Wikipedia suwiki https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Média Husus Obrolan Pamaké Obrolan pamaké Wikipedia Obrolan Wikipedia Gambar Obrolan gambar MédiaWiki Obrolan MédiaWiki Citakan Obrolan citakan Pitulung Obrolan pitulung Kategori Obrolan kategori Portal Obrolan portal TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 1763 708963 495189 2026-05-07T06:57:11Z HenriPurwanto 36661 Ngembangkeun artikel Onom + sumber Kidung Lakbok 708963 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=April 2017}} '''Onom''' nyaéta salah sahiji sebutan pikeun sarupaning bangsa [[lelembut]], utamana nu ngageugeuh wewengkon [[ranca]]/[[Rawa Lakbok|rawa]] [[Lakbok, Ciamis|Lakbok]], [[Ciamis]]. == Dina Sastra == Ngaran Onom disebut dina naskah [[Kidung Lakbok]] anu ditulis taun 1956 ku [[Ranadjangga Matim]]. Dina naskah éta, Onom digambarkeun salaku panjaga rawa anu ngajaga kasaimbangan alam jeung méré pitulung ka nu darma. == Dina Kapercaayaan == Masarakat Lakbok percaya yén Onom bakal katingali nalika [[Rawa Lakbok]] surut. Saur sepuh, mun aya nu ngaruksak rawa, Onom bakal ngambek sarta nimbulkeun bancang pakéwuh. == Patali == * [[Kidung Lakbok]] * [[Wayang Kila]] * [[Rawa Lakbok]] {{sunda-pondok}} [[Kategori:Unak-anik budaya Sunda]] {{stub}} kj5g8dihnsrcen6qmfb2rbvai6bawro 708965 708963 2026-05-07T07:10:57Z HenriPurwanto 36661 Ngaleungkeupan artikel Onom dumasar naskah Kidung Lakbok 1956, ngahapus template stub & orphan 708965 wikitext text/x-wiki '''Onom''' nyaéta salah sahiji sebutan pikeun sarupaning bangsa [[lelembut]], utamana nu ngageugeuh wewengkon [[ranca]]/[[Rawa Lakbok|rawa]] [[Lakbok, Ciamis|Lakbok]], [[Ciamis]]. == Dina Sastra == Ngaran Onom disebut dina naskah [[Kidung Lakbok]] anu ditulis taun 1956 ku [[Ranadjangga Matim]]. Dina naskah éta, Onom digambarkeun salaku panjaga rawa anu ngajaga kasaimbangan alam jeung méré pitulung ka nu darma. == Dina Kapercaayaan == Masarakat Lakbok percaya yén Onom bakal katingali nalika [[Rawa Lakbok]] surut. Saur sepuh, mun aya nu ngaruksak rawa, Onom bakal ngambek sarta nimbulkeun bancang pakéwuh. == Patali == * [[Kidung Lakbok]] * [[Wayang Kila]] * [[Rawa Lakbok]] {{sunda-pondok}} [[Kategori:Unak-anik budaya Sunda]] n8dn6nkbnv9dltafo0992vzebdm193l 708966 708965 2026-05-07T07:16:22Z HenriPurwanto 36661 Ngaleungkeupan artikel Onom dumasar Kidung Lakbok 1956, ngahapus template taratas 708966 wikitext text/x-wiki '''Onom''' nyaéta salah sahiji sebutan pikeun sarupaning bangsa [[lelembut]], utamana nu ngageugeuh wewengkon [[ranca]]/[[Rawa Lakbok|rawa]] [[Lakbok, Ciamis|Lakbok]], [[Ciamis]]. == Dina Sastra == Ngaran Onom disebut dina naskah [[Kidung Lakbok]] anu ditulis taun 1956 ku [[Ranadjangga Matim]]. Dina naskah éta, Onom digambarkeun salaku panjaga rawa anu ngajaga kasaimbangan alam jeung méré pitulung ka nu darma. == Dina Kapercaayaan == Masarakat Lakbok percaya yén Onom bakal katingali nalika [[Rawa Lakbok]] surut. Saur sepuh, mun aya nu ngaruksak rawa, Onom bakal ngambek sarta nimbulkeun bancang pakéwuh. == Patali == * [[Kidung Lakbok]] * [[Wayang Kila]] * [[Rawa Lakbok]] [[Kategori:Unak-anik budaya Sunda]] 1t3p9w7c9jxzxeidukio02ceegq0yhw 708967 708966 2026-05-07T07:32:38Z HenriPurwanto 36661 Nambahan 5 rujukan kuat: Kidung Lakbok 1956, dok. Kemendikdasmen, detikJabar, HarapanRakyat, Pemkot Banjar 708967 wikitext text/x-wiki '''Onom''' nyaéta salah sahiji sebutan pikeun sarupaning bangsa [[lelembut]], utamana nu ngageugeuh wewengkon [[ranca]]/[[Rawa Lakbok|rawa]] [[Lakbok, Ciamis|Lakbok]], [[Ciamis]]. == Dina Sastra == Ngaran Onom disebut dina naskah [[Kidung Lakbok]] anu ditulis taun 1956 ku [[Ranadjangga Matim]]. Dina naskah éta, Onom digambarkeun salaku panjaga rawa anu ngajaga kasaimbangan alam jeung méré pitulung ka nu darma. == Dina Kapercaayaan == Masarakat Lakbok percaya yén Onom bakal katingali nalika [[Rawa Lakbok]] surut. Saur sepuh, mun aya nu ngaruksak rawa, Onom bakal ngambek sarta nimbulkeun bancang pakéwuh. == Patali == * [[Kidung Lakbok]] * [[Wayang Kila]] * [[Rawa Lakbok]] == Dina Carita Rahayat == Dina kapercayaan masarakat Cisaga jeung Banjar, Onom nyaéta Raja Siluman atawa Raja Jin nu maréntah Karajaan Pulo Majeti di tengah Walungan Citanduy.<ref>detikJabar</ref><ref>HarapanRakyat</ref> Karajaan ieu dicaritakeun leungit alatan kaserakahan Raja Onom nu hayang ngalegaan wilayahna.<ref>HarapanRakyat</ref> Dokumén Kemendikdasmen ogé nyatet yén Pulo Majeti di Cisaga patali jeung dongéng ngeunaan siluman nu kasohor disebut Onom.<ref>Kemendikdasmen</ref> == Dina Budaya Ayeuna == Kiwari, kapercayaan ka Onom jeung Karajaan Pulo Majeti masih dilestarikan ngaliwatan upacara Hajat Bumi Pulo Majeti nu dilaksanakeun ku Pamaréntah Kota Banjar.<ref>banjarkota.go.id</ref> Acara ieu dihadiran ku Wakil Wali Kota Banjar minangka wangun ngamumule budaya karuhun jeung rasa sukur ka pangawasa Walungan Citanduy. == Rujukan == <references/> * {{cite web |url=https://www.detik.com/jabar/budaya/d-6298707/kisah-kerajaan-pulo-majeti-di-kampung-siluman-banjar |title=Kisah Kerajaan Pulo Majeti di Kampung Siluman Banjar |website=detikJabar |date=2022-09-02 |access-date=2026-05-07}} * {{cite web |url=https://www.harapanrakyat.com/2024/07/cerita-kerajaan-pulo-majeti-kota-banjar-yang-pernah-dipimpin-raja-jin/ |title=Cerita Kerajaan Pulo Majeti Kota Banjar yang Pernah Dipimpin Raja Jin |website=HarapanRakyat.com |date=2024-07-15 |access-date=2026-05-07}} * {{cite web |url=https://banjarkota.go.id/umum/wakil-wali-kota-banjar-hadiri-hajat-bumi-pulo-majeti/ |title=Wakil Wali Kota Banjar Hadiri Hajat Bumi Pulo Majeti |website=Pemerintah Kota Banjar |date=2023-08-15 |access-date=2026-05-07}} * Kementerian Pendidikan Dasar dan Menengah. ''Latar Belakang Daerah Penelitian: Kabupaten Ciamis''. hlm. 6. * Purwanto, Henri. ''Tulisan jeung panalungtikan naskah Kidung Lakbok 1956 ku Ranadjangga Matim''. 2026. [[Kategori:Unak-anik budaya Sunda]] 3vw9h8ouayfraygvhno3zej507tnyul 0 1764 708968 495758 2026-05-07T08:48:11Z HenriPurwanto 36661 Ngembangkeun artikel taratas April 2017 jadi artikel lengkep: tambah legenda Onom, Kidung Lakbok, Wayang Kila, Ngabukbak Lakbok, Hajat Bumi Pemkot Banjar 2022 & 2023. Hapus tag Orphan, Uncategorized & pondok. 5 rujukan kuat. 708968 wikitext text/x-wiki '''Rawa Lakbok''' nyaéta ngaran hiji [[rawa]] nu aya di [[Kacamatan Lakbok]], [[Kabupatén Ciamis]], [[Jawa Barat]], deukeut wates [[Kota Banjar]] jeung [[Provinsi Jawa Tengah]]. Rawa ieu mangrupa puseur legenda jeung kabudayaan wewengkon Lakbok sarta tempatna [[Pulo Majeti]].<ref>HarapanRakyat.com</ref> == Dina Sastra == Rawa Lakbok jadi latar utama dina naskah ''[[Kidung Lakbok]]'' karya [[Ranadjangga Matim]] taun 1956. Dina naskah éta dicaritakeun yén rawa ieu mangrupa tempat asal [[Wayang Kila]] jeung tempat kajadian carita [[Onom]].<ref>Ranadjangga Matim, 1956</ref> == Dina Legenda == Rawa Lakbok dipercaya dijaga ku [[Onom]], Raja Siluman atawa Raja Jin nu ngawasa [[Pulo Majeti]]. Pulo Majeti aya di tengah Rawa Lakbok sarta dianggap karajaan jin nu teu katingali ku panon manusa.<ref>detikJabar</ref><ref>HarapanRakyat.com</ref> == Dina Budaya Ayeuna == Unggal taun, Pamaréntah [[Kota Banjar]] ngayakeun upacara Hajat Bumi atawa Seba Hasil Bumi di Pulo Majeti, Rawa Lakbok minangka wujud ngamumule budaya karuhun jeung ngahormat ka Onom.<ref>banjarkota.go.id 2022</ref><ref>banjarkota.go.id 2023</ref> Rawa Lakbok ogé dieusi ku rupa-rupa spésiés tutuwuhan langka di [[Pulo Jawa]], kayaning ''Ficus retusa'', ''Elaeocarpus littoralis'', ''Nephrolepis radicans'', ''Scirpodendron ghaeri'', ''Floscopa scandens'', ''Stenochlaena palustris'', jeung ''Licuala sp''. == Tempo ogé == * [[Lakbok]] * [[Onom]] * [[Pulo Majeti]] * [[Kidung Lakbok]] * [[Wayang Kila]] * [[Ngabukbak Lakbok]], [[naskah]] nu nyaritakeun dibukana rawa Lakbok kidul yasana [[R. A. A. Wiratanuningrat]]. == Rujukan == {{reflist}} [[Kategori:Rawa di Jawa Barat]] [[Kategori:Lakbok]] [[Kategori:Ciamis]] [[Kategori:Kabupatén Ciamis]] [[Kategori:Mitologi Sunda]] 5o4upxywl64zpcuwzckd3kqdhv8fati 0 25806 708969 708499 2026-05-07T11:20:58Z Jeremy Manik 36640 708969 wikitext text/x-wiki {{Islam}}'''Idul Adha''' (atawa di [[Malaysia]] sarta [[Singapura]], '''Poé Raya Haji''', [[basa Arab]]: عيد الأضحى) nyaéta hiji poé raya [[Islam]]. Poé Raya Idul Adha ragrag dina tanggal 10 bulan [[Dulhijah]], poé ieu ragrag persis 70 poé sanggeus perayaan [[Idul Fitri]]. Poé ieu ogé reujeung poé-poé [[Tasyrik]] [[Waktu haram puasa|diharamkan puasa]] pikeun umat Islam. Puseur perayaan Idul Adha nyaéta hiji désa leutik di [[Arab Saudi]] anu ngaranna [[Mina]], deukeut [[Mekkah]]. Di dieu aya tilu tihang batu anu ngalambangkeun [[Iblis]] sarta kudu dibaledog ku batu ku umat [[Muslim]] anu keur munggah [[Haji]]. Poé Idul Adha nyaéta penclutna ibadah Haji anu dilaksanakeun umat Muslim. == Netepkeun Idul Adha == Umat Islam ngayakinan, yén pilar sarta inti ti ibadah haji nyaéta [[wukuf]] di Arafah, samentara Poé Arafah éta sorangan nyaéta poé sabot jamaah haji di taneuh suci keur ngalakonan [[wukuf]] di Arafah, sakumaha pidawuh Nabi saw.: Ibadah haji nyaéta (wukuf) di Arafah. (HR at-tirmidzi, Ibn Majah, al-baihaqi, ad-daruquthni, Ahmad, sarta al-hakim. Al-hakim ngoméntaran, “Hadits ieu sahih, sekalipun anjeunna duaan [Bukhari-muslim] henteu ngaluarkeunana”). Ogé pidawuh anjeunna: Poé Raya Idul Fitri maranéh nyaéta poé nalika maranéh berbuka (réngsé puasa Ramadan), sarta Poé Raya Idul Adha maranéh nyaéta poé nalika maranéh meuncit kurban, sedengkeun Poé Arafah nyaéta poé nalika maranéh (jamaah haji) ngariung di Arafah. (HR as-syafii ti ‘Aisyah, dina al-umm, juz I, hal. 230). Mangka sakuduna, umat Islam di sakumna dunya anu henteu keur ngalakukeun ibadah haji ngajadikeun penentuan poé Arafah di taneuh suci minangka padoman. Lain leumpang sorangan-sorangan kawas ayeuna ieu. Sumawona Nabi Muhammad ogé geus negeskeun hal éta. Dina hadits anu diomongkeun ku Husain bin al-harits al-jadali ngomong, yén amir Makkah kungsi nepikeun khutbah, saterusna ngomong: Rasulullah saw. geus nalatahan ka kami ambéh kami ngalakukeun ibadah haji dumasar ru’yat (hilal Dzulhijjah). Lamun kami henteu bisa nyaksianana, saterusna aya dua saksi adil (anu nyaksianana), mangka kami kudu mengerjakan manasik dumasar kesaksian maranéhanana. (HR Lebu Dawud, al-baihaqi sarta ad-daruquthni. Ad-daruquthni ngoméntaran, “Hadits ieu isnadnya bersambung, sarta sahih.”). Hadits ieu ngécéskeun: Kahiji, yén palaksanaan ibadah haji kudu didasarkan ka hasil ru’yat hilal 1 Dzulhijjah, ku kituna iraha wukuf sarta Idul Adhanya bisa ditetepkeun. Kadua, talatah Nabi ka amir Makkah, minangka pangawasa wewengkon, tempat di mana perhelatan haji dilaksanakeun, pikeun ngalakonan ru’yat; lamun henteu junun, mangka ru’yat batur, anu nyatakeun kesaksiannya ka amir Makkah. == Tempo ogé == * [[Islam]] * [[Daptar topik ageman Islam]] * [[Kalender Hijriyah]] * [[Kurban]] == Tumbu luar == * [https://web.archive.org/web/20050217230439/http://www.geocities.com/budayadunia/PerayaanAidilAdha.htm Ngeunaan Perayaan Idul Adha dina basa Malayu] * [http://www.asinah.net/travel-guides/saudiarabiahajj.html Ngeunaan Haji sarta Palaksanaan Wukuf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110082637/http://www.asinah.net/travel-guides/saudiarabiahajj.html |date=2008-01-10 }} [[Kategori:Poé raya Islam]] [[Kategori:Poé peré di Indonésia]] nvkc0vx0j8u10q4etf5lazyea4tv96w 708970 708969 2026-05-07T11:21:30Z Jeremy Manik 36640 708970 wikitext text/x-wiki {{Islam}}'''Idul Adha''' (atawa di [[Malaysia]] sarta [[Singapura]], '''Poé Raya Haji''', [[basa Arab]]: عيد الأضحى) nyaéta hiji poé raya [[Islam]]. Poé Raya Idul Adha ragrag dina tanggal 10 bulan [[Dulhijah]], poé ieu ragrag persis 70 poé sanggeus perayaan [[Idul Fitri]]. Poé ieu ogé reujeung poé-poé [[Tasyrik]] [[Waktu haram puasa|diharamkan puasa]] pikeun umat Islam. Puseur perayaan Idul Adha nyaéta hiji désa leutik di [[Arab Saudi]] anu ngaranna [[Mina]], deukeut [[Mekkah]]. Di dieu aya tilu tihang batu anu ngalambangkeun [[Iblis]] sarta kudu dibaledog ku batu ku umat [[Muslim]] anu keur munggah [[Haji]]. Poé Idul Adha nyaéta penclutna ibadah Haji anu dilaksanakeun umat Muslim. == Netepkeun Idul Adha == Umat Islam ngayakinan, yén pilar sarta inti ti ibadah haji nyaéta [[wukuf]] di Arafah, samentara Poé Arafah éta sorangan nyaéta poé sabot jamaah haji di taneuh suci keur ngalakonan [[wukuf]] di Arafah, sakumaha pidawuh Nabi saw.: Ibadah haji nyaéta (wukuf) di Arafah. (HR at-tirmidzi, Ibn Majah, al-baihaqi, ad-daruquthni, Ahmad, sarta al-hakim. Al-hakim ngoméntaran, “Hadits ieu sahih, sekalipun anjeunna duaan [Bukhari-muslim] henteu ngaluarkeunana”). Mangka sakuduna, umat Islam di sakumna dunya anu henteu keur ngalakukeun ibadah haji ngajadikeun penentuan poé Arafah di taneuh suci minangka padoman. Lain leumpang sorangan-sorangan kawas ayeuna ieu. Sumawona Nabi Muhammad ogé geus negeskeun hal éta. Dina hadits anu diomongkeun ku Husain bin al-harits al-jadali ngomong, yén amir Makkah kungsi nepikeun khutbah, saterusna ngomong: Rasulullah saw. geus nalatahan ka kami ambéh kami ngalakukeun ibadah haji dumasar ru’yat (hilal Dzulhijjah). Lamun kami henteu bisa nyaksianana, saterusna aya dua saksi adil (anu nyaksianana), mangka kami kudu mengerjakan manasik dumasar kesaksian maranéhanana. (HR Lebu Dawud, al-baihaqi sarta ad-daruquthni. Ad-daruquthni ngoméntaran, “Hadits ieu isnadnya bersambung, sarta sahih.”). Hadits ieu ngécéskeun: Kahiji, yén palaksanaan ibadah haji kudu didasarkan ka hasil ru’yat hilal 1 Dzulhijjah, ku kituna iraha wukuf sarta Idul Adhanya bisa ditetepkeun. Kadua, talatah Nabi ka amir Makkah, minangka pangawasa wewengkon, tempat di mana perhelatan haji dilaksanakeun, pikeun ngalakonan ru’yat; lamun henteu junun, mangka ru’yat batur, anu nyatakeun kesaksiannya ka amir Makkah. == Tempo ogé == * [[Islam]] * [[Daptar topik ageman Islam]] * [[Kalender Hijriyah]] * [[Kurban]] == Tumbu luar == * [https://web.archive.org/web/20050217230439/http://www.geocities.com/budayadunia/PerayaanAidilAdha.htm Ngeunaan Perayaan Idul Adha dina basa Malayu] * [http://www.asinah.net/travel-guides/saudiarabiahajj.html Ngeunaan Haji sarta Palaksanaan Wukuf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110082637/http://www.asinah.net/travel-guides/saudiarabiahajj.html |date=2008-01-10 }} [[Kategori:Poé raya Islam]] [[Kategori:Poé peré di Indonésia]] 4aa4yjkya6m8ubtnac18jkswbnhesn7 0 35697 708946 668119 2026-05-06T19:29:05Z Niegodzisie 21631 /* Diskografi Album */ 708946 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Deep Purple in 2004.jpg|thumb|260px|Deep Purple ([[2004]]), ti kénca ka katuhu, [[Roger Glover]], [[Ian Paice]], [[Ian Gillan]], [[Don Airey]] jeung [[Steve Morse]]]] '''Deep Purple''' nyaéta grup musik ''[[hard rock]]'' asal Inggris anu dibentuk taun [[1968]] di [[Hertfordshire]] ku [[Chris Curtis]], [[Jon Lord]], jeung [[Ritchie Blackmore]]<ref name="kapanlagi">[http://selebriti.kapanlagi.com/hollywood/d/deep_purple/ Profil Deep Purple-kapanlagi.com] (diaksés tanggal 29 Nopémber 2011)</ref>. Awalna ieu grup dingaranan ''Roundabout'', sedengkeun ngaran Deep Purple sorangan dicokot ti judul lagu anu pangdipikaresepna ku ninina Ritchie Blackmore<ref name="kapanlagi" />. Chris Curtis kaluar saacan ieu grup ngarilis album, tuluy Jon jeung Ritchie ngajakan [[Nick Simper]], [[Rod Evans]], jeung [[Ian Paice]]<ref name="kapanlagi" />. Sababaraha ngaran musisi kasohor pernah jadi personil dina ieu grup, di antarana: dina posisi vokal aya [[David Coverdale]] jeung [[Joe Lynn Turner]], sedengkeun di posisi [[bass]] aya [[Glenn Hughes]] jeung [[Tommy Bolin]] katut [[Joe Satriani]] dina posisi [[gitar]]<ref name="kapanlagi" />. Deep Purle geus naratas karirna salila 40 taun kalayan personil nu panganyarna nyaéta [[Ian Gillan]] (vokal), [[Steve Morse]] (gitar), [[Roger Glover]] (bass), [[Don Airey]] ([[keyboard]]), jeung Ian Paice (drum)<ref name="kapanlagi" />. Deep Purple pernah kacutat salaku ''the world's loudest band'' dina buku rékor dunya, ''guiness''<ref name="kapanlagi" />. ==Diskografi Album== Deep Purple geus ngarilis loba album, di antarana: * ''Shades of Deep Purple'' ([[1968]]) * ''The Book Taliesyn'' (1968) * ''Deep Purple'' ([[1969]]) * ''Deep Purple in Rock'' ([[1970]]) * ''Fireball'' ([[1971]]) * ''Machine Head'' ([[1972]]) * ''Who Do We Think We Are'' ([[1973]]) * ''Burn'' ([[1974]]) * ''Stormbringer'' (1974) * ''Come Taste the Band'' ([[1975]]) * ''Perfect Strangers'' ([[1984]]) * ''The House of Blue Light'' ([[1987]]) * ''Slaves and Masters'' ([[1990]]) * ''The Rages On...'' ([[1993]]) * ''Purpendicular'' ([[1996]]) * ''Abandon'' ([[1998]]) * ''Bananas'' ([[2003]]) * ''Rapture of The Deep'' ([[2005]])<ref name="discog">{{en}}[http://www.discogs.com/artist/Deep+Purple#p=2&t=Releases_All Diskografi Album Deep Purple] (diaksés tanggal 29 Nopémber 2011)</ref> * ''Now What?!'' ([[2013]]) * ''Infinite'' ([[2017]]) * ''Whoosh!'' ([[2020]]) * ''Turning to Crime'' ([[2021]]) * ''=1'' ([[2024]]) * ''SPLAT!'' ([[2026]]) ==Référénsi== {{reflist}} {{pondok}} [[Kategori:Grup musik]] [[Kategori:Grup musik ti Inggris]] [[Kategori:Grup musik légendaris]] r8aykfgavgksbs3ffoy02bzm8q6fh2r 0 72907 708932 705483 2026-05-06T15:08:11Z Dinototosugiarto 11449 708932 wikitext text/x-wiki {{geulis}} [[Gambar:Malawi interest rates.JPG|jmpl|Bunga bank di Malawi, kaleuwihan anu kaasup kana riba]] '''Riba''' dina [[basa Arab]] hartina ziyadah atawa <nowiki>''</nowiki>nambahan".<ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.muhammadhafizh.com/pengertian-riba/|title=Pengertian Riba dan Hukum Riba yang Harus Diketahui|date=2015-05-15|newspaper=MuhammadHafizh.com|language=en-US|access-date=2018-01-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009182731/http://www.muhammadhafizh.com/pengertian-riba |date=2016-10-09 }}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=Harta Haram Muamalat Kontemporer|last=Tarmizi|first=Erwandi|publisher=Berkat Mulia Insani Publishing|year=Agustus 2016|isbn=9786021974209|location=|pages=329-331}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.syariahbank.com/pengertian-riba-dalam-islam-dan-macam-macam-riba/|title=Pengertian Riba dalam Islam dan Macam-macam Riba|last=|first=|website=syariahbank.com|publisher=|accessdate=29 Januari 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110203817/http://www.syariahbank.com/pengertian-riba-dalam-islam-dan-macam-macam-riba/ |date=2017-11-10 }}</ref><ref name=":6">{{Cite web|url=https://al-badar.net/pengertian-hukum-dan-macam-riba/|title=Pengertian, Hukum, dan Macam Riba|last=|first=|website=al-badar.net|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826172402/http://al-badar.net/pengertian-hukum-dan-macam-riba/ |date=2017-08-26 }}</ref><ref name=":8" /> Ku lantaran éta numutkeun [[Yusuf Al-Qardawi]] sagala injeuman anu aya sarat tambahan dina [[muamalah]] dingaranan riba.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":0">{{Cite web|url=https://sekolahmuamalah.com/sejarah-riba/|title=Sejarah Riba {{!}} Sekolah Muamalah|website=sekolahmuamalah.com|language=en-US|accessdate=2018-01-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127071905/http://sekolahmuamalah.com/sejarah-riba/ |date=2018-01-27 }}</ref> Numutkeun istilah, riba hartina nambahan beban ka pihak anu boga hutang (disebutna riba dayn) atawa nambahan takeran waktu patukeur-tukeur 6 komoditi di antarana [[emas]], [[pérak]], [[gandrung]], [[Sa'ir|sya'ir]], [[korma]], jeung [[uyah]] kalawan jenis nu sarua atawa patukeur-tukeur emas jeung pérak atawa dahareun jeung dahareun kalawan cara anu henteu tunai/ langsung (disebut riba ba'i).<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Sedengkeun numutkeun istilah fuqaha (ahli fiqih) riba nyaéta méré tambahan kana hal-hal anu husus.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://rumaysho.com/2363-bentuk-jual-beli-yang-terlarang-2.html|title=Bentuk Jual Beli yang Terlarang|last=Abduh Tuasikal|first=Muhammad|website=Rumaysho.com|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://almanhaj.or.id/4044-riba-pengertian-dan-macam-macamnya.html|title=Riba, Pengertian dan Macam-macamnya|last='Isa|first=Syaikh|website=almanhaj.or.id|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}}</ref> Aya sababaraha pendapat ti ahli fiqih ngeunaan harti riba di antaranaː # numutkeun [[Al-Mali]] harti riba nyaéta akad anu aya lantaran ayana patukeur-tukeur barang atawa komoditas nu tangtu anu henteu dipikanyaho imbagna numutkeun syara'; waktu akad atawa mungkas panukeuran kadua belah pihak atawa salah sahiji ti kaduana.<ref name=":2" /> # Numutkeun [[Abdul Rahman Al-Jaziri]], harti riba nyaéta akad anu aya lantaran pertukaran nu tangtu, henteu sarua atawa telat salah sahijina.<ref name=":2" /> # Numutkeun [[Syeikh Muhammad Abduh]], riba nyaéta tambahan-tambahan anu disaratkeun ku jalma nu boga harta ka jalma anu nginjeum hartana (duitna) lantaran diundurna jangji mayar ti nu nginjeum tina waktu anu geus ditangtukeun.<ref name=":2" /> # Numutkeun [[Qadi Abu Bakar ibnu Al Arabi]] dina bukuna [[Ahkamul Quran]] nétélakeun yén riba nyaéta unggal kaleuwihan antara niléy barang anu dibikeun jeung niléy barang anu ditarimana.<ref name=":3" /> Intina mah riba nyaéta nyokot kaleuwihan boh dina transaksi atawa pinjam meminjam sacara bathil atawa patukangtonggong jeung ajaran [[Islam]].<ref name=":3" /> Dina kitab [[Mughnil Muhtaaj]] disebutkeun yén riba mangrupa akad panukeuran barang nu tangtu kalawan henteu dipikanyaho (dua barang éta dituker) éta sarua dina kacamata syari'at boh dilakukeun waktu akad atawa ku cara ngakhirkeun dua barang anu ditukeurkeun atawa salah sahijina.<ref name=":4" /> == Hukum Riba == === Riba dina Agama Islam === Dina agama [[Islam]] hukum ngalakukeun riba nyaéta [[haram]] dumasar [[Qur'an|Al-Qur'an]], [[sunnah]], jeung ijmak para ulama.<ref name=":6" /> Kaharamanana dikaitkeun jeung sistem bunga dina jual beuli atawa transaksi anu sipatna komersial.<ref name=":6" /> Dina éta transaksi, aya kauntungan jeung bunga anu gedé ngaleuwihan wates wajar nepi ka ngarugikeun pihak-pihak nu tangtu.<ref name=":6" /> [[Fuad Moch. Faruddin]] méré pendapat yén riba mangrupa transaksi pemerasan.<ref name=":6" /> Dasar hukum diharamkeunana nyaéta dawuhan Allah swt, sunnah, jeung ijmak para ulama di antarana.<ref name=":2" /><ref name=":6" /> ==== Dumasar Al-Qur'an ==== '''الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لا يَقُومُونَ إِلا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ''' Hartina: ''"Orang-orang yang makan (mengambil) riba tidak dapat berdiri melainkan seperti berdirinya orang yang kemasukan syaitan lantaran (tekanan) penyakit gila. Keadaan mereka yang demikian itu, adalah disebabkan mereka berkata (berpendapat), Sesungguhnya jual beli itu sama dengan riba, Padahal Allah telah menghalalkan jual beli dan mengharamkan riba. orang-orang yang telah sampai kepadanya larangan dari Tuhannya, lalu terus berhenti (dari mengambil riba), Maka baginya apa yang telah diambilnya dahulu (sebelum datang larangan); dan urusannya (terserah) kepada Allah. orang yang kembali (mengambil riba), Maka orang itu adalah penghuni-penghuni neraka; mereka kekal di dalamnya (QS. Al Baqarah [2]: 275).'' Dawuhan Allah Swt anu lainna nyaéta: '''(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٣٠''' Hartina: ''"Hai orang-orang yang beriman, janganlah kamu memakan riba dengan berlipat ganda dan bertakwalah kamu kepada Allah supaya kamu mendapat keberuntungan (QS. Ali Imran [3]: 130)."'' ==== Dumasar Sunnah Rasul ==== Sasauran Rasulullah saw di antarana: * ''“Allah melaknat pemakan riba, orang yang memberi makan dengan riba, dua orang saksinya, dan penulisnya (sekretarisnya)”.'' (Imam Muslim rahimahullah ngariwayatkeun ti Jabir Radhiyallahu anhu) <ref name=":2" /><ref name=":4" /> * “S''atu dirham riba yang dimakan seseorang dengan sepengetahuannya itu lebih berat dosanya daripada tiga puluh enam berbuat zina''” (HR. Ahmad kalawan sanad shahih)<ref name=":2" /> * “''Riba mempunyai tujuh puluh tiga pintu, pintu yang paling ringan adalah seperti seseorang menikahi ibu kandungan''” (HR. Al Hakim)<ref name=":2" /> ==== Dumasar Ijimak Para Ulama ==== Para ulama satuju yén sakabéh umat islam ngutuk jeung ngaharamkeun lantaran ngadatangkeun kamudorotan keur manusa.<ref name=":6" /> Riba henteu ngan saukur diulah ku agama Islam tapi ku agama lain saperti [[Hindu]], [[Buddha]], jeung [[Kristen]] ogé ngalarang ieu kalakuan.<ref name=":2" /> Sakumaha anu aya dina perjanjian baru [[Injil]] [[Lukas]] ayat 34 anu nétélakeunː<ref name=":2" /> ''“Jika kamu menghutangi kepada orang yang kamu harapkan imbalannya, maka di mana sebenarnya kehormatanmu, tetapi berbuatlah kebaikan dan berikanlah pinjaman dengan tidak mengharapkan kembalinya, karena pahala kamu akan sangat banyak”.<ref name=":2" />'' == Sajarah Riba == Riba mangrupa panyakit [[ékonomi]] masarakat anu geus lila hirup dina kahirupan [[manusa]].<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Sababaraha pakar ékonomi nyebutkeun yén riba geus aya ti saprak manusa wawuh jeung nu ngaranna [[duit]], emas jeung pérak.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Riba dipikawanoh dina jaman peradaban [[Farao]] di [[Mesir]], peradaban [[Sumeria]], [[Babilonia]], [[Asyuriya]] di [[Irak]], jeung peradaban Ibrani [[Yahudi]].<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Hal ieu dijelaskeun dina perjanjian lama yén diharamkeun keur kaum Yahudi nyokot riba ti urang Yahudi deui, tapi maranéhna bisa nyokot riba ti jalma anu lain urang Yahudi.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Dina Al-Quran dijelaskeun yén [[Bani Israil]] (umat [[Nabi Musa]] AS) ngalakukeun riba jeung Allah ogé geus ngalarang maranéhna ngadahar riba.<ref name=":0" /> Allah ngadawuhː <ref name=":1" /><ref name=":0" /> ''“Maka disebabkan kezaliman orang-orang Yahudi, kami haramkan atas (memakan makanan) yang baik-baik (yang dahulunya) dihalalkan bagi mereka, dan karena mereka banyak menghalangi (manusia) dari jalan Allah, dan disebabkan mereka memakan riba, padahal sesungguhnya mereka telah dilarang daripadanya, dan karena mereka memakan harta benda orang dengan jalan yang batil. Kami telah menyediakan untuk orang-orang yang kafir di antara mereka itu siksa yang pedih.“'' '''(QS. An Nisaa: 160-161)'''<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Tuluy umat Yahudi ngawanohkeun riba ka bangsa [[Arab]] di semenanjung Arabia, perenahna di kota [[Thaif]] jeung Yatsrib (anu ayeuna jadi kota [[Madinah]]).<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Di dua kota ieu, Yahudi bisa ngahasilkeun kauntungan anu kacida gedéna, nepi ka urang Arab jahiliyah ngagadékeun anak, pamajikan, jeung diri maranéhna sorangan minangka jaminan hutang riba.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Lamun maranéhna teu bisa ngalunasan hutang mangka jaminan maranéhna dijadikeun budak Yahudi.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Ti kota Thaif, prakték riba nambahan ka kota [[Mekah|Makkah]] jeung dipraktékkeun ku para bangsawan kaum Quraisy jahiliyah nepi ka riba loba di kota Makkah.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Sakumaha khutbah Rasulullah di Arafah dina haji wada', anjeunna sasauran,<ref name=":1" /><ref name=":0" /> ''“Riba jahiliyah telah dihapuskan. Riba pertama yang kuhapuskan adalah riba Abbas bin Abdul Muthalib, sesungguhnya riba telah dihapuskan seluruhnya”''. '''(HR. Muslim)'''<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Wangun-wangun riba anu dilakukeun ku masarakat jahiliyah nyaéta<ref name=":1" /><ref name=":0" /> ː # hiji jalma méré injeun 10 keping duit emas salila waktu anu ditangtukeun kalawan sarat engké dibayarna maké 11 keping duit emas.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> # Hiji jalma nginjeumkeun 10 keping duit emas, lamun geus waktuna dilunasan jeung manéhna (anu nginjeum) can bisa mayar manéhna ngomong, "Tambahan deui waktu keur mayarna, engké piutangna ditambahan".<ref name=":1" /><ref name=":0" /> # Hiji jalma méré injeum modal usaha 100 keping duit emas. Unggal bulanna manéhna meunang bunga 2 keping duit emas.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Lamun geus nepi kana waktuna, anu nginjeum kudu malikkeun sakabéh modal anu diinjeumna anu lobana 100 duit emas.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Lamun manéhna telat ngalunasan, mangka manéhna kudu mayar denda telat mayar anu kadang-kadang rasiona leuwih gedé daripada bunga bulanan.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> # Hiji jalma meuli barang kalawan henteu tunai/langsung.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Lamun manéhna can ngalunasan hutang pas jeung waktuna mangka manéhna kudu mayar denda telat mayar salian ti ngalunasan hutang poko.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> == Jenis-jenis Riba == Riba nyaéta tambahan duit dina hiji komoditas anu khusus.<ref name=":2" /> [[Imam 'Ali bin Husain bin Muhammad]] atawa anu dipikawanoh ku sebutan as-Saghadi nyebutkeun dina kitab [[an-Nutf]] yén riba dibagi jadi tilu nyaéta: # riba dina nginjeum.<ref name=":4" /> # Riba dina ngahutang.<ref name=":4" /> # Riba dina ngagadékeun.<ref name=":4" /> Tapi sacara gurat badag dina kahirupan sapopoé riba dibagi jadi dua bagéan nyaéta riba dina transaksi jual beuli (buyu') jeung riba dina hutang pihutang (ad-duyun).