [[Elagabali|M AUR ANTONINUS]] AVG; djathtas: hyjnesha ''Fides'' mes dy aquila të [[Ushtria Romake|Ushtrisë Romake]] me legjendën Fides EXERCITVS ("besnikëria e ushtrisë").]] Fjala latine ''fides'' ka shumë kuptime; megjithatë, ato bazohen në parime të ngjashme: e vërteta, feja, ndershmëria, besnikëria dhe besueshmëria.<ref>Hölkeskamp, ''Reconstructing the Roman Republic'', fq. 34.</ref> Mund të shihet në përdorim me fjalë të tjera për të krijuar terma si ''bonae fidei''<ref>nga latinishtja "''në mirëbesim"''. “Bona fides,” Berger. fq. 374.</ref> apo ''fidem habere''.<ref>nga latinishtja ''"për të qenë të besueshëm", apo më tekstualisht "të kesh besim"''</ref> Në të drejtën romake, koncepti i ''fides'' kishte një rol të rëndësishëm. Si në të gjitha kulturat e lashta, kontratat verbale ishin shumë të zakonshme në jetën e përditshme romake dhe kështu mirëbesimi lejonte transaksione tregtare të bëra me më shumë besim. Fides haset edhe në raportin midis ''patronus'' dhe ''cliens'', midis bashkë-shortërve, etj. Nëse mirëbesimi tradhëtohej, personi i dëmtuar mund të ndërmerte një proçes kundër personit që e kishte tradhëtuar. Si hyjni romake, Fides përfaqësonte një kult shumë të vjetër. Tempulli i parë në nder të saj i përket Numa Pompiliusit,<ref>[[Tit Livi]], ''Ab Urbe Condita'', I, 21, 4.</ref> i ndërtuar në qytetin e Romës. Ishte hyjnesha e mirëbesimit dhe kujdesej për kontratat verbale.<ref>Adkins. fq. 78</ref> Përshkruhet si një grua e moshuar, e konsideruar plaka e Jupiterit. Tempulli i saj daton rreth vitit [[254 p.e.s.]] dhe gjendet në Kodrën Kapitoline të Romës, pranë Tempullit të Jupiterit.<ref>Ziolkowski, “Temples”</ref> [[Tit Livi|Livi]] futet në hollësitë e kultit të Fides dhe në historinë e tij të Romës. Ritualet e saj praktikoheshin nga ''flamines maiores'', priftërinjtë më të rëndësishëm, pas pontifeksit, të paraardhësve. Këta përiftërinj propozuan, që në vendin e kremtimit, krijimi i shenjtërores së Fides në një karro të hapur, të tërhequr nga një çift kuajsh. Nga këndvështri që konsiderohej se Fides qëndronte në krahun e djathtë të një burri; ajo paraqitet, gjatë periudhës historike të Perandorisë Romake, në monedha me një palë duar të mbuluara, për të simbolizuar besueshmërinë e legjioneve dhe të perandorit. Mbulimi i duarve pasqyron kultin e Fides, ku njeriu ndjek flijimin për të mbuluar duart me gjishta për të ruajtur besimin e mirë fetar. [[Skeda:Antoninus Pius Coin pieta.jpg|parapamje|372px|Majtas: busti i [[Antonin Piu]]t drejtuar nga e djathta: Æ Sestertius<ref>Roman Imperial Coinage, II 1083a (Adriano); Banti 270.</ref>, me legjendën IMP [[Antonin Piu|AELISU CAE-SAR ANTONINUS]]; djathtas: hyjnesha ''Pietas'' në këmbë përballë me kokën e kthyer nga e majta, mban një kuti temjani në dorën e majtë duke përhapur temjan me të djathtën mbi një altar të ndezur.]] === Pietas === ''Pietas'' nuk është e barasvlefshme me kuptimin "mëshirë". ''Pietas'' ishte sjellja romake si detyrë përkundrejtë perëndive, atdheut, prindërve dhe të afërmve të tjerë.<ref>Adkins. fq. 180</ref> Në fillim i referohej familjes dhe besimit si dhe respektit midis bashkë-shortëve, pastaj, konceptimi i raportit u shtri midis njeriut dhe hyjnisë: në të vërtetë, nuk duhet të flitet vetëm për respekt, por edhe të lidhjes sentimentale dhe afektive; studjuesit e përkufizojnë si ''dashuri e detyrimeve''. Përdorimi i termit përfshinte edhe një kuptim të detyrës morale, jo vetëm ndjekja e thjeshtë e riteve.<ref>Term i cili përfshihet është ''cultus''.</ref> Si pasojë, ''pietas'' kërkonte ruajtjen e marëdhënieve të mira nga pak me të gjithë, në këndvështrimin e respektueshmërisë dhe moralitetit. [[Skeda:Terracotta Aeneas MAN Naples 110338.jpg|parapamje|majtas|upright=1.1|[[Enea Ankiziadi|Enea]] që bart në supe të atin, [[Ankizi]]n, ndërsa për dore mban birin e vogël, Iulo; u kthye në një ikonë e ''pietas''. Terrakotë, Museo archeologico di Napoli]] Sipas [[Ciceroni]]t, "''pietas është drejtësia përkundrejtë perëndimve'',"<ref>{{Cite book|author=Mark Tulli Ciceronis|author-link=Ciceroni|title=DE NATURA DEORUM|url=http://dx.doi.org/10.1515/9783110969399.1|language=la|publisher=DE GRUYTER|pages=1-160}}</ref> dhe, si e tillë, kërkonte praninë, më shumë se të një vrojtues të ritualeve për flijimin dhe zbatimin e duhur të tyre, por edhe përkushtimin dhe drejtësinë e brendshme të personit. ''Pietas'' mund të vizualizohet në shumë mënyra. Për shembull, [[Augusti|Oktavian Augusti]] tregoi ''pietas'' gjatë jetës së tij, si duke filluar në vitin [[52 p.e.s.]], ashtu dhe duke i kushtuar në vitin [[48 p.e.s.]], pas Betejës së Farsalës, një tempull Venus Genitrix. Tempulli iu kushtua Venerës, si nëna e [[Enea Ankiziadi|Eneas]] dhe kështu paraardhëse e Iulii, ''gens'' e [[Jul Çezari]]t. [[Augusti]], pas vdekjes së [[Mark Antoni]]t dhe Mark Emilius Lepidit<ref>Këta dy burra janë cotriumviri të Augustit në triumviratin e dytë.</ref>, i ndërtoi një tempull Çezarit, me qëllim që të nderonte babain e tij birësues. Kështu, disa romakë, për shkak të rolit të tyre si qytetarë të përkushtuar, adoptuan ''cognomen'' Pius. Perandori [[Antonin Piu]], e mori këtë epitet të shtuar emrit të tij për shkak të rolit të tij në bindjen e të vjetërve të [[Senati Romak|Senatit]] të hyjnizonin babain e tij birësues në publik, perandorin [[Adriani|Adrian]], për ''pietas'' që tregoi kundrejtë babait të tij biologjik. E tillë ishte rëndësia e ''pietas'', që, në vitin [[181 p.e.s.]], në bazë të asaj që thotë [[Tit Livi]], do të ndërtohej një tempull kushtimor.<ref>[[Tit Livi]], ''Ab Urbe Condita Libri''. xxxx. 34</ref> Analogjikisht me konceptet të tjera abstrakte në kulturën romake, ''pietas'' do të shfaqej shpesh në formë antropomorfe dhe ndonjëherë e shoqëruar me një kanjushë.<ref>Simboli i përkushtimit birësor.</ref> Do të adoptohej edhe nga [[Augusti]] si ''Pietas Augusta'', për të vizualizuar ''pietas'' e tijë, siç mund të shihet në monedha të periudhës. Por [[Ciceroni]], te ''De inventione''<ref>[[Ciceroni|Mark Tulli Ciceroni]], ''De inventione'', 2, 66.</ref>, na ilustron një ''pietas'' më të lartë, do me thënë për respektin qytetar përkundrejtë shtetit, që, te ''De re publica'',<ref>[[Ciceroni|Mark Tulli Ciceroni]], ''De re publica'', 6, 16.</ref> e përkufizon ''pietas maxima''; në vijim, me [[Virgjili]]n, te ''[[Eneida]]''<ref>[[Virgjili]], ''[[Eneida]]'', 9, 493.</ref>, ''pietas'' do të identifikohej me ''humanitas'' dhe ''misericordia'' dhe do të shndërrohej në formë të respektit për anëtarët e fisit në provimin e keqardhjes për vuajtjet e të tjerëve. === Maiestas === ''Maiestas'' tregonte dinjitetin e shtetit në Romën e Lashtë si përfaqësues i popullit. Pikërisht ky mandat nga ana, fillimishte e institucioneve republikane, pastaj me shndërrimin e qeverisë republikane në një të tillë perandorake, do të bënte që vetë perandori të vishej me këtë ''majestas'' dhe të përfaqësonte popullin. Nga këtu do të krijohej parimi i ''laesa maiestatis,'' apo krimi kundrejtë shtetit, i atyre individëve që përdhosnin veprat publike, ose përkundrejtë perandorit ose [[Senati Romak|Senatit Romak]], përfaqësues të ''majestas'' dhe që ndëshkoheshin rreptësisht, pasi krimi shihej si dëmtim i të gjithë bashkësisë që perandori dhe senati apo organet e qeverisë romake përfaqësonin. Por, maiestas ka një tjetër domethënie, atë që ka të bëjë me madhështinë në referim të popullit, do me thënë të qenit krenarë që ishe pjesëtarë i popullit romak si populli më i mirë, superior dhe më i mirë se popujt e tjerë të pushtuar, një lloj ndërgjegjeje gati e të qenit një popull ''i zgjedhur''. [[Skeda:GALERIUS RIC VI 66b-2300426.jpg|parapamje|379px|Majtas: bust i [[Galeriu]]sit drejtuar nga e majta me kurorë dafinash, me helmetë dhe parzmore. Mban heshtën ose një skeptër në supin e djathtë, mburojë në krahë;: Æ Follis<ref>Roman Imperial Coinage, VI 66b.</ref> IMP [[Galeriu|MAXIMIANUS]] P F AVG; djathtas: VIRTUS AVGG ET CAESS NOSTR, perandori [[Galeriu]]s, mburojë në krahun e majtë, duke kalëruar djathtas; çan një armik në tokë, ndërsa një armik i dytë është i shtrirë në tokë; AQ P(rima). Monedhë e prerë në vitet [[305]]-[[306]].]] === Virtus === Termi “''Virtus''” rrjedh nga fjala latine “''vir''” ("burrë") dhe tregon idealin e burrit të vërtetë romak. Aspektet e ''virtus'' janë të shumëfishta. Poeti Gaius Lucilius pohon se ''virtus'' për një burrë është të dijë atë që është e mirë, e keqe, e padobishme ose ç‘nderuese.<ref name="Ward. p. 57">''Ward''. fq. 57</ref> Në fillim përcaktonte trimërinë në betejë të heroit dhe luftëtarit. ''Virtus'' qe e tillë vetëm nëse nuk përdoret për qëllime personale, por për interesin e bashkësisë romake. Por nga [[shekulli I p.e.s.]] virtus nuk do të shihej më si në shërbim të shtetit, por do të ndahej nga ai ideal, për të marë një objektiv më praktik: të dalloheshe nga të tjerët. ''Virtus'' fillimisht përcillej nga babai te biri, në vijim, nga [[shekulli I p.e.s.]], koncepti i virtus ndryshon: nuk është më e trashëgueshme, por është e nevojshme ta arrish me angazhim, duke tejkaluar veprat e të parëve. Koncepti romak për lirinë (''libertas),'' për qytetarët meshkuj, parashikohej si pjesë e të drejtës për të ruajtur trupin e tij nga nënshtrimi fizik dhe kjo përkthehej në refuzimin për tu dominuar dhe një lloj "mendësie pushtimi" brenda burrërisë romake (''virtus'').<ref name="CantarellaxiSkinner11">Cantarella, ''Bisexuality in the Ancient World'', fq. xi; Marilyn B. Skinner, introduction to ''Roman Sexualities'' (Princeton University Press, 1997), fq. 11.</ref> Si zgjatim, ishte e pranueshme për meshkujt e lirë romakë të angazhoheshin në marrëdhëniet mashkull-mashkull vetëm nëse ai merte rolin aktiv depërtues (përndryshe ky ''virtus'' do të ishte në dyshim ose i përdhosej).<ref name=":1">Craig A. Williams, ''Roman Homosexuality'' ([[Oxford University Press]], 1999), fq. 18.</ref> Romakët i përshkruajnë të dyja, dominimin seksual dhe perandorak si dhunues të ''virtus'' të pësuesit.<ref>Davina C. Lopez, "Before Your Very Eyes: Roman Imperial Ideology, Gender Constructs and Paul's Inter-Nationalism," te ''Mapping Gender in Ancient Religious Discourses'' (Brill, 2007), fq. 135–138.</ref> Një nga rubrikat më të rëndësishme etike të Romës, moraliteti seksual, ishte në këtë mënyrë tepër i lidhur me ''virtus'' dhe implikimet e tij të ndryshme për meshkujt e lindur të lirë romakë.<ref name=":1" /><ref name="CantarellaxiSkinner11" /> === Gravitas === ''Gravitas'', nuk duhet ngatërruar me [[graviteti]]n modern, pasi përfaqësonte vlerën e dinjitetit dhe të vetëpërmbajtjes.<ref>Ward. fq. 58</ref> Përballë vështirësive, një romak "i mirë" duhet të kishte një fytyrë të paturbulluar. Miti dhe historia romake tregon histori figurash si Gaius Mucius Skevola, duke e përshkruar shembull të ''gravitas''.<ref>[[Tit Livi]], ''Ab Urbe Condita Libri''. ii. 12</ref> Në themelimin e [[Republika Romake|Republikës]], mbreti etrusk Lars Porsena kishte rrethuar qytetin e Romës dhe, me qytetin në krizë, Skevola u përpoq ta vriste Porsenën. Sidoqoftë, Skevola u kap. Kur mbreti e kërcënoi Skevolën me tortura, nëse nuk do tu përgjigjej pyetjeve të tij mbi Romën, Skevola vendosi dorën e djathtë mbi një prushore dhe e mbajti me ''gravitas'' të madhe (vetëpërmbajtje). Tregohet se mbreti, duke parë vlerën e Skevolës, hoqi dorë nga Roma. ''Gravitas'' e Skevolës, jo vetëm i dha epitetin ''scevola'' ("mëngjarashi"), por kontribuoi gjithashtu në bindjen e Porsenës të mos i sulmonte romakët, i çoroditur nga vendosmëria e tyre. Pra ''gravitas'' nënkupton një sjellje serioze, të përllogaritur, siç kërkojnë rrethanat, pa asnjë teprim. Kjo vlen për periudhën arkaike dhe pjesërisht republikane. Ndërsa për periudhën perandorake ''gravitas'' paraqitet shumë më pak në shkrime dhe, aty ku flitet, koncepti ka ndryshuar përkundrejtë periudhës pararendëse, ku tashmë do të përkufizohej si një sjellje false duke luajtur, i sjellshëm dhe i ëmbël, do me thënë aftësia për tu përshtatur e oborrtarit ose e ''cliens'', që bën çdo gjë për të marë favorin e padronit ose të princit. === Vlera të tjera romake === Përveç vlerave themelore të ''mores'', perandorët me vendimet e tyre përcaktonin se cilat vlera duhet të respektoheshin për ta bërë bashkësinë më të mirë. Nga ana tjetër autorët latinë<ref>[[retorika|Retorë]], historianë, eruditë, juristë, etj.</ref> mbështesnin vlerat e tyre dhe zakonet e mira, duke u bazuar te tradita e periudhave të mëparshme, pa lënë pas dore realtitetin e ri të ''civitas'' ku jetonin. Do me thënë, krijonin një identikit të ''bonus civis'' dhe duke identifikuar vlerat e shumta që duheshin ndjekur, ngushtësishtë të lidhur njëra me tjetër: ;''Amicitia'' ''Amicitia'' në idealistikën romake nuk nënkupton thjeshtë konceptin tonë të miqësisë, por në kuptim më të gjerë lidhjen e aleancës që mund të kishte midis dy kombeve apo raportin midis ''patronus'' dhe ''cliens''. ''Amicitia'' shihej nga romakët e lashtë si vlerë që kishte të bënte me ndjekjen e interesave të përbashkëta, e përfaqësuar edhe nga një perëndi. Por, termi ''amicitia'' i afrohej edhe konceptit të tanishëm të miqësisë, mbi të gjitha në [[shekulli II|shekullin e II të e.s.]], e lidhur me fjalët ''amicus'' dhe ''amor''. Vetë ''cliens'' i ''patronus'' përkufizohej si mik, edhe pse kishte dallim trajtimi midis klientëve më intimë dhe ata që konsideroheshin "më pak miqësorë"; në fakt ekzistonin kategori të ndryshme "miqësie", në këtë rast, në të vërtetë, të quaje ''amicus'' ''cliens'' ishte thjeshtë një fenomen kortezie, që mund shumë mirë të imponohej. ;''Ambitiosa morte'' Vlera e vetëvrasjes: romakët e konsideronin një formë vdekjeje fisnike, më shumë se jeta e jetuar pa dinjitet. Është një gjest i konsideruar shumë i rëndësishëm, si politikisht ashtu dhe publikisht, që e shkundëte mjaft aprovimin në kulturën romake. Në periudhën perandorake pastaj, kjo sjellje do të bëhej shumë e rëndësishme, gati në modë, për të protestuar kundër tiranëve perandorakë. Arketipi i vetëvrasësit paraqitet nga Katon Uticensi, në protestë ndj mbipushtetit të [[Jul Çezari|Çezarit]], apo vetëvrasja e [[Petroniu]]sit, që vdiq duke diskutuar me miqtë, gati se ishte duke rënë në gjumë, apo edhe vetëvrasja e [[Lucius Annaeus Seneca|Senekës]], por historia e lashtë romake përkujton edhe shumë të tjerë. ;''Abstinentia'' Çinteresimi, ndershmëria, integriteti moral. Përcakton sjelljen e ç‘interesuar, veçanërisht e administratorit përkundrejtë gjësë publike. ;''Aequitas'' Është ndjenja që frymëzon barazinë dhe drejtësinë, mbi të gjitha në kuadrin juridik; shembuj jep Ulpiani, duke përshkruar drejtësinë e vërtetë. ;''Auctoritas'' [[Skeda:Giovanni Bellini - Continence of Scipio (detail, half-left part) - WGA1766.jpg|parapamje|majtas|upright=1.6|''Continetia Scipionis'', e [[Giovanni Bellini]]-t ([[1508]])]] '''Auctoritas''' është vlera e prestigjit dhe e besimit që një burrë, në zotërim të kësaj vlere jep, në fillim e lidhur me fenë nënkuptonte të rrisje, ndihmoje të tjerët. Në një periudhë të dytë, kur do të bëhej një vlerë tipike laike, përckatoi besueshmërinë, ndikueshmërinë, do me thënë aftësinë për të ndikuar të tjerët.<ref>Mbi të gjitha në kuadrin oratorik.</ref> Kjo e dyta konsiston në një ekuilibër midis pushtetit politik dhe prestigjit shoqëor, besueshmërisë, përgjegjshmërisë personale.<ref>''Ward''. fq. 58</ref> Ndërsa [[Ciceroni]] e konsideron një bashkësi e ''Dignitas'' dhe ''Virtus''. Auctoritas në të rast është një formë shumë e lartë pushteti, që nuk lidhet domosdoshmërisht me pushtetin politik, por ushtronte shtrëngimin ose komandën nëpërmjet forcës së bindjes, falë karizmës së vetë. Auctoritas nënkupton një seri të drejtash dhe detyrash nga kush është në zotërim, për shembull atribuimi i detyrave publike apo ti besosh angazhimeve që mereshin. Figura që historikisht i afrohet është [[Augusti|Oktavian Augusti]] që e ushtroi autoritetin e tij, jo aq nëpërmjet kompetencave që zotëronte, por duke ditur të jipte një urdhër pa e imponuar, duke i bindur vartësit e tij dhe duke patur respekt për institucionet publike. [[Skeda:Arco di costantino, rilievo aureliano, 05.jpg|parapamje|''Submissio ose Clementia'' (nënshtrimi i një kreu barbar): Perandori [[Kostandini i Madh|Kostandini I]]-[[Mark Aureli]], me Pompeianin në shpinë, është në një podium të lartë para ushtarëve dhe ''aquiliferi'' me ''signa'' dhe me një gjest mëshire liron një princ barbar, që mbron të birin tepër të ri me një krahë mbi shpatull (Harku i Kostandinit).]] ;''Benignitas'' Mirësi, dashamirësi e lidhur si me ''Humanitas'', ashtu dhe me ''Clementia'' ;''Clementia'' ''Clementia'' është vlera që priret ta moderojë shpirtin përkundrejtë të mundurve, pa u hakmarrë, ose në ëmbëlsinë e superiorit vëren gabimet e inferiorit dhe ndjen keqardhje. Është e ndërlidhur me ''benevolentia'' ose ''Magnitudo animi''. Është sjellja e një burri që mban pushtetin në një situatë të caktuar, por nuk mbizotërohet nga zemërimi dhe dhe mizoria, por nga dashamirësia, duke i mbizotëruar impulset negative: raporti, për shembull i ''paterfamilias'' të mirë përkundrejtë bijve ''alieni iuris'' ose të romakut të mirë përkundrejtë të mundurve. Megjithatë duhet bërë një saktësim, pasi sipas [[Ciceroni]]t, duhet të ishe i mëshirshëm kundër atij që dorëzohej dhe nënshtrohej, por të pamëshirshëm me atë që rrebelohej: ''hostes''. Kjo është një karakteristikë që vërehet nga romakët përkundrejtë popullsive të mundura, mbi të gjitha kur perandoria shtrihej në masë më të madhe, duke u dhënë edhe të huajve pozicione të rëndësishme në politikën romake. ;''Concordia'' Concordia, marrëveshja, mirëkuptimi, harmonia; në fillim konsiderohej jashtë fushës politike, por pastaj, me ndikimin grek do të merte rëndësi, si për fushën politike, ashtu dhe për atë filozofike. ;''Consilium'' Dituria, gjykimi, urtësia, aftësia për të vendosur. Fjala, e pasur me kuptime, duket si një nga vlerat më të lashta të [[Gjuha latine|latinitetit]] dhe tregon reflektimin e sjelljes me qetësi dhe në pavarësi të plotë gjykimi. ;''Constantia'' Qëndrueshmëria, kostanca, këmbëngulja, forca shpirtërore, koherenca.<ref>[[Tit Livi]], ''Ab Urbe Condita Libri''. xxii. 58. Shiko edhe Commentary on Livy 1-5 të Ogilvie.</ref> Fjala në vetëvete përcakton këmbënguljen e fortë, qëndrueshshmërinë e një sjelljeje dhe të një virtyti etiko-politik, tipikisht romak. Kjo vlerë, e çiftëzuar me gravitas, ka zhvilluar një rol të madh në historinë dhe suksesin e popullit romak. Constantia u lejonte romakëve të qëndronin të përqëndruar dhe aktivë në kohët e turbullirave të mëdha dhe humbjeve shkatërruese, si për shembul fushata e [[Hanibali|Hanibal Barkës]], me ak fjalë vlera e të mos dorëzuarit kurrë. ;''Cultus'' Ishte ndjekja aktive dhe zbatimi korrekt i ritualeve për sa i përket hyjnisë.<ref>Adkins. fq. 55</ref> Pratikat fetare romake orientoheshin drejtë zbatimit korrekt të riteve, jo drejtë etikës dhe moralit të personit. Perënditë ishin të kënaqur nëse ritet do të zhvilloheshin me vëmendje nga romakët, prandaj ata shpresonin të arrinin mbështetjen e tyre nëpërmjet zhvillimit të flijimeve dhe formulave të tjera rituale, nëse kryheshin korrektësisht. ;''Religio'' {{See also|Feja romake}} Nuk ishte "fe" në kuptimin modern të fjalës. ''Religio'' është e lidhur me foljen latine religare, që ka kuptimin "të lidhesh". Në mendjen e romakëve të vjetër, ''religio'' përfaqësonte një lidhje midis hyjnores dhe vdekatarëve. Kjo lidhje është më shumë respekti dhe detyrimi për tu nënshtruar dhe të besëtytënisë, të lidhur me praktika fetare dhe zakone të romakëve të lashtë: si burrat, ashtu dhe gratë duhet të ishin të vetëdijshëm për këto lidhje për të nderuar perëndinë nëpërmjet praktikave fetare,<ref>Adkins. fq. 190</ref> në përpjekje për të ruajtur një ''pax deorum''.<ref>nga latinishtja "''Paqja e zotave''"</ref> Në përputhje me emrin, mbiemri ''religiosus'' përfaqëson lartësimin e praktikës fetare, deri në pikën e prekjes së besëtytënisë. Sipas romakëve ''religio'' konsiderohej si një pjesë e nevojshme e jetës, në mënyrë që të ruhej rendi dhe tradita në bashkësi apo në masë më të madhe, në botë. Motivimi në bazë të këtyre besimeve, nuk është moralisht e themeluar mbi vlerat moderne judaiko-kristiane, por mbi kënaqjen e zotave dhe pritshmëria e shpërblimeve. Për të garantuar një fitor, i premtohej një tempull një perëndie, ose, me shpresën e lehtësimit të vështirësive, anëtarët e bashkësisë kryenin flijime. [[Tit Livi]] e nënkupton këtë nevojë në përshkrimin e tij të kapjes së shtatores së perëndeshës Junona nga Veio. Zbulon se eshte kundër religio-s së [[Etruskët|etruskëve]] nëse preket shtatorja, përveç nëse nuk je një anëtarë i priftërinjve apo bëheshe nëpërmjet trashëgimisë. Ushtarët romakë, nga ana e tyre, janë të pastër, nëse nuk nderojnë perëndeshën. Kjo nuk është e lidhur me ''pietas'' dhe moralitetin e saj të ndërlidhur, por ishte e ndërlidhur me konceptin e ''cultus''. ;''Decorum'' Zbukurim, përshtatshmëri, ajo që përputhet me një person të caktuar në disa aspekte e ngjashme me ''Nobilitas''. ;''Dignitas'' ''Dignitas'' është vlera e [[dinjiteti]]t dhe prestigjit të një qytetari romak dhe nën këtë konsiderim, nga ana e të tjerëve. Por kjo kishte të bënte me pjesën sipërfaqësore të prestigjit, do me thënë respekti i të tjerëve në kuptimin sipërfaqësor dhe jo të plotë, si ''auctoritas''. ''Dignitas'' është një nga rezultatet fundore që synonin të vizualizonin vlerat e idealit romak dhe shërbimin e shtetit në forma primati, pozicioni ushtarak dhe magjistrature. ''Dignitas'' qe vlera e reputacionit, e nderit dhe e vlerësimit. Kështu, një romak që u tregonte atyre ''gravitas, constantia, fides, pietas'' dhe vlera të tjera, do të bëhej një romak në zotërim të ''dignitas'' midis bashkë-moshatarëve të tij. Në të njëjtën mënyrë, nëpërmjet këtij rrugëtimi, një romak mund të fitonte ''auctoritas'', "prestigj dhe respekt". ;''Disciplina'' Disciplina, edukata, formimi civil dhe ushtarak i qytetarit. Disciplina ishte për romakët baza e patjetërsueshme e shtetit, e dukshme nëpërmjet disiplinës ushtarake dhe në të gjitha fushat e jetës. ;''Exemplum'' Shembulli, modeli. Është vlera e përbërë nga një veprim i lavdishëm i kryer nga një paraardhës, në detyrim për tu imituar dhe shumëfishuar. ;''Gingillatio'' Vlerë që u afermuar në latinitetin e vonë, termi përkufizon një kërkim të përmbajtur të kënaqësisë pa iu dhënë në mënyrë të shfrenuar, por duke respektuar vetëveten dhe idealin e ''enkràteia'' (moderimit, vetëpërmbajtjes). Disa studjues mbështesin mendimin se kjo vlerë u fut në brendësi të ''mos maiorum'' falë afermimit gjithmonë e më të madh të [[krishtërimi]]t.<ref>C. Edwards, ''The Politics of Immorality in Ancient Rome'', [[Cambridge University Press]], 2002, fq. 36</ref> ;''Gloria'' ''Gloria'' është fama që arrihet pasi ke përmbushur veprime me vlera, prandaj është ngushtësisht e lidhur me ''virtus'', për mos të qenë inferior ndaj të parëve. Elementi që karakterizon shoqërinë aristokratike në fillim të e ndjekur edhe nga ''civis novum''. Mund të shprehet edhe si njohje dhe lavdërim nga ana e bashkësisë. Edhe ''gloria'' në një kohë të parë konsiderohej e trashëgueshme nga ati te biri dhe vetëm më vonë konsiderohej për tu arritur me veprat e veta. ;''Honor'' Nderi, do me thënë pozicioni honorifik pas një gjesti të caktuar të lidhur me ''virtus'' dhe ''gloria''. ;''Riesumatio'' Nderi që u rezervohej trupave të të vdekurve tashmë të varrosur, që përbëhej nga ofrimi të vdekurve ushqime dhe pije, si të ishin të gjallë, për të favorizuar dekompozizimin dhe ushqimin e jetës në Had. ;''Humanitas'' Ishte vlera që na dallon nga kafshët dhe bishat e egra dhe nga qeniet primitive, do me thënë nga mirëkuptimi dhe dashamirësia e kulturës së shijes dhe elegancës. Humanitas në këtë rast nuk është e lidhur me rolin e qytetarit apo ushtarit, por ka të bëjë me vetë personin, individin. Humanitas në një farë pike do të bëhej gjithmonë e më elitare, do me thënë zotërim përjashtimor i rretheve aristokratike, që, me arsimin e tyre superior përpiqeshin vazhdimisht përpunonin: disponibiliteti, indulgjenca, butësia, ëmbëlsia, moderimi. Në periudhën perandorake kjo vlerë do të shmangej, pasi konsiderohej një sjellje e aristokracisë dhe e arsimimit superior. Në këtë mënyrë do të identifikohej në periudhën perandorake një ''nuova Humanitas popolare'' që tregonte besueshmëri, sjellshmëri dhe karakter të mirë pa nënkuptuar arsimimin superior. ;''Industria'' Veprimtaria, të qenit punëtorë. Termi përkufizon vlerën që e shtyn njeriun politik në bashkëpunimin e zellshëm në kuadrin e shtetit. ;''Libertas'' Liria, sjellje e lirshme jashtë nga artificat e afta për tu përballur me qëndrueshmëri me çdo situatë të jashtme. Tipike e aristokracisë romake. ;''Magnitudo animi'' Shpirtmadhësia, shpirtgjerësia, përcakton sjelljen e shkëputur dhe madhështore me të cilën qytetari, mbi të gjitha fisniku, sillet në raport me të tjerët. ;''Nobilitas'' Përfaqëson një kuptim abstrakt, frymëzimin për të qenë të denjë për virtytet e të parëve. ;''Otium'' Nëse për modelin e qytetarit arkaik Otium donte të thoshte mungesa e punimit nga ana e qytetarit-ushtar që ose kultivonte ose luftonte, në përiudhën republikane do të identifikohej, në vija të gjera nga [[Ciceroni]], me mungesën e veprimtarisë. Por ndikimi grek, e shihte otium si pushim i veprimtarive të përditshme përkundrejtë shtetit, me synimin e studimit intelektual: nga kjo do të lindëte në një kohë të dytë sfocoja e Ciceronit për ta parë otium si veprimtari pozitive,<ref>Pasi romakët kishin një traditë si popull punëtor.</ref> me dallime nga ai grek. Në fakt në rastin romak shihej si qetësia e ekzistencës private, kushtuar veprimtarive intelektuale, të llojit të letërsisë dhe filozofisë. [[Ciceroni]] e shihte otium si veprimtari edhe politike me synim përmirësimin e qytetit. Në republikën e vonë dallohen dy otium: ''otium luxuriosum'' kushtuar veprimtarish pa asnjë dobi apo të turpshme dhe ''otium tranquillum,'' qetësia dhe kthjelltësia e pashqetësuar e të urtit që punon në mënyrë intelektuale. [[Skeda:VESPASIANUS RIC II 437-151705.jpg|parapamje|372px|Majtas: [[Vespaziani]]: sesterc<ref>Roman Imperial Coinage ''Vespasianus'', II, 437; BMCRE 555; Cohen 327.</ref> IMP CAES [[Vespaziani|VESPAS]] AUG PM TRP PP COS III, kokë e kurorëzuar me dafina drejtuar djathtas; djathtas: [[Pax romana|PAX AUGUSTI]], hyjnesha e ''Paqes'' në këmbë drejtë të majtës, mban një degë dhe një ''cornucopia''; S C.]] ;''Pax'' {{See also|Pax romana}} Ekzistonin në periudhën romake dy vlera të lidhura me ''Pax'': ''Pax animi,'' do me thënë kthjelltësia dhe qetësia e individit të veçantë dhe Pax e shtetit. Vlera e dytë ishte më e ndërlikuar, në fakt vihej në pah vetëm duke nisur nga periudha augustiane, pasi vërehet se nëpërmjet ''pax'' prodhohet edhe mirëqenie dhe zhvillimi i mirë i shtetit, që, me luftërat nuk ishte. Nga këtu do të konceptohej si vlerë, pasi nga pax rridhte perandoria dhe situata e sikurisë së qytetarit individual që nuk shihet më i kërcënuar nga luftëra dhe mund të jetoi i qetë. Që në kohën e [[Jul Çezari|Çezarit]] i ishin kushtuar tempuj hyjneshës së Paqes në vitin [[49 p.e.s.]], pasi ishin ndërgjegjësuar për rëndësinë për një popull të të qenit në paqe; kjo filozofi pastaj u ndoq nga [[Augusti]] që do ta fuste kultin në Romë me ''Ara Pacis,'' një altar kushtuar perëndeshës së Paqes, me synim që fushatat ushtarake në [[Hispania]], në fund, vetë perandori [[Vespaziani|Tit Flavio Vespasiani]] do të ndërtonte Tempullin e Paqes. Në të vërtetë edhe më i hershëm se Periudha Mbretërore merte njëfarë rëndësie: vetë Numa Pompilius dëshironte që tempulli i [[Janusi|Janit]] të ishte i hapur në periudhën e luftës dhe i mbyllur në atë të paqes. Shumë poetë këmbëngulnin mbi paqen si prurëse e pjellorisë, mirëqenies dhe vlerave gjithmonë pozitive. ;''Pudor'' Droja, turpshmëria, moraliteti i përkufizon drojën e qytetarit romak që parapëlqen të flas për gjëra të caktuara privatisht në vend se në publik, përveç përcaktimit të dëlirësisë dhe dinjitetit, në ndërlidhje edhe me modestia. ;''Simplicitas'' Është koncepti i të jetuarit sipas orgjinave në mënyrë të thjeshtë, tipike e Periudhës Mbretërore, në Periudhën Republikane do të merte një vlerë të konsiderueshme, pasi ajo do të shihej edhe si tu ekspozoheshin rreziqeve të mëdha, pasi e vendoste subjektin që të mos u kushtonte vëmendje rreziqeve, mbi të gjitha gjatë Periudhës së Perandorake, plotë me lojëra pushteti dhe personazhesh hipokrite, siç pohon [[Lucius Annaeus Seneca|Seneka]]. Kështu në periudhën perandorake vlera e ''simplicitas'' do të merte një vlerë të re sjelljeje spontane, të lirshme, por duke e ushtruar me masë, do me thënë duke iu përshtatur periudhës së re, ku simplicitas nuk mjaftonte më nëse nuk doje të pësoje ofendim dhe përçmim. Vetë [[Mark Valerio Marciali|Marciali]] flet për ''prudens simplicitas'' pasi nuk është më e përshtashme në kohët perandorake plotë me lojëra. ;''Urbanitas'' e ''rusticitas'' ''Urbanitas'' tregon shijen e mirë dhe shpirtin natyror pa teprimet e njeriut elegant, një lloj ''bon ton'' romak. Në vijim do ti kundërvihej vlerave të vjetra romake për shkak të ndikimit grek, pasi do të përcaktonte rafinimin në kërkim të luksit dhe të kujt donte të dukej detyrimisht në modë në kundërvënie ndaj ''Rusticitas'' dhe ndaj ''Industria'', do me thënë kujt kënaqej me jetën e thjeshtë fshatare të fushës kushtuar punës. ==Shiko edhe== {{Div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * ''[[O tempora, o mores!]]'' * [[Romanitas]] * [[E drejta romake]] * [[Feja romake]] * [[Mitologjia romake]] * [[Kulti i të parëve]] * [[Appius Claudius Caecus]] * [[Gaius Marius]] * [[Martesa në Romën e lashtë]] * [[Kanuni]] * [[Manusmriti]] * [[E drejta morale]] * [[Vlera kulturore]] * [[Kodi i nderit]] * [[Justitia]] * [[Zakoni]] * [[Morali]] * [[Tabu]] * [[Hamurabi]] * [[Juvenali]] * [[Gjeorgjiket]] * [[Horaci]] * [[Lucius Annaeus Seneca]] * [[Mark Fabius Kuintiliani]] * [[Edukimi i oratorit]] * [[Caecilius Statius]] * [[Publius Papinius Statius]] * [[Mark Valerio Marciali]] * [[Letrat e Ciceronit]] * [[Ligjëratat e Ciceronit]] * [[Varroni]] * [[Kornel Nepoti]] * [[Nepotis Vitae]] * [[Turma (njësi ushtarake)]] * [[Albaniana (fortesë romake)]] * [[Alba Longa]] * [[Albanët (latinë)]] * [[Albaniana (fortesë romake)]] * [[Appius Claudius Caecus]] * [[Arsimi në Romën e lashtë]] * [[Arti romak]] * [[Auguri]] * [[Braccae]] * [[Bujqësia në Romën e lashtë]] * [[Castra]] * [[Censori]] * [[Ciceroni]] * [[Curia Calabra]] * [[Di Manes]] * [[Diktatori romak]] * [[Dominati (Roma)]] * [[Dymbëdhjetë Tabelat]] * [[Ekonomia Romake]] * [[Enea Ankiziadi]] * [[Eneida]] * [[Fasti Ostienses]] * [[Fëmijëria në Romën e lashtë]] * [[Filozofia e lashtë romake]] * [[Gjeografia e Strabonit]] * [[Historia e Kushtetutës romake]] * [[Horaci]] * [[Iliro-romakët]] * [[Institucionet politike të Romës së lashtë]] * [[Jus trium liberorum]] * [[Kalendari Romak]] * [[Kalendat]] * [[Këshilli i Plebejve]] * [[Kodeksi i Justinianit]] * [[Kodeksi i Theodosit]] * [[Kohorta (njësi ushtarake)]] * [[Kolonia Romake]] * [[Kopshtet romake]] * [[Kultura e Romës së lashtë]] * [[Kuvendi i Centurionëve]] * [[Kuvendi i Kuriatit]] * [[Kuvendet Romake]] * [[Kuvendi Tribal]] * [[Kuzhina antike romake]] * [[Latinët në Itali]] * [[Letërsia e vjetër greke e romake]] * [[Ludi]] * [[Lustrum]] * [[Lustratio]] * [[Legjioni romak]] * [[Magjistratët romakë]] * [[Martesa në Romën e lashtë]] * [[Moda e flokëve në Romën e lashtë]] * [[Monarkia romake]] * [[Monti Albani]] * [[Notitia Dignitatum]] * [[Novus homo]] * [[Panem et circenses]] * [[Pax Romana]] * [[Perandoria Romake]] * [[Principati (Roma)]] * [[Pretori]] * [[Remi dhe Romuli]] * [[Republika Romake]] * [[Roma e lashtë]] * [[Romanizimi (kulturor)]] * [[Rrugët romake]] * [[Sabinët]] * [[Sabelianët]] * [[Senati Romak]] * [[Skllavëria në Romën e lashtë]] * [[Spektaklet Romake]] * [[SPQR]] * [[Teknologjia në Romën e lashtë]] * [[Të Drejtat Latine]] * [[Themelimi i Romës]] * [[Tirones]] * [[Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake]] * [[Ushtria Romake]] * [[Veshjet në Romën e lashtë]] * [[Virgjili]] {{Div col end}} == Shënime == {{Notelist|21em}} == Referime == {{Reflist|21em}} == Bibliografia == ;Burime antike {{Refbegin|40em}} * {{Cite book|title=Historia Augusta|title-link=Historia Augusta|language=la}} ([[Wikisource:la:Historia Augusta|teksti latin]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/home.html përkthimi anglisht]). * {{Cite book|author=Oktavian Augusti|author-link=Augusti|title=Res gestae divi Augusti|language=la}} ([[Wikisource:la:Res gestae|teksti latin]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [[Wikisource:en:Res Gestae Divi Augusti|përkthimi anglisht]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}}). * {{Cite book|author=Dion Kasi|author-link=Dion Kasi|title=Romaike Historia|language=grc}} ([[Wikisource:el:Ρωμαϊκή Ιστορία|teksti grek]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/home.html përkthimi anglisht]). * {{Cite book|author=Dionisi i Halikarnasit|author-link=Dionisi i Halikarnasit|title=Antiquitatum Romanarum|title-link=Antiquitatum Romanarum|language=grc}} ([http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dionysius_of_Halicarnassus/home.html përkthimi anglisht]). * {{Cite book|author=Eutropi|author-link=Eutropi|title=Breviarium ab Urbe condita|language=la}} ([[Wikisource:la:Breviarium historiae romanae|teksti latin]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [[Wikisource:en:Abridgement of Roman History|përkthimi anglisht]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}}). * {{Cite book|author=Flavius Jozefi|author-link=Flavio Josefi|title=Ἰουδαϊκὴ ἀρχαιολογία|language=grc}} ([[wikisource:el:Ιουδαϊκή αρχαιολογία|teksti grek]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [[wikisource:en:The Antiquities of the Jews|përkthimi anglisht]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}}). * {{Cite book|author=Herodiani|author-link=Herodiani|title=τῆς μετὰ Μάρκον βασιλείας ἱστορία|language=grc}} ([http://www.livius.org/sources/content/herodian-s-roman-history/ përkthimi anglisht] e [[Wikisource:en:History of the Empire From the Death of Marcus|këtu]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}}). * {{Cite book|title=Corpus Inscriptionum Latinarum|author-link=Corpus Inscriptionum Latinarum|publisher=Berolini|url=http://db.edcs.eu/epigr/epikl.php?s_sprache=it|author=C. I. L.|volume=XVII vol.