Wikipedia szlwiki https://szl.wikipedia.org/wiki/Przodni%C5%8F_zajta MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Szpecyjalna Dyskusyjo Używacz Dyskusyjo używacza Wikipedyjo Dyskusyjo Wikipedyjo Plik Dyskusyjo plika MediaWiki Dyskusyjo MediaWiki Muster Dyskusyjo mustra Půmoc Dyskusyjo půmocy Kategoryjo Dyskusyjo kategoryji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 4 88937 391030 391009 2026-10-31T20:27:48Z Krzysztof Bulla 31054 nowy artikel 391030 wikitext text/x-wiki '''Miesiōnc na tymat: Ślōnsko literatura''' We paździyrniku 2026. wrocōmy do pisanio ô ślōnskij literaturze, bo to je trocha gańba, że niykere wielge miana sztyjc niy majōm sam swojich artiklōw. Tōż tworzimy strōny swiōnzane z literaturōm, ksiōnżkami, pisorzami, przekłodoczami. W tyj sekcyji znōńdziesz forszlagi artiklōw do stworzynio abo poszyrzynio, a tyż wykoz uczestnikōw. Przikupluj sie dō nos i pōmōż zbogacić Wikipedyjo! == Prawidła == # Piszymy na tymat ślōnskij literatury. # Przestrzegōmy prawidoł Wikipedyje – wymogane sōm akuratne zdrzōdła a neutralny pōnkt widzynio. # Mogecie dodować nowe artykle, ôzbudowowć te, co istniyjōm, też dodować fotografijki a inksze medyja. == Forszlagi artiklōw == To je wykoz artiklōw, kerych potrzebujymy. Toć, idzie sam tyż dopisować inksze. === Do napisanio === * [[Alfred Bartylla-Blanke]] ** [[Ród (dramat)]] * [[Bogdan Dzierżawa]] ** [[Utopek z Wielopola]] * [[Roman Gatys]] * [[Monika Kassner]] * [[Krzysztof Kokot]] * [[Aleksander Lubina]] * [[Gustaw Morcinek]] * [[Ewa Parma]] * [[Maciej Sojka]] * [[Marcin Szewczyk]] * [[Katarzyna Szkaradnik]] * [[Barbara Szmatloch]] * [[Wojciech Szwiec]] ==== Napisane ==== * [[Tómek Sochacki]] ([[user:Francik1887|Francik1997]]) * [[Ryszard Wylecioł]] ([[user:Ozi|Ozi]]) * [[Tkŏcze]] ([[user:Francik1887|Francik1997]]) * [[Listy z Rzymu]] ([[user:Krzysztof Bulla|Krzysztof Bulla]]) == Uczestniki == *[[Używacz:Francik1887|Francik1887]] ([[Dyskusyjo używacza:Francik1887|dyskusyjŏ]]) 21:01, 19 paź 2026 (CEST) *<font face="Tahoma">'''[[User:Ozi|Ozi]]'''^{&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;ôd&nbsp;niego&nbsp;godka]]}</font> 11:51, 1 paź 2026 (CEST) * [[Używacz:Krzysztof Bulla|Krzysztof Bulla]] ([[Dyskusyjo używacza:Krzysztof Bulla|dyskusyjŏ]]) 21:27, 31 paź 2026 (CET) [[Category:Miesiōnce na tymat ślōnskij Wikipedyje|2026/10]] bfcou4ktzhf2meel5lubrse7n6o37hg 0 89084 391031 390544 2026-10-31T22:35:15Z Francik1887 29099 391031 wikitext text/x-wiki [[Plik:William Tyndale.jpg|mały|217x217px|William Tyndale]] '''William Tyndale''' (rodz. ok. 1494 wele [[Dursley]], um. 6 października 1536 we [[Bruksela|Brukseli]]) – [[Protestantyzm|wanielicki]] [[reformatōr]], Tłōmacz angelskij Biblije z jynzykōw ôryginalnych: [[Hebrajsko godka|hebrajskigo]] i [[Grecko godka|greckigo]]. Zrobiōł piyrszy drukowany angelski przekłod ôd Biblije, za kere dostoł tytuł – ''"Ôjciec Biblije angelskij"''. W 1525 roku ôpublikowoł we Hamburgu przekłod Nowego Testamyntu. Krōl Anglije [[Henryk VIII Tudor|Hynryk