Wikipedia szlwiki https://szl.wikipedia.org/wiki/Przodni%C5%8F_zajta MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Szpecyjalna Dyskusyjo Używacz Dyskusyjo używacza Wikipedyjo Dyskusyjo Wikipedyjo Plik Dyskusyjo plika MediaWiki Dyskusyjo MediaWiki Muster Dyskusyjo mustra Půmoc Dyskusyjo půmocy Kategoryjo Dyskusyjo kategoryji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1586 387120 363103 2026-07-03T17:35:26Z HyBoxwood 30132 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 387120 wikitext text/x-wiki {{nowOrt}} {{Państwo infoszachtla|ôryginalne miano=中华人民共和国|ślōnske miano=Chińskŏ Ludowŏ Republika|wapyn_ôbrŏzek=中華人民共和國國徽.svg|fana_ôbrŏzek=Flag of the People's Republic of China.svg|miano dopołniŏcz=Chińskij Ludowyj Republiki|hymn= [[Plik:March of the Volunteers instrumental.ogg]]<br />[[Hymn Chińskij Ludowyj Republiki|义勇军进行曲]]<br /><small>Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ</small>|hymn_miano_ślōnski=Marsz Chyntnych |lokalizacyjŏ_ôbrŏzek=China in its region (claimed hatched).svg|ôficjalnŏ_gŏdka=[[chińskŏ gŏdka]]¹|stolica=[[Bejdżing]]|polityczny_systym=[[ludowŏ republika]]|gowa_państwa=[[Xi Jinping]]|gowa_państwa_ôpis=[[Prezydynty Chińskij Ludowyj Republiki|prezydynt]]|szef_rzōndu=[[Li Qiang]]|szef_rzōndu_ôpis=[[Prymiery Chińskij Ludowyj Republiki|prymier]]|wiyrchnia=9 596 960|wiyrchnia_plac=4²|tyngość=145|ludność_rok=[[lipiec]] [[2007]]|ludność=1 376 049 000|ludność_plac=1.|wiyrchnia_wod=2,8%|waluta_miano=1 [[juan]] = 10 [[jiao]] = 100 [[fyn|fynōw]]|waluta_symbol=CNY, ¥|UTC=+8 (niy ma latowego czasu)|kod_ISO=CNO|dōmyna=[[.cn]]|telefōniczny_numer=+86|kod_autowy=CHN|uwagi=¹ [[Standardowo mandaryńsko godka|Putonghua]] je ôficjalnōm gŏdkōm, poza [[Hůngkůng|Hōngkōngym]] a [[Makau]], kaj je stosowany [[kantůńsko godka|kantōński dialekt]]. W Hōngkůōngu drōgōm rōwnorzyndnōm ôficjalnōm gŏdkōm je [[angelsko godka|angelskŏ gŏdka]], a we [[Makau]] - [[portugalskŏ gŏdka]].² Ino Chiny kōntynyntalne (bez Hōngkōngu i Makau)}}[[Plik:BeijingTiananmenSquare.jpg|300px|mały|[[Pekin|Bejdżing]]]] [[Plik:Hongkong victoria peak.jpg|300px|mały|[[Hůngkůng|Hōngkōng]]]] [[Plik:Pudong.JPG|mały|300px|[[Šanghaj|Szanghaj]]]] '''Chińskŏ Ludowŏ Republika''', skrōt '''ChLR''' (People's Republic of China > P.R.C. [[Angelsko godka]], [[Chińsko godka|chiń.]] [[Tradycyjne chińske pismo|trad.]] 中華人民共和國, [[Ulekszōne chińske pismo|uleksz.]] 中华人民共和国; [[pinyin]]: Zhōngguó, Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó; {{Audio|Zh-Zhonghua renmin gongheguo.ogg|posuchej po chińsku}}) – państwo we [[Weschodniŏ Azyjŏ|Weschodnij Azyji]], kere ôbjymuje historyczne Chiny (bez [[Republika Chińsko|Tajwanu]]), [[Tybet (regiōn)|Tybet]] a inksze ziymie we [[Postrzodkowŏ Azyjŏ|Postrzodkowej Azyji]] zamiyszkane społym ôd [[Nacyjowe myńszości w ChLR|56 etnicznych skupin]]. ChRL to je nojludniyjsze państwo świata, jejich populacyjŏ je wiynkszŏ jak 1,3 mld ôsōb. Wiyrchniowo sōm 4. na świecie, a ekōnōmicznie ([[Produkt krajowy brutto|PKB nōminalny]]) – 3. (w 2007 r., po [[Stany Zjydnoczůne|USA]] i [[Japůńijo|Japōniji]]) abo tyż 2. ([[Produkt krajowy brutto|PKB realny]]) po USA. Państwa, kere graniczōm ze ChLR to: [[Afgańistan|Afganistan]], [[Bhutan]], [[Birma]], [[Indje|Indie]], [[Kazachstan]], [[Kirgistan]], [[Půłnocno Koryjo|Pōłnocnŏ Koryjŏ]], [[Laos]], [[Můngolijo|Mōngolijŏ]], [[Nepal]], [[Pakistan]], [[Rusyjo|Rusyjŏ]], [[Tadżykistůn|Tadżykistan]], [[Wjetnam|Wietnam]]. Chociŏż za kōntynuatora tradycyje politycznyj Chin widzi sie tyż [[Republika Chińsko|Republikã Chińskõ]] na [[Tajwan (wyspa)|Tajwanie]], ôd lot 70. za przizwolyniym [[Zjednoczůne Sztaty|USA]] to ChLR reprezyntuje nŏrōd chiński we miyndzynŏrodnych ôrganizacyjach, tj. [[Uorganizacyjo Narodōw Zjydnoczōnych|ÔNZ]] abo [[Światowo Ôrganizacyjo Zdrowia|WHO]]. Władzã we ChLR sprŏwuje ôd [[1949]] r. [[Kōmunistycznŏ Partyjŏ Chin]]. Do kōńca lŏt 70. Chiny były państwym [[Totalitarysm|totalitarnym]] na [[Stalinizm|stalinowski]] muster, a we latach 60. nasiyliły sie we kreju izolacjōnistyczne tyndycyje. Po śmiyrci [[Mao Zedōng]]a a fiasku [[maoizmus|maoizmu]], we latach 80. partyjŏ napoczła ale ekōnōmiczne reformy, tj.: ôdchōd ôd [[Planowŏ gospodarka|planowyj gospodarki]] a ôdwarcie na świat, a ustrōj zaczōn przenosić sie we strōnã [[Autorytaryzm (systym sprawowanio władzy)|autorytaryzmu]]. We latach 80. i 90. prziszła liberalizacyjŏ społecznego a kulturalnego życiŏ, bez m.in. wkludzynie swobody rajzowaniŏ. Społym ze ekōnōmicznymi reformami zaczła sie terŏźnie nojwiynkszŏ migracyjŏ we historyji świata - ze wsi do miast przekludziyło sie już 140 mln Chińczykōw. Terŏźny ustrōj Chin je nōminalnie [[Socjalizmus|socjalistyczny]] (tm. ''socjalizmus ô chińskich włŏsnościach''), we praktyce je to ale [[kapitalizmus]], bez typowych np. do [[Uńja Ojropejsko|UE]] rozlygłych zabezpieczyń socjalnych, co absztichuje sie lekim zafarbiyniym [[Nōmynklatura|nōmynklaturowym]] a srogim woluminym [[Auslandowe inwestycyje|auslandowych inwestycyji]] a [[eksport]]u. W sferze polityki, partyjŏ kōmōnistyczno regyruje autorytarnie, a przi tym ôdwołuje sie do [[nacjōnalizmus|nacjōnalizmu]], zakazuje ôpozycyjnych ruchōw a prōbuje budować gospodarkã ôpartõ na wiedzy na muster krajōw sōmsiednich m.in. Japōnije, [[Połedńowo Koryjo|Płd. Koryje]] a tyż [[Singapur]]u. Chiny to tyż jedyn ze nojstarszych ôstrzodkōw cywilizacyjnych świata, ô ôsobnyj a zabranyj tradycyji [[Chińskŏ klasycznŏ muzyka|muzycznyj]], [[Chińskŏ ôpera|tyjatralnyj]], [[Chińskŏ literatura|literackij]], [[Chińskŏ filozofijŏ|filozoficznyj]] a [[Historyjŏ Chin|historycznyj]], a tyż naukowyj. Po zakōńczyniu [[Kulturalnŏ rewolucyjŏ|kulturalnyj rewolucyje]] chińskŏ kultura na terynach ChLR poleku sie ôdrŏdzŏ, chociŏż podug krytykōw szkody wyrzōndzōne za czasōw Mao Zedōnga sōm zbyt wielge, coby możebne było jij połne ôdrodzynie. Bezprecedynsowe we dzisiyjszym ChLR je tyż terŏźne ôdymkniyńcie tego kreju na świat i jigo wartkŏ [[ôkcydyntalizacyjŏ]]. {{Commons|Category:China|Chińsko Republika Ludowo}} <br /> {{Azyjo}} [[Kategoryjo:Chiny]] haxswcdxpwks8oy0siy5j26ctlcmjj7 0 16648 387121 386768 2026-07-03T20:42:26Z Ozi 76 Ozi przeniōs strōnã [[Lublyńec]] do [[Lublyniec]]: Miano podug Jaroszewicza 386768 wikitext text/x-wiki {{Mjasto infoszachtla | Mjasto = Lublyńec | Polske mjano = Lubliniec | powjadaczka = | wapyn_mjasta = File:POL Lubliniec COA.PNG | rodzocz_mjasta = Lublyńca | lanszaft = | uopis_landszaftu = | fana_mjasta = File:POL Lubliniec flag.png | wojewůdztwo = ślůnske | krys = lublyńecki | grodzki = | gmina = Lublyńec | zorta_gminy = mjejsko | mjejsko = | założůne = 1272 | mjejske_prawa = 1300 | rygjyrujůncy = Burmistrz | prezydynt = [[Edward Maniura]] (2026) | e-brif = | wjyrch = 89,36 | stopniN = 50 | minutN = 40 | sekundN = 05 | stopniN2 = | minutN2 = | sekundN2 = | stopniE = 18 | minutE = 40 | sekundE = 45 | stopniE2 = | minutE2 = | sekundE2 = | rozlygowańy = | wyżka = 260 | populacyjo = 22 610 | rok = 2023 | gynstość = 254 | aglomeracyjo = | nr_ker = (+48) 34 | mjyszkańec = Lublyńczańin | brifkod = 42-700 do 42-715 | tabula = SLU | TERYT = 2243307011 | SIMC = | kamracke_mjasta = {{fana|HUN}} [[Kiskunmajsa]]<br />{{fana|CZE}} [[Kravaře]]<br />{{fana|POL}} [[Łowicz]]<br />{{fana|POL}} [[Reda]]<br />{{fana|ESP}} [[Teruel]]<br /> | karta_mjasta = | adresa_um = ul. Paderewskiego 5 | brifkod_um = 42-700 | tel_um = (34) 353-01-00 | fax_um = (34) 353-01-05 | e-brif_um = um@lubliniec.pl | slogan = ''Lubliniec – Bo lubię to miasto'' | galeryjo_commons = Lubliniec | www = http://www.lubliniec.pl/ }} '''Lublyńec''' ([[polsko godka|pol.]] ''Lubliniec'', [[mjymjecko godka|mjym.]] ''Lublinitz'') – [[mjasto]] we [[Gůrny Ślůnsk|Gůrnym Ślůnsku]], we [[ślůnske wojewůdztwo|ślůnskim wojewůdztwje]]. [[File:Lubliniec rynek 782.jpg|alt=Rynek Lublyńca|left|thumb|390x390px|Rynek Lublyńca]] {{Miasta Gōrnego Ślōnska}} {{Mjasta ślůnskigo wojewůdztwa}} [[Kategoryjo:Mjasta Ślůnska]] c9a3rewz4orm6tdahkntwgdb94ec9z1 387123 387121 2026-07-03T20:46:24Z Ozi 76 Na prziszłość take artikle trza bydzie fest ôzwijać. Kule, sroge miasta Gōrnego Ślōnska majōm jedne zdaniy, gańba fest. 387123 wikitext text/x-wiki {{Mjasto infoszachtla | Mjasto = Lublyniec | Polske mjano = Lubliniec | powjadaczka = | wapyn_mjasta = File:POL Lubliniec COA.PNG | rodzocz_mjasta = Lublyńca | lanszaft = | uopis_landszaftu = | fana_mjasta = File:POL Lubliniec flag.png | wojewůdztwo = ślōnske | krys = lublyniecki | grodzki = | gmina = Lublyniec | zorta_gminy = miejsko | mjejsko = | założůne = 1272 | mjejske_prawa = 1300 | rygjyrujůncy = Burgymajster | prezydynt = [[Edward Maniura]] (2026) | e-brif = | wjyrch = 89,36 | stopniN = 50 | minutN = 40 | sekundN = 05 | stopniN2 = | minutN2 = | sekundN2 = | stopniE = 18 | minutE = 40 | sekundE = 45 | stopniE2 = | minutE2 = | sekundE2 = | rozlygowańy = | wyżka = 260 | populacyjo = 22 610 | rok = 2023 | gynstość = 254 | aglomeracyjo = | nr_ker = (+48) 34 | mjyszkańec = Lublyńczanin | brifkod = 42-700 do 42-715 | tabula = SLU | TERYT = 2243307011 | SIMC = | kamracke_mjasta = {{fana|HUN}} [[Kiskunmajsa]]<br />{{fana|CZE}} [[Kravaře]]<br />{{fana|POL}} [[Łowicz]]<br />{{fana|POL}} [[Reda]]<br />{{fana|ESP}} [[Teruel]]<br /> | karta_mjasta = | adresa_um = ul. Paderewskiego 5 | brifkod_um = 42-700 | tel_um = (34) 353-01-00 | fax_um = (34) 353-01-05 | e-brif_um = um@lubliniec.pl | slogan = ''Lubliniec – Bo mōm rod te miasto'' (pol. ''Lubliniec – Bo lubię to miasto'') | galeryjo_commons = Lubliniec | www = http://www.lubliniec.pl/ }} '''Lublyniec'''<ref>{{Jaroszewicz2024|199}}</ref> ([[polsko godka|pol.]] ''Lubliniec'', [[mjymjecko godka|miym.]] ''Lublinitz'') – [[miasto]] we [[Gůrny Ślůnsk|Gōrnym Ślōnsku]], we [[ślůnske wojewůdztwo|ślōnskim wojewōdztwie]]. == Dymografijo == Rozwōj liczby ludności Lublyńca {| class="wikitable" ! Rok || Liczba ludności |- | XV storocze || 200 |- | 1756 || 676 |- | 1861 || 2369 |- | 1914 || 5000 |- | 1931 || 8500 |- | 1941 || 10 268 |- | 1961 || 19 800 |- | 2004 || 24 700 |- | 2018 || 23 514 |} {{Miasta Gōrnego Ślōnska}} {{Mjasta ślůnskigo wojewůdztwa}} [[Kategoryjo:Mjasta Ślůnska]] 1z6qdnki7aq9ziqk44rlvbetvz5nohy 0 84601 387124 373753 2026-07-03T20:46:54Z Ozi 76 Ozi przeniōs strōnã [[Lubůmja]] do [[Libōmia]]: Miano podug Jaroszewicza 373753 wikitext text/x-wiki {{Wjeś infobox |Wjeś=Lubůmja |dopełniacz_wśi=Lubůmje |herb_wśi= |fana_wśi= |mapa_wśi= |wojewůdztwo=ślůnske |powjat=wodźisławski |powjatshort=wodźisławski |gmina=Lubůmja |gminashort=Lubůmja |mjejska= |powierzchnia= |stopniN=50 |minutN=02 |sekundN=25 |stopniE=18 |minutE=18 |sekundE=31 |wysokość= |rok=2022 |populacjo=3704 |gynstość= |nr_kier=32 |kod_počt=44-360 |tablica_rej=SWD |SIMC=0216119 |soutys=Rafał Korzonek (2024) |zdjyńće=Lubomia, panorama 8935.jpg |galerio_commons= |}} '''Lubůmja''' ([[polsko godka|pol]]. ''Lubomia'', [[mjymjecko godka|mjym]]. ''Lubom'') - [[wjeś]] we [[Polsko|Polsce]], we [[ślůnske wojewůdztwo|ślůnskim wojewůdztwje]], we [[wodźisławski krys|wodźisławskim kryśe]], śedźiba [[gmin Lubůmja|gminu Lubůmja]]. [[Kategoryjo:Gmin Lubůmja]] botcg0m3tva6b8cwc3fv9ak0373c73h 387126 387124 2026-07-03T20:49:08Z Ozi 76 387126 wikitext text/x-wiki {{Wjeś infobox |Wjeś=Libōmia |dopełniacz_wśi=Libōmie |herb_wśi= |fana_wśi= |mapa_wśi= |wojewůdztwo=ślōnske |powjat=wodzisławski |powjatshort=wodzisławski |gmina=Libōmia |gminashort=Libōmia |mjejska= |powierzchnia= |stopniN=50 |minutN=02 |sekundN=25 |stopniE=18 |minutE=18 |sekundE=31 |wysokość= |rok=2022 |populacjo=3704 |gynstość= |nr_kier=32 |kod_počt=44-360 |tablica_rej=SWD |SIMC=0216119 |soutys=Rafał Korzonek (2024) |zdjyńće=Lubomia, panorama 8935.jpg |galerio_commons= |}} '''Libōmia'''<ref>{{Jaroszewicz2024|199}}</ref> ([[polsko godka|pol]]. ''Lubomia'', [[mjymjecko godka|miym]]. ''Lubom'') - [[wieś]] we [[Polsko|Polsce]], we [[ślůnske wojewůdztwo|ślōnskim wojewōdztwie]], we [[wodźisławski krys|wodzisławskim krysie]], siedziba [[gmin Lubůmja|gminu Libōmia]]. {{Przipisy}} [[Kategoryjo:Gmin Lubůmja]] riw6cfwf2gkoitexnfapznamommqrzy 0 85370 387115 381785 2026-07-03T12:19:27Z Ozi 76 /* Patrōn */ 387115 wikitext text/x-wiki {{Mnt}} [[File:Jerzy Ziętek Roundabout seen from Hotel Katowice in September 2018.jpg|thumb|right|200px|Rōndo bez noc]] '''Rōndo gyn. Jerzygo Ziętka we Katowicach''' ([[polsko godka|pol.]] ''Rondo gen. Jerzego Ziętka w Katowicach'') – srogi drōgowy knoutel, kery znojduje sie we cyntrōm Katowic. Umożliwio ruch na ôsi pōłnoc–połednie (po aleji W. Korfantygo) a swobodny tranzytowy ruch na ôsi schōd–zachōd (krajowo drōga nr 79, Drōgowo Strzednicowo Trasa). Na platformie rondo je postawiōno szklōnno kopuła, w keryj znojduje sie miyndzy inkszymi galeryjo [[Akadymijo Piyknych Sztuk we Katowicach|Akadymije Piyknych Sztuk we Katowicach]], mianowano «Rōndym Sztuki». == Stare rōndo == [[File:Katowice - Koszutka Niebieskie bloki 3 40 0 15 43 162947.jpg|thumb|left|Rōndo we 1979. roku]] Do 50. lot XX storoczo na placu teroźnego rōnda bōła ôbyczno krojcōwka. Skuli ôzwoju motoryzacyje i swiynkszynio liczby autokōw to czynsto gynerowało sztauy, tōż trwały dyskusyje na tymat przebudowy knoutla. Ze dwōch projektōw, kere propōnowały abo dwupoziōmowo bezkolizyjno krojcōwka, abo jednopoziōmowe rondo, bōł ôbrany tyn drugi. Decyzyjo podjōn sprowca Wojewōdzkij Norodowyj Rady Jerzy Ziętek skuli problymōw ze technologijami, kere drōnżōły by tōnele, ôsobliwie na terynach ze hawiyrskimi szkodami<ref>{{Cytuj zajta|autōr=Teresa Semik|tytuł=Rondo generała Ziętka zawsze było za ciasne. Dlaczego je zbudowano?|url=https://dziennikzachodni.pl/rondo-generala-zietka-zawsze-bylo-za-ciasne-dlaczego-je-zbudowano/ar/3922657|data=2015-07-03|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. Rōndo cuzamyn ze podziymiami bōło ôddane do użytku 20. lipnia 1965. roku<ref>{{Cytuj ksiōnżka|autōr=Michał Bulsa, Barbara Szmatloch|tytuł=Katowice, których nie ma|miyjsce=Łódź|wydowca=Księży Młyn Dom Wydawniczy|rok= 2019|strōna=111|ISBN=978-83-7729-502-1}}</ref>. We podziymiach zaplanowane bōły m.in. sklep ze luksusowōm galanteryjōm, ze parfinami, ze suwynirami, baksztuba, kafyj, kwiociarnia, pōnkt Totolotka, kioski Ruchu, sztyry ustympy a ôziym telefōnicznych budkōw. Połno przebudowa rōnda ôdbōła sie w latach 2000.–2006. == Architektura == [[File:K-Kreisel 24 2006.JPG|thumb|right|200px|Rōndo wczos rekōnsztrukcyje (2006)]] Przebudowa rōnda kosztowała poraset milijōnōw złotych. We grudniu 2006. roku bōł ôddany dwōchnawowy tōnel, dziynka kerymu szofery mogōm jechać bezkolizyjnie po [[Drōgowo Strzednicowo Trasa|DTŚ]] bez cyntrōm Katowic. Wjozd do miasta umożliwiajōm dwie serwisowe drōgi, co znojdujōm sie na stropach tōnelōw. Rōndo mo tyż fōnkcyjo przesiodkowego cyntrōm skuli przistankōw dlo bankōw, kere sōm dostosowane do ôbsugi niypołnosprawnych pasażyrōw. Rōndo mo trzi poziōmy. Na nojniższym (-1, ''techniczny poziōm'') znojdujōm sie masziny co nadzorujōm robota drōgowego tōnelu a jedyn ze kioskōw. Na parterowym poziōmie ("0", ''wystawowy poziōm'') znojdje sie galeryjo «Rōndo Sztuki»), kiosk a Cyntrōm Utrzimanio Tōnelu. Na wiyrchnim poziōmie ("+1", ''gastrōnōmiczno-wystawowy poziōm'') sōm klub a restauracyjo «Krôlestwo» a jedna ze galeryjōw ASP. We kopule fōngujōm windy dostosowane do niypołnosprawnych gości. === Tōnel === [[File:Katowice - DTŚ - Tunel 01.JPG|thumb|left|200px|Jedna ze nawōw tōnelu]] We grudniu 2006. roku bōł ôddany do użytku tōnel ô dugości 657 (pōłnocno nawa) a 650 (połedniowo nawa) myjtrōw. We ôbuch nawach szyrokość jezdnie mo 11 myjtrōw, a wysokość tōnelu wynosi 6,4 myjtra. Cuzamyn tōnel mo 6 pasōw ruchu. Tōnel mo take paramyjtry: rubość stropu – 1,02 m, rubość szczelinowych ścian – 0,8 m, liczba lampōw, co ôzświytlajōm tōnel – 510, liczba wyntylatorōw – 28, liczba ôbrotowych kamerōw – 10, liczba kamerōw, co mōniturujōm ruch w tōnelu – 37, liczba fotoradarōw – 8, liczba łōncznic, co kludzōm do i ze tōnelu – 4, trwałość ścieralnyj warstwy jezdnie – 100 lot. 11 lot po ôtwarciu tōnelu (21. września 2017) smianowano go «Katowskim Tōnelym»<ref>{{Cytuj zajta|autōr=Justyna Przybytek|tytuł=Tunel pod Rondem w Katowicach to Tunel Katowicki. Radni przegłosowali nową nazwę|data dostympu=2025-02-04|url=http://www.dziennikzachodni.pl/wiadomosci/katowice/a/tunel-pod-rondem-w-katowicach-to-tunel-katowicki-radni-przeglosowali-nowa-nazwe,12505444/|godka=pl}}</ref>. We tōnelu je płatne ôgraniczyniy wartkości jazdy do 70 km/h. We 2024. roku władze Katowic sztaunowały nad wkludzyniym systymu ôdcinkowego pōmiaru wartkości<ref>{{Cytuj zajta|url=https://dziennikzachodni.pl/katowice-chca-wprowadzic-odcinkowy-pomiar-predkosci-w-tunelu-w-centrum-miasta/ar/c16-18293909|tytuł=Katowice chcą wprowadzić odcinkowy pomiar prędkości w tunelu w centrum miasta|autōr=Magdalena Grabowska|data=2024-02-08|data dostympu=2025-02-28|godka=pl}}</ref>. === Kopuła === [[File:Katowice - Rondo - Kopuła 01.JPG|thumb|right|200px|Fragmynt