|year=1863|language=la|access-date=2 nëntor 2025|archive-date=11 shtator 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250911123203/https://db.edcs.eu/epigr/epikl.php?s_sprache=it|url-status=dead}} * {{Cite book|author=Tit Livi|author-link=Tit Livi|title=Ab Urbe condita libri|language=la}} ([[Wikisource:la:Ab Urbe Condita|teksti latin]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [https://en.wikisource.org/wiki/From_the_Founding_of_the_City versioni anglez] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}}). * {{Cite book|author=Tit Livi|author-link=Tit Livi|title=Periochae ab Urbe condita|language=la}} ([[Wikisource:la:Ab Urbe Condita – Periochae|teksti latin]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}}). * {{Cite book|author=Amian Marcelini|author-link=Amian Marcelini|title=Rerum gestarum libri XXXI|language=la}} ([[Wikisource:la:Res Gestae Libri XXXI|teksti latin]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Ammian/home.html versioni anglisht]). * {{Cite book|author=Vellej Paterkuli|author-link=Vellej Paterkuli|title=Historiae Romanae ad M. Vinicium consulem libri duo|title-link=Paterculi Historiae Romanae|language=la}} ([[Wikisource:la:Historiae Romanae Ad M. Vinicium Libri Duo|teksti latin]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Velleius_Paterculus/home.html përkthimi anglisht këtu] e [[Wikisource:en:Compendium of the History of Rome|këtu]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}}). * {{Cite book|author=Plini i Vjetri|author-link=Plini Plaku|title=Naturalis historia|language=la}} ([[Wikisource:la:Naturalis Historia|teksti latin]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/home.html versioni anglez]). * {{Cite book|author=Plutarku|author-link=Plutarku|title=Βίοι Παράλληλοι|language=grc}} ([[Wikisource:el:Βίοι Παράλληλοι|teksti grek]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/home.html përkthimi anglisht]). * {{Cite book|last=Pomponius|first=Sekst|title=Pomponii de origine iuris fragmentum, recogn. et adnotatione critica instruxit F. Osannus|year=1848|language=la}} * {{Cite book|author=Publius Kornelius Taciti|author-link=Taciti|title=Annales|language=la}} ([[Wikisource:la:Ab excessu divi Augusti (Annales)|teksti latin]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}}, [http://www.progettovidio.it/tacitoopere.asp përkthimi italisht] e [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Tacitus/home.html?tw_p=twt përkthimi anglisht]). * {{Cite book|author=Publius Kornelius Taciti|author-link=Taciti|title=Historiae|language=la}} ([[Wikisource:la:Historiae (Tacitus)|teksti latin]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}}; [https://it.wikisource.org/wiki/Storie_(Tacito) përkthimi italisht] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}}; [[Wikisource:en:The Histories (Tacitus)|përkthimi anglisht këtu]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Tacitus/home.html këtu]). * {{Cite book|author=Gaius Svetoni Trankuili|author-link=Svetoni|title=De vita Caesarum libri VIII|language=la}} ([[Wikisource:la:De vita Caesarum libri VIII|teksti latin]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}} e [http://www.progettovidio.it/svetonioopere.asp përkthimi italisht]). * {{Cite book|author=Mark Terencius Varroni|author-link=Varroni|title=De lingua Latina|language=la}} ([http://www.thelatinlibrary.com/varro.html teksti latin]). * {{Cite book|author=Zosimi|author-link=Zosimi (historian)|title=Ἱστορία Νέα, Historia nova|language=grc}} ([[Wikisource:it:Della Nuova Istoria|përkthimi italisht]] {{Skeda:Wikisource-logo.svg|15px}}). {{Refend}} ;Burime historiografike moderne {{Refbegin|41em}} * Adkins, L. dhe Adkins, R. ''Dictionary of Roman Religion''. New York: [[Oxford University Press]], 2000. * {{Cite book|author=Ascanio Modena Altieri|title=Impero in Moneta. Simboli e allegorie nel conio romano da Augusto a Diocleziano|publisher=Arbor Sapientiae Editore|language=it|year=2025|location=Romë|isbn=979-12-81427-77-8}} * {{Cite book|last=Amelotti|first=Mario|others=Mario Talamanca|title=Lineamenti di storia del diritto romano|year=1989|publisher=Giuffrè|language=it|pages=VIII - 762|isbn=88-14-01823-5}} * Berger, Adolph. ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law''. Philadelphia: The American Philosophical Society, 1991. * Pietro Bonfante, Istituzioni di diritto romano * {{Cite book|last=Campanini|author2=Carboni|title=NOMEN - Il nuovissimo Campanini Carboni. Latino Italiano - Italiano Latino|publisher=Paravia|language=it|location=Torino|year=2003}} * Huber Cancik dhe Helmuth Schneider (red.). ''Brill's New Pauly''. Antiquity volumes: Brill, 2008 Brill Online. * Gian Biagio Conte - Emilio Pianezzola, Storia e testi della letteratura latina, Le Monnier, 2003, 3 volumi. * {{Cite book|author=Hermann Dessau|title=Inscriptiones Latinae Selectae|volume=3 vol.|date=1892-1916|url=https://openlibrary.org/books/OL23306529M/Inscriptiones_latinae_selectae|via=Open Library|language=la}} * Federico D'Ippolito, Giuristi e sapienti in Roma arcaica - Roma [ecc.]: Laterza, 1986. - 121 fq. * Georges Dumezil / La religione romana arcaica; con una appendice su La religione degli etruschi; botimi italian dhe përkthimi nën kujdesin e Furio Jesi. - Milano: Rizzoli, c1977. - 614 fq. * {{Cite book|author=A. E.|title=L'Année épigraphique|publisher=Anneeepigraphique.msh-paris|date=1888-2024|url=http://www.anneeepigraphique.msh-paris.fr/|language=fr|archive-date=16 shtator 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080916093001/http://www.anneeepigraphique.msh-paris.fr/}} * Carla Fayer, Aspetti di vita quotidiana nella Roma arcaica: dalle origini all'eta monarchica - Roma: L'Erma di Bretschneider, 1982. - 317 fq. * De Francisci, Primordia civitatis * Gennaro Franciosi, Famiglia e persone in Roma antica: dall'eta arcaica al principato - 3. ed. - Torino: G. Giappichelli, 1995!. - 256 fq. * Fredericks, S. C. 1969. ''Mos maiorum in Juvenal and Tacitus.'' University of Pennsylvania Press. * Guarino, Antonio; Storia del diritto romano. * Guarino, Antonio; Le Origini quiritarie. * Hoffmann, Zsuzsanna. 1982. "The Parody of the Idea of mos maiorum in Plautus." ''Oikumene'', III, 217–223. * Hölkeskamp, Karl-Joachim. 2010. ''Reconstructing the Roman Republic: An Ancient Political Culture and Modern Research (translated by Henry Heitmann-Gordon; revised, updated, and augmented by the author).'' Princeton/Oxford: Princeton University Press. * Kenty, Joanna. 2016. "Congenital Virtue: Mos Maiorum in Cicero's Orations." ''Classical Journal'' 111.4:429-462 * Bernhard Linke dhe Michael Stemmler, ''Mos maiorum: Untersuchungen zu den Formen der Identitätsstiftung und Stabilisierung in der Römischen Republik'', Shtutgart: F. Steiner, 2000, 219 faqe, ISBN 3-515-07660-3 * Bronislaw Malinowski / Diritto e costume nella societa primitiva; introduzione di Antonio Colajanni. - Roma: Newton Compton, 1972. - 166 fq. ill. * {{Cite book|last=Mario|first=Talamanca|title=Istituzioni di diritto romano|year=1989|publisher=Giuffrè|language=it}} * {{Cite book|last=Orestano|first=Riccardo|title=I fatti di normazione nell'esperienza romana arcaica|year=1967|language=it|location=Torino|page=280}} * {{Cite book|last=Pugliese|first=Giovanni|others=Francesco Sitzia dhe Letizia Vacca|title=Istituzioni di diritto romano|publisher=Giappichelli|language=en|location=Torino|page=1057}} * {{Cite book|last=Pugliese|first=Giovanni|others=Francesco Sitzia e Letizia Vacca|title=Istituzioni di diritto romano — sintesi|publisher=Giappichelli|language=en|location=Torino|pages=VIII - 567}} * ''Oxford Classical Dictionary''. 3rd Revised Ed. New York: [[Oxford University Press]], 2003. * Hans Rech, ''Mos maiorum. Wesen und Wirkg der Tradition in Rom'', Lengerich i. W., 1936. * Roma arcaica e le recenti scoperte archeologiche: giornate di studio in onore di U. Coli, Firenze, 29-30 maggio 1979. - Milano: Giuffrè, 1980. - VIII, * Segal, Erich. 1976. “''O tempora, o mos maiorum''.” In ''The Conflict of Generations in Ancient Greece and Rome'', Edited by Bertman, Stephen S., 135–142. Amsterdam: Grüner. * Francesco Sini, Documenti sacerdotali di Roma antica - Sassari: Libreria Dessì editrice. * Stambaugh, John E. ''The Ancient Roman City''. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1988. * Tröster, Manuel. 2012. "Plutarch and ''mos maiorum'' in the ''Life of Aemilius Paullus''." ''Ancient Society'' 42, 219–254. * Ward, A., Heichelheim, F., Yeo, C. ''A History of the Roman People''. 4th Ed. New Jersey: Prentice Hall, 2003. {{Refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Mos maiorum}} * {{cite web|title=Informazioni sul mos e mos maiorum e sulle sue caratteristiche|url=http://xoomer.virgilio.it/roberto_crosio/IPERTESTO_CA_FOSCARI/mos_maiorum.htm|work=xoomer.virgilio.it|language=it}} * {{cite web|title=Particolarità mos maiorum|work=Ariannaeditrice.it|language=it|url=http://www.ariannaeditrice.it/articolo.php?id_articolo=14508}} * {{cite web|title=I valori della Romanità|work=Romanoimpero.com|language=it|url=https://www.romanoimpero.com/2012/06/i-valori-della-romanita.html}} * {{Cite encyclopedia|title=Mos maiorum|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/topic/mos-majorum|language=en}} {{DEFAULTSORT:Mos Maiorum}} [[Kategoria:Etikë shoqërore]] [[Kategoria:Kultura Romake]] [[Kategoria:Moral]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje latine]] [[Kategoria:Ligji romak]] [[Kategoria:Virtyt]] [[Kategoria:Kode të sjelljes]] orlhdfybc3fsu3n2tlw5xopmc1rbs17 0 391785 3004032 3001658 2026-07-01T23:11:14Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004032 wikitext text/x-wiki '''Joan Ruth Bader Ginsburg''' ishte një avokate dhe juriste amerikane që shërbeu si gjykatëse e Gjykatës së Lartë. Ajo u emërua nga Presidenti Bill Clinton për të zëvendësuar gjykatësin në pension Byron White dhe në atë kohë shihej përgjithësisht si një ndërtues i moderuar i konsensusit. Ajo përfundimisht u bë pjesë e krahut liberal të Gjykatës pasi Gjykata u zhvendos në të djathtë me kalimin e kohës. Ginsburg ishte gruaja e parë hebreje dhe gruaja e dytë që shërbeu në gjykatë, pas Sandra Day O'Connor. Ginsburg kaloi pjesën më të madhe të karrierës së saj ligjore si avokate për barazinë gjinore dhe të drejtat e grave, duke fituar shumë argumente para Gjykatës së Lartë. Ajo mbrojti si avokate vullnetare për Unionin Amerikan të Lirive Civile dhe ishte anëtare e bordit të drejtorëve dhe një nga këshilltaret e saj të përgjithshme në vitet 1970. == Jeta dhe edukimi == Joan Ruth Bader lindi më 15 mars 1933, në Spitalin Beth Moses në Brooklyn, New York City, vajza e dytë e Celia (i mbilindur Amster) dhe Nathan Bader, të cilët jetonin në lagjen Flatbush. Babai i saj ishte një emigrant hebre nga Odessa, Ukrainë, në atë kohë pjesë e Perandorisë Ruse, dhe nëna e saj lindi në Nju Jork nga prindër hebrenj që erdhën nga Krakovi, Poloni, në atë kohë pjesë e Austro-Hungarisë. Vajza e madhe e Baders, Marylin, vdiq nga meningjiti në moshën gjashtë vjeçare, kur Ruth ishte 14 muajshe. Familja e quajti Joan Ruth "Kiki", një pseudonim që Marylin i kishte vënë asaj për të qenë "një foshnjë kicky". Kur "Kiki" filloi shkollën, Celia zbuloi se klasa e vajzës së saj kishte disa vajza të tjera të quajtura Joan, kështu që Celia i sugjeroi mësuesit ta quante vajzën e saj "Ruth" për të shmangur konfuzionin.  Edhe pse jo e devotshme, familja Bader i përkiste familjes Bader. në East Midwood Jewish Center, një sinagogë konservatore, ku Ruth mësoi parimet e besimit hebre dhe u njoh me gjuhën hebraike. nga Tevrati, i cili e mërziti atë. Duke filluar si kampist që në moshën katër vjeç, Ruth ndoqi kampin Che-Na-Wah, një program veror hebre në Liqenin Balfour pranë Minerva, Nju Jork, ku më vonë ishte këshilltare kampi deri në moshën tetëmbëdhjetë vjeç. Celia mori një rol aktiv në edukimin e vajzës së saj, duke e çuar shpesh në bibliotekë. Celia kishte qenë një studente e mirë në rininë e saj, duke mbaruar shkollën e mesme në moshën 15-vjeçare, megjithatë ajo nuk mundi të vazhdonte shkollimin e saj sepse familja e saj zgjodhi të dërgonte vëllain e saj në kolegj. Celia donte që vajza e saj të merrte më shumë arsim, gjë që mendonte se do ta lejonte Ruthin të bëhej mësuese e historisë në shkollë të mesme. Ruth ndoqi shkollën e mesme James Madison, programi juridik i së cilës më vonë i kushtoi një sallë gjyqi për nder të saj. Celia luftoi me kancerin gjatë viteve të shkollës së mesme të Ruth-it dhe vdiq një ditë para diplomimit të Ruth-it. Bader ndoqi Universitetin Cornell në Itaka, Nju Jork dhe ishte anëtare e Alpha Epsilon Phi. Ndërsa ishte në Cornell, ajo u takua me Martin D. Ginsburg në moshën 17-vjeçare. Ajo u diplomua nga Cornell me një diplomë Bachelor të Arteve në qeveri më 23 qershor 1954. Ndërsa ishte në Cornell, ajo studioi nën shkrimtarin ruso-amerikan Vladimir Nabokov dhe më vonë e identifikoi Nabokovin si një ndikim të madh në zhvillimin e saj si shkrimtare. Ajo ishte një anëtare e Phi Beta Kappa dhe studentja më e lartë në klasën e saj të diplomimit. Bader u martua me Ginsburgun një muaj pas diplomimit të saj nga Cornell. Ajo dhe Martin u zhvendosën në Fort Sill, Oklahoma, ku ai u vendos si oficer i Trupave të Trajnimit të Oficerëve Rezervë në Rezervën e Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara pas thirrjes së tij në detyrë aktive. Në moshën 21-vjeçare, ajo punoi për zyrën e Administratës së Sigurimeve Shoqërore në Oklahoma, ku u degradua pasi mbeti shtatzënë me fëmijën e saj të parë. Ajo lindi një vajzë në vitin 1955. Në vjeshtën e vitit 1956, Ginsburg u regjistrua në Shkollën Juridike të Harvardit, ku ajo ishte një nga vetëm 9 gratë në një klasë prej rreth 500 burrash. Dekani i Ligjit të Harvardit thuhet se ftoi të gjitha femrat studente të drejtësisë për darkë në shtëpinë e tij familjare dhe i pyeti studentet femra të drejtësisë, përfshirë Ginsburgun, "Pse jeni në Fakultetin Juridik të Harvardit, duke zënë vendin e një burri?" Kur burri i saj mori një punë në qytetin e Nju Jorkut, i njëjti dekan mohoi kërkesën e Ginsburgut për të përfunduar vitin e saj të tretë drejt një diplome juridike në Harvard në Shkollën Juridike të Kolumbisë, kështu që Ginsburg u transferua në Kolumbia dhe u bë gruaja e parë që mori pjesë në dy rishikime kryesore të ligjit: Harvard Law Review dhe Columbia Law Review. Në vitin 1959, ajo fitoi diplomën e saj për drejtësi në Kolumbia dhe u rendit e para në klasën e saj. == Karriera == Në fillim të karrierës së saj ligjore, Ginsburg hasi vështirësi në gjetjen e punësimit. Në vitin 1960, gjyqtari i Gjykatës së Lartë Felix Frankfurter e refuzoi Ginsburgun për një nëpunës për shkak të gjinisë së saj. Ai e bëri këtë pavarësisht një rekomandimi të fortë nga Albert Martin Sacks, i cili ishte profesor dhe më vonë dekan i Shkollës Juridike të Harvardit. Gjykata për Distriktin Jugor të Nju Jorkut për të punësuar Ginsburgun si nëpunës ligjor, duke kërcënuar se nuk do t'i rekomandonte kurrë një student tjetër të Kolumbisë Palmieri nëse ai nuk i jepte mundësinë Ginsburgut dhe duke garantuar t'i siguronte gjyqtarit një nëpunës zëvendësues nëse Ginsburg nuk kishte sukses. Më vonë atë vit, Ginsburg filloi nëpunësin e saj për gjyqtarin Palmieri dhe ajo e mbajti këtë pozicion për dy vjet. == Jeta personale == Disa ditë pasi Bader u diplomua nga Cornell, ajo u martua me Martin D. Ginsburg, i cili më vonë u bë një avokat i njohur ndërkombëtarisht i taksave që ushtronte profesionin në Weil, Gotshal & Manges. Pas pranimit të saj në Circuit DC, çifti u zhvendos nga New York City në Uashington, D.C., ku burri i saj u bë profesor i drejtësisë në Qendrën Juridike të Universitetit Georgetown. Vajza e tyre, Jane C. Ginsburg FBA (lindur më 1955), është profesore në Shkollën Juridike të Kolumbisë. Djali i tyre, James Steven Ginsburg (lindur në 1965), është themeluesi dhe presidenti i Cedille Records, një kompani regjistrimi të muzikës klasike me bazë në Çikago, Illinois. Ginsburg ishte një gjyshe e katër fëmijëve. Pas lindjes së vajzës së tyre, bashkëshorti i Ginsburgut u diagnostikua me kancer testicular. Gjatë kësaj periudhe, Ginsburg ndoqi klasën dhe mbante shënime për të dy, duke shtypur letrat e diktuara të të shoqit dhe duke u kujdesur për vajzën e tyre dhe burrin e saj të sëmurë. Gjatë kësaj periudhe, ajo gjithashtu bëri Rishikimin e Ligjit në Harvard. Ata festuan 56 vjetorin e martesës më 23 qershor 2010. Martin Ginsburg vdiq nga ndërlikimet nga kanceri metastatik më 27 qershor 2010. Ata folën publikisht për të qenë në një martesë të përbashkët me fitime / prindër të përbashkët, duke përfshirë në një fjalim që shkroi Martin Ginsburg dhe kishte synuar të jepte para vdekjes së tij që Ruth Bader Ginsburg mbajti pas vdekjes. Ginsburg ishte një çifute jo-praktikuese, duke ia atribuar këtë pabarazisë gjinore në ritualin e lutjes hebraike dhe e lidhte atë me vdekjen e nënës së saj. Megjithatë, ajo tha se mund të ishte ndjerë ndryshe nëse do të ishte më e re, dhe ishte e kënaqur që reforma dhe judaizmi konservator po bëheshin më egalitar në këtë drejtim. Në mars 2015, Ginsburg dhe Rabini Lauren Holtzblatt publikuan "Gratë Heroike dhe Vizionare të Pashkës", një ese që thekson rolet e pesë grave kryesore në sagë. Teksti thotë, "Këto gra patën një vizion që të çonte nga errësira që mbulonte botën e tyre. Ato ishin gra të veprimit, të përgatitura për të sfiduar autoritetin për ta bërë vizionin e tyre realitet të larë në dritën e ditës..." Përveç kësaj, ajo i dekoroi dhomat e saj me një përkthim artistik të frazës hebraike nga Ligji i Përtërirë, "Zedek, zedek, tirdof", ("Drejtësia, drejtësia do të ndjekësh") si një kujtesë për trashëgiminë dhe përgjegjësinë e saj profesionale. Ginsburg kishte një koleksion jabot me dantella nga e gjithë bota. Ajo tha në vitin 2014 se kishte një jabot të veçantë që kishte veshur kur lëshonte disidencat e saj (e zezë me qëndisje ari dhe gurë me fytyra) si dhe një tjetër që mbante kur jepte opinionet e shumicës (të verdhë me grep dhe krem ​​me kristale), që ishte një dhuratë nga ligji i saj. nëpunësit. Jabot i saj i preferuar (endur me rruaza të bardha) ishte nga Cape Town, Afrika e Jugut. === Shendeti === Në vitin 1999, Ginsburg u diagnostikua me kancer të zorrës së trashë, i pari nga pesë periudhat e saj me kancer. Ajo iu nënshtrua një operacioni të ndjekur nga kimioterapia dhe terapia me rrezatim. Gjatë procesit, ajo nuk humbi asnjë ditë në stol. Ginsburg u dobësua fizikisht nga trajtimi i kancerit dhe filloi të punonte me një trajner personal. Bryant Johnson, një ish-rezervist i ushtrisë i bashkangjitur në Forcat Speciale të Ushtrisë Amerikane, stërviti Ginsburg dy herë në javë në palestrën vetëm për gjyqtarët në Gjykatën e Lartë. Ginsburg pa aftësinë e saj fizike të përmirësuar pas përballjes së saj të parë me kancerin; ajo ishte në gjendje të kryente njëzet shtytje në një seancë para ditëlindjes së saj të 80-të. Gati një dekadë pas periudhës së saj të parë me kancerin, Ginsburg iu nënshtrua përsëri një operacioni më 5 shkurt 2009, këtë herë për kancer pankreatik. Ajo kishte një tumor që u zbulua në një fazë të hershme. Ajo u lirua nga një spital i qytetit të Nju Jorkut më 13 shkurt 2009 dhe u kthye në stol kur Gjykata e Lartë u rikthye në seancë më 23 shkurt 2009.Pasi përjetoi siklet gjatë ushtrimeve në palestrën e Gjykatës së Lartë në nëntor 2014, asaj iu vendos një stent në arterien e saj koronare të djathtë. Shtrimi i ardhshëm në spital i Ginsburgut e ndihmoi atë të zbulonte një raund tjetër kanceri. Më 8 nëntor 2018, Ginsburg u rrëzua në zyrën e saj në Gjykatën e Lartë, duke thyer tre brinjë, për të cilat u shtrua në spital. Pasoi një derdhje e mbështetjes publike. Edhe pse një ditë pas rënies së saj, nipi i Ginsburgut zbuloi se ajo ishte kthyer tashmë në punën zyrtare gjyqësore pas një dite vëzhgimi, një skanim CT i brinjëve të saj pas rënies së saj tregoi nyje kanceroze në mushkëri. Më 21 dhjetor, Ginsburg iu nënshtrua një lobektomie të mushkërisë së majtë në Qendrën e Kancerit Memorial Sloan Kettering për të hequr nyjet. Për herë të parë që kur iu bashkua Gjykatës më shumë se 25 vjet më parë, Ginsburg humbi debatin me gojë më 7 janar 2019, ndërsa ajo u shërua. Ajo u kthye në Gjykatën e Lartë më 15 shkurt 2019 për të marrë pjesë në një konferencë private me gjyqtarë të tjerë në paraqitjen e saj të parë në Gjykatë që nga operacioni i saj ndaj kancerit në dhjetor 2018. Muaj më vonë, në gusht 2019, Gjykata e Lartë njoftoi se Ginsburg kishte përfunduar së fundmi tre javë trajtim të fokusuar me rrezatim për të hequr një tumor të gjetur në pankreasin e saj gjatë verës. Deri në janar 2020, Ginsburg ishte pa kancer. Deri në shkurt 2020, kanceri ishte kthyer por ky lajm nuk u publikua për publikun. Megjithatë, deri në maj 2020, Ginsburg po merrte përsëri trajtim për një përsëritje të kancerit. Ajo përsëriti qëndrimin e saj se "do të mbetej anëtare e Gjykatës për aq kohë sa unë mund ta bëj punën me avull të plotë", duke shtuar se ajo mbeti plotësisht në gjendje ta bëjë këtë. == Vdekja dhe pasardhja == Ginsburg vdiq nga ndërlikimet e kancerit pankreatik më 18 shtator 2020, në moshën 87-vjeçare. Ajo vdiq në prag të Rosh Hashanah, dhe sipas rabinit Richard Jacobs, "Një nga temat e Rosh Hashanah sugjeron që njerëzit shumë të drejtë do të vdisnin në fund të vitit, sepse ata ishin të nevojshëm deri në fund". Pas njoftimit të vdekjes së saj, mijëra njerëz u mblodhën para ndërtesës së Gjykatës së Lartë për të vendosur lule, ndezur qirinj dhe për të lënë mesazhe. Pesë ditë pas vdekjes së saj, tetë gjyqtarët e Gjykatës së Lartë, fëmijët e Ginsburgut dhe anëtarët e tjerë të familjes mbajtën një ceremoni private për Ginsburgun në sallën e madhe të Gjykatës. Pas ceremonisë private, për shkak të kushteve të pandemisë COVID-19 që ndalonin të qenit i zakonshëm në prehje në sallën e madhe, arkivoli i Ginsburgut u zhvendos jashtë në portikun perëndimor të Gjykatës, në mënyrë që publiku të mund të bënte respekt. Mijëra vajtues u rreshtuan për të kaluar pranë arkivolit gjatë dy ditëve. Pas dy ditësh pushim në Gjykatë, Ginsburgu shtrihej në gjendje në Kapitol. Ajo ishte gruaja e parë dhe hebreja e parë që shtrihej në shtet aty. Më 29 shtator, Ginsburg u varros pranë burrit të saj në Varrezat Kombëtare të Arlingtonit. Vdekja e Ginsburg hapi një vend vakant në Gjykatën e Lartë rreth gjashtë javë përpara zgjedhjeve presidenciale 2020, duke nisur polemika në lidhje me emërimin dhe konfirmimin e pasuesit të saj.[202][203][204] Ditë para vdekjes së saj, Ginsburg i diktoi një deklaratë mbesës së saj Clara Spera, siç u dëgjua nga mjeku i Ginsburgut dhe të tjerët në dhomë në atë kohë: "Dëshira ime më e zjarrtë është që të mos zëvendësohem derisa të vendoset një president i ri." Pavarësisht kërkesës së Ginsburgut, zgjedhja e Presidentit Trump për ta zëvendësuar atë, Amy Coney Barrett, u konfirmua nga Senati më 27 tetor == Shih edhe == * == Burime == ''"Ruth Bader Ginsburg". Muzeu Historik Kombëtar i Grave. Arkivuar nga origjinali më 11 gusht 2021.'' Marrë më 11 gusht 2021."Ruth Bader Ginsburg". ''HISTORIA. Arkivuar nga origjinali më 29 mars 2021.'' Marrë më 21 shtator 2020. "Byron R. White". [[Kategoria:Gra amerikane]] horv6xrv3j5coj27bwxmklb63o3or15 0 392002 3004062 2972852 2026-07-02T00:22:17Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004062 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lloj pushteti në të drejtën romake, i ndryshëm nga auctoritas dhe potestas}} '''''Imperium''''' ishte një formë autoriteti e mbajtur nga një magjistrat romak për të kontrolluar ushtrinë ose entitetet qeverisëse. Midis termave të të ndryshëm me të cilët në [[Roma e Lashtë|Romën e Lashtë]] tregoheshin autoritetet e titullarëve të pushtetit publik, mori një rol me rëndësi themelore, që nga [[Monarkia romake|Periudha Monarkike]], ''imperium'', për mos tu ngatërruar me ''[[potestas]]'' apo ''[[auctoritas]]''. Potestas dhe auctoritas ishin lloje inferiore pushteti gjatë [[Republika Romake|Periudhës Republikane]] dhe [[Perandoria Romake|Perandorake]]. Bëhet fjalë për një pushtet me natyrë ushtarake që, siç tregon prapashtesa ''-ium'', kishte natyrë dinamike, dhe që i jepte titullarit të tij aftësinë për të dhënë urdhëra, të cilëve të urdhëruarit nuk mund t’u shmangeshin, me pushtetin përkatës për tia nënshtruar të pabindurit ndëshkimeve penale me natyrë fizike (fshikullimi apo, në raste më të rënda, prerja e kokës) apo pronësore (gjoba). Simbole të jashtme këtij pushteti ishin ''fasces lictoriae''. ''Imperium'' i një magjistrati mund të ishte mbi një [[Legjioni romak|njësie të veçantë ushtarake]], ose mund të ushtrohej mbi një provincë ose territor të caktuar. Individët që ju ishte dhënë një pushtet i tillë konsideroheshin si magjistratë curule ose promagistratus. Këta përfshinin [[Adilen|aediles curule]], [[pretori]]n, [[Konsulli Romak|konsullin]], ''magister equitum'' dhe [[Diktatori romak|dictator]]. Në një kuptim të përgjithshëm, ''imperium'' ishte gama e pushtetit të dikujt dhe mund të përfshinte gjithëçka, si poste publike, tregtinë, ndikimin politik, ose pasurinë. ==Evoluimi dhe karakteri i ''imperium''== Mendohet zakonisht se ''imperium'' u fut në Romë nëpërmjet emërtimit [[Etruskët|etrusk]]. Kjo ide, në fakt duket se konfirmohet nga rrethana që në të ashtuquajturin Varri i Liktorit në Vetulonia janë gjetur disa ''fasces lictoriae'' prej hekuri. ''Imperium'' në këtë mënyrë futet në Romë në këtë fazë të fundit të [[Monarkia romake|Periudhës Monarkike]]. Dimë se në ecurinë e mandatit të ''rex'' i jepej pushteti nga ''curiae'' me një akt të quajtur ''lex curiata de imperio''. Pas dëbimit të Lucius Tarquinius Superbit dhe vendosjes së [[Republika Romake|regjimit të ri republikan]] në vitin [[509 p.e.s.]], pushteti i ''imperium'' do tu kalonte konsujve, që u vendosën në krye të [[Kushtetuta e Republikës Romake|rendit të ri kushtetues]]. Edhe ata ishin të pajisur me ''imperium'', dhe në këtë mënyrë ishin të shoqëruar nga dymbëdhjetë ''lictores'' secili. Por sipas traditës, që nga kjo kohë do të lindëte ''libera res publica'', konsulli Valerius Publikola do të miratonte një ligj që do të quhej ''Lex Valeria de provocatione'', me të cilin vendosej që në brendësi të qytetit të Romës, çdo qytetar do të duhej ta kufizonte pushtetin e ''imperium'' të konsujve duke ju drejtuar ''[[provocatio ad populum]]''. Ky parashikim do tu lejonte qytetarëve kundër të cilëve magjistrati do të donte të ushtronte ''imperium'' e vetë të kërkonte gjykim përballë [[Kuvendet Romake|asambleve popullore]]. Për të simbolizuar këtë ndryshim, lictores vërtiteshin brenda qytetit të Romës pa sëpatat e fasces lictoriae, dhe në këtë kuadër do të flitej për ''imperium domi''. Jashtë rrethit qytetar (''[[pomerium]]''), sidoqoftë, nuk mund ti drejtoheshin ''[[provocatio ad populum]]'', dhe magjistrati i pajisur me ''imperium'' do të mund të ushtronte pushtetin e vetë pa asnjë kufizim, saqë lictores të tiuj e shoqëronin me fasces të pajisura me sëpaa, simboli i ''imperium militiae'' të tij. ''Imperium'' fillimisht nënkuptonte [[Monarkia|pushtet absolut ose mbretëror]]—fjala rrjedh nga folja latine ''imperare'' (të urdhërosh)—e cila u bë disi i kufizuar nën republikën nga kolegjialiteti i magjistratëve republikanë dhe e drejta për ta apeluar, ose ''[[provocatio ad populum]]'', nga ana e qytetarëve. ''Imperium'' mbeti absolut në ushtri dhe pushteti i ''[[imperator]]'' (komandant i ushtrisë) për të ndëshkuar mbeti i pakufizuar. Titulli ''[[imperator]]'' më vonë u mbajt përjashtimisht nga perandori, si komandant i forcave të armatosura. Në fakt, fjala latine ''imperator'' është rrenja e fjalës perandor.<ref>{{cite web|title=Etymology of the word emperor|language=en|work=etymonline.com|url=https://www.etymonline.com/word/emperor}}</ref><ref name="OCD1996">{{cite encyclopedia|editor1-last=Hornblower|editor1-first=Simon|editor2-last=Spawforth|editor2-first=Antony|url=https://archive.org/details/TheOxfordClassicalDictionary/page/n807/|title=Imperium|year=1996|encyclopedia=Oxford Classical Dictionary|edition=i 3-të|location=Oksford dh Neë York|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|isbn=978-0-19-866172-6|pages=751–752}}</ref> Në Romën e Lashtë, ''imperium'' mund të përdorej si një term që tregonte karakterin e njerëzve, pasurinë e tyre, ose masën e pushtetit formal që ata kishin. Ky cilësim mund të jetë përdorur në një kuandër mjaft të gjerë (për shembull, poetët e përdornin atë, jo domosdoshmërisht duke shkruar rreth zyrtarëve shtetërorë). Sidoqoftë, në shoqërinë romake, ai ishte gjithashtu një koncept më formal i autoritetit ligjor. Një njeri me ''imperium'' (një ''imperator'') kishte, në parim, autoritet absolut për të zbatuar ligjin brenda gamës së magjistraturës ose promagjistraturës së tij. Ai mund të ishte vënia e vetos ose tejkalimi i një magjistrati ose promagistrati që ishte një koleg me pushtet të barabartë (p.sh.: një bashkë-konsull), nga një ''imperium'' i të cilit e tejkalonte të tijin – do me thënë, një me ''imperium maius'' (''imperium'' më të madh), ose nga një tribun i plebejve. Disa studjues modernë, si A. H. M. Jones, e kanë përkufizuar ''imperium'' si "pushteti që i jepte shteti një personi për të bërë çfarë ai konsideronte të ishte në interesin më të mirë të shtetit".<ref>{{cite book|last1=Kay-Bujak|first1=Philip|title=The Life of Cicero: Lessons for Today from the Greatest Orator of the Roman Republic|date=30 dhjetor 2023|publisher=Pen and Sword History|isbn=978-1-3990-9744-4|page=56|language=en}}</ref> ==Magjistratë ''cum imperio'' dhe ''sine imperio''== {{See also|Magjistratët ekzekutivë të Republikës Romake}} Vetëm disa magjistratë të Romës së [[Republika Romake|Periudhës Republikane]] ishin të pajisur me ''imperium''. Madje, një nga dallimet themelore midis magjistratëve të Periudhës Republikane ishte pikërisht ajo që i dallonte magjistratët ''cum imperio'' nga magjistratët ''sine imperio''. Magjistratët ''cum imperio'' ishin [[Konsulli Romak|konsujt]], [[pretori|pretorët]] dhe disa magjistratë të jashtëzakonshëm, si [[Diktatori romak|diktatori]], ''decemviri legibus scribundis consulari imperio'' dhe ''interrex''. Atyre ''imperium'' u jepej pas zgjedhjes me ''lex curiata de imperio''. ''Imperium'' tregohej në dy mënyra të shquara: një magjistrat ose promagjistrat ''curule'' mbante shkop fildishi të kryesuar nga një shqiponjë si simbolin e tij personal të postit;<ref>{{cite book|last1=Mulligan|first1=Bret|title=The Crisis of Catiline: Rome, 63 BCE|date=24 tetor 2023|publisher=UNC Press Books|isbn=979-8-89086-256-3|language=en|page=139}}</ref> çdo magjistrat i tillë gjithashtu shoqërohej nga ''lictores'' që bartnin ''fasces'' (tradicionalisht simbole të ''imperium'' dhe autoritetit), kur ndodheshin jashtë ''[[pomerium]]'', ''fasces'' u shtoheshin sëpata për të treguar pushtetin imerial për të dhënë ndëshkime kapitale jashtë Romës (sëpatat hiqeshin brenda ''pomerium''). Numri i lictores në në shpurën e një magjistrati ishte një tregues i shkallës së tij të ''imperium''. Kur ndodhej në fushë, një magjistrat ''curule'' që zotëronte ''imperium'' më të madh ose të barabartë me atë të një [[pretori]] vishte një brez të nyjëzuar në mënyrë rituale mbi pjesën ballore të parzmores së tij. Për më tepër, çdo person që ushtronte ''imperium'' brenda rruzullit të tij të ndikimit i ishte caktuar një ''sella curulis''. * ''aedilis curulis'' – 2 lictores ** Meqë një aedilis plebis nuk vishej me imperium, ai nuk shoqërohej nga lictores. * ''Magister equitum'' (përfaqësuesi i [[Diktatori romak|dictator]]) – 6 lictores * [[Pretori]] – 6 lictores (2 lictores brenda ''pomerium-it'') * [[Konsulli Romak|Konsulli]] – 12 lictores secili * [[Diktatori romak|Dictator]] – 24 lictores jashtë pomerium-it dhe 12 brenda; duke nisur nga diktatura e Lucius Kornelius Sulës, ky rregull u shpërfill. ** Për të simbolizuar se diktatori mund të jepte dënimin kapital edhe brenda Romës pa lictores të tij që nuk i hiqnin sëpatat nga fasces të tyre edhe brenda pomerium-it. Siç mund të shihet, ''imperium'' diktorial ishte superior ndaj atij konsullar, ai konsullar ndaj atij pretorian dhe ai pretorian ndaj atij edilian; Ka disa diskutime historike nëse imperium-i pretorian ishte superior ndaj ''imperium-it'' të "eques-magisteriorum". Një promagjistrat, ose një njeri që ushtronte një post ''curule'' pa e mbajtur faktikisht atë post, gjithashtu zotëronte ''imperium'' në të njëjtën shkallë si ata që e kishin zyrtarisht (d.m.th., ''imperium'' prokonsullar ishte pak a shumë i barabartë me ''imperium'' konsullar, ''imperium'' propretorian me atë pretorian) dhe shoqërohej nga një numër i barabartë ''lictores''. Disa komisione të jashtëzakonshme, si komanda e famshme e [[Pompeu]]t kundër [[Pirateria|piratëve]], u veshën me ''imperium maius'', që do të thotë ata i tejkalonin të gjithë mbajtësit e tjerë të ''imperium'' të të një lloj ose rang (në rastin e [[Pompeu]]t, edhe të konsujve) brenda rruzullit të tyre të komandës (e tij duke qenë "përfundimtari në dete dhe brenda 50 miljeve në tokë"). ''Imperium maius'' më vonë do të bëhej një veçori e [[Perandori romak|perandorit romak]]. Një tjetër përdorim i termit në [[E drejta romake|të drejtën romake]] ishte për pushtetin për të shtrirë ligjin përtej interpretimit të tij të thjeshtë, duke shtrirë ''imperium'' nga legjislatorët formalë nën [[Kushtetuta e Republikës Romake|Kushtetutën Republikane]]: [[Kuvendet Romake|Asambletë Popullore]], [[Senati Romak|senatin]], magjistratët, [[imperator]]-ët dhe delegatët e tyre në [[Teoria juridike|jurisprudencën]] e [[juristi|juriskonsultave]]. Magjistratët e tjerë, si [[censori|censorët]], [[Adilen|aediles curules]], tribunët e plebejve, [[Adilen|aediles plebis]] dhe kuestorët, nga ana tjetër ishin ''sine imperio''. Siç mund të vërehet, ky dallim nuk përkon as me atë që kundërvë magjistratët madhorë me magjistratët minorë, sepse censorët, që ishin magjistratë madhorë, nuk ishin të pajisur me ''imperium'', as me atë që kundërvë magjistratët që kishin të drejtë për ''sella curulis'', simboli i pushtetit gjyqësor. Pas pushtimeve të para të mëdha jashtë gadishullit italik ([[Siçilia (provincë romake)|Siçilia]]]] dhe [[Sardenja]]), [[Senati Romak|senati]] filloi të shpallte pushtetin e magjistratëve që ishin impenjuar në operacionet luftarake si komandantë ushtarakë, sepse, në vend që të ktheheshin në Romë, të vijonin në mënyrë efikase veprimtarinë e tyre në teatrin e luftës që e njihnin më mirë se çdo tjetër dhe pastaj të qeverisnin territorin e ri të pushtuar. Këta ish magjistratë pushteti i të cilëve zgjatej nga senati, gjendeshin në regjimin e ''prorogatio imperii'', dhe quheshin ''promagistratus''. ''Imperium'' i tyre, kështu, nuk mbështetej te zgjedhja popullore sipas ''lex de imperio'', si ai i magjistratëve, por mbi një akt të senatit, që vepronte në vend të ''[[rogatio]]'', dhe quhej pikërisht ''pro-rogatio''. Gjithashtu i pajisur me ''imperium'' ishte ''[[Diktatori romak|dictator]]'' (që, teknikisht, nuk ishte një ''magistratus populi Romani''), i shoqëruar nga njëzet e katër lictores, dhe ''summum imperium'' i të cilit ishte i përjashtuar nga kufizimi i ''[[provocatio ad populum]]'' edhe në brendësi të ''[[pomerium]]''. ==Aktet ''magis imperii quam iurisdictionis''== Në kuadrin e proçesit formular, magjistrati mund të nxirte disa akte që ishin të mbështetura më shumë te ''imperium'' i vetë sesa te ''iurisdictio'' me të cilën ishte pajisur. Akte të tilla, të quajtur zakonishte edhe ''mjete pretore'', megjithëse duke qenë të pajisur nga magjistrati në ushtrim të ''[[iurisdictio]]'', mbështeteshin te ''imperium''. Ato ishin ''interdicta'', ''in integrum restitutiones'', ''cautiones praetoriae'' (apo ''stipulationes praetoriae'') dhe ''bonorum possessio''. == ''Imperium proconsulare maius et infinitum'' e Augustit dhe ''lex de imperio''== Me perëndimin e [[Republika Romake|Regjimit Republikan]] dhe lindjen e një [[Kushtetuta e Perandorisë Romake|rendi të ri kushtetues]], [[Augusti]]t iu dha një lloj i ri ''imperium'', i quajtur ''imperium proconsulare maius et infinitum''. Në veçanti ky pushtet iu dha nga senati Augustit në vitin [[23 p.e.s.]] bashkë me ''tribunicia potestas''. Bëhej fjalë për një ''imperium'' ''maius'' sepse ishte superiore ndaj asaj të të gjithë prokonsujve të tjerë dhe ''infinitum'' në kuptimin hapsinor, sepse nuk kufizohej vetëm jashtë Romës. Si ''imperium maius et infinitum,'' ashtu dhe ''tribunicia potestas'' nuk ishin të përhershme, por duhet të rinovoheshin çdo vit nga senati. [[Augusti|Oktaviani]] u njoh si ''princeps'' nga anëtarët e senatit. Në kuadër të kësaj njohjeje, Oktaviani do të bëhej i pari dhe më [[auctoritas|autoritari]] mes senatorëve, edhe pse, nga një këndvështrim formal, vijonte të ishte një senator [[Primus inter pares|i barabartë me të tjerët]].<ref>{{Cite book|author1=Franco Cardini|author2=Marina Montesano|title=Storia medievale|publisher=Edizioni Le Monnier Università|year=2006|language=it|page=21|quote=Hegjemonia e fituar nga Oktaviani, të cilit senati i kishte atribuar titullin honorifik dhe augural ''augustus'' (ai që rrit fuqinë e tij) dhe që kishte njohur si ''princeps'' (i pari dhe më i rëndësishme midis senatorëve, që megjithatë konsideroheshin të barabartë me të), i hapi rrugë një regjimi politik të një lloji të ri, të karakterizuar nga përqëndrimi nga ana e ''princeps'' të një vargu pushtetesh dhe prerogativash, që gjithësesi nuk e komprometonin, një linjë formale, asetin e ''res publica'' ndërsa i jepnin pa dyshim elemente pa dyshim objektivisht monarkike (titulli ''rex'' mbetej gjithësesi plotësisht i papëlqyer nga tradita dhe kultura politike romake.