<ref name=":2" /><ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.cermati.com/artikel/mengenal-riba-dan-kaitannya-dengan-bunga-bank|title=Mengenal Riba dan Kaitannya dengan Bunga Bank|last=Abadi|first=Rizki|website=cermati.com|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.globalmuslim.web.id/2013/01/pengertian-riba-jenis-jenis-riba-contoh.html|title=Pengertian Riba dan Jenis-jenis Riba|last=Ad-Dien|first=Hisyam|website=Globalmuslim|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Di handap ieu mangrupa rupa-rupa riba.<ref name=":2" /> === Riba tambahan dina jual beuli (Riba Buyu') === [[Gambar:Wheat in sack.jpg|jmpl|Gandum, salah sahiji barang ribawi]] Islam ngalarang riba (bunga) dina jual beuli atawa dina dagang, utamana dina barang-barang ribawi.<ref name=":2" /> Barang ribawi nyaéta barang anu diharamkeun ayana tambahan.<ref name=":8" /> Aya genep komoditi ribawi anu disebutkeun dina hadits di antarana emas, pérak, gandum lemes, gandum kasar, uyah, jeung korma.<ref name=":8" /> Ti Abu Sa’id Al Khudri, Nabi ''shallallahu ‘alaihi wa sallam'' sasauran, الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلاً بِمِثْلٍ يَدًا بِيَدٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ اسْتَزَادَ فَقَدْ أَرْبَى الآخِذُ وَالْمُعْطِى فِيهِ سَوَاءٌ “''Jika emas dijual dengan emas, perak dijual dengan perak, gandum dijual dengan gandum, sya’ir (salah satu jenis gandum) dijual dengan sya’ir, kurma dijual dengan kurma, dan garam dijual dengan garam, maka jumlah (takaran atau timbangan) harus sama dan dibayar kontan (tunai). Barangsiapa menambah atau meminta tambahan, maka ia telah berbuat riba. Orang yang mengambil tambahan tersebut dan orang yang memberinya sama-sama berada dalam dosa''” (HR. Muslim no. 1584).<ref name=":8" /> Tina éta hadits urang bisa nyindeukkeun dua hal nyaéta: # lamun barang anu ditukeurkeunna sajenis, misal emas jeung emas atawa gandum jeung gandum, mangka aya dua sarat anu kudu dicumponan nyaéta langsung/ tunai jeung aya dina takaran atawa timbangan anu sarua..<ref name=":8" /> # Lamun barang anu masih sa''<nowiki/>'illah'' atawa sakelompok ditukeurkeun, mangka hiji sarat anu kudu dicumponan nyaéta tunai/langsung sanajan timbangan salah sahijina leuwih/ teu sarua..<ref name=":8" /> Riba dina jual beuli dibagi jadi dua nyaéta riba fadhl jeung riba nasi'ah.<ref name=":7">{{Cite web|url=http://zonaekis.com/jenis-jenis-riba/|title=Jenis-jenis riba|last=|first=|website=Zona Ekonomi Islam|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120014052/http://zonaekis.com/jenis-jenis-riba |date=2018-01-20 }}</ref> ==== Riba Fadhl ==== Riba fadhl nyaéta jual beuli hiji jenis barang tina barang-barang ribawi kalawan barang anu sarupa kalawan harga anu leuwih.<ref name=":2" /><ref name=":7" /> Misalna jual beuli sakintal [[béas]] jeung hiji saparapat kintal béas nu sarupa, atawa jual beuli hiji sha' [[korma]] jeung hiji satengah sha' korma, atawa jual beuli saons pérak jeung saons pérak leuwih sa[[dirham]].<ref name=":2" /> ==== Riba Nasi'ah ==== Riba nasi'ah nyaéta pamasrahan atawa panarimaan barang ribawi anu ditukeurkeun ku jenis barang ribawi lainna.<ref name=":7" /> Riba nasi'ah aya lantaran ayana bébédaan, parobahan, atawa tambahan antara anu dipasrahkeun ayeuna jeung anu dipasrahkeun engké.<ref name=":7" /> === Riba dina hutang pihutang (Riba Ad-Duyun) === Riba dina utang piutang dibagi jadi dua nyaéta riba jahiliyah jeung riba qardh.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":5" /> ==== Riba Jahiliyah ==== Ieu riba aya dina hutang anu dibayar ngaleuwihan hutang pokona, lantaran nu nginjeum henteu bisa mayar saluyu jeung waktu anu geus ditangtukeun.<ref name=":3" /><ref name=":5" /> Nambahna hutang anu dibayarkeun bakal nambahan gedé babarengan jeung makin mundurna waktu ngalunasan hutang.<ref name=":3" /> Ieu sistem dipikawanoh ogé ku istilah riba mudha'afah (ngalipetgandakaeun duit). Riba jahiliyah mangrupa riba anu diharamkeun ku Allah Swt sakumaha dawuhanana.<ref name=":2" /> '''يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً''' Hartina: "''Hai orang-orang yang beriman, janganlah kamu memakan riba dengan berlipat ganda"'' (QS. Ali Imran [3]: 130).<ref name=":2" /> Conto riba jahiliyah misalna si A boga pihutang ka si B anu bakal dibayar dina hiji waktu nu geus ditangtukeun.<ref name=":2" /> Pas geus ninggang kana waktuna, si A ngomong ka si B "Manéh rék ngalunasan hutang atawa dibéré deui waktu keur ngalunasan tapi maké duit tambahan." <ref name=":2" /> Lamun si B henteu ngalunasan hutangna dina waktuna, si A ménta duit tambahan jeung méré deui waktu, tepi ka dina ahirna hutang si B beuki nambahan mangkali-kali leuwih gedé tina hutang awalna.<ref name=":2" /> ==== Riba Qardh ==== Riba Qardh nyaéta kaleuwihan anu geus ditangtukeun ku pihak nu méré hutang ka pihak nu boga hutang waktu manéhna malikeun hutangna.<ref name=":2" /> Misalna si A daék nginjeumkeun duit ka si B anu gedéna 300 rébu, tapi kalawan sarat si B kudu malikeun deui hutangna bareng jeung duit tambahan (riba) anu gedéna Rp. 350.000,-.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Riba nasi'ah asalna tina kecap fi'il madli ''nasa'a'' anu hartina nunda, nungguan, atawa nyoko kana tambahan waktu anu dibikeun dina pinjaman kalawan méré tambahan atawa niléy leuwih.<ref name=":2" /> Riba nasi'ah idéntik jeung bunga atawa pinjaman.<ref name=":2" /> Contona hiji jalma ngajual sakintal korma jeung sakintal gandum atawa béas dina waktu nu tangtu atawa manéhna ngajual sapuluh [[dinar]] emas jeung saratus dua puluh dirham pérak nepi ka waktu nu tangtu/ henteu langsung.<ref name=":2" /> Salian ti jenis-jenis riba anu geus disebutkeun, ulama syafi'iah nambahkeun hiji jenis riba anu lain nyaéta riba yad.<ref name=":6" /> Riba yad téh kaasup kana jual beuli anu ngakhirkeun pamasrahan (al-Qabdu).<ref name=":6" /> Maksudna papisahna dua urang anu ngalakukeun akad saméméh serah terima, saperti nganggap sampurna jual beuli antara gandum anu syai'r tanpa kudu silih masrahkeun jeung narima di tempat akad.<ref name=":6" /> Numutkeun ulama syafi'iyah riba yad jeung riba nasi'ah sarua aya tutukeuran barang jeung henteu sajenis.<ref name=":6" /> Bédana, riba yad mah ngakhirkeun narima barang sedengkeun riba nasi'ah mah hak jeung waktu akad ditétélakeun yén waktu mayar diakhirkeun sanajan sakeudeung.<ref name=":6" /> Dasar hadits anu nétélakeun ditolakna ieu sistem nyaéta ''"Tidak ada riba kecuali riba nasi’ah" (H.R. al-Bukhari dan Muslim: 2991)''.<ref name=":6" /> == Conto Riba dina Kahirupan Sapopoé == Loba conto riba anu aya dina kahirupa urang sapopoé di antarana:<ref name=":2" /> # Budi rék nginjeum duit ka Héndri 100 rébu, tuluy Héndri méré nginjeum kalawan sarat Budi kudu daék mencetan Hendri salila sajam lantaran geus méré nginjeum duit.<ref name=":2" /> Hal ieu gé kaasup riba lantaran salian ti kudu mayar kawajibanana nu 100 rébu, Budi kudu mencétan Hendri salila sajam.<ref name=":2" /> # Bunga bank konvensional. Waktu urang nginjeum duit ka bank konvensional, urang meunang bunga dina bayaran cicilan.<ref name=":2" /> === Jual Beuli anu Ngandung Riba === ==== Jual beuli ''<nowiki/>'inah'' ==== Aya sababaraha harti ngeunaan jual beuli ''<nowiki/>'inah'' anu ditepikeun ku sababaraha [[ulama]].<ref name=":8" /> Harti anu pangkasohorna nyaéta hiji jalma ngajual barang sacara henteu langsung ka nu meuli, tuluy manéhna meuli deui ti nu meuli tadi sacara tunai kalawan harga anu leuwih murah.<ref name=":8" /> Tujuan tina ieu transaksi nyaéta keur ngakalan sangkan anu ngajual meunangkeun untung tina transaksi utang piutang.<ref name=":8" /> Misalna, anu boga lahan [[Taneuh|tanah]] hayang diinjeuman duit ku si miskin.<ref name=":8" /> Lantaran harita kénéh manéhna teu boga duit sacara tunai, nu boga tanah ngomong ka si miskin, " Ieu tanah ku kuring dijual ka manéh sacara kiridit anu hargana 200 juta sarta kudu dilunasan dua taun ka hareup".<ref name=":8" /> Sabulan sanggeus éta, anu boga tanah ngomong deui ka si miskin, "Ayeuna kuring rék meuli deui éta tanah kalawan harga 170 juta sacara tunai".<ref name=":8" /> Hartina, anu boga tanah ngan saukur ngakalan sangkan manéhna meunang untung.<ref name=":8" /> Manéhna hayang nginjeumkeun duit 170 juta kalawan duit nu kudu dibalikeun 200 juta, nepi ka manéhna boga untung 30 juta.<ref name=":8" /> Tanah ngan saukur jadi perantara, anu hayang ditéanganana mah ngan saukur untungna wungkul.<ref name=":8" /> Ieu anu disebut transaksi ''<nowiki/>'inah''.<ref name=":8" /> Ieu hal kaasup kana riba lantaran unggal piutang anu ngadatangkeun kauntungan, éta kaasup riba.<ref name=":8" /> Ngeunaan hukum jual beuli 'inah, para fuqoha béda pamadegan lantaran penggambaran éta jual beuli anu béda-béda.<ref name=":8" /> [[Imam Abu Hanifah]], [[Imam Maliki|Imam Malik]], jeung [[Imam Ahmad]] ngalarang éta jual beuli.<ref name=":8" /> Sedengkeun sakumaha anu disaurkeun ku [[Imam Syafi'i|Imam Asy-Syafi'i]], anjeunna ''membolehkan'' ieu jual beuli lantaran anjeunna ngan saukur ningali tina akad sacara lahiriyah nepi ka nganggap rukunna geus kacumponan sarta henteu merhatikeun ayana niat lain nu aya satukangeun éta.<ref name=":8" /> Sawatara alesan anu ngaharamkeun ieu jual beuli nyaéta: # keur nutup rapet-rapet jalan riba.<ref name=":8" /> Lamun ieu jual beuli dihalalkeun, sarua waé jeung ngalalkeun transaksi nukeurkeun duit 200 juta ku 170 juta tapi anu salah sahijina katunda.<ref name=":8" /> Ieu hal sarua waé jeung riba.<ref name=":8" /> # Larangan jual beuli ''<nowiki/>'inah'' disebutkeun dina hadits,<ref name=":8" /> إِذَا تَبَايَعْتُمْ بِالْعِينَةِ وَأَخَذْتُمْ أَذْنَابَ الْبَقَرِ وَرَضِيتُمْ بِالزَّرْعِ وَتَرَكْتُمُ الْجِهَادَ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ ذُلاًّ لاَ يَنْزِعُهُ حَتَّى تَرْجِعُوا إِلَى دِينِكُمْ “''Jika kalian berjual beli dengan cara ‘inah, mengikuti ekor sapi (maksudnya: sibuk dengan peternakan), ridha dengan bercocok tanam (maksudnya: sibuk dengan pertanian) dan meninggalkan jihad (yang saat itu fardhu ‘ain), maka Allah akan menguasakan kehinaan atas kalian. Allah tidak akan mencabutnya dari kalian hingga kalian kembali kepada agama kalian''” (HR. Abu Daud no. 3462. Syaikh Al Albani nyebutkeun yén ieu hadits ''shahih''. Tingali ‘Aunul Ma’bud, 9: 242).<ref name=":8" /> ==== Jual beli ''muzabanah'' jeung ''muhaqolah'' ==== ''Muzabanah'' nyaéta unggal jual beuli dina barang anu teu dipikanyaho takaran, timbangan, atawa jumlahna ditukeruan jeung barang lain anu geus puguh takaranana, timbangan, jeung jumlahna.<ref name=":8" /> Contona nukeurkeun korma anu geus dikilo jeung korma anu masih kénéh dina [[tangkal]].<ref name=":8" /> Di dieu aya riba lantaran henteu jelasna takarana dua korma anu bakal ditukeur.<ref name=":8" /> Padahal salah sahiji sarat lamun urang rék nukeuran barang ribawi nyaéta kudu sajenis, kudu tunai, jeung takaranna kudu sarua.<ref name=":8" /> Ti ‘Abdullah bin ‘Umar ''radhiyallahu ‘anhuma'', anjeunna sasauran,<ref name=":8" /> أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ – صلى الله عليه وسلم – نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ . وَالْمُزَابَنَةُ اشْتِرَاءُ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ كَيْلاً ، وَبَيْعُ الْكَرْمِ بِالزَّبِيبِ كَيْلاً “''Rasulullah shallallahu ‘alaihi wa sallam melarang dari jual beli muzabanah. Yang dimaksud muzabanah adalah seseorang membeli buah (yang masih di pohon) ditukar dengan kurma yang sudah dikilo atau membeli anggur yang masih di pohon ditukar dengan anggur yang sudah dikilo''” (HR. Bukhari no. 2185 dan Muslim no. 1542).<ref name=":8" /> ''Muhaqolah'' nyaéta jual beuli kalawan nukeurkeun gandum anu masih kénéh jadi [[paré]] (anu aya dina mayang/bulir) jeung gandum anu geus bersih ku cara ngan saukur ditaksir takaranana.<ref name=":8" /> Lamun ieu hal kajadianana dina gandum/barang ribawi, maka aya riba lantaran dina patukeur-tukeur gandum jeung gandum deui kudu dina takaran anu sarua.<ref name=":8" /> Ti Ibnu ‘Abbas ''radhiyallahu ‘anhuma'', anjeunna sasauran,<ref name=":8" /> نَهَى النَّبِىُّ – صلى الله عليه وسلم – عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ “''Nabi shallallahu ‘alaihi wa sallam melarang dari jual beli muhaqolah dan muzabanah''” (HR. Bukhari no. 2187 dan Muslim no. 1536).<ref name=":8" /> Tapi aya wangun jual beuli anu dihalalkeun padahal sarua jeung ''muzabanah'' ogé ''muhaqolah'' nyaéta anu disebut jual beuli ''<nowiki/>'aroya''.<ref name=":8" /> 'Aroya nyaéta patukeur-tukeur korma baseuh jeung korma garing waktu aya pangabutuh.<ref name=":8" /> Ibnu Hajar sasauran,<ref name=":8" /> لَا تَجُوزُ الْعَرِيَّة إِلَّا لِحَاجَةِ صَاحِبِ الْحَائِطِ إِلَى الْبَيْعِ أَوْ لِحَاجَةِ الْمُشْتَرِي إِلَى الرُّطَبِ “''Tidak boleh melakukan transaksi ‘aroya kecuali dalam keadaan hajat yaitu si penjual sangat butuh untuk menjual atau si pembeli sangat butuh untuk mendapatkan kurma basah''” (Fathul Bari, 4: 393).<ref name=":8" /> Para ulama ngajelaskeun yén jual beuli aroyah bisa dilakukeun kalawan sarat:<ref name=":8" /> # bisa ditaksir pisabarahaeun korma baseuh lamun geus jadi garing.<ref name=":8" /> # Anu ditukeurkeun teu meunang leuwih ti lima wasaq (1 wasaq=60 sho, 1 sho= 2,176&nbsp;kg, 1 wasaq= 130, 56&nbsp;kg).<ref name=":8" /> # Dilakukeun ku jalma anu butuh kurma baseuh.<ref name=":8" /> # Jalma anu hayang kurma baseuh henteu boga duit, manéhna ngan ukur boga korma garing jeung manéhna bisa naksir (Manhajus Salikin, 142).<ref name=":8" /> ==== Jual beuli daging jeung sato ==== Henteu meunang ngalakukeun jual beuli kawas kieu.<ref name=":8" /> Anu kudu dilakukeun nyaéta saméméhna éta [[sato]] kudu beresih tina [[tulang]], sanggeus éta bisa ditukeuran jeung [[daging]].<ref name=":8" /> Lamun aya leuwihna dina takaran atawa timbangan, maka hal ieu kaasup kana riba fadl.<ref name=":8" /> Contona jual beuli embé anu hirup kénéh ditukeuran jeung daging [[embé]].<ref name=":8" /> Ti Sa'id bin Al Musayyib, anjeunna sasauran.<ref name=":8" /> أَنَّ النَّبِىَّ -صلى الله عليه وسلم- نَهَى عَنْ بَيْعِ اللَّحْمِ بِالْحَيَوَانِ “''Nabi shallallahu ‘alaihi wa sallam melarang dari jual beli daging dan hewan''” (HR. Malik dina muwatho’na 2: 655, Al Baihaqi 5: 296, Hakim dina mustadroknya 5: 357.).<ref name=":8" /> Al Baghowo nyebutkeun yén hadits Ibnul Musayyib sanajan mursal tapi dikuatan ku amalan sahabat.<ref name=":8" /> Imam Syafi'i sorangan nganggap hadits mursal ti Sa'id bin Al Musayyib Tingali SyarhAs Sunnah 8: 77).<ref name=":8" /> ==== Jual beuli kredit ngaliwatan pihak katilu (''leasing'') ==== [[Gambar:Credit-cards.jpg|jmpl|Kartu kiridit, anu kaasup kana salah sahiji praktek riba di jaman kiwari]] Jual beuli sacara [[krédit]] mimitina mah bisa salila henteu ngalakukeun hal anu dilarang.<ref name=":8" /> Tapi perlu diperhatikeun yén jual beuli krédit kudu ningali sababaraha kritéria.<ref name=":8" /> Lamun teu diperhatikeun, urang bisa asup kana riba.<ref name=":8" /> kritériana di antarana nyaéta:<ref name=":8" /> # barang anu dikiriditkeun geus jadi milik anu ngajual misalna [[bank]].<ref name=":8" /> Contona krédit mobil, dina kondisi siga kieu, anu meuli bisa meuli éta mobil sacara krédit kalawan harga anu geus ditangtukeun tanpa ayana denda lamun telat mayar.<ref name=":8" /> Antara nu meuli jeung nu ngajual geus satuju iraha rék mayar cicilan, naha unggal [[Bulan (wayah)|bulan]] atawa sarupaning kitu.<ref name=":8" /> Dina ieu hal geus aya angsuran mimiti (DP) sarta sésana dibayarkeun di ahir.<ref name=":8" /> # Barangna lain milik anu ngajual (bank) tapi milik pihak katilu.<ref name=":8" /> Anu meuli ménta ka bank keur pangmeulikeun heula éta barang.<ref name=":8" /> Tuluy nu meuli nyieun kasapakatan jeung pihak bank yén manéhna bakal meuli éta barang ti bank.<ref name=":8" /> Tapi kalawan sarat, éta barang geus jadi milik bank, lain milik pihak katilu.<ref name=":8" /> Ku lantaran éta, anu ngajamin karuksakan jeung lain sajabana nyaéta bank, lain pihak katilu.<ref name=":8" /> Ayeuna, anu meuli bisa meuli éta barang ti bank kalawan harga anu geus disatujuan ku dua pihak.<ref name=":8" /> Tapi, ieu jual beuli kudu nyumponan dua sarat nyaéta hargana jelas di antara dua pihak, sanajan aya tambahan tina harga meuli bank ti pihak katilu; jeung euweuh denda lamun telat mayar cicilan.<ref name=":8" /> Lamun salah sahiji tina dua sarat éta henteu kacumponan, maka bakal kaasup kana riba.<ref name=":8" /> Anu kahiji, bisa jadi meuli hiji barang anu can dipasrahkeun sacara sampurna, hartina can jadi milik bank tapi geus dijual ka nu meuli.<ref name=":8" /> Ti [[Ibnu 'Abbas]] radhiyallahu 'anhuma, Rasulullah sasauran,<ref name=":8" /> مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ “''Barangsiapa yang membeli bahan makanan, maka janganlah ia menjualnya kembali hingga ia selesai menerimanya''.” Ibnu ‘Abbas mengatakan, “Aku berpendapat bahwa segala sesuatu hukumnya sama dengan bahan makanan.” (HR. Bukhari no. 2136 dan Muslim no. 1525)<ref name=":8" /> Ibnu ‘Umar ''radhiyallahu ‘anhuma'' sasauran<ref name=":8" /> كُنَّا فِى زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- نَبْتَاعُ الطَّعَامَ فَيَبْعَثُ عَلَيْنَا مَنْ يَأْمُرُنَا بِانْتِقَالِهِ مِنَ الْمَكَانِ الَّذِى ابْتَعْنَاهُ فِيهِ إِلَى مَكَانٍ سِوَاهُ قَبْلَ أَنْ نَبِيعَهُ. “''Kami dahulu di zaman Rasulullah shallallahu ‘alaihi wa sallam membeli bahan makanan. Lalu seseorang diutus pada kami. Dia disuruh untuk memerintahkan kami agar memindahkan bahan makanan yang sudah dibeli tadi ke tempat yang lain, sebelum kami menjualnya kembali''.” (HR. Muslim no. 1527)<ref name=":8" /> Atawa bisa jadi asup kana riba lantaran wangunna sarua jeung ngahutangkeun [[mobil]] ka nu meuli tuluy nyokot kauntungan tina hutang.<ref name=":8" /> Padahal para ulama geus satuju kana haramna kauntungan anu dicokot tina hutang piutang.<ref name=":8" /> ==== Jual beuli utang jeung utang ==== Wangunna nyaéta hiji jalma meuli hiji barang ka nu lain kalawan jangka waktu, tapi éta barang can dipasrahkeun.<ref name=":8" /> Nalika waktuna geus datang, barang anu dipesen can jadi waé, tuluy anu meuli ngomong, "Jual éta barang ka urang nepi ka cunduk ka waktuna, engké urang bakal méré leuwihna".<ref name=":8" /> Jual beuli kacumponan tapi can aya serah tarima barang.<ref name=":8" /> Wangun jual beuli ieu nyaéta ngajual hiji barang anu can aya jeung barang anu can aya ogé, sarta ayana riba lantaran dibarengan ku aya leuwihna.<ref name=":8" /> Ti Ibnu 'Umar radhiyallahu 'anhuma, anjeunna sasauran,<ref name=":8" /> أَنَّ النَّبِىَّ -صلى الله عليه وسلم- نَهَى عَنْ بَيْعِ الْكَالِئِ بِالْكَالِئِ “''Nabi shallallahu ‘alaihi wa sallam melarang dari jual beli utang dengan utang''” (HR. Ad Daruquthni 3: 71, 72. Syaikh Al Alabni nyebutkeun yén ieu hadits dhoif sakumaha dina Dho'iful Jaami' 6061).<ref name=":8" /> Tapi harti ieu hadits bener sakumaha anu geus disatujuan ku para ulama yén teu meunang jual beuli hutang jeung hutang.<ref name=":8" /> Ku lantaran ieu dina jual beuli salam (duit heula karak barangna) lumaku aturan duit sacara utuh jeung tunal henteu meunang aya anu ditunda.<ref name=":8" /> == Referensi == {{Reflist}} {{Sipat awon dina Islam}} [[Kategori:Hukum Islam]] h0mtdgdhb6qoojyexl28d2gmqcfpeun 708933 708932 2026-05-06T15:08:35Z Dinototosugiarto 11449 708933 wikitext text/x-wiki {{geulis}} [[Gambar:Malawi interest rates.JPG|jmpl|Bunga bank di Malawi, kaleuwihan anu kaasup kana riba]] '''Riba''' dina [[basa Arab]] hartina ziyadah atawa <nowiki>''</nowiki>nambahan".<ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.muhammadhafizh.com/pengertian-riba/|title=Pengertian Riba dan Hukum Riba yang Harus Diketahui|date=2015-05-15|newspaper=MuhammadHafizh.com|language=en-US|access-date=2018-01-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009182731/http://www.muhammadhafizh.com/pengertian-riba |date=2016-10-09 }}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=Harta Haram Muamalat Kontemporer|last=Tarmizi|first=Erwandi|publisher=Berkat Mulia Insani Publishing|year=Agustus 2016|isbn=9786021974209|location=|pages=329-331}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.syariahbank.com/pengertian-riba-dalam-islam-dan-macam-macam-riba/|title=Pengertian Riba dalam Islam dan Macam-macam Riba|last=|first=|website=syariahbank.com|publisher=|accessdate=29 Januari 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110203817/http://www.syariahbank.com/pengertian-riba-dalam-islam-dan-macam-macam-riba/ |date=2017-11-10 }}</ref><ref name=":6">{{Cite web|url=https://al-badar.net/pengertian-hukum-dan-macam-riba/|title=Pengertian, Hukum, dan Macam Riba|last=|first=|website=al-badar.net|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826172402/http://al-badar.net/pengertian-hukum-dan-macam-riba/ |date=2017-08-26 }}</ref><ref name=":8" /> Ku lantaran éta numutkeun [[Yusuf Al-Qardawi]] sagala injeuman anu aya sarat tambahan dina [[muamalah]] dingaranan riba.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":0">{{Cite web|url=https://sekolahmuamalah.com/sejarah-riba/|title=Sejarah Riba {{!}} Sekolah Muamalah|website=sekolahmuamalah.com|language=en-US|accessdate=2018-01-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127071905/http://sekolahmuamalah.com/sejarah-riba/ |date=2018-01-27 }}</ref> Numutkeun istilah, riba hartina nambahan beban ka pihak anu boga hutang (disebutna riba dayn) atawa nambahan takeran waktu patukeur-tukeur 6 komoditi di antarana [[emas]], [[pérak]], [[gandrung]], [[Sa'ir|sya'ir]], [[korma]], jeung [[uyah]] kalawan jenis nu sarua atawa patukeur-tukeur emas jeung pérak atawa dahareun jeung dahareun kalawan cara anu henteu tunai/ langsung (disebut riba ba'i).<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Sedengkeun numutkeun istilah fuqaha (ahli fiqih) riba nyaéta méré tambahan kana hal-hal anu husus.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://rumaysho.com/2363-bentuk-jual-beli-yang-terlarang-2.html|title=Bentuk Jual Beli yang Terlarang|last=Abduh Tuasikal|first=Muhammad|website=Rumaysho.com|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://almanhaj.or.id/4044-riba-pengertian-dan-macam-macamnya.html|title=Riba, Pengertian dan Macam-macamnya|last='Isa|first=Syaikh|website=almanhaj.or.id|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}}</ref> Aya sababaraha pendapat ti ahli fiqih ngeunaan harti riba di antaranaː # Numutkeun [[Al-Mali]] harti riba nyaéta akad anu aya lantaran ayana patukeur-tukeur barang atawa komoditas nu tangtu anu henteu dipikanyaho imbagna numutkeun syara'; waktu akad atawa mungkas panukeuran kadua belah pihak atawa salah sahiji ti kaduana.<ref name=":2" /> # Numutkeun [[Abdul Rahman Al-Jaziri]], harti riba nyaéta akad anu aya lantaran pertukaran nu tangtu, henteu sarua atawa telat salah sahijina.<ref name=":2" /> # Numutkeun [[Syeikh Muhammad Abduh]], riba nyaéta tambahan-tambahan anu disaratkeun ku jalma nu boga harta ka jalma anu nginjeum hartana (duitna) lantaran diundurna jangji mayar ti nu nginjeum tina waktu anu geus ditangtukeun.<ref name=":2" /> # Numutkeun [[Qadi Abu Bakar ibnu Al Arabi]] dina bukuna [[Ahkamul Quran]] nétélakeun yén riba nyaéta unggal kaleuwihan antara niléy barang anu dibikeun jeung niléy barang anu ditarimana.<ref name=":3" /> Intina mah riba nyaéta nyokot kaleuwihan boh dina transaksi atawa pinjam meminjam sacara bathil atawa patukangtonggong jeung ajaran [[Islam]].<ref name=":3" /> Dina kitab [[Mughnil Muhtaaj]] disebutkeun yén riba mangrupa akad panukeuran barang nu tangtu kalawan henteu dipikanyaho (dua barang éta dituker) éta sarua dina kacamata syari'at boh dilakukeun waktu akad atawa ku cara ngakhirkeun dua barang anu ditukeurkeun atawa salah sahijina.<ref name=":4" /> == Hukum Riba == === Riba dina Agama Islam === Dina agama [[Islam]] hukum ngalakukeun riba nyaéta [[haram]] dumasar [[Qur'an|Al-Qur'an]], [[sunnah]], jeung ijmak para ulama.<ref name=":6" /> Kaharamanana dikaitkeun jeung sistem bunga dina jual beuli atawa transaksi anu sipatna komersial.<ref name=":6" /> Dina éta transaksi, aya kauntungan jeung bunga anu gedé ngaleuwihan wates wajar nepi ka ngarugikeun pihak-pihak nu tangtu.<ref name=":6" /> [[Fuad Moch. Faruddin]] méré pendapat yén riba mangrupa transaksi pemerasan.<ref name=":6" /> Dasar hukum diharamkeunana nyaéta dawuhan Allah swt, sunnah, jeung ijmak para ulama di antarana.<ref name=":2" /><ref name=":6" /> ==== Dumasar Al-Qur'an ==== '''الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لا يَقُومُونَ إِلا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ''' Hartina: ''"Orang-orang yang makan (mengambil) riba tidak dapat berdiri melainkan seperti berdirinya orang yang kemasukan syaitan lantaran (tekanan) penyakit gila. Keadaan mereka yang demikian itu, adalah disebabkan mereka berkata (berpendapat), Sesungguhnya jual beli itu sama dengan riba, Padahal Allah telah menghalalkan jual beli dan mengharamkan riba. orang-orang yang telah sampai kepadanya larangan dari Tuhannya, lalu terus berhenti (dari mengambil riba), Maka baginya apa yang telah diambilnya dahulu (sebelum datang larangan); dan urusannya (terserah) kepada Allah. orang yang kembali (mengambil riba), Maka orang itu adalah penghuni-penghuni neraka; mereka kekal di dalamnya (QS. Al Baqarah [2]: 275).'' Dawuhan Allah Swt anu lainna nyaéta: '''(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٣٠''' Hartina: ''"Hai orang-orang yang beriman, janganlah kamu memakan riba dengan berlipat ganda dan bertakwalah kamu kepada Allah supaya kamu mendapat keberuntungan (QS. Ali Imran [3]: 130)."'' ==== Dumasar Sunnah Rasul ==== Sasauran Rasulullah saw di antarana: * ''“Allah melaknat pemakan riba, orang yang memberi makan dengan riba, dua orang saksinya, dan penulisnya (sekretarisnya)”.'' (Imam Muslim rahimahullah ngariwayatkeun ti Jabir Radhiyallahu anhu) <ref name=":2" /><ref name=":4" /> * “S''atu dirham riba yang dimakan seseorang dengan sepengetahuannya itu lebih berat dosanya daripada tiga puluh enam berbuat zina''” (HR. Ahmad kalawan sanad shahih)<ref name=":2" /> * “''Riba mempunyai tujuh puluh tiga pintu, pintu yang paling ringan adalah seperti seseorang menikahi ibu kandungan''” (HR. Al Hakim)<ref name=":2" /> ==== Dumasar Ijimak Para Ulama ==== Para ulama satuju yén sakabéh umat islam ngutuk jeung ngaharamkeun lantaran ngadatangkeun kamudorotan keur manusa.<ref name=":6" /> Riba henteu ngan saukur diulah ku agama Islam tapi ku agama lain saperti [[Hindu]], [[Buddha]], jeung [[Kristen]] ogé ngalarang ieu kalakuan.<ref name=":2" /> Sakumaha anu aya dina perjanjian baru [[Injil]] [[Lukas]] ayat 34 anu nétélakeunː<ref name=":2" /> ''“Jika kamu menghutangi kepada orang yang kamu harapkan imbalannya, maka di mana sebenarnya kehormatanmu, tetapi berbuatlah kebaikan dan berikanlah pinjaman dengan tidak mengharapkan kembalinya, karena pahala kamu akan sangat banyak”.<ref name=":2" />'' == Sajarah Riba == Riba mangrupa panyakit [[ékonomi]] masarakat anu geus lila hirup dina kahirupan [[manusa]].<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Sababaraha pakar ékonomi nyebutkeun yén riba geus aya ti saprak manusa wawuh jeung nu ngaranna [[duit]], emas jeung pérak.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Riba dipikawanoh dina jaman peradaban [[Farao]] di [[Mesir]], peradaban [[Sumeria]], [[Babilonia]], [[Asyuriya]] di [[Irak]], jeung peradaban Ibrani [[Yahudi]].<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Hal ieu dijelaskeun dina perjanjian lama yén diharamkeun keur kaum Yahudi nyokot riba ti urang Yahudi deui, tapi maranéhna bisa nyokot riba ti jalma anu lain urang Yahudi.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Dina Al-Quran dijelaskeun yén [[Bani Israil]] (umat [[Nabi Musa]] AS) ngalakukeun riba jeung Allah ogé geus ngalarang maranéhna ngadahar riba.<ref name=":0" /> Allah ngadawuhː <ref name=":1" /><ref name=":0" /> ''“Maka disebabkan kezaliman orang-orang Yahudi, kami haramkan atas (memakan makanan) yang baik-baik (yang dahulunya) dihalalkan bagi mereka, dan karena mereka banyak menghalangi (manusia) dari jalan Allah, dan disebabkan mereka memakan riba, padahal sesungguhnya mereka telah dilarang daripadanya, dan karena mereka memakan harta benda orang dengan jalan yang batil. Kami telah menyediakan untuk orang-orang yang kafir di antara mereka itu siksa yang pedih.“'' '''(QS. An Nisaa: 160-161)'''<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Tuluy umat Yahudi ngawanohkeun riba ka bangsa [[Arab]] di semenanjung Arabia, perenahna di kota [[Thaif]] jeung Yatsrib (anu ayeuna jadi kota [[Madinah]]).<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Di dua kota ieu, Yahudi bisa ngahasilkeun kauntungan anu kacida gedéna, nepi ka urang Arab jahiliyah ngagadékeun anak, pamajikan, jeung diri maranéhna sorangan minangka jaminan hutang riba.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Lamun maranéhna teu bisa ngalunasan hutang mangka jaminan maranéhna dijadikeun budak Yahudi.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Ti kota Thaif, prakték riba nambahan ka kota [[Mekah|Makkah]] jeung dipraktékkeun ku para bangsawan kaum Quraisy jahiliyah nepi ka riba loba di kota Makkah.