kopuły na Rōńdzie]] Kopuła, co przikrywo połowa platforma rōnda, we nojwyższym pōnkcie siōngo bezmała 14 m. Jeji powiyrzchnia to 1,2 tauz. m², kubatura wynosi 6 tauz. m³. Z poczōntku powstała sztalowo kōnsztrukcyjo – ze rułōw o srogim przekroju bōły zmōntowane srogi a mały łuk, a potym – z myńszych rułōw – gitrowe łuki. Po miesiōncu zaczło sie przikrywaniy kōnsztrukcyje modro-siwymi szybami i blachōm ô strzybnyj farbie. Budowla je trzipoziōmowo. Zachody Klary idzie podziwiać ze widokowego tarasu, kery znojduje sie na piyrszym sztoku, a schody – ze balkōnu po drugij strōnie. Ôkładziny ze egzotycznego drzewa pokrywajōm zole tarasu i słody ôd zachodnij strōny. Architekturōm wnōntrza kopuły zajyna sie katowsko [[Akadymijo Piyknych Sztuk we Katowicach|Akadymijo Piyknych Sztuk]]. Ôna ôtrzimała tyż we dziyrżawa dwa sztoki budōnku. We 2009. roku kopuła ôstała ôświytlōno ôd 115 diodowych lampōw. Jejich farba zoleży ôd tymperatury a pory roku. == Publiczny transzport == [[File:At Katowice 2024 417.jpg|thumb|left|200px|Banka 0 na przistanku]] Na rōńdzie we ôsi pōłnoc-połednie znojduje sie przistanek «Katowice Rondo», ôbsugowany ôd [[Ślōnske Sztrasbanki|Ślōnskich Sztrasbankōw]]. Zatrzimujōm sie na nim lynije ô nōmerach: 0, 6, 11, 13, 16, 19, 46, co dowo samstōnd dojazd do inkszych dziylnicōw Katowic ([[Brynōw]], [[Dōmb]], [[Wołnowiec]], [[Tauzyn (Katowice)|Tauzyn]], [[Zołynże]]), jak tyż do [[Bytům|Bytōmia]], [[Chorzůw|Chorzowa]], [[Ruda|Rudy]], [[Siymianowice|Siymianowic]] i [[Śwjyntochlowice|Świyntochlowic]]<ref>[https://rj.metropoliaztm.pl/rozklady/przystanek/159267/ Rozkład ruchu na przystanku Katowice Rondo]</ref>. Przistanek je dostosowany do ôbsugi niypołnosprawnych pasażyrōw. Niydaleko ôd Rōnda znojdujōm sie busowe przistanki «Katowice Aleja Korfantego» a «Katowice Strefa Kultury NOSPR», z kerych idzie dojechać miyndzy inkszymi do [[Byńdzin|Byńdzina]], [[Chrzanów|Chrzanowa]], [[Gůrńiczo Důmbrowa|Gōrniczyj Dōmbrowy]], [[Jaworzno|Jaworzna]], [[Myslowice|Myslowic]], [[Śewjyrz|Siewierza]], [[Siymianowice|Siymianowic]], [[Sosnowiec|Sosnowca]] a [[Tychy|Tychōw]]. == Patrōn == [[File:Pomnik Jerzego Ziętka w Katowicach.JPG|thumb|right|200px|Dynkmal Jerzygo Ziętka we Katowicach, poraset myjtrōw ôd Rōnda]] Rōndo, kere dugo fōngowało jako «Katowske Rōndo» (pol. ''rondo Katowickie''), ôtrzimało miano [[Jerzy Ziętek|Jerzygo Ziętka]] bez ukwoła Rady Miasta Katowice we 1991. roku<ref>{{Cytuj ksiōnżka|autōr=Michał Bulsa|tytuł=Ulice i place Katowic|miyjsce=Katowice|tytuł=Prasa i Książka|rok=2012|strōna=264}}</ref>. Jerzy Ziętek bōł ślōnskim wojewodōm (1945), sprowcōm prezydyjōm Wojewōdzkij Norodowyj Rady we Katowicach (1964–1973) i katowskim wojewodōm (1973–1975). Kej we 2016. roku bōł przijynty «Dekōmunizacyjny gezec»<ref>[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20160000744 Dz.U. 2016 poz. 744] ''Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki'' {{lang|pl}}</ref>, pokozały sie głosy, iże dekōmunizacyje podlygo tyż postać Jerzygo Ziętka. Politikery PiS-u planowali dać rōndu miano [[Lech Kaczyński]], a [[Marek Nowara]] ze [[Ruch Autōnōmije Ślōnska|Ruchu Autōnōmije Ślōnska]] doł forszlag [[Richard Holtze|Richarda Holtzego]]<ref>{{Cytuj zajta|url=https://katowice.wyborcza.pl/katowice/7,35063,22766611,ras-zostal-pomocnikiem-pis-w-usunieciu-jerzego-zietka.html|tytuł=RAŚ został pomocnikiem PiS w usunięciu Jerzego Ziętka|autōr=Przemysław Jedlecki|data=2017-12-11|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. We ôbronie dotynczasowego miana wystōmpiōł miyndzy inkszymi prezidynt Katowic [[Marcin Krupa]]<ref>{{Cytuj zajta|url=https://nettg.pl/gornictwo/145659/katowice-szesc-nazw-ulic-do-zmiany-i-spor-o-jerzego-zietka|tytuł=Katowice: sześć nazw ulic do zmiany i spór o Jerzego Ziętka|data=2017-10-12|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. Yntlich miano ôstało bez smiany. == We kulturze == Katowske rōndo, niyroz traktowane za symbol cołkigo miasta, je używane tyż we muzyce a literaturze. Do przikładu na rōńdzie bōł kryncōny teledysk do śpiywki grupy [[Kindla]] pod mianym [[Z kimś takim jak ty]]. Poetka [[Ewa Parma]] ôdwołowała sie do rōnda we wiyrszu «Jankesy w Katowicach»: {{Cytat|(...)<br>To tak choby jeść krupnioka<br>z Frankiem O’Harom na Stawowej,<br>śpiywać „Szła dziyweczka”<br>z Waltem Whitmanem<br>na ławce w Parku Kościuszki,<br>'''stoć na Rondzie z Lindziom i Antośkiym'''<br>ćwierć na jedna w nocy<br>– taki mały fuks<ref>{{Cytuj zajta|url=http://www.sofijon.pl/module/article/one/235|autōr=Ewa Parma|tytuł=Jankesi w Katowicach / Jankesy w Katowicach / The Yankees in Katowice|ôpublikowany=Sofijon.pl|data=26.04.2013|data dostympu=3.07.2026}}</ref>|Ewa Parma}} == Bibliografijo == * ''Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku'', red. Ewa Chojecka, wyd. Muzeum Śląskie, Katowice 2004, {{ISBN|83-87455-77-6}}, s. 452. * Katowice − ''Informator'', red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 26. * ''Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta.'', red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 26. {{Przipisy}} [[Kategoria:Katowicy]] [[Kategoria:Mjejsko kůmůńikacyjo]] 1kf6o4mk5h8k1gr6c7i126za22optnr 387116 387115 2026-07-03T12:26:21Z Ozi 76 /* We kulturze */ 387116 wikitext text/x-wiki {{Mnt}} [[File:Jerzy Ziętek Roundabout seen from Hotel Katowice in September 2018.jpg|thumb|right|200px|Rōndo bez noc]] '''Rōndo gyn. Jerzygo Ziętka we Katowicach''' ([[polsko godka|pol.]] ''Rondo gen. Jerzego Ziętka w Katowicach'') – srogi drōgowy knoutel, kery znojduje sie we cyntrōm Katowic. Umożliwio ruch na ôsi pōłnoc–połednie (po aleji