}}</ref> Është thelbësisht ai që në fakt përkufizohet si "[[Principati (Roma)|principat]]". Me [[Augusti|Oktavianin]] do të lindëte një lloj i ri qeverie, ku elementet republikane (të dobësuara) bashkëjetonin me elemente pa dyshim monarkike (pjesërisht të maskuara). Oktavianit iu atribua titulli honorifik ''imperator'', që i normalisht i atribuohej gjeneralëve fitimtarë në luftë dhe nëpërmjet ''lex de imperio'' edhe e drejta e ''imperium'' që rregullonte të drejtën për të qeverisur dhe për të nxerë ligje.<ref>{{cite book|author1=Franco Cardini|author2=Marina Montesano|title=Storia medievale|publisher=Edizioni Le Monnier Università|year=2006|language=it|page=21|quote=Ajo që mbante emrin ''res publica Romanorum'', dhe që duke nisur nga principati i Augustit, ne jemi mësuar ta përkufizojmë "perandori romake" (koncepti i imperium kishte të bënte pikërisht me të drejtën për të qeverisur, do me thënë për të nxjerë ligje dhe për të vendosur sanksione), ishte kështu një sistem origjinal i përzier, i karakterizuar nga autoriteti i një magjistrati, të cilit i atribuohej titulli honorifik ''''imperator''''.}}</ref> Në veçanti bëhej në këtë mënyrë titullari i prerogativave si: pontifeks maksim, konsullata e përjetshme dhe ''tribunicia potestas'' që i garantonte edhe të drejtën e vetos mbi vendimet senatoriale. Dimë se edhe princeps pasues të [[Augusti]]t iu atribua formalisht, herë pas here, ''imperium''. Akti me të cilin ky pushtet i jepej perandorit ishte i ashtuquajturi ''lex de imperio''. Ne zotërojmë pjesën e dytë të asaj me të cilën në vitet [[69]]-[[70]] të e.s. iu dha ''imperium'' [[Vespaziani|Vespasianit]], sepse ajo është ruajtur në një tabelë bronzi të zbuluar në vitin [[1347]] nga tribuni Cola di Rienzo në Basilikën e Lateranit në Romë. Pushtetit të ''imperium'' të princit i drejtohej mbështetja e vlerës normative të [[Kushtetuta e Perandorisë Romake|kushtetutave perandorake]], efikasiteti i të cilës ishte njësuar me atë të ''lex publica populi Romani''<ref>{{Cite book|author=Gaius|editor1=Edward Poste|year=1904|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/1154/0533_Bk.pdf|title=Gai Institvtiones or Institutes of Roman Law by Gaius|editor2=E. A. Whittuck|others=A. H. J. Greenidge|publisher=Claredon Press|language=en|chapter=1.5|pages=5-12}}</ref> Për rreth një shekull, perandorët romakë vepronin vetëm me pëlqimin e senatit apo megjithatë në një sistem në të cilin senati përfaqësonte një kundërpeshë ndaj pushtetit perandorak.<ref>{{Cite book|author1=Franco Cardini|author2=Marina Montesano|title=Storia medievale|publisher=Edizioni Le Monnier Università|year=2006|language=it|page=23|quote=Ndërkohë po shkohej drejtë modifikimit edhe të barazpeshës politike. Perandorët vepronin dhe nxirnin ligje marrëveshje të plotë ap megjithatë thelbësore me senatin, si [[Augusti]], [[Klaudi]], [[Trajani]], nëse alternonin të tjerë që insistonin mbi prerogativat e tyre monarkike dhe të shenjta, duke u mbështetur mbi aspekte të jashtme dhe mbi ushtrimin, në një pozicion konflikualiteti në rritje përkundrejtë aristokracive konservatore.}}</ref> Megjithatë nuk munguan momente tensioni për shkak të përpjekjeve të perandorëve për ta forcuar dorën ndaj senatit dhe përpjekjet e uzurpatorëve për të kapur fronin. Mbi të gjitha një pasim jo i sigurtë në fron për shkak të paqartësive institucionale; perandori ishte i zgjedhshëm, por perandorët prireshin shpesh të themelonin dinasti dhe kjo do të çonte përgjatë [[shekulli I|shekullit të I]] në luftëra të ndryshme civile.<ref>{{Cite book|author1=Franco Cardini|author2=Marina Montesano|title=Storia medievale|publisher=Edizioni Le Monnier Università|year=2006|language=it|page=23|quote=Tensioni midis ushtrisë dhe senatit dhe midis aspirantëve të ndryshëm për rolin e perandorit ndërlikohej nga paqartësitë institucionale në lidhje me mekanizmat e pasimit: perandori ishte i zgjedhshëm, por perandorët individualë prireshin shpesh të krijonin dinasit. E gjithë kjo kishte qenë, që nga shekulli I i e.s., shkak për luftëra të shpeshta civile.}}</ref> ==Dominus ac deus== Me ngjitjen në fron të Dinastisë Severiane, [[Principati (Roma)|principati]] gjysmë-republikan do të shndërrohej në monarki, dhe perandoria do të bëhej "[[Dominati (Roma)|dominat]]". [[Septim Severi]], i pari i të ashtuquajturve ''perandorë-ushtarakë'', qe nismëtar i një kulti të ri, që përqëdrohej në figurën e perandorit, njëfarë "monarkie e shenjtë" e marrë nga lindja helenistike (kjo shenjtëri orientalexhante e sovranit ishte tentuar tashmë nga disa perandorë, si Kaligula, [[Neroni]], Domiciani dhe [[Komodi]], ndërsa perandorë të tjerë konsideroheshin "hyjnorë" vetëm pas vdekjes). Adoptuan për më tepër titullin ''dominus ac deus'' që do të zëvendësonte atë të ''princeps'' që nënkuptonte një ndarje të pushtetit me senatin.<ref>{{Cite book|author1=Franco Cardini|author2=Marina Montesano|title=Storia medievale|publisher=Edizioni Le Monnier Università|year=2006|language=it|page=24|quote=Mbështetës i bindur i një vizioni fetar të pushtetit perandorak, [[Septim Severi]] është edhe nismëtari i vërtetë në Romë i një kulti perandorak të përqendruar te idea e "monarkisë së shenjtë" të importuar nga [[Egjipti i lashtë|Egjipti]] dhe nga [[Greqia e Lashtë|Greqia]] nëpërmjet [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]]: adoptoi titullin "dominus ac Deus" duke zëvendësuar atë të "princeps" që nënkuptonte ndarjen e pushtetit me senatin.}}</ref> Perandorët që pasuan [[Septim Severi]]n u karakterizuan nga mbështetja e të gjithëve te ushtria, derisa në vitin [[235]], nëpërmjet brohoritjes nga ushtria, u zgjodh si perandor Maksimin Traku, komandanti i legjoneve të [[Panonia|Panonisë]]. == Trashëgimia Romake == Ndërsa [[Lista e Perandorëve Bizantinë|perandorët lindorë romakë]] mbanin ''imperium'' të plotë romak dhe e bënin peshkopatën vartëse, në Perëndimin Feudal një rivalitet i gjatë do ta kundërshtonte pretendimin për supremaci brenda krishtërimit post-romak midis ''sacerdotium'' në personin e [[papa|papës]] dhe ''imperium'' shekullar të [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandorit gjermaniko-romak]], duke nisur me [[Karli i Madh|Karlin e Madh]], titulli i të cilit pohohej se kishte "restauruar" postin e [[Perandoria Romake Perëndimore|perandorit romak perëndimor]] midis mbretërive të reja të Evropës Perëndimore. Te dyja do ti referoheshin trashëgimisë së [[E drejta romake|ligjit romak]] nga lidhja e tyre titullare me qytetin e Romës: [[papa]], Peshkopi ''i Romës'', përkundrejtë perandorit të shenjtë gjermaniko-''romak'' (megjithëse selia e pushtetit të tij ishte në veri të Alpeve). ''Donatio Constantini'', nëpërmjet të cilit, papatit dëshmohej se i ishte dhënë ''Patrimonium Petri'' territorial në Italinë Qendrore, do të bëhej një armë kundër perandorit. [[Papa]] i parë që e përdori atë në një akt zyrtar dhe u mbështet te ai, [[Leoni IX]], përmendëte "Donatio" në një letër të vitit [[1054]] ndaj Mihal Kerularios, Patriarku i Kostandinopojës, për të treguar se Selia e Shenjtë i zotëronte të dyja, si një ''imperium'' tokësor ashtu dhe një qiellor, priftërinë mbretërore. Në vijim, "Donatio" do të merte më shumë rëndësi dhe përdorej më shpesh si dëshmi në konfliktet kishtare dhe politike midis papatit dhe pushtetit shekullar: Anselmo di Lucca dhe kardinal Deusdedit futën atë në koleksionet e tyre të kanoneve; [[Graciani]] e përjashtonte atë nga ''Decretum'' i tij, por shpejt ai e shtoi atë si ''Palea''; shkrimtarët kishtarë në mbrojtje të papatit gjatë konflikteve të fillimit të [[shekulli XII|shekullit të XII]] e përmendnin atë si autoritativ.<ref>{{Cite encyclopedia|author=Johann Peter Kirsch|url=https://archive.org/details/catholicencyclop05herbuoft/page/118|encyclopedia=The Catholic Encyclopedia: An International Work of Reference on the Constitution, Doctrine, Discipline, and History of the Catholic Church|editor=Charles Herbermann|volume=5|title=Donation of Constantine|year=1909|publisher=The Encyclopedia Press|language=en|pages=118-121}}</ref> Në një episod të hidhur, [[papa]] [[Gregori IX]], që kishte ndërmjetësuar mjaft herë midis Longobardëve dhe perandorit gjermaniko-romak [[Frederiku i II, Perandor i Shenjtë Romak|Frederiku II]], ripohonin të drejtën e tij për të arbitruar midis palëve debatuese. Në manifeste të shumta të papës dhe perandorit, antagonizmi midis kishës dhe shtetit do të bëhej edhe më i dukshëm: papa pretendonte për veten e tij ''imperium animarum'' ("komandën e shpirtrave", d.m.th. duke pëfaqësuar vullnetin e Zotit kundrejtë besimtarëve), dhe ''principatus rerum et corporum in universo mundo'' ("përparësinë mbi të gjitha gjërat dhe trupat në të gjithë botën"), ndërsa perandori dëshironte të restauronte ''imperium mundi'', ''imperium'' (si nën [[E drejta romake|ligjin romak]]) mbi botën (tani të krishterë). Roma do të ishte prapë kryeqyteti i botës dhe Frederiku do të bëhej perandori real i romakëve, kështu që ai protestoi energjikisht kundër autoritetit të papës. Sukseset e perandorit, veçanërisht fitorja e tij mbi lombardët në Betejën e Kortenuova ([[1237]]), vetëm i rëndoi tensionet midis kishës dhe shtetit. Papa e shkishëroi përsëri "heretikun e vetë-rrëfyer", "bishën blasfeme të Apokalipsit" (20 mars [[1239]]), i cili tani përpiqej të pushtonte pjesën e mbetur të Italisë (d.m.th., [[Shtetet Papale]], e të tjera). ==Shiko gjithashtu== {{Div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Imperator]] * [[Iurisdictio]] * [[Pushteti (shoqëror dhe politik)]] * [[Legjitimiteti]] * [[Legjitimiteti (politik)]] * [[Autoriteti]] * [[juridiksioni]] * [[Drakoni]] * [[Barazia para ligjit]] * [[Lista e Perandorëve Bizantinë]] * [[Perandoria Bizantine]] * [[Burokracia]] * [[Magna Carta]] * [[Historia e Kushtetutës romake]] * [[Kushtetuta Romake]] * [[Kushtetuta e Mbretërisë Romake]] * [[Kushtetuta e Republikës Romake]] * [[Kushtetuta e Perandorisë Romake]] * [[Kushtetuta e Perandorisë së Vonë Romake]] * [[De Administrando Imperio]] * [[Autoritarizmi]] * [[Autokracia]] * [[Führerprinzip]] * [[Abusus]] * [[Adilen|Aedilen]] * [[Aerarium]] * [[Agentes in rebus]] * [[Amfiteatri Romak]] * [[Amicitia]] * [[Anijet Romake]] * [[Arcana imperii]] * [[Arkitektura Romake]] * [[Arkitektura e Teatrove Romake]] * [[Arti Arkaik Romak]] * [[Arti Romak Plebe]] * [[Arx]] * [[Auctoritas]] * [[Auguri]] * [[Besimet e lashta mesdhetare]] * [[Bujqësia në Romën e lashtë]] * [[Cannaba]] * [[Censori]] * [[Ciceroni]] * [[Cirku Romak]] * [[Colonus (person)]] * [[Consilium principis]] * [[Consistorium]] * [[Contio]] * [[Curia Calabra]] * [[Cursus honorum]] * [[Çitadela]] * [[Dashuria Greke]] * [[Dediticii]] * [[Diktatori romak]] * [[Dominati (Roma)]] * [[Drungos]] * [[Dux]] * [[Dymbëdhjetë Tabelat]] * [[E drejta romake]] * [[Ekonomia Romake]] * [[Equites]] * [[Ergastulum]] * [[Feja romake]] * [[Festivalet Romake]] * [[Filozofia e lashtë romake]] * [[Folklori Romak]] * [[Forumet Romake]] * [[Fructus]] * [[Frumentarii]] * [[Garda pretoriane]] * [[Garda Varangiane]] * [[Genius loci]] * [[Gens]] * [[Harku i Triumfit]] * [[Honestiores dhe humiliores]] * [[Horreum]] * [[Horreum (Epir)]] * [[Hospitium]] * [[Institucionet politike të Romës së lashtë]] * [[Instrumentum regni]] * [[Jus]] * [[Ius civile]] * [[Kalendari Romak]] * [[Kalendat]] * [[Këshilli i Plebejve]] * [[Klasa shoqërore në Romën e Lashtë]] * [[Klima e Romës së Lashtë]] * [[Kodeksi i Justinianit]] * [[Kodeksi i Theodosit]] * [[Kolona e Fitores]] * [[Kolonia Romake]] * [[Kopshtet romake]] * [[Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake]] * [[Kultura e Romës së lashtë]] * [[Kuvendi i Centurionëve]] * [[Kuvendi i Kuriatit]] * [[Kuvendet Romake]] * [[Kuvendi Tribal]] * [[Lapis manalis]] * [[Larja në Romën e Lashtë]] * [[Latifundium]] * [[Latinët e Lashtë]] * [[Latium]] * [[Lidhja Latine]] * [[Limes Britannicus]] * [[Llaçi romak]] * [[Luftërat Romako-Latine]] * [[Magjistratët ekzekutivë të Republikës Romake]] * [[Magjistratët romakë]] * [[Magjistratët e Perandorisë Romake]] * [[Magister militum Ilirikum]] * [[Mare Nostrum]] * [[Marina Romake]] * [[Miliarium Aureum]] * [[Misteret greko-romake]] * [[Mjekësia Romake]] * [[Mos maiorum]] * [[Mundus Cereris]] * [[Municipium]] * [[Muret mbrojtëse romake]] * [[Muri i Antoninit]] * [[Nikopoli i Epirit]] * [[Novus homo]] * [[Nobiles]] * [[Optimates dhe populares]] * [[Orcus]] * [[Ordines]] * [[Organet e qeverisjes në Apoloni]] * [[O tempora, o mores!]] * [[Pagus]] * [[Pallatet perandorake të Romës]] * [[Patricët romakë]] * [[Perandoria Romake]] * [[Peregrinus]] * [[Periudha e Ngrohtë Romake]] * [[Plaçkitja Vandale e Romës]] * [[Plaçkitja Visigote e Romës]] * [[Plebejtë]] * [[Pomerium]] * [[Possessio]] * [[Potestas]] * [[Pretori]] * [[Primus inter pares]] * [[Principati (Roma)]] * [[Provinca romake e Epirit]] * [[Provocatio ad populum]] * [[Republika Romake]] * [[Rogatio]] * [[Roma quadrata]] * [[Romanitas]] * [[Romanizimi (kulturor)]] * [[Rrugët romake]] * [[Selitë perandorake romake]] * [[Senati Romak]] * [[Shpyllëzimi gjatë periudhës romake]] * [[Shtatë Kodrat e Romës]] * [[Shtetësia Romake]] * [[Shtëpia Romake]] * [[Skllavëria në Romën e lashtë]] * [[Skulptura Romake]] * [[Spektaklet Romake]] * [[SPQR]] * [[Statusi në sistemin ligjor romak]] * [[Tempulli Romak]] * [[Teknologjia në Romën e lashtë]] * [[Të Drejtat Latine]] * [[Thermae]] * [[Traditat romake të emërtimit]] * [[Triumfi Romak]] * [[Ujësjellësi Romak]] * [[Umbilicus urbis Romae]] * [[Ura e Trajanit]] * [[Urbanistika Romake]] * [[Urbs]] * [[Ushtria Romake]] * [[Usucapio]] * [[Usus]] * [[Veshjet në Romën e lashtë]] * [[Vicus]] * [[Vila Romake]] * [[Zgjedhjet në Republikë Romake]] {{Div col end}} ==Citime fundore== {{Reflist|39em}} == Bibliografia == {{Refbegin|41em|indent=y}} * {{Cite book|author1=Franco Cardini|author2=Marina Montesano|title=Storia medievale|publisher=Edizioni Le Monnier Università|year=2006|language=it}} * {{Cite book|author=M. Cary|title=A History of Rome Down to the Reign of Constantine|year=1967|publisher=St. Martin’s Press|language=en|location=Nju Jork}} * {{Cite book|author=Tassi Scandone Elena|title=Verghe, scuri e fasci littori in Etruria - Contributo allo studio degli insignia imperii|series=Volume n. 36 della Biblioteca di Studi Etruschi dell'Istituto Nazionale di Studi Etruschi ed Italici|publisher=Istituti Editoriali e Poligrafici Internazionali|year=2001|language=it|location=Piza dhe Romw|ISBN=88-8147-263-5}} * {{Cite book|author=Tassi Scandone Elena|chapter=Securi percussio, Teoria della pena di morte come sacrificium e origine dell'imperium - Alcune considerazioni|title=Philia, Scritti per Gennaro Franciosi|editor=Federico Maria d'Ippolito|volume=IV|pages=2617-2644|publisher=Satura Editrice|language=it|location=Napoli|year=2007|ISBN=978-88-7607-050-1}} * {{Cite book|author=Tassi Scandone Elena|title=Leges Valeriae de provocatione - Repressione criminale e garanzie costituzionali nella Roma repubblicana|series=Volume n. 24 della Collana "Pubblicazioni del Dipartimento di Scienze Giuridiche|publisher=Università degli Studi di Roma "La Sapienza", Jovene editore|year=2008|language=it|location=Napoli|ISBN=88-243-1781-2|pages=XVI – 324}} * {{Cite book|author=Gaius|editor1=Edward Poste|year=1904|url=https://oll-resources.s3.us-east-2.amazonaws.com/oll3/store/titles/1154/0533_Bk.pdf|title=Gai Institvtiones or Institutes of Roman Law by Gaius|editor2=E. A. Whittuck|others=A. H. J. Greenidge|publisher=Claredon Press|language=en}} * {{Cite encyclopedia|author=Johann Peter Kirsch|editor=Charles Herbermann|title=Donation of Constantine|volume=5|url=https://archive.org/details/catholicencyclop05herbuoft/page/118|year=1909|encyclopedia=The Catholic Encyclopedia: An International Work of Reference on the Constitution, Doctrine, Discipline, and History of the Catholic Church|publisher=The Encyclopedia Press|language=en|pages=118-121}} * {{cite encyclopedia|editor1-last=Hornblower|editor1-first=Simon|title=Imperium|editor2-last=Spawforth|editor2-first=Antony|url=https://archive.org/details/TheOxfordClassicalDictionary/page/n807/|year=1996|encyclopedia=Oxford Classical Dictionary|edition=i 3-të|location=Oksford dhe New York|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|isbn=978-0-19-866172-6|pages=751–752}} * {{cite book|last1=Kay-Bujak|first1=Philip|title=The Life of Cicero: Lessons for Today from the Greatest Orator of the Roman Republic|date=30 dhjetor 2023|publisher=Pen and Sword History|isbn=978-1-3990-9744-4|language=en}} * {{Cite book|editor1=Capogrossi Colognesi Luigi|editor2=Tassi Scandone Elena|title=Lex de imperio Vespasiani e la Roma dei Flavi (Atti del Convegno, Roma, 20-22 novembre 2008)|series=Volume n. 1 della Collana "Acta Flaviana"|year=2009|publisher=L'Erma di Bretschneider|language=it|location=Romë|pages=X – 387|ISBN=978-88-8265-526-6}} * {{cite book|last1=Mulligan|first1=Bret|title=The Crisis of Catiline: Rome, 63 BCE|date=24 tetor 2023|publisher=UNC Press Books|isbn=979-8-89086-256-3|language=en}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme== {{Wiktionary|imperium}} * {{Cite encyclopedia|author=Giuseppe Cardinali|title=Imperium|language=it|encyclopedia=Enciclopedia Italiana|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/imperium_(Enciclopedia-Italiana)/|year=1935|publisher=Istituto dell’Enciclopedia Italiana}} * {{Cite encyclopedia|title=Imperium|encyclopedia=Dizionario di Storia|year=2010|language=it|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/imperium_(Dizionario-di-Storia)/}} * {{Cite encyclopedia|others=Grace Young|title=Imperium: Roman Law|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en|url=https://www.britannica.com/topic/imperium-Roman-law/|date=20 qershor 2017}} * {{Cite encyclopedia|title=Imperium: European History|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}} {{Italic title}} [[Kategoria:Autoritet]] [[Kategoria:Qeveria e Romës së lashtë]] [[Kategoria:Ligji romak]] [[Kategoria:Koncepte politike]] [[Kategoria:Terminologji juridike latine]] s27ynqtt1e1buxt3b9jm1hs4iky4w76 0 392044 3004044 3003776 2026-07-01T23:45:39Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004044 wikitext text/x-wiki {{Infobox organizatë |name = Platforma e Krimesë |native_name_lang = {{lang-uk|Кримська платформа}} |image = Crimea Platform.png |caption = Logoja e Platformës së Krimesë |map = Crimea Platform World Map.png |map_caption = Vendet anëtare të Platformës së Krimesë (të shënuara me blu) |formation = 2021 |location_city = [[Kievi|Kiyv]] |location_country = [[Ukraina]] |membership = 48 shtete dhe organizata ndërkombëtare |website = {{URL|https://crimea-platform.org/en}}}} '''Platforma e Krimesë''' ([[Gjuha Ukrainase|Ukrainisht]]: Кри́мська платфо́рма, [[Gjuha tatare e Krimesë|Gjuha tatare e Krimesë]]: Qırım platforması) — është një mekanizëm koordinues ndërkombëtar i iniciuar nga [[Ukraina]] për ta kthyer [[Aneksimi i Krimesë nga Federata Ruse|çështjen e Krimesë]] në axhendën e ditës, me qëllim mbrojtjen e [[Të drejtat e njeriut|të drejtave të njeriut]] në [[Krimea|Krime]], promovimin e deokupimit të gadishullit dhe forcimin e sigurisë evropiane dhe globale<ref>{{Cite web|date=26 shkurt 2021|title=Зеленський створив оргкомітет Саміту Кримської платформи|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/02/26/7284861/|url-status=live|access-date=26 shkurt 2021|website=pravda.com.ua|language=uk}}</ref>. E themeluar zyrtarisht në samitin inaugurues në Kiyv, më [[23 gusht]] [[2021]], Platforma e Krimesë funksionon mbi bazën e përhershme, duke pasur zyrën e saj në [[Kievi|Kiyv]]. Sipas zëvendëskryeministrit [[Oleksiy Reznikov]], Platforma e Krimesë duhet të bëhet një subjekt kolegjial i bashkëpunimit me Rusinë për Krimenë<ref>{{cite news|date=23 gusht 2021|title=Spiropali welcomed by Ukrainian FM Kuleba|url=https://en.ata.gov.al/2021/08/23/crimea-platform-summit-spiropali-welcomed-by-ukrainian-fm-kuleba/|url-status=dead|access-date=23 gusht 2021|website=en.ata.gov.al|language=en|archive-date=24 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824205908/http://en.ata.gov.al/2021/08/23/crimea-platform-summit-spiropali-welcomed-by-ukrainian-fm-kuleba/}}</ref>. == Historia e krijimit dhe e promovimit == Organizatat ndërkombëtare e kanë shpallur të paligjshëm pushtimin dhe aneksimin e Krimesë dhe kanë dënuar veprimet e [[Rusia|Rusisë]], ndërsa vendet perëndimore kanë vendosur sanksione ekonomike kundër okupatorit. [[Bashkimi Evropian|BE]]-ja dhe [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]]-ja po ndjekin një politikë të qëndrueshme të mosnjohjes së veprimeve ruse në Krime dhe Sevastopol. [[Skeda:Volodymyr Zelensky in the All-Ukrainian Forum “Ukraine 30. Culture. Media. Tourism”.jpg|majtas|290x290px|thumb|[[Volodimir Zelenski|Volodymyr Zelensky]], Presidenti i Ukrainës]]Megjithatë, me përhapjen e [[agresionit rus në Donbas]], çështja e deokupimit të Republikës Autonome të Krimesë dhe qytetit të Sevastopolit praktikisht është zhdukur nga axhenda e politikës ndërkombëtare. [[Ministria e Punëve të Jashtme të Ukrainës]] po përpiqet ta mbajë këtë temë në qendër të dialogut politik dhe të ekspertesh me partnerët ndërkombëtarë, duke kuptuar nevojën për të krijuar një platformë negociuese ndërkombëtare për të diskutuar rrugët e deokupimit. Për plane e një paneli të tillë njoftonin [[Ministria e Riintegrimit të Territoreve të Pushtuara Përkohësisht]], dhe në sesionin e 75-të të [[Asamblesë së Përgjithshme të OKB]]-së, në shtator 2020, Presidenti [[Volodimir Zelenski|Volodymyr Zelensky]] u bëri thirrje vendeve anëtare që t'i bashkohen krijimit të një platforme të tillë. Më pas, autoritetet ukrainase zhvilluan një fushatë për të përfshirë vendet perëndimore në pjesëmarrje në platformën e Krimesë për deokupimin e gadishullit. Më [[26 shkurt]] [[2021]], Volodymyr Zelensky nënshkroi dekretin "Për disa masa që synojnë deokupimin dhe riintegrimin e territorit të okupuar përkohësisht të Republikës Autonome të Krimesë dhe qytetit të Sevastopolit", me të cilin vendosi të themelojë Komitetin Organizativ për përgatitjen dhe realizimin në Ukrainë të Samitit Themelues të Platformës së Krimesë. Sipas dokumentit, Ministria e Punëve të Jashtme ofron koordinimin e pjesëmarrjes së Ukrainës në Platformën e Krimesë. Kryetari i Komitetit Organizativ për përgatitjen e Samitit Themelues është ministri i Punëve të Jashtme të Ukrainës, [[Dmytro Kuleba]]. Në Strategjinë e Deokupimit dhe Riintegrimit të Territorit të Pushtuar Përkohësisht të Republikës Autonome të Krimesë dhe qytetit të Sevastopolit, e miratuar me dekretin e Presidentit të Ukrainës, Volodymyr Zelensky, të 24 marsit 2021, Platformës së Krimesë i kushtohet vëmendje si një mjet kyç: <blockquote>''81. Ukraina themelon dhe zhvillon Platformën e Krimesë si një mjet kyç të politikës së jashtme të konsolidimit të përpjekjeve ndërkombëtare, të orientuara në deokupimin dhe rivendosjen e integritetit territorial të Ukrainës, duke kapërcyer efektet e pushtimit të përkohshëm të Republikës Autonome të Krimesë dhe qytetit të Sevastopolit nga Federata Ruse.'' ''92. Ukraina inicion një proces negociatash ndërkombëtare për të përcaktuar modalitetet për çlirimin e territorit të pushtuar përkohësisht dhe rivendosjen e rendit kushtetues të Ukrainës, bazuar veçanërisht në dispozitat e Memorandumit për Garancitë e Sigurisë në lidhje me pranimin e Ukrainës në Traktatin për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore, por edhe në rezultatet e aktivitetit të Platformës së Krimesë.''</blockquote> == Sferat e punës, formatet == Ministri i Punëve të Jashtme, Dmytro Kuleba, ka identifikuar pesë prioritete të pritshme për panelin e negociatave të Platformës së Krimesë:<blockquote>''“Së pari, siguria, duke përfshirë lirinë e lundrimit. Së dyti, garantimi i efektivitetit të kufizimeve sanksionale ndaj shtetit agresor. Së treti, mbrojtja e të drejtave të njeriut dhe e së drejtës ndërkombëtare humanitare. Së katërti, mbrojtja e të drejtave arsimore, kulturore dhe fetare. Së pesti, tejkalimi i ndikimit negativ të pushtimit të përkohshëm të Krimesë në ekonomi dhe mjedis”.''</blockquote> Aktiviteti afatgjatë i Platformës së Krimesë fokusohet në fushat e mëposhtme prioritare: * konsolidimi i politikës ndërkombëtare të mosnjohjes së ndryshimit të statusit të Krimesë; * efektiviteti i sanksioneve, forcimi i tyre dhe bllokimi i mundësive për t’i devijuar ato; * mbrojtja e të drejtave të njeriut dhe e së drejtës ndërkombëtare humanitare; * garantimi i sigurisë në rajonin e Azovit, Detit të Zi dhe më gjerë, mbrojtja e parimit të lirisë së lundrimit; * kapërcimi i pasojave mjedisore dhe ekonomike të pushtimit. [[Skeda:Emine_Dzhaparova_(26063607137).jpg|majtas|335x335px|thumb|[[Emine Dzhaparova]], Zëvendësministrja e parë për Punët e Jashtme të Ukrainës]] Zëvendësministrja e parë për Punët e Jashtme të Ukrainës, Emine Japarova, u shpreh se janë planifikuar katër formate të Platformës: presidenciale, kryesuesish të MPJ, deputetësh dhe ekspertësh. Niveli ndërqeveritar do të veprojë në formën e konsultimeve të ministrave të Punëve të Jashtme, takimeve koordinuese të grupeve të specializuara të punës sipas fushave prioritare, konferencave. Në veçanti, mund të krijohet një forum vjetor kushtuar sigurisë së rajonit më të gjerë të Detit të Zi dhe jashtë kufijve të tij. Një pjesë e rëndësishme e Platformës së Krimesë do të jetë lirimi i të burgosurve politikë. Në parlamentin e Ukrainës është krijuar një grupim ndërfraksional parlamentar, "Platforma e Krimesë" (Rustem Umerov, Mustafa Dzhemilev, Akhtem Chiygoz, Elizaveta Yasko, Vadym Galaychuk), i cili po harton një paketë projektligjesh në lidhje me gadishullin e aneksuar përkohësisht. Në qershor, rrjeti i ekspertëve të Platformës së Krimesë u prezantua në qendrën e shtypit të [[Qendrës Mediatike të Krizave të Ukrainës]]. Në këtë ngjarje morën pjesë përfaqësues të Krimesë nga Grupi i të Drejtave të Njeriut, Prisma ukrainase, Qendra për Gazetari Hulumtuese. Më [[6 gusht]], në Kiyv u zhvillua një forum themelues i rrjetit të ekspertëve të Platformës së Krimesë me pjesëmarrjen e përfaqësuesve të Ministrisë së Punëve të Jashtme, ambasadave, ekspertëve kombëtarë dhe ndërkombëtarë. Grupet mbështetëse të Platformës së Krimesë të ngritura në Seimat të Lituanisë e Letonisë, në Asamblenë Parlamentare të NATO-s, po diskutojnë në mënyrë aktive krijimin i grupeve të ngjashme në Seimat të Polonisë dhe në parlamentin çek. Verkhovna Rada e Ukrainës propozoi prezantimin e një këshilli koordinues ndërparlamentar të Platformës së Krimesë. Rrjeti i ekspertëve të Platformës së Krimesë përbëhet nga më shumë se 70 organizata joqeveritare ukrainase dhe të huaja, nga qendra kërkimore analitike dhe aktivistë të të drejtave të njeriut. Projekti do të mbështetet gjithashtu nga organizata ukrainase joqeveritare e bamirësisë, Fondacioni i Europës Lindore. Formati do të funksionojë derisa gadishulli të kthehet nën kontrollin e Ukrainës. == Samiti Themelues == [[Skeda:Учасники_Першого_саміту_Кримської_платформи.jpeg|450x450px|thumb|Delegatët e samitit të parë të platformës së Krimesë]] Të parat që njoftuan për planet e tyre për të dërguar përfaqësuesit e tyre në Samitin e Kiyvit ishin [[Turqia]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]], [[Kanadaja]], [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]] dhe [[Moldavia]]. Për sa i përket Rusisë, paraprakisht Ministria e Jashtme e shtetit agresor lejoi pjesëmarrjen në Platformën e Krimesë, duke përcaktuar kushtin: "Nëse planifikohet të diskutohet për rivendosjen e furnizimit me ujë dhe furnizimin me energji elektrike të Krimesë, heqjen e bllokadës tregtare dhe të transportit të gadishullit nga Kiyvi". Pala ukrainase e hodhi poshtë një mundësi të tillë. Rusia më vonë i quajti të paligjshme përpjekjet e Kiyvit për kthimin e Krimesë dhe pjesëmarrjen e çdo vendi dhe organizate në iniciativën ukrainase një shkelje të drejtpërdrejtë të integritetit territorial të Federatës së Rusisë. Ajo gjithashtu u përpoq të minonte besueshmërinë e Platformës dhe të pengonte shtetet e tjera të merrnin pjesë në të përmes presionit, shantazhit dhe frikësimit, si rrjedhojë lista e të ftuarve në samit është dashur të mbahet e fshehtë. Pavarësisht nga të gjitha rrethanat, në samitin inaugurues në prag të 30-vjetorit të Pavarësisë së Ukrainës, më [[23 gusht]] 2021, u mblodhën përfaqësues të 47 vendeve dhe organizatave. {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="4" |Pjesëmarrësit e Samitit të Platformës së Krimesë |- |'''№''' |'''Vendi/organizata ndërkombëtare''' |'''Niveli i përfaqësimit''' |'''Shefi i delegacionit''' |- |1 |{{UKR}} |Presidenti |[[Volodimir Zelenski|Volodymyr Zelensky]] |- |- |2 |{{LVA}} |Presidenti |[[Egils Levits]] |- |3 |{{LTU}} |Presidenti |[[Gitanas Nauseda]] |- |4 |{{EST}} |Presidenti |[[Kersti Kaljulaid]] |- |5 |{{POL}} |Presidenti |[[Andrzej Duda]] |- |6 |{{HUN}} |Presidenti |[[Janos Ader]] |- |7 |{{MDA}} |Presidenti |[[Maia Sandu]] |- |8 |{{SVN}} |Presidenti |[[Borut Pahor]] |- |9 |{{FIN}} |Presidenti |[[Sauli Niiniste]] |- |10 |{{SVK}} |Kryeministër |[[Eduard Heger]] |- |11 |{{ROU}} |Kryeministër |[[Florin Citu]] |- |12 |{{GEO}} |Kryeministër |[[Irakli Garibashvili]] |- |13 |{{HRV}} |Kryeministër |[[Andrej Plenkovic]] |- |14 |{{SWE}} |Kryeministër |[[Stefan Lofven]] |- |15 |{{CHE}} |Kreu i parlamentit |[[Andreas Aebi]] |- |16 |{{CZE}} |President i Senatit |[[Milos Vystrcil]] |- |17 |{{TUR}} |Ministri i Punëve të Jashtme |[[Mevlut Cavusoglu]] |- |18 |{{AUT}} |Ministri i Punëve të Jashtme |[[Alexander Schallenberg]] |- |19 |{{LUX}} |Ministri i Punëve të Jashtme |[[Jean Asselborn]] |- |20 |{{IRL}} |Ministri i Punëve të Jashtme |[[Simon Coveney]] |- |21 |{{BGR}} |Ministri i Punëve të Jashtme |[[Svetlan Stoev]] |- |22 |{{MNE}} |Ministri i Punëve të Jashtme |[[Đorđe Radulovic’]] |- |23 |{{MKD}} |Ministri i Punëve të Jashtme |[[Bujar Osmani]] |- |24 |{{GBR}} |Bộ trưởng Châu Âu và châu Mĩ |[[Wendi Morton]] |- |25 |{{PRT}} |Bộ trưởng Quốc phòng |[[João Gomes Cravinh]] |- |26 |{{USA}} |Bộ trưởng Năng lượng |[[Jennifer Granholm]] |- |27 |{{DEU}} |Bộ trưởng Kinh tế và năng lượng |[[Peter Altmaier]] |- |28 |{{FRA}} |Bộ trưởng Ngoại thương và hấp dẫn kinh tế |[[Franck Riester]] |- |29 |{{NLD}} |Bộ trưởng Ngoại thương và hợp tác phát triển |[[Tom de Bruijn]] |- |30 |{{ALB}} |Bộ trưởng phụ trách các vấn đề quan hệ với quốc hội |[[Elisa Spiropali]] |- |31 |{{ITA}} |Thứ trưởng Ngoại giao |[[Benedetto Della Vedova]] |- |32 |{{NOR}} |Quốc vụ khanh Bộ ngoại giao |[[Audun Halvorsen]] |- |33 |{{ESP}} |Quốc vụ khanh Liên minh châu Âu |[[Juan González-Barba Pera]] |- |34 |{{BEL}} |Ambasador |[[Alex Lenaerts]] |- |35 |{{DNK}} |Ambasador |[[Ole Egberg Mikkelsen]] |- |36 |{{NZL}} |Ambasador |[[Si'alei van Toor]] |- |37 |{{MLT}} |Ambasador |[[Godwin Montanaro]] |- |38 |{{JPN}} |Ambasador |[[Takashi Kurai]] |- |39 |{{AUS}} |Ambasador |[[Bruce Edwards]] |- |40 |{{CYP}} |Ambasador |[[Luis Telemakhu]] |- |41 |{{CAN}} |Ambasador |[[Larisa Galadza]] |- |42 |{{GRC}} |Ambasador |[[Vasilios Bornovas]] |- |43 |{{ISL}} |Ambasador |[[Eidun Atlason]] |- |44 |[[Hội đồng châu Âu]] |President |[[Charles Michel]] |- |44 |[[Ủy ban châu Âu]] |Nënkryetari |[[Valdis Dombrovskis]] |- |45 |[[NATO]] |Zëvendës Sekretari i Përgjithshëm |[[Mircea Geoana]] |- |46 |[[Ủy hội châu Âu]] |Sekretar i përgjithshëm |[[Marija Pejcinovic Buric]] |- |47 |[[GUAM]] |Sekretar i përgjithshëm |[[Altay Efendiyev]] |- |} Kështu, në takimin në Qendrën e Kongreseve dhe Ekspozitave të kryeqytetit “Park”, morën pjesë të gjitha vendet, anëtare të NATO-s, BE-së dhe G7-s, por asnjë nga Afrika apo Amerika e Jugut. Kombet e Bashkuara gjithashtu nuk dërguan një përfaqësues. Si rezultat, ky eveniment u bë ngjarja më e madhe e organizuar nga Ukraina. Në aktivitet morën fjalën presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelensky, kryetari i Verkhovna Rada-s, Dmytro Razumkov, kryeministri, Denis Shmygal, krerët e delegacioneve të huaja, lideri i Tetarëve të Krimesë, Mustafa Dzhemilev, përfaqësuesi i Rrjetit të Ekspertëve të Platformës së Krimesë Olga Skrypnyk. Në panelet tematike, zyrtarë të rangut të lartë, politikanë, ekspertë të huaj dhe drejtues të opinionit publik u fokusuan në politiken e mosnjohjes së aneksimit të Krimesë, politikës së sanksioneve, në sigurinë e rajonit Azov-Deti i Zi, në të drejtat e njeriut dhe të drejtën ndërkombëtare humanitare, ekonomike, si dhe në pasojat mjedisore të okupimit. == Lidhje të jashtme == == Shih edhe == == Referime == [[Kategoria:Politika e Krimesë]] [[Kategoria:Procesi i paqes në Luftën Ruso-Ukrainase]] 88dsjkhmd3sff5jrakp6eq0ha4jrocj 0 392045 3004068 3003239 2026-07-02T00:44:54Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004068 wikitext text/x-wiki '''Territori i Hasit''' ishte i banuar që nga kohët e lashta, këtë e dëshmon edhe ruajtja e dokumenteve dhe e të dhënave arkeologjike që nga neoliti 2600-2200 p.e.r. Nga studimi i kultures së hershme, nga gjurmimi dhe eksplorimi i vendbanimeve dhe varrezave, janë përfituar materiale të pasura të cilat hedhin dritë mbi formimin e kulturës dhe etnosit ilir. ==Historia e Hasit== Hasi është një ndër krahinat etno-gjeografike me kufij të përcaktuar shumë qartë. Përveç shumë karakteristikave që e veçojnë nga krahinat e tjera shqiptare, është edhe ajo e kufizimit të saj. Hasi kufizohet pothuajse në të gjitha anët me lumenjë. Në veri dhe në lindje me ''[[Drini i Bardhë|Drinin e Bardhe]]'' dhe degën e tij ''Ernikun'' që e ndajnë nga ''Perdrinia'' dhe krahina e ''Rekes''. Në jug dhe në perëndim kufizohet me krahinën e Lumës dhe Malëziut, me të cilat i ndan po ashtu Drini i Bardhë i bashkuar(tash ''[[Liqeni i Fierzës|liqeni i Fierzës]]'' ndërsa në veri-perëndim ''përroi i Skatinës'' e ndau nga krahinat e Bytyçit,përkatësisht nga ajo e Tropojës. Hasi shtrihet në mes gjerësive gjeografike veriore 42 gradë 05'45'' nga fshati Brrut dhe 42 gradë 17'57'' në veri në majën e Krajlicës si dhe në gjatësinë gjeografike lindore 20 gradë 13'11'' në Kosturr dhe 20 gradë 32'50'' në majën e Pashtrikut në lindje. Ka një sipërfaqe prej 393 km²,gjatësia e vijës kufitare është 85,8 km, nga këta kufij tokësore 27,8 km me Hasin e Rrafshit, lumor 14 km me rrethin e Tropojës dhe 44 km kufij liqenor me rrethin e Kukësit. '''Malësia e Hasit''' është një krahinë, që jetën e vet në të kaluarën, në etapa te caktuara historike, e ka bërë gjysmë të izoluar nga krahinat e tjera.<ref>Çoçaj.Dr.Nexhat,''Hasi-enciklopedi etnokulturore V'', ''Pavarësia'',Durres,2012,fq.14.</ref> Në [[Konferenca e Londrës 1912-1913|Konferencën e Ambasadoreve ne Londër]] në vitin 1913 u vendos ndarja e territoreve shqipëtare dhe gjysma e Hasit mbeti në pjesën e Kosovës. Dhe që prej 100 vjetësh kjo krahinë shqiptare vazhdon të quhet me dy emra: [[Hasi i Shqipërisë]] dhe [[Hasi i Kosovës]] dhe që në fakt është një, ashtu siç e thotë edhe kënga se Hasi nuk ka qenë kurrë i ndarë, por ka qenë një krahinë e vetme . <ref>Muhadri.Dr.Besim "Mehmet Cena i Hasit",Pjeter Bogdani 2012 ,fq 14-15 ISBN 978-9951-445-22-1.</ref> Pikërisht për shkak të kësaj ndarjeje Hasi, tashmë i mbetur në pjesën administrative të Shqipërisë, nëpërmjet vijës kufitare të vënë në vitin 1913 kufizohet me Republikën e Kosovës, përkatësisht me vetveten, apo me pjesën e trungut të vet. Për ekzistencën e krahinës së Hasit si një njësi e pandarë tregojnë edhe dokumentet e vjetra që në shek.XIII. Për herë të parë flitet për të rreth vitit 1208, për herë të dytë në krisobulën e Deçanit e më vonë, për herë të tretë edhe në krisobulën e Manastirit të Shën Arhanxhelit. Sipas krisobules së Deçanit i takonin këto fshatra: Vllahinja(Vlahnja), Rugova, Dollançi, Lipovaci(Lipoveci), Jabucna dhe kullosa dimërore "Modra Sllatina". Prej këtyre fshatrave, Modra Sllatina sot gjendet në territoret e Shqipërisë, ndërsa të tjerat në territorin e Kosovës. <ref>Mehmetaj Dr.Faton:''Monumentet e kultures iliro-shqiptare te pervetesuara me force nga kultura serbe'' 8,me nentitullin "Manastiri i Decanit i privilegjuar ne dem te shqiptareve", "Epoka e re",5 8.2005,fq.7.