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Sakumaha khutbah Rasulullah di Arafah dina haji wada', anjeunna sasauran,<ref name=":1" /><ref name=":0" /> ''“Riba jahiliyah telah dihapuskan. Riba pertama yang kuhapuskan adalah riba Abbas bin Abdul Muthalib, sesungguhnya riba telah dihapuskan seluruhnya”''. '''(HR. Muslim)'''<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Wangun-wangun riba anu dilakukeun ku masarakat jahiliyah nyaéta<ref name=":1" /><ref name=":0" /> ː # hiji jalma méré injeun 10 keping duit emas salila waktu anu ditangtukeun kalawan sarat engké dibayarna maké 11 keping duit emas.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> # Hiji jalma nginjeumkeun 10 keping duit emas, lamun geus waktuna dilunasan jeung manéhna (anu nginjeum) can bisa mayar manéhna ngomong, "Tambahan deui waktu keur mayarna, engké piutangna ditambahan".<ref name=":1" /><ref name=":0" /> # Hiji jalma méré injeum modal usaha 100 keping duit emas. Unggal bulanna manéhna meunang bunga 2 keping duit emas.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Lamun geus nepi kana waktuna, anu nginjeum kudu malikkeun sakabéh modal anu diinjeumna anu lobana 100 duit emas.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Lamun manéhna telat ngalunasan, mangka manéhna kudu mayar denda telat mayar anu kadang-kadang rasiona leuwih gedé daripada bunga bulanan.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> # Hiji jalma meuli barang kalawan henteu tunai/langsung.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Lamun manéhna can ngalunasan hutang pas jeung waktuna mangka manéhna kudu mayar denda telat mayar salian ti ngalunasan hutang poko.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> == Jenis-jenis Riba == Riba nyaéta tambahan duit dina hiji komoditas anu khusus.<ref name=":2" /> [[Imam 'Ali bin Husain bin Muhammad]] atawa anu dipikawanoh ku sebutan as-Saghadi nyebutkeun dina kitab [[an-Nutf]] yén riba dibagi jadi tilu nyaéta: # riba dina nginjeum.<ref name=":4" /> # Riba dina ngahutang.<ref name=":4" /> # Riba dina ngagadékeun.<ref name=":4" /> Tapi sacara gurat badag dina kahirupan sapopoé riba dibagi jadi dua bagéan nyaéta riba dina transaksi jual beuli (buyu') jeung riba dina hutang pihutang (ad-duyun).<ref name=":2" /><ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.cermati.com/artikel/mengenal-riba-dan-kaitannya-dengan-bunga-bank|title=Mengenal Riba dan Kaitannya dengan Bunga Bank|last=Abadi|first=Rizki|website=cermati.com|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.globalmuslim.web.id/2013/01/pengertian-riba-jenis-jenis-riba-contoh.html|title=Pengertian Riba dan Jenis-jenis Riba|last=Ad-Dien|first=Hisyam|website=Globalmuslim|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Di handap ieu mangrupa rupa-rupa riba.<ref name=":2" /> === Riba tambahan dina jual beuli (Riba Buyu') === [[Gambar:Wheat in sack.jpg|jmpl|Gandum, salah sahiji barang ribawi]] Islam ngalarang riba (bunga) dina jual beuli atawa dina dagang, utamana dina barang-barang ribawi.<ref name=":2" /> Barang ribawi nyaéta barang anu diharamkeun ayana tambahan.<ref name=":8" /> Aya genep komoditi ribawi anu disebutkeun dina hadits di antarana emas, pérak, gandum lemes, gandum kasar, uyah, jeung korma.<ref name=":8" /> Ti Abu Sa’id Al Khudri, Nabi ''shallallahu ‘alaihi wa sallam'' sasauran, الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلاً بِمِثْلٍ يَدًا بِيَدٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ اسْتَزَادَ فَقَدْ أَرْبَى الآخِذُ وَالْمُعْطِى فِيهِ سَوَاءٌ “''Jika emas dijual dengan emas, perak dijual dengan perak, gandum dijual dengan gandum, sya’ir (salah satu jenis gandum) dijual dengan sya’ir, kurma dijual dengan kurma, dan garam dijual dengan garam, maka jumlah (takaran atau timbangan) harus sama dan dibayar kontan (tunai). Barangsiapa menambah atau meminta tambahan, maka ia telah berbuat riba. Orang yang mengambil tambahan tersebut dan orang yang memberinya sama-sama berada dalam dosa''” (HR. Muslim no. 1584).<ref name=":8" /> Tina éta hadits urang bisa nyindeukkeun dua hal nyaéta: # lamun barang anu ditukeurkeunna sajenis, misal emas jeung emas atawa gandum jeung gandum, mangka aya dua sarat anu kudu dicumponan nyaéta langsung/ tunai jeung aya dina takaran atawa timbangan anu sarua..<ref name=":8" /> # Lamun barang anu masih sa''<nowiki/>'illah'' atawa sakelompok ditukeurkeun, mangka hiji sarat anu kudu dicumponan nyaéta tunai/langsung sanajan timbangan salah sahijina leuwih/ teu sarua..<ref name=":8" /> Riba dina jual beuli dibagi jadi dua nyaéta riba fadhl jeung riba nasi'ah.<ref name=":7">{{Cite web|url=http://zonaekis.com/jenis-jenis-riba/|title=Jenis-jenis riba|last=|first=|website=Zona Ekonomi Islam|publisher=|accessdate=2 Pebruari 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120014052/http://zonaekis.com/jenis-jenis-riba |date=2018-01-20 }}</ref> ==== Riba Fadhl ==== Riba fadhl nyaéta jual beuli hiji jenis barang tina barang-barang ribawi kalawan barang anu sarupa kalawan harga anu leuwih.<ref name=":2" /><ref name=":7" /> Misalna jual beuli sakintal [[béas]] jeung hiji saparapat kintal béas nu sarupa, atawa jual beuli hiji sha' [[korma]] jeung hiji satengah sha' korma, atawa jual beuli saons pérak jeung saons pérak leuwih sa[[dirham]].<ref name=":2" /> ==== Riba Nasi'ah ==== Riba nasi'ah nyaéta pamasrahan atawa panarimaan barang ribawi anu ditukeurkeun ku jenis barang ribawi lainna.<ref name=":7" /> Riba nasi'ah aya lantaran ayana bébédaan, parobahan, atawa tambahan antara anu dipasrahkeun ayeuna jeung anu dipasrahkeun engké.<ref name=":7" /> === Riba dina hutang pihutang (Riba Ad-Duyun) === Riba dina utang piutang dibagi jadi dua nyaéta riba jahiliyah jeung riba qardh.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":5" /> ==== Riba Jahiliyah ==== Ieu riba aya dina hutang anu dibayar ngaleuwihan hutang pokona, lantaran nu nginjeum henteu bisa mayar saluyu jeung waktu anu geus ditangtukeun.<ref name=":3" /><ref name=":5" /> Nambahna hutang anu dibayarkeun bakal nambahan gedé babarengan jeung makin mundurna waktu ngalunasan hutang.<ref name=":3" /> Ieu sistem dipikawanoh ogé ku istilah riba mudha'afah (ngalipetgandakaeun duit). Riba jahiliyah mangrupa riba anu diharamkeun ku Allah Swt sakumaha dawuhanana.<ref name=":2" /> '''يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً''' Hartina: "''Hai orang-orang yang beriman, janganlah kamu memakan riba dengan berlipat ganda"'' (QS. Ali Imran [3]: 130).<ref name=":2" /> Conto riba jahiliyah misalna si A boga pihutang ka si B anu bakal dibayar dina hiji waktu nu geus ditangtukeun.<ref name=":2" /> Pas geus ninggang kana waktuna, si A ngomong ka si B "Manéh rék ngalunasan hutang atawa dibéré deui waktu keur ngalunasan tapi maké duit tambahan." <ref name=":2" /> Lamun si B henteu ngalunasan hutangna dina waktuna, si A ménta duit tambahan jeung méré deui waktu, tepi ka dina ahirna hutang si B beuki nambahan mangkali-kali leuwih gedé tina hutang awalna.<ref name=":2" /> ==== Riba Qardh ==== Riba Qardh nyaéta kaleuwihan anu geus ditangtukeun ku pihak nu méré hutang ka pihak nu boga hutang waktu manéhna malikeun hutangna.<ref name=":2" /> Misalna si A daék nginjeumkeun duit ka si B anu gedéna 300 rébu, tapi kalawan sarat si B kudu malikeun deui hutangna bareng jeung duit tambahan (riba) anu gedéna Rp. 350.000,-.<ref name=":2" /><ref name=":5" /> Riba nasi'ah asalna tina kecap fi'il madli ''nasa'a'' anu hartina nunda, nungguan, atawa nyoko kana tambahan waktu anu dibikeun dina pinjaman kalawan méré tambahan atawa niléy leuwih.<ref name=":2" /> Riba nasi'ah idéntik jeung bunga atawa pinjaman.<ref name=":2" /> Contona hiji jalma ngajual sakintal korma jeung sakintal gandum atawa béas dina waktu nu tangtu atawa manéhna ngajual sapuluh [[dinar]] emas jeung saratus dua puluh dirham pérak nepi ka waktu nu tangtu/ henteu langsung.<ref name=":2" /> Salian ti jenis-jenis riba anu geus disebutkeun, ulama syafi'iah nambahkeun hiji jenis riba anu lain nyaéta riba yad.<ref name=":6" /> Riba yad téh kaasup kana jual beuli anu ngakhirkeun pamasrahan (al-Qabdu).<ref name=":6" /> Maksudna papisahna dua urang anu ngalakukeun akad saméméh serah terima, saperti nganggap sampurna jual beuli antara gandum anu syai'r tanpa kudu silih masrahkeun jeung narima di tempat akad.<ref name=":6" /> Numutkeun ulama syafi'iyah riba yad jeung riba nasi'ah sarua aya tutukeuran barang jeung henteu sajenis.<ref name=":6" /> Bédana, riba yad mah ngakhirkeun narima barang sedengkeun riba nasi'ah mah hak jeung waktu akad ditétélakeun yén waktu mayar diakhirkeun sanajan sakeudeung.<ref name=":6" /> Dasar hadits anu nétélakeun ditolakna ieu sistem nyaéta ''"Tidak ada riba kecuali riba nasi’ah" (H.R. al-Bukhari dan Muslim: 2991)''.<ref name=":6" /> == Conto Riba dina Kahirupan Sapopoé == Loba conto riba anu aya dina kahirupa urang sapopoé di antarana:<ref name=":2" /> # Budi rék nginjeum duit ka Héndri 100 rébu, tuluy Héndri méré nginjeum kalawan sarat Budi kudu daék mencetan Hendri salila sajam lantaran geus méré nginjeum duit.<ref name=":2" /> Hal ieu gé kaasup riba lantaran salian ti kudu mayar kawajibanana nu 100 rébu, Budi kudu mencétan Hendri salila sajam.<ref name=":2" /> # Bunga bank konvensional. Waktu urang nginjeum duit ka bank konvensional, urang meunang bunga dina bayaran cicilan.<ref name=":2" /> === Jual Beuli anu Ngandung Riba === ==== Jual beuli ''<nowiki/>'inah'' ==== Aya sababaraha harti ngeunaan jual beuli ''<nowiki/>'inah'' anu ditepikeun ku sababaraha [[ulama]].<ref name=":8" /> Harti anu pangkasohorna nyaéta hiji jalma ngajual barang sacara henteu langsung ka nu meuli, tuluy manéhna meuli deui ti nu meuli tadi sacara tunai kalawan harga anu leuwih murah.<ref name=":8" /> Tujuan tina ieu transaksi nyaéta keur ngakalan sangkan anu ngajual meunangkeun untung tina transaksi utang piutang.<ref name=":8" /> Misalna, anu boga lahan [[Taneuh|tanah]] hayang diinjeuman duit ku si miskin.<ref name=":8" /> Lantaran harita kénéh manéhna teu boga duit sacara tunai, nu boga tanah ngomong ka si miskin, " Ieu tanah ku kuring dijual ka manéh sacara kiridit anu hargana 200 juta sarta kudu dilunasan dua taun ka hareup".<ref name=":8" /> Sabulan sanggeus éta, anu boga tanah ngomong deui ka si miskin, "Ayeuna kuring rék meuli deui éta tanah kalawan harga 170 juta sacara tunai".<ref name=":8" /> Hartina, anu boga tanah ngan saukur ngakalan sangkan manéhna meunang untung.<ref name=":8" /> Manéhna hayang nginjeumkeun duit 170 juta kalawan duit nu kudu dibalikeun 200 juta, nepi ka manéhna boga untung 30 juta.<ref name=":8" /> Tanah ngan saukur jadi perantara, anu hayang ditéanganana mah ngan saukur untungna wungkul.<ref name=":8" /> Ieu anu disebut transaksi ''<nowiki/>'inah''.<ref name=":8" /> Ieu hal kaasup kana riba lantaran unggal piutang anu ngadatangkeun kauntungan, éta kaasup riba.<ref name=":8" /> Ngeunaan hukum jual beuli 'inah, para fuqoha béda pamadegan lantaran penggambaran éta jual beuli anu béda-béda.<ref name=":8" /> [[Imam Abu Hanifah]], [[Imam Maliki|Imam Malik]], jeung [[Imam Ahmad]] ngalarang éta jual beuli.<ref name=":8" /> Sedengkeun sakumaha anu disaurkeun ku [[Imam Syafi'i|Imam Asy-Syafi'i]], anjeunna ''membolehkan'' ieu jual beuli lantaran anjeunna ngan saukur ningali tina akad sacara lahiriyah nepi ka nganggap rukunna geus kacumponan sarta henteu merhatikeun ayana niat lain nu aya satukangeun éta.<ref name=":8" /> Sawatara alesan anu ngaharamkeun ieu jual beuli nyaéta: # keur nutup rapet-rapet jalan riba.<ref name=":8" /> Lamun ieu jual beuli dihalalkeun, sarua waé jeung ngalalkeun transaksi nukeurkeun duit 200 juta ku 170 juta tapi anu salah sahijina katunda.<ref name=":8" /> Ieu hal sarua waé jeung riba.<ref name=":8" /> # Larangan jual beuli ''<nowiki/>'inah'' disebutkeun dina hadits,<ref name=":8" /> إِذَا تَبَايَعْتُمْ بِالْعِينَةِ وَأَخَذْتُمْ أَذْنَابَ الْبَقَرِ وَرَضِيتُمْ بِالزَّرْعِ وَتَرَكْتُمُ الْجِهَادَ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ ذُلاًّ لاَ يَنْزِعُهُ حَتَّى تَرْجِعُوا إِلَى دِينِكُمْ “''Jika kalian berjual beli dengan cara ‘inah, mengikuti ekor sapi (maksudnya: sibuk dengan peternakan), ridha dengan bercocok tanam (maksudnya: sibuk dengan pertanian) dan meninggalkan jihad (yang saat itu fardhu ‘ain), maka Allah akan menguasakan kehinaan atas kalian. Allah tidak akan mencabutnya dari kalian hingga kalian kembali kepada agama kalian''” (HR. Abu Daud no. 3462. Syaikh Al Albani nyebutkeun yén ieu hadits ''shahih''. Tingali ‘Aunul Ma’bud, 9: 242).<ref name=":8" /> ==== Jual beli ''muzabanah'' jeung ''muhaqolah'' ==== ''Muzabanah'' nyaéta unggal jual beuli dina barang anu teu dipikanyaho takaran, timbangan, atawa jumlahna ditukeruan jeung barang lain anu geus puguh takaranana, timbangan, jeung jumlahna.<ref name=":8" /> Contona nukeurkeun korma anu geus dikilo jeung korma anu masih kénéh dina [[tangkal]].<ref name=":8" /> Di dieu aya riba lantaran henteu jelasna takarana dua korma anu bakal ditukeur.<ref name=":8" /> Padahal salah sahiji sarat lamun urang rék nukeuran barang ribawi nyaéta kudu sajenis, kudu tunai, jeung takaranna kudu sarua.<ref name=":8" /> Ti ‘Abdullah bin ‘Umar ''radhiyallahu ‘anhuma'', anjeunna sasauran,<ref name=":8" /> أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ – صلى الله عليه وسلم – نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ . وَالْمُزَابَنَةُ اشْتِرَاءُ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ كَيْلاً ، وَبَيْعُ الْكَرْمِ بِالزَّبِيبِ كَيْلاً “''Rasulullah shallallahu ‘alaihi wa sallam melarang dari jual beli muzabanah. Yang dimaksud muzabanah adalah seseorang membeli buah (yang masih di pohon) ditukar dengan kurma yang sudah dikilo atau membeli anggur yang masih di pohon ditukar dengan anggur yang sudah dikilo''” (HR. Bukhari no. 2185 dan Muslim no. 1542).<ref name=":8" /> ''Muhaqolah'' nyaéta jual beuli kalawan nukeurkeun gandum anu masih kénéh jadi [[paré]] (anu aya dina mayang/bulir) jeung gandum anu geus bersih ku cara ngan saukur ditaksir takaranana.<ref name=":8" /> Lamun ieu hal kajadianana dina gandum/barang ribawi, maka aya riba lantaran dina patukeur-tukeur gandum jeung gandum deui kudu dina takaran anu sarua.<ref name=":8" /> Ti Ibnu ‘Abbas ''radhiyallahu ‘anhuma'', anjeunna sasauran,<ref name=":8" /> نَهَى النَّبِىُّ – صلى الله عليه وسلم – عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ “''Nabi shallallahu ‘alaihi wa sallam melarang dari jual beli muhaqolah dan muzabanah''” (HR. Bukhari no. 2187 dan Muslim no. 1536).<ref name=":8" /> Tapi aya wangun jual beuli anu dihalalkeun padahal sarua jeung ''muzabanah'' ogé ''muhaqolah'' nyaéta anu disebut jual beuli ''<nowiki/>'aroya''.<ref name=":8" /> 'Aroya nyaéta patukeur-tukeur korma baseuh jeung korma garing waktu aya pangabutuh.<ref name=":8" /> Ibnu Hajar sasauran,<ref name=":8" /> لَا تَجُوزُ الْعَرِيَّة إِلَّا لِحَاجَةِ صَاحِبِ الْحَائِطِ إِلَى الْبَيْعِ أَوْ لِحَاجَةِ الْمُشْتَرِي إِلَى الرُّطَبِ “''Tidak boleh melakukan transaksi ‘aroya kecuali dalam keadaan hajat yaitu si penjual sangat butuh untuk menjual atau si pembeli sangat butuh untuk mendapatkan kurma basah''” (Fathul Bari, 4: 393).<ref name=":8" /> Para ulama ngajelaskeun yén jual beuli aroyah bisa dilakukeun kalawan sarat:<ref name=":8" /> # bisa ditaksir pisabarahaeun korma baseuh lamun geus jadi garing.<ref name=":8" /> # Anu ditukeurkeun teu meunang leuwih ti lima wasaq (1 wasaq=60 sho, 1 sho= 2,176&nbsp;kg, 1 wasaq= 130, 56&nbsp;kg).<ref name=":8" /> # Dilakukeun ku jalma anu butuh kurma baseuh.<ref name=":8" /> # Jalma anu hayang kurma baseuh henteu boga duit, manéhna ngan ukur boga korma garing jeung manéhna bisa naksir (Manhajus Salikin, 142).<ref name=":8" /> ==== Jual beuli daging jeung sato ==== Henteu meunang ngalakukeun jual beuli kawas kieu.<ref name=":8" /> Anu kudu dilakukeun nyaéta saméméhna éta [[sato]] kudu beresih tina [[tulang]], sanggeus éta bisa ditukeuran jeung [[daging]].<ref name=":8" /> Lamun aya leuwihna dina takaran atawa timbangan, maka hal ieu kaasup kana riba fadl.<ref name=":8" /> Contona jual beuli embé anu hirup kénéh ditukeuran jeung daging [[embé]].<ref name=":8" /> Ti Sa'id bin Al Musayyib, anjeunna sasauran.<ref name=":8" /> أَنَّ النَّبِىَّ -صلى الله عليه وسلم- نَهَى عَنْ بَيْعِ اللَّحْمِ بِالْحَيَوَانِ “''Nabi shallallahu ‘alaihi wa sallam melarang dari jual beli daging dan hewan''” (HR. Malik dina muwatho’na 2: 655, Al Baihaqi 5: 296, Hakim dina mustadroknya 5: 357.).<ref name=":8" /> Al Baghowo nyebutkeun yén hadits Ibnul Musayyib sanajan mursal tapi dikuatan ku amalan sahabat.<ref name=":8" /> Imam Syafi'i sorangan nganggap hadits mursal ti Sa'id bin Al Musayyib Tingali SyarhAs Sunnah 8: 77).<ref name=":8" /> ==== Jual beuli kredit ngaliwatan pihak katilu (''leasing'') ==== [[Gambar:Credit-cards.jpg|jmpl|Kartu kiridit, anu kaasup kana salah sahiji praktek riba di jaman kiwari]] Jual beuli sacara [[krédit]] mimitina mah bisa salila henteu ngalakukeun hal anu dilarang.<ref name=":8" /> Tapi perlu diperhatikeun yén jual beuli krédit kudu ningali sababaraha kritéria.<ref name=":8" /> Lamun teu diperhatikeun, urang bisa asup kana riba.<ref name=":8" /> kritériana di antarana nyaéta:<ref name=":8" /> # barang anu dikiriditkeun geus jadi milik anu ngajual misalna [[bank]].<ref name=":8" /> Contona krédit mobil, dina kondisi siga kieu, anu meuli bisa meuli éta mobil sacara krédit kalawan harga anu geus ditangtukeun tanpa ayana denda lamun telat mayar.<ref name=":8" /> Antara nu meuli jeung nu ngajual geus satuju iraha rék mayar cicilan, naha unggal [[Bulan (wayah)|bulan]] atawa sarupaning kitu.<ref name=":8" /> Dina ieu hal geus aya angsuran mimiti (DP) sarta sésana dibayarkeun di ahir.<ref name=":8" /> # Barangna lain milik anu ngajual (bank) tapi milik pihak katilu.<ref name=":8" /> Anu meuli ménta ka bank keur pangmeulikeun heula éta barang.<ref name=":8" /> Tuluy nu meuli nyieun kasapakatan jeung pihak bank yén manéhna bakal meuli éta barang ti bank.<ref name=":8" /> Tapi kalawan sarat, éta barang geus jadi milik bank, lain milik pihak katilu.<ref name=":8" /> Ku lantaran éta, anu ngajamin karuksakan jeung lain sajabana nyaéta bank, lain pihak katilu.<ref name=":8" /> Ayeuna, anu meuli bisa meuli éta barang ti bank kalawan harga anu geus disatujuan ku dua pihak.<ref name=":8" /> Tapi, ieu jual beuli kudu nyumponan dua sarat nyaéta hargana jelas di antara dua pihak, sanajan aya tambahan tina harga meuli bank ti pihak katilu; jeung euweuh denda lamun telat mayar cicilan.<ref name=":8" /> Lamun salah sahiji tina dua sarat éta henteu kacumponan, maka bakal kaasup kana riba.<ref name=":8" /> Anu kahiji, bisa jadi meuli hiji barang anu can dipasrahkeun sacara sampurna, hartina can jadi milik bank tapi geus dijual ka nu meuli.<ref name=":8" /> Ti [[Ibnu 'Abbas]] radhiyallahu 'anhuma, Rasulullah sasauran,<ref name=":8" /> مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ “''Barangsiapa yang membeli bahan makanan, maka janganlah ia menjualnya kembali hingga ia selesai menerimanya''.” Ibnu ‘Abbas mengatakan, “Aku berpendapat bahwa segala sesuatu hukumnya sama dengan bahan makanan.” (HR. Bukhari no. 2136 dan Muslim no. 1525)<ref name=":8" /> Ibnu ‘Umar ''radhiyallahu ‘anhuma'' sasauran<ref name=":8" /> كُنَّا فِى زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- نَبْتَاعُ الطَّعَامَ فَيَبْعَثُ عَلَيْنَا مَنْ يَأْمُرُنَا بِانْتِقَالِهِ مِنَ الْمَكَانِ الَّذِى ابْتَعْنَاهُ فِيهِ إِلَى مَكَانٍ سِوَاهُ قَبْلَ أَنْ نَبِيعَهُ. “''Kami dahulu di zaman Rasulullah shallallahu ‘alaihi wa sallam membeli bahan makanan. Lalu seseorang diutus pada kami. Dia disuruh untuk memerintahkan kami agar memindahkan bahan makanan yang sudah dibeli tadi ke tempat yang lain, sebelum kami menjualnya kembali''.” (HR. Muslim no. 1527)<ref name=":8" /> Atawa bisa jadi asup kana riba lantaran wangunna sarua jeung ngahutangkeun [[mobil]] ka nu meuli tuluy nyokot kauntungan tina hutang.<ref name=":8" /> Padahal para ulama geus satuju kana haramna kauntungan anu dicokot tina hutang piutang.<ref name=":8" /> ==== Jual beuli utang jeung utang ==== Wangunna nyaéta hiji jalma meuli hiji barang ka nu lain kalawan jangka waktu, tapi éta barang can dipasrahkeun.<ref name=":8" /> Nalika waktuna geus datang, barang anu dipesen can jadi waé, tuluy anu meuli ngomong, "Jual éta barang ka urang nepi ka cunduk ka waktuna, engké urang bakal méré leuwihna".<ref name=":8" /> Jual beuli kacumponan tapi can aya serah tarima barang.<ref name=":8" /> Wangun jual beuli ieu nyaéta ngajual hiji barang anu can aya jeung barang anu can aya ogé, sarta ayana riba lantaran dibarengan ku aya leuwihna.<ref name=":8" /> Ti Ibnu 'Umar radhiyallahu 'anhuma, anjeunna sasauran,<ref name=":8" /> أَنَّ النَّبِىَّ -صلى الله عليه وسلم- نَهَى عَنْ بَيْعِ الْكَالِئِ بِالْكَالِئِ “''Nabi shallallahu ‘alaihi wa sallam melarang dari jual beli utang dengan utang''” (HR. Ad Daruquthni 3: 71, 72. Syaikh Al Alabni nyebutkeun yén ieu hadits dhoif sakumaha dina Dho'iful Jaami' 6061).<ref name=":8" /> Tapi harti ieu hadits bener sakumaha anu geus disatujuan ku para ulama yén teu meunang jual beuli hutang jeung hutang.<ref name=":8" /> Ku lantaran ieu dina jual beuli salam (duit heula karak barangna) lumaku aturan duit sacara utuh jeung tunal henteu meunang aya anu ditunda.<ref name=":8" /> == Referensi == {{Reflist}} {{Sipat awon dina Islam}} [[Kategori:Hukum Islam]] 1481suqb28bkama5wn3g8kq6tkjzb3l 2 98506 708942 674249 2026-05-06T15:33:28Z Rachmat04 10846 Rachmat04 mindahkeun kaca [[Pamaké:Sofi Solihah]] ka [[Pamaké:Oceanmuse]]: Secara otomatis memindahkan halaman ketika mengganti nama pengguna "[[Special:CentralAuth/Sofi Solihah|Sofi Solihah]]" menjadi "[[Special:CentralAuth/Oceanmuse|Oceanmuse]]" 674249 wikitext text/x-wiki {{#babel:su|id-5|en-4|bew-1}} == ''Soal gua sendèwèk (Batavian)'' == Tabé! Ana orang Sunda nyang kebetulan orang nyang nyablag Betawi. Ana lagi ngeja pemegaran basa Sunda deri tetulisan èn masarakat Sunda. Ana tuh demen banget ama èlmu sejarah, mar pèngèn banget belajar soal budaya atawa kebasaan. Nuhun! <nowiki>~~Sofi Solihah~</nowiki> == ''Soal abdi sorangan (Sundanese)'' == Sampurasun! Simkuring téh urang Sunda nu kabeneran keur diajar saeutik basa Betawi. Simkuring keur midamel pangembangan basa Sunda tina seseratan boh sareng urang Betawi atawa urang Sunda. Simkuring resep pisan kana dunya sajarah, mung resep lamun diajar kana perkara budaya atawa linguistik. Hatur nuhun! <nowiki>~~Sofi Solihah~</nowiki> == ''Terkait dengan saya (Indonesian)'' == Halo! Saya adalah orang Sunda yang juga berbahasa ibu Sunda. Saya sedang melaksanakan pengembangan bahasa khususnya Sunda dari tulisan dan masyarakat baik Sunda maupun Betawi. Saya tertarik pada ilmu masa lampau, yakni sejarah. Tetapi ingin belajar terkait bahasa dan linguistik lebih lanjut. Terima kasih! <nowiki>~~Sofi Solihah~</nowiki> == ''About me (English)'' == Hello! I am a Sundanese who also speaks Sundanese as a mother tongue. I am working on language development, especially Sundanese, from the writings and people of both Sundanese and Betawi. I am interested in the science of the past, namely history. But would like to learn more about language and linguistics. Thank you! <br /> {| class="wikitable" {{Peserta WikiLatih|di=Bandung|tgl=14 September 2019}} |} jtyo03iq8fwnaktjuf81x2qisawvleu 0 99837 708944 708886 2026-05-06T17:25:44Z Henri Aja 25056 Reverted 3 edits by [[Special:Contributions/~2026-27213-14|~2026-27213-14]] ([[User talk:~2026-27213-14|talk]]) to last revision by 114.125.68.169 (TwinkleGlobal) 708944 wikitext text/x-wiki {{infobox person | image = Tiara Andini Photoby JodieOctora.jpg | name = Tiara Andini | birth_name = Tiara Anugrah Eka Setyo Andini | birth_date = {{birth date and age|2001|9|23}} | birth_place = [[:id:Patrang, Jember|Patrang]], [[Jember]], [[Indonesia]] | othername = Tiara Idol, Tiara Anugrah | occupation = [[Penyanyi]], [[Artis]] | nationality = [[Indonesia]] | alma_mater = SD Al-Furqan Jember <br> SMP Negeri 3 Jember <br> SMA Muhammadiyah 3 Jember | years_active = | mother = Sari Yoshida Setyoastri | father = Deddy Nugroho | website = {{Instagram|tiaraandini}}<br>{{Twitter|initiaraandini}} }} '''Tiara Anugrah Eka Setyo Andini''' ({{lahirmati|[[:id:Patrang, Jember|Patrang]]|23|9|2001}}) ogé katelah nami panggung '''Tiara Andini''' nyaéta [[penyanyi]] ti [[Jember]], [[Indonesia]].<ref>{{Cite web|date=2019-09-17|title=Indonesian Idol|url=https://id.m.wikipedia.org/wiki/Indonesian_Idol|journal=Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas|language=id}}</ref><ref>[https://www.tribunnews.com/nasional/2020/01/28/indonesian-idol-tiara-anugrah-raih-5-standing-ovation-dari-juri-judika-kagum-dengan-penampilannya Indonesian Idol: Tiara Anugrah Raih 5 Standing Ovation dari Juri, Judika Kagum dengan Penampilannya] Tribunnews.com. Diakses 28 Januari 2020.</ref><ref>[https://www.inews.id/lifestyle/music/tiara-raih-5-standing-ovation-anang-hermansyah-hari-ini-lahir-superstar Tiara Raih 5 Standing Ovation, Anang Hermansyah: Hari Ini Lahir Superstar] inews.id. Diakses 28 Januari 2020.</ref><ref>[https://celebrity.okezone.com/read/2020/01/28/598/2159551/dapat-5-standing-ovation-di-indonesian-idol-anang-sebut-tiara-superstar Dapat 5 Standing Ovation di Indonesian Idol, Anang Sebut Tiara Superstar] okezone.com. Diakses 28 Januari 2020.</ref> == Rujukan == {{Reflist}} == Tumbu luar == * {{instagram|tiaraandini}} * {{twitter|initiaraandini}} {{DEFAULTSORT:Tiara Andini}} [[Kategori:Panyanyi Indonesia]] {{Biografi-pondok}} 27d3k4sai1h5rtn2e6q9eblps1v7arx 3 102129 708940 703707 2026-05-06T15:33:27Z Rachmat04 10846 Rachmat04 mindahkeun kaca [[Obrolan pamaké:Sofi Solihah]] ka [[Obrolan pamaké:Oceanmuse]]: Secara otomatis memindahkan halaman ketika mengganti nama pengguna "[[Special:CentralAuth/Sofi Solihah|Sofi Solihah]]" menjadi "[[Special:CentralAuth/Oceanmuse|Oceanmuse]]" 703707 wikitext text/x-wiki <div class="plainlinks" style="float: right; padding:0em; margin:0 0 1em 1em;background-color:#FFF;"> <p style="color:#FFF; font-weight: bold; padding:0.5em; background-color:#438EDF;border-radius: 0.2em;">Nyangkem Wikipédia</p> * [[Pamaké:Jimbo Wales/Kedalan prinsip dadasar Wikipédia|Kedalan pangadeg]] * [[Wikipedia:Ngeunaan|Dadaran singget Wikipédia]] * [[Pitulung:Eusi|Pituduh lengkep]] <p style="color:#FFF; font-weight: bold; padding:0.5em; margin-top: 1.2em; background-color:#E47B10;border-radius: 0.2em;">Jadi Éditor</p> * [[Wikipedia:Pituduh nyieun artikel|Ngamimitian nyieun artikel]] * [[Wikipedia:Pitulung|Pitulung]] jeung [[Wikipedia:Artikel munggaran Anjeun|Artikel munggaran Anjeun]] * [[Wikipedia:Cutat rujukan|Cutat rujukan]] ku cara [[Wikipedia:Nyutat Wikipédia|Nyutat Wikipédia]] * [[Wikipedia:Sawala|Sawala (wangkongan)]] <p style="color:#FFF; font-weight: bold; padding:0.5em; margin-top: 1.2em; background-color:#4DB93A;border-radius: 0.2em;">Kaca Pamaké Anjeun</p> * [[Pamaké:{{PAGENAME}}|Kaca pamaké anjeun]] <small>([[Wikipedia:Pituduh (kaca pamake)|pitulung]])</small> * [[Wikipedia:Kotrétan|Kotrétan]] <!--<small>([[Wikipedia:Pituduh nyieun kotrétan|pitulung]])</small>--> <p style="color:#FFF; font-weight: bold; padding:0.5em; margin-top: 1.2em; background-color:#A972D8;border-radius: 0.2em;">Panglawungan</p> * [[Portal:Panglawungan|Kaca utama panglawungan]]<!-- * [[Portal:Kagiatan panglawungan|Sarupaning kagiatan panglawungan]] * [[Portal:Proyèk panglawungan|Sarupaning proyèk panglawungan]]--> </div> <big><big>Wilujeng sumping di Wikipédia, {{PAGENAME}}!</big></big><hr /> Sampurasun, simkuring baris nyamat anjeun minangka Wikipédiawan. Wikipédia mangrupa énsiklopédi bébas anu digarap réréongan, terus-tumerus diwangun ku sadaya pamaké. Wikipèdia basa Sunda kiwari kakarék {{NUMBEROFARTICLES}}&nbsp;artikel. Sakabéh artikel di Wikipédia basa Sunda ditulis tur dimumulé ku para rélawan siga anjeun. Mangga lakonan lèngkah munggaran anjeun ku sawatara pituduh anu aya di lebah katuhu, atawa nulis di kaca [[Wikipedia:Sawala|Sawala]]. Wikipédia neueul kana sawatara prinsip dasar anu dipihormat ku sakumna: # énsiklopedis tur anteb (ngandelkeun sumber anu sohéh) # jihat sawangan nétral (teu ngandung unsur promosi) # watekna nembrak sarta mihormat hak cipta (teu asal nyalin atawa plagiat) # étika (lumuhung kana kasopanan tur konsénsus) # bébas pikeun ngarobah (nyimpen sakabéh jujutan) Hayu urang ngaronjatkeun Wikipédia basa Sunda sangkan leuwih hadé, kontribusi anjeun diantos pisan. Mugia anjeun sugema boh macana boh nulisna di Wikipédia. Wilujeng ngontribusi! <div style="font-size: 11pt; font-family: Tw Cen MT; letter-spacing: 0px;">Pikeun nanda tangan obrolan, dina panungtung obrolan anjeun ketikeun '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' (opat kali tanda gelombang/tilde).</div><div style="font-size: 12pt; font-family: Segoe Script; letter-spacing: 0px; text-align:right;">[[Wikipedia:Babel/su-0|don't speak Sundanese?]]</div><hr style="width:65%; height:18px; background-color:#2EFEF7; color:#444; margin-top:-46px;" ><br/> [[Pamaké:A2613|A2613]] ([[Obrolan pamaké:A2613|sawala]]) 25 April 2021 08.47 (UTC) :'''<nowiki>~~~~</nowiki>''' [[Pamaké:Sofi Solihah|Sofi Solihah]] ([[Obrolan pamaké:Sofi Solihah#top|sawala]]) 13 Désémber 2021 14.01 (UTC) ::'''<nowiki>~~~~</nowiki>''' [[Pamaké:Sofi Solihah|Sofi Solihah]] ([[Obrolan pamaké:Sofi Solihah#top|sawala]]) 19 Juli 2025 04.50 (UTC) ==Uleman== sampurasun, sim kuring ngulem ka anjeun pikeun nyatakeun sora di pamundutan pikeun jadi kuncén wikipédia basa sunda di [https://su.m.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kunc%C3%A9n/Pamundut_jadi_kunc%C3%A9n#Zulf_kanggo_janten_Kunc%C3%A9n_2 diyeu] Diantos Hatur nuhun.