VIII]] bōł tedy [[Katolicyzm|katolikym]], skirz czego na nastympny rok tyn przekłod uznali za Heretycki. Mimo to kopije durch rozdowano potajymnie. == Przekłod == We 1523 Tyndale przijechoł dō [[Lōndōn|Lōndynu]], coby dostać zwola na przekłod [[Biblijo|Biblije]]. Prosiōł tyż ô sparcie biskupa Cuthberta Tunstalla, Jednako niy popar ôn idyje coby przełożyć Biblije na jynzyk norodu. Tyndale bez kwila robiōł nad swoim przekładym we [[Lōndōn|Lōndynie]] a spiyroł go kupiec Humphrey Monmouth. Niyskorzij pod smiyniōnym mianym przekludziōł sie do [[Hamburg|Hambruga]] kej dokōńczōł swōj przekłod [[Nowy Testamynt|Nowego Testamyntu]]. Pōmogoł ônymu mnich William Roy. Jego przekłod miōł ajnflus na [[angelsko godka]] a tyż na [[Biblijŏ ôd Krōla Jakuśa|Biblijo ôd Krōla Jakōba.]]<ref name=":1">{{Cytuj strōnã|url=https://www.reformowani.info/william-tyndale-wiatr-reformacji/|tytuł=William Tyndale, wiatr Reformacji}}</ref> == Śmierć == [[Plik:Tyndale-martyrdom.png|mały|Egzekucyjo ôd Williama Tyndale'a]] Kej uciykoł ze [[Yngland|Anglije]], szukoł za schrōniyniym na terytoriōm flamandzkim. Henry Phillips kery udowoł kamrata ôd Tyndale'a wydoł go władzy [[Świyntego Cysarstwa Rzymskigo|Świyntego Cysarstwa Rzimskigo]]. Tyndale'a Heresztowali we [[Antwyrpijo|Antwerpji]] w 1535 r. We 1536 władza rozsōndziyła Tyndale'a za [[Herezyjo|herezyje]] na spolynie.<ref name=":1" /> ==== '''Wyrok''' ==== 6 października 1536 wykōnali na nim wyrok, Tyndale ôstoł nojprzōd uduszōny a niyskorzij spolyli ciało. Kwila przed śmierciōm pedzioł: ''"Niych Bōg ôtworzy ôczy ôd Krōla Anglije"''<ref name=":1" /> fuknnvf1gsn9nslqpm3t2bwbwb5qqyt 2 89229 391023 391022 2026-10-31T14:21:12Z Krzysztof Bulla 31054 szkic artykułu 391023 wikitext text/x-wiki '''Listy z Rzymu''' - literacke dzieło napisane ôd klasycznego filologa, kōmparatysty a pisorza Zbigniewa Kadłubka. Po roz piyrszy wydane ôstało we 2008 roku nokładym Wydawnictwa Księgarni św. Jacka w Katowicach. Je ôno przikładym epistolarnyj prozy, co skłodo sie ze esejōw filozoficzno-religijnych. Ksiōnżka ôd niykerych badoczōw ślōnskij literatury je uznowano za jedna z nojważniyjszych pozycyji pisanyj literatury po ślōnsku. Jeji głōwno tymatyka to rozwożania nad tożsamościōm, problymami egzistyncyjōnalnymi, naturōm czasu i duchowościōm, a tyż nad losym i zanikaniym hajmatu ôd autora, kerym je Ślōnsk. == Ôkoliczności powstanio == Autōr stwiyrdziōł, iże bezpostrzedniōm motywacyjōm do napisanio ksiōnżki boła wnōntrzno potrzeba. Chcioł zachyńcić czytoczōw do myślynio, refleksyje, a nawet medytacyje. Aleksander Nawarecki skazowali tyż, iże na zaczōntku XXI stolecio istniała potrzeba przełōmania stereotypu, kery panowoł we masowyj kulturze. Niykerzi podszukiwocze, a publicysty pisali, co ślōnsko mowa może mieć ino rola godki dōmowyj, ludycznyj abo kabaretowyj. Wydaniy Listów z Rzymu miało dowiyś, iże po ślōnsku idzie tyż kludzić filozoficzne a tyjoretycznoliteracke ôsprowki, jak tyż poruszać tymatyka, co tyko sie logosu, religije i kōnsztu. == Treść