</ref> Sipas një statistike që kemi arritur të sigurojmë gjysma e Hasit, me rreth 371 km² popullsi mbi 40.000 banorësh bën pjesë në Republikën e Kosovës, ndërsa gjysma tjetër e Hasit shtrihet brenda territorit të Shqipërisë, ka një sipërfaqe prej 374 km² dhe me një popullsi prej afër 21.500 banorësh. Duke shikuar në total, rezulton se i gjithë Hasi ka një shtrirje territoriale prej 745 km² dhe me një popullsi prej 61.500 banorësh, që do të thotë një ndër zonat apo krahinat me popullsinë më të madhe në verilindje. ===Etimologjia e emrit Has === [[File:Buka_e_misrit_dhe_buka_pogaçe.jpg|left|thumb|'''Buka e bardhe e dores se pare''']] Konfiguracioni i krahinës së Hasit është i ndarë në aspekte etno-kulturore, ''me pasuri kulturore, me interes për kërkime shkencore, me rëndësi jo vetëm krahinore, por edhe kombëtare''. <ref>Mark Tirta, "Hasi në shekuj e popullsia e tij","Tradita kulturore e Hasit",IAP,Prishtine, 2007,f.111.</ref> . Nuk është e përcaktuar qartë prejardhja e emrit të Krahinës së Hasit. Duke folur për Hasin dhe rëndësine e tij në fushën e etnokulturës, studiuesi prof. [[Mark Tirta]] ,thotë:''Dëshmitë na afrojnë kujtesa popullore, përfituar me anë te eksplorimeve në terren, kjo e ndihmuar edhe nga burimet e shkruara të kohës së pushtimit Osman dhe kohëve para pushtimit.'' <ref>Çabej.Dr.Eçrem,Studime etimilogjike në fushë të shqipes,(botuar në Studime gjuhësore I),"Rilindja",Prishtine 1976,fq.236</ref> Ndonëse flet për etimologjinë e fjalës ''has'' apo''Hase'', por jo në kuptimin e emërtimit të krahinës së Hasit, studiuesi i fushës së gjuhësisë dhe të albanologjisë, Dr.Eçrem Çabej, ndër të tjera konstaton se fjala ''hase'' rrjedh nga turqishtja dhe ka kuptimin e ''bukës së bardhë të dorës së parë''. Ndërkaq, duke e zbërthyer me tutje etimologjinë e kësaj fjale:" '''hasi''' nenkupton, ''Kryengritës, i pabindur, i pashtruar''. Sipas Çabejt një gjë të tillë e pohojnë edhe albanologët Pedersen, por edhe Lotti e Lambertzi, që e nxjerrin me kuptim turk që do të thotë ''rebel, kryengritës''. E njëjta fjalë turke na del edhe bullgarisht ''asija'' që do të thotë ''i pabindur''. Mirëpo emërtimi Has del në pah në shek.XVI, përkatësisht në një dokument të vitit 1570. Shumë kronistë të fillimit të shek.XVII në argumentimin e origjinës së Kastriotëve, Hasin e përmendin me emrin ''Az'' apo ''Ass'' dhe popullinë si Askol, që në të vërtetë nga mungesa e përdorimit të (h),(s) në latinisht nënkupton emërtimin Has. Ndërkaq, në vitet e para të shek.XVII Hasi njihej edhe me emrin ''Shullaa'' që në latinisht do të thotë ''Vendi i thatë'', e që për shkak të natyrës së tij këtë e ka ruajtur edhe në ditët e sotme duke u quajtur ''Hasi i Thatë''. Në lidhje me Hasin, interes paraqet relacioni i Pjetër Mazrrekut, arqipeshkv i Tivarit(1586-1637). Ky arqipeshkv shkruan se Hasi përfshin shumë katunde të cilat janë të banuara me shqiptarë të besimit mysliman. Në studimet e Çabejt, Pjetër Mazreku njihej, përveç si nje klerik edhe si shkrimtar dhe relator, ai ishte nga fshati Mazrrek i Hasit. Vet hasjanët emrin ''Has'' e ndërlidhin me traditat dhe zakonet të kësaj zone, por edhe për besën dhe bujarinë e përhershme që ka ekzistuar dhe vazhdon të ekzistojë tek banorët hasjanë. Dikush e ndërlidh me fjalën ''vërtetësi'', ''origjinalitet'' etj., që të shpie te konstatimi apo zbërthimi i kësaj fjale nga ana e Çabejt dhe ndërlidhja e saj me kuptimin e ''bukës së dorës së parë''. Mikpritja, buka dhe malli i dorës së parë janë disa nga elementet e traditës hasjane e që mund të çojne te saktësia e etimologjisë së fjalës ''Has'' . Hasi ka qenë një nga krahinat shqiptare ku kanë gjetur strehë e mikëpritje luftëtarë, kryengritës të ndryshëm, udhëheqës çetash etj., këtë e tregojnë edhe dhjetëra këngë që flasin për një gjë të tillë, në të cilat në mes tjerash thuhet:'' Kush luftoi per shiptari, N'Has ka gjet besë e burrni'' <ref>Muhadri.Dr.Besim "Mehmet Cena i Hasit",botuesi:Pjeter Bogdani,fq.22-23,ISBN 978-9951-445-22-1.</ref> ==Krahina e Hasit== ''Krahina e Hasit i përket Dardanisë së lashtë''. Nga kjo krahinë e kanë prejardhjen:[[Skënderbeu]], Pal Hasi , Andre, Gjon e Lukë, [[Pjeter Bogdani]], pastaj Pjetër Mazrreku, Dervish Salihu e deri te shkrimtarët e artistët e shek.XX e të XXI, si [[Anton Pashku]], Katarina Josip etj., të cilët në historinë dhe kulturën shqiptare kanë lënë gjurmë. Mirëpo, sipas burimeve të ndryshme, mendohet se Hasi është edhe vendi i origjinës së Kastriotëve. Kastriotët ishin një familje feudale. <ref>Historia e klasës 9, ''Ideart'' fq.25 ISBN 978-9928-128-15-7.</ref> Në Shqipëri ka disa fshatra me emrat, Kastri(Mirditë), Kastra (Shkodër dhe Tropojë) etj. Burime të pavarura nga njëri-tjetri siç janë shkrimtarët shqiptar [[Frang Bardhi]], kronisti P.Lukari (1605) dhe një akt i gjetur në një kuvend françeskan në Hungari dhe i botuar nga studiuesi E. Fermenxhin, pohojnë se Skënderbeu edhe prindërit e tij quheshin Kastriotë, sepse qenë nga fshati Kastrat i krahinës së Hasit në pjesën verilindore të Shqipërisë së sotme, i banuar krejtësisht nga shqiptarë. Në disa burime Kastriotët mbajnë edhe mbiemër të dytë, Mazrrek, të cilin e gjejmë sot si emër fshati, ndër të tjera, edhe në krahinën e Hasit. Një figurë e rëndësishme historike me prejardhje nga Hasi është Pjetër Bogdani, i lindur në Gur të Hasit dhe i vdekur në [[Prishtinë]]. Ai me veprën e tij [[Çeta e profetëve]] është autori i parë i prozës së mirëfilltë shqipe. ===Ndarja në bajraqe=== Trojet shqiptare, edhe territori i Hasit u nda pas luftërave ballkanike në fillim të shek.XX. Ndarja e trojeve shqiptare u sanksionua në [[Konferenca e Londrës 1912-1913|Konferencen e Londres]] në vitin 1913. Këtë e tregojnë dhe faktet historike të depertuara përmes kanaleve të ndryshme, siç janë kronikat, shënimet kadastrale, dëfteret osmane etj. Si pasojë e kësaj trysnie në Has, gjatë shek.XVI u vendosën malësore nga fiset Kastrat-Morinë, Shale, Bytyç, Gash, Thaç, popullsi e cila u rrit edhe u konsolidua në mënyrë të vazhdueshme. Në fund të shek.XVII dhe në fillim të shek.XVIII Hasi u përfshi në sistemin e bajraqeve. Në Has kemi krijimin e Bajraqeve :të [[Rrethi i Hasit|Bajrakut te Madh]] që ishte në Vlahen dhe të [[Rrethi i Hasit|Bajrakut të Vogël]] që ishte në Helshan. Bajraku i Madh, pra ai i Vlahnës përfshinte fshatrat nga Përroi i Rosmanit (Golaj) e deri në fshatrat e [[Drini i Bardhë|Drinit te Bardhe]], ndërsa Bajraku i Vogël përfshinte fshatrat nga Përroi i Skatinës e deri të Perroi i Rosmanit. Pakënaqësia e madhe e shkaktuar nga pushtimi Turk u bënë shkak i shpërthimit të kryengritjeve të shumta dhe pjesëmarrjes aktive të hasjanëve në kryengritje. Në këtë kohë shquhet kryengritja e vitit 1837 [[Reforma e tanzimatit]], kohë kur Hasi shkëputet përkohësisht nga varësia e administratës turke në Gjakovë. ===Lufta kundër forcave të Vesel Pashës=== Në gjysmën e dytë të shek.XIX nga [[Lidhja e Prizrenit]] e pastaj edhe në luftërat që u zhvilluan deri në shuarjen e Lidhjes në Gjakovë, në shtator të vitit 1878, kundër forcave të Mehmet Ali Pashë Maxharit, por edhe për mbrojtjen e Plavës e Gucisë, morën pjesë edhe një numër i konsiderueshëm i hasjanëve. Deri më tani kemi informacione se në këtë kuvend kishin marrë pjesë perfaqësues nga Hasi si: ''Ali Sahit Bajraktari, Sulejman Haxhi Brasha, Dervish Salihu, Syl Liman Peka, Shaban Spahia(Cahani) '' etj, ndërkohë që për trojet e veta dhe shpëtimin e tyre nga copëtimi ishin edhe shumë hasjanë të tjerë. Hasjanët morën pjesë edhe në luftën kundër forcave të Vesel Pashës në vitin 1885, ku dhanë kontributin e tyre luftëtarë nga Helshani si:Musli Isufi, Zek Ademi dhe Murat Sadiku. Mirëpo kontribut të madh në këto luftëra dha edhe familja Kurpali, nga gjiri i së cilës vijnë:Hazir Syla, Bajram Syla, Zymer Kurpali etj., të cilët, jorastësisht, kanë mbetur në këngë dhe histori. ===Kuvendi i Krumës=== Kuvendi i Krumës dhe hartimi i shtatë kërkesave për Portën e Lartë. [[Lidhja e Pejës]] ishte kuvendi, ku hasjanët ishin pjesëarrës më 1899. Ata morën pjesë në Kuvendin te Verrat e Llukës(1903), në atë të Junikut (1912) etj., ndërkaq në pranverën e vitit 1909 i shohim duke kundërshtuar taksat, shkuarjen ushtare dhe dorëzimin e armëve. Në maj dhe qershor të vitit 1909 luftojnë kundër forcave të Xhavit Pashës, ndërsa në vitin 1910 në Qafë të Ahmatit kundër atyre të Shefqet Durgut Pashës. Mirëpo vala kryengritëse arrin kulmin e saj në vitin 1912. Më 19 mars të atij viti, hasjanët, të udhëhequr nga Rexhë Bajraktari (bajraktar i Vlahnës) dhe Tahir Hoxha sulmojnë forcat turke në Krumë, të cilat i detyrojnë që të tërhiqen në Gjakovë. Më 21 prill të vitit 1912 në Krumë mbahet Kuvendi i katër bajraqeve, në të cilin marrin pjesë 20 përfaqësues nga bajraqet e Hasit, Bytyçit dhe të Rekës. Në këtë kuvend u kërkua me shkrim nga Porta e Lartë që shqiptarëve: * T'iu kthehen armët * Shërbimi ushtarak të bëhej në vend * Mësimi në shkolla të bëhej në gjuhën shqipe * Kudo të ngrihej flamur shqiptar * Nëpunësit medoemos të njohin gjuhën shqipe * Amnistimi i të burgosurve politike * Shqiptarëve t'u kompensohen dëmet e bëra nga ushtria turke gjatë këtyre viteve.<ref>Shalla Dr.Shaqir,"Kronika e Rugoves se Hasit,Rogove,2004 ".</ref> Këto kërkesa të dala nga Kuvendi i Krumës u pranuan edhe nga Kuvendi i Junikut të mbajtur më 21-28 maj 1912, të cilave iu shtuan edhe kërkesa të tjera, që kishin të bënin me caktimin e kufijve, pastaj fillimi i kryengritjes së madhe e cila do të çonte deri në largimin përfundimtar të turqve nga tokat shqiptare. Kjo rezultoi me fillimin e kryengritjes nën udhëheqjen e [[Hasan Prishtina|Hasan Prishtinës]], [[Bajram Curri|Bajram Currit]], [[Isa Boletini|Isa Boletinit]] e trimave të tjerë, që sulmuan garnizonin turk në Qafë të Prushit, aty ku i priste edhe trimi i Kurpalit,Bajram Syla. ==Pushtimi Austro-Hungarez== ''Shpallja e Krumës qendër Prefekture''. Gjatë Luftës së Parë Botërore, pushtimi Austro-Hungarez e ktheu Krumën si qendër të Hasit, e cila u bë një qendër e madhe adminitrative, ku u vendosën komanda ushtarake dhe disa institucione të kohës e deri dhe te gjykatat krahinore,ndërkaq kishte nën administrimin e saj pjesën që nga Zhuri deri në Tropojë. Pas kësaj kohë, në vitet 1918-1921 Hasi bie nën pushtimin e Serbisë, e cila në vitin 1921 tërhiqet dhe kalon në kufinjtë e vendosur më 1913. Në këtë kohë(1921) [[Kruma|Kruma]] shpallet qendër e Prefekturës së Kosovës, që përfshinte Hasin, Lumën dhe Tropojën. Ky akt erdhi pasi më parë krerët hasjanë, me Hysen Selmanin e Qarrit në krye, bajraktarët Mehmet Alia e Rexhep Syla, Brahim Didën, Tahir Hoxhën, Avdi Sahitin e Muhadrit, Ali Haxhinë, Zenel Peçakun etj.,kishin kërkuar një gjë të tillë, madje, nëse nuk do të ndodhë një akt i tillë, ata kishin kërcënuar edhe me bojkotimin e zgjedhjeve të vitit 1921. Dhe në rast se hasjanët nuk do të dilnin në zgjedhje, parlamenti shqiptar rrezikonte t'i humbiste tre deputetë. Këtë e dëshmon edhe letra e krerëve hasjane dërguar Këshillit të Lartë të Shtetit, në të cilën në mes tjerash thuhet : ''...s'kena me i dhanë zarat(votat)për deputetët për Prefekturën e Drinit,e kështu ka me i hup 2-3 deputet Shqypnia''.<ref>AQSH, F. 418.D. 14, fl.1.</ref> [http://itsh.edu.mk/?wpdmdl=1065] Ata kishin kërkuar që Kruma të bëhej Prefekturë, sepse lënia e Hasit nën Prefekturën e Drinit ishte e padrejtë dhe e papranueshme nga hasjanët. Duke e parë rrezikun e humbjes së tre deputetëve kërkesa u realizua menjeherë, ndërsa Prefekturës së Kosovës, me qendër në Krumë iu dhanë nën administrim 20 qendra kryesore të Hasit si: Kruma, Vlahna, Golaj, Nikoliqi, Tregtani, Qarri, Demjani, Rugova, Gjonaj, Krushnini, Romaja, Gërqina, Planeja, Guruzhupi, Kishaj, Helshani, Kosturri, Perollaj, Shigjeqi(Zgjeci) dhe Letaj. Siç shihet, edhe në atë kohë (1921)nuk kishte ndarje të Hasit dhe se prefektura në fjalë mbulonte tërë territorin hasjan. Edhe në ditët e sotme, kur Kosova dhe Shqipëria ende vazhdojnë të jenë të ndara, hasjanët ende e konsiderojnë Krumën si qendër të Hasit, ashtu sikurse kishte qenë dikur.<ref>Nexhat Çoçaj, "Hasi-enciklopedi etnokulturore V", "Pavaresia"Durres,2012-14.</ref> ==Zhvillimi kulturor== Gjatë kësaj kohe në Krumë kemi një zhvillim kulturor, ku më 1923 krijohet shoqëria kulturore ''Shkelzeni'' , e cila përbëhej nga patriotë dhe intelektualë të asaj kohe. Në kuadër të kësaj shoqërie kemi formimin e bandës frymore të Krumës, pastaj rrethin letrar si dhe teatrin amator, që luajtën një rol të rendësishëm në edukimin e masës dhe të të rinjve të asaj kohe, por edhe në aspekte të tjera të jetës ekonomike e politike. Kontributi i Hasit dhe i hasjanëve do të vazhdojë edhe në vitet e ardhshme. Kruma dhe Hasi u bënë qendër e lëvizjes antifeudale dhe të atyre kundër qëndrimeve të qeverisë së [[Tirana|Tiranës]] së atëhershme, që mbështetej nga politika jugosllave. Veprimtarë dhe luftëtarë luftuan kundër kësaj politike , për ruajtjen e tërësisë tokësore dhe për bashkimin e tokave shqiptare të ndara padrejtësisht, si Hasan Prishtina, Bajram Curri, Hysni Curri dhe çetat kosovare të [[Azem Galica|Azem Galicës]], Sadik Ramës, Zefit të Vogël etj., vazhdimisht gjetën mbështetje tek Hasi dhe hasjanët. ==Lufta Çlirimtare e Kosovës== Hasi po ashtu edhe gjatë periudhave të tjera dha kontributin e vet, nga ndarja e tij në dy pjesë, sidomos ndërprerja e marrëdhënieve në mes ish Jugosllavisë dhe [[Shqipëria|Shqipërisë]] e vitit 1948, ajo solli ndërprerjen e plotë të komunikimit në mes njerëzve të një trungu dhe ndarjen për një periudhë gati 40 vjeçare të marrëdhënieve, kulturore, ekonomike etj. Megjithatë, kontributi hasjan nuk mungoi asnjëherë. Ndërsa kulmoi në luftën e vitit 1999 të zhvilluar nga [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] , Hasi përveç mbështetjes logjistike ka kontribuar edhe me jetën e disa dëshmorëve në luftën për çlirimin e Kosovës. Hasikishte brigadën e vet, ndërsa në altarin e lirisë ranë 52 hasjanë, të cilët u shpallën dëshmorë të kombit. Një numër i madh hasjanësh iu bashkuan në mënyrë vullnetare luftës për çlirimin e [[Kosova|Kosovës]] . Ata luftuan në betejat e zhvilluara nga UÇK në [[Rrethi i Hasit|malin e Pashtrikut]] dhe gjatë gjithë vijës kufitare me Kosovën. Ndihma më e madhe iu dha kosovarëve gjatë periudhës së eksodit të madh në vitin 1999, ku të gjithë hasjanët hapen dyert e shtëpive të tyre për të strehuar bashkëkombasit e vet, dhe kjo ishte goditja më e madhe që iu dha gjenocidit serb.<ref>Ramiz Cahani, Wikipedia '' [[Rrethi i Hasit]] ''.</ref> == Burime == [[Kategoria:Hasi]] 12w4bdjlh1nwneggv08cgvsgvmiqcx9 0 392603 3004034 3001855 2026-07-01T23:11:49Z Smallem 126080 Rregullim i [[Special:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3004034 wikitext text/x-wiki {{Short description|Tradita e banesave romake}} [[Skeda:Domusitalica.svg|parapamje|347px|Plani dhe aksonometria e një ''domus'' tipik romak.<br /> 1. ''fauces'' (hyrja)<br /> 2. ''tabernae'' (punishte artizanale)<br /> 3. ''atrium'' (mesore)<br /> 4. ''impluvium'' (çisterna e ujit)<br /> 5. ''tablinum'' (studio)<br /> 6. ''hortus'' (kopshti)<br /> 7. ''oecus tricliniare'' (salla e ngrënies)<br /> 8. ''alae'' (mjedise anësore)<br /> 9. ''cubiculum'' (dhoma e gjumit)]] '''Shtëpia Romake''', duke mbajtur parasysh hapsirën e pakët arkitekturore në dispozicion për ndërtimin e strukturës së saj, në kundërshtim me atë që mendohet, ishte shumë e ngjashme me atë të ditëve të sotme. «''Duke parë rëndësinë e qytetit dhe dendësinë e skajshme të popullsisë, është e nevojshme që të shumëfishohet numri i banesave. Pasi banesat vetëm në katin përdhes nuk mund të strehojnë këtë masë popullsie në qytet, kemi qenë të shtrënguar, duke konsideruar këtë situatë, të kryejmë ndërtime në lartësi''.» —Mark Vitruvius Polioni, ''De architectura'', II, 8, 17.<ref>{{Cite book|author=Mark Vitruvius Polioni|editor1=Morris Hicky Morgan|url=https://archive.org/details/vitruviustenbook00vitruoft/page/n56/|title=The Ten Books on Architecture|year=1914|editor2=Herbert Langford Warren|publisher=Harvard University Press|language=en|pages=56-57}}</ref> == Shtimi i popullsisë dhe hapsira ndërtimore == Në hipotezë se [[Perandoria Romake|Roma Perandorake]] shtrihej në një sipërfaqe prej rreth 2.000 [[hektari|hektarësh]], kjo ishte shumë e pamjaftueshme për banesa të një popullsie të përllogaritur në gati 1 miljon e 200.000 banorë. Ekzistonte një varg ndërtesash publike, faltoresh, [[bazilika|bazilikash]], [[horreum|magazinash]], përdorimi për të banuar i të cilave ishte i kufizuar në një numër të pakët personash: roje, magazinierë, skribë etj. Duhet llogaritur pastaj kufizimi i hapsirës për tu përdorur për banesa, nga ajo e zënë nga rrjedha e Tiberit, me parqe dhe [[Kopshtet romake|kopshte]] që të vendosur në shpatet e Eskuilinit dhe të Pinciusit, nga zona Palatine, rezervuar përjashtimisht perandorëve dhe në fund nga terreni i madh i Fushës së Marsit, tempujt, palestrat, varret dhe portikët e të cilës zinin 200 hektarë, por nga të cilat banesat ishin të përjashtuar për respektin që u rezervohej perëndive. [[Skeda:Alma Tadema Coriolanus House.png|parapamje|majtas|upright=1.6|Rindërtim hipotetik në brendësi të ''Shtëpisë së Caius Martius'', pikturë e Lawrence Alma-Tadema.]] Nëse llogaritet zhvillimi i pamjaftueshëm teknik i transportit, mund të pohohet se romakët qenë të dënuar të banonin në kufijë territorialë të ngushtë, të cilët ishin ngulitur nga [[Augusti]] dhe nga pasuesit e tij. [[Romakët]] e paaftë për ta përshtatur territorin e banueshëm me rritjen e popullsisë, përveç nëse do të shkatërronin bashkimin e jetës së [[Urbs]], u desh të kërkonin zgjidhje ndaj mungesës së hapsirës territoriale dh ngushtësisë së rrugëve qytetare në lartësinë e shtëpive të tyre. Vetëm pas studimeve të publikuara në fillim të [[shekulli XX|Nëntëqintës]] mbi gërmimet [[arkeologjia|arkeologjike]] të Ostias dhe mbi mbetjet e gjetura nën shkallën e Basilica di Santa Maria in Aracoeli, mbi ato afër Palatinit në Via dei Cerchi, kanë mundësuar të kihet një kuptim i gjerë i strukturës së shtëpisë romake deri atëherë të ngatërruar me shtëpitë e gjetura në gërmimet e Pompejit dhe Herkolanit, ku mbizotëronte ''[[domus]]'' klasik i të pasurve që ishte shumë e ndryshme nga ''[[insula (ndërtesë)|insulae]]'' që përbënin shumicën në Romë: midis këtyre të fundit dhe ''domus'' është e njëjta diferencë që sot mund të shohim midis një apartamenti dhe një vile në një lokalitet villash. == ''Insula'' == {{Shiko gjithashtu|Insula (ndërtesë)|Insula (hapsirë urbane)|Domus}} [[Skeda:Schema Insula.jpg|parapamje|358px|Model i rindërtuar i një Insula]] Shtëpia Romake mund të ishte e dy llojeve: [[domus]] dhe [[Insula (ndërtesë)|insula]]. Struktura arkitekturore e [[domus]], një banesë private aristokrate [[Urbs|urbane]] që dallohej nga ''[[Vila Romake|villa]] periferike'', që nga ana tjetër ishte një banesë private e vendosur jashtë [[pomerium|mureve]] të qytetit dhe nga ''[[villa rustica]]'', e vendosur në zona rurale e pajisur nga mjedise të posaçme për [[Bujqësia në Romën e lashtë|punimet bujqësore]], parashikonte se do të ndërtohej me mure pa asnjë dritare të jashtme, ndërsa ishte tërësisht e hapur drejtë brendësisë; në dallim, shtëpitë popullore kanë hapje drejtë pjesës së jashtme dhe kur [[insula (hapsirë urbane)|insula]] përbëhet nga një varg ndërtesash të vendosura në mënyra katërkëndore, drejtoheshin nga një oborr qendror: gjithashtu ka porta, dritare dhe shkallë qoftë së jashtmi, ashtu dhe së brendshmi. [[Domus]] përbëhej nga mjedise standard, të paracaktuara me dhoma që proçedojnë në një rend të fiksuar: ''fauces'', ''atrium'', ''alae'', ''triclinium'', ''tablinum'', peristilium. Ndërsa insula është e përbërë nga ''cenacula'', ato që sot do ti quanim apartamente, të përbëra nga mjedise që nuk kanë një funksion përdorimi të paracaktuar dhe që janë të vendosura në të njëjtin plan vertikal sipas një mbivendosjeje të përpiktë. [[Domus]] që rimerte rregullat e [[Arkitektura Helenistike|Arkitekturës Helenistike]] organizohet në kuadrin horizontal, ndërsa insula, e shfaqur rreth [[shekulli IV p.e.s.|shekullit të IV p.e.s.]] do të zhvillohej vertikalisht për t’iu përgjigjur nevojave të një popullsie gjithmonë e më të madhe, duke arritur një lartësi që mrekullonte jo vetëm lashtësinë, por mbi të gjitha [[Periudha moderne|Periudhën moderne]] për ngjashmërinë e saj me banesat moderne urbane. Por që nga [[shekulli III p.e.s.|shekulli III p.e.s.]] ishin mësuar të shikonin insulae prej tre katesh (''tabulata'', ''contabulationes'', ''contignationes'') sa që [[Tit Livi]],<ref>{{Cite book|author=Tit Livi|author-link=Tit Livi|via=Archive.org|year=1834|url=https://archive.org/details/vol3livytranslat00livy/page/231|title=Ab Urbe Condita|editor=George Baker|volume=III|publisher=A. J. Valpy|language=en|chapter=Libri XXI.62|pages=307-309}}</ref> duke rrëfyer ngjarje që në dimrin mes viteve [[218 p.e.s.|218]]-[[217 p.e.s.|17 p.e.s.]] i kishin paraprirë ofensivës së [[Hanibali]]t, tregon për një dem që i kishte ikur pronarit të tij në Forum Boarium dhe që, duke u futur në një portë, ishte ngjitur deri në katin e tretë dhe ishte hedhur prej andej duke terrorizuar kalimtarët. Lartësia e këtyre insulae tashmë ishte tejkaluar në [[Republika Romake|Periudhën Republikane]] dhe [[Ciceroni|Mark Tulius Ciceroni]] shkruan se në Romë me shtëpitë e saj duket si pezull në ajër («Romam cenaculis sublatam atque suspensam»).<ref>{{Cite book|author=Mark Tulius Ciceroni|author-link=Ciceroni|editor=George Long|year=1855|url=https://books.google.al/books?id=B9cLAAAAYAAJ&pg=PA380|title=M. Tullii Ciceronis Orationes: with A Commentary|volume=II|chapter=''De lege agraria contra P. Servilium Rullum'' II.|publisher=George Bell, Ëhitaker and co.|language=en|pages=380-403, 416-463}}</ref> === Insula në Periudhën Perandorake === Siç shkruan Vitruvi «''madhështia e Urbs, rritja e konsiderueshme e popullsisë së saj çuan në nevojën e zgjerimi të jashtëzakonshëm të banesave të saj dhe vetë situata e shtyu të kërkonte zgjidhje në lartësinë e ndërtesave''».<ref>{{Cite book|author=Mark Vitruvius Polioni|url=https://archive.org/details/vitruviustenbook00vitruoft/page/n35/|editor1=Morris Hicky Morgan|title=The Ten Books on Architecture|year=1914|editor2=Herbert Langford Warren|publisher=Harvard University Press|language=en|pages=35-65}}</ref> Vetë [[Augusti]] i frikësuar për sigurinë e qytetarëve dhe nga përsëritjet e rrëzimit të këtyre banesave nxori një rregullore që ua ndalonte privatëve të ngrinin ndërtime që i tejkalonin 70 këmbët (pak më shumë se 20 metra).<ref>Mbi rregulloren e [[Augusti]]t shiko {{Cite book|author=Straboni|author-link=Straboni|title=The Geography|date=1917–1932|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/home.html|language=en|translator=H. L. Jones|publisher=Harvard University Press}}, V. 3, 7; XV, 2, 23; [[Taciti]]n, ''Historiae'', 2, 71; Aul Geliusin, XV, 1, 2; {{Cite book|author=Mark Valerio Marciali|author-link=Mark Valerio Marciali|url=https://books.google.al/books?id=EesNAAAAYAAJ|editor=Henry George Bohn|title=The Epigrams of Martial|year=1877|publisher=George Bell and Sons|language=en}}, 1, 117, 7</ref> Lakmia e ndërtuesve përfitoi nga kufijtë e vendosur nga rregullorja e [[Augusti]]t për të shfrytëzuar në maksimum hapsirën duke ndërtuar në lartësi edhe atje ku nuk ishte e nevojshme siç vërente i habitur [[Straboni]], që në portin e madh të Tirit në [[Libani|Liban]] shtëpitë ishin gati më të larta se ato të [[Urbs]].<ref>{{Cite book|author=Straboni|author-link=Straboni|title=The Geography|date=1917–1932|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/home.html|language=en|translator=H. L. Jones|publisher=Harvard University Press}}, XVI, 2, 23</ref> Kështu [[Juvenali|Decim Junius Juvenali]] e përqeshte këtë mani të lartësisë që mbështetej mbi shtylla të holla dhe të gjatë si [[flauti]]<ref>{{Cite book|author=Juvenali|editor=P. Austin Nuttall|url=https://books.google.al/books?id=LdgNAAAAQAAJ&pg=PA17|author-link=Juvenali|year=1836|title=The Satires of Decimus Junius Juvenalis|translator=Ëilliam Gifford|chapter=Satire III: On the Vices and Inconveniences of Rome|publisher=Nichols and Son|language=en|pages=17-18}}</ref> dhe oratori i [[shekulli II|shekullit të II]], Publius Elius Aristides vërente se nëse vendoseshin horizontalisht, banesat romake do të arrinin deri në brigjet e [[Deti Adriatik|Detit Adriatik]].<ref>{{Cite book|author=Publius Elius Aristides|url=https://books.google.al/books?id=vsgUAAAAIAAJ&lpg=PP9&pg=PA388|title=The Complete Works|volume=I: Orationes I-XVI, With an Appendix Containing the Fragments and Inscriptions|editor=Charles Allison Behr|chapter=XIV. The Fourth Leuctran Oration: The Second Speech on Behalf of the Thebans|year=1986|publisher=Brill Archive|language=en|isbn=978-90-04-07844-4|pages=388-394}}</ref> <gallery mode=packed heights=192px caption="Shembuj insulash të Periudhës Perandorake"> Skeda:Campitelli - Insula romana 1907.JPG |Pamje e jashtme e rrënojave të një insula Skeda:Campitelli - Insula romana 1902.JPG|Insula e Ara Coeli, katet e poshtme Skeda:Campitelli - insula aracoeli interno 1060159.JPG|Mjedise të brendshme të katit të dytë Skeda:Campitelli - insula aracoeli interno 1060157.JPG|Korridor në façatën e jashtme </gallery> ===''Insula Felicles'' === Së koti [[Trajani]] e kishte bërë më kufizuese rregulloren e [[Augusti]]t duke e ulur kufirin e lartësisë së insulae në 60 këmbë (rreth 18 metra e gjysmë) pasi nevoja e strehimit i shtrëngonin ti tejkalonin këto limite. Por edhe spekullimi ndërtimor kishte pjesën e tij nëse në [[shekulli IV|shekullin e IV]], midis [[Panteoni, Romë|Panteonit]] dhe Colonna Aurelia ishte ngritur një ndërtesë e përbindshme, gjysma e vizitorëve shtangej duke admiruar lartësinë e arritur: bëhej fjalë për ndërtesën Felicula, ''Insula Felicles'' e ndërtuar dyqint vjetë më parë, në kohën e [[Septim Severi]]t ([[193]]-[[211]]). Fama e kësaj ndërtese të jashtëzakonshme kishte mbërritur deri në Afrikë, kur [[Tertuliani]], duke predikuar kundër [[herezia|heretikëve]] valentinianë, thoshte se ata në përpjekje për tiu afruar krijimit deri te Zoti Krijues e kishin shndërruar «universin në një lloj pallati të madh të mobiluar» me Zotin nën çatitë (''ad summas tegulas'') me shumë kati sa kishte në Romë ''Insula Felicles''.<ref>{{Cite book|author=Tertuliani|author-link=Tertuliani|title=The Writings of Tertullian|url=https://www.tertullian.org/anf/index.htm|volume=II. The Anti-Heretical Works|chapter=4. Against the Valentinians 7.|translator=Peter Holmes|language=en}}</ref> Njëfarë shembulli i këtij [[qiellgërvishtësi]] mbetet unik në Romën Perandorake, por ishte shumë e shpeshtë që të ndërtoheshin godina prej pesë dhe gjashtë katesh. [[Juvenali|Decim Junius Juvenali]] na tregon të konsiderohemi me fat sipase për tu kthyer në banesën e vetë në Via del Pero mbi Kuirinal, duhej të kacavirrej deri në katin e tretë, por për të tjerët nuk ishte kështu. Poete satirik me rastin e një nga zjarreve të shumta që godisnin zona popullore të qytetit përfytyron ti drejtohej një banori të një insula që po merte flakë dhe që banon shumë më lartë se kati i tretë: «Tashmë kati i tretë po digjet dhe ti nuk di asgjë. Nga kati përdhes e lartë ka rrëmujë, por kush do të piqet i fundit është ai i mjeri që është i mbrojtur nga shiu vetëm nga tjegullat, ku pëllumbat në dashuri vijnë të depozitojnë vezët e tyre».<ref>{{Cite book|author=Juvenali|editor=P. Austin Nuttall|author-link=Juvenali|year=1836|url=https://books.google.al/books?id=LdgNAAAAQAAJ&pg=PA17|title=The Satires of Decimus Junius Juvenalis|translator=Ëilliam Gifford|chapter=Satire III: On the Vices and Incoveniences of Rome|publisher=Nichols and Son|language=en|pages=17-31}}</ref> === Insulae luksi === Nga ana tjetër insulae nuk ishin të gjitha të paracaktuara për klasa të ulta. Në fakt kishte insulae që në katin përdhes kishin një apartament të vetëm me karakteristika shumë të ngjashme me një shtëpi zotërinjsh (që quheshin ''[[domus]])'', ndërsa në katet e sipërme kishte ''cenacula'' të destinuara për banorë më të varfër; shumë më të përhapura ishtin pastaj ''insulae'' që në katin përdhes kishin një varg [[dyqani|punishtesh]] apo [[horreum|magazinash]], ''tabernae'' për të cilat nga kanë mbetur skeletet në Ostia. Pakë ishin ata që mund ti lejonin vetes një ''[[domus]]'' në katin përdhes: në kohën e Çezarit, Keli paguante një qira vjetore prej 30.000 sestercash. Kjo mund të jap një ide të teprimeve të qirave në atë kohë nëse mendohet se një ''modius'' grurë kushtonte midis 3 dhe 4 sesterca dhe see ''largitiones'' parashikonin në 5 modius sasinë e nevojshme për një familje mesatare për tu mbajtur për një muaj; gjithshtu rroga e një punëtori fizik ishte, në kohën e [[Ciceroni]]t, prej 5 sestercash në ditë, ndërsa ajo e një profesori të [[Retorika|retorikës]] së një shkolle publike, në kohën e [[Antonin Piu]]t, në [[Athina|Athinë]] lëkundej nga 24.000 deri në 60.000 sesterca në vit që ishte e njëjta shifër fillestare, por e cila mund të arrinte deri në 200.000 sesterca në vit, për një anëtar të ''[[consilium principis|consilium]]'' të Augustit.<ref>Në një shënim të {{Cite book|author=Jérôme Carcopino|year=1971|title=La vita quotidiana a Roma|publisher=Universale Laterza|language=it|pages=318-320}} përllogarit se shuma prej 30.000 sestercash ishte e barazvlefshme me rreth 750.000 lira të vitit [[1967]].</ref> === ''Tabernae'' === ''Tabernae'' hapeshin përgjatë rrugës duke u zënë gati gjithë gjatësinë e dhe kishin një portë ''centinata'', shulet e të cilës uleshin dhe mbylleshin me kujdes me kyçe çdo mbrëmje. Ai që vrojtonte nga jashtë i dukeshin si [[horreum|magazina të zakonshme]] ose si punishte të një artizani apo tregtari, por duke hyrë mund të vërehej në fund një shkallë në muraturë prej tre, katër shkallëzash, që bashkonte një shkallë prej druri që çonte në një sheshpushim, i cili merrte dritë nga një dritare gjatësore e vendosur mbi hyrjen e taberna: kjo ishte shtëpia e zejtarit, kushtet ekonomike të të cilit shpesh ishin më të dobëta se të vetë qiraxhinjve të kateve të fundit, duke dashur të përshtateshin për të jetuar në një mjedis të vetëm, ku gatuhej, flihej dhe punohej. Shprehja juridike latine ''percludere inquilinum'', të bllokosh një qiraxhi, duket se buron nga mënyra me të cilën pronari i shtrëngonte banorët e tabernae, borxhlinj të qirasë, ta paguanin, duke u hequr shkallët prej druri që çonin në dhomëzën e tyre. == Rrëzimet dhe zjarret == Nëse insulae nga shumë pikëpamje ishin të ngjashme me apartamentet moderne të pallateve, në fakt estetikisht ishin më të bukura: faqet e mureve ishin të zbukuruara me kombinime prej druri dhe stuko, mjediset kishin dritare të mëdha dhe porta, rreshtat e tabernae ishin të mbuluara nga një portik, dhe aty ku gjerësia e rrugës e lejonte, kishte edhe lozha (''pergulae'') të mbështetura mbi portikët apo [[ballkoni|ballkone]] (''maeniana'') prej druri apo prej tullash. Shpesh bimë kacavjerrëse mbështillnin balaustrat e ballkoneve mbi të cilat mund të shiheshin edhe vazo me lule, gati kopshte të vegjël siç tregon [[Plini Plaku|Plini i Vjetri]]<ref>[[Plini Plaku|Plini i Vjetri]], ''Naturalis Historia'' XIX, 59; {{Cite book|author=Mark Valerio Marciali|url=https://books.google.al/books?id=EesNAAAAYAAJ|editor=Henry George Bohn|author-link=Mark Valerio Marciali|title=The Epigrams of Martial|year=1877|publisher=George Bell and Sons|language=en}}, XI, 18.</ref> Kësaj pamjeje të jashtme të pëlqyeshme, nun i përkonte një po aq qëndrueshmëri të insulae që nuk kishin një bazza përpjesëtimore me lartësinë e tyre, që realizoheshin nga ndërtues të pandershëm, të cilët kursenin në trashësinë e mureve dhe të dyshemeve, dhe mbi cilësinë e materialeve. Një shembull na e tregon [[Juvenali]]: «Kush druhet apo druhet ndonjëherë se i rrëzohet shtëpia në Prenesten e akullt apo mes grykat pyjore të Bolsenës [...]? Por ne jetojmë në një urbs që gati e gjitha mbahet mbi shkoptha të brishtë; këtë zgjidhje administratorët mureve që rrëzohen vetëm i kundërvënë, dhe pastaj, kur mbyllur i kanë të vjetrat plasaritje çarjet, duan që të flihet paqësisht nën rrëzimet e shpejta.» ([[Juvenali]], III, 190 e në v.)<ref>{{Cite book|author=Juvenali|editor=P. Austin Nuttall|url=https://books.google.al/books?id=LdgNAAAAQAAJ&pg=PA17|author-link=Juvenali|title=The Satires of Decimus Junius Juvenalis|year=1836|translator=William Gifford|chapter=Satire III: On the Vices and Inconveniences of Rome|publisher=Nichols and Son|language=en|page=17}}</ref> Rrëzime të shpeshta u bashkoheshin zjarret, që përhapeshin me shpejtësi qoftë nga sasia drurit të përdorur për të lehtësuar strukturat dhe trarët për të mbajtur dyshemetë, ashtu dhe nga ngushtësia e rrugicave. Plutokrati Mark Licinius Krasi për këto ngjarje i kishte bërë objekt të spekullimit ndërtimor: duke pasur njohuri për këto katastrofa paraqitej në vende dhe, pasi kishte ngushëlluar pronarin e goditur të ndërtesës së rrëzuar apo të shkrumbuar, i ofronte ta blinte truallin mbi të cilin ngrihej, natyrisht me një çmim shumë më të ulët se vlera e vërtetë; me një skuadër të tijën muratorësh posaçërisht të stërvitur, rindërtonte në kohë të shkurtër një insula tjetër nga e cila nxirte fitime të mëdha. Megjithëse që nga koha e [[Augusti]]t, Roma dispononte një trupë [[Zjarrfikja në Romën e Lashtë|zjarrëfikësish]] dhe [[vigiles]], kaqë të shpeshta ishin zjarret sa, siç thotë Gne Domicius Anius Ulpiani, në Romën perandorake nuk kalonte ditë pa disa zjarre (''plurimis uno die incendiis exortis'').<ref>{{Cite book|author=Gne Domicius Anius Ulpiani|year=1895|language=en|url=https://books.google.al/books?id=vgc0AQAAMAAJ&pg=PA359|title=The Institues of Gaius and Rules of Ulpian: The Former from Studemund’s Apograph of Verona Codex|translator=James Muirhead|volume=III. Alfabetical Digest of the Matters Contained in the Text and Notes|publisher=T. & T. Clark|pages=439-630}}</ref> Kur verifikoheshin këto ngjarje fatkeqe, të varfërit ishin në njëfarë kuptimi të favorizuar përkundrejtë të pasurve të [[domus]]: në fakt ata vendoseshin më me shpejtësi në shpëtim duke mos pasur sende të çmuara apo orendi, gati mungues në strehët e tyre, për tu shpëtuar. Non che i ricchi avessero una gran quantità di mobilia da preservare dal fuoco, ma piuttosto oggetti d'arte preziosi per la loro manifattura, quelli che noi chiameremo soprammobili. == Orenditë e shtëpisë == Për [[romakët]] pjesa më e madhe e orendive përbëheshin nga krevatet. Ndërsa të varfërit kishin për krevat një shtrat me tulla pranë murit, të pasurit dispononin një varg krevatësh mbi të cilët, jo vetë flihej, por edhe hahej, shkruhej dhe pritej. Më të përhapurit ishin krevate me një shesh (''lectuli''); kishte pastaj nga ata me dy vende për çiftet (''lectus genialis''), me tre vende për sallën e ngrënies (''triclinia''), duke arritur deri në gjashtë vende për më të aftit që donin të mahnisnin të ftuarit. Krevatet mund të ishin prej [[bronxi]], më shpesh prej druri të punuar apo drurë të çmuar ekzotikë që të lustruar paraqesnin shumë ngjyra si pendët e një [[Palloi Indian|palloi]] (''lecti pavonini''). Tavolinat romake (''mensae'') ishin shumë të ndryshëm nga tavolinat tona me katër këmbë shpesh të përbëra nga sheshe mermeri të vendosura mbi një këmbë, mbi të cilën ekspozoheshin për tu admiruar objektet më të çmuara (''cartibula''), apo nga tavolina të rrumbullakëta prej druri apo bronxi me tre ose katër këmbë të lëvizshme. Nuk mungonin tavolina gjysmë-të rrumbullakta kundër faqeve të mureve apo tavolina të palosshme. Shumë më të rralla ishin [[karrigeja|karriket]], për të cilat romakët nuk e ndjenin nevojën, pasi përdornin kryesisht krevatet. Kishin një karrike të veçantë, një lloj ndenjëse e madhe (''thronus''), por që ishte e destinuar për perënditë. Karrikja me mbështetëse pak a shumë e pjerrët (''cathedra'') përdorej nga zonjat e mëdha romake që [[Juvenali]] i akuzonte për dobësi. Mbetjet e kësaj karrikeje të veçantë janë gjetur në sallën e pritjes së pallatit të [[Augusti]]t dhe në studjon e [[Plini i Riu|Plini të Riut]], ku ai priste miqtë e tij. Në vijim do të bëhej karrikja e mësuesit të ''schola'' dhe e priftit të krishter. Karriket ishin pa mbushje, por gjithësesi përdorin shilte të pranishme nga pak kudo edhe nëpër krevate. Romakët uleshin zakonisht në banka (''scamna'') ose parapëlqenin të përdornin stola pa mbështetëse dhe mbështetje krahësh (''subsellia'') që mernin me vete. Ishte i pranishëm edhe një dollap që përdorej për më tepër për të vendosur sende me punime të çmuara. Rrobat ruheshin në ''arcae vestiariae,'' apo sëndukë druri. Tapete, mbulesa, arace, shtroje, jorganë plotësonin arredimin e shtëpisë romake të shtrirë mbi krevat apo ''sellae'', kur shkëlqenin vazot prej argjendi të të pasurve, shpesh të veshura me arë nga mjeshtra argjendarë dhe të mbushura me gurë të çmuar, mjaft të ndryshme ishte ajo e të varfërve në [[deltina|argjilë]] të thjeshtë. Tendat gjendeshin me shumicë në përdorime të ndryshme për tu mbrojtur nga i ftohti, nga era, nga pluhuri, nga i nxehti, apo nga sy të padëshirueshëm. Nuk mungonte pastaj një arkë apo sënduk sigurie, mjaft në dukje për tu admiruar, por e mbikëqyrur nga një skllav ''atriensis''.