W. Korfantygo) a swobodny tranzytowy ruch na ôsi schōd–zachōd (krajowo drōga nr 79, Drōgowo Strzednicowo Trasa). Na platformie rondo je postawiōno szklōnno kopuła, w keryj znojduje sie miyndzy inkszymi galeryjo [[Akadymijo Piyknych Sztuk we Katowicach|Akadymije Piyknych Sztuk we Katowicach]], mianowano «Rōndym Sztuki». == Stare rōndo == [[File:Katowice - Koszutka Niebieskie bloki 3 40 0 15 43 162947.jpg|thumb|left|Rōndo we 1979. roku]] Do 50. lot XX storoczo na placu teroźnego rōnda bōła ôbyczno krojcōwka. Skuli ôzwoju motoryzacyje i swiynkszynio liczby autokōw to czynsto gynerowało sztauy, tōż trwały dyskusyje na tymat przebudowy knoutla. Ze dwōch projektōw, kere propōnowały abo dwupoziōmowo bezkolizyjno krojcōwka, abo jednopoziōmowe rondo, bōł ôbrany tyn drugi. Decyzyjo podjōn sprowca Wojewōdzkij Norodowyj Rady Jerzy Ziętek skuli problymōw ze technologijami, kere drōnżōły by tōnele, ôsobliwie na terynach ze hawiyrskimi szkodami<ref>{{Cytuj zajta|autōr=Teresa Semik|tytuł=Rondo generała Ziętka zawsze było za ciasne. Dlaczego je zbudowano?|url=https://dziennikzachodni.pl/rondo-generala-zietka-zawsze-bylo-za-ciasne-dlaczego-je-zbudowano/ar/3922657|data=2015-07-03|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. Rōndo cuzamyn ze podziymiami bōło ôddane do użytku 20. lipnia 1965. roku<ref>{{Cytuj ksiōnżka|autōr=Michał Bulsa, Barbara Szmatloch|tytuł=Katowice, których nie ma|miyjsce=Łódź|wydowca=Księży Młyn Dom Wydawniczy|rok= 2019|strōna=111|ISBN=978-83-7729-502-1}}</ref>. We podziymiach zaplanowane bōły m.in. sklep ze luksusowōm galanteryjōm, ze parfinami, ze suwynirami, baksztuba, kafyj, kwiociarnia, pōnkt Totolotka, kioski Ruchu, sztyry ustympy a ôziym telefōnicznych budkōw. Połno przebudowa rōnda ôdbōła sie w latach 2000.–2006. == Architektura == [[File:K-Kreisel 24 2006.JPG|thumb|right|200px|Rōndo wczos rekōnsztrukcyje (2006)]] Przebudowa rōnda kosztowała poraset milijōnōw złotych. We grudniu 2006. roku bōł ôddany dwōchnawowy tōnel, dziynka kerymu szofery mogōm jechać bezkolizyjnie po [[Drōgowo Strzednicowo Trasa|DTŚ]] bez cyntrōm Katowic. Wjozd do miasta umożliwiajōm dwie serwisowe drōgi, co znojdujōm sie na stropach tōnelōw. Rōndo mo tyż fōnkcyjo przesiodkowego cyntrōm skuli przistankōw dlo bankōw, kere sōm dostosowane do ôbsugi niypołnosprawnych pasażyrōw. Rōndo mo trzi poziōmy. Na nojniższym (-1, ''techniczny poziōm'') znojdujōm sie masziny co nadzorujōm robota drōgowego tōnelu a jedyn ze kioskōw. Na parterowym poziōmie ("0", ''wystawowy poziōm'') znojdje sie galeryjo «Rōndo Sztuki»), kiosk a Cyntrōm Utrzimanio Tōnelu. Na wiyrchnim poziōmie ("+1", ''gastrōnōmiczno-wystawowy poziōm'') sōm klub a restauracyjo «Krôlestwo» a jedna ze galeryjōw ASP. We kopule fōngujōm windy dostosowane do niypołnosprawnych gości. === Tōnel === [[File:Katowice - DTŚ - Tunel 01.JPG|thumb|left|200px|Jedna ze nawōw tōnelu]] We grudniu 2006. roku bōł ôddany do użytku tōnel ô dugości 657 (pōłnocno nawa) a 650 (połedniowo nawa) myjtrōw. We ôbuch nawach szyrokość jezdnie mo 11 myjtrōw, a wysokość tōnelu wynosi 6,4 myjtra. Cuzamyn tōnel mo 6 pasōw ruchu. Tōnel mo take paramyjtry: rubość stropu – 1,02 m, rubość szczelinowych ścian – 0,8 m, liczba lampōw, co ôzświytlajōm tōnel – 510, liczba wyntylatorōw – 28, liczba ôbrotowych kamerōw – 10, liczba kamerōw, co mōniturujōm ruch w tōnelu – 37, liczba fotoradarōw – 8, liczba łōncznic, co kludzōm do i ze tōnelu – 4, trwałość ścieralnyj warstwy jezdnie – 100 lot. 11 lot po ôtwarciu tōnelu (21. września 2017) smianowano go «Katowskim Tōnelym»<ref>{{Cytuj zajta|autōr=Justyna Przybytek|tytuł=Tunel pod Rondem w Katowicach to Tunel Katowicki. Radni przegłosowali nową nazwę|data dostympu=2025-02-04|url=http://www.dziennikzachodni.pl/wiadomosci/katowice/a/tunel-pod-rondem-w-katowicach-to-tunel-katowicki-radni-przeglosowali-nowa-nazwe,12505444/|godka=pl}}</ref>. We tōnelu je płatne ôgraniczyniy wartkości jazdy do 70 km/h. We 2024. roku władze Katowic sztaunowały nad wkludzyniym systymu ôdcinkowego pōmiaru wartkości<ref>{{Cytuj zajta|url=https://dziennikzachodni.pl/katowice-chca-wprowadzic-odcinkowy-pomiar-predkosci-w-tunelu-w-centrum-miasta/ar/c16-18293909|tytuł=Katowice chcą wprowadzić odcinkowy pomiar prędkości w tunelu w centrum miasta|autōr=Magdalena Grabowska|data=2024-02-08|data dostympu=2025-02-28|godka=pl}}</ref>. === Kopuła === [[File:Katowice - Rondo - Kopuła 01.JPG|thumb|right|200px|Fragmynt kopuły na Rōńdzie]] Kopuła, co przikrywo połowa platforma rōnda, we nojwyższym pōnkcie siōngo bezmała 14 m. Jeji powiyrzchnia to 1,2 tauz. m², kubatura wynosi 6 tauz. m³. Z poczōntku powstała sztalowo kōnsztrukcyjo – ze rułōw o srogim przekroju bōły zmōntowane srogi a mały łuk, a potym – z myńszych rułōw – gitrowe łuki. Po miesiōncu zaczło sie przikrywaniy kōnsztrukcyje modro-siwymi szybami i blachōm ô strzybnyj farbie. Budowla je trzipoziōmowo. Zachody Klary idzie podziwiać ze widokowego tarasu, kery znojduje sie na piyrszym sztoku, a schody – ze balkōnu po drugij strōnie. Ôkładziny ze egzotycznego drzewa pokrywajōm zole tarasu i słody ôd zachodnij strōny. Architekturōm wnōntrza kopuły zajyna sie katowsko [[Akadymijo Piyknych Sztuk we Katowicach|Akadymijo Piyknych Sztuk]]. Ôna ôtrzimała tyż we dziyrżawa dwa sztoki budōnku. We 2009. roku kopuła ôstała ôświytlōno ôd 115 diodowych lampōw. Jejich farba zoleży ôd tymperatury a pory roku. == Publiczny transzport == [[File:At Katowice 2024 417.jpg|thumb|left|200px|Banka 0 na przistanku]] Na rōńdzie we ôsi pōłnoc-połednie znojduje sie przistanek «Katowice Rondo», ôbsugowany ôd [[Ślōnske Sztrasbanki|Ślōnskich Sztrasbankōw]]. Zatrzimujōm