i kōmpozycyjo == Dzieło skłodo sie z ôźmiu brifōw-esejōw. Przed nimi przidano jeszcze wstympne teksty (ôd wydanio ksiōnżki zoleży ich iloś), a sōm to Wstęp. Rzymianin Ślązakiem ôd prof. Aleksandra Nawareckiego, Wstęp do drugiego wydania ôd dr. Marka Mikołajca, jak tyż Glosa do wydania trzecigo Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka ôd prof. Jolanty Tambor. Na kōncu ksiōnżki znodło sie naukowe posłowiy we angelskij godce ôd dr. hab. Tomasza Kamuselli (Ślōnsk sie traci: Silesia is Perishing). Wykoz brifōw (rozdziałōw) podug III wydanio: * Un paese innocente abo Watykan * Ślōnsk sie traci (Wprowadzynie do silezjologji apokaliptycznyj) * Forum Romanum * Dafne (List do pani prof. Rosanny Mezzapesa) * Parioli, czyli ô czasie * Collaborantes, czyli myśli laterańske * Ôriana, abo ô tym, że wszyjscy bojymy sie prŏwdy * W ôbjyńciach Neptuna Brify zawarte we zbiorze sōm pisane do babōw, kere autor ôkryślo jako: Carissima, Bellissima, Nojmilszo, Moja słodko M. K., Rosanna Mezzapesa, Myduza, Cara Amica, Nerino, Ôriana. Literacke krytyki skazujōm, iże idzie to interpretować na roztōmajte spōsoby, niy ino jako realne libsty, nale tyż jako metaforyczno persōnifikacyjo hajmatu, stracōnyj tożsamości abo samego Ślōnska. Autōr we brifach ôpisuje jak łazi po znanych placach Rzimu i ôkolic (m. in. Forum Romanum, Watykan, Lateran, Parioli, sztrand w Anzio). Ôbserwacyje ludzi, budōnkōw, rujin, dzieł kōnsztu (bp. rzeźby Apollōna i Dafne ôd Berniniego, ôbroz Świynty Hierōnim piszōncy ôd Caravaggia) abo przirody, sōm dlō niego pōnktym wyjścio do refleksyje nad czasym, przemijaniym jak tyż sytuacyjōm Ślōnzoka we teroźnym świecie. == Styl godki == Ôkrōm wstympu po polsku i posłowia po angelsku, dzieło z wiynksza ôstało napisane po ślōnsku, w wysokim stylu, i mo karakter filozoficznego eseju. We tekście czynsto ukazujōm sie frazy we łacińskij, italijańskij abo niymieckij godce, a autōr niyroz cytuje wziyntych pisorzy i filozofōw. Prziwołuje miyndzy inkszymi myśli Marka Aureliusza, Emila Ciorana, Martina Heideggera, Johanna Gottfrieda Herdera, Franza Kafki, Friedricha Nietzschego, Blaise’a Pascala, św. Pawła, Ezry Pounda, Ericha Marii Remarque’a, a tyż fragmynta Bhagawadgity == Ewolucyjo zopisu == Spōsōb zopisu dzieła ulygoł smianōm w nastympnych wydaniach ksiōnżki. Je to zwiōnzane z postympujōncym procesym kodyfikacyje ślōnskij godki: * Wydaniy I (2008, Wydawnictwo Ksiegarni św. Jacka) – ôpublikowane we autōrskim zopisie stworzōnym ôd Zbigniewa Kadłubka. W tym ôkresie kōnkurowały ze sobōm roztōmajte ślōnske alfabety, ale żodyn ś nich niy mioł dōminujōncyj pozycyje. Autōr zdecydowoł się ôprzić zopis na polskim alfabecie i niy zastosowoł żodnych diakrytycznych znakōw, bo uwożoł, co niy trza ich do rodzimych używoczy ślōnskij godki. * Wydaniy II (2012, Silesia Progress) – ukozało sie jako piyrszo pozycyjo w seryji Canon Silesiae – Ślōnskŏ Bibliŏtyka. Zachowano we nim autōrski zopis, kery je ôparty na polskij ôrtografiji, choć wtynczos zopis ślabikorzowy