[[User:Rarani|<span style="color:#000000;font-weight:bold;font-family:cursive, serif">RaRani</span>]] ^{[[User talk:rarani|<span style="color:#000000;font-size:small;font-family:cursive, serif;">(Talk)</span>]]} 9 Juni 2025 02.56 (UTC) == Plecing kangkung == sampurasun, abdi badé tumaros ari panyebutana nu lereus Plecing kangkung atawa "Plécing kangkung" .nuhun <span style="border:3px outset;border-radius:9pt 0;padding:1px 7px;background:linear-gradient(to bottom right, blue,#00FF7F)">[[User:Zulf|<span style="color:#fff;font:1em Lucida Sans">🍃Zulf🍃</span>]]</span>^{[[User talk:Zulf|''talk'']]} 19 Désémber 2025 03.49 (UTC) :Rampes, Kang @[[Pamaké:Zulf|Zulf]] :Simkuring téh naros ka réncangan anu urang Lombok, saurna "Plecing" (panginten diaosna sapertos 'e' dina 'Brebes'), Kang. Bilihna lepat mangga punten koréksina. :Hatur nuhun. [[Pamaké:Sofi Solihah|Sofi Solihah]] ([[Obrolan pamaké:Sofi Solihah#top|sawala]]) 22 Désémber 2025 11.13 (UTC) ::@[[Pamaké:Sofi Solihah|Sofi Solihah]] ouh kitu muhun atuh ari kitumah..mangga di lajeung. <span style="border:3px outset;border-radius:9pt 0;padding:1px 7px;background:linear-gradient(to bottom right, blue,#00FF7F)">[[User:Zulf|<span style="color:#fff;font:1em Lucida Sans">🍃Zulf🍃</span>]]</span>^{[[User talk:Zulf|''talk'']]} 22 Désémber 2025 15.45 (UTC) :::@[[Pamaké:Zulf|Zulf]] Muhun siap [[Pamaké:Sofi Solihah|Sofi Solihah]] ([[Obrolan pamaké:Sofi Solihah#top|sawala]]) 22 Désémber 2025 23.40 (UTC) == A star for you too== {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Surreal Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Gerçeküstü Yıldız''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | For the magnificent way you elaborated on the article about [[İskilip dolması]], for your precious effort and extraordinary perseverance. Hatur nuhun.[[Pamaké:Satirdan kahraman|Satirdan kahraman]] ([[Obrolan pamaké:Satirdan kahraman|sawala]]) |} cefxtm1g1hdr6elslvo8x97ds79t4oh 0 107931 708930 706185 2026-05-06T15:06:45Z Dinototosugiarto 11449 708930 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | bodestyle = width: 220px; font-size: 90%; | title = Akhlak Mazmumah | title_ar = الأَخْلَاقُ المَذْمُومَةُ | image = [[file:Drought.jpg|180px|center|Ibarat taneuh anu bengkah, akhlak mazmumah ngaruksak kasuburan iman.]] | caption = "Ilustrasi" jiwa anu garing. | label1 = Harti | data1 = Akhlak anu kacela / goréng | label2 = Istilah séjén | data2 = Akhlak Sayyi'ah | label3 = Sumber Utama | data3 = Hawa nafsu & pangaruh sétan | label4 = Sipat Dasar | data4 = Sombong, Riya, Dengki, Hianat | label5 = Pangaruh | data5 = Karuksakan amal & siksa Allah | label6 = Cara Ngoméan | data6 = Tazkiyatun Nafs (Ngabersihkeun jiwa) }} '''Akhlak Mazmumah''' ({{lang-ar|الأَخْلَاقُ المَذْمُومَةُ}}) nyaéta sakabéh tingkah laku, budi pekerti, atawa tabiat anu goréng sarta dilarang ku syariat Islam sabab matak ngarugikeun ka diri sorangan anapon ka batur.<ref>{{cite book |last=Al-Ghazali |title=Ihya Ulumuddin |publisher=Darul Fikr}}</ref> Ieu akhlak mangrupa lawan tina [[Akhlak Mahmudah]] sarta jadi tanda ayana panyakit dina jero haté saurang manusa.<ref>{{cite web |url=https://republika.co.id |title=Bahaya Akhlak Mazmumah}}</ref> == Filosofi anu Jero == Sacara filosofis, akhlak mazmumah téh mangrupa "[[Hijab]]" (halangan) anu nutupan cahaya Ilahi dina jero [[ruh]] manusa. Upami akhlak mahmudah téh mangrupa kamerdékaan [[jiwa]], mangka akhlak mazmumah nyaéta bentuk "Penjara Égo". Nalika hiji jalma miboga sipat sombong ([[takabbur]]), manéhna sabenerna keur kaleungitan réalitas dirina salaku mahluk anu lemah, sarta nyoba maké "papakean" anu ngan saukur pantes keur Gusti Allah. Dina jihat tasawuf, akhlak mazmumah asalna tina ''[[Hubbud Dunya]]'' (mirosé dunya sacara kaleuleuwihi) anu ngalahirkeun sipat sarakah jeung medit. Ieu sipat téh ibarat racun; sakali nanceb dina haté, manéhna bakal ngahakan sagala kahadéan anu geus dipigawé. Filosofi ngoméanana nyaéta ku cara ''[[Takhalli]]'', nyaéta ngosongkeun atawa miceun sipat-sipat kotor tina jiwa saméméh urang bisa ngahiasna ku sipat-sipat anu mulya. == Conto-Conto Utama == Aya sababaraha panyakit haté anu kaasup kana akhlak mazmumah: # [[Hasad]] (Dengki): teu resep ningali batur meunang ni'mat sarta miharep éta ni'mat leungit ({{rtl-lang|ar|إِيَّاكُمْ وَالْحَسَدَ فَإِنَّ الْحَسَدَ يَأْكُلُ الْحَسَنَاتِ}} — HR. Abu Dawud).<ref>{{cite web |url=https://sunnah.com/abudawud:4903 |title=Sunan Abi Dawud 4903}}</ref> # [[Riya]]: Migawé amal ibadah ngan saukur hayang dipuji ku manusa, sanés karana Allah. # [[Ujub]]: Ngarasa hébat ku diri sorangan sarta nganggap remeh ka batur. # [[Namimah]]: Ngadu-ngadu omongan sangkan batur papaséan. == Dasar Hukum == === Al-Qur'an === Allah SWT ngalarang sipat sombong jeung agul ku diri sorangan: <blockquote> {{rtl-lang|ar|وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا}} <br/>''"Jeung ulah maranéh leumpang di bumi kalayan sombong."'' (QS. Al-Isra: 37).<ref>{{cite web |url=https://quran.com/17/37 |title=Surah Al-Isra - 37}}</ref> </blockquote> === Hadist === Sipat mazmumah saperti hianat mangrupa tanda tina sipat munafik: <blockquote> {{rtl-lang|ar|آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ}} <br/>''"Ciri jalma munafik téh aya tilu: lamun ngomong bohong, lamun jangji sulaya, jeung lamun dipercaya hianat."'' (HR. Bukhari).<ref>{{cite web |url=https://sunnah.com/bukhari:33 |title=Sahih al-Bukhari 33}}</ref> </blockquote> == Akibat Akhlak Mazmumah == * Ngaruksak Pahala: Ibarat [[seuneu]] anu ngahakan [[suluh]] garing. * Ngajauhkeun tina Surga: Moal asup surga jalma anu dina haténa aya sipat sombong sanajan sagedé siki sasawi ({{rtl-lang|ar|لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ}} — HR. Muslim).<ref>{{cite web |url=https://sunnah.com/muslim:91 |title=Sahih Muslim 91}}</ref> * Ngabalukarkeun ''Perpecahan'': Ngancurkeun tali silaturahmi jeung duduluran. == Rujukan == {{reflist}} {{Sipat awon dina Islam}} [[Kategori:Islam]] [[Kategori:Akhlak]] [[Kategori:Etika]] 04yt40bjgtjv0yr5qg8zlvg54q1cmy8 0 107932 708939 706188 2026-05-06T15:21:03Z Dinototosugiarto 11449 Nambihan kategori 708939 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | bodestyle = width: 220px; font-size: 90%; | title = Takabbur | title_ar = التَّكَبُّرُ | image = [[file:Grupello Narcisse.jpg|180px|center|Ilustrasi jalma nu ngarasa luhur.]] | caption = Reueus kaleuleuwihi ku diri sorangan | label1 = Harti | data1 = Sombong, adigung | label2 = Lawan | data2 = [[Tawadhu]] | label3 = Hukum | data3 = Haram | label4 = Akar | data4 = Rasa leuwih ti batur | label5 = Dampak | data5 = Nolak bebeneran | label6 = Dasar | data6 = [[Al-Qur'an]] & [[Sunnah]] }} '''Takabbur''' ({{lang-ar|التَّكَبُّرُ}}) atanapi sombong nyaéta hiji sikep méntal sarta lampah anu némbongkeun rasa leuwih punjul, leuwih mulya, atawa leuwih hébat batan batur, bari nganggap réméh ka sasama.<ref>{{cite book |last=Al-Ghazali |title=Ihya Ulumuddin |publisher=Darul Fikr}}</ref> Dina Islam, takabbur kaasup kana [[Akhlak Mazmumah]] anu pangbahayana sabab ieu mangrupa dosa munggaran anu dipigawé ku [[Iblis]].<ref>{{cite web |url=https://nu.or.id |title=Bahaya Sifat Takabbur |publisher=NU Online}}</ref> == Filosofi== Sacara filosofis, takabbur téh mangrupa "Halusinasi Spiritual". Jalma anu takabbur sabenerna keur hirup dina ''[[fatamorgana]]''; manéhna ngarasa miboga kasampurnaan, padahal sakabéh anu dipiboga (harta, rupa, kacerdasan) téh saukur titipan anu sipatna samentara. Sombong téh ibarat maké pakéan anu sanés hakna. Dina [[hadits qudsi]], Allah negeskeun yén kaagungan jeung kasombongan téh mangrupa "papakéan" Mantenna; saha waé mahluk anu wani maké éta papakéan, mangka bakal ditarajang ku benduna Allah. Dina jihat éksisténsial, takabbur ngajadikeun manusa "lolong" kana [[hakékat]] dirina salaku mahluk anu asalna tina sari pati taneuh sarta bakal balik deui jadi taneuh. Jalma sombong sabenerna keur ngawangun bénténg antara dirina jeung bebeneran. Nalika haté geus pinuh ku rasa agul, mangka hidayah moal bisa asup, sabab cai bebeneran ngan bakal ngocor ka tempat anu handap ([[tawadhu]]), moal bisa cicing di tempat anu luhur (takabbur). == Ciri jeung Hakékat Takabbur == Rasulullah SAW parantos ngawatesan hakekat sombong dina dua perkara utama: # [[Batarul Haqq]]: Nolak bebeneran sabab ngarasa éta bebeneran datangna tina jalma anu dianggap leuwih handap. # [[Ghamthun Naas]]: Nganggap réméh, ngahina, atawa ngaleutikkeun ajén jalma séjén ({{rtl-lang|ar|الْكِبْرُ بَطَرُ الْحَقِّ وَغَمْطُ النَّاسِ}} — HR. Muslim).<ref>{{cite web |url=https://sunnah.com/muslim:91 |title=Sahih Muslim 91}}</ref> == Dasar Hukum == === Al-Qur'an === Allah SWT henteu mikaresep ka jalma anu sombong sarta agul ku dirina: <blockquote> {{rtl-lang|ar|إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرِينَ}} <br/>''"Saéstuna Mantenna (Allah) henteu mikaresep ka jalma-jalma anu sombong."'' (QS. An-Nahl: 23).<ref>{{cite web |url=https://quran.com/16/23 |title=Surah An-Nahl - 23}}</ref> </blockquote> === Hadist === Sipat sombong sanajan sagedé siki sasawi bisa jadi pangahalang asup ka surga: <blockquote> {{rtl-lang|ar|لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ}} <br/>''"Moal asup surga jalma anu dina haténa aya sipat sombong sanajan sagedé siki sasawi."'' (HR. Muslim).<ref>{{cite web |url=https://sunnah.com/muslim:91 |title=Sahih Muslim 91}}</ref> </blockquote> == Tingkatan Takabbur == Numutkeun para ulama, hususna [[Al-Ghazali|Imam Al-Ghazali]], takabbur téh aya sababaraha tingkatan dumasar kana objékna: * '''Takabbur ka Allah:''' Ieu mangrupa tingkatan anu pangparahna, nyaéta nalika manusa nolak ibadah atawa ngarasa teu butuh ku Pangéran.<ref>Al-Ghazali. ''Ihya Ulumuddin''. Beirut: Darul Ma'rifah. Jilid 3, h. 343.</ref> Conto nyata nyaéta [[Namrud]] jeung [[Fir'aun]].<ref>QS. Al-Baqarah: 258; QS. Al-Qashash: 38.</ref> * '''Takabbur ka Rasul:''' Nolak nuturkeun ajaran para Nabi kusabab ngarasa dirina leuwih palinter atawa leuwih mulya sacara turunan atawa jabatan.<ref>An-Nawawi. ''Riyadhus Shalihin''. Kairo: Darul Hadith, h. 212.</ref> * '''Takabbur ka Sasama Manusa:''' Ngarasa diri leuwih unggul dina hal élmu, amal ibadah, katurunan, kageulisan, atawa kabeungharan harta.<ref>Ibnu Qudamah. ''Mukhtashar Minhajul Qashidin''. Damaskus: Maktabah Darul Bayan, h. 235.</ref> == Jinis Takabbur == Sipat sombong ogé bisa ditenjo tina cara nembongkeunana: # '''Takabbur Zhahir (Nembrak):''' Sombong anu katingali tina laku lampah, omongan, sarta paroman beungeut anu nembongkeun kaangkuhan.<ref>Al-Jurjani. ''At-Ta'rifat''. Beirut: Darul Kutub al-Ilmiyyah, h. 182.</ref> # '''Takabbur Bathin (Nyumput):''' Sipat agul anu aya dina jero haté (''kibr''). Sanajan dina laku lampah katingali sopan, tapi dina jero haténa mah ngarasa leuwih luhur batan batur.<ref>Ibnul Qayyim Al-Jauziyyah. ''Madarijus Salikin''. Kairo: Darul Hadith. Jilid 2, h. 314.</ref> == Dampak Negatif Takabbur == {| class="wikitable" ! Widang !! Dampak |- | '''Spiritual''' || Kahalangan tina hidayah sarta jauh tina rahmat Allah.<ref>QS. Al-A'raf: 146.</ref> |- | '''Intelektual''' || Teu bisa narima élmu anyar atawa nasehat sabab ngarasa geus pangnyahona.<ref>Mujahid bin Jabir dina ''Shahih Bukhari'' (Bab Ilmu).</ref> |- | '''Sosial''' || Dijauhan ku batur, teuas haté, sarta mindeng ngabalukarkeun papaséaan (konflik).<ref>Al-Mubarakfuri. ''Tuhfatul Ahwadzi''. Jilid 6, h. 132.</ref> |- | '''Akhirat''' || Meunang siksa naraka sarta kahalangan asup ka surga.<ref>HR. Muslim no. 91.</ref> |} == Takabbur anu Diwenangkeun == Dina Islam, aya hiji kaayaan dimana nembongkeun "rasa luhur" téh diwenangkeun, nyaéta nalika nyanghareupan musuh dina médan perang pikeun ngaleutikkeun méntal lawan, atawa nembongkeun kawibawaan di hareupeun jalma anu sombong pisan sangkan manéhna sadar.<ref>As-Suyuthi. ''Al-Asybah wan Nazhair''. Beirut: Darul Kutub al-Ilmiyyah, h. 512.</ref> Aya paribasa: <blockquote>''"Al-kibru 'ala mutakabbir shadaqah"'' (Sombong ka jalma nu sombong téh kaasup shodaqah).</blockquote><ref>Mulla Ali al-Qari. ''Al-Asrar al-Marfu'ah fil Akhbar al-Mawdu'ah'', h. 272.</ref> == Tingali Ogé == * [[Riya]] * [[Sum'ah]] * [[Ujub]] * [[Hasad]] == Rujukan == {{reflist}} {{Sipat awon dina Islam}} [[Kategori:Islam]] [[Kategori:Akhlak]] [[Kategori:Penyakit Hati]] 1cvvnzlmq6ifulkk00d806il8tb7fcz 0 107948 708936 706421 2026-05-06T15:16:17Z Dinototosugiarto 11449 708936 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Munafék | image = | caption = Munafék mangrupikeun pasipatan anu kacida dilarangna dina Islam. | label1 = Basa Arab | data1 = <div dir="rtl" lang="ar">منافق</div> | label2 = Harti | data2 = Pura-pura iman | label3 = Ageman | data3 = [[Islam]] | label4 = Lawan tina | data4 = [[Siddiq]] (Jujur) }} '''Munafék''' ({{lang-ar|منافق}}) nyaéta istilah dina ageman [[Islam]] pikeun nyebut jalma anu némbongkeun kaimanan dina lisan sarta paripolahna, tapi sabenerna haténa nyumputkeun kakufuran atanapi teu percaya ka [[Allah]] SWT.<ref>Al-Asfahani, Al-Raghib. (2009). Mufradat Alfaz al-Qur'an. Dar al-Ma'rifah.</ref> Laku lampah jalma munafék disebutna '''Nifak'''. Dina Al-Qur'an, jalma munafék dianggap leuwih bahaya tibatan jalma kafir sabab maranéhna aya di jero lingkungan umat Islam.<ref>Ibn Kathir. (1373). Tafsir al-Qur'an al-Azim.</ref> == Étimologi == Kecap munafék asalna tina akar kecap [[Basa Arab]] ''n-f-q'' (ن-ف-ق) anu hartosna "liang sato (saperti liang beurit)" anu miboga dua panto; asup tina panto anu hiji, kaluar tina panto anu séjén.<ref>Lane, E. W. (1863). Arabic-English Lexicon. Williams and Norgate.</ref> Sacara istilah, ieu ngagambarkeun jalma anu miboga dua beungeut dina kahirupanana. == Dasar Hukum dina Al-Qur'an == [[Al-Qur'an]] maparin pépéling anu kacida kerasna ngeunaan balesan pikeun jalma-jalma munafék di ahérat:<ref>Kementerian Agama RI. (2019). Al-Qur'an dan Terjemahannya.</ref> * '''Surat An-Nisa Ayat 145:''' : <div dir="rtl" lang="ar" style="font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;">إِنَّ ٱلْمُنَٰفِقِينَ فِى ٱلدَّرْكِ ٱلْأَسْفَلِ مِنَ ٱلنَّارِ</div> : ''"Saéstuna jalma-jalma munafék téh (ditempatkeun) dina tingkatan panghandapna tina naraka..."''<ref>Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. An-Nisa: 145.</ref> == Ciri-ciri Munafék == Dina [[Hadits]], [[Rasulullah]] SAW parantos ngajelaskeun ciri-ciri utama jalma munafék supados umat Islam tiasa waspada:<ref>An-Nawawi. (1277). Riyadhus Shalihin.</ref> : <div dir="rtl" lang="ar" style="font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;">آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ</div> : ''"Ciri jalma munafék téh aya tilu: upama nyarita sok bohong, upama jangji sok jalir, sarta upama dipercaya sok khianat."''<ref>Sahih Bukhari, Hadits No. 33; Sahih Muslim, Hadits No. 59.</ref> == Papasingan Nifak == Para ulama ngabagi nifak kana dua jinis:<ref>Al-Qahthani, Said bin Ali. (2010). Syarah Aqidah Washitiyah.</ref> # '''Nifak I'tiqadi (Nifak Akidah):''' Munafék dina kayakinan, nyaéta pura-pura Islam tapi haténa kafir. Ieu ngaluarkeun jalma tina Islam. # '''Nifak 'Amali (Nifak Perbuatan):''' Munafék dina laku lampah, sapertos sok bohong atanapi jalir jangji, sanajan haténa masih miboga kaimanan. Ieu mangrupikeun dosa ageung tapi teu ngaluarkeun jalma tina Islam. == Munafék dina Kahirupan Sapopoé == Dina kabudayaan [[Tatar Sunda]], pasipatan munafék kacida dipantangna sarta dianggap teu miboga étika. Istilah-istilah sapertos "lunca-linci luncat mulang" atanapi "ngali deudeul" sering dianggo pikeun ngagambarkeun jalma anu teu miboga kateguhan dina omongan sarta sok cidra kana jangji.<ref>Ekadjati, E. S. (1995). Kebudayaan Sunda: Suatu Pendekatan Sejarah.</ref> == Référénsi == {{reflist}} == Tempo Ogé == * [[Islam]] * [[Rukun Iman|Iman]] * [[Fasiq]] * [[Syirik]] {{Sipat awon dina Islam}} [[Kategori:Islam]] [[Kategori:Aqidah]] [[Kategori:Akhlak]] [[Kategori:Kosa kata Islam]] acq6graedn71aylhbime3c047kk6byb 0 108033 708931 708448 2026-05-06T15:07:15Z Dinototosugiarto 11449 708931 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em; font-size:90%; background:#f9f9f9; border:1px solid #aaa; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |+ style="font-size:larger; background:#cedff2;" | '''Riya''' |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[file:Eye iris.jpg|200px|Ilustrasi Ikhlas salaku lawan tina Riya]]<br /><small>Ikhlas mangrupa lawan tina sipat Riya.</small> |- ! style="text-align:left;" | Étimologi | Basa Arab: ''ra’a'' (رؤية) |- ! style="text-align:left;" | Hartosna | Ningali / Pamér amal |- ! style="text-align:left;" | Hukum | [[Haram]] ([[Syirik]] Khafi) |- ! style="text-align:left;" | Lawan kecap | [[Ikhlas]] |- ! style="text-align:left;" | Sumber hukum | [[Al-Qur'an]] & [[Hadist]] |} '''Riya'''; pamrih asalna tina kecap basa [[Arab]] ''ra’a'' (رؤية) anu hartosna "ningali". Sacara [[istilah]], riya hartosna ngalakukeun hiji amal [[ibadah]] atanapi kasaéan sanés karana [[Allah]], tapi hoyong katingal ku batur supados kénging pamuji.<ref>Al-Hafiz Ibnu Hajar. ''Fathul Bari''. Jilid 11, hal. 336.</ref> == Filosofi Riya == Sacara [[filosofi]], riya téh mangrupa panyakit [[haté]] anu ngajadikeun manusa "ngahamba" kana pamuji batur. Manéhna leuwih mentingkeun ''citra'' (bungkus) batan hakikat (eusi), sahingga haténa moal kungsi merdéka.<ref>Ibnul Qayyim. ''Madarijus Salikin''. Jilid 2, hal. 80.</ref> Ibarat lebu dina luhureun batu datar, amal riya bakal leungit sapada harita nalika ditiup angin ujian.<ref>Al-Ghazali. ''Ihya Ulumuddin''. Jilid 3, Bab Bahaya Riya.</ref> == Ciri-ciri Jalma Riya == Numutkeun [[Ali bin Abi Thalib]], aya tilu ciri utama jalma anu kakepuk ku sipat riya:<ref>Adz-Dzahabi. ''Al-Kaba'ir''. Hal. 120.</ref> * Sumanget ibadah upami aya nu ningali, tapi kedul upami nuju sorangan. * Nambihan amalna upami dipuji ku manusa, tapi ngirangan amalna upami dicawad ku batur. * Hoyong dipikaterang ku batur sagala kasaéan anu parantos dilakukeunana. == Bahaya Riya == Dina ajaran [[Islam]], riya téh kaasup kana ''Syirik Khafi'' (syirik anu samar). Bahayana nyaéta: # Bisa ngahapus ganjaran amal ibadah sahingga amalna jadi sia-sia.<ref>[[Al-Qur'an]], Surah Al-Baqarah: 264.</ref> # Ngajantenkeun haté teu tenang margi terus-terusan gumantung kana pangakuan manusa.<ref>Al-Qusyairi. ''Ar-Risalah al-Qusyairiyyah''. Hal. 150.</ref> # Di [[ahérat]], jalma anu riya bakal pangheulana dihisab sarta amanna diduruk ku seuneu naraka.<ref>[[Hadist]] Riwayat Muslim, No. 1905.</ref> == Bénten Riya sareng Sum'ah == * '''Riya''': Hoyong katingal ku panon (visual) dina nalika migawé ibadah.<ref>Imam An-Nawawi. ''Syarah Shahih Muslim''. Jilid 13, hal. 115.</ref> * '''Sum'ah''': Hoyong kadangu (audio) ku ceuli carita kahadéanana ku batur sanggeus ibadahna réngsé.<ref>Al-Munawi. ''Faidul Qadir''. Jilid 4, hal. 30.</ref> == Dalil Naqli == Dina Al-Qur'an, Allah SWT dawuh: <blockquote>"Maka kacilakaan pikeun jalma-jalma anu solat, (nyaéta) jalma-jalma anu lali tina solatna, jalma-jalma anu '''riya'''." (QS. Al-Ma'un: 4-6)</blockquote> == Panutup == Pikeun nyageurkeun panyakit riya, Rasulullah SAW ngajarkeun [[doa]]: <center>'''اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أُشْرِكَ بِكَ وَأَنَا أَعْلَمُ، وَأَسْتَغْفِرُكَ لِمَا لَا أَعْلَمُ'''</center> ''"Allahumma inni a'udzubika an usyrika bika wa ana a'lamu, wa astaghfiruka lima laa a'lamu."''<ref>HR. Ahmad & Al-Bukhari dina Al-Adab Al-Mufrad.</ref> (Hartosna: "Ya Allah, abdi nyalindung ka Gusti tina nyaruakeun Gusti bari abdi terang, sarta abdi nyuhunkeun ampun tina perkara anu abdi teu terang.") == Rujukan == <references /> {{Sipat awon dina Islam}} [[Kategori:Islam]] [[Kategori:Akhlak]] [[Kategori:Psikologi]] pzsyk9ywjyl5q3tl8457w5hheay6293 0 108200 708945 708597 2026-05-06T17:25:53Z JackyM59 36658 Photograph updated 708945 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Neurothemis terminata | image = Straight-edge red parasol (Neurothemis terminata) male Koror.jpg | image_caption = ''Neurothemis terminata'' jantan di Kampus Unsrat, Manado | regnum = [[Sato|Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Serangga|Insecta]] | ordo = [[Papatong|Odonata]] | familia = [[Libellulidae]] | genus = ''[[Neurothemis]]'' | species = '''''N. terminata''''' | binomial = ''Neurothemis terminata'' | binomial_authority = Ris, 1911 }} '''Neurothemis terminata''' nyaéta salah sahiji spésiés [[papatong]] tina kulawarga [[Libellulidae]].<ref name="WDA">World Dragonflies. [https://www.worlddragonflies.org/ Neurothemis terminata (Ris, 1911)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Ieu sato munggaran didéskripsikeun sacara ilmiah ku [[Friedric Ris]] dina taun 1911.<ref name="Ris1911">Ris, F. (1911). ''Libellulinen monographisch bearbeitet''. Collections Zoologiques du Baron Edm. de Selys Longchamps.</ref> == Vérnakular == Dina basa Sunda, sato ieu umumna disebut '''papatong beureum''' dumasar kana warna awak jeung jangjangna anu dominan beureum (hususna nu jalu).<ref name="ITIS">ITIS. [https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=593297 ITIS Report: Neurothemis terminata].</ref> Dina basa Inggris, ieu spésiés dipikawanoh ku ngaran ''straight-edged red bolt''.<ref name="IUCN">IUCN Red List. [https://www.iucnredlist.org/species/163751/5645731 Neurothemis terminata].</ref> == Taksonomi == Spésiés ieu mangrupa anggota tina génus ''[[Neurothemis]]'' anu anggotana kawentar boga jangjang kalawan pola warna anu poék pisan.<ref name="NCBI">NCBI. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=1256334 Taxonomy Browser: Neurothemis terminata].</ref> Dina dunya taksonomi, ieu papatong dipikawanoh boga ciri unik dina tungtung pola warna jangjangna anu lempeng, béda jeung baraya deukeutna nyaéta ''Neurothemis fluctuans''.<ref name="ITIS"/> == Sebaranna == Sebaranna pohara lega di wilayah Asia Tenggara, ngawengku [[Indonésia]], [[Pilipina]], [[Malaysia]], nepi ka wilayah [[Palau]].<ref name="GBIF">GBIF.org. [https://www.gbif.org/species/1428543 Neurothemis terminata (Ris, 1911)].</ref> Di Indonésia, ieu papatong bisa kapanggih ampir di sakuliah pulo, ti mimiti [[Jawa]], [[Sumatra]], [[Sulawesi]], nepi ka [[Nusa Tenggara]].<ref name="GBIF"/> == Habitat == Habitat alami ieu sato nyaéta di wewengkon anu deukeut ka cai tenang saperti [[balong]], [[sawah]], [[rawa]], sarta sisi [[leuweung]].<ref name="IUCN"/> Maranéhna mindeng katingal eunteup dina jukut atawa régang garing di tempat anu kakeunaan ku cahaya srangéngé langsung.<ref name="NCBI"/> == Ciri fisik == Papatong jalu boga warna awak jeung jangjang beureum lestreng, iwal ti bagian tungtung jangjangna anu hérang transparan.<ref name="ITIS"/> Sedengkeun anu bikang biasana boga warna cokelat konéng kalawan jangjang anu lolobana transparan.<ref name="WDA"/> Salaku [[prédator]], sato ieu kacida pentingna pikeun ngajaga kasaimbangan ékosistem ku cara ngadahar gegeremet leutik séjénna.<ref name="IUCN"/> == Rujukan == {{reflist}} [[Kategori:Papatong]] [[Kategori:Serangga]] [[Kategori:Odonata]] [[Kategori:Libellulidae]] [[Kategori:Sato di Indonésia]] [[Kategori:gegeremet]] epxsrt7wff5evcxl5tov27t2ng7slb2 0 108423 708934 708770 2026-05-06T15:11:52Z Dinototosugiarto 11449 708934 wikitext text/x-wiki == Fitnah == '''Fitnah''' (basa Arab: فتنة, ''fitnah'') nyaéta hiji kaayaan anu ngandung harti ujian, cobaan, atanapi panyimpangan anu bisa ngoyagkeun iman saurang manusa.<ref name="AlMunawwir">Warson, Ahmad. (1997). ''Kamus Al-Munawwir Arab-Indonesia''. Surabaya: Pustaka Progressif.</ref> Dina kontéks [[Islam]], fitnah sanés ngan saukur hartosna ngomongkeun kagoréngan batur tanpa bukti (sakumaha harti umum dina basa Indonésia), tapi leuwih kana sagala rupa hal anu matak ngajauhkeun hamba tina jalan [[Allah]] SWT.<ref name="TafsirMunir">Wahbah az-Zuhaili. (2009). ''Tafsir Al-Munir''. Damaskus: Darul Fikr.</ref> === Étimologi === Kecap fitnah asalna tina akar kecap ''fatana'' (فتن) anu harti aslina nyaéta "ngabeuleum emas dina seuneu".<ref name="Lisan">Ibnu Manzur. ''Lisan al-Arab''. Jilid 13, kaca 317.</ref> Ieu prosés tujuanna pikeun ngabédakeun mana emas anu murni sarta mana logam anu campuran.<ref name="Raghib">Al-Raghib al-Isfahani. ''Al-Mufradat fi Gharib al-Quran''. Darul Ma'rifah, kaca 371.</ref> Ku kituna, fitnah miboga harti filosofis yén manusa dibéré cobaan hirup téh tujuanna sangkan katingal mana iman anu sajati sarta mana iman anu palsu.<ref name="Ihya">Al-Ghazali. ''Ihya Ulumuddin''. Jilid 3, bab Ujian Hati.</ref> === Filosofi Fitnah dina Budaya Sunda === Dina kahirupan urang [[Sunda]], fitnah mindeng dipatalikeun jeung konsép "mamala" atanapi "pacogrégan" anu matak ngaruksak tali silaturahmi.<ref name="KamusSunda">Danadibrata, R.A. (2006). ''Kamus Basa Sunda''. Bandung: Panitia Penerbitan Kamus Basa Sunda.</ref> Paribasa Sunda nyebutkeun yén ''"fitnah téh leuwih kejem tinimbang kacida"'' (tina terjemahan bebas ayat Al-Baqarah), anu negeskeun yén fitnah bisa ngancurkeun tatanan masarakat.<ref name="EtikaSunda">Ekadjati, Edi S. (2005). ''Kebudayaan Sunda''. Jakarta: Pustaka Jaya.</ref> Urang Sunda ogé miboga kawicaksanan pikeun nyingkahan fitnah ku cara ''"ulah léngléh panon, ulah gampang kacandak ku béja"'' (kudu tabayyun).<ref name="Galur">Rosidi, Ajip. (2011). ''Kearifan Lokal dalam Budaya Sunda''. Bandung: Kiblat.</ref> === Jinis-jinis Fitnah dina Doa Tasyahud === Dina bacaan doa saatos tasyahud ahir, urang ménta panyalindungan tina opat rupa fitnah utama:<ref name="Safinah">Salim bin Sumair Al-Hadhrami. ''Safinatun Najah''. Bab Solat.</ref> * '''Fitnah Dunya:''' Sagala rupa kasenangan dunya anu matak mopohokeun akherat.<ref name="Misbah">Quraish Shihab. (2002). ''Tafsir Al-Misbah''. Jakarta: Lentera Hati.</ref> * '''Fitnah Ma'at (Maot):''' Ujian nalika sakaratul maut sarta ujian di alam kubur.<ref name="Kasyifah">Nawawi al-Bantani. ''Kasyifatus Saja''. Kaca 70.</ref> * '''Fitnah Al-Masih Ad-Dajjal:''' Fitnah pangbadagna di ahir jaman anu miboga kakuatan pikeun nyasabkeun umat manusa.<ref name="FathulBari">Ibnu Hajar al-Asqalani. ''Fathul Bari''. Jilid 13, bab Fitnah.</ref> * '''Fitnah Kubur:''' Pertanyaan malaikat Munkar sarta Nakir anu nangtukeun nasib hamba di alam barzah.<ref name="Syarah">Zainuddin Al-Malibari. ''Fathul Mu'in''. Bab Solat.</ref> === Kasimpulan === Fitnah mangrupakeun sunnatullah pikeun nguji kualitas rohani manusa.<ref name="Hikam">Ibnu Ataillah as-Sakandari. ''Al-Hikam''.</ref> Ku cara doa sarta usaha ngajaga iman, fitnah anu tadina mangrupa ancaman bisa robah jadi sarana pikeun ngaronjatkeun darajat hamba di payuneun Allah SWT.<ref name="Risalah">Al-Qusyairi. ''Ar-Risalah al-Qusyairiyyah''.</ref> == Rujukan == <references /> {{Sipat awon dina Islam}} [[Kategori:Islam]] [[Kategori:Istilah Agama]] [[Kategori:Étika]] [[Kategori:Budaya Sunda]] 7f6wru4z5c4ztdq3e5c0ahmtsr1jpez 0 108442 708927 2026-05-06T13:00:00Z Dinototosugiarto 11449 Ngabaladah 708927 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 22em; border-spacing: 0px; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #ffffff !important; color: #000000 !important; float: right; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #eeeeee !important; color: #000000 !important; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px;" | Anus |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 15px !important; background-color: #ffffff !important;" | [[File:Stomach colon rectum diagram-en.svg|250px|center|Diagram sistem pencernaan]]<br/><span style="color: #000000 !important;">Perenah anus salaku liang pamungkas dina sistem pencernaan.</span> |- ! style="text-align: left; background-color: #fcfcfc !important; color: #000000 !important; width: 40%; padding: 4px; border-top: 1px solid #a2a9b1;" | Nami Latin | style="background-color: #ffffff !important; color: #000000 !important; padding: 4px; border-top: 1px solid #a2a9b1;" | ''Anus'' |- ! style="text-align: left; background-color: #fcfcfc !important; color: #000000 !important; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaaaaa;" | Sistem | style="background-color: #ffffff !important; color: #000000 !important; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaaaaa;" | [[Sistem pencernaan]] |- ! style="text-align: left; background-color: #fcfcfc !important; color: #000000 !important; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaaaaa;" | Otot Utama | style="background-color: #ffffff !important; color: #000000 !important; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaaaaa;" | Sphincter ani |- ! style="text-align: left; background-color: #fcfcfc !important; color: #000000 !important; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaaaaa;" | Perenahna | style="background-color: #ffffff !important; color: #000000 !important; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaaaaa;" | Handapeun [[réktum]] |} '''Anus''' nyaéta liang di tungtung saluran pencernaan anu fungsina pikeun ngaluarkeun kokotor (fésés) tina jero awak. Prosés ngaluarkeun kokotor ieu disebut défékasi atanapi piceun dina basa sapopoé.