<ref>{{Cite book|author=Alberto Angela|title=Una giornata nell'antica Roma. Vita quotidiana, segreti e curiosità|publisher=Mondadori|location=Milano|year=2017|language=it|pages=30-32, 331|ISBN=978-88-04-66668-4}}</ref> == Ndriçimi dhe ngrohja == Ndriçimi i shtëpisë romake linte shumë për të dëshiruar, jo se nuk dritare për të ndriçuar dhe ajrosur mjediset, por se shpesh dritaret e shtëpive romake ishin të pa pajisura me ''lapis specularis'', një pllakë e hollë [[qelqi]] ose mike, nga të cilat nuk janë gjetur fragmente, as nëpër [[domus]] zotërore të Ostias.<ref>Pllakat e qelqit, të rralla në [[Italia|Itali]], në fakt përdoreshin në mënyrë të zakonshme në vilat e Galisë (cfr. Cumont, ''Comment la Belgique fut romanisée'',fq. 44 n.3).</ref> ''Lapis specularis'' përdorej për të mbyllur një [[serra]], apo një sallë banjoje apo një ''sella gestatoria'', por për dritaret e shtëpive aristokrate përdoreshin rroba apo lëkurë që linin të kalonte era dhe shiu apo kapakë druri që mbronin më mirë nga i ftohti apo nga i nxehti, por që nuk e linin të kalonte drita. [[Plini i Riu]] tregon se si për tu mbrojtur nga i ftohti isht i detyruar të jetonte në errësirë, sa që as që shikohej ndriçimi i vetëtimave.<ref>{{Cite book|author=Plini i Riu|author-link=Plini i Riu|chapter=II.12|year=1890|url=https://books.google.al/books?id=ikfJdoGyecgC&pg=PA60|title=The Letters of the Younger Pliny|publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner & Co.|translator=John Delaëare Leëis|language=en|location=Londër, Angli|pages=60-71}}</ref> [[Skeda:Iuliomagus therme 1.jpg|parapamje|396px|Gërmime të termave të Iuliomagus me mbetje të hipocaustum (ngrohja e dyshemesë)]] Shumë e paqëndrueshme ishte situtata e insulae për sa i përket ngrohjes, duke qenë e pamundur të ndizej zjarri, siç bënin fshatarët në kasollet e tyre me një hapje të sipërme për të nxjerrë tymin dhe shkëndijat, as që ekzistonte në ''insula'', siç është besuar për shumë kohë, një ngrohje qendrore. Impiantet romake të ngrohjes përbëheshin nga ''hipokaustet'', një ose dy furra të ushqyera sipas intensitetit apo zgjatjes së flakëve të druve, [[qymyri]]t vegjetal apo shkarpave dhe nga një kanal nëpërmjet të cilit kalonte nxehtësia bashkë me avullin dhe tymin që mbërrinin nga hipokausti pranë, i formuar nga shtylla të vogla tullash (''suspensurae'') nëpërmjet të cilit qarkullonte nxehtësia që ngrohte dyshemenë e dhomave të vendosura mbi vetë hipokaustin.<ref>«Hipokausti është vendi ku ndizej zjarri për të ngrohur dhomën; hipokausti bashkë me dhomën e ngrohur.» ({{Cite book|author=Mark Vitruvius Pollioni|year=1831|title=L'architettura di Vitruvio|volume=5–6|publisher=Fratelli Mattiuzzi|language=it|pages=73, nota 2}})</ref> ''Suspensurae'' nuk mbulonin kurrë të gjithë sipërfaqen e ''hipocaustëve'' (''hypocausta''), prandaj për të ngrohur dyshemenë e një dhome nevojiteshin më tepër hipokauste. Në këtë mënyrë ishte e pamundur që ky sistem ngrohjeje të mund të zbatohej në mënyrë të qendërzuar në ndërtesa me kate të ndryshme ndërsa mund të zbatohej për të ngrohur një hapje dhe kthinë siç shihet në dhomat e banjos së vilave të Pompejit apo në ''calidarium'' të [[Thermae|termave]]. Ekzistonin oxhaqe në ''insula''. Në Pompei vetëm në dy raste në dyqane furrëtarësh është gjetur diçka e ngjashme me tubat e tanishëm të tymit: por njëra ishte e prerë dhe një tjetër mbërrinte jo në çati, por në një stufë të një hapjeje të sipërme. Mungesa e një sistemi efikas ngrohjeje i shtrëngonte të përdornin mangallë të bartshëm për tu ngrohur mbi rrota me rrezikun e vazhdueshëm të [[asfiksia|asfiksimit]] nga [[gazi]] i monoksidit të karbonit.<ref>Në Gali ku edhe mënyrat e ngrohjes ishin më të përparuara, rrezikohej shpesh të vdisej të asfiksuar siç i ndodhi [[Juliani]]t në Lutetia (''Misopogon'', 341, D.)</ref> == Impiantet hidraulike == Sa e gabuar është të mendosh se insula gëzonte një impiant ngrohjeje qendrore, po aq e gabuar është të besosh se në shtëpitë e romakëve kishin komoditetin e të pasurit ujë të rrjedhshëm në dispozicion. Në fakt nuk duhet harruar se furnizimi me ujë me shpenzimet e shtetit ishte konceptuar që nga fillimi si një shërbim publik, ''ad usum populi'', në përfitim të bashkësisë dhe jo për interesin privat. Katërmbëdhjetë ujësjellësit që sillnin në [[Urbs]] një miljard litra ujë në ditë, 247 vaska sedimentimi (''castella''), krojet ap shatërvanet e shumta zbukuruese dhe kanalizimet e mëdha të shtëpive private kanë bërë ndoshta të mendohet se në shtëpitë romake kishte një shpërndarje uji të rrjedhshëm. Por nuk ishte kështu: mbi të gjitha vetëm me [[Principati (Roma)|principatin]] e [[Trajani]]t uji (''Aqua Traiana'') i burimit u soll në bregun e djathtë të Tiberit, ku njerëzit deri atëherë duhet të shfrytëzonin atë të puseve. Edhe në bregun e majtë lidhjet me [[Castellum|castella]] jepeshin nëpërmjet pagimit të një tarife, vetëm në titull ngushtësisht personal dhe për tokat bujqësore. Kishte shumë rreptësi në dhënien e këtyre lidhjeve shumë të shtrenjta me ujësjellësin, sa që pas pak orëve nga vdekja e atij që e shfrytëzonte, i ndërpritej menjëherë lidhja. Këto vrojtime kanë të bëjnë si zakonisht me shtëpitë fisnikërore të [[domus]] apo të kateve përdhese: asnjë kolonë mbajtëse që mund të bëjë të mendosh se uji u çohej në katet e sipërme nuk është gjetur ndonjëherë në gërmimet arkeologjike. Tekstet e lashta e dëshmojnë këtë situatë: në komeditë e [[Plautus|Plautit]], pronari i shtëpisë shqetësohet të ketë gjithmonë një rezervë uji.<ref>{{Cite book|author=Titus Macius Plauti|author-link=Plautus|title=The Comedies of Plautus|year=1890|volume=II|url=https://archive.org/details/cu31924097287035/page/303/|editor=Henry Thomas Riley|chapter=7. Casina: Or, Stratagem Defeated|publisher=George Bell And Sons|language=en|pages=303-350}}</ref> Te ''Satire'' të [[Juvenali]]t tregohen bartësit e ujit (''aquarii'') si të vendosur në shkallën e fundit të skllavërisë, por të konsideruar aq të nevojshëm sa ligji i trashëgimisë vendoste që ata, me portierët (''ostiarii'') dhe pastruesit (''zetarii''), duhet të kalonin në pronësi bashkë me ndërtesën.<ref>Paulus, ''Digest'' III, 6, 58</ref> [[Vigiles|zjarrfikësit]] pastaj u impononin pronarëve të shtëpisë të gjenin gjithmonë rezerva uji të gatshme për të fikur zjarret e mundhsme, detyrim ky i kot nëse do të kishte pasur ujë të rrjedhshëm në insulae të cilat, pikërisht për këtë mungesë, veçanërisht në katet më të larta, ku kishte më shumë nevojë, u mungonte pastërtia e nevojshme, e ndërlikuar nga mungesa e [[Kanalizimi|kanalizimeve]]. ==Sistemi i kanalizimeve == [[Skeda:Ostia-Toilets.JPG|parapamje|Banja publike në Ostian e Lashtë]] Të gjithëve na është i njohur sitemi i kanalizimeve të gjirizeve romake me të famshmen Cloaca Maxima, më e vjetra e gjirizeve romake, akoma funksionuese, fillim do ta ndërtonte në [[shekulli VI p.e.s.|shekullin e VI p.e.s.]] dhe vazhdimisht e zgjeruar nën [[Republika Romake|Republikën]] dhe [[Perandoria Romake|Perandorinë]]. Sistemi i kanalizimeve qe meritë e Mark Vipsanius Agripës, që bëri të derdheshin në sistemin e kanalizimeve edhe ujë të tepërt të ujësjellësave dhe që e bënë kaqë të gjerë sa mund të përshkuhej me varkë.<ref>{{Cite web|publisher=Sovrintendenza Capitolina ai Beni Culturali|url=http://www.sovraintendenzaroma.it/i_luoghi/roma_antica/monumenti/cloaca_massima|title=Cloaca Massima|language=it}}</ref> [[Romanët]], gjithësesi, nuk e përdornin në maksimum të potencialit të saj, duke e përdorur vetëm për të larguar ujërat e banesave në katit përdhes dhe të latrinave publike. Mungojnë prova të sigurta të gërmimeve arkeologjike që katet e sipërme të ''insulae'' qenë të lidhura me sistemin e kanalizimit dhe më të varfërit duhej që detyrimisht, duk paguar një shumë modeste, të përdornin latrina publike të menaxhuara nga konçesionarë të fiskut (''conductores foricarum''). Në kundërshti me atë që mund të mendohet, latrinat publike ishin vende të arreduara me njëfarë cilësie. Kishte një hemicikël apo një drejtkëndësh përreth të cilit rridhte ujë në vazhdim në kanale përpara të cilëve ndodheshin rreth njëzet ulëse prej mermeri të pajisura me hapje, dhe mbi të cilat uleshin – midis dy krahëve që paraqisnin delfinë – dërrasa e përshtatur për nevojat. Mjedisit ishte i ngrohur dhe zbukuruar deri dhe me shtatore.<ref>Jérôme Carcopino, ''Le journal des savants'', 1911 fq.456</ref> Ndërsa më të varfërit apo të kursyerit përdornin qypa, pa gryka për tu përdorur dhe vendosur para punishtes së një dërstiljeri, që përdorte kështu falas urinën për punimin e tij. Mund të ishte pastaj një enë e posaçme e quajtur ''dolium,'' e vendosur në hapsirën e shkallëve, ku qiraxhinjtë mund të zbraznin vazot e tyre nëse pronari u kishte dhënë leje. Nga [[Vespaziani]] e në vijim tregtarët e plehërave organikë blenë të drejtën për ti zbrazus periodikisht. Në Romën Perandorake ekzistonin edhe puse të zinj (''lacus''), që pastronin qytetin jo vetëm për motivet e dukshme, por edhe sepse shpesh gratë e jetës së shthurur hidhnin apo ekspozonin të sapolindurit e tyre. Për fat të keqë nuk u mund të lirohej nga këta puse të zinj, duke parë se vijonin akoma në Romën e perandor [[Trajani]]t.<ref>{{Cite book|author=Tit Livi|url=https://archive.org/details/vol6livytranslat00livy/page/57|author-link=Tit Livi|via=Archive.org|year=1834|title=Ab Urbe Condita|editor=George Baker|volume=VI|publisher=A. J. Valpy|language=en|chapter=Libri XXXIV. 44. 5|pages=57-129}}</ref> Për ata që nuk donin të shkonin në vende shkarkimi apo të ngjisnin shkallët e pjerrëta të ''insula-s'' së tyre, metoda më e lehtë mbetej ajo e heqjes qafe të jashtëqitjeve të tyre duke i hedhur në rrugë nga dritarja. Por në Romë juristët kërkonin ti ndalonin veprime të tilla, duke organizuar mbikëqyrjeje të posaçme dhe duke i ndëshkuar rëndë shkelësit me ligje të posaçme. Duke qenë se shkellja ndihej thellësisht nga opinioni publik, ligje të tilla panë konsulencën e aftë të juristit të madh, Gne Domicius Anius Ulpianit.<ref>{{Cite book|author=Gne Domicius Anius Ulpiani|volume=III. Alfabetical Digest of the Matters Contained in the Text and Notes|url=https://books.google.al/books?id=vgc0AQAAMAAJ&pg=PA439|title=The Institues of Gaius and Rules of Ulpian: The Former from Studemund’s Apograph of Verona Codex|translator=James Muirhead|year=1895|publisher=T. & T. Clark|language=en|pages=439-630}}</ref> ==Shiko gjithashtu== {{Div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Shtëpia]] * [[Mobiljet]] * [[Çardaku]] * [[Rezidenca shumëfamiljare]] * [[Banimi]] * [[Apartamenti]] * [[Rendet arkitekturore]] * [[Aerarium]] * [[Ager publicus]] * [[Amfiteatri Romak]] * [[Anijet Romake]] * [[Arcana imperii]] * [[Arkitektura Romake]] * [[Arkitektura e Teatrove Romake]] * [[Arx]] * [[Bujqësia në Romën e lashtë]] * [[Burgus]] * [[Cannaba]] * [[Castellum]] * [[Castra]] * [[Cirku Romak]] * [[Civitas]] * [[Clivus Palatinus]] * [[Cursus honorum]] * [[Çitadela]] * [[Dashuria Greke]] * [[Domus]] * [[Dux]] * [[E drejta romake]] * [[Ekonomia Romake]] * [[Equites]] * [[Ergastulum]] * [[Festivalet Romake]] * [[Forumet Romake]] * [[Genius loci]] * [[Gens]] * [[Gotthograikia]] * [[Harku i Triumfit]] * [[Honestiores dhe humiliores]] * [[Horreum]] * [[Hospitium]] * [[Imperator]] * [[Imperium]] * [[Institucionet politike të Romës së lashtë]] * [[Instrumentum regni]] * [[Insula (ndërtesë)]] * [[Insula (hapsirë urbane)]] * [[Jus]] * [[Juvenali]] * [[Kalendari Romak]] * [[Klasa shoqërore në Romën e Lashtë]] * [[Klima e Romës së Lashtë]] * [[Kolona e Fitores]] * [[Kolonia Romake]] * [[Koloseumi]] * [[Kolumbarium]] * [[Kopshtet romake]] * [[Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake]] * [[Kultura e Romës së lashtë]] * [[Kuzhina antike romake]] * [[Larja në Romën e Lashtë]] * [[Latifundium]] * [[Latinët e Lashtë]] * [[Latium]] * [[Letërsia e vjetër greke e romake]] * [[Lidhja Latine]] * [[Limes Britannicus]] * [[Llaçi romak]] * [[Luftërat Romako-Latine]] * [[Lupanari]] * [[Magjistratët romakë]] * [[Magjistratët e Perandorisë Romake]] * [[Mansio]] * [[Mare Nostrum]] * [[Marina Romake]] * [[Mark Valerio Marciali]] * [[Misteret greko-romake]] * [[Mjekësia Romake]] * [[Moda e flokëve në Romën e lashtë]] * [[Municipium]] * [[Muret mbrojtëse romake]] * [[Muri i Antoninit]] * [[Nikopoli i Epirit]] * [[Njësitë matëse romake]] * [[Optimates dhe populares]] * [[Ordines]] * [[Pagus]] * [[Pallatet perandorake të Romës]] * [[Patricët romakë]] * [[Patronazhi në Romën e Lashtë]] * [[Perandoria Romake]] * [[Periudha e Ngrohtë Romake]] * [[Plaçkitja Vandale e Romës]] * [[Plaçkitja Visigote e Romës]] * [[Plebejtë]] * [[Pomerium]] * [[Portretizimi Romak]] * [[Primus inter pares]] * [[Principati (Roma)]] * [[Provocatio ad populum]] * [[Republika Romake]] * [[Rogatio]] * [[Roma quadrata]] * [[Romanitas]] * [[Romanizimi (kulturor)]] * [[Rrugët romake]] * [[Selitë perandorake romake]] * [[Shpyllëzimi gjatë periudhës romake]] * [[Shtatë Kodrat e Romës]] * [[Shtetësia Romake]] * [[Skllavëria në Romën e lashtë]] * [[Skulptura Romake]] * [[Spektaklet Romake]] * [[Statio]] * [[Statusi në sistemin ligjor romak]] * [[Tempulli i Apollonit Palatin]] * [[Tempulli Romak]] * [[Teknologjia në Romën e lashtë]] * [[Thermae]] * [[Traditat romake të emërtimit]] * [[Triumfi Romak]] * [[Ujësjellësi Romak]] * [[Umbilicus urbis Romae]] * [[Ura e Trajanit]] * [[Ura romake]] * [[Urbanistika Romake]] * [[Urbs]] * [[Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake]] * [[Ushtria Romake]] * [[Valetudinarium]] * [[Vardariotai]] * [[Veshjet në Romën e lashtë]] * [[Veshjet ushtarake të Romës së lashtë]] * [[Vicus]] * [[Vigiles]] * [[Vila Romake]] * [[Villa rustica]] * [[Vivarium]] * [[Zgjedhjet në Republikë Romake]] * [[Zjarrfikja në Romën e Lashtë]] {{Div col end}} == Citime fundore == {{Reflist|39em}} == Bibliografia == ==Bibliografia== ===Burime të lashta=== {{Refbegin|41em|indent=y}} * {{Cite book|author=Apiani i Aleksandrisë|author-link=Apiani|title=Historia Romana (Ῥωμαϊκά)|volume=VII e VIII|language=grc}} Versioni anglisht [http://www.livius.org/ap-ark/appian/appian_0.html këtu] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20151120053128/http://www.livius.org/ap-ark/appian/appian_0.html |data =20 nëntor 2015}}. * {{Cite book|author=Tit Petronius Arbitri|author-link=Petronius Arbitri|editor1=Michael Heseltine|url=https://books.google.al/books?id=TccvAQAAMAAJ&pg=PA316|title=Petronius; Seneca: Apocolocyntosis|year=1913|volume=1. Satyricon|publisher=William Heinemann|language=en}} * {{Cite book|author=Publius Elius Aristides|editor=Charles Allison Behr|year=1986|url=https://books.google.al/books?id=vsgUAAAAIAAJ&lpg=PP9&pg=PA388|title=The Complete Works|volume=I: Orationes I-XVI, With an Appendix Containing the Fragments and Inscriptions|chapter=XIV. The Fourth Leuctran Oration: The Second Speech on Behalf of the Thebans|publisher=Brill Archive|language=en|isbn=978-90-04-07844-4|pages=388-394}} * {{Cite book|author=Mark Tulius Ciceroni|author-link=Ciceroni|editor=George Long|year=1855|volume=II|url=https://books.google.al/books?id=B9cLAAAAYAAJ&pg=PA380|title=M. Tullii Ciceronis Orationes: with A Commentary|chapter=''De lege agraria contra P. Servilium Rullum'' II.|publisher=George Bell, Whitaker and co.|language=en|pages=380-403, 416-463}} * {{Cite book|author1=Gaius|author2=Gne Domicius Anius Ulpiani|year=1895|language=en|url=https://books.google.al/books?id=vgc0AQAAMAAJ&pg=PA359|title=The Institues of Gaius and Rules of Ulpian: The Former from Studemund’s Apograph of Verona Codex|volume=III. Alfabetical Digest of the Matters Contained in the Text and Notes|translator=James Muirhead|publisher=T. & T. Clark|pages=439-630}} * [[Dion Kasi|Kasius Dion Koceiani]], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/home.html Historia Romana]; (Versioni anglisht) * [[Dionisi i Halikarnasit]], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dionysius_of_Halicarnassus/home.html Antiquitates Romana]. * [[Eutropi]], [[Wikisource:la:Breviarium historiae romanae|''Breviarium historiae romanae'' (teksti latin), I-X]]. * {{Cite book|author=Juvenali|editor=P. Austin Nuttall|author-link=Juvenali|year=1836|url=https://books.google.al/books?id=LdgNAAAAQAAJ&pg=PA17|title=The Satires of Decimus Junius Juvenalis|translator=William Gifford|chapter=Satire III: On the Vices and Incoveniences of Rome|publisher=Nichols and Son|language=en|pages=17-31}} * {{Cite book|author=Tit Livi|author-link=Tit Livi|via=Archive.org|year=1834|url=https://archive.org/details/vol3livytranslat00livy/page/231|title=Ab Urbe Condita|editor=George Baker|volume=III|publisher=A. J. Valpy|language=en|chapter=Libri XXI|pages=239-309}} * {{Cite book|author=Tit Livi|author-link=Tit Livi|editor=George Baker|volume=VI|url=https://archive.org/details/vol6livytranslat00livy/page/57|via=Archive.org|year=1834|title=Ab Urbe Condita|publisher=A. J. Valpy|language=en|chapter=Libri XXXIV|pages=57-129}} * {{Cite book|author=Tit Livi|author-link=Tit Livi|via=Archive.org|year=1834|url=https://archive.org/details/vol7livytranslat00livy/page/361|title=Ab Urbe Condita|editor=George Baker|volume=VII|publisher=A. J. Valpy|language=en|chapter=Libri 45|pages=361-426}} * {{Cite book|author=Mark Valerio Marciali|author-link=Mark Valerio Marciali|url=https://books.google.al/books?id=EesNAAAAYAAJ|editor=Henry George Bohn|title=The Epigrams of Martial|year=1877|publisher=George Bell and Sons|language=en}} * [[Plini Plaku|Plini i Vjetri]], ''Naturalis Historia'' XIX; * {{Cite book|author=Titus Macius Plauti|author-link=Plautus|year=1890|volume=II|title=The Comedies of Plautus|url=https://archive.org/details/cu31924097287035/page/303/|editor=Henry Thomas Riley|chapter=7. Casina: Or, Stratagem Defeated|publisher=George Bell And Sons|language=en|pages=303-350}} * {{Cite book|author=Plini i Riu|author-link=Plini i Riu|chapter=II|year=1890|url=https://books.google.al/books?id=ikfJdoGyecgC&pg=PA60|title=The Letters of the Younger Pliny|publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner & Co.|translator=John Delaware Lewis|language=en|location=Londër, Angli|pages=60-71}} * {{Cite book|author=Plini i Riu|author-link=Plini i Riu|chapter=III|year=1890|url=https://books.google.al/books?id=ikfJdoGyecgC&pg=72|title=The Letters of the Younger Pliny|publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner & Co.|translator=John Delaware Lewis|language=en|location=Londër, Angli|pages=72-108}} * {{Cite book|author=Mark Vitruvius Pollioni|title=L'architettura di Vitruvio|volume=5–6|publisher=Fratelli Mattiuzzi|year=1831|language=it}} * {{Cite book|author=Mark Vitruvius Polioni|editor1=Morris Hicky Morgan|year=1914|url=https://archive.org/details/vitruviustenbook00vitruoft/page/n35/|title=The Ten Books on Architecture|editor2=Herbert Langford Warren|publisher=Harvard University Press|language=en|pages=35-65}} * Marl Vitruvius Polioni, ''De architectura'', Torino, Einaudi, 2 vol., 1997. * {{Cite book|author=Plutarku|author-link=Plutarku|title=Plutarch’s Lives Translated from the Original Greek|url=https://archive.org/details/plutarchslives01plut_0/page/57/|editor1=John Langhorne|editor2=William Langhorne|volume=1|chapter=The Life of Romulus|publisher=Harper & Brothers|year=1878|language=en|pages=57-90}} * {{Cite book|author=Straboni|author-link=Straboni|title=The Geography|date=1917–1932|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/home.html|language=en|translator=H. L. Jones|publisher=Harvard University Press}} * {{Cite book|author=Tertuliani|author-link=Tertuliani|title=The Writings of Tertullian|url=https://www.tertullian.org/anf/index.htm|volume=II. The Anti-Heretical Works|chapter=4. Against the Valentinians 7.|translator=Peter Holmes|language=en}} {{Refend}} ===Burime historiografike moderne=== {{Refbegin|41em|indent=y}} * Jean-Pierre Adam, ''L'arte di costruire presso i romani. Materiali e tecniche'' Editore: Longanesi, 2003. * {{Cite book|author=Alberto Angela|title=Una giornata nell'antica Roma. Vita quotidiana, segreti e curiosità|publisher=Mondadori|location=Milano|year=2017|language=it|ISBN=978-88-04-66668-4|series=Rai Eri}} * {{Cite book|author1=Philippe Aries|author2=Georges Duby|title=La vita privata, in 5 volumi|year=2001|publisher=Editori Laterza|language=it}} * Ranuccio Bianchi Bandinelli dhe Mario Torelli, ''L'arte dell'antichità classica, Etruria-Roma'', Utet, Torino 1976. * {{Cite journal|author=Ranuccio Bianchi Bandinelli|author2=Mario Torelli|title=Arte Plebea|year=1967|journal=Dialoghi di Archeologia|volume=1|language=it|pages=74-76}} * {{Cite journal|author=Adolf Berger|title=Encyclopedic Dictionary of Roman Law|journal=Transactions of the American Philosophical Society|volume=43|issue=2|year=1953|url=https://www-jstor-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/stable/1005773|language=en|jstor=1005773|pages=333-809}} * {{Cite book|author1=Maria Antonietta Lozzi Bonaventura|title=Roma antica. Viaggio nel tempo alla scoperta della location eterna|year=2009|publisher=Guide ITER|location=Subiaco|isbn=978-88-8177-143-1|language=it}} * {{Cite book|last=Brizzi|first=Giovanni|title=Storia di Roma. 1. Dalle origini ad Azio|year=1997|publisher=Pàtron|location=Bolonja|language=it}} * {{Cite web|author1=Carlos Cabanillas|author2=Santiago Apóstol|title=La vida cotidiana en Roma|url=http://www.santiagoapostol.net/latin/vida_roma.html|year=2003|language=es|website=Santiagoapostol.net|url-status=dead|archive-date=10 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120410235402/http://www.santiagoapostol.net/latin/vida_roma.html}} * {{Cite book|author=Andrea Carandini|chapter=Palatino, Velia e Sacra via: paesaggi urbani attraverso il tempo|title=Workshop di Archeologia Classica|publisher=Quaderni|language=it|year=2004}} * Andrea Carandini, ''La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà'', Torino, 1998. * {{Cite journal|author=Andrea Carandini|title=Sulle orme di Schliemann a Roma: alle origini della Città e dello Stato|journal=Archeologia viva, rivista bimestrale|language=it}} * {{cite book|author=Andrea Carandini|title=Roma il primo giorno|publisher=Laterza|year=2007|language=it|location=Romë, Bari}} * {{Cite book|editor=Andrea Carandini|title=Atlante di Roma antica|publisher=Mondadori Electa|language=it|location=Milano|year=2012|isbn=978-88-370-8510-0}} * {{cite book|author=Andrea Carandini|title=La Roma di Augusto in 100 monumenti|year=2014|publisher=Utet|language=it|location=Novara|isbn=978-88-511-2093-1}} * {{Cite book|author=Jérôme Carcopino|year=1971|title=La vita quotidiana a Roma|publisher=Universale Laterza|language=it|location=Bari}} * Cayot, Fabrice (2003). "Les maisons seigneuriales rurales à la fin du Moyen Age (XIVe–XVIe s.) dans l'Yonne" (në frëngjisht). ''Annales de Bourgogne'', '''75''', fq. 259–288. * Cesare Cesariano. Vitruvio. ''De architectura. Libri 2º-4º. I materiali, i templi, gli ordini'' Curato da: Rovetta A.Editore: Vita e Pensiero 2002 Collana: Biblioteca erudita ISBN 88-343-0660-0. * {{Cite book|last=Claridge|first=Amanda|title=Rome: An Oxford Archaeological Guide|url=https://books.google.com/books?id=xtoVDAAAQBAJ&q=%22Horreum+OR+Horrea%22|year=1998|language=en|location=Oksford|publisher=[[Oxford University Press]]|ISBN=0-19-288003-9}} * {{Cite book|first=Filippo|last=Coarelli|title=Guida archeologica di Roma|publisher=Arnoldo Mondadori Editore|language=it|year=1984}} * {{Cite book|first=Filippo|last=Coarelli|title=I santuari, il fiume, gli empori|publisher=Einaudi Editore|year=2007|series=Storia Einaudi dei Greci e dei Romani|volume=13|language=it|location=Milano}} * Filippo Coarelli, ''Roma'', Laterza 2008. * {{Cite book|editor=Mauro Cristofani|title=La grande Roma dei Tarquini|publisher=L'Erma di Bretschneider|language=it|location=Roma|year=1990|isbn=88-7062-684-9}} * {{Cite book|author=Melissa Barden Dowling|title=Time and Uncertainty|year=2004|chapter=A Time to Regender: The Transformation of Roman Time|publisher=Brill|language=en|pages=183-185}} * {{Cite journal|last=Eberle|first=Lisa Pilar|last2=le Quéré|first2=Enora|title=Landed Traders, Trading Agriculturalists? Land in the Economy of the Italian Diaspora in the Greek East|journal=Journal of Roman Studies|year=2017|jstor=26576044|language=en|pages=107, 27–59}} * {{Cite book|author=Pietro De Francisci|title=Sintesi storica del diritto romano|publisher=Roma|year=1968|language=it}} * {{Cite book|author=Emilio Gabba|display-authors=et al.|title=Introduzione alla storia di Roma|year=1999|publisher=LED|location=Milano|isbn=88-7916-113-X|language=it}} * Andrea Giardina, ''L'uomo romano'', «Economica Laterza», 1908. * {{Cite book|author=Andrea Giardina|title=Roma Antica|year=2008|publisher=Editori Laterza|location=Roma-Bari|isbn=978-88-420-7658-2|language=it}} * {{Cite book|author=Andrea Giardina|title=L'uomo romano|year=1993|publisher=Economica Laterza|language=it}} * {{Cite book|author=Andrea Giardina|title=Profili di storia antica e medievale|volume=1|year=2005|publisher=Laterza Edizioni Scolastiche|language=it}} * {{Cite book|author1=Gilbert J. Gorski|author2=James E. Packer|date=11 qershor 2015|url=https://books.google.com/books?id=6U4QCAAAQBAJ&pg=PA155|title=The Roman Forum: A Reconstruction and Architectural Guide|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|isbn=978-0-521-19244-6}} * Pierre Gros - Mario Torelli, ''Storia dell'urbanistica. Il mondo romano'', Laterza 2007. * {{Cite book|author=Mogens Herman Hansen|year=2004|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://books.google.al/books?id=h7kRDAAAQBAJ|title=An Inventory of Archaic and Classical Poleis: An Investigation Conducted by The Copenhagen Polis Centre for the Danish National Research Foundation|others=Danmarks Grundforskningsfond|language=en|isbn=978-0-19-814099-3}} * {{Cite journal|author1=Lothar Haselberger|title=Mapping Augustan Rome|author2=David Gilman Romano|url=https://books.google.al/books?id=B3YMAQAAMAAJ|author3=Elisha Ann Dumser|year=2002|journal=Journal of Roman Archaeology|language=en|pages=129-168}} * Léon Homo, ''Rome impériale et l'urbanisme dans l'Antiquité'', Parigi, A. Michel (coll. L'évolution de l'Humanité), 2e éd., 1971. * {{Cite book|author=Christian Hülsen|title=Il Foro Romano. Storia e Monumenti|year=1905|publisher=Ermanno Loescher|language=it|location=Torino}} * {{Cite book|author=Christian Hülsen|title=Das Forum Romanum, seine Geschichte und seine Denkmäler|url=https://books.google.al/books?id=g4A2AAAAMAAJ|publisher=Loescher, Bretschneider & Regenberg|year=1904|language=de}} * {{Cite book|author=Arnold H. M. Jones|title=Il Tramonto del Mondo Antico|location=Bari|publisher=Casa Editrice Giuseppe Laterza & Figli|year=1972|language=it|id=CL 20-0462-3}} (titulli origjinal i veprës {{Cite book|author=Arnold H. M. Jones|title=The Decline of the Ancient World|publisher=Lonmans, Green and Co. Ltd|location=Londër|year=1966|language=en}} * {{Cite book|author=Heinz Kähler|title=Das Funfsäulendenkmal für die Tetrarchen auf dem Forum Romanum|year=1964|url=https://books.google.al/books?id=klWX0QEACAAJ|volume=23|location=Këln|series=Monumenta artis Romanae|issn=0077-1406|publisher=M. Dumont Schauberg|language=de}} * {{cite book|author=Maria Margarita Segarra Lagunes|title=Il Tevere e Roma: Storia di una simbiosi|publisher=Gangemi|language=it|year=2004|location=Roma}} * {{Cite book|author=Peter Lampe|title=Christians at Rome in the First Two Centuries: From Paul to Valentinus|year=2006|publisher=Continuum International Publishing Group|language=en|ISBN=0-8264-8102-7}} * {{Cite book|author=Massimiliano Liverotti|title=Il grande libro dei misteri di Roma risolti e irrisolti|year=2007|publisher=Newton Compton Editori|location=Roma|ISBN=978-88-541-0894-3|language=it}} * {{Cite book|author=Z. Mari|editor=E. M. Steinby|title=Lexicon Topographicum Urbis Romae|year=1996|volume=3|language=it|ISBN=88-7140-096-8}} * {{Cite book|author=Guy P.R. Métreaux|chapter=Villa rustica alimentaria et annonaria|title=The Roman Villa: Villa Urbana|url=https://archive.org/details/romanvillavillau0000will|editor=Alfred Frazer|publisher=University of Pennsylvania Museum of Archaeology|language=en|year=1998|ISBN=0-924171-59-6|pages=[https://archive.org/details/romanvillavillau0000will/page/14 14]-15}} * {{Cite book|author=Theodor Mommsen|author-link=Theodor Mommsen|title=Storia di Roma antica|publisher=Sansoni|location=Firence|year=1972|language=it}} * {{Cite book|author=Tina Najberg|title=The Severan Marble Plan|year=2022|language=en|url=https://formaurbis.stanford.edu/docs/FURmap.html|publisher=Stanford University Press|series=Digital Forma Urbis Romae Project}} * {{Cite book|last=Pallottino|first=Massimo|title=Origini e storia primitiva di Roma|year=1993|publisher=Rusconi|location=Milano|isbn=88-18-88033-0|language=it}} * {{Cite book|author=Ugo Enrico Paoli|title=Vita romana|publisher=Oscar Mondadori|year=2005|language=it}} * Renato Peroni, ''Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro'', in ''Storia dei Greci e dei Romani'', vol. 13, Einaudi 2008. * {{Cite book|author=Samuel Ball Platner|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*.html|title=A Topographical Dictionary of Ancient Rome|year=1929|location=Londër|language=en}} * {{Cite book|author1=David Stone Potter|author2=D. J. Mattingly|year=1999|title=Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire|url=https://archive.org/details/lifedeathenterta0000unse|publisher=University of Michigan Press|language=en|ISBN=0-472-08568-9}} * M. Quercioli, ''Le mura e le porte di Roma'', Newton Compton, Roma, 1982. * {{Cite book|author=Claudio Rendina|title=Roma ieri, oggi e domani|year=2007|publisher=Newton Compton Editori|location=Roma|ISBN=978-88-541-1025-0|language=it}} * {{Cite book|last=Richardson|first=L. (jr.)|title=A New Topographical Dictionary of Ancient Rome|url=https://books.google.al/books?id=K_qjo30tjHAC|year=1992|publisher=The Johns Hopkins University Press|language=en|isbn=978-0-8018-4300-6}} * G. Rickman, (1971): Roman Granaries and store buildings. Cambridge. * {{Cite book|author=Giorgio Ruffolo|title=Quando l'Italia era una superpotenza|url=https://archive.org/details/quandolitaliaera0000ruff|publisher=Einaudi|year=2004|language=it}} * {{Cite journal|author=Daría Saavedra-Guerrero|title=El elogio de las virtutes patronales en los municipios de la Italia altoimperial|journal=L'Antiquité Classique|year=1999|volume=68|url=https://www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1999_num_68_1_1334|language=es|pages=191-209}} * {{Cite book|author=David Soren|year=1999|title=A Roman Villa and a Late Roman Infant Cemetery|publisher=L'Erma di Bretschneider|language=en|ISBN=88-7062-989-9}} * {{cite book|author=Tina Squadrilli|title=Vicende e monumenti di Roma|publisher=Staderini|year=1961|language=it}} * {{Cite book|author=Romolo Augusto Staccioli|title=La Roma di Augusto|year=1985|url=https://books.google.al/books?id=BOBQswEACAAJ|location=Novara|publisher=De Agostini|language=it}} * S. Taricco, Piccola storia dell’arte astigiana. Quaderno del Platano Ed. Il Platano 1994. * {{Cite book|author=Bryan Ward-Perkins|title=The Fall of Rome: And the End of Civilization|url=https://archive.org/details/fallofromeendofc0000brya|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|language=en|ISBN=0-19-280728-5}} {{Refend}} [[Kategoria:Site Romake]] [[Kategoria:Shtëpi]] [[Kategoria:Ndërtesa të përfunduara në periudhën antike]] [[Kategoria:Historia e arkitekturës]] jqkql0yirghlwvf6kqcqvw9gl9wrgd6 1 398217 3004125 3002646 2026-07-02T04:27:51Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Ange-Yoan Bonny/Arkivi 1]] 3004125 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ange-Yoan Bonny/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} somzk0sl3d4evca36x5fr04c8z7z0kw 1 399284 3004100 2977908 2026-07-02T04:20:41Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Bud Spencer]] 3004100 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhjet e jashtme në [[Bud Spencer]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1989736 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20130728095829/http://www.cijm.org.gr/images/stories/pdf/JM1951.pdf te http://www.cijm.org.gr/images/stories/pdf/JM1951.pdf Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 17:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bud Spencer]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2100718 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160805104056/http://acervo.revistabula.com/posts/colunistas/meu-encontro-com-bud-spencer për lidhjen http://acervo.revistabula.com/posts/colunistas/meu-encontro-com-bud-spencer. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130728095829/http://www.cijm.org.gr/images/stories/pdf/JM1951.pdf për lidhjen http://www.cijm.org.gr/images/stories/pdf/JM1951.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 prill 2020 01:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bud Spencer]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2261560 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160805104056/http://acervo.revistabula.com/posts/colunistas/meu-encontro-com-bud-spencer për lidhjen http://acervo.revistabula.com/posts/colunistas/meu-encontro-com-bud-spencer. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130728095829/http://www.cijm.org.gr/images/stories/pdf/JM1951.pdf për lidhjen http://www.cijm.org.gr/images/stories/pdf/JM1951.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 12:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bud Spencer]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2964349 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160628133235/http://www.euronews.com/2016/06/27/italian-actor-and-filmmaker-bud-spencer-dies-at-the-age-of-86/ për lidhjen http://www.euronews.com/2016/06/27/italian-actor-and-filmmaker-bud-spencer-dies-at-the-age-of-86/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.euronews.com/2016/06/27/italian-actor-and-filmmaker-bud-spencer-dies-at-the-age-of-86. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 prill 2026 02:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bud Spencer]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997523 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151207222645/http://blog.libero.it/signorisinasce/13117541.html për lidhjen http://blog.libero.it/signorisinasce/13117541.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 03:41 (CEST) em73452j3ixrjqfj4gsfw12f6r1y3e4 1 400286 3004114 2983433 2026-07-02T04:24:28Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Bixhozi]] 3004114 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kumari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2043449 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304213947/http://www.assembly-kosova.org/common/docs/ligjet/2004_35_al.pdf për lidhjen http://www.assembly-kosova.org/common/docs/ligjet/2004_35_al.