bōł juże przijynty ôd srogij tajle ślōnskich pisorzy. * Wydaniy III (2026, Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome) – ôstało cołkym przepisane na alfabet ślabikorzowy. Za transkrypcyje a redakcyje tekstu ôdpowiadali godkoznowczyni prof. Jolanta Tambor. Wkludziyli ôni do tekstu diakrytyczne znaki (makrōny i brewisy), coby ôznaczyć typowe źwiynki dlo ślōnskij mowy, jak tyż przipasowali formy zaimkowe do teroźnego literackigo kanōnu. Wydaniy Listów z Rzymu ôstało docyniōne we naukowym, literackim a publicystycznym strzodowisku na Gōrnym Ślōnsku i miało srogi ajnflus na proces godkowyj ymancypacyje miyszkańcōw tego regiōnu. Podug niykerych badoczōw i dziynnikorzōw wydanie tego dzieła bōło fest wożne do dalszych ôsprowek, o tym na wiela idzie pisać po ślōnsku we wysokim stylu. == Ôdbiōr i literacko krytyka == Ze ksiōnżki wziynte ôstało moc pojyńć i ausdrukōw, co zyskały sztatus popularnych cytatōw we tożsamościowyj dybacie: * Ślōnsk sie traci, a jõ niy umiã sie z tym pogodzić – mo nostalgiczny a apokaliptyczny karakter. Wyrażo refleksyjo nad stopniowym zanikaniym ślōnskij tożsamości, tradycyji a godki, skuli historycznych zaburzyń i postympujōncyj globalizacyje. * Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo – skazuje, iże ślōnsko tożsamość przekroczo wōnske rōmy nacjonalizmusu abo przinoleżności państwowyj. Szyrszo cytata "Ale jak sie już je Ślōnzŏkym, to czy idzie być kim innym? Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo. Beztōż my Ślōnzŏki niy bojymy sie upadku państw ani wojyn!" pojawio sie na zaczōntku utworu Ave Silesia, ôd Ilony „Potani” Chylińskiej. Szyrszyj publiczności pieśniczka ôstoła pokozna we 2012 roku w rōmach 4 edycyje programu Must Be The Music. * A tera piszã w jynzyku, kerego ni ma – wyrażo dysōnans miyndzy tym, iże choć ludzie godajōm, myślōm i czujōm po ślōnsku, to ôdmowio sie im prawnego i instytucjōnalnego uznanio jejich godki. == Przipisy == e93eaw80ko8b5ps26qdh1adqp6dvyzi 391024 391023 2026-10-31T14:53:40Z Krzysztof Bulla 31054 przypisy 391024 wikitext text/x-wiki '''Listy z Rzymu''' - literacke dzieło napisane ôd klasycznego filologa, kōmparatysty a pisorza Zbigniewa Kadłubka. Po roz piyrszy wydane ôstało we 2008 roku nokładym Wydawnictwa Księgarni św. Jacka w Katowicach. Je ôno przikładym epistolarnyj prozy, co skłodo sie ze esejōw filozoficzno-religijnych. Ksiōnżka ôd niykerych badoczōw ślōnskij literatury je uznowano za jedna z nojważniyjszych pozycyji pisanyj literatury po ślōnsku. Jeji głōwno tymatyka to rozwożania nad tożsamościōm, problymami egzistyncyjōnalnymi, naturōm czasu i duchowościōm, a tyż nad losym i zanikaniym hajmatu ôd autora, kerym je Ślōnsk.