sie na nim lynije ô nōmerach: 0, 6, 11, 13, 16, 19, 46, co dowo samstōnd dojazd do inkszych dziylnicōw Katowic ([[Brynōw]], [[Dōmb]], [[Wołnowiec]], [[Tauzyn (Katowice)|Tauzyn]], [[Zołynże]]), jak tyż do [[Bytům|Bytōmia]], [[Chorzůw|Chorzowa]], [[Ruda|Rudy]], [[Siymianowice|Siymianowic]] i [[Śwjyntochlowice|Świyntochlowic]]<ref>[https://rj.metropoliaztm.pl/rozklady/przystanek/159267/ Rozkład ruchu na przystanku Katowice Rondo]</ref>. Przistanek je dostosowany do ôbsugi niypołnosprawnych pasażyrōw. Niydaleko ôd Rōnda znojdujōm sie busowe przistanki «Katowice Aleja Korfantego» a «Katowice Strefa Kultury NOSPR», z kerych idzie dojechać miyndzy inkszymi do [[Byńdzin|Byńdzina]], [[Chrzanów|Chrzanowa]], [[Gůrńiczo Důmbrowa|Gōrniczyj Dōmbrowy]], [[Jaworzno|Jaworzna]], [[Myslowice|Myslowic]], [[Śewjyrz|Siewierza]], [[Siymianowice|Siymianowic]], [[Sosnowiec|Sosnowca]] a [[Tychy|Tychōw]]. == Patrōn == [[File:Pomnik Jerzego Ziętka w Katowicach.JPG|thumb|right|200px|Dynkmal Jerzygo Ziętka we Katowicach, poraset myjtrōw ôd Rōnda]] Rōndo, kere dugo fōngowało jako «Katowske Rōndo» (pol. ''rondo Katowickie''), ôtrzimało miano [[Jerzy Ziętek|Jerzygo Ziętka]] bez ukwoła Rady Miasta Katowice we 1991. roku<ref>{{Cytuj ksiōnżka|autōr=Michał Bulsa|tytuł=Ulice i place Katowic|miyjsce=Katowice|tytuł=Prasa i Książka|rok=2012|strōna=264}}</ref>. Jerzy Ziętek bōł ślōnskim wojewodōm (1945), sprowcōm prezydyjōm Wojewōdzkij Norodowyj Rady we Katowicach (1964–1973) i katowskim wojewodōm (1973–1975). Kej we 2016. roku bōł przijynty «Dekōmunizacyjny gezec»<ref>[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20160000744 Dz.U. 2016 poz. 744] ''Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki'' {{lang|pl}}</ref>, pokozały sie głosy, iże dekōmunizacyje podlygo tyż postać Jerzygo Ziętka. Politikery PiS-u planowali dać rōndu miano [[Lech Kaczyński]], a [[Marek Nowara]] ze [[Ruch Autōnōmije Ślōnska|Ruchu Autōnōmije Ślōnska]] doł forszlag [[Richard Holtze|Richarda Holtzego]]<ref>{{Cytuj zajta|url=https://katowice.wyborcza.pl/katowice/7,35063,22766611,ras-zostal-pomocnikiem-pis-w-usunieciu-jerzego-zietka.html|tytuł=RAŚ został pomocnikiem PiS w usunięciu Jerzego Ziętka|autōr=Przemysław Jedlecki|data=2017-12-11|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. We ôbronie dotynczasowego miana wystōmpiōł miyndzy inkszymi prezidynt Katowic [[Marcin Krupa]]<ref>{{Cytuj zajta|url=https://nettg.pl/gornictwo/145659/katowice-szesc-nazw-ulic-do-zmiany-i-spor-o-jerzego-zietka|tytuł=Katowice: sześć nazw ulic do zmiany i spór o Jerzego Ziętka|data=2017-10-12|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. Yntlich miano ôstało bez smiany. == We kulturze == Katowske rōndo, niyroz traktowane za symbol cołkigo miasta, je używane tyż we muzyce a literaturze. Do przikładu na rōńdzie bōł kryncōny teledysk do śpiywki grupy [[Kindla]] pod mianym «Z kimś takim jak ty»<ref>{{Cytuj zajta|url=https://muzyka.interia.pl/zdjecia/news-kindla-na-planie-z-kims-takim-jak-ty-katowice-luty-2007,nId,7636116|autōr=Jakub Jarząbek|tytuł=Kindla na planie "Z kimś takim jak Ty" - Katowice, luty 2007|data=12.03.2007|data dostympu=3.07.2026|ôpublikowany=Interia muzyka}}</ref>. Poetka [[Ewa Parma]] ôdwołowała sie do rōnda we wiyrszu «Jankesy w Katowicach»: {{Cytat|(...)<br>To tak choby jeść krupnioka<br>z Frankiem O’Harom na Stawowej,<br>śpiywać „Szła dziyweczka”<br>z Waltem Whitmanem<br>na ławce w Parku Kościuszki,<br>'''stoć na Rondzie z Lindziom i Antośkiym'''<br>ćwierć na jedna w nocy<br>– taki mały fuks<ref>{{Cytuj zajta|url=http://www.sofijon.pl/module/article/one/235|autōr=Ewa Parma|tytuł=Jankesi w Katowicach / Jankesy w Katowicach / The Yankees in Katowice|ôpublikowany=Sofijon.pl|data=26.04.2013|data dostympu=3.07.2026}}</ref>|Ewa Parma}} == Bibliografijo == * ''Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku'', red. Ewa Chojecka, wyd. Muzeum Śląskie, Katowice 2004, {{ISBN|83-87455-77-6}}, s. 452. * Katowice − ''Informator'', red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 26. * ''Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta.'', red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 26. {{Przipisy}} [[Kategoria:Katowicy]] [[Kategoria:Mjejsko kůmůńikacyjo]] eksip4ltmsj620hq1gghx08jnmovtvg 387119 387116 2026-07-03T13:35:43Z Ozi 76 /* We kulturze */ 387119 wikitext text/x-wiki {{Mnt}} [[File:Jerzy Ziętek Roundabout seen from Hotel Katowice in September 2018.jpg|thumb|right|200px|Rōndo bez noc]] '''Rōndo gyn. Jerzygo Ziętka we Katowicach''' ([[polsko godka|pol.]] ''Rondo gen. Jerzego Ziętka w Katowicach'') – srogi drōgowy knoutel, kery znojduje sie we cyntrōm Katowic. Umożliwio ruch na ôsi pōłnoc–połednie (po aleji W. Korfantygo) a swobodny tranzytowy ruch na ôsi schōd–zachōd (krajowo drōga nr 79, Drōgowo Strzednicowo Trasa). Na platformie rondo je postawiōno szklōnno kopuła, w keryj znojduje sie miyndzy inkszymi galeryjo [[Akadymijo Piyknych Sztuk we Katowicach|Akadymije Piyknych Sztuk we Katowicach]], mianowano «Rōndym Sztuki». == Stare rōndo == [[File:Katowice - Koszutka Niebieskie bloki 3 40 0 15 43 162947.jpg|thumb|left|Rōndo we 1979. roku]] Do 50. lot XX storoczo na placu teroźnego rōnda bōła ôbyczno krojcōwka. Skuli ôzwoju motoryzacyje i swiynkszynio liczby autokōw to czynsto gynerowało sztauy, tōż trwały dyskusyje na tymat przebudowy knoutla. Ze dwōch projektōw, kere propōnowały abo dwupoziōmowo bezkolizyjno krojcōwka, abo jednopoziōmowe rondo, bōł ôbrany tyn drugi. Decyzyjo podjōn sprowca Wojewōdzkij Norodowyj Rady Jerzy Ziętek skuli problymōw ze technologijami, kere drōnżōły by tōnele, ôsobliwie na terynach ze hawiyrskimi szkodami<ref>{{Cytuj zajta|autōr=Teresa Semik|tytuł=Rondo generała Ziętka zawsze było za ciasne. Dlaczego je zbudowano?