<ref>{{cite book |last=Tortora |first=Gerard J. |title=Principles of Anatomy and Physiology |publisher=Wiley |year=2014}}</ref> Dina basa Sunda, ieu organ téh miboga istilah asli nyaéta '''bool''', nanging dina konteks ilmiah atanapi anatomi, istilah '''anus''' langkung umum dianggo pikeun ngajaga kasopanan sarta katepatan istilah médis. == Fungsi == Anus miboga fungsi utama salaku panto pamungkas pikeun ngatur kaluarna sésa pencernaan: * Kontrol Otot: Anus dikurilingan ku otot ''sphincter'' anu tiasa nahan atanapi ngaluarkeun fésés dumasar kana kahoyong urang (sadar) sarta sacara otomatis (teu sadar). * Nyorong Sésa: Babarengan jeung réktum, anus mantuan prosés miceun sangkan lumangsung kalayan lancar. == Struktur == Saluran anus diwangun ku jaringan anu sénsitip sarta miboga seueur pembuluh getih. Upami aya gangguan dina ieu pembuluh getih, tiasa nimbulkeun panyakit anu disebut wasir (ambeien).<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/science/anus |title=Anus |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-05-06}}</ref> == Rujukan == {{reflist}} {{Sistim cerna}} [[Kategori:Anatomi]] [[Kategori:Sistem pencernaan]] 940a7et7i9on2j4wcveqv8gvpoiepbm 0 108443 708928 2026-05-06T14:31:38Z Dinototosugiarto 11449 Mindahkeun ka [[Anus]] 708928 wikitext text/x-wiki #redirect[[Anus]] 7ww0i21jjf270zepnxfptk49aza1yaw 10 108444 708929 2026-05-06T15:05:01Z Dinototosugiarto 11449 Ngabaladah 708929 wikitext text/x-wiki <includeonly> {| class="navbox" style="width:100%; background:#ffffff; border:1px solid #aa0000; padding:1px; font-size:90%; clear:both; border-collapse: collapse;" |- ! colspan="2" style="background:#aa0000; color:white; text-align:center; padding:5px; font-size:110%;" | [[Ahlaq madzmumah|Sipat & Paripolah Awon dina Islam (Al-Qur'an)]] |- ! style="background:#f9f9f9; width:20%; text-align:right; padding-right:10px; border-bottom: 1px solid #eee;" | [[Aqidah]] & Manah | style="text-align:left; padding:8px; border-bottom: 1px solid #eee;" | [[Takabur]] (Sombong) • [[Riya]] (Pamer) • [[Ujub]] • [[Hasud]] (Dengki) • [[Nifaq]] (Munafék) • [[Su'udzon]] • [[Syi'rik]] • [[Fasik]] |- ! style="background:#f9f9f9; text-align:right; padding-right:10px; border-bottom: 1px solid #eee;" | [[Muamalah]] (Sosial) | style="text-align:left; padding:8px; border-bottom: 1px solid #eee;" | [[Ghibah]] (Ngomongkeun batur) • [[Namimah]] (Adu domba) • [[Fitnah]] • [[Zhalim]] • [[Khianat]] • [[Tatanén (curang)|Curang]] (dina takeran/timbangan) • [[Riba]] |- ! style="background:#f9f9f9; text-align:right; padding-right:10px; border-bottom: 1px solid #eee;" | Dina Ibadah | style="text-align:left; padding:8px; border-bottom: 1px solid #eee;" | [[Lali]] (tina solat) • [[Koret]] (tina zakat/shodaqoh) • [[I'tiradh]] (Nentang takdir) • [[Istihza]] (Ngahina ayat Allah/Agama) |- ! style="background:#f9f9f9; text-align:right; padding-right:10px; border-bottom: 1px solid #eee;" | Sipat Pribadi | style="text-align:left; padding:8px; border-bottom: 1px solid #eee;" | [[Bakhil]] (Koret) • [[Israf]] (Hambur) • [[Tabzir]] (Mubadir) • [[Tamah]] (Serakah) • [[Ghadhab]] (Ambekan) • [[Putus asa]] tina rahmat Allah |- ! style="background:#f9f9f9; text-align:right; padding-right:10px;" | Larangan Lisan | style="text-align:left; padding:8px;" | [[Kécap (bohong)|Bohong]] (Kadzib) • [[Sumpah palsu]] • [[Ngahina]] (Lamz/Hamz) • [[Panyebutan goreng]] (Laqab) |- | colspan="2" style="background:#aa0000; color:white; text-align:center; font-size:85%; padding:3px;" | ''"Saéstuna Allah henteu mikaresep ka jalma-jalma anu midamel dosa tur khianat."'' (QS. An-Nisa: 107) |} </includeonly><noinclude> [[Kategori:Citakan navigasi Islam]] </noinclude> 04g0sycs4g3d16thwpkftn5dcnut8o9 14 108445 708935 2026-05-06T15:14:46Z Dinototosugiarto 11449 Ngabaladah 708935 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Islam]] [[Kategori:Étika]] Kategori ieu eusina ngeunaan '''[[Akhlak]]''', nyaéta tabéat, budi pekerti, atanapi paripolah manusa dumasar kana ajaran [[Islam]]. Akhlak kabagi janten dua bagian utama: * '''[[Akhlak mahmudah]]''': Sipat-sipat anu saé atanapi terpuji (saperti jujur, sabar, sarta ihlas). * '''[[Ahlaq madzmumah|Akhlak madzmumah]]''': Sipat-sipat anu awon atanapi kacacad (saperti takabur, riya, sarta hasud). == Subkategori == Kategori ieu miboga 2 subkategori, tina jumlah 2. * [[:Kategori:Akhlak mahmudah]] * [[:Kategori:Akhlak madzmumah]] {{Sipat awon dina Islam}} tphil2n5n0g117z9pod7g0rnxy01jqk 0 108446 708937 2026-05-06T15:17:26Z Dinototosugiarto 11449 Mindahkeun ka [[Munafék]] 708937 wikitext text/x-wiki #redirect[[munafék]] 7x9tgayk3ifjbdfdw5j9ibnggxq4uhp 0 108447 708938 2026-05-06T15:20:09Z Dinototosugiarto 11449 Ngabaladah 708938 wikitext text/x-wiki #redirect[[takabbur]] n54q19e2skmuxy7zhp96jipc1ng8s5t 3 108448 708941 2026-05-06T15:33:28Z Rachmat04 10846 Rachmat04 mindahkeun kaca [[Obrolan pamaké:Sofi Solihah]] ka [[Obrolan pamaké:Oceanmuse]]: Secara otomatis memindahkan halaman ketika mengganti nama pengguna "[[Special:CentralAuth/Sofi Solihah|Sofi Solihah]]" menjadi "[[Special:CentralAuth/Oceanmuse|Oceanmuse]]" 708941 wikitext text/x-wiki #ALIH [[Obrolan pamaké:Oceanmuse]] o0hjslchycgan6jaa26mv8scz1wvxxt 2 108449 708943 2026-05-06T15:33:28Z Rachmat04 10846 Rachmat04 mindahkeun kaca [[Pamaké:Sofi Solihah]] ka [[Pamaké:Oceanmuse]]: Secara otomatis memindahkan halaman ketika mengganti nama pengguna "[[Special:CentralAuth/Sofi Solihah|Sofi Solihah]]" menjadi "[[Special:CentralAuth/Oceanmuse|Oceanmuse]]" 708943 wikitext text/x-wiki #ALIH [[Pamaké:Oceanmuse]] e19rni447bfy2tk0a2bigdyuc94pus1 0 108450 708947 2026-05-07T01:14:08Z Dinototosugiarto 11449 Ngabaladah 708947 wikitext text/x-wiki '''Ujub''' (basa [[Basa Arab|Arab]]: عُجْب) nyaéta sipat ngarasa reueus, hébat, atanapi kagum ku kaleuwihan diri sorangan bari mopohokeun yén éta kabéh téh paparin ti [[Allah]] SWT.<ref>Al-Ghazali, Abu Hamid. ''Ihya Ulumuddin''. Jilid 3. Mesir: Darul Hadits. h. 368.</ref><ref>Ar-Raghib al-Ashfahani. ''Mufradat Alfadh al-Qur'an''. Beirut: Darul Qalam. h. 548.</ref> Dina [[Ému Tasawuf]], ujub kaasup kana panyakit haté anu samar sarta bisa ngaruksak (ngabatalkeun) ganjaran tina amal-amal kasaéan jalma.<ref>Ibnul Qayyim al-Jauziyyah. ''Al-Fawa'id''. Arab Saudi: Darul 'Alam al-Fawa'id. h. 153.</ref> == Dalil tina Al-Qur'an == Allah SWT ngalarang manusa pikeun ngarasa dirina leuwih suci atawa leuwih hadé batan batur: <blockquote> فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ ۖ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَىٰ <br/>''"...Maka ulah maraneh ngarasa diri suci. Anjeunna (Allah) langkung uninga ka saha jalma anu takwa."'' (QS. An-Najm [53]: 32) </blockquote> == Dalil tina Hadits == Rasulullah SAW ngingetkeun bahaya ujub salaku salah sahiji panyakit anu ngaruksak (''al-muhlikat''): <blockquote> ثَلَاثٌ مُهْلِكاتٌ: شُحٌّ مُطاعٌ، وَهَوًى مُتَّبَعٌ، وَإِعْجابُ المَرْءِ بِنَفْسِهِ <br/>''"Tilu perkara anu ngaruksak: koret anu diturutkeun, hawa nafsu anu dituturkeun, sarta hiji jalma anu ngarasa hébat (ujub) ka dirina sorangan."'' (HR. Al-Bazzar dina Musnad-na No. 80; At-Thabrani dina Al-Mu’jam al-Awsat No. 5452) </blockquote> == Bahaya Ujub == Dumasar kana sumber-sumber primér di luhur, para ulama nyimpulkeun sababaraha bahaya ujub: # Ngabatalkeun Pahala: Ujub bisa ngaleungitkeun ganjaran ibadah anu geus capé-capé dilampahkeun. # Bibit Takabur: Ujub téh panto asup kana sipat [[Takabur]] (sombong ka batur). # Mopohokeun Syukur: Jalma ujub moal bisa syukur anu bener sabab ngarasa hasil téh tina kamampuh sorangan. == Babandingan sareng Narsisme == Dina élmu [[psikologi]], sipat ujub miboga kamiripan sareng istilah '''[[narsisme]]'''. Sanajan kitu, aya béda anu mandiri antara duanana: * Ujub: Langkung kana aspék [[rohani]] sarta hubungan hamba sareng [[Gusti Allah]]. Jalma anu ujub ngarasa reueus ku kaleuwihan dirina sarta hilap yén éta téh paparin ti Gusti. Ujub bisa lumangsung dina jero haté sanajan keur nyérorangan.<ref>Al-Ghazali. ''Ihya Ulumuddin''. Jilid 3. h. 370.</ref> * Narsisme: Langkung kana gangguan [[kapribadian]] sarta hubungan sosial. Jalma narsis biasana butuh pangakuan, pujian, sarta rasa kagum anu kaleuleuwihi ti batur pikeun muaskeun égo dirina.<ref>American Psychiatric Association. ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5)''.</ref> Dina kontéks sosial budaya Sunda, paripolah narsis anu némbongkeun kaonjoyan diri sacara kaleuleuwihi sering disebut ogé kalayan istilah '''gumasep''' (pikeun lalaki) atanapi '''guméulis''' (pikeun awéwé). == Rujukan == {{reflist}} {{Sipat awon dina Islam}} [[Kategori:Akhlak madzmumah]] s834z54qdvzdwu7zhg9kwdll2n0tahv 708964 708947 2026-05-07T07:08:01Z Dinototosugiarto 11449 708964 wikitext text/x-wiki '''Ujub''' (basa [[Basa Arab|Arab]]: عُجْب) nyaéta sipat ngarasa reueus, hébat, atanapi kagum ku kaleuwihan diri sorangan bari mopohokeun yén éta kabéh téh paparin ti [[Allah]] SWT.<ref>Al-Ghazali, Abu Hamid. ''Ihya Ulumuddin''. Jilid 3. Mesir: Darul Hadits. h. 368.</ref><ref>Ar-Raghib al-Ashfahani. ''Mufradat Alfadh al-Qur'an''. Beirut: Darul Qalam. h. 548.</ref> Dina [[Élmu Tasawuf]], ujub kaasup kana panyakit haté anu samar sarta bisa ngaruksak (ngabatalkeun) ganjaran tina amal-amal kasaéan jalma.<ref>Ibnul Qayyim al-Jauziyyah. ''Al-Fawa'id''. Arab Saudi: Darul 'Alam al-Fawa'id. h. 153.</ref> == Dalil tina Al-Qur'an == Allah SWT ngalarang manusa pikeun ngarasa dirina leuwih suci atawa leuwih hadé batan batur: <blockquote> فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ ۖ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَىٰ <br/>''"...Maka ulah maraneh ngarasa diri suci. Anjeunna (Allah) langkung uninga ka saha jalma anu takwa."'' (QS. An-Najm [53]: 32) </blockquote> == Dalil tina Hadits == Rasulullah SAW ngingetkeun bahaya ujub salaku salah sahiji panyakit anu ngaruksak (''al-muhlikat''): <blockquote> ثَلَاثٌ مُهْلِكاتٌ: شُحٌّ مُطاعٌ، وَهَوًى مُتَّبَعٌ، وَإِعْجابُ المَرْءِ بِنَفْسِهِ <br/>''"Tilu perkara anu ngaruksak: koret anu diturutkeun, hawa nafsu anu dituturkeun, sarta hiji jalma anu ngarasa hébat (ujub) ka dirina sorangan."'' (HR. Al-Bazzar dina Musnad-na No. 80; At-Thabrani dina Al-Mu’jam al-Awsat No. 5452) </blockquote> == Bahaya Ujub == Dumasar kana sumber-sumber primér di luhur, para ulama nyimpulkeun sababaraha bahaya ujub: # Ngabatalkeun Pahala: Ujub bisa ngaleungitkeun ganjaran ibadah anu geus capé-capé dilampahkeun. # Bibit Takabur: Ujub téh panto asup kana sipat [[Takabur]] (sombong ka batur). # Mopohokeun Syukur: Jalma ujub moal bisa syukur anu bener sabab ngarasa hasil téh tina kamampuh sorangan. == Babandingan sareng Narsisme == Dina élmu [[psikologi]], sipat ujub miboga kamiripan sareng istilah '''[[narsisme]]'''. Sanajan kitu, aya béda anu mandiri antara duanana: * Ujub: Langkung kana aspék [[rohani]] sarta hubungan hamba sareng [[Gusti Allah]]. Jalma anu ujub ngarasa reueus ku kaleuwihan dirina sarta hilap yén éta téh paparin ti Gusti. Ujub bisa lumangsung dina jero haté sanajan keur nyérorangan.<ref>Al-Ghazali. ''Ihya Ulumuddin''. Jilid 3. h. 370.</ref> * Narsisme: Langkung kana gangguan [[kapribadian]] sarta hubungan sosial. Jalma narsis biasana butuh pangakuan, pujian, sarta rasa kagum anu kaleuleuwihi ti batur pikeun muaskeun égo dirina.<ref>American Psychiatric Association. ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5)''.</ref> Dina kontéks sosial budaya Sunda, paripolah narsis anu némbongkeun kaonjoyan diri sacara kaleuleuwihi sering disebut ogé kalayan istilah '''gumasep''' (pikeun lalaki) atanapi '''guméulis''' (pikeun awéwé). == Rujukan == {{reflist}} {{Sipat awon dina Islam}} [[Kategori:Akhlak madzmumah]] 4xx4vc385ub44lqqatrfnxt2xdve2p3 0 108451 708948 2026-05-07T01:27:01Z Syahira Rizkia 27597 Nyieun kaca anyar '''Kangker téstis''' nyaéta kangker anu tumuwuh dina [[téstis]], bagian tina sistem réproduksi lalaki. Gejalana bisa mangrupa bénjolan dina téstis atawa bareuh atawa rasa nyeri dina [[skrotum]]. Pangubatanana bisa ngakibatkeun [[mandul]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/testicular/patient/testicular-treatment-pdq|title=Testicular Cancer Treatment - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Faktor résikona kaasup... 708948 wikitext text/x-wiki '''Kangker téstis''' nyaéta kangker anu tumuwuh dina [[téstis]], bagian tina sistem réproduksi lalaki. Gejalana bisa mangrupa bénjolan dina téstis atawa bareuh atawa rasa nyeri dina [[skrotum]]. Pangubatanana bisa ngakibatkeun [[mandul]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/testicular/patient/testicular-treatment-pdq|title=Testicular Cancer Treatment - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Faktor résikona kaasup ''undescended testis'' (téstis nu teu turun), riwayat kulawarga anu boga panyakit ieu, jeung riwayat kangker téstis saméméhna. Leuwih ti 95% mangrupa tumor sél nutfah anu dibagi jadi ''seminoma'' jeung ''non-seminoma''.<ref>{{Cite book|title=Goldman-Cecil Medicine|url=https://books.google.com/books?id=7pKqDwAAQBAJ&dq=Testicular&pg=PA1335|publisher=Elsevier Health Sciences|date=2019-08-16|isbn=978-0-323-55087-1|language=en|first=Lee|last=Goldman|first2=Andrew I.|last2=Schafer}}</ref> Jenis séjénna kaasup tumor stroma ''sex-cord'' jeung limfoma. Diagnosis biasana dumasar kana pamariksaan fisik, ultrasound, jeung tés getih. Pangangkatan téstis liwat operasi sarta pamariksaan di handapeun mikroskop tuluy dilakukeun pikeun nangtukeun jenisna.<ref name=":0" /> Kangker téstis téh kacida bisa diubatanana sarta biasana bisa cageur. Pilihan pangubatanana bisa mangrupa operasi, terapi radiasi, [[kémoterapi]], atawa transplantasi sél indung (''stem cell''). Sanajan dina kasus kangkerna geus sumebar lega, kémoterapi méré tingkat kacageuran leuwih ti 80%.<ref>{{Cite journal|last=Feldman|first=Darren R.|date=2008-02-13|title=Medical Treatment of Advanced Testicular Cancer|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.299.6.672|journal=JAMA|language=en|volume=299|issue=6|pages=672|doi=10.1001/jama.299.6.672|issn=0098-7484}}</ref> Sacara global, kangker téstis mangaruhan sakitar 686.000 urang dina taun 2015.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators|date=2016-10-08|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5055577/|journal=Lancet (London, England)|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|issn=1474-547X|pmc=5055577|pmid=27733282}}</ref> Dina taun éta, panyakit ieu ngabalukarkeun 9.400 nu maot, naék ti 7.000 nu maot dina taun 1990.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators|date=2015-01-10|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4340604/|journal=Lancet (London, England)|volume=385|issue=9963|pages=117–171|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|issn=1474-547X|pmc=4340604|pmid=25530442}}</ref> Angkana leuwih saeutik di nagara nu keur mekar dibandingkeun jeung nagara maju.<ref>{{Cite web|url=https://www.cancerresearchuk.org/health-professional/cancer-statistics/statistics-by-cancer-type/testicular-cancer/incidence|title=Testicular cancer incidence statistics {{!}} Cancer Research UK|website=www.cancerresearchuk.org|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Karajanganana paling mindeng kajadian ka lalaki umur 20 nepi ka 34 taun, sarta jarang kajadian saméméh umur 15 taun.<ref>{{Cite journal|last=Hayes-Lattin|first=Brandon|last2=Nichols|first2=Craig R.|date=2009-10|title=Testicular cancer: a prototypic tumor of young adults|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2796329/|journal=Seminars in Oncology|volume=36|issue=5|pages=432–438|doi=10.1053/j.seminoncol.2009.07.006|issn=0093-7754|pmc=2796329|pmid=19835738}}</ref> Tingkat kasalametan hirup lima taun di [[Amérika Sarikat]] nyaéta sakitar 95%. Hasilna leuwih hadé lamun panyakitna can sumebar (lokal).<ref>{{Cite web|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/testis.html|title=Cancer of the Testis - Cancer Stat Facts|website=SEER|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> == Référénsi == 2fhynwkl75z2ng5su16tib1cbnipr1c 708949 708948 2026-05-07T01:27:37Z Syahira Rizkia 27597 708949 wikitext text/x-wiki '''Kangker téstis''' nyaéta kangker anu tumuwuh dina [[téstis]], bagian tina sistem réproduksi lalaki. Gejalana bisa mangrupa bénjolan dina téstis atawa bareuh atawa rasa nyeri dina [[skrotum]]. Pangubatanana bisa ngakibatkeun [[mandul]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/testicular/patient/testicular-treatment-pdq|title=Testicular Cancer Treatment - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Faktor résikona kaasup ''undescended testis'' (téstis nu teu turun), riwayat kulawarga anu boga panyakit ieu, jeung riwayat kangker téstis saméméhna. Leuwih ti 95% mangrupa tumor sél nutfah anu dibagi jadi ''seminoma'' jeung ''non-seminoma''.<ref>{{Cite book|title=Goldman-Cecil Medicine|url=https://books.google.com/books?id=7pKqDwAAQBAJ&dq=Testicular&pg=PA1335|publisher=Elsevier Health Sciences|date=2019-08-16|isbn=978-0-323-55087-1|language=en|first=Lee|last=Goldman|first2=Andrew I.|last2=Schafer}}</ref> Jenis séjénna kaasup tumor stroma ''sex-cord'' jeung limfoma. Diagnosis biasana dumasar kana pamariksaan fisik, ultrasound, jeung tés getih. Pangangkatan téstis liwat operasi sarta pamariksaan di handapeun mikroskop tuluy dilakukeun pikeun nangtukeun jenisna.<ref name=":0" /> Kangker téstis téh kacida bisa diubatanana sarta biasana bisa cageur. Pilihan pangubatanana bisa mangrupa operasi, terapi radiasi, [[kémoterapi]], atawa transplantasi sél indung (''stem cell''). Sanajan dina kasus kangkerna geus sumebar lega, kémoterapi méré tingkat kacageuran leuwih ti 80%.<ref>{{Cite journal|last=Feldman|first=Darren R.|date=2008-02-13|title=Medical Treatment of Advanced Testicular Cancer|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.299.6.672|journal=JAMA|language=en|volume=299|issue=6|pages=672|doi=10.1001/jama.299.6.672|issn=0098-7484}}</ref> Sacara global, kangker téstis mangaruhan sakitar 686.000 urang dina taun 2015.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators|date=2016-10-08|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5055577/|journal=Lancet (London, England)|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|issn=1474-547X|pmc=5055577|pmid=27733282}}</ref> Dina taun éta, panyakit ieu ngabalukarkeun 9.400 nu maot, naék ti 7.000 nu maot dina taun 1990.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators|date=2015-01-10|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4340604/|journal=Lancet (London, England)|volume=385|issue=9963|pages=117–171|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|issn=1474-547X|pmc=4340604|pmid=25530442}}</ref> Angkana leuwih saeutik di nagara nu keur mekar dibandingkeun jeung nagara maju.<ref>{{Cite web|url=https://www.cancerresearchuk.org/health-professional/cancer-statistics/statistics-by-cancer-type/testicular-cancer/incidence|title=Testicular cancer incidence statistics {{!}} Cancer Research UK|website=www.cancerresearchuk.org|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Karajanganana paling mindeng kajadian ka lalaki umur 20 nepi ka 34 taun, sarta jarang kajadian saméméh umur 15 taun.<ref>{{Cite journal|last=Hayes-Lattin|first=Brandon|last2=Nichols|first2=Craig R.|date=2009-10|title=Testicular cancer: a prototypic tumor of young adults|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2796329/|journal=Seminars in Oncology|volume=36|issue=5|pages=432–438|doi=10.1053/j.seminoncol.2009.07.006|issn=0093-7754|pmc=2796329|pmid=19835738}}</ref> Tingkat kasalametan hirup lima taun di [[Amérika Sarikat]] nyaéta sakitar 95%. Hasilna leuwih hadé lamun panyakitna can sumebar (lokal).<ref>{{Cite web|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/testis.html|title=Cancer of the Testis - Cancer Stat Facts|website=SEER|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> == Référénsi == {{reflist}} fkiufusejavf0ccobchpgx0tg3vh188 708950 708949 2026-05-07T01:28:54Z Syahira Rizkia 27597 708950 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Seminoma of the Testis.jpg|jmpl|Gambaran kangker téstis]] '''Kangker téstis''' nyaéta kangker anu tumuwuh dina [[téstis]], bagian tina sistem réproduksi lalaki. Gejalana bisa mangrupa bénjolan dina téstis atawa bareuh atawa rasa nyeri dina [[skrotum]]. Pangubatanana bisa ngakibatkeun [[mandul]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/testicular/patient/testicular-treatment-pdq|title=Testicular Cancer Treatment - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Faktor résikona kaasup ''undescended testis'' (téstis nu teu turun), riwayat kulawarga anu boga panyakit ieu, jeung riwayat kangker téstis saméméhna. Leuwih ti 95% mangrupa tumor sél nutfah anu dibagi jadi ''seminoma'' jeung ''non-seminoma''.<ref>{{Cite book|title=Goldman-Cecil Medicine|url=https://books.google.com/books?id=7pKqDwAAQBAJ&dq=Testicular&pg=PA1335|publisher=Elsevier Health Sciences|date=2019-08-16|isbn=978-0-323-55087-1|language=en|first=Lee|last=Goldman|first2=Andrew I.|last2=Schafer}}</ref> Jenis séjénna kaasup tumor stroma ''sex-cord'' jeung limfoma. Diagnosis biasana dumasar kana pamariksaan fisik, ultrasound, jeung tés getih. Pangangkatan téstis liwat operasi sarta pamariksaan di handapeun mikroskop tuluy dilakukeun pikeun nangtukeun jenisna.<ref name=":0" /> Kangker téstis téh kacida bisa diubatanana sarta biasana bisa cageur. Pilihan pangubatanana bisa mangrupa operasi, terapi radiasi, [[kémoterapi]], atawa transplantasi sél indung (''stem cell''). Sanajan dina kasus kangkerna geus sumebar lega, kémoterapi méré tingkat kacageuran leuwih ti 80%.<ref>{{Cite journal|last=Feldman|first=Darren R.|date=2008-02-13|title=Medical Treatment of Advanced Testicular Cancer|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.299.6.672|journal=JAMA|language=en|volume=299|issue=6|pages=672|doi=10.1001/jama.299.6.672|issn=0098-7484}}</ref> Sacara global, kangker téstis mangaruhan sakitar 686.000 urang dina taun 2015.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators|date=2016-10-08|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5055577/|journal=Lancet (London, England)|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|issn=1474-547X|pmc=5055577|pmid=27733282}}</ref> Dina taun éta, panyakit ieu ngabalukarkeun 9.400 nu maot, naék ti 7.000 nu maot dina taun 1990.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators|date=2015-01-10|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4340604/|journal=Lancet (London, England)|volume=385|issue=9963|pages=117–171|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|issn=1474-547X|pmc=4340604|pmid=25530442}}</ref> Angkana leuwih saeutik di nagara nu keur mekar dibandingkeun jeung nagara maju.<ref>{{Cite web|url=https://www.cancerresearchuk.org/health-professional/cancer-statistics/statistics-by-cancer-type/testicular-cancer/incidence|title=Testicular cancer incidence statistics {{!}} Cancer Research UK|website=www.cancerresearchuk.org|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Karajanganana paling mindeng kajadian ka lalaki umur 20 nepi ka 34 taun, sarta jarang kajadian saméméh umur 15 taun.<ref>{{Cite journal|last=Hayes-Lattin|first=Brandon|last2=Nichols|first2=Craig R.|date=2009-10|title=Testicular cancer: a prototypic tumor of young adults|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2796329/|journal=Seminars in Oncology|volume=36|issue=5|pages=432–438|doi=10.1053/j.seminoncol.2009.07.006|issn=0093-7754|pmc=2796329|pmid=19835738}}</ref> Tingkat kasalametan hirup lima taun di [[Amérika Sarikat]] nyaéta sakitar 95%. Hasilna leuwih hadé lamun panyakitna can sumebar (lokal).<ref>{{Cite web|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/testis.html|title=Cancer of the Testis - Cancer Stat Facts|website=SEER|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> == Référénsi == {{reflist}} b38e63f2q4gpo356foxirun683sj72j 708951 708950 2026-05-07T01:44:06Z Syahira Rizkia 27597 708951 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Seminoma of the Testis.jpg|jmpl|Gambaran kangker téstis]] '''Kangker téstis''' nyaéta kangker anu tumuwuh dina [[téstis]], bagian tina sistem réproduksi lalaki. Gejalana bisa mangrupa bénjolan dina téstis atawa bareuh atawa rasa nyeri dina [[skrotum]]. Pangubatanana bisa ngakibatkeun [[mandul]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/testicular/patient/testicular-treatment-pdq|title=Testicular Cancer Treatment - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Faktor résikona kaasup ''undescended testis'' (téstis nu teu turun), riwayat kulawarga anu boga panyakit ieu, jeung riwayat kangker téstis saméméhna. Leuwih ti 95% mangrupa tumor sél nutfah anu dibagi jadi ''seminoma'' jeung ''non-seminoma''.<ref>{{Cite book|title=Goldman-Cecil Medicine|url=https://books.google.com/books?id=7pKqDwAAQBAJ&dq=Testicular&pg=PA1335|publisher=Elsevier Health Sciences|date=2019-08-16|isbn=978-0-323-55087-1|language=en|first=Lee|last=Goldman|first2=Andrew I.|last2=Schafer}}</ref> Jenis séjénna kaasup tumor stroma ''sex-cord'' jeung limfoma. Diagnosis biasana dumasar kana pamariksaan fisik, ultrasound, jeung tés getih. Pangangkatan téstis liwat operasi sarta pamariksaan di handapeun mikroskop tuluy dilakukeun pikeun nangtukeun jenisna.<ref name=":0" /> Kangker téstis téh kacida bisa diubatanana sarta biasana bisa cageur. Pilihan pangubatanana bisa mangrupa operasi, terapi radiasi, [[kémoterapi]], atawa transplantasi sél indung (''stem cell''). Sanajan dina kasus kangkerna geus sumebar lega, kémoterapi méré tingkat kacageuran leuwih ti 80%.<ref>{{Cite journal|last=Feldman|first=Darren R.|date=2008-02-13|title=Medical Treatment of Advanced Testicular Cancer|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.299.6.672|journal=JAMA|language=en|volume=299|issue=6|pages=672|doi=10.1001/jama.299.6.672|issn=0098-7484}}</ref> Sacara global, kangker téstis mangaruhan sakitar 686.000 urang dina taun 2015.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators|date=2016-10-08|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5055577/|journal=Lancet (London, England)|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|issn=1474-547X|pmc=5055577|pmid=27733282}}</ref> Dina taun éta, panyakit ieu ngabalukarkeun 9.400 nu maot, naék ti 7.000 nu maot dina taun 1990.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators|date=2015-01-10|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4340604/|journal=Lancet (London, England)|volume=385|issue=9963|pages=117–171|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|issn=1474-547X|pmc=4340604|pmid=25530442}}</ref> Angkana leuwih saeutik di nagara nu keur mekar dibandingkeun jeung nagara maju.<ref>{{Cite web|url=https://www.cancerresearchuk.org/health-professional/cancer-statistics/statistics-by-cancer-type/testicular-cancer/incidence|title=Testicular cancer incidence statistics {{!}} Cancer Research UK|website=www.cancerresearchuk.org|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Karajanganana paling mindeng kajadian ka lalaki umur 20 nepi ka 34 taun, sarta jarang kajadian saméméh umur 15 taun.<ref>{{Cite journal|last=Hayes-Lattin|first=Brandon|last2=Nichols|first2=Craig R.|date=2009-10|title=Testicular cancer: a prototypic tumor of young adults|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2796329/|journal=Seminars in Oncology|volume=36|issue=5|pages=432–438|doi=10.1053/j.seminoncol.2009.07.006|issn=0093-7754|pmc=2796329|pmid=19835738}}</ref> Tingkat kasalametan hirup lima taun di [[Amérika Sarikat]] nyaéta sakitar 95%. Hasilna leuwih hadé lamun panyakitna can sumebar (lokal).<ref>{{Cite web|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/testis.html|title=Cancer of the Testis - Cancer Stat Facts|website=SEER|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> == Tanda jeng gejala == Salah sahiji tanda munggaran kangker téstis téh biasana mangrupa bénjolan atawa bareuh dina téstis. ''U.S. Preventive Services Task Force'' (USPSTF) henteu nyarankeun pamariksaan rutin pikeun kangker téstis ka rumaja jeung sawawa anu euweuh gejalaan, kaasup pamariksaan mandiri sacara rutin.<ref>{{Cite web|url=https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/testicular-cancer-screening|title=Recommendation: Testicular Cancer: Screening {{!}} United States Preventive Services Taskforce|website=www.uspreventiveservicestaskforce.org|accessdate=2026-05-07}}</ref> Tapi, ''American Cancer Society'' nyarankeun yén sawatara lalaki kudu mariksa téstisna sabulan sakali, utamana lamun boga riwayat kulawarga anu kakeunaan kangker, sarta ''American Urological Association'' nyarankeun pamariksaan téstis mandiri sabulan sakali pikeun sakabéh lalaki ngora.<ref>{{Cite web|url=http://www.cancer.org/Cancer/TesticularCancer/DetailedGuide/testicular-cancer-detection|title=Can testicular cancer be found early?|website=www.cancer.org|accessdate=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.urologyhealth.org/urology/index.cfm?article=101|title=Urology Care Foundation - Urology A-Z - Testicular Cancer: Testicular Self-Examination (TSE)|last=The Boston Group, Urology Care Foundation|website=www.urologyhealth.org|accessdate=2026-05-07}}</ref> Gejalana ogé bisa mangrupa hiji atawa leuwih tina hal-hal ieu di handap:<ref>{{Cite journal|last=Shaw|first=Joel|date=2008-02-15|title=Diagnosis and Treatment of Testicular Cancer|url=https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2008/0215/p469.html|journal=American Family Physician|language=en-US|volume=77|issue=4|pages=469–474}}</ref> * Bénjolan dina salah sahiji téstis anu bisa karasa nyeri atawa henteu. * Nyeri nu nyit-nyitan atawa nyeri nu tumpul dina beuteung bagian handap atawa skrotum. * Perasaan anu sok disebut "beurat" dina skrotum. * Téstis karasa teuas. * Dada ngagedéan (''gynecomastia'') alatan éfék hormonal tina β-hCG. * Nyeri cangkéréng (''lumbago'') alatan kangkerna geus sumebar ka [[kelenjar getah bening]] sapanjang tonggong. Teu pati ilahar kanker téstis sumebar ka organ séjén, iwal ti bayah. Tapi, lamun éta kajadian, gejala-gejala ieu di handap bisa mucunghul: * Sésék napas (''dyspnea''), [[batuk]], atawa batuk getih (''hemoptysis'') alatan sumebarna métastasis ka bayah. * Bénjolan dina beuheung alatan métastasis ka kelenjar getah bening. Kangker téstis, ''cryptorchidism'' (téstis teu turun), ''hypospadias'', jeung kualitas sél mani anu goréng téh ngawangun sindrom anu katelah ''testicular dysgenesis syndrome''.