<ref>{{Cytuj |autor r = Aleksandra Klich |redaktor = Zbigniew Kadłubek, Łucja Staniczkowa |rozdział = Listy z Rzymu |tytuł = 99 książek czyli Mały kanon górnośląski |data = 2011 |isbn = 978-83-7030-810-0 |miejsce = Katowice |wydawca = Księgarnia św. Jacka [etc.] |s = 148-151 |język = pl}}</ref><ref name=":2" details="Jolanta Tambor, Glosa do wydania trzeciego Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka, s. 22-25" />. == Ôkoliczności powstanio == Autōr stwiyrdziōł, iże bezpostrzedniōm motywacyjōm do napisanio ksiōnżki boła wnōntrzno potrzeba. Chcioł zachyńcić czytoczōw do myślynio, refleksyje, a nawet medytacyje. Aleksander Nawarecki skazowali tyż, iże na zaczōntku XXI stolecio istniała potrzeba przełōmania stereotypu, kery panowoł we masowyj kulturze. Niykerzi podszukiwocze, a publicysty pisali, co ślōnsko mowa może mieć ino rola godki dōmowyj, ludycznyj abo kabaretowyj. Wydaniy Listów z Rzymu miało dowiyś, iże po ślōnsku idzie tyż kludzić filozoficzne a tyjoretycznoliteracke ôsprowki, jak tyż poruszać tymatyka, co tyko sie logosu, religije i kōnsztu<ref>{{Cytuj |autor r = Jan Hahn |redaktor = Jolanta Tambor |rozdział = Piękna pogoda dla Śląska |tytuł = Śląsko godka : materiały z konferencji "Śląsko godka jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |isbn = 978-83-87819-05-7 |wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego |s = 99-102 |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |autor r = Artur Czesak |rozdział = Mowa Górnoślązaków – nowe otwarcie ? |tytuł = Śląsko godka : materiały z konferencji "Śląsko godka - jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |miejsce = Katowice |wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego |s = 19-20 |język = pl}}</ref><ref name=":3">{{Cytuj |autor = Krystian Węgrzynek |tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku : analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |s = 314-315 |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Elżbieta Dutka |tytuł = Zapisywanie miejsca: szkice o Śląsku w literaturze przełomu wieków XX i XXI |data = 2011 |isbn = 978-83-226-2061-8 |wydanie = Wyd. 1 |numer = nr 2896 |opis = Prace naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach |miejsce = Katowice |wydawca = Wydawn. Uniwersytetu Śląskiego |s = 51-52 |język = pl}}</ref>. == Treść i kōmpozycyjo == Dzieło skłodo sie z ôźmiu brifōw-esejōw. Przed nimi przidano jeszcze wstympne teksty (ôd wydanio ksiōnżki zoleży ich iloś), a sōm to Wstęp. Rzymianin Ślązakiem ôd prof. Aleksandra Nawareckiego, Wstęp do drugiego wydania ôd dr. Marka Mikołajca, jak tyż Glosa do wydania trzecigo Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka ôd prof. Jolanty Tambor. Na kōncu ksiōnżki znodło sie naukowe posłowiy we angelskij godce ôd dr. hab. Tomasza Kamuselli (Ślōnsk sie traci: Silesia is Perishing)<ref name=":1">{{Cytuj |autor = Zbigniew Kadłubek |tytuł = Listy z Rzymu |data = 2008 |isbn = 978-83-7030-619-9 |miejsce = Katowice |wydawca = Księgarnia św. Jacka}}</ref><ref name=":4">{{Cytuj |autor = Zbigniew Kadłubek |tytuł = Listy z Rzymu |data = 2012 |isbn = 978-83-936190-0-9 |opis = Canon Silesiae = Ślōnskŏ bibliŏtyka |miejsce = Kotórz Mały : Opole |wydawca = Stowarzyszenie Osób Narodowości Śląskiej ; Silesia Progress}}</ref><ref name=":2">{{Cytuj |autor = Zbigniew