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 tetor 2019 10:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kumari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2683851 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230529131906/https://www.assignmentexpert.com/blog/how-math-works-in-gambling/ për lidhjen https://www.assignmentexpert.com/blog/how-math-works-in-gambling/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 gusht 2024 12:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bixhozi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2895147 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240720182941/https://www.synopi.com/how-rtp-multiplexing-works për lidhjen https://www.synopi.com/how-rtp-multiplexing-works. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 janar 2026 13:36 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bixhozi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2964245 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://iacsp.org/casino-mathematics-understanding-casino-math/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 prill 2026 00:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bixhozi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978778 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.mr-gamer.net/what-is-the-rtp/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 maj 2026 14:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bixhozi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997502 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.winfest.com/en?fbclid=IwAR2PWLzFb0HxuORoHQAhIJH8Drzb3x35AneCJ2yrq45rh2n1endcNNDMgdQ. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 02:27 (CEST) k8c3zte47l3ciz0rfnbzu695xcu024x 1 400936 3004127 2997353 2026-07-02T04:28:11Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Zekë Bërdynaj/Arkivi 1]] 3004127 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Zekë Bërdynaj/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 4skujgnr3o1ut0vgezjixmnfnjjxmsy 1 402223 3004126 2996954 2026-07-02T04:28:01Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Zekë Bërdynaj]] 3004126 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Mbiemri == @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], a është mbiemri i saktë Berdynaj, Berdyna, Bërdyna apo Bërdynaj sipas burimeve më të vjetra që mund të gjeni!.. Nëse ska të dhëna, mbase mund të gjejmë shkrime për fisin e aty shkruan saktë mbiemri.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 maj 2026 22:43 (CEST) Përshëndetje. Në Fjalorin Enciklopedik të Kosovës nuk ka asgjë rreth kësaj por besoj se mund të gjenden të dhëna me interes në librin e [[Jusuf Osmani]]t me titull, "Vendbanimet e Kosovës - Peja" dhe aty ky flitet për fshatin [[Novosella (Pejë)|Novosellë]] besoj se mund të gjenden të dhëna më të sakta. Respekt.--[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Edukatori|diskutimet]]) 24 maj 2026 22:18 (CEST) :Faleminderit për informacionin shtesë. Ndoshta dikush ka kopje të librit që mund ta shfletojë për të na dhënë një konfirmim si është i saktë. Po ju etiketoj dhe ju në rast se mund të ndihmoni @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Zbulimi|Zbulimi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 maj 2026 23:51 (CEST) Përshëndetje. Në librin me titull, Leksikon: Vendbanimet e Kosovës, vëllimi 3, botuar nga ASHAK në vitin 2019, në faqe 141 për fshatin Novosellë (Pejë) përmenden lagjet Bërdynaj, Camaj, Kurtaj, Tahiraj . . . <ref>{{Cite web |title=LEKSIKON: VENDBANIMET E KOSOVËS, Vëll. 3, Vendbanimet rurale. M-ZH – Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës |url=https://ashak.org/botime/leksikon-vendbanimet-e-kosoves-tabloja-fizike-hapesinore-demografike-dhe-funksionale-vell-3-vendbanimet-rurale-m-zh/ |access-date=2026-06-01 |website=ashak.org |page=141 |language=sq}}</ref> Me nderime: --[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Edukatori|diskutimet]]) 1 qershor 2026 18:26 (CEST) @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], Punë e mirë, kontribut i vlefshëm. Tani është mbiemri i saktë. ✔ -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 qershor 2026 19:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Zekë Bërdynaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997352 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260523200908/https://www.mesazhi.com/mulla-zeke-berdynaj/ për lidhjen https://www.mesazhi.com/mulla-zeke-berdynaj/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 11:44 (CEST) 1gyb5p7098epaklwqisuchpq8f5tret 1 402318 3004082 2997555 2026-07-02T04:17:33Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Aqif Blyta]] 3004082 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Aqif Blyta]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2000873 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304230725/http://gazetakritika.com/Forumi/index.php?itemid=7624 për lidhjen http://gazetakritika.com/Forumi/index.php?itemid=7624. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.sandzak24.net/index.php?name=Content&pa=showpage&pid=8 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 14 shtator 2019 18:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Aqif Blyta]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2106383 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304230725/http://gazetakritika.com/Forumi/index.php?itemid=7624 për lidhjen http://gazetakritika.com/Forumi/index.php?itemid=7624. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.sandzak24.net/index.php?name=Content&pa=showpage&pid=8. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 01:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Aqif Blyta]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2185633 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.sandzak24.net/index.php?name=Content&pa=showpage&pid=8. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 janar 2021 07:54 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Aqif Blyta]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2261032 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304230725/http://gazetakritika.com/Forumi/index.php?itemid=7624 për lidhjen http://gazetakritika.com/Forumi/index.php?itemid=7624. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 10:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Aqif Blyta]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997407 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200123073619/http://mesazhi.com/new-movies-and-tv-shows-to-stream-on-netflix-amazon-and-hulu/ për lidhjen http://www.mesazhi.com/new/?p=53095. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 19:22 (CEST) jana8r3hhyojllyjepfqlpyl00sl9xc 1 402319 3004098 2997557 2026-07-02T04:20:21Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Boris Pasternak]] 3004098 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhjet e jashtme në [[Boris Pasternak]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1989680 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20061007123937/http://english.mn.ru/english/issue.php?2006-17-19 te http://english.mn.ru/english/issue.php?2006-17-19 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 17:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Boris Pasternak]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2136543 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061007123937/http://english.mn.ru/english/issue.php?2006-17-19 për lidhjen http://english.mn.ru/english/issue.php?2006-17-19. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100613191910/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4679 për lidhjen http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4679. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 korrik 2020 07:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Boris Pasternak]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2471827 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160605181725/http://www.pbs.org/wgbh/masterpiece/zhivago/ei_pasternak.html për lidhjen http://www.pbs.org/wgbh/masterpiece/zhivago/ei_pasternak.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2022 23:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Boris Pasternak]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2975384 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081026093527/http://slova.org.ru/pasternak/index/ për lidhjen http://slova.org.ru/pasternak/index/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 prill 2026 18:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Boris Pasternak]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997506 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20121127183512/jhstotts.blogspot.com/2008/08/elegiac-pasternak.html me https://web.archive.org/web/20120213112912/http://jhstotts.blogspot.com/2008/08/elegiac-pasternak.html te lidhja http://jhstotts.blogspot.com/2008/08/elegiac-pasternak.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 02:56 (CEST) plyxfpjbimounwyjbo2rjnt7r1q4x6p 1 402320 3004118 2997559 2026-07-02T04:26:03Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Alda Merini]] 3004118 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alda Merini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2231998 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190509072910/http://www.premioprocidamorante.it/albo-vincitori/ për lidhjen http://www.premioprocidamorante.it/albo-vincitori/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140211043651/http://www.viartisti.it/cms/habitalda/ për lidhjen http://www.viartisti.it/cms/habitalda/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 korrik 2021 02:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alda Merini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2376355 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100109101253/http://www.rockol.it/musicaitaliana.com/news/it/2001/01111503.html për lidhjen http://www.rockol.it/musicaitaliana.com/news/it/2001/01111503.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181204211505/https://spazioaldamerini.org/ për lidhjen https://spazioaldamerini.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2021 12:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alda Merini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2776757 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180820161158/http://dspace.unive.it/bitstream/handle/10579/8536/815869-1191684.pdf?sequence=2 për lidhjen http://dspace.unive.it/bitstream/handle/10579/8536/815869-1191684.pdf?sequence=2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 mars 2025 09:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alda Merini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2819254 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190507084007/http://legacy.bibliotecamai.org/cataloghi_inventari/opere_stampa/raccolte_librarie/catalogo_premio_bergamo.html për lidhjen http://legacy.bibliotecamai.org/cataloghi_inventari/opere_stampa/raccolte_librarie/catalogo_premio_bergamo.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 korrik 2025 13:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alda Merini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997383 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120518125930/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0023/articleid,0573_01_1998_0320_0025_7659972/ për lidhjen http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0023/articleid,0573_01_1998_0320_0025_7659972/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 16:56 (CEST) cz7d43ot63wr50f5scykzgzmig3wkcw 1 402321 3004124 3002645 2026-07-02T04:27:41Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Ange-Yoan Bonny]] 3004124 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ange-Yoan Bonny]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2917697 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220702234631/https://parmacalcio1913.com/2021/08/31/ange-yoan-bonny-e-un-giocatore-del-parma/ për lidhjen https://parmacalcio1913.com/2021/08/31/ange-yoan-bonny-e-un-giocatore-del-parma/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 mars 2026 09:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ange-Yoan Bonny]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2977464 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.sportellate.it/2024/04/09/bonny-parma-pecchia-gol-serie-b-new-wave/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 maj 2026 08:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ange-Yoan Bonny]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2982785 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://sports.yahoo.com/article/premier-league-clubs-showing-interest-124400661.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2026 19:08 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ange-Yoan Bonny]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996462 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260414113341/https://www.sportellate.it/2024/04/09/bonny-parma-pecchia-gol-serie-b-new-wave/ për lidhjen https://www.sportellate.it/2024/04/09/bonny-parma-pecchia-gol-serie-b-new-wave/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2026 04:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ange-Yoan Bonny]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997400 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260508154708/https://www.fff.fr/equipe-nationale/joueur/10394-bonny-ange-yoan/fiche.html për lidhjen https://www.fff.fr/equipe-nationale/joueur/10394-bonny-ange-yoan/fiche.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2026 18:39 (CEST) aimbupkhoay636f032vrotxrkb2keu8 1 403383 3004129 3002532 2026-07-02T04:51:53Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3004129 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja argjentinase e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3002531 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.afa.org.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=7857%3Aseleccion-nacional-los-comienzos&catid=181%3Aseleccion-nacional&Itemid=226. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 qershor 2026 04:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja argjentinase e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3004128 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://rsssf.com/tables/93safull.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 korrik 2026 06:51 (CEST) dmsam3080zzpfuzl8i0swnbroewjmxi 0 403443 3003987 3003875 2026-07-01T12:09:31Z Arianit 106 3003987 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Women in Black in New Paltz, NY.JPG|alt=Marsh kundër luftës i organizuar nga Gratë në të Zeza, në Seattle, Washington, SHBA.|parapamje|263x263px|Gratë në të zeza duke organizuar një protestë në New Paltz, Nju Jork.]] '''Gratë në të Zeza''' janë një rrjet ndërkombëtar aktivistesh feministe të cilat përmes aksioneve publike paqësore e kundërshtojnë luftën, militarizmin dhe format e tjera të dhunës. Format e shprehjes së aktivizmit të tyre përfshijnë mbajtjen e [[Vigjilja|vigjiljeve]], organizimin e protestave në hapësira publike dhe aksionet transnacionale të solidaritetit. == Historiku == === Izrael === [[Skeda:Women in black gegen die Besatzungspolitik.JPG|parapamje|"Gratë me të Zeza" protestojnë kundër politikës luftarake izraelite dhe luftës së afërt në Irak, maj 2003. ]] Lëvizja u shfaq për herë të parë në fund të shekullit të XX-të dhe që nga ajo kohë është formësuar nga kontekste të ndryshme shoqërore e politike. Grupet e para protestuese dolën në rrugë në Jeruzalem të Izraelit, më 9 janar të vitit 1988, si kundërpërgjigjje ndaj shkeljes së të drejtave të njeriut  nga ushtarët izraelitë në territoret e okupuara, gjatë [[Kryengritja e Parë|Intifadës së Parë]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Mujeres de Negro Israel |url=https://www.mujeresenred.net/mdn-israel.html |url-status=live |access-date=29 qershor 2026 |website=Mujeres en Red |language=es}}</ref>. Njëkohësisht, protestueset ishin grupi i parë që publikisht demonstruan në Izrael kundër politikave qeveritare të pushtimit të territoreve palestineze. Gjatë kësaj periudhe, pjesëmarrëset e udhëhequra nga aktivistja Hagar Roublev, mbanin vigjilje çdo të premte në qendër të Jeruzalemit, të veshura në rroba të zeza për të tërhequr vëmendjen, si shenjë të mbajtjes zi për viktimat dhe protestës paqësore. Kjo praktikë frymëzoi edhe emrin e grupit i cili deri atë kohë nuk identifikohej me një emërtim të caktuar <ref name=":0" />. Vigjiljet e organizuara në shtete të tjera mbaheshin në solidaritet me grupin izraelit, por së shpejti forma e organizimit u replikua për të përfshirë edhe çështje të tjera politike e shoqërore. === Shtetet e ish-Jugosllavisë === Një nga grupet më të konsoliduara të periudhës së fillimit ishte ai i Grave në të Zeza në hapësirën e shteteve të ish-Jugosllavisë, i cili mbajti aksionin e parë më 9 tetor 1991, në Beograd<ref>{{Cite web |title=Serbia – Women In Black |url=https://womeninblack.org/vigils-arround-the-world/europa/serbia/ |access-date=2026-06-29 |language=en-GB}}</ref>. I inciuar nga [[Stasha Zajoviq]] dhe aktiviste të tjera feministe e pacifiste. Grupi organizoi vigjilje dhe protesta publike kundër luftës, militarizmit, nacionalizmit dhe politikave vrastare të regjimit të Sllobodan Millosheviqit. Aksionet zhvilloheshin kryesisht në formën e vigjiljeve të heshtura<ref>{{Cite web |last=DWPBALKAN |date=2021-05-11 |title=Lëvizja antiluftë dhe gratë në Serbi gjatë viteve 1990 |url=https://dwp-balkan.org/sq/levizja-antilufte-dhe-grate-ne-serbi-gjate-viteve-1990/ |access-date=2026-06-29 |website=DWP-BALKAN |language=sq}}</ref>.[[Skeda:Women in Black 1999 Ulcinj.JPG|parapamje|Gratë në të Zeza organizojnë protestë në Ulqin kundër luftës në Kosovë. Fotografi nga protesta e zhvilluar në vitin 1999.]]Gjatë luftërave në ish-Jugosllavi  përgjatë viteve 1990, grupi u bë një urë lidhëse për rrjete feministe dhe anti-militare nga Serbia, Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, Mali i Zi dhe Kosova. Aktivistet organizuan konferenca rajonale dhe aksione solidariteti me viktimat e luftës, ndërsa protestonin publikisht spastrimin etnik, mobilizimin ushtarak dhe retorikën nacionaliste të regjimit. Grupi i Grave në të Zeza në Beograd e përkufizonte qëndrimin e tyre anti-militarist si “orientim shpirtëror dhe zgjedhje politike”, duke kundërshtuar luftën, prodhimin e armëve, nacionalizmin dhe format e ndryshme të diskriminimit e dhunës<ref>{{Cite web |title=Serbia – Women In Black |url=https://womeninblack.org/vigils-arround-the-world/europa/serbia/ |access-date=2026-06-29 |language=en-GB}}</ref>. Pas përfundimit të luftërave, Gratë në të Zeza vazhduan aktivitetin përmes aksioneve përkujtimore dhe nismave për drejtësi tranzicionale, përfshirë vigjilje kushtuar viktimave të gjenocidit në Srebrenicë dhe rrethimit të Sarajevës<ref name=":1">{{Cite web |last=Khan |first=Amil |date=2017-06-20 |title=Not In Our Name: The Women in Black {{!}} Remembering Srebrenica |url=https://srebrenica.org.uk/what-happened/not-in-our-name-the-women-in-black |access-date=2026-06-29 |language=en-GB}}</ref>. Këto aktivitete i vazhdojnë ende rregullisht. Që nga fillet e veprimtarisë, Gratë në të Zeza është zhvilluar si lëvizje transnacionale, çka e bën të vështirë përcaktimin e numrit të saktë të grupeve aktive në botë. Rrjeti ka përbashkuar anëtare nga shtetet e Evropës, SHBA-të, Amerikës Latine, Azisë dhe Afrikës. == Fushëveprimtaria == ==== Ideologjia ==== Në hapësirat e tensionuara politikisht ku filluan veprimtarinë, Gratë në të Zeza u shquan për qëndrimet e tyre anti-militariste dhe për kundërshtimin publik të nacionalizmit dhe dhunës. Ato nuk e konsiderojnë vetën si organizatë, por si “mënyrë komunikimi dhe formulë për aksion”<ref name=":2">{{Cite web |title=¿Who are Women in Black? – Women In Black |url=https://womeninblack.org/about-women-in-black/ |access-date=2026-06-29 |language=en-GB}}</ref>. Qëndrim tjetër i cekur në uebfaqen e menaxhuar nga grupi rajonal i ish-shteteve të Jugosllavisë është mbështetja e aktivizmit në teori feministe me qasje anti-patriarkale dhe anti-homofobe, si dhe në parime sekulare dhe anti-nacionaliste. Megjithëse secili grup lokal i Grave në të Zeza është i lirë të përcaktojë qëllimet dhe aktivitetet e veta, grupet mbajnë kontakte të rregullta mes vete përmes internetit dhe organizojnë konferenca ndërkombëtare vjetore. Që nga fillimi, lëvizja nuk ka pasur strukturë hierarkike formale dhe vendimmarrja është bërë kryesisht përmes konsensusit. ==== Format e aksioneve ==== Aksionet e Gratë në të Zeza zhvillohen në forma jo të dhunshme dhe paqësore, dhe në pjesëmarrje kanë kryesisht gra. Ato ndërtohen në mënyra feministe të veprimit, ndonëse nuk kanë një manifesto të përbashkët<ref name=":2" />. Rëndom aksionet i zhvillojnë në formë vigjiljesh, ku gratë vishen në të zeza, qëndrojnë në hapësira publike, si rrugë të frekuentuara apo objekte institucionale, përfshirë ndërtesa qeveritare dhe ambasada, duke mbajtur pankarta dhe mesazhe protestuese. Disa vigjilje zhvillohen në heshtje të plotë, ndërsa në raste të tjera pjesëmarrëset komunikojnë me kalimtarët ose japin deklarata publike. Simbolika e aksioneve të Grave në të Zeza mbështetet kryesisht në përdorimin e trupit, ngjyrës së zezë dhe heshtjes. Vigjiljet e heshtura janë përdorur si formë proteste kundër luftës, dhunës dhe mohimit të krimeve të luftës, si dhe për të kundërshtuar kulturën e harresës në shoqëritë e pasluftës<ref name=":1" />. Përveç vigjiljeve, format e tjera të protestës përfshijnë bllokimin simbolik të rrugëve duke u ulur në shenjë proteste, si dhe aksione bllokimi të qasjes në objekte dhe baza ushtarake. == Aksionet solidarizuese me Kosovën == Studiues dhe aktivistë e kanë përshkruar lëvizjen anti-luftë në Serbi gjatë viteve 1990 si një hapësirë ku gratë luajtën rol qendror në organizimin e rezistencës qytetare ndaj luftës dhe nacionalizmit<ref>{{Cite journal |last=Hughes |first=Donna M. |last2=Mladjenovic |first2=Lepa |date=1995-01-01 |title=Feminist Organizing in Serbia: 1990–1994 |url=https://cws.journals.yorku.ca/index.php/cws/article/view/9331 |journal=Canadian Woman Studies/les cahiers de la femme |language=en |issn=0713-3235}}</ref>. Brenda këtij konteksti, Gratë në të Zeza u shquan për aksionet e tyre publike, bashkëpunimin rajonal dhe insistimin në përballjen me përgjegjësinë për krimet e luftës. Të dhënat për aktivitetet në Kosovë janë bazuar në kronologjinë e përpiluar nga Stasha Zajoviq, Tamara Belenzada dhe Rachel Long në arkivin online të webfaqes së Grave në të Zeza. ==== 1991–1998 ==== Gjatë viteve 1990, aktiviste dhe organizata të grave në Kosovë organizuan protesta paqësore kundër represionit dhe dhunës së ushtruar nga regjimi serb. Sipas aktivistes [[Igballe Rogova]], edhe protestat e grave në Kosovë u frymëzuan nga vigjiljet e heshtura të Grave në të Zeza në Beograd dhe nga format feministe të rezistencës publike: “Ne protestonim me trupat tanë, duke qëndruar në heshtje”<ref>{{Cite web |last=DWPBALKAN |date=2021-05-11 |title=Womens Protests in the 1990s in Kosovo: The Story of Igo Rogova |url=https://dwp-balkan.org/womens-protests-in-the-1990s-in-kosovo-the-story-of-igo-rogova/ |access-date=2026-06-29 |website=DWP-BALKAN |language=en-GB}}</ref>. Në maj të vitit 1991 u organizua “Karavani i Paqes në Kosovë”, ku morën pjesë pacifiste nga Beogradi, Pançeva dhe qytete italiane, përfshirë disa nga themelueset e Grave në të Zeza. Gjatë vizitës u mbajtën takime me përfaqësues të komunitetit shqiptar në Kosovë, minatorë të Trepçës, punëtorë të arsimit dhe intelektualë, ndërsa u dokumentuan dëshmi mbi represionin sistematik të regjimit serb ndaj shqiptarëve në Kosovë. Në karavan mori pjesë edhe eurodeputeti dhe aktivisti italian Alexander Langer. Ky aktivitet konsiderohet fillimi i bashkëpunimit ndërmjet Grave në të Zeza dhe shoqërisë civile shqiptare në Kosovë<ref>{{Cite web |title=KOSOVO: Activities overview 1991 – present – Žene u crnom |url=https://zeneucrnom.org/en/activities/women-s-peace-platform-kosovo/24-aktivnosti/zenski-mirovni-pregovori/1399-kosovo-activities-overview-1991-present |url-status=live |access-date=2026-06-29 |website=zeneucrnom.org |language=sq}}</ref>. Në qershor të vitit 1991, aktiviste feministe nga Beogradi dhe Prishtina morën pjesë së bashku në Takimin e Katërt Feminist Jugosllav në Lubjanë. Ndërsa në nëntor të po atij viti, aktiviste të Grave në të Zeza dhe përfaqësuese të komunitetit shqiptar të Kosovës zhvilluan një turne të përbashkët në disa qytete të Italisë veriore. Në vitin 1992, Gratë në të Zeza në Beograd organizuan pjesëmarrjen e aktivisteve nga grupe feministe, pacifiste dhe organizata për të drejtat e njeriut nga ish-Jugosllavia, përfshirë Kosovën, në takimin “Women’s Solidarity” në Venedik, të organizuar nga Gratë në të Zeza në Itali. Këto takime shërbyen për krijimin e rrjeteve feministe dhe paqësore ndërmjet grave nga rajoni gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë. Gjatë vigjiljes së 8 Marsit 1995 në Beograd, aktivistet e Grave në të Zeza u sulmuan fizikisht pasi shpalosën për herë të parë pankartën “Gratë shqiptare janë motrat tona”. Sipas aktivisteve, pankarta vazhdoi të përdorej në aksionet paqësore të grupit dhe shpesh ishte cak i sulmeve nga nacionalistët. Më vonë, pankarta u shkrua edhe në gjuhën shqipe. Në gusht 1995, aktiviste shqiptare nga Kosova morën pjesë për herë të parë në takimin e “Rrjetit të Solidaritetit të Grave Kundër Luftës” ''/ Rrjeti Gratë në të Zeza'' në Trešnjevac të Vojvodinës. Në dhjetor të po atij viti, Gratë në të Zeza organizuan një diskutim publik mbi represionin ndaj shqiptarëve në Kosovë dhe rezistencën paqësore të shqiptarëve të Kosovës. Në vitet 1996–1998, Gratë në të Zeza zgjeruan aktivitetet solidarizuese me organizatat e grave dhe shoqërinë civile shqiptare në Kosovë. Aktivistet vizituan disa herë Prishtinën, organizuan protesta në Beograd kundër shkeljeve të të drejtave të njeriut në Kosovë dhe shpërndanë raporte mbi represionin ndaj shqiptarëve në rrjete ndërkombëtare feministe dhe paqësore. Në vitin 1996, gjatë Takimit të Pestë Ndërkombëtar të Grave në të Zeza në Novi Sad, aktiviste shqiptare nga Kosova dëshmuan mbi represionin e regjimit serb në panelin “Lufta psikologjike në Kosovë”. Po atë vit, gjatë protestave civile kundër manipulimit zgjedhor në Serbi, aktivistet e grupit mbanin pankarta në mbështetje të rezistencës jo të dhunshme në Kosovë dhe shpërndanin materiale informuese mbi gjendjen në Kosovë. Gjatë vitit 1997, bashkëpunimi me organizatat shqiptare të Kosovës u thellua përmes vizitave të ndërsjella, aksioneve solidarizuese dhe protestave kundër asaj që aktivistet e përshkruanin si “luftë me intensitet të ulët” ndaj shqiptarëve të Kosovës. Në të njëjtën periudhë, Gratë në të Zeza organizuan aksione në solidaritet me protestat e studentëve shqiptarë në Prishtinë dhe vizita të përbashkëta në Kosovë me aktiviste të rrjetit ndërkombëtar të lëvizjes. Në vitin 1998, grupi organizoi protesta të vazhdueshme nën sloganin “Për paqe në Kosovë” dhe iu bashkua fushatës anti-luftë “Nuk e dua luftën”. Në Takimin e Shtatë Ndërkombëtar të Grave në të Zeza në Suboticë morën pjesë 28 aktiviste nga Kosova, ndërsa gjuha shqipe u përfshi ndër gjuhët zyrtare të konferencës. Në shtator të po atij viti, autoritetet serbe ndaluan një takim ndërkombëtar anti-luftë në Kosovë të organizuar nga Gratë në të Zeza dhe Amnesty International, ndërsa protesta solidarizuese u mbajtën njëkohësisht në vende të ndryshme të botës. ==== 1999 – sot ==== Në fillim të vitit 1999, para nisjes së bombardimeve të NATO-s, grupi vazhdoi protestat nën sloganet “Për paqe në Kosovë” dhe “Marrëveshja është më e mirë se lufta”. Gjatë luftës, aktivistet mbajtën kontakte të vazhdueshme me bashkëpunëtore dhe qytetarë në Kosovë, përfshirë persona të dëbuar dhe ata që mbetën në Kosovë gjatë periudhës së spastrimit etnik dhe bombardimeve. Në shtator 1999, Gratë në të Zeza organizuan në Beograd protestën “Ndal hakmarrjen në Ballkan”, kundër dhunës dhe spastrimit etnik. Grupi organizoi gjithashtu aksione solidariteti me poeten, mjeken dhe aktivisten shqiptare [[Flora Brovina]], pas arrestimit të saj nga autoritetet serbe. Aktivistet monitoruan proceset gjyqësore ndaj shqiptarëve të Kosovës në Nish dhe Beograd, të cilat i konsideronin procese të montuara politikisht, dhe organizuan protesta e raporte për opinionin ndërkombëtar. Pas luftës, Gratë në të Zeza vazhduan monitorimin e gjykimeve ndaj shqiptarëve të burgosur në Serbi dhe organizuan një fushatë ndërkombëtare për lirimin e të burgosurve politikë shqiptarë. Në periudhën 2001–2004, grupi mori pjesë në konferenca ndërkombëtare mbi Kosovën dhe organizoi protesta kundër dhunës në Kosovë. Bashkëpunimi ndërmjet organizatave feministe nga Kosova dhe Serbia u institucionalizua në vitin 2006 me krijimin e “Koalicionit të Grave për Paqe” nga Rrjeti i Grave të Kosovës dhe Gratë në të Zeza në Serbi. Koalicioni synonte ndërtimin e solidaritetit feminist, promovimin e dialogut ndërmjet grave nga të dyja shoqëritë dhe fuqizimin e grave në proceset e paqes dhe drejtësisë tranzicionale. Aktivistet organizuan takime, konferenca dhe aksione të përbashkëta publike mbi kujtesën, paqen dhe të drejtat e grave<ref>{{Cite web |title=Gjykata e Grave për Ish-Jugosllavinë: Kërkon drejtësi, të vërtetën dhe kujtesë aktive |url=https://womensnetwork.org/sq/gjykata-e-grave-per-ish-jugosllavine-kerkon-drejtesi-te-verteten-dhe-kujtese-aktive/ |access-date=2026-06-29 |language=sq-AL}}</ref>. Në mars të vitit 2014, Gratë në të Zeza organizuan një performancë publike në Beograd për të përkujtuar krimet e kryera gjatë luftës në Kosovë dhe dëbimin e shqiptarëve të Kosovës nga forcat serbe në vitin 1999. Aktivistet përkujtuan dëbimin masiv të civilëve shqiptarë, vrasjet, dhunën seksuale, plaçkitjet dhe shkatërrimin e pronës gjatë luftës. Gjatë aksionit, grupi kërkoi publikimin e të dhënave për personat e zhdukur shqiptarë, zbardhjen e varreve masive në Serbi dhe ndjekjen penale të përgjegjësve për krimet e luftës. Aktivistet shpalosën pankartën “E mbajmë në mend krimin në Kosovë” në gjuhën shqipe dhe serbe, si dhe mesazhin “Gratë në të Zeza kundër luftës”<ref>{{Cite web |title=Gratë Në të Zeza Kujtojnë Krimet në Kosovë |url=https://womensnetwork.org/sq/grate-ne-te-zeza-kujtojne-krimet-ne-kosove/ |access-date=2026-06-29 |language=sq-AL}}</ref>. Me rastin e Ditës Ndërkombëtare Kundër Racizmit, në mars të vitit 2021, Gratë në të Zeza organizuan një aksion anti-racist në Beograd kundër gjuhës së urrejtjes dhe diskriminimit ndaj shqiptarëve në Serbi dhe shqiptarëve të Kosovës. Aktivistët dënuan përdorimin e termave fyese dhe retorikës ksenofobe ndaj shqiptarëve në diskursin publik serb, duke theksuar se gjuha e tillë nxit intolerancë dhe racizëm. Gjatë protestës, pjesëmarrëset përdorën edhe thirrje dhe mesazhe në gjuhën shqipe si shenjë solidariteti me komunitetin shqiptar<ref>{{Cite web |last=Molliqaj |first=Leonide |date=2021-03-22 |title=“Gratë në të zeza” protestuan në Serbi kundër racizmit ndaj shqiptarëve |url=https://qika.org/grate-ne-te-zezaprotestuan-ne-serbi-kunder-racizmit-ndaj-shqiptareve/ |access-date=2026-06-29 |website=QIKA |language=sq-AL}}</ref>. Një nismë tjetër e kësaj fryme bashkëpunuese ishte “Gjykata e Grave për ish-Jugosllavinë”, e mbajtur në Qendrën Kulturore Boshnjake në Sarajevë, në vitin 2015. E organizuar nga organizata feministe dhe paqësore nga Bosnja dhe Hercegovina, Kroacia, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Serbia dhe Sllovenia, kishte synim krijimin e një hapësire ku gratë nga shtetet e ish-Jugosllavisë mund të dëshmonin mbi përvojat e tyre. Gratë nga Srebrenica, Drenica, Krusha e Madhe, Deçani dhe zona të tjera dëshmuan para qindra aktivisteve për vrasjet, zhdukjet, dhunën e përjetuar gjatë luftës dhe përpjekjet për rindërtimin e jetës pas konfliktit<ref>{{Cite web |last=Osservatorio Balcani e Caucaso |title=Sarajevo, the Women's Tribunal |url=http://www.balcanicaucaso.org/eng/Regions-and-countries/Bosnia-Herzegovina/Sarajevo-the-Women-s-Tribunal-161486 |access-date=2026-06-29 |website=Osservatorio Balcani e Caucaso |language=en-GB}}</ref>. Gjykata u konceptua si alternativë feministe ndaj modeleve tradicionale të drejtësisë tranzicionale, duke vendosur në qendër dëshmitë, kujtesën dhe solidaritetin ndërmjet grave nga komunitete të ndryshme etnike dhe shtetërore. == Shpërblime == Në vitin 2001, lëvizja Gratë në të Zeza u nderua me Millennium Peace Prize for Women, çmim i ndarë nga Fondi Kombeve të Bashkuara për Gratë (UNIFEM). Po atë vit, lëvizja ndërkombëtare, e përfaqësuar nga grupet në Serbi dhe Izrael, u nominua për Çmimin Nobel për Paqe<ref>{{Cite web |title=Priznanja – Žene u crnom |url=https://zeneucrnom.org/sr/priznanja |access-date=2026-06-29 |website=zeneucrnom.org|language=sq|url-status=live}}</ref>. Grupi izraelit i Grave në të Zeza ka fituar gjithashtu Aachen Peace Prize (1991), Çmimin e Paqes të qytetit San Giovanni d’Asso (1994) dhe Peacemaker Award të organizatës Jewish Peace Fellowship (2001). == Burime == [[Kategoria:Organizata të paqes]] 784qeawyqvq5myqs79r0pphav1ka3vd 3003995 3003987 2026-07-01T16:05:55Z Leutrim.P 113691 Mos i fshij kategorite kur jane te sakta, por mund te shtosh te tjera nese do, shih kategorite ketu e nderuar; https://en.wikipedia.org/wiki/Women_in_Black 3003995 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Women in Black in New Paltz, NY.JPG|alt=Marsh kundër luftës i organizuar nga Gratë në të Zeza, në Seattle, Washington, SHBA.|parapamje|263x263px|Gratë në të zeza duke organizuar një protestë në New Paltz, Nju Jork.]] '''Gratë në të Zeza''' janë një rrjet ndërkombëtar aktivistesh feministe të cilat përmes aksioneve publike paqësore e kundërshtojnë luftën, militarizmin dhe format e tjera të dhunës. Format e shprehjes së aktivizmit të tyre përfshijnë mbajtjen e [[Vigjilja|vigjiljeve]], organizimin e protestave në hapësira publike dhe aksionet transnacionale të solidaritetit. == Historiku == === Izrael === [[Skeda:Women in black gegen die Besatzungspolitik.JPG|parapamje|"Gratë me të Zeza" protestojnë kundër politikës luftarake izraelite dhe luftës së afërt në Irak, maj 2003. ]] Lëvizja u shfaq për herë të parë në fund të shekullit të XX-të dhe që nga ajo kohë është formësuar nga kontekste të ndryshme shoqërore e politike. Grupet e para protestuese dolën në rrugë në Jeruzalem të Izraelit, më 9 janar të vitit 1988, si kundërpërgjigjje ndaj shkeljes së të drejtave të njeriut  nga ushtarët izraelitë në territoret e okupuara, gjatë [[Kryengritja e Parë|Intifadës së Parë]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Mujeres de Negro Israel |url=https://www.mujeresenred.net/mdn-israel.html |url-status=live |access-date=29 qershor 2026 |website=Mujeres en Red |language=es}}</ref>. Njëkohësisht, protestueset ishin grupi i parë që publikisht demonstruan në Izrael kundër politikave qeveritare të pushtimit të territoreve palestineze. Gjatë kësaj periudhe, pjesëmarrëset e udhëhequra nga aktivistja Hagar Roublev, mbanin vigjilje çdo të premte në qendër të Jeruzalemit, të veshura në rroba të zeza për të tërhequr vëmendjen, si shenjë të mbajtjes zi për viktimat dhe protestës paqësore. Kjo praktikë frymëzoi edhe emrin e grupit i cili deri atë kohë nuk identifikohej me një emërtim të caktuar <ref name=":0" />. Vigjiljet e organizuara në shtete të tjera mbaheshin në solidaritet me grupin izraelit, por së shpejti forma e organizimit u replikua për të përfshirë edhe çështje të tjera politike e shoqërore. === Shtetet e ish-Jugosllavisë === Një nga grupet më të konsoliduara të periudhës së fillimit ishte ai i Grave në të Zeza në hapësirën e shteteve të ish-Jugosllavisë, i cili mbajti aksionin e parë më 9 tetor 1991, në Beograd<ref>{{Cite web |title=Serbia – Women In Black |url=https://womeninblack.org/vigils-arround-the-world/europa/serbia/ |access-date=2026-06-29 |language=en-GB}}</ref>. I inciuar nga [[Stasha Zajoviq]] dhe aktiviste të tjera feministe e pacifiste. Grupi organizoi vigjilje dhe protesta publike kundër luftës, militarizmit, nacionalizmit dhe politikave vrastare të regjimit të Sllobodan Millosheviqit. Aksionet zhvilloheshin kryesisht në formën e vigjiljeve të heshtura<ref>{{Cite web |last=DWPBALKAN |date=2021-05-11 |title=Lëvizja antiluftë dhe gratë në Serbi gjatë viteve 1990 |url=https://dwp-balkan.org/sq/levizja-antilufte-dhe-grate-ne-serbi-gjate-viteve-1990/ |access-date=2026-06-29 |website=DWP-BALKAN |language=sq}}</ref>.