<ref>{{Cite journal|last=Skakkebæk|first=N.E.|last2=Rajpert-De Meyts|first2=E.|last3=Main|first3=K.M.|date=2001-05|title=Testicular dysgenesis syndrome: an increasingly common developmental disorder with environmental aspects: Opinion|url=https://academic.oup.com/humrep/article-lookup/doi/10.1093/humrep/16.5.972|journal=Human Reproduction|language=en|volume=16|issue=5|pages=972–978|doi=10.1093/humrep/16.5.972|issn=1460-2350}}</ref> == Référénsi == {{reflist}} 22076aikeeq6gf8u8jl0wng6lqlrey3 708952 708951 2026-05-07T01:59:49Z Syahira Rizkia 27597 708952 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Seminoma of the Testis.jpg|jmpl|Gambaran kangker téstis]] '''Kangker téstis''' nyaéta kangker anu tumuwuh dina [[téstis]], bagian tina sistem réproduksi lalaki. Gejalana bisa mangrupa bénjolan dina téstis atawa bareuh atawa rasa nyeri dina [[skrotum]]. Pangubatanana bisa ngakibatkeun [[mandul]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/testicular/patient/testicular-treatment-pdq|title=Testicular Cancer Treatment - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Faktor résikona kaasup ''undescended testis'' (téstis nu teu turun), riwayat kulawarga anu boga panyakit ieu, jeung riwayat kangker téstis saméméhna. Leuwih ti 95% mangrupa tumor sél nutfah anu dibagi jadi ''seminoma'' jeung ''non-seminoma''.<ref>{{Cite book|title=Goldman-Cecil Medicine|url=https://books.google.com/books?id=7pKqDwAAQBAJ&dq=Testicular&pg=PA1335|publisher=Elsevier Health Sciences|date=2019-08-16|isbn=978-0-323-55087-1|language=en|first=Lee|last=Goldman|first2=Andrew I.|last2=Schafer}}</ref> Jenis séjénna kaasup tumor stroma ''sex-cord'' jeung limfoma. Diagnosis biasana dumasar kana pamariksaan fisik, ultrasound, jeung tés getih. Pangangkatan téstis liwat operasi sarta pamariksaan di handapeun mikroskop tuluy dilakukeun pikeun nangtukeun jenisna.<ref name=":0" /> Kangker téstis téh kacida bisa diubatanana sarta biasana bisa cageur. Pilihan pangubatanana bisa mangrupa operasi, terapi radiasi, [[kémoterapi]], atawa transplantasi sél indung (''stem cell''). Sanajan dina kasus kangkerna geus sumebar lega, kémoterapi méré tingkat kacageuran leuwih ti 80%.<ref>{{Cite journal|last=Feldman|first=Darren R.|date=2008-02-13|title=Medical Treatment of Advanced Testicular Cancer|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.299.6.672|journal=JAMA|language=en|volume=299|issue=6|pages=672|doi=10.1001/jama.299.6.672|issn=0098-7484}}</ref> Sacara global, kangker téstis mangaruhan sakitar 686.000 urang dina taun 2015.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators|date=2016-10-08|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5055577/|journal=Lancet (London, England)|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|issn=1474-547X|pmc=5055577|pmid=27733282}}</ref> Dina taun éta, panyakit ieu ngabalukarkeun 9.400 nu maot, naék ti 7.000 nu maot dina taun 1990.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators|date=2015-01-10|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4340604/|journal=Lancet (London, England)|volume=385|issue=9963|pages=117–171|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|issn=1474-547X|pmc=4340604|pmid=25530442}}</ref> Angkana leuwih saeutik di nagara nu keur mekar dibandingkeun jeung nagara maju.<ref>{{Cite web|url=https://www.cancerresearchuk.org/health-professional/cancer-statistics/statistics-by-cancer-type/testicular-cancer/incidence|title=Testicular cancer incidence statistics {{!}} Cancer Research UK|website=www.cancerresearchuk.org|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Karajanganana paling mindeng kajadian ka lalaki umur 20 nepi ka 34 taun, sarta jarang kajadian saméméh umur 15 taun.<ref>{{Cite journal|last=Hayes-Lattin|first=Brandon|last2=Nichols|first2=Craig R.|date=2009-10|title=Testicular cancer: a prototypic tumor of young adults|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2796329/|journal=Seminars in Oncology|volume=36|issue=5|pages=432–438|doi=10.1053/j.seminoncol.2009.07.006|issn=0093-7754|pmc=2796329|pmid=19835738}}</ref> Tingkat kasalametan hirup lima taun di [[Amérika Sarikat]] nyaéta sakitar 95%. Hasilna leuwih hadé lamun panyakitna can sumebar (lokal).<ref>{{Cite web|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/testis.html|title=Cancer of the Testis - Cancer Stat Facts|website=SEER|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> == Tanda jeng gejala == Salah sahiji tanda munggaran kangker téstis téh biasana mangrupa bénjolan atawa bareuh dina téstis. ''U.S. Preventive Services Task Force'' (USPSTF) henteu nyarankeun pamariksaan rutin pikeun kangker téstis ka rumaja jeung sawawa anu euweuh gejalaan, kaasup pamariksaan mandiri sacara rutin.<ref>{{Cite web|url=https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/testicular-cancer-screening|title=Recommendation: Testicular Cancer: Screening {{!}} United States Preventive Services Taskforce|website=www.uspreventiveservicestaskforce.org|accessdate=2026-05-07}}</ref> Tapi, ''American Cancer Society'' nyarankeun yén sawatara lalaki kudu mariksa téstisna sabulan sakali, utamana lamun boga riwayat kulawarga anu kakeunaan kangker, sarta ''American Urological Association'' nyarankeun pamariksaan téstis mandiri sabulan sakali pikeun sakabéh lalaki ngora.<ref>{{Cite web|url=http://www.cancer.org/Cancer/TesticularCancer/DetailedGuide/testicular-cancer-detection|title=Can testicular cancer be found early?|website=www.cancer.org|accessdate=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.urologyhealth.org/urology/index.cfm?article=101|title=Urology Care Foundation - Urology A-Z - Testicular Cancer: Testicular Self-Examination (TSE)|last=The Boston Group, Urology Care Foundation|website=www.urologyhealth.org|accessdate=2026-05-07}}</ref> Gejalana ogé bisa mangrupa hiji atawa leuwih tina hal-hal ieu di handap:<ref>{{Cite journal|last=Shaw|first=Joel|date=2008-02-15|title=Diagnosis and Treatment of Testicular Cancer|url=https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2008/0215/p469.html|journal=American Family Physician|language=en-US|volume=77|issue=4|pages=469–474}}</ref> * Bénjolan dina salah sahiji téstis anu bisa karasa nyeri atawa henteu. * Nyeri nu nyit-nyitan atawa nyeri nu tumpul dina beuteung bagian handap atawa skrotum. * Perasaan anu sok disebut "beurat" dina skrotum. * Téstis karasa teuas. * Dada ngagedéan (''gynecomastia'') alatan éfék hormonal tina β-hCG. * Nyeri cangkéréng (''lumbago'') alatan kangkerna geus sumebar ka [[kelenjar getah bening]] sapanjang tonggong. Teu pati ilahar kanker téstis sumebar ka organ séjén, iwal ti bayah. Tapi, lamun éta kajadian, gejala-gejala ieu di handap bisa mucunghul: * Sésék napas (''dyspnea''), [[batuk]], atawa batuk getih (''hemoptysis'') alatan sumebarna métastasis ka bayah. * Bénjolan dina beuheung alatan métastasis ka kelenjar getah bening. Kangker téstis, ''cryptorchidism'' (téstis teu turun), ''hypospadias'', jeung kualitas sél mani anu goréng téh ngawangun sindrom anu katelah ''testicular dysgenesis syndrome''.<ref>{{Cite journal|last=Skakkebæk|first=N.E.|last2=Rajpert-De Meyts|first2=E.|last3=Main|first3=K.M.|date=2001-05|title=Testicular dysgenesis syndrome: an increasingly common developmental disorder with environmental aspects: Opinion|url=https://academic.oup.com/humrep/article-lookup/doi/10.1093/humrep/16.5.972|journal=Human Reproduction|language=en|volume=16|issue=5|pages=972–978|doi=10.1093/humrep/16.5.972|issn=1460-2350}}</ref> == Faktor == Faktor résiko utama pikeun kamekaran kangker téstis téh nyaéta ''cryptorchidism'' (téstis anu henteu turun). Sacara umum dipercaya yén ayana tumor milu mangaruhan kana kajadianana ''cryptorchidism''; nalika ''cryptorchidism'' lumangsung babarengan jeung tumor, mangka tumorna condong badag. Faktor résiko séjénna kaasup hériah inguinalis (turun béro),<ref>{{Cite journal|date=1994-05-28|title=Aetiology of testicular cancer: association with congenital abnormalities, age at puberty, infertility, and exercise. United Kingdom Testicular Cancer Study Group|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2540340/|journal=BMJ (Clinical research ed.)|volume=308|issue=6941|pages=1393–1399|issn=0959-8138|pmc=2540340|pmid=7912596}}</ref> sindrom Klinefelter, sarta ''mumps orchitis'' (radang téstis alatan panyakit gondongan).<ref>{{Cite journal|last=Swerdlow|first=A. J.|last2=Huttly|first2=S. R.|last3=Smith|first3=P. G.|date=1987-01|title=Testicular cancer and antecedent diseases|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2001571/|journal=British Journal of Cancer|volume=55|issue=1|pages=97–103|doi=10.1038/bjc.1987.20|issn=0007-0920|pmc=2001571|pmid=2880604}}</ref> Aktivitas fisik pakait jeung nurunna résiko, sedengkeun gaya hirup ''sedentary'' (kurang gerak) pakait jeung naékna résiko. Munculna ciri-ciri lalaki anu leuwih awal ogé pakait jeung naékna résiko. Hal ieu bisa jadi mangrupa gambaran tina hormon éndogén atawa lingkungan. Angka kangker téstis anu leuwih luhur di nagara-nagara Kulon geus dikaitkeun jeung pamakéan ganja (''cannabis'').<ref>{{Cite journal|last=Daling|first=Janet R.|last2=Doody|first2=David R.|last3=Sun|first3=Xiaofei|last4=Trabert|first4=Britton L.|last5=Weiss|first5=Noel S.|last6=Chen|first6=Chu|last7=Biggs|first7=Mary L.|last8=Starr|first8=Jacqueline R.|last9=Dey|first9=Sudhansu K.|date=2009-03-15|title=Association of marijuana use and the incidence of testicular germ cell tumors|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2759698/|journal=Cancer|volume=115|issue=6|pages=1215–1223|doi=10.1002/cncr.24159|issn=0008-543X|pmc=2759698|pmid=19204904}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/138372|title=Testicular Cancer Risk Linked To Marijuana Smoking|website=www.medicalnewstoday.com|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-independent.com/life-style/health-and-families/health-news/cannabis-linked-to-testicular-cancer-1604487.html|title=Cannabis linked to testicular cancer|website=The Independent|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.webmd.com/cancer/understanding-cancer-basics|title=Basics of Cancer|website=WebMD|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Ayana pola panalungtikan anu terus nambahan ti waktu ka waktu némbongkeun yén hal ieu téh mungkin, sanajan hubunganana can bener-bener kacindekkeun. Hal ieu ngayakinkeun sawatara dokter sarta panalungtik pikeun nyarankeun ka lalaki ngora, utamana maranéhna anu boga riwayat kulawarga ''cystic fibrosis'' atawa hérnia indirek, supaya ngeureunan atawa nyingkahan pamakéan ganja salaku léngkah pancegahan tambahan.<ref>{{Cite journal|last=Callaghan|first=Russell C.|last2=Allebeck|first2=Peter|last3=Akre|first3=Olof|last4=McGlynn|first4=Katherine A.|last5=Sidorchuk|first5=Anna|date=2017-11|title=Cannabis Use and Incidence of Testicular Cancer: A 42-Year Follow-up of Swedish Men between 1970 and 2011|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5812006/|journal=Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention: A Publication of the American Association for Cancer Research, Cosponsored by the American Society of Preventive Oncology|volume=26|issue=11|pages=1644–1652|doi=10.1158/1055-9965.EPI-17-0428|issn=1538-7755|pmc=5812006|pmid=29093004}}</ref> == Référénsi == {{reflist}} nhn6h49mtaj6jqptrc8fv6tzwqcxq01 0 108452 708953 2026-05-07T02:12:28Z Syahira Rizkia 27597 Nyieun kaca anyar '''Kangker tiroid''' nyaéta [[kangker]] anu tumuwuh tina jaringan kelenjar [[tiroid]].<ref>{{Cite journal|last=Mehanna|first=Hisham|last2=Sidhu|first2=Paul S.|last3=Madani|first3=Gitta|last4=Woolley|first4=Rebecca|last5=Boelaert|first5=Kristien|last6=Nankivell|first6=Paul|last7=Da Forno|first7=Phil|last8=Moreman|first8=Kate|last9=Palmer|first9=Andrew|date=2024-10|title=Evaluation of US Elastography in Thyroid Nodule Diagnosis: The ElaTION Randomized Co... 708953 wikitext text/x-wiki '''Kangker tiroid''' nyaéta [[kangker]] anu tumuwuh tina jaringan kelenjar [[tiroid]].<ref>{{Cite journal|last=Mehanna|first=Hisham|last2=Sidhu|first2=Paul S.|last3=Madani|first3=Gitta|last4=Woolley|first4=Rebecca|last5=Boelaert|first5=Kristien|last6=Nankivell|first6=Paul|last7=Da Forno|first7=Phil|last8=Moreman|first8=Kate|last9=Palmer|first9=Andrew|date=2024-10|title=Evaluation of US Elastography in Thyroid Nodule Diagnosis: The ElaTION Randomized Control Trial|url=https://pubs.rsna.org/doi/10.1148/radiol.240705|journal=Radiology|volume=313|issue=1|pages=e240705|doi=10.1148/radiol.240705|issn=0033-8419}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/patient/thyroid-treatment-pdq|title=Thyroid Cancer Treatment - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Ieu mangrupa panyakit di mana sél-sél tumuwuh sacara teu normal sarta boga poténsi pikeun nyambuang (sumebar) ka bagian awak séjénna.<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer|title=Cancer|website=www.who.int|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/about-cancer/understanding/what-is-cancer|title=What Is Cancer? - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Gejalana bisa mangrupa bareuh atawa bénjolan dina [[beuheung]], hésé neureuy atawa parobahan sora kaasup serak, atawa rarasaan aya nu nyelap dina genggerong alatan éfék massa tina tumorna. Tapi, lolobana kasus mah tara aya gejalaan (asimptomatik).<ref name=":0">{{Cite journal|last=Boucai|first=Laura|last2=Zafereo|first2=Mark|last3=Cabanillas|first3=Maria E.|date=2024-02-06|title=Thyroid Cancer: A Review|url=https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2814532|journal=JAMA|language=en|volume=331|issue=5|pages=425|doi=10.1001/jama.2023.26348|issn=0098-7484}}</ref> Kangker ogé bisa muncul dina tiroid sanggeus sumebar tina lokasi séjén, anu dina kasus kieu mah teu digolongkeun salaku kangker tiroid.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/hp/thyroid-treatment-pdq|title=Thyroid Cancer Treatment (PDQ®) - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Faktor résikona kaasup paparan radiasi nalika ngora, boga tiroid anu ngabadagan, riwayat kulawarga, jeung obésitas (lintuh teuing).<ref>{{Cite journal|last=Carling|first=Tobias|last2=Udelsman|first2=Robert|date=2014-01-14|title=Thyroid Cancer|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-med-061512-105739|journal=Annual Review of Medicine|language=en|volume=65|issue=Volume 65, 2014|pages=125–137|doi=10.1146/annurev-med-061512-105739|issn=0066-4219}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Shin|first=Aesun|last2=Cho|first2=Sooyoung|last3=Jang|first3=Doeun|last4=Abe|first4=Sarah Krull|last5=Saito|first5=Eiko|last6=Rahman|first6=Md Shafiur|last7=Islam|first7=Md Rashedul|last8=Sawada|first8=Norie|last9=Shu|first9=Xiao-Ou|date=2022-03|title=Body Mass Index and Thyroid Cancer Risk: A Pooled Analysis of Half a Million Men and Women in the Asia Cohort Consortium|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8971972/|journal=Thyroid: Official Journal of the American Thyroid Association|volume=32|issue=3|pages=306–314|doi=10.1089/thy.2021.0445|issn=1557-9077|pmc=8971972|pmid=34915752}}</ref> Opat jenis utamana nyaéta kangker tiroid ''papiler'', kangker tiroid ''folikular'', kangker tiroid ''medular'', jeung kangker tiroid ''anaplastik''.<ref name=":1" /> Diagnosis biasana dumasar kana ultrasound jeung aspirasi jarum leutik (''fine needle aspiration''). Pamariksaan (screening) ka jalma anu teu boga gejala sarta boga résiko normal pikeun ieu panyakit téh teu disarankeun.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last=US Preventive Services Task Force|last2=Bibbins-Domingo|first2=Kirsten|last3=Grossman|first3=David C.|last4=Curry|first4=Susan J.|last5=Barry|first5=Michael J.|last6=Davidson|first6=Karina W.|last7=Doubeni|first7=Chyke A.|last8=Epling|first8=John W.|last9=Kemper|first9=Alex R.|date=2017-05-09|title=Screening for Thyroid Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.2017.4011|journal=JAMA|language=en|volume=317|issue=18|pages=1882|doi=10.1001/jama.2017.4011|issn=0098-7484}}</ref> Pilihan pangubatanana bisa mangrupa operasi, terapi radiasi kaasup [[iodin radioaktif]], [[kémoterapi]], [[hormon tiroid]], terapi targét, jeung pengawasan anu telik (''watchful waiting'').<ref name=":1" /> Operasi bisa ngalibetkeun pangangkatan sabagian atawa sagemblengna tiroid. Tingkat kasalametan hirup lima taun di [[Amérika Sarikat]] nyaéta 98%.<ref>{{Cite web|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/thyro.html|title=Cancer of the Thyroid - Cancer Stat Facts|website=SEER|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Sacara global dina taun 2015, 3,2 juta urang boga kanker tiroid. Dina taun 2012, aya 298.000 kasus anyar. Paling mindeng didiagnosis dina rentang umur 20 nepi ka 65 taun. Kaum awéwé leuwih mindeng kakeunaan dibandingkeun lalaki. Jalma turunan [[Asia]] leuwih ilahar kakeunaan; kalayan tingkat kamotian anu leuwih luhur di antarana awéwé [[Pilipina]].<ref>{{Cite journal|last=San Juan|first=Mari Des|last2=Paz-Pacheco|first2=Elizabeth|date=2023|title=Incidence, Recurrence and Mortality Among Filipinos With Differentiated Thyroid Cancer: A Systematic Review|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10213166/|journal=Journal of the ASEAN Federation of Endocrine Societies|volume=38|issue=1|pages=100–107|doi=10.15605/jafes.038.01.14|issn=2308-118X|pmc=10213166|pmid=37252408}}</ref> Angkana terus naék dina sababaraha dékade pamungkas, anu dipercaya alatan detéksi anu leuwih hadé. Dina taun 2015, panyakit ieu ngabalukarkeun 31.900 urang maot.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators|date=2016-10-08|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5388903/|journal=Lancet (London, England)|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1|issn=1474-547X|pmc=5388903|pmid=27733281}}</ref> == Référénsi == spp092vs51zv5t6lbc3fjuxaw4zjj2g 708954 708953 2026-05-07T02:13:23Z Syahira Rizkia 27597 708954 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Thyroid cancer.jpg|jmpl|Kangker tiroid]] '''Kangker tiroid''' nyaéta [[kangker]] anu tumuwuh tina jaringan kelenjar [[tiroid]].<ref>{{Cite journal|last=Mehanna|first=Hisham|last2=Sidhu|first2=Paul S.|last3=Madani|first3=Gitta|last4=Woolley|first4=Rebecca|last5=Boelaert|first5=Kristien|last6=Nankivell|first6=Paul|last7=Da Forno|first7=Phil|last8=Moreman|first8=Kate|last9=Palmer|first9=Andrew|date=2024-10|title=Evaluation of US Elastography in Thyroid Nodule Diagnosis: The ElaTION Randomized Control Trial|url=https://pubs.rsna.org/doi/10.1148/radiol.240705|journal=Radiology|volume=313|issue=1|pages=e240705|doi=10.1148/radiol.240705|issn=0033-8419}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/patient/thyroid-treatment-pdq|title=Thyroid Cancer Treatment - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Ieu mangrupa panyakit di mana sél-sél tumuwuh sacara teu normal sarta boga poténsi pikeun nyambuang (sumebar) ka bagian awak séjénna.<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer|title=Cancer|website=www.who.int|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/about-cancer/understanding/what-is-cancer|title=What Is Cancer? - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Gejalana bisa mangrupa bareuh atawa bénjolan dina [[beuheung]], hésé neureuy atawa parobahan sora kaasup serak, atawa rarasaan aya nu nyelap dina genggerong alatan éfék massa tina tumorna. Tapi, lolobana kasus mah tara aya gejalaan (asimptomatik).<ref name=":0">{{Cite journal|last=Boucai|first=Laura|last2=Zafereo|first2=Mark|last3=Cabanillas|first3=Maria E.|date=2024-02-06|title=Thyroid Cancer: A Review|url=https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2814532|journal=JAMA|language=en|volume=331|issue=5|pages=425|doi=10.1001/jama.2023.26348|issn=0098-7484}}</ref> Kangker ogé bisa muncul dina tiroid sanggeus sumebar tina lokasi séjén, anu dina kasus kieu mah teu digolongkeun salaku kangker tiroid.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/hp/thyroid-treatment-pdq|title=Thyroid Cancer Treatment (PDQ®) - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Faktor résikona kaasup paparan radiasi nalika ngora, boga tiroid anu ngabadagan, riwayat kulawarga, jeung obésitas (lintuh teuing).<ref>{{Cite journal|last=Carling|first=Tobias|last2=Udelsman|first2=Robert|date=2014-01-14|title=Thyroid Cancer|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-med-061512-105739|journal=Annual Review of Medicine|language=en|volume=65|issue=Volume 65, 2014|pages=125–137|doi=10.1146/annurev-med-061512-105739|issn=0066-4219}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Shin|first=Aesun|last2=Cho|first2=Sooyoung|last3=Jang|first3=Doeun|last4=Abe|first4=Sarah Krull|last5=Saito|first5=Eiko|last6=Rahman|first6=Md Shafiur|last7=Islam|first7=Md Rashedul|last8=Sawada|first8=Norie|last9=Shu|first9=Xiao-Ou|date=2022-03|title=Body Mass Index and Thyroid Cancer Risk: A Pooled Analysis of Half a Million Men and Women in the Asia Cohort Consortium|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8971972/|journal=Thyroid: Official Journal of the American Thyroid Association|volume=32|issue=3|pages=306–314|doi=10.1089/thy.2021.0445|issn=1557-9077|pmc=8971972|pmid=34915752}}</ref> Opat jenis utamana nyaéta kangker tiroid ''papiler'', kangker tiroid ''folikular'', kangker tiroid ''medular'', jeung kangker tiroid ''anaplastik''.<ref name=":1" /> Diagnosis biasana dumasar kana ultrasound jeung aspirasi jarum leutik (''fine needle aspiration''). Pamariksaan (screening) ka jalma anu teu boga gejala sarta boga résiko normal pikeun ieu panyakit téh teu disarankeun.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last=US Preventive Services Task Force|last2=Bibbins-Domingo|first2=Kirsten|last3=Grossman|first3=David C.|last4=Curry|first4=Susan J.|last5=Barry|first5=Michael J.|last6=Davidson|first6=Karina W.|last7=Doubeni|first7=Chyke A.|last8=Epling|first8=John W.|last9=Kemper|first9=Alex R.|date=2017-05-09|title=Screening for Thyroid Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.2017.4011|journal=JAMA|language=en|volume=317|issue=18|pages=1882|doi=10.1001/jama.2017.4011|issn=0098-7484}}</ref> Pilihan pangubatanana bisa mangrupa operasi, terapi radiasi kaasup [[iodin radioaktif]], [[kémoterapi]], [[hormon tiroid]], terapi targét, jeung pengawasan anu telik (''watchful waiting'').<ref name=":1" /> Operasi bisa ngalibetkeun pangangkatan sabagian atawa sagemblengna tiroid. Tingkat kasalametan hirup lima taun di [[Amérika Sarikat]] nyaéta 98%.<ref>{{Cite web|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/thyro.html|title=Cancer of the Thyroid - Cancer Stat Facts|website=SEER|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Sacara global dina taun 2015, 3,2 juta urang boga kanker tiroid. Dina taun 2012, aya 298.000 kasus anyar. Paling mindeng didiagnosis dina rentang umur 20 nepi ka 65 taun. Kaum awéwé leuwih mindeng kakeunaan dibandingkeun lalaki. Jalma turunan [[Asia]] leuwih ilahar kakeunaan; kalayan tingkat kamotian anu leuwih luhur di antarana awéwé [[Pilipina]].<ref>{{Cite journal|last=San Juan|first=Mari Des|last2=Paz-Pacheco|first2=Elizabeth|date=2023|title=Incidence, Recurrence and Mortality Among Filipinos With Differentiated Thyroid Cancer: A Systematic Review|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10213166/|journal=Journal of the ASEAN Federation of Endocrine Societies|volume=38|issue=1|pages=100–107|doi=10.15605/jafes.038.01.14|issn=2308-118X|pmc=10213166|pmid=37252408}}</ref> Angkana terus naék dina sababaraha dékade pamungkas, anu dipercaya alatan detéksi anu leuwih hadé. Dina taun 2015, panyakit ieu ngabalukarkeun 31.900 urang maot.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators|date=2016-10-08|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5388903/|journal=Lancet (London, England)|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1|issn=1474-547X|pmc=5388903|pmid=27733281}}</ref> == Référénsi == 08mvna3bskplqrvusrrawk7dsrsfrtd 708955 708954 2026-05-07T02:17:25Z Syahira Rizkia 27597 708955 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Thyroid cancer.jpg|jmpl|Kangker tiroid]] '''Kangker tiroid''' nyaéta [[kangker]] anu tumuwuh tina jaringan kelenjar [[tiroid]].<ref>{{Cite journal|last=Mehanna|first=Hisham|last2=Sidhu|first2=Paul S.|last3=Madani|first3=Gitta|last4=Woolley|first4=Rebecca|last5=Boelaert|first5=Kristien|last6=Nankivell|first6=Paul|last7=Da Forno|first7=Phil|last8=Moreman|first8=Kate|last9=Palmer|first9=Andrew|date=2024-10|title=Evaluation of US Elastography in Thyroid Nodule Diagnosis: The ElaTION Randomized Control Trial|url=https://pubs.rsna.org/doi/10.1148/radiol.240705|journal=Radiology|volume=313|issue=1|pages=e240705|doi=10.1148/radiol.240705|issn=0033-8419}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/patient/thyroid-treatment-pdq|title=Thyroid Cancer Treatment - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Ieu mangrupa panyakit di mana sél-sél tumuwuh sacara teu normal sarta boga poténsi pikeun nyambuang (sumebar) ka bagian awak séjénna.<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer|title=Cancer|website=www.who.int|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/about-cancer/understanding/what-is-cancer|title=What Is Cancer? - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Gejalana bisa mangrupa bareuh atawa bénjolan dina [[beuheung]], hésé neureuy atawa parobahan sora kaasup serak, atawa rarasaan aya nu nyelap dina genggerong alatan éfék massa tina tumorna. Tapi, lolobana kasus mah tara aya gejalaan (asimptomatik).<ref name=":0">{{Cite journal|last=Boucai|first=Laura|last2=Zafereo|first2=Mark|last3=Cabanillas|first3=Maria E.|date=2024-02-06|title=Thyroid Cancer: A Review|url=https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2814532|journal=JAMA|language=en|volume=331|issue=5|pages=425|doi=10.1001/jama.2023.26348|issn=0098-7484}}</ref> Kangker ogé bisa muncul dina tiroid sanggeus sumebar tina lokasi séjén, anu dina kasus kieu mah teu digolongkeun salaku kangker tiroid.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/hp/thyroid-treatment-pdq|title=Thyroid Cancer Treatment (PDQ®) - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Faktor résikona kaasup paparan radiasi nalika ngora, boga tiroid anu ngabadagan, riwayat kulawarga, jeung obésitas (lintuh teuing).<ref>{{Cite journal|last=Carling|first=Tobias|last2=Udelsman|first2=Robert|date=2014-01-14|title=Thyroid Cancer|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-med-061512-105739|journal=Annual Review of Medicine|language=en|volume=65|issue=Volume 65, 2014|pages=125–137|doi=10.1146/annurev-med-061512-105739|issn=0066-4219}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Shin|first=Aesun|last2=Cho|first2=Sooyoung|last3=Jang|first3=Doeun|last4=Abe|first4=Sarah Krull|last5=Saito|first5=Eiko|last6=Rahman|first6=Md Shafiur|last7=Islam|first7=Md Rashedul|last8=Sawada|first8=Norie|last9=Shu|first9=Xiao-Ou|date=2022-03|title=Body Mass Index and Thyroid Cancer Risk: A Pooled Analysis of Half a Million Men and Women in the Asia Cohort Consortium|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8971972/|journal=Thyroid: Official Journal of the American Thyroid Association|volume=32|issue=3|pages=306–314|doi=10.1089/thy.2021.0445|issn=1557-9077|pmc=8971972|pmid=34915752}}</ref> Opat jenis utamana nyaéta kangker tiroid ''papiler'', kangker tiroid ''folikular'', kangker tiroid ''medular'', jeung kangker tiroid ''anaplastik''.<ref name=":1" /> Diagnosis biasana dumasar kana ultrasound jeung aspirasi jarum leutik (''fine needle aspiration''). Pamariksaan (screening) ka jalma anu teu boga gejala sarta boga résiko normal pikeun ieu panyakit téh teu disarankeun.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last=US Preventive Services Task Force|last2=Bibbins-Domingo|first2=Kirsten|last3=Grossman|first3=David C.|last4=Curry|first4=Susan J.|last5=Barry|first5=Michael J.|last6=Davidson|first6=Karina W.|last7=Doubeni|first7=Chyke A.|last8=Epling|first8=John W.|last9=Kemper|first9=Alex R.|date=2017-05-09|title=Screening for Thyroid Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.2017.4011|journal=JAMA|language=en|volume=317|issue=18|pages=1882|doi=10.1001/jama.2017.4011|issn=0098-7484}}</ref> Pilihan pangubatanana bisa mangrupa operasi, terapi radiasi kaasup [[iodin radioaktif]], [[kémoterapi]], [[hormon tiroid]], terapi targét, jeung pengawasan anu telik (''watchful waiting'').<ref name=":1" /> Operasi bisa ngalibetkeun pangangkatan sabagian atawa sagemblengna tiroid. Tingkat kasalametan hirup lima taun di [[Amérika Sarikat]] nyaéta 98%.