Kadłubek |tytuł = Listy z Rzymu |data = 2026 |isbn = 978-83-68484-04-5 |wydanie = 3 |wydawca = Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome |język = szl}}</ref>. Wykoz brifōw (rozdziałōw) podug III wydanio: * Un paese innocente abo Watykan * Ślōnsk sie traci (Wprowadzynie do silezjologji apokaliptycznyj) * Forum Romanum * Dafne (List do pani prof. Rosanny Mezzapesa) * Parioli, czyli ô czasie * Collaborantes, czyli myśli laterańske * Ôriana, abo ô tym, że wszyjscy bojymy sie prŏwdy * W ôbjyńciach Neptuna Brify zawarte we zbiorze sōm pisane do babōw, kere autor ôkryślo jako: Carissima, Bellissima, Nojmilszo, Moja słodko M. K., Rosanna Mezzapesa, Myduza, Cara Amica, Nerino, Ôriana. Literacke krytyki skazujōm, iże idzie to interpretować na roztōmajte spōsoby, niy ino jako realne libsty, nale tyż jako metaforyczno persōnifikacyjo hajmatu, stracōnyj tożsamości abo samego Ślōnska. Autōr we brifach ôpisuje jak łazi po znanych placach Rzimu i ôkolic (m. in. Forum Romanum, Watykan, Lateran, Parioli, sztrand w Anzio). Ôbserwacyje ludzi, budōnkōw, rujin, dzieł kōnsztu (bp. rzeźby Apollōna i Dafne ôd Berniniego, ôbroz Świynty Hierōnim piszōncy ôd Caravaggia) abo przirody, sōm dlō niego pōnktym wyjścio do refleksyje nad czasym, przemijaniym jak tyż sytuacyjōm Ślōnzoka we teroźnym świecie<ref>{{Cytuj |tytuł = Zbigniew Kadłubek "Listy z Rzymu" - recenzja Dominiki Bary - SILESIA PROGRESS - Śląski sklep i wydawnictwo |data dostępu = 2026-10-30 |opublikowany = www.silesiaprogress.com |url = https://www.silesiaprogress.com/Kadlubek_Listy_z_Rzymu_DBara}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Listy z Rzymu - Zbigniew Kadłubek - III wydanie (ślabikŏrz) |data dostępu = 2026-10-30 |opublikowany = SILESIA PROGRESS - Śląski sklep i wydawnictwo |url = https://www.silesiaprogress.com/pl/p/Listy-z-Rzymu-Zbigniew-Kadlubek-III-wydanie-slabikorz/1917}}</ref>. == Styl godki == Ôkrōm wstympu po polsku i posłowia po angelsku, dzieło z wiynksza ôstało napisane po ślōnsku, w wysokim stylu, i mo karakter filozoficznego eseju. We tekście czynsto ukazujōm sie frazy we łacińskij, italijańskij abo niymieckij godce, a autōr niyroz cytuje wziyntych pisorzy i filozofōw. Prziwołuje miyndzy inkszymi myśli Marka Aureliusza, Emila Ciorana, Martina Heideggera, Johanna Gottfrieda Herdera, Franza Kafki, Friedricha Nietzschego, Blaise’a Pascala, św. Pawła, Ezry Pounda, Ericha Marii Remarque’a, a tyż fragmynta Bhagawadgity<ref name=":4" details="s. 28, 34, 40, 42, 43, 59, 64, 65, 66, 72" />. == Ewolucyjo zopisu == Spōsōb zopisu dzieła ulygoł smianōm w nastympnych wydaniach ksiōnżki. Je to zwiōnzane z postympujōncym procesym kodyfikacyje ślōnskij godki: * Wydaniy I (2008, Wydawnictwo Ksiegarni św. Jacka) – ôpublikowane we autōrskim zopisie stworzōnym ôd Zbigniewa Kadłubka. W tym ôkresie kōnkurowały ze sobōm roztōmajte ślōnske alfabety, ale żodyn ś nich niy mioł dōminujōncyj pozycyje. Autōr zdecydowoł się ôprzić zopis na polskim alfabecie i niy zastosowoł żodnych diakrytycznych