[[Skeda:Women in Black 1999 Ulcinj.JPG|parapamje|Gratë në të Zeza organizojnë protestë në Ulqin kundër luftës në Kosovë. Fotografi nga protesta e zhvilluar në vitin 1999.]]Gjatë luftërave në ish-Jugosllavi  përgjatë viteve 1990, grupi u bë një urë lidhëse për rrjete feministe dhe anti-militare nga Serbia, Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, Mali i Zi dhe Kosova. Aktivistet organizuan konferenca rajonale dhe aksione solidariteti me viktimat e luftës, ndërsa protestonin publikisht spastrimin etnik, mobilizimin ushtarak dhe retorikën nacionaliste të regjimit. Grupi i Grave në të Zeza në Beograd e përkufizonte qëndrimin e tyre anti-militarist si “orientim shpirtëror dhe zgjedhje politike”, duke kundërshtuar luftën, prodhimin e armëve, nacionalizmin dhe format e ndryshme të diskriminimit e dhunës<ref>{{Cite web |title=Serbia – Women In Black |url=https://womeninblack.org/vigils-arround-the-world/europa/serbia/ |access-date=2026-06-29 |language=en-GB}}</ref>. Pas përfundimit të luftërave, Gratë në të Zeza vazhduan aktivitetin përmes aksioneve përkujtimore dhe nismave për drejtësi tranzicionale, përfshirë vigjilje kushtuar viktimave të gjenocidit në Srebrenicë dhe rrethimit të Sarajevës<ref name=":1">{{Cite web |last=Khan |first=Amil |date=2017-06-20 |title=Not In Our Name: The Women in Black {{!}} Remembering Srebrenica |url=https://srebrenica.org.uk/what-happened/not-in-our-name-the-women-in-black |access-date=2026-06-29 |language=en-GB}}</ref>. Këto aktivitete i vazhdojnë ende rregullisht. Që nga fillet e veprimtarisë, Gratë në të Zeza është zhvilluar si lëvizje transnacionale, çka e bën të vështirë përcaktimin e numrit të saktë të grupeve aktive në botë. Rrjeti ka përbashkuar anëtare nga shtetet e Evropës, SHBA-të, Amerikës Latine, Azisë dhe Afrikës. == Fushëveprimtaria == ==== Ideologjia ==== Në hapësirat e tensionuara politikisht ku filluan veprimtarinë, Gratë në të Zeza u shquan për qëndrimet e tyre anti-militariste dhe për kundërshtimin publik të nacionalizmit dhe dhunës. Ato nuk e konsiderojnë vetën si organizatë, por si “mënyrë komunikimi dhe formulë për aksion”<ref name=":2">{{Cite web |title=¿Who are Women in Black? – Women In Black |url=https://womeninblack.org/about-women-in-black/ |access-date=2026-06-29 |language=en-GB}}</ref>. Qëndrim tjetër i cekur në uebfaqen e menaxhuar nga grupi rajonal i ish-shteteve të Jugosllavisë është mbështetja e aktivizmit në teori feministe me qasje anti-patriarkale dhe anti-homofobe, si dhe në parime sekulare dhe anti-nacionaliste. Megjithëse secili grup lokal i Grave në të Zeza është i lirë të përcaktojë qëllimet dhe aktivitetet e veta, grupet mbajnë kontakte të rregullta mes vete përmes internetit dhe organizojnë konferenca ndërkombëtare vjetore. Që nga fillimi, lëvizja nuk ka pasur strukturë hierarkike formale dhe vendimmarrja është bërë kryesisht përmes konsensusit. ==== Format e aksioneve ==== Aksionet e Gratë në të Zeza zhvillohen në forma jo të dhunshme dhe paqësore, dhe në pjesëmarrje kanë kryesisht gra. Ato ndërtohen në mënyra feministe të veprimit, ndonëse nuk kanë një manifesto të përbashkët<ref name=":2" />. Rëndom aksionet i zhvillojnë në formë vigjiljesh, ku gratë vishen në të zeza, qëndrojnë në hapësira publike, si rrugë të frekuentuara apo objekte institucionale, përfshirë ndërtesa qeveritare dhe ambasada, duke mbajtur pankarta dhe mesazhe protestuese. Disa vigjilje zhvillohen në heshtje të plotë, ndërsa në raste të tjera pjesëmarrëset komunikojnë me kalimtarët ose japin deklarata publike. Simbolika e aksioneve të Grave në të Zeza mbështetet kryesisht në përdorimin e trupit, ngjyrës së zezë dhe heshtjes. Vigjiljet e heshtura janë përdorur si formë proteste kundër luftës, dhunës dhe mohimit të krimeve të luftës, si dhe për të kundërshtuar kulturën e harresës në shoqëritë e pasluftës<ref name=":1" />. Përveç vigjiljeve, format e tjera të protestës përfshijnë bllokimin simbolik të rrugëve duke u ulur në shenjë proteste, si dhe aksione bllokimi të qasjes në objekte dhe baza ushtarake. == Aksionet solidarizuese me Kosovën == Studiues dhe aktivistë e kanë përshkruar lëvizjen anti-luftë në Serbi gjatë viteve 1990 si një hapësirë ku gratë luajtën rol qendror në organizimin e rezistencës qytetare ndaj luftës dhe nacionalizmit<ref>{{Cite journal |last=Hughes |first=Donna M. |last2=Mladjenovic |first2=Lepa |date=1995-01-01 |title=Feminist Organizing in Serbia: 1990–1994 |url=https://cws.journals.yorku.ca/index.php/cws/article/view/9331 |journal=Canadian Woman Studies/les cahiers de la femme |language=en |issn=0713-3235}}</ref>. Brenda këtij konteksti, Gratë në të Zeza u shquan për aksionet e tyre publike, bashkëpunimin rajonal dhe insistimin në përballjen me përgjegjësinë për krimet e luftës. Të dhënat për aktivitetet në Kosovë janë bazuar në kronologjinë e përpiluar nga Stasha Zajoviq, Tamara Belenzada dhe Rachel Long në arkivin online të webfaqes së Grave në të Zeza. ==== 1991–1998 ==== Gjatë viteve 1990, aktiviste dhe organizata të grave në Kosovë organizuan protesta paqësore kundër represionit dhe dhunës së ushtruar nga regjimi serb. Sipas aktivistes [[Igballe Rogova]], edhe protestat e grave në Kosovë u frymëzuan nga vigjiljet e heshtura të Grave në të Zeza në Beograd dhe nga format feministe të rezistencës publike: “Ne protestonim me trupat tanë, duke qëndruar në heshtje”<ref>{{Cite web |last=DWPBALKAN |date=2021-05-11 |title=Womens Protests in the 1990s in Kosovo: The Story of Igo Rogova |url=https://dwp-balkan.org/womens-protests-in-the-1990s-in-kosovo-the-story-of-igo-rogova/ |access-date=2026-06-29 |website=DWP-BALKAN |language=en-GB}}</ref>. Në maj të vitit 1991 u organizua “Karavani i Paqes në Kosovë”, ku morën pjesë pacifiste nga Beogradi, Pançeva dhe qytete italiane, përfshirë disa nga themelueset e Grave në të Zeza. Gjatë vizitës u mbajtën takime me përfaqësues të komunitetit shqiptar në Kosovë, minatorë të Trepçës, punëtorë të arsimit dhe intelektualë, ndërsa u dokumentuan dëshmi mbi represionin sistematik të regjimit serb ndaj shqiptarëve në Kosovë. Në karavan mori pjesë edhe eurodeputeti dhe aktivisti italian Alexander Langer. Ky aktivitet konsiderohet fillimi i bashkëpunimit ndërmjet Grave në të Zeza dhe shoqërisë civile shqiptare në Kosovë<ref>{{Cite web |title=KOSOVO: Activities overview 1991 – present – Žene u crnom |url=https://zeneucrnom.org/en/activities/women-s-peace-platform-kosovo/24-aktivnosti/zenski-mirovni-pregovori/1399-kosovo-activities-overview-1991-present |url-status=live |access-date=2026-06-29 |website=zeneucrnom.org |language=sq}}</ref>. Në qershor të vitit 1991, aktiviste feministe nga Beogradi dhe Prishtina morën pjesë së bashku në Takimin e Katërt Feminist Jugosllav në Lubjanë. Ndërsa në nëntor të po atij viti, aktiviste të Grave në të Zeza dhe përfaqësuese të komunitetit shqiptar të Kosovës zhvilluan një turne të përbashkët në disa qytete të Italisë veriore. Në vitin 1992, Gratë në të Zeza në Beograd organizuan pjesëmarrjen e aktivisteve nga grupe feministe, pacifiste dhe organizata për të drejtat e njeriut nga ish-Jugosllavia, përfshirë Kosovën, në takimin “Women’s Solidarity” në Venedik, të organizuar nga Gratë në të Zeza në Itali. Këto takime shërbyen për krijimin e rrjeteve feministe dhe paqësore ndërmjet grave nga rajoni gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë. Gjatë vigjiljes së 8 Marsit 1995 në Beograd, aktivistet e Grave në të Zeza u sulmuan fizikisht pasi shpalosën për herë të parë pankartën “Gratë shqiptare janë motrat tona”. Sipas aktivisteve, pankarta vazhdoi të përdorej në aksionet paqësore të grupit dhe shpesh ishte cak i sulmeve nga nacionalistët. Më vonë, pankarta u shkrua edhe në gjuhën shqipe. Në gusht 1995, aktiviste shqiptare nga Kosova morën pjesë për herë të parë në takimin e “Rrjetit të Solidaritetit të Grave Kundër Luftës” ''/ Rrjeti Gratë në të Zeza'' në Trešnjevac të Vojvodinës. Në dhjetor të po atij viti, Gratë në të Zeza organizuan një diskutim publik mbi represionin ndaj shqiptarëve në Kosovë dhe rezistencën paqësore të shqiptarëve të Kosovës. Në vitet 1996–1998, Gratë në të Zeza zgjeruan aktivitetet solidarizuese me organizatat e grave dhe shoqërinë civile shqiptare në Kosovë. Aktivistet vizituan disa herë Prishtinën, organizuan protesta në Beograd kundër shkeljeve të të drejtave të njeriut në Kosovë dhe shpërndanë raporte mbi represionin ndaj shqiptarëve në rrjete ndërkombëtare feministe dhe paqësore. Në vitin 1996, gjatë Takimit të Pestë Ndërkombëtar të Grave në të Zeza në Novi Sad, aktiviste shqiptare nga Kosova dëshmuan mbi represionin e regjimit serb në panelin “Lufta psikologjike në Kosovë”. Po atë vit, gjatë protestave civile kundër manipulimit zgjedhor në Serbi, aktivistet e grupit mbanin pankarta në mbështetje të rezistencës jo të dhunshme në Kosovë dhe shpërndanin materiale informuese mbi gjendjen në Kosovë. Gjatë vitit 1997, bashkëpunimi me organizatat shqiptare të Kosovës u thellua përmes vizitave të ndërsjella, aksioneve solidarizuese dhe protestave kundër asaj që aktivistet e përshkruanin si “luftë me intensitet të ulët” ndaj shqiptarëve të Kosovës. Në të njëjtën periudhë, Gratë në të Zeza organizuan aksione në solidaritet me protestat e studentëve shqiptarë në Prishtinë dhe vizita të përbashkëta në Kosovë me aktiviste të rrjetit ndërkombëtar të lëvizjes. Në vitin 1998, grupi organizoi protesta të vazhdueshme nën sloganin “Për paqe në Kosovë” dhe iu bashkua fushatës anti-luftë “Nuk e dua luftën”. Në Takimin e Shtatë Ndërkombëtar të Grave në të Zeza në Suboticë morën pjesë 28 aktiviste nga Kosova, ndërsa gjuha shqipe u përfshi ndër gjuhët zyrtare të konferencës. Në shtator të po atij viti, autoritetet serbe ndaluan një takim ndërkombëtar anti-luftë në Kosovë të organizuar nga Gratë në të Zeza dhe Amnesty International, ndërsa protesta solidarizuese u mbajtën njëkohësisht në vende të ndryshme të botës. ==== 1999 – sot ==== Në fillim të vitit 1999, para nisjes së bombardimeve të NATO-s, grupi vazhdoi protestat nën sloganet “Për paqe në Kosovë” dhe “Marrëveshja është më e mirë se lufta”. Gjatë luftës, aktivistet mbajtën kontakte të vazhdueshme me bashkëpunëtore dhe qytetarë në Kosovë, përfshirë persona të dëbuar dhe ata që mbetën në Kosovë gjatë periudhës së spastrimit etnik dhe bombardimeve. Në shtator 1999, Gratë në të Zeza organizuan në Beograd protestën “Ndal hakmarrjen në Ballkan”, kundër dhunës dhe spastrimit etnik. Grupi organizoi gjithashtu aksione solidariteti me poeten, mjeken dhe aktivisten shqiptare [[Flora Brovina]], pas arrestimit të saj nga autoritetet serbe. Aktivistet monitoruan proceset gjyqësore ndaj shqiptarëve të Kosovës në Nish dhe Beograd, të cilat i konsideronin procese të montuara politikisht, dhe organizuan protesta e raporte për opinionin ndërkombëtar. Pas luftës, Gratë në të Zeza vazhduan monitorimin e gjykimeve ndaj shqiptarëve të burgosur në Serbi dhe organizuan një fushatë ndërkombëtare për lirimin e të burgosurve politikë shqiptarë. Në periudhën 2001–2004, grupi mori pjesë në konferenca ndërkombëtare mbi Kosovën dhe organizoi protesta kundër dhunës në Kosovë. Bashkëpunimi ndërmjet organizatave feministe nga Kosova dhe Serbia u institucionalizua në vitin 2006 me krijimin e “Koalicionit të Grave për Paqe” nga Rrjeti i Grave të Kosovës dhe Gratë në të Zeza në Serbi. Koalicioni synonte ndërtimin e solidaritetit feminist, promovimin e dialogut ndërmjet grave nga të dyja shoqëritë dhe fuqizimin e grave në proceset e paqes dhe drejtësisë tranzicionale. Aktivistet organizuan takime, konferenca dhe aksione të përbashkëta publike mbi kujtesën, paqen dhe të drejtat e grave<ref>{{Cite web |title=Gjykata e Grave për Ish-Jugosllavinë: Kërkon drejtësi, të vërtetën dhe kujtesë aktive |url=https://womensnetwork.org/sq/gjykata-e-grave-per-ish-jugosllavine-kerkon-drejtesi-te-verteten-dhe-kujtese-aktive/ |access-date=2026-06-29 |language=sq-AL}}</ref>. Në mars të vitit 2014, Gratë në të Zeza organizuan një performancë publike në Beograd për të përkujtuar krimet e kryera gjatë luftës në Kosovë dhe dëbimin e shqiptarëve të Kosovës nga forcat serbe në vitin 1999. Aktivistet përkujtuan dëbimin masiv të civilëve shqiptarë, vrasjet, dhunën seksuale, plaçkitjet dhe shkatërrimin e pronës gjatë luftës. Gjatë aksionit, grupi kërkoi publikimin e të dhënave për personat e zhdukur shqiptarë, zbardhjen e varreve masive në Serbi dhe ndjekjen penale të përgjegjësve për krimet e luftës. Aktivistet shpalosën pankartën “E mbajmë në mend krimin në Kosovë” në gjuhën shqipe dhe serbe, si dhe mesazhin “Gratë në të Zeza kundër luftës”<ref>{{Cite web |title=Gratë Në të Zeza Kujtojnë Krimet në Kosovë |url=https://womensnetwork.org/sq/grate-ne-te-zeza-kujtojne-krimet-ne-kosove/ |access-date=2026-06-29 |language=sq-AL}}</ref>. Me rastin e Ditës Ndërkombëtare Kundër Racizmit, në mars të vitit 2021, Gratë në të Zeza organizuan një aksion anti-racist në Beograd kundër gjuhës së urrejtjes dhe diskriminimit ndaj shqiptarëve në Serbi dhe shqiptarëve të Kosovës. Aktivistët dënuan përdorimin e termave fyese dhe retorikës ksenofobe ndaj shqiptarëve në diskursin publik serb, duke theksuar se gjuha e tillë nxit intolerancë dhe racizëm. Gjatë protestës, pjesëmarrëset përdorën edhe thirrje dhe mesazhe në gjuhën shqipe si shenjë solidariteti me komunitetin shqiptar<ref>{{Cite web |last=Molliqaj |first=Leonide |date=2021-03-22 |title=“Gratë në të zeza” protestuan në Serbi kundër racizmit ndaj shqiptarëve |url=https://qika.org/grate-ne-te-zezaprotestuan-ne-serbi-kunder-racizmit-ndaj-shqiptareve/ |access-date=2026-06-29 |website=QIKA |language=sq-AL}}</ref>. Një nismë tjetër e kësaj fryme bashkëpunuese ishte “Gjykata e Grave për ish-Jugosllavinë”, e mbajtur në Qendrën Kulturore Boshnjake në Sarajevë, në vitin 2015. E organizuar nga organizata feministe dhe paqësore nga Bosnja dhe Hercegovina, Kroacia, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Serbia dhe Sllovenia, kishte synim krijimin e një hapësire ku gratë nga shtetet e ish-Jugosllavisë mund të dëshmonin mbi përvojat e tyre. Gratë nga Srebrenica, Drenica, Krusha e Madhe, Deçani dhe zona të tjera dëshmuan para qindra aktivisteve për vrasjet, zhdukjet, dhunën e përjetuar gjatë luftës dhe përpjekjet për rindërtimin e jetës pas konfliktit<ref>{{Cite web |last=Osservatorio Balcani e Caucaso |title=Sarajevo, the Women's Tribunal |url=http://www.balcanicaucaso.org/eng/Regions-and-countries/Bosnia-Herzegovina/Sarajevo-the-Women-s-Tribunal-161486 |access-date=2026-06-29 |website=Osservatorio Balcani e Caucaso |language=en-GB}}</ref>. Gjykata u konceptua si alternativë feministe ndaj modeleve tradicionale të drejtësisë tranzicionale, duke vendosur në qendër dëshmitë, kujtesën dhe solidaritetin ndërmjet grave nga komunitete të ndryshme etnike dhe shtetërore. == Shpërblime == Në vitin 2001, lëvizja Gratë në të Zeza u nderua me Millennium Peace Prize for Women, çmim i ndarë nga Fondi Kombeve të Bashkuara për Gratë (UNIFEM). Po atë vit, lëvizja ndërkombëtare, e përfaqësuar nga grupet në Serbi dhe Izrael, u nominua për Çmimin Nobel për Paqe<ref>{{Cite web |title=Priznanja – Žene u crnom |url=https://zeneucrnom.org/sr/priznanja |access-date=2026-06-29 |website=zeneucrnom.org|language=sq|url-status=live}}</ref>. Grupi izraelit i Grave në të Zeza ka fituar gjithashtu Aachen Peace Prize (1991), Çmimin e Paqes të qytetit San Giovanni d’Asso (1994) dhe Peacemaker Award të organizatës Jewish Peace Fellowship (2001). == Burime == [[Kategoria:Organizata feministe në Izrael]] [[Kategoria:Grupe judeje kundër okupimit]] [[Kategoria:Organizata të paqes me seli në Izrael]] [[Kategoria:Organizata të paqes]] p0pa7irqax87ecmcsj07p30z9lae3fi 4 403492 3004159 3003980 2026-07-02T09:03:16Z Arianit 106 3004159 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Ilustro Wikipedia-n 2020.png|thumb]] '''Ilustro Wikipedia-n''' është një fushatë e organizuar nga [[:m:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group| Wikimedianët e Gjuhës Shqipe]] që thërret Wikipedianët të shtojnë ilustrime (përfshirë fotografi, video, audio, harta, diagrame) te artikujt e Wikipedia-s të cilave ju mungojnë ato. Ju ftojmë të gjithëve të merrni pjesë -- ky është një aktivitet i përshtatshëm edhe për fillestarë. Kontribuuesit më të mëdhenj do të shpërblehen! Qindra imazhe janë kontribuar në Wikimedia Commons përmes programeve të ndryshme përkrahëse, photowalks dhe garave përfshirë këtu Wiki Loves Monuments, Wiki Loves Earth, Garën e Fotografisë së Ushqimit Tradicional, etj. dhe Wikimedia Commons ka miliona të tjera. Megjithatë një pjesë e vogël e këtyre fotove përdorën në artikujt e Wikipedia-s. Ilustro Wikipedia-n synon që ta ngushtojë këtë hendek. == <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Rregullat e fushatës</span> == {| class="wikitable" style="width:100%; margin:20px auto; border:0; text-align:center; vertical-align:top;" | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-calendar.svg|80x80px]] <br /><div class="center"> Ilustrimet duhet të vendosen në artikuj gjatë periudhës 1 korrik - 15 gusht 2026.</div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-trophy.svg|80x80px]]<div class="center"> Nuk ka limit të numrit të ilustrimeve që mund të shtohen nga një pjesëmarrës. Sa më shumë, aq më mirë! </div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-unlocked.svg|80x80px]]<div class="center">Mund të ngarkoni edhe imazhe plotësisht të reja në Commons për t'u përdorë në artikuj. Këto do të kenë më shumë peshë.</div> |- | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-profle.svg|80x80px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të jenë përdorues të regjistruar në cilindo nga projektet e Wikimedia. Kyçuni ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wikipedia. (Kjo llogari mund të përdoret në të gjitha gjuhët dhe projektet e tjera të Wikimedia) </div> | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-compose.svg|80x80px]]<br /> <div class="center" style="text-align:left; display:inline-block; max-width:90%;"> '''Fotografitë me cilësi të dobët përgjithësisht nuk janë të pranueshme.''' <ol style="list-style-position: inside; padding-left:0; margin:6px 0 0 0;"> <li>Përshkrimet dhe emërtimet e fotografive duhet të jenë të qarta dhe të përshtatshme për artikullin.</li> <li>Të gjitha fotografitë duhet të përfshijnë një përshkrim që tregon çfarë është fotografia.</li> <li>Fotografitë duhet të vendosen ku e kanë vendin në artikull, pranë tekstit që e ilustrojnë.</li> <li>Përdoruesit të cilët në vazhdimësi shtojnë fotografi pa përshkrime, fotografi që nuk ndërlidhen me artikull, etj. mund të diskualifikohen.</li> </ol> </div> | width="33%" | [[Skeda:Hashtag Icon.svg|84x84px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të përfshijnë hashtagun '''#ilustro''' në Përmbledhjen e redaktimeve të të gjithë artikujve në Wikipedia të përmirësuar me imazhe, përndryshe nuk do të mund të gjurmojmë kontributin tuaj. Për shembull: " shtova foto #ilustro" </div> |} === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Si të bëheni pjesë e Ilustro Wikipedia-s? </span> === [[File:Ilustrimi i artikullit ne Wikipedia per fillestare.webm|thumb|Ilustrimi i një artikulli në Wikipedia për fillestarë]] [[Image:BKV m 1 jms.svg|22px]] Kyçuni në llogarinë ekzistuese ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wikipedia (Kjo llogari vlen për Wikipedia-t e të gjitha gjuhëve si dhe projektet Wiki të tjera) [[Image:BKV m 2 jms.svg|22px]] Regjistrohuni si pjesëmarrës në [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/WoALUG/PLACEHOLDER Outreach Dashboard] <small>(lidhje placeholder)</small> që kontributi juaj të gjurmohet automatikisht gjatë fushatës. [[Image:BKV m 3 jms.svg|22px]] Gjeni një artikull në Wikipedia shqip të cilit i duhen ilustrime. [[Image:BKV m 4 jms.svg|22px]] Përzgjedhni ilustrimin e duhur për të në Commons. Shtypni [[c:Special:Search|këtu]] për të kërkuar, duke shkruar në shiritin e kërkimit titullin e ilustrimit apo kategorisë që po kërkoni. (p.sh nëse kërkoni ''Teatri Kombëtar'' do të ju shfaqen fotografitë dhe kategoritë të emëruara Teatri Kombëtar) [[Image:BKV h5 jms.svg|22px]] Në faqen e artikullit të përzgjedhur nga ju në Hapin 2, shtypni "Redakto" dhe shtoni fotografinë e zgjedhur në Hapin 3, bëni një përshkrim (description) në gjuhën shqipe për ilustrimin te artikujt e Wikipedia-s shqip. Para se të bëni ndryshimet përfundimtare, së pari shtypni opsionin "Parapamje" për të parë se si është pozicionuar fotografia në artikull dhe nëse ka nevojë për ndryshime të tjera. Kur jeni të kënaqur me fotografinë, shtypni "Publiko ndryshimet". [[Image:BKV h6 jms.svg|22px]] '''Me rëndësi''': Përfshini hashtagun '''#ilustro''' te fusha e tekstit me mbishkrimin "'''Përmbledhja e redaktimeve'''" të artikujve të përmirësuar me fotografi që të gjurmojmë kontributin tuaj. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Procese pune të sugjeruara </span> === Disa mënyra se si mund të kontribuoni gjatë kësaj fushate: * Shfletimi nëpër fotot e mbledhura nga fushatat e WoALUG ndër vite dhe vendosini ato te artikujt përkatës të Wikipedia-s. (Shihni listën e kategorive në fund të kësaj faqeje.) * Përdorni foto nga Wikipedia-t e mëdha ose nga Wikidata te Wikipedia shqip, dhe anasjelltas — gjeni foto në artikuj ekzistues të gjuhëve të tjera që mungojnë te versioni shqip (ose e kundërta). * Përdorni veglën [https://fist.toolforge.org/wdfist/?category=Albania&depth=3&language=en&project=wikipedia&mode=category&sparql=SELECT%20%3Fitem%20WHERE%20%7B%7B%3Fitem%20wdt%3AP17%20wd%3AQ222%7D%20UNION%20%7B%3Fitem%20(wdt%3AP131)*%20wd%3AQ222%7D%7D&file_types=IMAGE&prefilled=1 WDFIST] për të gjetur lehtësisht përputhje mes fotove në Commons dhe artikujve përkatës në Wikidata, p.sh. për kategori si ''Kosovo'' ose ''Albania''. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Shpërblimet </span> === Çmimet janë të përbashkëta për të gjithë pjesëmarrësit, pa ndarje sipas vendit: * Vendi 1 – 200€ * Vendi 2 – 150€ * Vendi 3 – 100€ * Çmim special 100€ – për kontribuuesin plotësisht të ri (pa asnjë kontribut para fillimit të fushatës) Fushata është e përbashkët. Inkurajohen edhe pjesëmarrës nga Maqedonia e Veriut, vendet tjera të rajonit, si dhe diaspora. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kategori me fotografi të garave dhe fushatave të tri viteve të fundit </span> === Më poshtë gjeni një listë të kategorive me fotografi nga gara dhe fushata të mbajtura në Shqipëri dhe Kosovë gjatë tri viteve të fundit. Këto foto mund t'i vendosni në artikujt përkatës të cilëve u mungojnë. #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Albania Wiki Loves Earth 2025 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2025 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Albania Wiki Loves Earth 2024 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2024 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Albania Wiki Loves Monuments 2024 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Kosovo Wiki Loves Monuments 2024 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2025 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2025] #[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2024 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2024] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2023 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2023] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2025 Wiki Photowalk 2025 SQ] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2024 Wiki Photowalk 2024 SQ] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Albania Wiki Loves Earth 2023 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2023 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2023 Gara e fotografisë së gjellëve tradicionale shqiptare 2023] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_Photowalk_2023_SQ Wiki Photowalk 2023 SQ] === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kontakti </span> === Nëse gjatë procesit ngecni diku apo keni diçka të paqartë, mos hezitoni të pyesni dikë nga Wikimedianët e Gjuhës Shqipe! <div style="text-align:center; margin:15px auto;"> <div style="display:flex; justify-content:center; gap:28px; align-items:center; flex-wrap:wrap; margin-top:12px; opacity:0.65;"> [[File:Font Awesome 5 solid envelope.svg|25px|link=mailto:info@wikimediashqip.org|Email: info@wikimediashqip.org]] [[File:Bootstrap whatsapp.svg|26px|link=https://chat.whatsapp.com/Bma54PiYMG4HggY31FJG7B|WhatsApp]] [[File:Font Awesome 5 brands facebook-f.svg|24px|link=https://www.facebook.com/SQWikimediansUG|Facebook]] [[File:Font Awesome 5 brands instagram.svg|26px|link=https://www.instagram.com/SQWikimedians_UG/|Instagram]] [[File:Font Awesome 5 solid globe.svg|25px|link=https://wikimediashqip.org|Websajt]] </div> </div> dl2rmn5coxpnlmpsi2h7yluest5yjvd 3004161 3004159 2026-07-02T09:07:56Z Arianit 106 /* Kategori me fotografi të garave dhe fushatave të tri viteve të fundit */ 3004161 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Ilustro Wikipedia-n 2020.png|thumb]] '''Ilustro Wikipedia-n''' është një fushatë e organizuar nga [[:m:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group| Wikimedianët e Gjuhës Shqipe]] që thërret Wikipedianët të shtojnë ilustrime (përfshirë fotografi, video, audio, harta, diagrame) te artikujt e Wikipedia-s të cilave ju mungojnë ato. Ju ftojmë të gjithëve të merrni pjesë -- ky është një aktivitet i përshtatshëm edhe për fillestarë. Kontribuuesit më të mëdhenj do të shpërblehen! Qindra imazhe janë kontribuar në Wikimedia Commons përmes programeve të ndryshme përkrahëse, photowalks dhe garave përfshirë këtu Wiki Loves Monuments, Wiki Loves Earth, Garën e Fotografisë së Ushqimit Tradicional, etj. dhe Wikimedia Commons ka miliona të tjera. Megjithatë një pjesë e vogël e këtyre fotove përdorën në artikujt e Wikipedia-s. Ilustro Wikipedia-n synon që ta ngushtojë këtë hendek. == <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Rregullat e fushatës</span> == {| class="wikitable" style="width:100%; margin:20px auto; border:0; text-align:center; vertical-align:top;" | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-calendar.svg|80x80px]] <br /><div class="center"> Ilustrimet duhet të vendosen në artikuj gjatë periudhës 1 korrik - 15 gusht 2026.</div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-trophy.svg|80x80px]]<div class="center"> Nuk ka limit të numrit të ilustrimeve që mund të shtohen nga një pjesëmarrës. Sa më shumë, aq më mirë! </div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-unlocked.svg|80x80px]]<div class="center">Mund të ngarkoni edhe imazhe plotësisht të reja në Commons për t'u përdorë në artikuj. Këto do të kenë më shumë peshë.</div> |- | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-profle.svg|80x80px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të jenë përdorues të regjistruar në cilindo nga projektet e Wikimedia. Kyçuni ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wikipedia. (Kjo llogari mund të përdoret në të gjitha gjuhët dhe projektet e tjera të Wikimedia) </div> | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-compose.svg|80x80px]]<br /> <div class="center" style="text-align:left; display:inline-block; max-width:90%;"> '''Fotografitë me cilësi të dobët përgjithësisht nuk janë të pranueshme.''' <ol style="list-style-position: inside; padding-left:0; margin:6px 0 0 0;"> <li>Përshkrimet dhe emërtimet e fotografive duhet të jenë të qarta dhe të përshtatshme për artikullin.</li> <li>Të gjitha fotografitë duhet të përfshijnë një përshkrim që tregon çfarë është fotografia.</li> <li>Fotografitë duhet të vendosen ku e kanë vendin në artikull, pranë tekstit që e ilustrojnë.</li> <li>Përdoruesit të cilët në vazhdimësi shtojnë fotografi pa përshkrime, fotografi që nuk ndërlidhen me artikull, etj. mund të diskualifikohen.</li> </ol> </div> | width="33%" | [[Skeda:Hashtag Icon.svg|84x84px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të përfshijnë hashtagun '''#ilustro''' në Përmbledhjen e redaktimeve të të gjithë artikujve në Wikipedia të përmirësuar me imazhe, përndryshe nuk do të mund të gjurmojmë kontributin tuaj. Për shembull: " shtova foto #ilustro" </div> |} === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Si të bëheni pjesë e Ilustro Wikipedia-s? </span> === [[File:Ilustrimi i artikullit ne Wikipedia per fillestare.webm|thumb|Ilustrimi i një artikulli në Wikipedia për fillestarë]] [[Image:BKV m 1 jms.svg|22px]] Kyçuni në llogarinë ekzistuese ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wikipedia (Kjo llogari vlen për Wikipedia-t e të gjitha gjuhëve si dhe projektet Wiki të tjera) [[Image:BKV m 2 jms.svg|22px]] Regjistrohuni si pjesëmarrës në [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/WoALUG/PLACEHOLDER Outreach Dashboard] <small>(lidhje placeholder)</small> që kontributi juaj të gjurmohet automatikisht gjatë fushatës. [[Image:BKV m 3 jms.svg|22px]] Gjeni një artikull në Wikipedia shqip të cilit i duhen ilustrime. [[Image:BKV m 4 jms.svg|22px]] Përzgjedhni ilustrimin e duhur për të në Commons. Shtypni [[c:Special:Search|këtu]] për të kërkuar, duke shkruar në shiritin e kërkimit titullin e ilustrimit apo kategorisë që po kërkoni. (p.sh nëse kërkoni ''Teatri Kombëtar'' do të ju shfaqen fotografitë dhe kategoritë të emëruara Teatri Kombëtar) [[Image:BKV h5 jms.svg|22px]] Në faqen e artikullit të përzgjedhur nga ju në Hapin 2, shtypni "Redakto" dhe shtoni fotografinë e zgjedhur në Hapin 3, bëni një përshkrim (description) në gjuhën shqipe për ilustrimin te artikujt e Wikipedia-s shqip. Para se të bëni ndryshimet përfundimtare, së pari shtypni opsionin "Parapamje" për të parë se si është pozicionuar fotografia në artikull dhe nëse ka nevojë për ndryshime të tjera. Kur jeni të kënaqur me fotografinë, shtypni "Publiko ndryshimet". [[Image:BKV h6 jms.svg|22px]] '''Me rëndësi''': Përfshini hashtagun '''#ilustro''' te fusha e tekstit me mbishkrimin "'''Përmbledhja e redaktimeve'''" të artikujve të përmirësuar me fotografi që të gjurmojmë kontributin tuaj. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Procese pune të sugjeruara </span> === Disa mënyra se si mund të kontribuoni gjatë kësaj fushate: * Shfletimi nëpër fotot e mbledhura nga fushatat e WoALUG ndër vite dhe vendosini ato te artikujt përkatës të Wikipedia-s. (Shihni listën e kategorive në fund të kësaj faqeje.) * Përdorni foto nga Wikipedia-t e mëdha ose nga Wikidata te Wikipedia shqip, dhe anasjelltas — gjeni foto në artikuj ekzistues të gjuhëve të tjera që mungojnë te versioni shqip (ose e kundërta). * Përdorni veglën [https://fist.toolforge.org/wdfist/?category=Albania&depth=3&language=en&project=wikipedia&mode=category&sparql=SELECT%20%3Fitem%20WHERE%20%7B%7B%3Fitem%20wdt%3AP17%20wd%3AQ222%7D%20UNION%20%7B%3Fitem%20(wdt%3AP131)*%20wd%3AQ222%7D%7D&file_types=IMAGE&prefilled=1 WDFIST] për të gjetur lehtësisht përputhje mes fotove në Commons dhe artikujve përkatës në Wikidata, p.sh. për kategori si ''Kosovo'' ose ''Albania''. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Shpërblimet </span> === Çmimet janë të përbashkëta për të gjithë pjesëmarrësit, pa ndarje sipas vendit: * Vendi 1 – 200€ * Vendi 2 – 150€ * Vendi 3 – 100€ * Çmim special 100€ – për kontribuuesin plotësisht të ri (pa asnjë kontribut para fillimit të fushatës) Fushata është e përbashkët. Inkurajohen edhe pjesëmarrës nga Maqedonia e Veriut, vendet tjera të rajonit, si dhe diaspora. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kategori me fotografi të garave dhe fushatave të tri viteve të fundit </span> === Më poshtë gjeni një listë të kategorive me fotografi nga gara dhe fushata të mbajtura në Shqipëri dhe Kosovë gjatë tri viteve të fundit. Këto foto mund t'i vendosni në artikujt përkatës të cilëve u mungojnë. #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Albania Wiki Loves Earth 2025 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2025 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Albania Wiki Loves Earth 2024 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2024 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Albania Wiki Loves Monuments 2024 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Kosovo Wiki Loves Monuments 2024 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2025 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2025] #[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2024 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2024] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2023 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2023] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2025 Wiki Photowalk 2025 SQ] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2024 Wiki Photowalk 2024 SQ] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Albania Wiki Loves Earth 2023 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2023 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_Photowalk_2023_SQ Wiki Photowalk 2023 SQ] === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kontakti </span> === Nëse gjatë procesit ngecni diku apo keni diçka të paqartë, mos hezitoni të pyesni dikë nga Wikimedianët e Gjuhës Shqipe! <div style="text-align:center; margin:15px auto;"> <div style="display:flex; justify-content:center; gap:28px; align-items:center; flex-wrap:wrap; margin-top:12px; opacity:0.65;"> [[File:Font Awesome 5 solid envelope.svg|25px|link=mailto:info@wikimediashqip.org|Email: info@wikimediashqip.org]] [[File:Bootstrap whatsapp.svg|26px|link=https://chat.whatsapp.com/Bma54PiYMG4HggY31FJG7B|WhatsApp]] [[File:Font Awesome 5 brands facebook-f.svg|24px|link=https://www.facebook.com/SQWikimediansUG|Facebook]] [[File:Font Awesome 5 brands instagram.svg|26px|link=https://www.instagram.com/SQWikimedians_UG/|Instagram]] [[File:Font Awesome 5 solid globe.svg|25px|link=https://wikimediashqip.org|Websajt]] </div> </div> sowb9u1s6mhapn5yqpxdgwwdl332oka 3004162 3004161 2026-07-02T09:09:52Z Arianit 106 /* Kategori me fotografi të garave dhe fushatave të tri viteve të fundit */ 3004162 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Ilustro Wikipedia-n 2020.png|thumb]] '''Ilustro Wikipedia-n''' është një fushatë e organizuar nga [[:m:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group| Wikimedianët e Gjuhës Shqipe]] që thërret Wikipedianët të shtojnë ilustrime (përfshirë fotografi, video, audio, harta, diagrame) te artikujt e Wikipedia-s të cilave ju mungojnë ato. Ju ftojmë të gjithëve të merrni pjesë -- ky është një aktivitet i përshtatshëm edhe për fillestarë. Kontribuuesit më të mëdhenj do të shpërblehen! Qindra imazhe janë kontribuar në Wikimedia Commons përmes programeve të ndryshme përkrahëse, photowalks dhe garave përfshirë këtu Wiki Loves Monuments, Wiki Loves Earth, Garën e Fotografisë së Ushqimit Tradicional, etj. dhe Wikimedia Commons ka miliona të tjera. Megjithatë një pjesë e vogël e këtyre fotove përdorën në artikujt e Wikipedia-s. Ilustro Wikipedia-n synon që ta ngushtojë këtë hendek. == <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Rregullat e fushatës</span> == {| class="wikitable" style="width:100%; margin:20px auto; border:0; text-align:center; vertical-align:top;" | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-calendar.svg|80x80px]] <br /><div class="center"> Ilustrimet duhet të vendosen në artikuj gjatë periudhës 1 korrik - 15 gusht 2026.