<ref>{{Cite web|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/thyro.html|title=Cancer of the Thyroid - Cancer Stat Facts|website=SEER|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Sacara global dina taun 2015, 3,2 juta urang boga kanker tiroid. Dina taun 2012, aya 298.000 kasus anyar. Paling mindeng didiagnosis dina rentang umur 20 nepi ka 65 taun. Kaum awéwé leuwih mindeng kakeunaan dibandingkeun lalaki. Jalma turunan [[Asia]] leuwih ilahar kakeunaan; kalayan tingkat kamotian anu leuwih luhur di antarana awéwé [[Pilipina]].<ref>{{Cite journal|last=San Juan|first=Mari Des|last2=Paz-Pacheco|first2=Elizabeth|date=2023|title=Incidence, Recurrence and Mortality Among Filipinos With Differentiated Thyroid Cancer: A Systematic Review|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10213166/|journal=Journal of the ASEAN Federation of Endocrine Societies|volume=38|issue=1|pages=100–107|doi=10.15605/jafes.038.01.14|issn=2308-118X|pmc=10213166|pmid=37252408}}</ref> Angkana terus naék dina sababaraha dékade pamungkas, anu dipercaya alatan detéksi anu leuwih hadé. Dina taun 2015, panyakit ieu ngabalukarkeun 31.900 urang maot.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators|date=2016-10-08|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5388903/|journal=Lancet (London, England)|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1|issn=1474-547X|pmc=5388903|pmid=27733281}}</ref> == Tanda jeung Gejala == Lolobana jalma anu boga kangker tiroid mah teu boga gejala dina waktu didiagnosis, sarta ''nodul tiroid'' biasana kapanggihna teu ngahaja nalika keur dipariksa gambar (imaging) dina bagian beuheung.<ref>{{Cite web|url=http://www.cancernetwork.com/cancer-management-11/chapter05/article/10165/1402668|title=Chapter 5: Thyroid and Parathyroid Cancers - Cancer Network|website=www.cancernetwork.com|accessdate=2026-05-07}}</ref> Nepi ka 65% urang déwasa boga nodul leutik dina tiroidna, tapi biasana kurang ti 10% tina éta nodul anu tétéla mangrupa kangker.<ref>{{Cite journal|last=Durante|first=Cosimo|last2=Grani|first2=Giorgio|last3=Lamartina|first3=Livia|last4=Filetti|first4=Sebastiano|last5=Mandel|first5=Susan J.|last6=Cooper|first6=David S.|date=2018-03-06|title=The Diagnosis and Management of Thyroid Nodules: A Review|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.2018.0898|journal=JAMA|language=en|volume=319|issue=9|pages=914|doi=10.1001/jama.2018.0898|issn=0098-7484}}</ref> Sakapeung, tanda munggaranna nyaéta ngagedéanana [[kelenjar getah bening]]. Gejala satuluyna anu bisa muncul nyaéta rasa nyeri dina bagian hareup [[beuheung]] jeung parobahan sora alatan deukeutna posisi saraf laring ''recurrent''<ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.columbia.edu/cancer-types-care/types/thyroid-cancer/about-thyroid-cancer|title=Thyroid Cancer Symptoms & Diagnosis|website=Herbert Irving Comprehensive Cancer Center (HICCC) - New York|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> kana kelenjar tiroid. Ieu nodul jeung kelenjar getah bening anu ngagedéan téh ogé bisa ngabalukarkeun bareuh dina beuheung sarta hésé neureuy. Kanker tiroid biasana kapanggih dina pasién anu ''euthyroid'' (fungsi tiroidna normal), tapi gejala ''hipertiroidisme'' atawa ''hipotiroidisme'' bisa pakait jeung tumor anu badag atawa anu geus métastasis sarta ''well-differentiated''. Nodul tiroid jadi perhatian husus nalika kapanggih dina jalma anu umurna di handapeun 20 taun. Dina umur sakieu, nodul tiroid leuwih gedé kamungkinanana mangrupa tumor ganas (malignan) dibandingkeun tumor lindeuk (benign).<ref>{{Cite journal|last=Grani|first=Giorgio|last2=Sponziello|first2=Marialuisa|last3=Filetti|first3=Sebastiano|last4=Durante|first4=Cosimo|date=2024-12|title=Thyroid nodules: diagnosis and management|url=https://www.nature.com/articles/s41574-024-01025-4|journal=Nature Reviews Endocrinology|language=en|volume=20|issue=12|pages=715–728|doi=10.1038/s41574-024-01025-4|issn=1759-5037}}</ref> == Référénsi == 7m9uwg27vrw4qpyczywd9trgz891zz2 708957 708955 2026-05-07T02:28:10Z Syahira Rizkia 27597 708957 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Thyroid cancer.jpg|jmpl|Kangker tiroid]] '''Kangker tiroid''' nyaéta [[kangker]] anu tumuwuh tina jaringan kelenjar [[tiroid]].<ref>{{Cite journal|last=Mehanna|first=Hisham|last2=Sidhu|first2=Paul S.|last3=Madani|first3=Gitta|last4=Woolley|first4=Rebecca|last5=Boelaert|first5=Kristien|last6=Nankivell|first6=Paul|last7=Da Forno|first7=Phil|last8=Moreman|first8=Kate|last9=Palmer|first9=Andrew|date=2024-10|title=Evaluation of US Elastography in Thyroid Nodule Diagnosis: The ElaTION Randomized Control Trial|url=https://pubs.rsna.org/doi/10.1148/radiol.240705|journal=Radiology|volume=313|issue=1|pages=e240705|doi=10.1148/radiol.240705|issn=0033-8419}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/patient/thyroid-treatment-pdq|title=Thyroid Cancer Treatment - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Ieu mangrupa panyakit di mana sél-sél tumuwuh sacara teu normal sarta boga poténsi pikeun nyambuang (sumebar) ka bagian awak séjénna.<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer|title=Cancer|website=www.who.int|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/about-cancer/understanding/what-is-cancer|title=What Is Cancer? - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Gejalana bisa mangrupa bareuh atawa bénjolan dina [[beuheung]], hésé neureuy atawa parobahan sora kaasup serak, atawa rarasaan aya nu nyelap dina genggerong alatan éfék massa tina tumorna. Tapi, lolobana kasus mah tara aya gejalaan (asimptomatik).<ref name=":0">{{Cite journal|last=Boucai|first=Laura|last2=Zafereo|first2=Mark|last3=Cabanillas|first3=Maria E.|date=2024-02-06|title=Thyroid Cancer: A Review|url=https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2814532|journal=JAMA|language=en|volume=331|issue=5|pages=425|doi=10.1001/jama.2023.26348|issn=0098-7484}}</ref> Kangker ogé bisa muncul dina tiroid sanggeus sumebar tina lokasi séjén, anu dina kasus kieu mah teu digolongkeun salaku kangker tiroid.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/hp/thyroid-treatment-pdq|title=Thyroid Cancer Treatment (PDQ®) - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Faktor résikona kaasup paparan radiasi nalika ngora, boga tiroid anu ngabadagan, riwayat kulawarga, jeung obésitas (lintuh teuing).<ref>{{Cite journal|last=Carling|first=Tobias|last2=Udelsman|first2=Robert|date=2014-01-14|title=Thyroid Cancer|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-med-061512-105739|journal=Annual Review of Medicine|language=en|volume=65|issue=Volume 65, 2014|pages=125–137|doi=10.1146/annurev-med-061512-105739|issn=0066-4219}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Shin|first=Aesun|last2=Cho|first2=Sooyoung|last3=Jang|first3=Doeun|last4=Abe|first4=Sarah Krull|last5=Saito|first5=Eiko|last6=Rahman|first6=Md Shafiur|last7=Islam|first7=Md Rashedul|last8=Sawada|first8=Norie|last9=Shu|first9=Xiao-Ou|date=2022-03|title=Body Mass Index and Thyroid Cancer Risk: A Pooled Analysis of Half a Million Men and Women in the Asia Cohort Consortium|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8971972/|journal=Thyroid: Official Journal of the American Thyroid Association|volume=32|issue=3|pages=306–314|doi=10.1089/thy.2021.0445|issn=1557-9077|pmc=8971972|pmid=34915752}}</ref> Opat jenis utamana nyaéta kangker tiroid ''papiler'', kangker tiroid ''folikular'', kangker tiroid ''medular'', jeung kangker tiroid ''anaplastik''.<ref name=":1" /> Diagnosis biasana dumasar kana ultrasound jeung aspirasi jarum leutik (''fine needle aspiration''). Pamariksaan (screening) ka jalma anu teu boga gejala sarta boga résiko normal pikeun ieu panyakit téh teu disarankeun.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last=US Preventive Services Task Force|last2=Bibbins-Domingo|first2=Kirsten|last3=Grossman|first3=David C.|last4=Curry|first4=Susan J.|last5=Barry|first5=Michael J.|last6=Davidson|first6=Karina W.|last7=Doubeni|first7=Chyke A.|last8=Epling|first8=John W.|last9=Kemper|first9=Alex R.|date=2017-05-09|title=Screening for Thyroid Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.2017.4011|journal=JAMA|language=en|volume=317|issue=18|pages=1882|doi=10.1001/jama.2017.4011|issn=0098-7484}}</ref> Pilihan pangubatanana bisa mangrupa operasi, terapi radiasi kaasup [[iodin radioaktif]], [[kémoterapi]], [[hormon tiroid]], terapi targét, jeung pengawasan anu telik (''watchful waiting'').<ref name=":1" /> Operasi bisa ngalibetkeun pangangkatan sabagian atawa sagemblengna tiroid. Tingkat kasalametan hirup lima taun di [[Amérika Sarikat]] nyaéta 98%.<ref>{{Cite web|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/thyro.html|title=Cancer of the Thyroid - Cancer Stat Facts|website=SEER|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Sacara global dina taun 2015, 3,2 juta urang boga kanker tiroid. Dina taun 2012, aya 298.000 kasus anyar. Paling mindeng didiagnosis dina rentang umur 20 nepi ka 65 taun. Kaum awéwé leuwih mindeng kakeunaan dibandingkeun lalaki. Jalma turunan [[Asia]] leuwih ilahar kakeunaan; kalayan tingkat kamotian anu leuwih luhur di antarana awéwé [[Pilipina]].<ref>{{Cite journal|last=San Juan|first=Mari Des|last2=Paz-Pacheco|first2=Elizabeth|date=2023|title=Incidence, Recurrence and Mortality Among Filipinos With Differentiated Thyroid Cancer: A Systematic Review|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10213166/|journal=Journal of the ASEAN Federation of Endocrine Societies|volume=38|issue=1|pages=100–107|doi=10.15605/jafes.038.01.14|issn=2308-118X|pmc=10213166|pmid=37252408}}</ref> Angkana terus naék dina sababaraha dékade pamungkas, anu dipercaya alatan detéksi anu leuwih hadé. Dina taun 2015, panyakit ieu ngabalukarkeun 31.900 urang maot.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators|date=2016-10-08|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5388903/|journal=Lancet (London, England)|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1|issn=1474-547X|pmc=5388903|pmid=27733281}}</ref> == Tanda jeung Gejala == Lolobana jalma anu boga kangker tiroid mah teu boga gejala dina waktu didiagnosis, sarta ''nodul tiroid'' biasana kapanggihna teu ngahaja nalika keur dipariksa gambar (imaging) dina bagian beuheung.<ref>{{Cite web|url=http://www.cancernetwork.com/cancer-management-11/chapter05/article/10165/1402668|title=Chapter 5: Thyroid and Parathyroid Cancers - Cancer Network|website=www.cancernetwork.com|accessdate=2026-05-07}}</ref> Nepi ka 65% urang déwasa boga nodul leutik dina tiroidna, tapi biasana kurang ti 10% tina éta nodul anu tétéla mangrupa kangker.<ref>{{Cite journal|last=Durante|first=Cosimo|last2=Grani|first2=Giorgio|last3=Lamartina|first3=Livia|last4=Filetti|first4=Sebastiano|last5=Mandel|first5=Susan J.|last6=Cooper|first6=David S.|date=2018-03-06|title=The Diagnosis and Management of Thyroid Nodules: A Review|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.2018.0898|journal=JAMA|language=en|volume=319|issue=9|pages=914|doi=10.1001/jama.2018.0898|issn=0098-7484}}</ref> Sakapeung, tanda munggaranna nyaéta ngagedéanana [[kelenjar getah bening]]. Gejala satuluyna anu bisa muncul nyaéta rasa nyeri dina bagian hareup [[beuheung]] jeung parobahan sora alatan deukeutna posisi saraf laring ''recurrent''<ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.columbia.edu/cancer-types-care/types/thyroid-cancer/about-thyroid-cancer|title=Thyroid Cancer Symptoms & Diagnosis|website=Herbert Irving Comprehensive Cancer Center (HICCC) - New York|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> kana kelenjar tiroid. Ieu nodul jeung kelenjar getah bening anu ngagedéan téh ogé bisa ngabalukarkeun bareuh dina beuheung sarta hésé neureuy. Kanker tiroid biasana kapanggih dina pasién anu ''euthyroid'' (fungsi tiroidna normal), tapi gejala ''hipertiroidisme'' atawa ''hipotiroidisme'' bisa pakait jeung tumor anu badag atawa anu geus métastasis sarta ''well-differentiated''. Nodul tiroid jadi perhatian husus nalika kapanggih dina jalma anu umurna di handapeun 20 taun. Dina umur sakieu, nodul tiroid leuwih gedé kamungkinanana mangrupa tumor ganas (malignan) dibandingkeun tumor lindeuk (benign).<ref>{{Cite journal|last=Grani|first=Giorgio|last2=Sponziello|first2=Marialuisa|last3=Filetti|first3=Sebastiano|last4=Durante|first4=Cosimo|date=2024-12|title=Thyroid nodules: diagnosis and management|url=https://www.nature.com/articles/s41574-024-01025-4|journal=Nature Reviews Endocrinology|language=en|volume=20|issue=12|pages=715–728|doi=10.1038/s41574-024-01025-4|issn=1759-5037}}</ref> == Faktor == Kangker tiroid dianggap aya pakaitna jeung sajumlah faktor lingkungan sarta genetik, tapi nepi ka ayeuna masih aya kateupastian ngeunaan cukang lantap pastina.<ref>{{Cite web|url=https://www.creativebiolabs.net/thyroid-cancer-overview-signaling-pathway-diagnosis-targeted-therapy.htm|title=Thyroid Cancer Overview - Creative Biolabs|website=www.creativebiolabs.net|accessdate=2026-05-07}}</ref> Paparan lingkungan tina radiasi ionisasi, boh tina sumber alami atawa sumber jieunan, disangka boga peran anu penting. Paningkatan angka kangker tiroid anu signifikan lumangsung ka jalma anu kakeunaan radiasi ''mantlefield'' pikeun panyakit [[limfoma]], sarta maranéhna anu kakeunaan ''iodine-131'' sanggeus musibah nuklir Chernobyl,<ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/radiation/i-131|title=I-131 Radiation Exposure from Fallout - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Fukushima, Kyshtym, jeung Windscale.<ref name=":2">{{Cite journal|last=dos Santos Silva|first=I.|last2=Swerdlow|first2=A. J.|date=1993-02|title=Thyroid cancer epidemiology in England and Wales: time trends and geographical distribution|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1968194/|journal=British Journal of Cancer|volume=67|issue=2|pages=330–340|doi=10.1038/bjc.1993.61|issn=0007-0920|pmc=1968194|pmid=8431362}}</ref> Tiroiditis (radang tiroid) jeung panyakit tiroid séjénna ogé bisa jadi panyabab kana kangker tiroid.<ref name=":2" /><ref>{{Cite journal|last=Pacini|first=F.|last2=Castagna|first2=M. G.|last3=Brilli|first3=L.|last4=Pentheroudakis|first4=G.|date=2010-05-01|title=Thyroid cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up|url=https://www.annalsofoncology.org/article/S0923-7534(19)39638-3/fulltext|journal=Annals of Oncology|language=English|volume=21|pages=v214–v219|doi=10.1093/annonc/mdq190|issn=0923-7534}}</ref> Sabab tina faktor genetik di antarana nyaéta ''multiple endocrine neoplasia'' tipe 2, anu sacara nyata ningkatkeun angka kajadian, utamana jenis ''medullary'' anu kawilang jarang.<ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/hp/medullary-thyroid-genetics-pdq|title=Genetics of Endocrine and Neuroendocrine Neoplasias (PDQ®) - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Mutasi dina gén pikeun MenA jeung Men2B dina ''multiple endocrine neoplasia'' tanggung jawab kana 25% kasus kanker tiroid ''medullary''.<ref name=":0" /> Hipertiroidisme nyaéta kaleuwihan fungsi kelenjar tiroid anu ngabalukarkeun hormon tiroid dilepaskeun sacara kaleuleuwihi. Ieu hormon téh mangaruhan kana métabolisme, kamekaran, kamekaran otak, suhu awak, jeung fungsi réproduksi. Ieu kaayaan ogé dikaitkeun jeung panyakit ''Graves''. Salah sahiji gejala hipertiroidisme nyaéta parobahan ukuran tiroid, anu pakait jeung pasién anu tétéla boga kangker tiroid. Aya ogé hipotiroidisme, nyaéta nalika kelenjar tiroid kurang fungsina, anu pakait jeung ''Hashimoto's thyroidosis''. ''Hashimoto's thyroidosis'' boga hubungan langsung kana ningkatna résiko kangker tiroid, bareng jeung sababaraha jenis kangker séjénna. Baraya kulawarga anu boga masalah tiroid dina hirupna kamungkinan badag bakal nurunkeun éta panyakit ka kulawargana. Tapi, masalah tiroid ieu bisa mucunghul dina rupa-rupa cara, mimitian tina hipotiroidisme, hipertiroidisme, panyakit ''Graves'', ''Hashimoto's thyroidosis'', nepi ka kangker. FDA merlukeun peringatan husus (''boxed warning'') dina brosur bungkus ''GLP-1 agonist'' alatan résiko tumor sél-C tiroid, kaasup kangker tiroid ''medullary'' (MTC), kalayan peringatan yén ''GLP-1 agonist'' téh kontradindikasi (teu meunang dipaké) ku jalma anu boga riwayat kulawarga atawa riwayat pribadi MTC atawa ''multiple endocrine neoplasia'' tipe 2.<ref>{{Cite journal|last=Nachawi|first=Noura|last2=Rao|first2=Pratibha PR|last3=Makin|first3=Vinni|date=2022-08-01|title=The role of GLP-1 receptor agonists in managing type 2 diabetes|url=https://www.ccjm.org/content/89/8/457|journal=Cleveland Clinic Journal of Medicine|language=en|volume=89|issue=8|pages=457–464|doi=10.3949/ccjm.89a.21110|issn=0891-1150|pmid=35914933}}</ref> Dina beurit, pamakéan jangka panjang ''GLP-1 agonist'' ngarangsang [[sékrési kalsitonin]], anu ngabalukarkeun hipertropi sél-C sarta ningkatna résiko kangker tiroid, tapi euweuh paningkatan sékrési kalsitonin anu katitén dina manusa.<ref>{{Cite journal|last=Yu|first=Minzhi|last2=Benjamin|first2=Mason M.|last3=Srinivasan|first3=Santhanakrishnan|last4=Morin|first4=Emily E.|last5=Shishatskaya|first5=Ekaterina I.|last6=Schwendeman|first6=Steven P.|last7=Schwendeman|first7=Anna|date=2018-05|title=Battle of GLP-1 delivery technologies|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6843995/|journal=Advanced Drug Delivery Reviews|volume=130|pages=113–130|doi=10.1016/j.addr.2018.07.009|issn=1872-8294|pmc=6843995|pmid=30009885}}</ref> Hiji studi kohort nasional rétropéktif di [[Prancis]] manggihan ayana kanaékan résiko kangker tiroid (sakabéh jenis jeung ''medullary'') sanggeus 1-3 taun pangubatan [[Diabétes mélitus|diabetes]] maké ''GLP-1 agonist'',<ref>{{Cite journal|last=Bezin|first=Julien|last2=Gouverneur|first2=Amandine|last3=Pénichon|first3=Marine|last4=Mathieu|first4=Clément|last5=Garrel|first5=Renaud|last6=Hillaire-Buys|first6=Dominique|last7=Pariente|first7=Antoine|last8=Faillie|first8=Jean-Luc|date=2023-02-01|title=GLP-1 Receptor Agonists and the Risk of Thyroid Cancer|url=https://diabetesjournals.org/care/article/46/2/384/147888/GLP-1-Receptor-Agonists-and-the-Risk-of-Thyroid|journal=Diabetes Care|language=en|volume=46|issue=2|pages=384–390|doi=10.2337/dc22-1148|issn=0149-5992}}</ref> tapi hal ieu henteu katitén dina uji kontrol acak,<ref>{{Cite web|url=https://dom-pubs.pericles-prod.literatumonline.com/action/cookieAbsent|title=Error - Cookies Turned Off|website=Diabetes, Obesity and Metabolism|language=en|doi=10.1111/dom.70291|pmc=12803555|pmid=41287564|accessdate=2026-05-07}}</ref> kitu ogé dina studi rétropéktif skala badag séjénna,<ref>{{Cite journal|last=Morales|first=Daniel R.|last2=Bu|first2=Fan|last3=Viernes|first3=Benjamin|last4=DuVall|first4=Scott L.|last5=Matheny|first5=Michael E.|last6=Simon|first6=Katherine R.|last7=Falconer|first7=Thomas|last8=Richter|first8=Lauren R.|last9=Ostropolets|first9=Anna|date=2025-08-01|title=Risk of Thyroid Tumors With GLP-1 Receptor Agonists: A Retrospective Cohort Study|url=https://diabetesjournals.org/care/article/48/8/1386/160553/Risk-of-Thyroid-Tumors-With-GLP-1-Receptor|journal=Diabetes Care|language=en|volume=48|issue=8|pages=1386–1394|doi=10.2337/dc25-0154|issn=0149-5992|pmc=12281980|pmid=40465422}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://journals.sagepub.com/action/cookieAbsent|title=Sage Journals: Discover world-class research|website=Sage Journals|language=en|doi=10.1089/thy.2024.0387|accessdate=2026-05-07}}</ref> kaasup hiji studi pamakéan jangka panjang ''GLP-1 agonist'' kalayan pangawasan leuwih ti 10 taun.<ref>{{Cite journal|last=Pollack|first=Rena|last2=Stokar|first2=Joshua|date=2025-11|title=Long-Term Glucagon-Like Peptide 1 Receptor Agonist Use Is Not Associated With Increased Risk of Thyroid Cancer in Adults With Type 2 Diabetes|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12582397/|journal=Diabetes/Metabolism Research and Reviews|volume=41|issue=8|pages=e70104|doi=10.1002/dmrr.70104|issn=1520-7560|pmc=12582397|pmid=41182904}}</ref> Hiji studi leutik ka pasién kangker tiroid résiko rendah anu keur ngaliwatan pangawasan aktip némbongkeun yén térapi ''GLP-1RA'' henteu mangaruhan kana kinétika tumuwuhna tumor.<ref>{{Cite journal|last=Patrizio|first=Armando|last2=Newman|first2=Samantha K|last3=Tuttle|first3=R Michael|last4=Boucai|first4=Laura|date=2025-12-05|title=Effect of GLP-1 Receptor Agonists on Patients with Thyroid Carcinomas Undergoing Active Surveillance|url=https://academic.oup.com/jes/article/doi/10.1210/jendso/bvaf182/8322882|journal=Journal of the Endocrine Society|language=en|volume=10|issue=1|doi=10.1210/jendso/bvaf182|issn=2472-1972|pmc=12686943|pmid=41376649}}</ref> == Référénsi == acoms2g7lb78j20kupco48toisyu1vy 708958 708957 2026-05-07T02:28:53Z Syahira Rizkia 27597 708958 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Thyroid cancer.jpg|jmpl|Kangker tiroid]] '''Kangker tiroid''' nyaéta [[kangker]] anu tumuwuh tina jaringan kelenjar [[tiroid]].<ref>{{Cite journal|last=Mehanna|first=Hisham|last2=Sidhu|first2=Paul S.|last3=Madani|first3=Gitta|last4=Woolley|first4=Rebecca|last5=Boelaert|first5=Kristien|last6=Nankivell|first6=Paul|last7=Da Forno|first7=Phil|last8=Moreman|first8=Kate|last9=Palmer|first9=Andrew|date=2024-10|title=Evaluation of US Elastography in Thyroid Nodule Diagnosis: The ElaTION Randomized Control Trial|url=https://pubs.rsna.org/doi/10.1148/radiol.240705|journal=Radiology|volume=313|issue=1|pages=e240705|doi=10.1148/radiol.240705|issn=0033-8419}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/patient/thyroid-treatment-pdq|title=Thyroid Cancer Treatment - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Ieu mangrupa panyakit di mana sél-sél tumuwuh sacara teu normal sarta boga poténsi pikeun nyambuang (sumebar) ka bagian awak séjénna.<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer|title=Cancer|website=www.who.int|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/about-cancer/understanding/what-is-cancer|title=What Is Cancer? - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Gejalana bisa mangrupa bareuh atawa bénjolan dina [[beuheung]], hésé neureuy atawa parobahan sora kaasup serak, atawa rarasaan aya nu nyelap dina genggerong alatan éfék massa tina tumorna. Tapi, lolobana kasus mah tara aya gejalaan (asimptomatik).<ref name=":0">{{Cite journal|last=Boucai|first=Laura|last2=Zafereo|first2=Mark|last3=Cabanillas|first3=Maria E.|date=2024-02-06|title=Thyroid Cancer: A Review|url=https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2814532|journal=JAMA|language=en|volume=331|issue=5|pages=425|doi=10.1001/jama.2023.26348|issn=0098-7484}}</ref> Kangker ogé bisa muncul dina tiroid sanggeus sumebar tina lokasi séjén, anu dina kasus kieu mah teu digolongkeun salaku kangker tiroid.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/hp/thyroid-treatment-pdq|title=Thyroid Cancer Treatment (PDQ®) - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Faktor résikona kaasup paparan radiasi nalika ngora, boga tiroid anu ngabadagan, riwayat kulawarga, jeung obésitas (lintuh teuing).<ref>{{Cite journal|last=Carling|first=Tobias|last2=Udelsman|first2=Robert|date=2014-01-14|title=Thyroid Cancer|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-med-061512-105739|journal=Annual Review of Medicine|language=en|volume=65|issue=Volume 65, 2014|pages=125–137|doi=10.1146/annurev-med-061512-105739|issn=0066-4219}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Shin|first=Aesun|last2=Cho|first2=Sooyoung|last3=Jang|first3=Doeun|last4=Abe|first4=Sarah Krull|last5=Saito|first5=Eiko|last6=Rahman|first6=Md Shafiur|last7=Islam|first7=Md Rashedul|last8=Sawada|first8=Norie|last9=Shu|first9=Xiao-Ou|date=2022-03|title=Body Mass Index and Thyroid Cancer Risk: A Pooled Analysis of Half a Million Men and Women in the Asia Cohort Consortium|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8971972/|journal=Thyroid: Official Journal of the American Thyroid Association|volume=32|issue=3|pages=306–314|doi=10.1089/thy.2021.0445|issn=1557-9077|pmc=8971972|pmid=34915752}}</ref> Opat jenis utamana nyaéta kangker tiroid ''papiler'', kangker tiroid ''folikular'', kangker tiroid ''medular'', jeung kangker tiroid ''anaplastik''.<ref name=":1" /> Diagnosis biasana dumasar kana ultrasound jeung aspirasi jarum leutik (''fine needle aspiration''). Pamariksaan (screening) ka jalma anu teu boga gejala sarta boga résiko normal pikeun ieu panyakit téh teu disarankeun.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last=US Preventive Services Task Force|last2=Bibbins-Domingo|first2=Kirsten|last3=Grossman|first3=David C.|last4=Curry|first4=Susan J.|last5=Barry|first5=Michael J.|last6=Davidson|first6=Karina W.|last7=Doubeni|first7=Chyke A.|last8=Epling|first8=John W.|last9=Kemper|first9=Alex R.|date=2017-05-09|title=Screening for Thyroid Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.2017.4011|journal=JAMA|language=en|volume=317|issue=18|pages=1882|doi=10.1001/jama.2017.4011|issn=0098-7484}}</ref> Pilihan pangubatanana bisa mangrupa operasi, terapi radiasi kaasup [[iodin radioaktif]], [[kémoterapi]], [[hormon tiroid]], terapi targét, jeung pengawasan anu telik (''watchful waiting'').<ref name=":1" /> Operasi bisa ngalibetkeun pangangkatan sabagian atawa sagemblengna tiroid. Tingkat kasalametan hirup lima taun di [[Amérika Sarikat]] nyaéta 98%.<ref>{{Cite web|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/thyro.html|title=Cancer of the Thyroid - Cancer Stat Facts|website=SEER|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Sacara global dina taun 2015, 3,2 juta urang boga kanker tiroid. Dina taun 2012, aya 298.000 kasus anyar. Paling mindeng didiagnosis dina rentang umur 20 nepi ka 65 taun. Kaum awéwé leuwih mindeng kakeunaan dibandingkeun lalaki. Jalma turunan [[Asia]] leuwih ilahar kakeunaan; kalayan tingkat kamotian anu leuwih luhur di antarana awéwé [[Pilipina]].<ref>{{Cite journal|last=San Juan|first=Mari Des|last2=Paz-Pacheco|first2=Elizabeth|date=2023|title=Incidence, Recurrence and Mortality Among Filipinos With Differentiated Thyroid Cancer: A Systematic Review|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10213166/|journal=Journal of the ASEAN Federation of Endocrine Societies|volume=38|issue=1|pages=100–107|doi=10.15605/jafes.038.01.14|issn=2308-118X|pmc=10213166|pmid=37252408}}</ref> Angkana terus naék dina sababaraha dékade pamungkas, anu dipercaya alatan detéksi anu leuwih hadé. Dina taun 2015, panyakit ieu ngabalukarkeun 31.900 urang maot.<ref>{{Cite journal|last=GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators|date=2016-10-08|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5388903/|journal=Lancet (London, England)|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1|issn=1474-547X|pmc=5388903|pmid=27733281}}</ref> == Tanda jeung Gejala == Lolobana jalma anu boga kangker tiroid mah teu boga gejala dina waktu didiagnosis, sarta ''nodul tiroid'' biasana kapanggihna teu ngahaja nalika keur dipariksa gambar (imaging) dina bagian beuheung.<ref>{{Cite web|url=http://www.cancernetwork.com/cancer-management-11/chapter05/article/10165/1402668|title=Chapter 5: Thyroid and Parathyroid Cancers - Cancer Network|website=www.cancernetwork.com|accessdate=2026-05-07}}</ref> Nepi ka 65% urang déwasa boga nodul leutik dina tiroidna, tapi biasana kurang ti 10% tina éta nodul anu tétéla mangrupa kangker.<ref>{{Cite journal|last=Durante|first=Cosimo|last2=Grani|first2=Giorgio|last3=Lamartina|first3=Livia|last4=Filetti|first4=Sebastiano|last5=Mandel|first5=Susan J.|last6=Cooper|first6=David S.|date=2018-03-06|title=The Diagnosis and Management of Thyroid Nodules: A Review|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.2018.0898|journal=JAMA|language=en|volume=319|issue=9|pages=914|doi=10.1001/jama.2018.0898|issn=0098-7484}}</ref> Sakapeung, tanda munggaranna nyaéta ngagedéanana [[kelenjar getah bening]]. Gejala satuluyna anu bisa muncul nyaéta rasa nyeri dina bagian hareup [[beuheung]] jeung parobahan sora alatan deukeutna posisi saraf laring ''recurrent''<ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.columbia.edu/cancer-types-care/types/thyroid-cancer/about-thyroid-cancer|title=Thyroid Cancer Symptoms & Diagnosis|website=Herbert Irving Comprehensive Cancer Center (HICCC) - New York|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> kana kelenjar tiroid. Ieu nodul jeung kelenjar getah bening anu ngagedéan téh ogé bisa ngabalukarkeun bareuh dina beuheung sarta hésé neureuy. Kanker tiroid biasana kapanggih dina pasién anu ''euthyroid'' (fungsi tiroidna normal), tapi gejala ''hipertiroidisme'' atawa ''hipotiroidisme'' bisa pakait jeung tumor anu badag atawa anu geus métastasis sarta ''well-differentiated''. Nodul tiroid jadi perhatian husus nalika kapanggih dina jalma anu umurna di handapeun 20 taun. Dina umur sakieu, nodul tiroid leuwih gedé kamungkinanana mangrupa tumor ganas (malignan) dibandingkeun tumor lindeuk (benign).<ref>{{Cite journal|last=Grani|first=Giorgio|last2=Sponziello|first2=Marialuisa|last3=Filetti|first3=Sebastiano|last4=Durante|first4=Cosimo|date=2024-12|title=Thyroid nodules: diagnosis and management|url=https://www.nature.com/articles/s41574-024-01025-4|journal=Nature Reviews Endocrinology|language=en|volume=20|issue=12|pages=715–728|doi=10.1038/s41574-024-01025-4|issn=1759-5037}}</ref> == Faktor == Kangker tiroid dianggap aya pakaitna jeung sajumlah faktor lingkungan sarta genetik, tapi nepi ka ayeuna masih aya kateupastian ngeunaan cukang lantap pastina.