|url=https://dziennikzachodni.pl/rondo-generala-zietka-zawsze-bylo-za-ciasne-dlaczego-je-zbudowano/ar/3922657|data=2015-07-03|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. Rōndo cuzamyn ze podziymiami bōło ôddane do użytku 20. lipnia 1965. roku<ref>{{Cytuj ksiōnżka|autōr=Michał Bulsa, Barbara Szmatloch|tytuł=Katowice, których nie ma|miyjsce=Łódź|wydowca=Księży Młyn Dom Wydawniczy|rok= 2019|strōna=111|ISBN=978-83-7729-502-1}}</ref>. We podziymiach zaplanowane bōły m.in. sklep ze luksusowōm galanteryjōm, ze parfinami, ze suwynirami, baksztuba, kafyj, kwiociarnia, pōnkt Totolotka, kioski Ruchu, sztyry ustympy a ôziym telefōnicznych budkōw. Połno przebudowa rōnda ôdbōła sie w latach 2000.–2006. == Architektura == [[File:K-Kreisel 24 2006.JPG|thumb|right|200px|Rōndo wczos rekōnsztrukcyje (2006)]] Przebudowa rōnda kosztowała poraset milijōnōw złotych. We grudniu 2006. roku bōł ôddany dwōchnawowy tōnel, dziynka kerymu szofery mogōm jechać bezkolizyjnie po [[Drōgowo Strzednicowo Trasa|DTŚ]] bez cyntrōm Katowic. Wjozd do miasta umożliwiajōm dwie serwisowe drōgi, co znojdujōm sie na stropach tōnelōw. Rōndo mo tyż fōnkcyjo przesiodkowego cyntrōm skuli przistankōw dlo bankōw, kere sōm dostosowane do ôbsugi niypołnosprawnych pasażyrōw. Rōndo mo trzi poziōmy. Na nojniższym (-1, ''techniczny poziōm'') znojdujōm sie masziny co nadzorujōm robota drōgowego tōnelu a jedyn ze kioskōw. Na parterowym poziōmie ("0", ''wystawowy poziōm'') znojdje sie galeryjo «Rōndo Sztuki»), kiosk a Cyntrōm Utrzimanio Tōnelu. Na wiyrchnim poziōmie ("+1", ''gastrōnōmiczno-wystawowy poziōm'') sōm klub a restauracyjo «Krôlestwo» a jedna ze galeryjōw ASP. We kopule fōngujōm windy dostosowane do niypołnosprawnych gości. === Tōnel === [[File:Katowice - DTŚ - Tunel 01.JPG|thumb|left|200px|Jedna ze nawōw tōnelu]] We grudniu 2006. roku bōł ôddany do użytku tōnel ô dugości 657 (pōłnocno nawa) a 650 (połedniowo nawa) myjtrōw. We ôbuch nawach szyrokość jezdnie mo 11 myjtrōw, a wysokość tōnelu wynosi 6,4 myjtra. Cuzamyn tōnel mo 6 pasōw ruchu. Tōnel mo take paramyjtry: rubość stropu – 1,02 m, rubość szczelinowych ścian – 0,8 m, liczba lampōw, co ôzświytlajōm tōnel – 510, liczba wyntylatorōw – 28, liczba ôbrotowych kamerōw – 10, liczba kamerōw, co mōniturujōm ruch w tōnelu – 37, liczba fotoradarōw – 8, liczba łōncznic, co kludzōm do i ze tōnelu – 4, trwałość ścieralnyj warstwy jezdnie – 100 lot. 11 lot po ôtwarciu tōnelu (21. września 2017) smianowano go «Katowskim Tōnelym»<ref>{{Cytuj zajta|autōr=Justyna Przybytek|tytuł=Tunel pod Rondem w Katowicach to Tunel Katowicki. Radni przegłosowali nową nazwę|data dostympu=2025-02-04|url=http://www.dziennikzachodni.pl/wiadomosci/katowice/a/tunel-pod-rondem-w-katowicach-to-tunel-katowicki-radni-przeglosowali-nowa-nazwe,12505444/|godka=pl}}</ref>. We tōnelu je płatne ôgraniczyniy wartkości jazdy do 70 km/h. We 2024. roku władze Katowic sztaunowały nad wkludzyniym systymu ôdcinkowego pōmiaru wartkości<ref>{{Cytuj zajta|url=https://dziennikzachodni.pl/katowice-chca-wprowadzic-odcinkowy-pomiar-predkosci-w-tunelu-w-centrum-miasta/ar/c16-18293909|tytuł=Katowice chcą wprowadzić odcinkowy pomiar prędkości w tunelu w centrum miasta|autōr=Magdalena Grabowska|data=2024-02-08|data dostympu=2025-02-28|godka=pl}}</ref>. === Kopuła === [[File:Katowice - Rondo - Kopuła 01.JPG|thumb|right|200px|Fragmynt kopuły na Rōńdzie]] Kopuła, co przikrywo połowa platforma rōnda, we nojwyższym pōnkcie siōngo bezmała 14 m. Jeji powiyrzchnia to 1,2 tauz. m², kubatura wynosi 6 tauz. m³. Z poczōntku powstała sztalowo kōnsztrukcyjo – ze rułōw o srogim przekroju bōły zmōntowane srogi a mały łuk, a potym – z myńszych rułōw – gitrowe łuki. Po miesiōncu zaczło sie przikrywaniy kōnsztrukcyje modro-siwymi szybami i blachōm ô strzybnyj farbie. Budowla je trzipoziōmowo. Zachody Klary idzie podziwiać ze widokowego tarasu, kery znojduje sie na piyrszym sztoku, a schody – ze balkōnu po drugij strōnie. Ôkładziny ze egzotycznego drzewa pokrywajōm zole tarasu i słody ôd zachodnij strōny. Architekturōm wnōntrza kopuły zajyna sie katowsko [[Akadymijo Piyknych Sztuk we Katowicach|Akadymijo Piyknych Sztuk]]. Ôna ôtrzimała tyż we dziyrżawa dwa sztoki budōnku. We 2009. roku kopuła ôstała ôświytlōno ôd 115 diodowych lampōw. Jejich farba zoleży ôd tymperatury a pory roku. == Publiczny transzport == [[File:At Katowice 2024 417.jpg|thumb|left|200px|Banka 0 na przistanku]] Na rōńdzie we ôsi pōłnoc-połednie znojduje sie przistanek «Katowice Rondo», ôbsugowany ôd [[Ślōnske Sztrasbanki|Ślōnskich Sztrasbankōw]]. Zatrzimujōm sie na nim lynije ô nōmerach: 0, 6, 11, 13, 16, 19, 46, co dowo samstōnd dojazd do inkszych dziylnicōw Katowic ([[Brynōw]], [[Dōmb]], [[Wołnowiec]], [[Tauzyn (Katowice)|Tauzyn]], [[Zołynże]]), jak tyż do [[Bytům|Bytōmia]], [[Chorzůw|Chorzowa]], [[Ruda|Rudy]], [[Siymianowice|Siymianowic]] i [[Śwjyntochlowice|Świyntochlowic]]<ref>[https://rj.metropoliaztm.pl/rozklady/przystanek/159267/ Rozkład ruchu na przystanku Katowice Rondo]</ref>. Przistanek je dostosowany do ôbsugi niypołnosprawnych pasażyrōw. Niydaleko ôd Rōnda znojdujōm sie busowe przistanki «Katowice Aleja Korfantego» a «Katowice Strefa Kultury NOSPR», z kerych idzie dojechać miyndzy inkszymi do [[Byńdzin|Byńdzina]], [[Chrzanów|Chrzanowa]], [[Gůrńiczo Důmbrowa|Gōrniczyj Dōmbrowy]], [[Jaworzno|Jaworzna]], [[Myslowice|Myslowic]], [[Śewjyrz|Siewierza]], [[Siymianowice|Siymianowic]], [[Sosnowiec|Sosnowca]] a [[Tychy|Tychōw]]. == Patrōn == [[File:Pomnik Jerzego Ziętka w Katowicach.JPG|thumb|right|200px|Dynkmal Jerzygo Ziętka we Katowicach, poraset myjtrōw ôd Rōnda]] Rōndo, kere dugo fōngowało jako «Katowske Rōndo» (pol. ''rondo Katowickie''), ôtrzimało miano [[Jerzy Ziętek|Jerzygo Ziętka]] bez ukwoła Rady Miasta Katowice we 1991. roku<ref>{{Cytuj ksiōnżka|autōr=Michał Bulsa|tytuł=Ulice i place Katowic|miyjsce=Katowice|tytuł=Prasa i Książka|rok=2012|strōna=264}}</ref>. Jerzy Ziętek bōł ślōnskim wojewodōm (1945), sprowcōm prezydyjōm Wojewōdzkij Norodowyj Rady we Katowicach (1964–1973) i katowskim wojewodōm (1973–1975). Kej we 2016. roku bōł przijynty «Dekōmunizacyjny gezec»<ref>[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20160000744 Dz.U. 2016 poz. 744] ''Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki'' {{lang|pl}}</ref>, pokozały sie głosy, iże dekōmunizacyje podlygo tyż postać Jerzygo Ziętka. Politikery PiS-u planowali dać rōndu miano [[Lech Kaczyński]], a [[Marek Nowara]] ze [[Ruch Autōnōmije Ślōnska|Ruchu Autōnōmije Ślōnska]] doł forszlag [[Richard Holtze|Richarda Holtzego]]<ref>{{Cytuj zajta|url=https://katowice.wyborcza.pl/katowice/7,35063,22766611,ras-zostal-pomocnikiem-pis-w-usunieciu-jerzego-zietka.html|tytuł=RAŚ został pomocnikiem PiS w usunięciu Jerzego Ziętka|autōr=Przemysław Jedlecki|data=2017-12-11|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. We ôbronie dotynczasowego miana wystōmpiōł miyndzy inkszymi prezidynt Katowic [[Marcin Krupa]]<ref>{{Cytuj zajta|url=https://nettg.pl/gornictwo/145659/katowice-szesc-nazw-ulic-do-zmiany-i-spor-o-jerzego-zietka|tytuł=Katowice: sześć nazw ulic do zmiany i spór o Jerzego Ziętka|data=2017-10-12|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. Yntlich miano ôstało bez smiany. == We kulturze == Katowske rōndo, niyroz traktowane za symbol cołkigo miasta, je używane tyż we muzyce a literaturze. Do przikładu na rōńdzie bōł kryncōny teledysk do śpiywki grupy [[Kindla]] pod mianym «Z kimś takim jak ty»<ref>{{Cytuj zajta|url=https://muzyka.interia.pl/zdjecia/news-kindla-na-planie-z-kims-takim-jak-ty-katowice-luty-2007,nId,7636116|autōr=Jakub Jarząbek|tytuł=Kindla na planie "Z kimś takim jak Ty" - Katowice, luty 2007|data=12.03.2007|data dostympu=3.07.2026|ôpublikowany=Interia muzyka}}</ref>. We fōntannie na rōńdzie grupa [[Finsky]] nakryńciōła teledysk do śpiywki «Chcemy jechać na wakacje»<ref>{{Cytuj zajta|url=https://krakow.naszemiasto.pl/zespol-finsky-nakrecil-teledysk-w-katowickiej-fontannie/ar/c13-3190671|tytuł=Zespół Finsky nakręcił teledysk w katowickiej fontannie [wideo]|ôpublikowano=Kraków Nasze Miasto|data=21.06.2011|data dostympu=3.07.2026}}</ref>. Poetka [[Ewa Parma]] ôdwołowała sie do rōnda we wiyrszu «Jankesy w Katowicach»: {{Cytat|(...)<br>To tak choby jeść krupnioka<br>z Frankiem O’Harom na Stawowej,<br>śpiywać „Szła dziyweczka”<br>z Waltem Whitmanem<br>na ławce w Parku Kościuszki,<br>'''stoć na Rondzie z Lindziom i Antośkiym'''<br>ćwierć na jedna w nocy<br>– taki mały fuks<ref>{{Cytuj zajta|url=http://www.sofijon.pl/module/article/one/235|autōr=Ewa Parma|tytuł=Jankesi w Katowicach / Jankesy w Katowicach / The Yankees in Katowice|ôpublikowany=Sofijon.pl|data=26.04.2013|data dostympu=3.07.2026}}</ref>|Ewa Parma}} == Bibliografijo == * ''Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku'', red. Ewa Chojecka, wyd. Muzeum Śląskie, Katowice 2004, {{ISBN|83-87455-77-6}}, s. 452. * Katowice − ''Informator'', red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 26. * ''Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta.'', red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 26. {{Przipisy}} [[Kategoria:Katowicy]] [[Kategoria:Mjejsko kůmůńikacyjo]] nv14c4b5rh7t8mq75oqxdoaesnaikll 2 86531 387117 382048 2026-07-03T12:29:58Z Ozi 76 387117 wikitext text/x-wiki Zdowo mi sie, że bōło by dobrze, coby my sam mieli artikle ô wszyjskich ludziach, co tworzōm po ślōnsku. Tōż sam wciepuja lista i zachyncōm do pisanio. == Pisorze i jejich ksiōnżki == * [[Alfred Bartylla Blanke]] ** [[Ród (dramat)]] * [[Bogdan Dzierżawa]] ** [[Utopek z Wielopola]] * [[Roman Gatys]] * [[Zbigniew Kadłubek]] ** [[Listy z Rzymu]] * [[Monika Kassner]] * [[Krzysztof Kokot]] * [[Aleksander Lubina]] * [[Gustaw Morcinek]] * [[Ewa Parma]] * [[Tómek Sochacki]] * [[Maciej Sojka]] * [[Marcin Szewczyk]] * [[Katarzyna Szkaradnik]] ** [[Milka ze Trześni]] * [[Barbara Szmatloch]] * [[Wojciech Szwiec]] * [[Rafał Szyma]] ** [[Leanderka]] == Ksiōnżki przełożōne na ślōnsko godka == * [[Gump (ksiōnżka)]] ([[Filip Rožek]], Czaiński) * [[Mały princ|Mały princ/Mały ksiónże]] ([[Antoine de Saint-Exupéry]], Kulik/Sochacki) * [[Pōmiana]] ([[Franz Kafka]], [[Ryszard Wylecioł]]) fi6efz8xvv7h2b4docus59r7arqtarg 0 88133 387118 2026-07-03T12:30:23Z Lajsikonik 6 stub 387118 wikitext text/x-wiki {{Koordynaty|50|08|37|N|02|13|49|E}} [[Plik:Blason Autheux.svg|thumb|150px|Wapyn Autheux]] '''Autheux''' - [[gmin]] we [[Francyjo|Francyi]], we regijůńe [[Hauts-de-France]], we departamyńće [[Somme (departamynt)|Somme]]. Mo 8,27 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 120 ludźi. [[Kategoryjo:Gminy we departamyńće Somme]] qf0jwa3lxls3usnepvji19yzazalzqa 0 88134 387122 2026-07-03T20:42:26Z Ozi 76 Ozi przeniōs strōnã [[Lublyńec]] do [[Lublyniec]]: Miano podug Jaroszewicza 387122 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Lublyniec]] 6rmf169nbc6r86c84t6ta6xeukgr1ob 0 88135 387125 2026-07-03T20:46:54Z Ozi 76 Ozi przeniōs strōnã [[Lubůmja]] do [[Libōmia]]: Miano podug Jaroszewicza 387125 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Libōmia]] mdxsi9yj9cocrk0y9uy8wp9zy43t6gi