</div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-trophy.svg|80x80px]]<div class="center"> Nuk ka limit të numrit të ilustrimeve që mund të shtohen nga një pjesëmarrës. Sa më shumë, aq më mirë! </div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-unlocked.svg|80x80px]]<div class="center">Mund të ngarkoni edhe imazhe plotësisht të reja në Commons për t'u përdorë në artikuj. Këto do të kenë më shumë peshë.</div> |- | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-profle.svg|80x80px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të jenë përdorues të regjistruar në cilindo nga projektet e Wikimedia. Kyçuni ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wikipedia. (Kjo llogari mund të përdoret në të gjitha gjuhët dhe projektet e tjera të Wikimedia) </div> | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-compose.svg|80x80px]]<br /> <div class="center" style="text-align:left; display:inline-block; max-width:90%;"> '''Fotografitë me cilësi të dobët përgjithësisht nuk janë të pranueshme.''' <ol style="list-style-position: inside; padding-left:0; margin:6px 0 0 0;"> <li>Përshkrimet dhe emërtimet e fotografive duhet të jenë të qarta dhe të përshtatshme për artikullin.</li> <li>Të gjitha fotografitë duhet të përfshijnë një përshkrim që tregon çfarë është fotografia.</li> <li>Fotografitë duhet të vendosen ku e kanë vendin në artikull, pranë tekstit që e ilustrojnë.</li> <li>Përdoruesit të cilët në vazhdimësi shtojnë fotografi pa përshkrime, fotografi që nuk ndërlidhen me artikull, etj. mund të diskualifikohen.</li> </ol> </div> | width="33%" | [[Skeda:Hashtag Icon.svg|84x84px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të përfshijnë hashtagun '''#ilustro''' në Përmbledhjen e redaktimeve të të gjithë artikujve në Wikipedia të përmirësuar me imazhe, përndryshe nuk do të mund të gjurmojmë kontributin tuaj. Për shembull: " shtova foto #ilustro" </div> |} === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Si të bëheni pjesë e Ilustro Wikipedia-s? </span> === [[File:Ilustrimi i artikullit ne Wikipedia per fillestare.webm|thumb|Ilustrimi i një artikulli në Wikipedia për fillestarë]] [[Image:BKV m 1 jms.svg|22px]] Kyçuni në llogarinë ekzistuese ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wikipedia (Kjo llogari vlen për Wikipedia-t e të gjitha gjuhëve si dhe projektet Wiki të tjera) [[Image:BKV m 2 jms.svg|22px]] Regjistrohuni si pjesëmarrës në [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/WoALUG/PLACEHOLDER Outreach Dashboard] <small>(lidhje placeholder)</small> që kontributi juaj të gjurmohet automatikisht gjatë fushatës. [[Image:BKV m 3 jms.svg|22px]] Gjeni një artikull në Wikipedia shqip të cilit i duhen ilustrime. [[Image:BKV m 4 jms.svg|22px]] Përzgjedhni ilustrimin e duhur për të në Commons. Shtypni [[c:Special:Search|këtu]] për të kërkuar, duke shkruar në shiritin e kërkimit titullin e ilustrimit apo kategorisë që po kërkoni. (p.sh nëse kërkoni ''Teatri Kombëtar'' do të ju shfaqen fotografitë dhe kategoritë të emëruara Teatri Kombëtar) [[Image:BKV h5 jms.svg|22px]] Në faqen e artikullit të përzgjedhur nga ju në Hapin 2, shtypni "Redakto" dhe shtoni fotografinë e zgjedhur në Hapin 3, bëni një përshkrim (description) në gjuhën shqipe për ilustrimin te artikujt e Wikipedia-s shqip. Para se të bëni ndryshimet përfundimtare, së pari shtypni opsionin "Parapamje" për të parë se si është pozicionuar fotografia në artikull dhe nëse ka nevojë për ndryshime të tjera. Kur jeni të kënaqur me fotografinë, shtypni "Publiko ndryshimet". [[Image:BKV h6 jms.svg|22px]] '''Me rëndësi''': Përfshini hashtagun '''#ilustro''' te fusha e tekstit me mbishkrimin "'''Përmbledhja e redaktimeve'''" të artikujve të përmirësuar me fotografi që të gjurmojmë kontributin tuaj. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Procese pune të sugjeruara </span> === Disa mënyra se si mund të kontribuoni gjatë kësaj fushate: * Shfletimi nëpër fotot e mbledhura nga fushatat e WoALUG ndër vite dhe vendosini ato te artikujt përkatës të Wikipedia-s. (Shihni listën e kategorive në fund të kësaj faqeje.) * Përdorni foto nga Wikipedia-t e mëdha ose nga Wikidata te Wikipedia shqip, dhe anasjelltas — gjeni foto në artikuj ekzistues të gjuhëve të tjera që mungojnë te versioni shqip (ose e kundërta). * Përdorni veglën [https://fist.toolforge.org/wdfist/?category=Albania&depth=3&language=en&project=wikipedia&mode=category&sparql=SELECT%20%3Fitem%20WHERE%20%7B%7B%3Fitem%20wdt%3AP17%20wd%3AQ222%7D%20UNION%20%7B%3Fitem%20(wdt%3AP131)*%20wd%3AQ222%7D%7D&file_types=IMAGE&prefilled=1 WDFIST] për të gjetur lehtësisht përputhje mes fotove në Commons dhe artikujve përkatës në Wikidata, p.sh. për kategori si ''Kosovo'' ose ''Albania''. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Shpërblimet </span> === Çmimet janë të përbashkëta për të gjithë pjesëmarrësit, pa ndarje sipas vendit: * Vendi 1 – 200€ * Vendi 2 – 150€ * Vendi 3 – 100€ * Çmim special 100€ – për kontribuuesin plotësisht të ri (pa asnjë kontribut para fillimit të fushatës) Fushata është e përbashkët. Inkurajohen edhe pjesëmarrës nga Maqedonia e Veriut, vendet tjera të rajonit, si dhe diaspora. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kategori me fotografi të garave dhe fushatave të tri viteve të fundit </span> === Më poshtë gjeni një listë të kategorive me fotografi nga gara dhe fushata të mbajtura në Shqipëri dhe Kosovë gjatë tri viteve të fundit. Këto foto mund t'i vendosni në artikujt përkatës të cilëve u mungojnë. #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Albania Wiki Loves Earth 2025 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Albania Wiki Loves Earth 2024 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Albania Wiki Loves Earth 2023 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2025 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2024 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2023 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Albania Wiki Loves Monuments 2024 Shqipëri] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Kosovo Wiki Loves Monuments 2024 Kosovë] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2025 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2025] #[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2024 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2024] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2023 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2023] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2025 Wiki Photowalk 2025 SQ] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2024 Wiki Photowalk 2024 SQ] #[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_Photowalk_2023_SQ Wiki Photowalk 2023 SQ] === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kontakti </span> === Nëse gjatë procesit ngecni diku apo keni diçka të paqartë, mos hezitoni të pyesni dikë nga Wikimedianët e Gjuhës Shqipe! <div style="text-align:center; margin:15px auto;"> <div style="display:flex; justify-content:center; gap:28px; align-items:center; flex-wrap:wrap; margin-top:12px; opacity:0.65;"> [[File:Font Awesome 5 solid envelope.svg|25px|link=mailto:info@wikimediashqip.org|Email: info@wikimediashqip.org]] [[File:Bootstrap whatsapp.svg|26px|link=https://chat.whatsapp.com/Bma54PiYMG4HggY31FJG7B|WhatsApp]] [[File:Font Awesome 5 brands facebook-f.svg|24px|link=https://www.facebook.com/SQWikimediansUG|Facebook]] [[File:Font Awesome 5 brands instagram.svg|26px|link=https://www.instagram.com/SQWikimedians_UG/|Instagram]] [[File:Font Awesome 5 solid globe.svg|25px|link=https://wikimediashqip.org|Websajt]] </div> </div> ik04t3h9p2pc5rr2chpg99yjppqn7hl 3004163 3004162 2026-07-02T09:10:52Z Arianit 106 /* Kategori me fotografi të garave dhe fushatave të tri viteve të fundit */ 3004163 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Ilustro Wikipedia-n 2020.png|thumb]] '''Ilustro Wikipedia-n''' është një fushatë e organizuar nga [[:m:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group| Wikimedianët e Gjuhës Shqipe]] që thërret Wikipedianët të shtojnë ilustrime (përfshirë fotografi, video, audio, harta, diagrame) te artikujt e Wikipedia-s të cilave ju mungojnë ato. Ju ftojmë të gjithëve të merrni pjesë -- ky është një aktivitet i përshtatshëm edhe për fillestarë. Kontribuuesit më të mëdhenj do të shpërblehen! Qindra imazhe janë kontribuar në Wikimedia Commons përmes programeve të ndryshme përkrahëse, photowalks dhe garave përfshirë këtu Wiki Loves Monuments, Wiki Loves Earth, Garën e Fotografisë së Ushqimit Tradicional, etj. dhe Wikimedia Commons ka miliona të tjera. Megjithatë një pjesë e vogël e këtyre fotove përdorën në artikujt e Wikipedia-s. Ilustro Wikipedia-n synon që ta ngushtojë këtë hendek. == <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Rregullat e fushatës</span> == {| class="wikitable" style="width:100%; margin:20px auto; border:0; text-align:center; vertical-align:top;" | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-calendar.svg|80x80px]] <br /><div class="center"> Ilustrimet duhet të vendosen në artikuj gjatë periudhës 1 korrik - 15 gusht 2026.</div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-trophy.svg|80x80px]]<div class="center"> Nuk ka limit të numrit të ilustrimeve që mund të shtohen nga një pjesëmarrës. Sa më shumë, aq më mirë! </div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-unlocked.svg|80x80px]]<div class="center">Mund të ngarkoni edhe imazhe plotësisht të reja në Commons për t'u përdorë në artikuj. Këto do të kenë më shumë peshë.</div> |- | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-profle.svg|80x80px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të jenë përdorues të regjistruar në cilindo nga projektet e Wikimedia. Kyçuni ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wikipedia. (Kjo llogari mund të përdoret në të gjitha gjuhët dhe projektet e tjera të Wikimedia) </div> | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-compose.svg|80x80px]]<br /> <div class="center" style="text-align:left; display:inline-block; max-width:90%;"> '''Fotografitë me cilësi të dobët përgjithësisht nuk janë të pranueshme.''' <ol style="list-style-position: inside; padding-left:0; margin:6px 0 0 0;"> <li>Përshkrimet dhe emërtimet e fotografive duhet të jenë të qarta dhe të përshtatshme për artikullin.</li> <li>Të gjitha fotografitë duhet të përfshijnë një përshkrim që tregon çfarë është fotografia.</li> <li>Fotografitë duhet të vendosen ku e kanë vendin në artikull, pranë tekstit që e ilustrojnë.</li> <li>Përdoruesit të cilët në vazhdimësi shtojnë fotografi pa përshkrime, fotografi që nuk ndërlidhen me artikull, etj. mund të diskualifikohen.</li> </ol> </div> | width="33%" | [[Skeda:Hashtag Icon.svg|84x84px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të përfshijnë hashtagun '''#ilustro''' në Përmbledhjen e redaktimeve të të gjithë artikujve në Wikipedia të përmirësuar me imazhe, përndryshe nuk do të mund të gjurmojmë kontributin tuaj. Për shembull: " shtova foto #ilustro" </div> |} === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Si të bëheni pjesë e Ilustro Wikipedia-s? </span> === [[File:Ilustrimi i artikullit ne Wikipedia per fillestare.webm|thumb|Ilustrimi i një artikulli në Wikipedia për fillestarë]] [[Image:BKV m 1 jms.svg|22px]] Kyçuni në llogarinë ekzistuese ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wikipedia (Kjo llogari vlen për Wikipedia-t e të gjitha gjuhëve si dhe projektet Wiki të tjera) [[Image:BKV m 2 jms.svg|22px]] Regjistrohuni si pjesëmarrës në [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/WoALUG/PLACEHOLDER Outreach Dashboard] <small>(lidhje placeholder)</small> që kontributi juaj të gjurmohet automatikisht gjatë fushatës. [[Image:BKV m 3 jms.svg|22px]] Gjeni një artikull në Wikipedia shqip të cilit i duhen ilustrime. [[Image:BKV m 4 jms.svg|22px]] Përzgjedhni ilustrimin e duhur për të në Commons. Shtypni [[c:Special:Search|këtu]] për të kërkuar, duke shkruar në shiritin e kërkimit titullin e ilustrimit apo kategorisë që po kërkoni. (p.sh nëse kërkoni ''Teatri Kombëtar'' do të ju shfaqen fotografitë dhe kategoritë të emëruara Teatri Kombëtar) [[Image:BKV h5 jms.svg|22px]] Në faqen e artikullit të përzgjedhur nga ju në Hapin 2, shtypni "Redakto" dhe shtoni fotografinë e zgjedhur në Hapin 3, bëni një përshkrim (description) në gjuhën shqipe për ilustrimin te artikujt e Wikipedia-s shqip. Para se të bëni ndryshimet përfundimtare, së pari shtypni opsionin "Parapamje" për të parë se si është pozicionuar fotografia në artikull dhe nëse ka nevojë për ndryshime të tjera. Kur jeni të kënaqur me fotografinë, shtypni "Publiko ndryshimet". [[Image:BKV h6 jms.svg|22px]] '''Me rëndësi''': Përfshini hashtagun '''#ilustro''' te fusha e tekstit me mbishkrimin "'''Përmbledhja e redaktimeve'''" të artikujve të përmirësuar me fotografi që të gjurmojmë kontributin tuaj. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Procese pune të sugjeruara </span> === Disa mënyra se si mund të kontribuoni gjatë kësaj fushate: * Shfletimi nëpër fotot e mbledhura nga fushatat e WoALUG ndër vite dhe vendosini ato te artikujt përkatës të Wikipedia-s. (Shihni listën e kategorive në fund të kësaj faqeje.) * Përdorni foto nga Wikipedia-t e mëdha ose nga Wikidata te Wikipedia shqip, dhe anasjelltas — gjeni foto në artikuj ekzistues të gjuhëve të tjera që mungojnë te versioni shqip (ose e kundërta). * Përdorni veglën [https://fist.toolforge.org/wdfist/?category=Albania&depth=3&language=en&project=wikipedia&mode=category&sparql=SELECT%20%3Fitem%20WHERE%20%7B%7B%3Fitem%20wdt%3AP17%20wd%3AQ222%7D%20UNION%20%7B%3Fitem%20(wdt%3AP131)*%20wd%3AQ222%7D%7D&file_types=IMAGE&prefilled=1 WDFIST] për të gjetur lehtësisht përputhje mes fotove në Commons dhe artikujve përkatës në Wikidata, p.sh. për kategori si ''Kosovo'' ose ''Albania''. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Shpërblimet </span> === Çmimet janë të përbashkëta për të gjithë pjesëmarrësit, pa ndarje sipas vendit: * Vendi 1 – 200€ * Vendi 2 – 150€ * Vendi 3 – 100€ * Çmim special 100€ – për kontribuuesin plotësisht të ri (pa asnjë kontribut para fillimit të fushatës) Fushata është e përbashkët. Inkurajohen edhe pjesëmarrës nga Maqedonia e Veriut, vendet tjera të rajonit, si dhe diaspora. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kategori me fotografi të garave dhe fushatave të tri viteve të fundit </span> === Më poshtë gjeni një listë të kategorive me fotografi nga gara dhe fushata të mbajtura në Shqipëri dhe Kosovë gjatë tri viteve të fundit. Këto foto mund t'i vendosni në artikujt përkatës të cilëve u mungojnë. *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Albania Wiki Loves Earth 2025 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Albania Wiki Loves Earth 2024 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Albania Wiki Loves Earth 2023 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2025 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2024 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2023 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Albania Wiki Loves Monuments 2024 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Kosovo Wiki Loves Monuments 2024 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2025 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2025] *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2024 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2024] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2023 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2023] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2025 Wiki Photowalk 2025 SQ] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2024 Wiki Photowalk 2024 SQ] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_Photowalk_2023_SQ Wiki Photowalk 2023 SQ] === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kontakti </span> === Nëse gjatë procesit ngecni diku apo keni diçka të paqartë, mos hezitoni të pyesni dikë nga Wikimedianët e Gjuhës Shqipe! <div style="text-align:center; margin:15px auto;"> <div style="display:flex; justify-content:center; gap:28px; align-items:center; flex-wrap:wrap; margin-top:12px; opacity:0.65;"> [[File:Font Awesome 5 solid envelope.svg|25px|link=mailto:info@wikimediashqip.org|Email: info@wikimediashqip.org]] [[File:Bootstrap whatsapp.svg|26px|link=https://chat.whatsapp.com/Bma54PiYMG4HggY31FJG7B|WhatsApp]] [[File:Font Awesome 5 brands facebook-f.svg|24px|link=https://www.facebook.com/SQWikimediansUG|Facebook]] [[File:Font Awesome 5 brands instagram.svg|26px|link=https://www.instagram.com/SQWikimedians_UG/|Instagram]] [[File:Font Awesome 5 solid globe.svg|25px|link=https://wikimediashqip.org|Websajt]] </div> </div> q6cy48hdg2p3ixbi02rct714v48bvd6 3004167 3004163 2026-07-02T09:15:16Z Arianit 106 /* Kategori me fotografi të garave dhe fushatave të tri viteve të fundit */ 3004167 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Ilustro Wikipedia-n 2020.png|thumb]] '''Ilustro Wikipedia-n''' është një fushatë e organizuar nga [[:m:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group| Wikimedianët e Gjuhës Shqipe]] që thërret Wikipedianët të shtojnë ilustrime (përfshirë fotografi, video, audio, harta, diagrame) te artikujt e Wikipedia-s të cilave ju mungojnë ato. Ju ftojmë të gjithëve të merrni pjesë -- ky është një aktivitet i përshtatshëm edhe për fillestarë. Kontribuuesit më të mëdhenj do të shpërblehen! Qindra imazhe janë kontribuar në Wikimedia Commons përmes programeve të ndryshme përkrahëse, photowalks dhe garave përfshirë këtu Wiki Loves Monuments, Wiki Loves Earth, Garën e Fotografisë së Ushqimit Tradicional, etj. dhe Wikimedia Commons ka miliona të tjera. Megjithatë një pjesë e vogël e këtyre fotove përdorën në artikujt e Wikipedia-s. Ilustro Wikipedia-n synon që ta ngushtojë këtë hendek. == <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Rregullat e fushatës</span> == {| class="wikitable" style="width:100%; margin:20px auto; border:0; text-align:center; vertical-align:top;" | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-calendar.svg|80x80px]] <br /><div class="center"> Ilustrimet duhet të vendosen në artikuj gjatë periudhës 1 korrik - 15 gusht 2026.</div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-trophy.svg|80x80px]]<div class="center"> Nuk ka limit të numrit të ilustrimeve që mund të shtohen nga një pjesëmarrës. Sa më shumë, aq më mirë! </div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-unlocked.svg|80x80px]]<div class="center">Mund të ngarkoni edhe imazhe plotësisht të reja në Commons për t'u përdorë në artikuj. Këto do të kenë më shumë peshë.</div> |- | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-profle.svg|80x80px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të jenë përdorues të regjistruar në cilindo nga projektet e Wikimedia. Kyçuni ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wikipedia. (Kjo llogari mund të përdoret në të gjitha gjuhët dhe projektet e tjera të Wikimedia) </div> | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-compose.svg|80x80px]]<br /> <div class="center" style="text-align:left; display:inline-block; max-width:90%;"> '''Fotografitë me cilësi të dobët përgjithësisht nuk janë të pranueshme.''' <ol style="list-style-position: inside; padding-left:0; margin:6px 0 0 0;"> <li>Përshkrimet dhe emërtimet e fotografive duhet të jenë të qarta dhe të përshtatshme për artikullin.</li> <li>Të gjitha fotografitë duhet të përfshijnë një përshkrim që tregon çfarë është fotografia.</li> <li>Fotografitë duhet të vendosen ku e kanë vendin në artikull, pranë tekstit që e ilustrojnë.</li> <li>Përdoruesit të cilët në vazhdimësi shtojnë fotografi pa përshkrime, fotografi që nuk ndërlidhen me artikull, etj. mund të diskualifikohen.</li> </ol> </div> | width="33%" | [[Skeda:Hashtag Icon.svg|84x84px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të përfshijnë hashtagun '''#ilustro''' në Përmbledhjen e redaktimeve të të gjithë artikujve në Wikipedia të përmirësuar me imazhe, përndryshe nuk do të mund të gjurmojmë kontributin tuaj. Për shembull: " shtova foto #ilustro" </div> |} === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Si të bëheni pjesë e Ilustro Wikipedia-s? </span> === [[File:Ilustrimi i artikullit ne Wikipedia per fillestare.webm|thumb|Ilustrimi i një artikulli në Wikipedia për fillestarë]] [[Image:BKV m 1 jms.svg|22px]] Kyçuni në llogarinë ekzistuese ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wikipedia (Kjo llogari vlen për Wikipedia-t e të gjitha gjuhëve si dhe projektet Wiki të tjera) [[Image:BKV m 2 jms.svg|22px]] Regjistrohuni si pjesëmarrës në [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/WoALUG/PLACEHOLDER Outreach Dashboard] <small>(lidhje placeholder)</small> që kontributi juaj të gjurmohet automatikisht gjatë fushatës. [[Image:BKV m 3 jms.svg|22px]] Gjeni një artikull në Wikipedia shqip të cilit i duhen ilustrime. [[Image:BKV m 4 jms.svg|22px]] Përzgjedhni ilustrimin e duhur për të në Commons. Shtypni [[c:Special:Search|këtu]] për të kërkuar, duke shkruar në shiritin e kërkimit titullin e ilustrimit apo kategorisë që po kërkoni. (p.sh nëse kërkoni ''Teatri Kombëtar'' do të ju shfaqen fotografitë dhe kategoritë të emëruara Teatri Kombëtar) [[Image:BKV h5 jms.svg|22px]] Në faqen e artikullit të përzgjedhur nga ju në Hapin 2, shtypni "Redakto" dhe shtoni fotografinë e zgjedhur në Hapin 3, bëni një përshkrim (description) në gjuhën shqipe për ilustrimin te artikujt e Wikipedia-s shqip. Para se të bëni ndryshimet përfundimtare, së pari shtypni opsionin "Parapamje" për të parë se si është pozicionuar fotografia në artikull dhe nëse ka nevojë për ndryshime të tjera. Kur jeni të kënaqur me fotografinë, shtypni "Publiko ndryshimet". [[Image:BKV h6 jms.svg|22px]] '''Me rëndësi''': Përfshini hashtagun '''#ilustro''' te fusha e tekstit me mbishkrimin "'''Përmbledhja e redaktimeve'''" të artikujve të përmirësuar me fotografi që të gjurmojmë kontributin tuaj. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Procese pune të sugjeruara </span> === Disa mënyra se si mund të kontribuoni gjatë kësaj fushate: * Shfletimi nëpër fotot e mbledhura nga fushatat e WoALUG ndër vite dhe vendosini ato te artikujt përkatës të Wikipedia-s. (Shihni listën e kategorive në fund të kësaj faqeje.) * Përdorni foto nga Wikipedia-t e mëdha ose nga Wikidata te Wikipedia shqip, dhe anasjelltas — gjeni foto në artikuj ekzistues të gjuhëve të tjera që mungojnë te versioni shqip (ose e kundërta). * Përdorni veglën [https://fist.toolforge.org/wdfist/?category=Albania&depth=3&language=en&project=wikipedia&mode=category&sparql=SELECT%20%3Fitem%20WHERE%20%7B%7B%3Fitem%20wdt%3AP17%20wd%3AQ222%7D%20UNION%20%7B%3Fitem%20(wdt%3AP131)*%20wd%3AQ222%7D%7D&file_types=IMAGE&prefilled=1 WDFIST] për të gjetur lehtësisht përputhje mes fotove në Commons dhe artikujve përkatës në Wikidata, p.sh. për kategori si ''Kosovo'' ose ''Albania''. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Shpërblimet </span> === Çmimet janë të përbashkëta për të gjithë pjesëmarrësit, pa ndarje sipas vendit: * Vendi 1 – 200€ * Vendi 2 – 150€ * Vendi 3 – 100€ * Çmim special 100€ – për kontribuuesin plotësisht të ri (pa asnjë kontribut para fillimit të fushatës) Fushata është e përbashkët. Inkurajohen edhe pjesëmarrës nga Maqedonia e Veriut, vendet tjera të rajonit, si dhe diaspora. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kategori me fotografi të garave dhe fushatave të tri viteve të fundit </span> === Më poshtë gjeni një listë të kategorive me fotografi nga gara dhe fushata të mbajtura në Shqipëri dhe Kosovë gjatë tri viteve të fundit. Këto foto mund t'i vendosni në artikujt përkatës të cilëve u mungojnë. *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WoALUG_Wikiexpeditions_2026 WoALUG Wikiexpeditions 2026 - Kukës dhe Krumë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WoALUG_Wikiexpeditions_2025 WoALUG Wikiexpeditions 2025 - Shkodër, Lezhë, Berat dhe Tepelenë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Albania Wiki Loves Earth 2025 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Albania Wiki Loves Earth 2024 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Albania Wiki Loves Earth 2023 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2025 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2024 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2023 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Albania Wiki Loves Monuments 2024 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Kosovo Wiki Loves Monuments 2024 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2025 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2025] *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2024 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2024] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2023 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2023] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2025 Wiki Photowalk 2025 SQ] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2024 Wiki Photowalk 2024 SQ] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_Photowalk_2023_SQ Wiki Photowalk 2023 SQ] === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kontakti </span> === Nëse gjatë procesit ngecni diku apo keni diçka të paqartë, mos hezitoni të pyesni dikë nga Wikimedianët e Gjuhës Shqipe! <div style="text-align:center; margin:15px auto;"> <div style="display:flex; justify-content:center; gap:28px; align-items:center; flex-wrap:wrap; margin-top:12px; opacity:0.65;"> [[File:Font Awesome 5 solid envelope.svg|25px|link=mailto:info@wikimediashqip.org|Email: info@wikimediashqip.org]] [[File:Bootstrap whatsapp.svg|26px|link=https://chat.whatsapp.com/Bma54PiYMG4HggY31FJG7B|WhatsApp]] [[File:Font Awesome 5 brands facebook-f.svg|24px|link=https://www.facebook.com/SQWikimediansUG|Facebook]] [[File:Font Awesome 5 brands instagram.svg|26px|link=https://www.instagram.com/SQWikimedians_UG/|Instagram]] [[File:Font Awesome 5 solid globe.svg|25px|link=https://wikimediashqip.org|Websajt]] </div> </div> lywi64hzgup47grrrpm6zx011eexh9e 0 403495 3004005 2026-07-01T18:19:39Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Shisha bar]] te [[Bar nargjile]]: shqip 3004005 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Bar nargjile]] 48ahkb7qkgzwtu4e8del96jbqi222wx 3 403496 3004008 2026-07-01T19:07:41Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3004008 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=SidritV}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 1 korrik 2026 21:07 (CEST) c1udw9wjp4cke9g0lxy101kmb6ueuo9 0 403497 3004013 2026-07-01T20:06:50Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Qelqi i kuarcit]] te [[Xhami kuarc]]: shqip 3004013 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Xhami kuarc]] 67m32i1crgebgcygchpxxu7b84i0p6e 3004014 3004013 2026-07-01T20:10:57Z Gefälligst 186895 3004014 wikitext text/x-wiki #Ridrejto [[Xhami kuarc]] siq5qxj3xfj2q6wywzlmomglow59ubf 0 403498 3004016 2026-07-01T20:15:01Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Qelqi-Dioksid silici amorf]] te [[Xhami - dioksid silici]]: shqip 3004016 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Xhami - dioksid silici]] pza6kxsi86a7pou5noyo3j3fksdktt4 3004017 3004016 2026-07-01T20:15:20Z Gefälligst 186895 3004017 wikitext text/x-wiki #Ridrejto [[Xhami - dioksid silici]] he6kk4nkd6ql2qhk47jk7ps3uqpq0dr 0 403499 3004018 2026-07-01T22:27:51Z Deshmitari1872 189684 Zgjerim i artikullit me infobox, të dhëna biografike, karrierën me Commodores, karrierën solo, stilin muzikor, çmimet, diskografinë dhe burime të besueshme. 3004018 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Lionel Richie | image = | birth_name = Lionel Brockman Richie Jr. | birth_date = 20.06.1949 | birth_place = [[Tuskegee]], [[Alabama]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]] | genre = {{hlist|[[Rhythm and blues|R&B]]|[[Soul]]|[[Funk]]|[[Muzika pop|Pop]]}} | occupation = {{hlist|Këngëtar|kantautor|muzikant|producent muzikor|personalitet televiziv}} | instrument = {{hlist|Vokal|piano|saksofon}} | years_active = 1968–aktualisht | label = {{hlist|[[Motown]]|Island|Mercury}} | associated_acts = [[Commodores]] | website = {{URL|https://lionelrichie.com/}} }} '''Lionel Brockman Richie Jr.''' (lindur më 20 qershor 1949), i njohur si '''Lionel Richie''', është këngëtar, kantautor, muzikant, producent muzikor dhe personalitet televiziv amerikan. Ai u bë i njohur fillimisht në vitet 1970 si anëtar i grupit [[Commodores]], ndërsa në vitet 1980 u shndërrua në një nga artistët më të suksesshëm të muzikës pop dhe R&B në botë.<ref name="allmusic">{{cite web|title=Lionel Richie Biography|url=https://www.allmusic.com/artist/lionel-richie-mn0000243474|publisher=AllMusic|language=en|access-date=1 korrik 2026}}</ref> Richie njihet për këngë si “Truly”, “All Night Long (All Night)”, “Hello”, “Dancing on the Ceiling”, “Say You, Say Me” dhe duetin “Endless Love” me [[Diana Ross]]. Ai ishte gjithashtu bashkautor, së bashku me [[Michael Jackson]], i këngës humanitare “We Are the World”.<ref name="rockhall">{{cite web|title=Lionel Richie|url=https://rockhall.com/inductees/lionel-richie/|publisher=Rock & Roll Hall of Fame|language=en|access-date=1 korrik 2026}}</ref> == Jeta e hershme == Lionel Richie lindi në [[Tuskegee]], [[Alabama]], më 20 qershor 1949. Ai u rrit në mjedisin e lidhur me [[Tuskegee University|Institutin Tuskegee]], ku familja e tij kishte lidhje të gjata me jetën akademike dhe komunitare të qytetit.<ref name="allmusic"/> Gjatë viteve të studimeve, Richie u përfshi në muzikë dhe u bë pjesë e grupit që më vonë u njoh si [[Commodores]]. Fillimisht ai ishte i lidhur me vokalin dhe instrumentet, përfshirë saksofonin, ndërsa më vonë u bë një nga autorët kryesorë të këngëve të grupit. == Karriera me Commodores == Në fund të viteve 1960 dhe gjatë viteve 1970, Lionel Richie u bë i njohur si pjesëtar i grupit [[Commodores]], një formacion amerikan i lidhur me funk-un, soul-in dhe R&B-në. Grupi u bë pjesë e labelit [[Motown]] dhe arriti sukses të madh në tregun amerikan dhe ndërkombëtar.<ref name="allmusic"/> Richie kontribuoi si këngëtar dhe autor në disa nga baladat më të njohura të grupit, përfshirë “Easy”, “Three Times a Lady”, “Still” dhe “Sail On”. Këto këngë ndihmuan në formimin e profilit të tij si kantautor i baladave romantike dhe melodive të buta soul-pop. == Karriera solo == Pas suksesit me Commodores, Richie nisi karrierën solo në fillim të viteve 1980. Albumi i tij i parë solo, ''Lionel Richie'', u publikua në vitin 1982 dhe përfshiu këngën “Truly”, e cila u bë një nga hitet e tij të para të mëdha si artist solo.<ref name="bio">{{cite web|title=Lionel Richie Biography|url=https://www.biography.com/musicians/lionel-richie|publisher=Biography|language=en|date=4 shkurt 2024|access-date=1 korrik 2026}}</ref> Albumi i dytë, ''Can't Slow Down'', i publikuar në vitin 1983, u bë një nga albumet më të suksesshme të karrierës së tij. Ai përfshiu këngë si “All Night Long (All Night)” dhe “Hello” dhe i dha Richie-t një vend qendror në muzikën pop të viteve 1980.<ref name="rockhall"/> Në vitin 1986, Richie publikoi albumin ''Dancing on the Ceiling'', i cili përmbante këngë të njohura si “Dancing on the Ceiling” dhe “Say You, Say Me”. Kënga “Say You, Say Me”, e krijuar për filmin ''White Nights'', fitoi çmimin [[Academy Award]] dhe [[Golden Globe]] për këngën më të mirë origjinale.<ref name="loc">{{cite web|title=Lionel Richie – Gershwin Prize Honoree|url=https://www.loc.gov/events/gershwin-prize/honorees/lionel-richie/|publisher=Library of Congress|language=en|access-date=1 korrik 2026}}</ref> == We Are the World == Në vitin 1985, Lionel Richie shkroi së bashku me [[Michael Jackson]] këngën “We Are the World”, e cila u regjistrua nga grupi i artistëve ''USA for Africa''. Kënga u krijua për të mbledhur fonde për ndihmën humanitare kundër urisë në Afrikë dhe u bë një nga këngët më të njohura humanitare të shekullit XX.<ref name="rockhall"/> “We Are the World” fitoi çmime të rëndësishme dhe u bë pjesë e kujtesës globale të muzikës pop dhe të aktivizmit humanitar përmes muzikës. == Stili muzikor == Stili muzikor i Lionel Richie-t ndërthur elemente të R&B-së, soul-it, funk-ut dhe pop-it. Në karrierën e tij me Commodores, ai u lidh me tingullin funk dhe soul të viteve 1970, ndërsa në karrierën solo u bë i njohur sidomos për balada romantike dhe këngë pop me strukturë melodike të qartë. Zëri i butë, tekstet sentimentale dhe aftësia për të krijuar refrene të paharrueshme janë ndër tiparet kryesore të muzikës së tij. Këngët e Richie-t kanë pasur ndikim në muzikën pop, R&B dhe adult contemporary. == Televizioni dhe veprimtaria e mëvonshme == Përveç muzikës, Lionel Richie është shfaqur edhe si personalitet televiziv. Nga viti 2018 ai u bë pjesë e jurisë së programit muzikor ''American Idol'', duke u prezantuar edhe para një brezi të ri shikuesish.<ref name="bio"/> Në dekadat e mëvonshme, Richie vazhdoi të performojë në koncerte ndërkombëtare, të publikojë projekte muzikore dhe të marrë nderime për kontributin e tij në muzikën popullore amerikane. == Çmime dhe nderime == Lionel Richie ka fituar disa nga çmimet më të rëndësishme të industrisë muzikore dhe kulturore. Ai ka marrë katër [[Grammy Awards]], një [[Academy Award]] dhe një [[Golden Globe]].<ref name="loc"/> Në vitin 2017, Richie u nderua me [[Kennedy Center Honors]], ndërsa në vitin 2022 mori [[Gershwin Prize for Popular Song]] nga [[Library of Congress]], një çmim që vlerëson arritjet e jashtëzakonshme në këngën popullore amerikane.<ref name="loc"/> Po në vitin 2022, ai u përfshi në [[Rock and Roll Hall of Fame]], duke u njohur për ndikimin e tij të gjatë në muzikën pop, R&B dhe soul.<ref name="rockhall"/> == Diskografia e zgjedhur == === Albume solo === ''Lionel Richie'' (1982) ''Can't Slow Down'' (1983) ''Dancing on the Ceiling'' (1986) ''Louder Than Words'' (1996) ''Time'' (1998) ''Renaissance'' (2000) ''Just for You'' (2004) ''Coming Home'' (2006) ''Just Go'' (2009) ''Tuskegee'' (2012) === Këngë të njohura === “Truly” “All Night Long (All Night)” “Hello” “Dancing on the Ceiling” “Say You, Say Me” “Endless Love” – me [[Diana Ross]] “We Are the World” – bashkautor me [[Michael Jackson]] “Easy” – me [[Commodores]] “Three Times a Lady” – me [[Commodores]] == Shih edhe == [[Commodores]] [[Michael Jackson]] [[Diana Ross]] [[Motown]] [[Rhythm and blues]] [[Muzika pop]] == Lidhje të jashtme == [https://lionelrichie.com/ Faqja zyrtare] [https://www.allmusic.com/artist/lionel-richie-mn0000243474 Lionel Richie në AllMusic] [https://rockhall.com/inductees/lionel-richie/ Lionel Richie në Rock & Roll Hall of Fame] == Referime == {{reflist}} [[Kategoriaëngëtarë amerikanë]] [[Kategoriaë amerikanë]] [[Kategoriaë muzikorë amerikanë]] [[Kategoriaë amerikanë]] [[Kategoria të çmimit Grammy]] [[Kategoria të çmimit Oscar]] [[Kategoria të çmimit Golden Globe]] [[Kategoriaëz që jetojnë]] [[Kategoria 1949]] 7gns1pc4trhjwqfym1m89txiuym5dg3 1 403500 3004079 2026-07-02T03:12:03Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3004079 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Karolina Widerström]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3004078 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121103004132/http://www.ub.gu.se/kvinn/portaler/rostratt/biografier/ për lidhjen http://www.ub.gu.se/kvinn/portaler/rostratt/biografier/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 korrik 2026 05:12 (CEST) sw4p12j31u2b8babqype7q0fgcj0q23