<ref>{{Cite web|url=https://www.creativebiolabs.net/thyroid-cancer-overview-signaling-pathway-diagnosis-targeted-therapy.htm|title=Thyroid Cancer Overview - Creative Biolabs|website=www.creativebiolabs.net|accessdate=2026-05-07}}</ref> Paparan lingkungan tina radiasi ionisasi, boh tina sumber alami atawa sumber jieunan, disangka boga peran anu penting. Paningkatan angka kangker tiroid anu signifikan lumangsung ka jalma anu kakeunaan radiasi ''mantlefield'' pikeun panyakit [[limfoma]], sarta maranéhna anu kakeunaan ''iodine-131'' sanggeus musibah nuklir Chernobyl,<ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/radiation/i-131|title=I-131 Radiation Exposure from Fallout - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Fukushima, Kyshtym, jeung Windscale.<ref name=":2">{{Cite journal|last=dos Santos Silva|first=I.|last2=Swerdlow|first2=A. J.|date=1993-02|title=Thyroid cancer epidemiology in England and Wales: time trends and geographical distribution|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1968194/|journal=British Journal of Cancer|volume=67|issue=2|pages=330–340|doi=10.1038/bjc.1993.61|issn=0007-0920|pmc=1968194|pmid=8431362}}</ref> Tiroiditis (radang tiroid) jeung panyakit tiroid séjénna ogé bisa jadi panyabab kana kangker tiroid.<ref name=":2" /><ref>{{Cite journal|last=Pacini|first=F.|last2=Castagna|first2=M. G.|last3=Brilli|first3=L.|last4=Pentheroudakis|first4=G.|date=2010-05-01|title=Thyroid cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up|url=https://www.annalsofoncology.org/article/S0923-7534(19)39638-3/fulltext|journal=Annals of Oncology|language=English|volume=21|pages=v214–v219|doi=10.1093/annonc/mdq190|issn=0923-7534}}</ref> Sabab tina faktor genetik di antarana nyaéta ''multiple endocrine neoplasia'' tipe 2, anu sacara nyata ningkatkeun angka kajadian, utamana jenis ''medullary'' anu kawilang jarang.<ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.gov/types/thyroid/hp/medullary-thyroid-genetics-pdq|title=Genetics of Endocrine and Neuroendocrine Neoplasias (PDQ®) - NCI|website=www.cancer.gov|language=en|accessdate=2026-05-07}}</ref> Mutasi dina gén pikeun MenA jeung Men2B dina ''multiple endocrine neoplasia'' tanggung jawab kana 25% kasus kanker tiroid ''medullary''.<ref name=":0" /> Hipertiroidisme nyaéta kaleuwihan fungsi kelenjar tiroid anu ngabalukarkeun hormon tiroid dilepaskeun sacara kaleuleuwihi. Ieu hormon téh mangaruhan kana métabolisme, kamekaran, kamekaran otak, suhu awak, jeung fungsi réproduksi. Ieu kaayaan ogé dikaitkeun jeung panyakit ''Graves''. Salah sahiji gejala hipertiroidisme nyaéta parobahan ukuran tiroid, anu pakait jeung pasién anu tétéla boga kangker tiroid. Aya ogé hipotiroidisme, nyaéta nalika kelenjar tiroid kurang fungsina, anu pakait jeung ''Hashimoto's thyroidosis''. ''Hashimoto's thyroidosis'' boga hubungan langsung kana ningkatna résiko kangker tiroid, bareng jeung sababaraha jenis kangker séjénna. Baraya kulawarga anu boga masalah tiroid dina hirupna kamungkinan badag bakal nurunkeun éta panyakit ka kulawargana. Tapi, masalah tiroid ieu bisa mucunghul dina rupa-rupa cara, mimitian tina hipotiroidisme, hipertiroidisme, panyakit ''Graves'', ''Hashimoto's thyroidosis'', nepi ka kangker. FDA merlukeun peringatan husus (''boxed warning'') dina brosur bungkus ''GLP-1 agonist'' alatan résiko tumor sél-C tiroid, kaasup kangker tiroid ''medullary'' (MTC), kalayan peringatan yén ''GLP-1 agonist'' téh kontradindikasi (teu meunang dipaké) ku jalma anu boga riwayat kulawarga atawa riwayat pribadi MTC atawa ''multiple endocrine neoplasia'' tipe 2.<ref>{{Cite journal|last=Nachawi|first=Noura|last2=Rao|first2=Pratibha PR|last3=Makin|first3=Vinni|date=2022-08-01|title=The role of GLP-1 receptor agonists in managing type 2 diabetes|url=https://www.ccjm.org/content/89/8/457|journal=Cleveland Clinic Journal of Medicine|language=en|volume=89|issue=8|pages=457–464|doi=10.3949/ccjm.89a.21110|issn=0891-1150|pmid=35914933}}</ref> Dina beurit, pamakéan jangka panjang ''GLP-1 agonist'' ngarangsang [[sékrési kalsitonin]], anu ngabalukarkeun hipertropi sél-C sarta ningkatna résiko kangker tiroid, tapi euweuh paningkatan sékrési kalsitonin anu katitén dina manusa.<ref>{{Cite journal|last=Yu|first=Minzhi|last2=Benjamin|first2=Mason M.|last3=Srinivasan|first3=Santhanakrishnan|last4=Morin|first4=Emily E.|last5=Shishatskaya|first5=Ekaterina I.|last6=Schwendeman|first6=Steven P.|last7=Schwendeman|first7=Anna|date=2018-05|title=Battle of GLP-1 delivery technologies|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6843995/|journal=Advanced Drug Delivery Reviews|volume=130|pages=113–130|doi=10.1016/j.addr.2018.07.009|issn=1872-8294|pmc=6843995|pmid=30009885}}</ref> Hiji studi kohort nasional rétropéktif di [[Prancis]] manggihan ayana kanaékan résiko kangker tiroid (sakabéh jenis jeung ''medullary'') sanggeus 1-3 taun pangubatan [[Diabétes mélitus|diabetes]] maké ''GLP-1 agonist'',<ref>{{Cite journal|last=Bezin|first=Julien|last2=Gouverneur|first2=Amandine|last3=Pénichon|first3=Marine|last4=Mathieu|first4=Clément|last5=Garrel|first5=Renaud|last6=Hillaire-Buys|first6=Dominique|last7=Pariente|first7=Antoine|last8=Faillie|first8=Jean-Luc|date=2023-02-01|title=GLP-1 Receptor Agonists and the Risk of Thyroid Cancer|url=https://diabetesjournals.org/care/article/46/2/384/147888/GLP-1-Receptor-Agonists-and-the-Risk-of-Thyroid|journal=Diabetes Care|language=en|volume=46|issue=2|pages=384–390|doi=10.2337/dc22-1148|issn=0149-5992}}</ref> tapi hal ieu henteu katitén dina uji kontrol acak,<ref>{{Cite web|url=https://dom-pubs.pericles-prod.literatumonline.com/action/cookieAbsent|title=Error - Cookies Turned Off|website=Diabetes, Obesity and Metabolism|language=en|doi=10.1111/dom.70291|pmc=12803555|pmid=41287564|accessdate=2026-05-07}}</ref> kitu ogé dina studi rétropéktif skala badag séjénna,<ref>{{Cite journal|last=Morales|first=Daniel R.|last2=Bu|first2=Fan|last3=Viernes|first3=Benjamin|last4=DuVall|first4=Scott L.|last5=Matheny|first5=Michael E.|last6=Simon|first6=Katherine R.|last7=Falconer|first7=Thomas|last8=Richter|first8=Lauren R.|last9=Ostropolets|first9=Anna|date=2025-08-01|title=Risk of Thyroid Tumors With GLP-1 Receptor Agonists: A Retrospective Cohort Study|url=https://diabetesjournals.org/care/article/48/8/1386/160553/Risk-of-Thyroid-Tumors-With-GLP-1-Receptor|journal=Diabetes Care|language=en|volume=48|issue=8|pages=1386–1394|doi=10.2337/dc25-0154|issn=0149-5992|pmc=12281980|pmid=40465422}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://journals.sagepub.com/action/cookieAbsent|title=Sage Journals: Discover world-class research|website=Sage Journals|language=en|doi=10.1089/thy.2024.0387|accessdate=2026-05-07}}</ref> kaasup hiji studi pamakéan jangka panjang ''GLP-1 agonist'' kalayan pangawasan leuwih ti 10 taun.<ref>{{Cite journal|last=Pollack|first=Rena|last2=Stokar|first2=Joshua|date=2025-11|title=Long-Term Glucagon-Like Peptide 1 Receptor Agonist Use Is Not Associated With Increased Risk of Thyroid Cancer in Adults With Type 2 Diabetes|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12582397/|journal=Diabetes/Metabolism Research and Reviews|volume=41|issue=8|pages=e70104|doi=10.1002/dmrr.70104|issn=1520-7560|pmc=12582397|pmid=41182904}}</ref> Hiji studi leutik ka pasién kangker tiroid résiko rendah anu keur ngaliwatan pangawasan aktip némbongkeun yén térapi ''GLP-1RA'' henteu mangaruhan kana kinétika tumuwuhna tumor.<ref>{{Cite journal|last=Patrizio|first=Armando|last2=Newman|first2=Samantha K|last3=Tuttle|first3=R Michael|last4=Boucai|first4=Laura|date=2025-12-05|title=Effect of GLP-1 Receptor Agonists on Patients with Thyroid Carcinomas Undergoing Active Surveillance|url=https://academic.oup.com/jes/article/doi/10.1210/jendso/bvaf182/8322882|journal=Journal of the Endocrine Society|language=en|volume=10|issue=1|doi=10.1210/jendso/bvaf182|issn=2472-1972|pmc=12686943|pmid=41376649}}</ref> == Référénsi == {{reflist}} 56u6fhhpr7f3t4zht72wj4tn4hbf5xr 0 108453 708956 2026-05-07T02:18:47Z HenriPurwanto 36661 Nambahkeun rujukan ti Harapan Rakyat jeung MCN News 708956 wikitext text/x-wiki Kidung Lakbok '''Kidung Lakbok''' nyaéta salah sahiji karya sastra wangun wawacan nu ditulis maké pupuh, asalna ti Kacamatan Lakbok, Kabupatén Ciamis, Jawa Kulon. Naskah ieu nyaritakeun asal-usul Rawa Lakbok jeung Pasir Kokoplak nu patali jeung tokoh Pangeran Tambakbaya ti Karajaan Banjar Pataruman.<ref>{{Cite book|title=Sastra Lisan Sunda: Mite, Fabel, jeung Legende|last=Tim Panaliti|first=Bahasa jeung Sastra|publisher=Pusat Pembinaan jeung Pengembangan Basa, Kemendikbud|year=1979|pages=121-125}}</ref> Karya ieu munggaran medal dina wangun buku citak tanggal 31 Agustus 1956 di Banjar, disusun ku M. Karso Prawiraatmadja.''Kidung Lakbok''. Wikipabukon Basa Sunda. Diaksés 6 Méi 2026. Numutkeun katerangan, naskah ieu asalna tina Paririmbon Aki Rana Jangga, nyaéta kumpulan naskah karuhun nu dilestarikan turun-temurun. == Eusi Carita == Aya dua vérsi nu aya di masarakat, nyaéta vérsi lisan jeung vérsi tulisan. === Vérsi Lisan === Dumasar kana carita lisan nu kacatet, Prabu Tambakbaya nu maréntah Karajaan Banjar Pataruman ngagaduhan dua putra. Ku sabab kadua putrana teu patuh tur mungkir bakti, Prabu Tambakbaya ngawukukeun karajaanana. Lemahna robah jadi rawa jeung leuweung nu dingaranan Simagonggong, sedengkeun kadua putrana dikutuk jadi monyét. Wewengkon éta kiwari katelah Rawa Lakbok. Di Pasir Kokoplak ogé aya batu-batu gedé nu dipercaya minangka sésa-sésa kajadian éta.''Legenda Kidung Lakbok''. Pamaréntah Kacamatan Lakbok.<ref>{{Cite news|url=https://www.mcnnews.id/profil-lengkap-kecamatan-lakbok-kabupaten-ciamis/|title=Profil Lengkap Kecamatan Lakbok Kabupaten Ciamis|last=Ratman|first=Shanny|date=2026-03-12 |work=MCN News|access-date=2026-05-07}}</ref> === Vérsi Tulisan (1956) === Naskah citak taun 1956 ieu eusina aya 26 pupuh. Salian ti nyaritakeun legenda, ogé ngandung piwuruk, ajén-inajén, jeung ramalan. Sababaraha bagian nu penting di antarana: - '''Pupuh 1 (Papatat)''': Ngajelaskeun ngeunaan ''Tata Titi Surti'', nyaéta tatakrama jeung urutan adat nu kudu dipilampah saméméh ngalakonan pagawéan gedé. ​ - '''Pupuh 6''': Ngagambarkeun paseukna barayana: "silih tjabok di Lakbok, silih dupak di Kokoplak" (silih pukul di Lakbok, silih tajong di Kokoplak). ​ - '''Pupuh 12''': Ngandung cakapan: "Kaduhung tarung jeung dulur, rebut balung tanpa eusi, nu puguh onar ka batur, matak era ka tatangga" (Karunya tarung jeung dulur, ngarébut barang nu teu aya gunana, nu matak ngarugikeun batur, matak éra ka tatangga). ​ - '''Bagian "Bandjar Bakal Bandjir"''': Nyaritakeun kajadian caah badé dina tanggal 2 Juli 1950 nu dianggap caah pangbadéna dina sajarah masarakat satempat, kalayan jangkungna cai nepi ka leuwih ti dua méter. ​ - '''Ramalan Panutup''': Disebutkeun yén "Bandjar Bakal djadikatjapangan: BandjarPatroman – Bandjar Aman" (Banjar bakal jadi tempat nu kasohor tur aman). == Kagunaan dina Kabudayaan == Kidung Lakbok miboga fungsi minangka média nepikeun sajarah lokal, ajén moral, jeung asal-usul hiji tempat dina kahirupan masarakat Sunda. Carita ieu ogé dijadikeun dasar kasenian '''Wayang Kila''', kecap "Kila" téh singkatan tina Kidung Lakbok. Beda jeung wayang lianna, wayang ieu dijieunna tina rarambéan/merang. Biasana dipagelarkeun dina acara adat sapertos Ruwatan atawa Hajat Bumi.<ref>{{Cite news|url=https://www.harapanrakyat.com/2015/11/wayang-kila-gambarkan-sejarah-berdirinya-lakbok-ciamis/|title=Wayang Kila Gambarkan Sejarah Berdirinya Lakbok Ciamis|last=Suherman|date=2015-11-24|work=Harapan Rakyat|access-date=2026-05-07}}</ref> == Tempo ogé == - [[Sastra Sunda]] ​ - [[Wawacan]] ​ - [[Wayang]] == Rujukan == {{Reflist}} == Tumbu luar == - [[s:Kidung_Lakbok|Téks lengkep dina Wikipabukon Basa Sunda]] g4k348scn8x82ce21g36kp4so1lh0xj 708961 708956 2026-05-07T02:39:33Z HenriPurwanto 36661 Ngabenerkeun format TANGGAL CS1 708961 wikitext text/x-wiki Kidung Lakbok '''Kidung Lakbok''' nyaéta salah sahiji karya sastra wangun wawacan nu ditulis maké pupuh, asalna ti Kacamatan Lakbok, Kabupatén Ciamis, Jawa Kulon. Naskah ieu nyaritakeun asal-usul Rawa Lakbok jeung Pasir Kokoplak nu patali jeung tokoh Pangeran Tambakbaya ti Karajaan Banjar Pataruman.<ref>{{Cite book|title=Sastra Lisan Sunda: Mite, Fabel, jeung Legende|last=Tim Panaliti|first=Bahasa jeung Sastra|publisher=Pusat Pembinaan jeung Pengembangan Basa, Kemendikbud|year=1979|pages=121-125}}</ref> Karya ieu munggaran medal dina wangun buku citak tanggal 31 Agustus 1956 di Banjar, disusun ku M. Karso Prawiraatmadja.''Kidung Lakbok''. Wikipabukon Basa Sunda. Diaksés 6 Méi 2026. Numutkeun katerangan, naskah ieu asalna tina Paririmbon Aki Rana Jangga, nyaéta kumpulan naskah karuhun nu dilestarikan turun-temurun. == Eusi Carita == Aya dua vérsi nu aya di masarakat, nyaéta vérsi lisan jeung vérsi tulisan. === Vérsi Lisan === Dumasar kana carita lisan nu kacatet, Prabu Tambakbaya nu maréntah Karajaan Banjar Pataruman ngagaduhan dua putra. Ku sabab kadua putrana teu patuh tur mungkir bakti, Prabu Tambakbaya ngawukukeun karajaanana. Lemahna robah jadi rawa jeung leuweung nu dingaranan Simagonggong, sedengkeun kadua putrana dikutuk jadi monyét. Wewengkon éta kiwari katelah Rawa Lakbok. Di Pasir Kokoplak ogé aya batu-batu gedé nu dipercaya minangka sésa-sésa kajadian éta.''Legenda Kidung Lakbok''. Pamaréntah Kacamatan Lakbok.<ref>{{Cite news|url=https://www.mcnnews.id/profil-lengkap-kecamatan-lakbok-kabupaten-ciamis/|title=Profil Lengkap Kecamatan Lakbok Kabupaten Ciamis|last=Ratman|first=Shanny|date=12 Maret 2023|work=MCN News|access-date=7 Méi 2026}}</ref> === Vérsi Tulisan (1956) === Naskah citak taun 1956 ieu eusina aya 26 pupuh. Salian ti nyaritakeun legenda, ogé ngandung piwuruk, ajén-inajén, jeung ramalan. Sababaraha bagian nu penting di antarana: - '''Pupuh 1 (Papatat)''': Ngajelaskeun ngeunaan ''Tata Titi Surti'', nyaéta tatakrama jeung urutan adat nu kudu dipilampah saméméh ngalakonan pagawéan gedé. ​ - '''Pupuh 6''': Ngagambarkeun paseukna barayana: "silih tjabok di Lakbok, silih dupak di Kokoplak" (silih pukul di Lakbok, silih tajong di Kokoplak). ​ - '''Pupuh 12''': Ngandung cakapan: "Kaduhung tarung jeung dulur, rebut balung tanpa eusi, nu puguh onar ka batur, matak era ka tatangga" (Karunya tarung jeung dulur, ngarébut barang nu teu aya gunana, nu matak ngarugikeun batur, matak éra ka tatangga). ​ - '''Bagian "Bandjar Bakal Bandjir"''': Nyaritakeun kajadian caah badé dina tanggal 2 Juli 1950 nu dianggap caah pangbadéna dina sajarah masarakat satempat, kalayan jangkungna cai nepi ka leuwih ti dua méter. ​ - '''Ramalan Panutup''': Disebutkeun yén "Bandjar Bakal djadikatjapangan: BandjarPatroman – Bandjar Aman" (Banjar bakal jadi tempat nu kasohor tur aman). == Kagunaan dina Kabudayaan == Kidung Lakbok miboga fungsi minangka média nepikeun sajarah lokal, ajén moral, jeung asal-usul hiji tempat dina kahirupan masarakat Sunda. Carita ieu ogé dijadikeun dasar kasenian '''Wayang Kila''', kecap "Kila" téh singkatan tina Kidung Lakbok. Beda jeung wayang lianna, wayang ieu dijieunna tina rarambéan/merang. Biasana dipagelarkeun dina acara adat sapertos Ruwatan atawa Hajat Bumi.<ref>{{Cite news|url=https://www.harapanrakyat.com/2015/11/wayang-kila-gambarkan-sejarah-berdirinya-lakbok-ciamis/|title=Wayang Kila Gambarkan Sejarah Berdirinya Lakbok Ciamis|last=Suherman|date=2015-11-24|work=Harapan Rakyat|access-date=2026-05-07}}</ref> == Tempo ogé == - [[Sastra Sunda]] ​ - [[Wawacan]] ​ - [[Wayang]] == Rujukan == {{Reflist}} == Tumbu luar == - [[s:Kidung_Lakbok|Téks lengkep dina Wikipabukon Basa Sunda]] 48vz7x5yqdkmix79ge220s6q51x6yjn 708962 708961 2026-05-07T02:45:45Z HenriPurwanto 36661 Ngabenerkeun access-date Harapan Rakyat 708962 wikitext text/x-wiki Kidung Lakbok '''Kidung Lakbok''' nyaéta salah sahiji karya sastra wangun wawacan nu ditulis maké pupuh, asalna ti Kacamatan Lakbok, Kabupatén Ciamis, Jawa Kulon. Naskah ieu nyaritakeun asal-usul Rawa Lakbok jeung Pasir Kokoplak nu patali jeung tokoh Pangeran Tambakbaya ti Karajaan Banjar Pataruman.<ref>{{Cite book|title=Sastra Lisan Sunda: Mite, Fabel, jeung Legende|last=Tim Panaliti|first=Bahasa jeung Sastra|publisher=Pusat Pembinaan jeung Pengembangan Basa, Kemendikbud|year=1979|pages=121-125}}</ref> Karya ieu munggaran medal dina wangun buku citak tanggal 31 Agustus 1956 di Banjar, disusun ku M. Karso Prawiraatmadja.''Kidung Lakbok''. Wikipabukon Basa Sunda. Diaksés 6 Méi 2026. Numutkeun katerangan, naskah ieu asalna tina Paririmbon Aki Rana Jangga, nyaéta kumpulan naskah karuhun nu dilestarikan turun-temurun. == Eusi Carita == Aya dua vérsi nu aya di masarakat, nyaéta vérsi lisan jeung vérsi tulisan. === Vérsi Lisan === Dumasar kana carita lisan nu kacatet, Prabu Tambakbaya nu maréntah Karajaan Banjar Pataruman ngagaduhan dua putra. Ku sabab kadua putrana teu patuh tur mungkir bakti, Prabu Tambakbaya ngawukukeun karajaanana. Lemahna robah jadi rawa jeung leuweung nu dingaranan Simagonggong, sedengkeun kadua putrana dikutuk jadi monyét. Wewengkon éta kiwari katelah Rawa Lakbok. Di Pasir Kokoplak ogé aya batu-batu gedé nu dipercaya minangka sésa-sésa kajadian éta.''Legenda Kidung Lakbok''. Pamaréntah Kacamatan Lakbok.<ref>{{Cite news|url=https://www.mcnnews.id/profil-lengkap-kecamatan-lakbok-kabupaten-ciamis/|title=Profil Lengkap Kecamatan Lakbok Kabupaten Ciamis|last=Ratman|first=Shanny|date=12 Maret 2023|work=MCN News|access-date=7 Méi 2026}}</ref> === Vérsi Tulisan (1956) === Naskah citak taun 1956 ieu eusina aya 26 pupuh. Salian ti nyaritakeun legenda, ogé ngandung piwuruk, ajén-inajén, jeung ramalan. Sababaraha bagian nu penting di antarana: - '''Pupuh 1 (Papatat)''': Ngajelaskeun ngeunaan ''Tata Titi Surti'', nyaéta tatakrama jeung urutan adat nu kudu dipilampah saméméh ngalakonan pagawéan gedé. ​ - '''Pupuh 6''': Ngagambarkeun paseukna barayana: "silih tjabok di Lakbok, silih dupak di Kokoplak" (silih pukul di Lakbok, silih tajong di Kokoplak). ​ - '''Pupuh 12''': Ngandung cakapan: "Kaduhung tarung jeung dulur, rebut balung tanpa eusi, nu puguh onar ka batur, matak era ka tatangga" (Karunya tarung jeung dulur, ngarébut barang nu teu aya gunana, nu matak ngarugikeun batur, matak éra ka tatangga). ​ - '''Bagian "Bandjar Bakal Bandjir"''': Nyaritakeun kajadian caah badé dina tanggal 2 Juli 1950 nu dianggap caah pangbadéna dina sajarah masarakat satempat, kalayan jangkungna cai nepi ka leuwih ti dua méter. ​ - '''Ramalan Panutup''': Disebutkeun yén "Bandjar Bakal djadikatjapangan: BandjarPatroman – Bandjar Aman" (Banjar bakal jadi tempat nu kasohor tur aman). == Kagunaan dina Kabudayaan == Kidung Lakbok miboga fungsi minangka média nepikeun sajarah lokal, ajén moral, jeung asal-usul hiji tempat dina kahirupan masarakat Sunda. Carita ieu ogé dijadikeun dasar kasenian '''Wayang Kila''', kecap "Kila" téh singkatan tina Kidung Lakbok. Beda jeung wayang lianna, wayang ieu dijieunna tina rarambéan/merang. Biasana dipagelarkeun dina acara adat sapertos Ruwatan atawa Hajat Bumi.<ref> {{Cite news|url=https://www.harapanrakyat.com/2015/11/wayang-kila-gambarkan-sejarah-berdirinya-lakbok-ciamis/|title=Wayang Kila Gambarkan Sejarah Berdirinya Lakbok Ciamis|last=Suherman|date=24 Nopémber 2015|work=Harapan Rakyat|access-date=7 Méi 2026}}</ref> == Tempo ogé == - [[Sastra Sunda]] ​ - [[Wawacan]] ​ - [[Wayang]] == Rujukan == {{Reflist}} == Tumbu luar == - [[s:Kidung_Lakbok|Téks lengkep dina Wikipabukon Basa Sunda]] pgykn0e74x2bw32s3wdkotqjjeeljpw 0 108454 708959 2026-05-07T02:37:08Z Syahira Rizkia 27597 Nyieun kaca anyar '''Kémoterapi''' (mindeng diringkes jadi kémo, sakapeung CTX atawa CTx) nyaéta jinis pangubatan [[kangker]] anu ngagunakeun hiji atawa leuwih ubar anti-kangker (''agén kémotérapétik'' atawa ''agén alkilasi'') dina aturan (régimén) anu standar. Kémoterapi bisa dibikeun kalayan tujuan pikeun nyageurkeun (anu méh salawasna ngalibetkeun kombinasi sababaraha ubar), atawa ngan saukur tujuanana pikeun manjangkeun umur atawa ngurangan gejala (kémoterapi paliatif). Ké... 708959 wikitext text/x-wiki '''Kémoterapi''' (mindeng diringkes jadi kémo, sakapeung CTX atawa CTx) nyaéta jinis pangubatan [[kangker]] anu ngagunakeun hiji atawa leuwih ubar anti-kangker (''agén kémotérapétik'' atawa ''agén alkilasi'') dina aturan (régimén) anu standar. Kémoterapi bisa dibikeun kalayan tujuan pikeun nyageurkeun (anu méh salawasna ngalibetkeun kombinasi sababaraha ubar), atawa ngan saukur tujuanana pikeun manjangkeun umur atawa ngurangan gejala (kémoterapi paliatif). Kémoterapi mangrupa salah sahiji kategori utama dina disiplin médis anu husus neuleuman ''[[farmakotérapi]]'' pikeun kangker, anu disebut [[onkologi médis]].<ref>{{Cite journal|last=Alfarouk|first=Khalid O.|last2=Stock|first2=Christian-Martin|last3=Taylor|first3=Sophie|last4=Walsh|first4=Megan|last5=Muddathir|first5=Abdel Khalig|last6=Verduzco|first6=Daniel|last7=Bashir|first7=Adil H. H.|last8=Mohammed|first8=Osama Y.|last9=Elhassan|first9=Gamal O.|date=2015|title=Resistance to cancer chemotherapy: failure in drug response from ADME to P-gp|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4502609/|journal=Cancer Cell International|volume=15|pages=71|doi=10.1186/s12935-015-0221-1|issn=1475-2867|pmc=4502609|pmid=26180516}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Yang|first=R.|last2=Niepel|first2=M.|last3=Mitchison|first3=T. K.|last4=Sorger|first4=P. K.|date=2010-07|title=Dissecting variability in responses to cancer chemotherapy through systems pharmacology|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2941986/|journal=Clinical Pharmacology and Therapeutics|volume=88|issue=1|pages=34–38|doi=10.1038/clpt.2010.96|issn=1532-6535|pmc=2941986|pmid=20520606}}</ref> Istilah kémoterapi ayeuna ngandung harti pamakéan racun intrasélular anu teu spésifik pikeun ngahambat ''[[mitosis]]'' (pembelahan sél) atawa pikeun ngabalukarkeun karuksakan DNA (supaya prosés ngoméan DNA bisa ngabantu éfék kémoterapi).<ref>{{Cite journal|last=Rajman|first=Luis|last2=Chwalek|first2=Karolina|last3=Sinclair|first3=David A.|date=2018-03-06|title=Therapeutic Potential of NAD-Boosting Molecules: The In Vivo Evidence|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6342515/|journal=Cell Metabolism|volume=27|issue=3|pages=529–547|doi=10.1016/j.cmet.2018.02.011|issn=1932-7420|pmc=6342515|pmid=29514064}}</ref> Harti ieu teu kaasup agén-agén anu leuwih séléktif anu ngahalangan sinyal ékstrasélular (''transduksi sinyal''). Térapi kalayan targét molekular atawa genetik anu spésifik, anu ngahambat sinyal nu ngarojong kamekaran tina [[hormon éndokrin]] klasik (utamana [[éstrogén]] pikeun kanker payudara sarta [[androgén]] pikeun [[kangker prostat]]), ayeuna disebutna térapi hormonal. Hambatan séjénna kana sinyal kamekaran, saperti anu patali jeung ''réseptor tirosin kinase'', disebutna térapi targét. Pamakéan ubar (boh kémoterapi, térapi hormonal, atawa térapi targét) mangrupa térapi sistémik pikeun kangker: ieu ubar diasupkeun kana aliran getih (sistém) ku kituna bisa ngubatan kangker di mana waé dina awak. Térapi sistémik mindeng dipaké bareng jeung térapi lokal séjénna (pangubatan anu ngan ukur gawé di tempat anu dituju), saperti radiasi, operasi, jeung [[hipotérmia]]. Agén kémotérapétik tradisional téh sipatna ''sito-toksik'' (racun pikeun sél) ku cara ngaganggu pembelahan sél (mitosis), tapi [[sél kangker]] mibanda tingkat kakuatan anu béda-béda kana ieu agén. Sacara lega, kémoterapi bisa dianggap salaku cara pikeun ngaruksak atawa méré tekanan ka [[Sél (biologi)|sél]], anu satuluyna bisa ngabalukarkeun sél éta paéh lamun ''apoptosis'' (paéhna sél anu geus diprogram) dimimitian. Lolobana éfék samping tina kémoterapi asalna tina karuksakan sél normal anu meulah diri sacara gancang ku kituna sénsitif kana ubar anti-mitotik: nyaéta sél dina [[sungsum tulang]], saluran pencernaan, jeung [[folikel buuk]]. Hal ieu ngabalukarkeun éfék samping kémoterapi anu paling umum: ''myelosuppression'' (nurunna produksi sél getih, anu ogé ngakibatkeun ''imunosuprési''), ''[[mucositis]]'' (peradangan dina lapisan saluran pencernaan), jeung ''[[alopecia]]'' (buuk rontok). Alatan éfékna kana [[Sél punca|sél imun]] (utamana limfosit), ubar kémoterapi ogé mindeng dipaké pikeun rupa-rupa panyakit anu diakibatkeun ku kaleuwihan aktivitas sistém imun anu ngalawan awak sorangan (anu disebut [[autoimun]]). Ieu kaasup ''rheumatoid arthritis'', ''lupus erythematosus sistémik'', ''multiple sclerosis'', ''vasculitis'', ''hipertensi malignan'', jeung réa-réa deui. == Référénsi == {{Reflist}} grnt5yu8zl9nf898sl39ykzqf658wks 708960 708959 2026-05-07T02:38:29Z Syahira Rizkia 27597 708960 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Patient receives chemotherapy.jpg|jmpl|Kémoterapi]] '''Kémoterapi''' (mindeng diringkes jadi kémo, sakapeung CTX atawa CTx) nyaéta jinis pangubatan [[kangker]] anu ngagunakeun hiji atawa leuwih ubar anti-kangker (''agén kémotérapétik'' atawa ''agén alkilasi'') dina aturan (régimén) anu standar. Kémoterapi bisa dibikeun kalayan tujuan pikeun nyageurkeun (anu méh salawasna ngalibetkeun kombinasi sababaraha ubar), atawa ngan saukur tujuanana pikeun manjangkeun umur atawa ngurangan gejala (kémoterapi paliatif). Kémoterapi mangrupa salah sahiji kategori utama dina disiplin médis anu husus neuleuman ''[[farmakotérapi]]'' pikeun kangker, anu disebut [[onkologi médis]].<ref>{{Cite journal|last=Alfarouk|first=Khalid O.|last2=Stock|first2=Christian-Martin|last3=Taylor|first3=Sophie|last4=Walsh|first4=Megan|last5=Muddathir|first5=Abdel Khalig|last6=Verduzco|first6=Daniel|last7=Bashir|first7=Adil H. H.|last8=Mohammed|first8=Osama Y.|last9=Elhassan|first9=Gamal O.|date=2015|title=Resistance to cancer chemotherapy: failure in drug response from ADME to P-gp|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4502609/|journal=Cancer Cell International|volume=15|pages=71|doi=10.1186/s12935-015-0221-1|issn=1475-2867|pmc=4502609|pmid=26180516}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Yang|first=R.|last2=Niepel|first2=M.|last3=Mitchison|first3=T. K.|last4=Sorger|first4=P. K.|date=2010-07|title=Dissecting variability in responses to cancer chemotherapy through systems pharmacology|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2941986/|journal=Clinical Pharmacology and Therapeutics|volume=88|issue=1|pages=34–38|doi=10.1038/clpt.2010.96|issn=1532-6535|pmc=2941986|pmid=20520606}}</ref> Istilah kémoterapi ayeuna ngandung harti pamakéan racun intrasélular anu teu spésifik pikeun ngahambat ''[[mitosis]]'' (pembelahan sél) atawa pikeun ngabalukarkeun karuksakan DNA (supaya prosés ngoméan DNA bisa ngabantu éfék kémoterapi).<ref>{{Cite journal|last=Rajman|first=Luis|last2=Chwalek|first2=Karolina|last3=Sinclair|first3=David A.|date=2018-03-06|title=Therapeutic Potential of NAD-Boosting Molecules: The In Vivo Evidence|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6342515/|journal=Cell Metabolism|volume=27|issue=3|pages=529–547|doi=10.1016/j.cmet.2018.02.011|issn=1932-7420|pmc=6342515|pmid=29514064}}</ref> Harti ieu teu kaasup agén-agén anu leuwih séléktif anu ngahalangan sinyal ékstrasélular (''transduksi sinyal''). Térapi kalayan targét molekular atawa genetik anu spésifik, anu ngahambat sinyal nu ngarojong kamekaran tina [[hormon éndokrin]] klasik (utamana [[éstrogén]] pikeun kanker payudara sarta [[androgén]] pikeun [[kangker prostat]]), ayeuna disebutna térapi hormonal. Hambatan séjénna kana sinyal kamekaran, saperti anu patali jeung ''réseptor tirosin kinase'', disebutna térapi targét. Pamakéan ubar (boh kémoterapi, térapi hormonal, atawa térapi targét) mangrupa térapi sistémik pikeun kangker: ieu ubar diasupkeun kana aliran getih (sistém) ku kituna bisa ngubatan kangker di mana waé dina awak. Térapi sistémik mindeng dipaké bareng jeung térapi lokal séjénna (pangubatan anu ngan ukur gawé di tempat anu dituju), saperti radiasi, operasi, jeung [[hipotérmia]]. Agén kémotérapétik tradisional téh sipatna ''sito-toksik'' (racun pikeun sél) ku cara ngaganggu pembelahan sél (mitosis), tapi [[sél kangker]] mibanda tingkat kakuatan anu béda-béda kana ieu agén. Sacara lega, kémoterapi bisa dianggap salaku cara pikeun ngaruksak atawa méré tekanan ka [[Sél (biologi)|sél]], anu satuluyna bisa ngabalukarkeun sél éta paéh lamun ''apoptosis'' (paéhna sél anu geus diprogram) dimimitian. Lolobana éfék samping tina kémoterapi asalna tina karuksakan sél normal anu meulah diri sacara gancang ku kituna sénsitif kana ubar anti-mitotik: nyaéta sél dina [[sungsum tulang]], saluran pencernaan, jeung [[folikel buuk]]. Hal ieu ngabalukarkeun éfék samping kémoterapi anu paling umum: ''myelosuppression'' (nurunna produksi sél getih, anu ogé ngakibatkeun ''imunosuprési''), ''[[mucositis]]'' (peradangan dina lapisan saluran pencernaan), jeung ''[[alopecia]]'' (buuk rontok). Alatan éfékna kana [[Sél punca|sél imun]] (utamana limfosit), ubar kémoterapi ogé mindeng dipaké pikeun rupa-rupa panyakit anu diakibatkeun ku kaleuwihan aktivitas sistém imun anu ngalawan awak sorangan (anu disebut [[autoimun]]). Ieu kaasup ''rheumatoid arthritis'', ''lupus erythematosus sistémik'', ''multiple sclerosis'', ''vasculitis'', ''hipertensi malignan'', jeung réa-réa deui. == Référénsi == {{Reflist}} rovwldij0przga7y9pdpm6r0xaqqmm6