znakōw, bo uwożoł, co niy trza ich do rodzimych używoczy ślōnskij godki<ref name=":1" />. * Wydaniy II (2012, Silesia Progress) – ukozało sie jako piyrszo pozycyjo w seryji Canon Silesiae – Ślōnskŏ Bibliŏtyka. Zachowano we nim autōrski zopis, kery je ôparty na polskij ôrtografiji, choć wtynczos zopis ślabikorzowy bōł juże przijynty ôd srogij tajle ślōnskich pisorzy<ref name=":4" />. * Wydaniy III (2026, Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome) – ôstało cołkym przepisane na alfabet ślabikorzowy. Za transkrypcyje a redakcyje tekstu ôdpowiadali godkoznowczyni prof. Jolanta Tambor. Wkludziyli ôni do tekstu diakrytyczne znaki (makrōny i brewisy), coby ôznaczyć typowe źwiynki dlo ślōnskij mowy, jak tyż przipasowali formy zaimkowe do teroźnego literackigo kanōnu<ref name=":2" />. Wydaniy Listów z Rzymu ôstało docyniōne we naukowym, literackim a publicystycznym strzodowisku na Gōrnym Ślōnsku i miało srogi ajnflus na proces godkowyj ymancypacyje miyszkańcōw tego regiōnu. Podug niykerych badoczōw i dziynnikorzōw wydanie tego dzieła bōło fest wożne do dalszych ôsprowek, o tym na wiela idzie pisać po ślōnsku we wysokim stylu<ref>{{Cytuj |autor = Beata Wojciechowska |tytuł = Fenomen Kadłubka |czasopismo = Goniec Górnośląski |data = 2008 |numer = R. 52, nr 42 |s = 12 |język = pl}}</ref><ref name=":3" />. == Ôdbiōr i literacko krytyka == Ze ksiōnżki wziynte ôstało moc pojyńć i ausdrukōw, co zyskały sztatus popularnych cytatōw we tożsamościowyj dybacie: * Ślōnsk sie traci, a jõ niy umiã sie z tym pogodzić<ref name=":2" details="s. 42" /> – mo nostalgiczny a apokaliptyczny karakter. Wyrażo refleksyjo nad stopniowym zanikaniym ślōnskij tożsamości, tradycyji a godki, skuli historycznych zaburzyń i postympujōncyj globalizacyje<ref>{{Cytuj |autor = Krystian Węgrzynek |tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku : analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |s = 152 |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Szczepan Twardoch |tytuł = Drach, czyli Śląsk |czasopismo = Fabryka Silesia Kwartalnik, |data = 2013 |numer = nr 1 (3) |s = 94 |język = pl}}</ref>. * Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo<ref name=":2" details="s. 45" /> – skazuje, iże ślōnsko tożsamość przekroczo wōnske rōmy nacjonalizmusu abo przinoleżności państwowyj<ref>{{Cytuj |autor = Łucja Staniczkowa |tytuł = Zawsze obcy – tytuł trafiony, jak rzadko kiedy! |czasopismo = Górnoślązak |data = 2014 |numer = nr 3 (4) |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Krystian Węgrzynek |tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku : analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |s = 318 |język = pl}}</ref>. Szyrszo cytata "Ale jak sie już je Ślōnzŏkym, to czy idzie być kim innym? Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo. Beztōż my Ślōnzŏki niy bojymy sie upadku państw ani wojyn!" pojawio sie na zaczōntku utworu Ave Silesia, ôd Ilony „Potani” Chylińskiej. Szyrszyj publiczności pieśniczka ôstoła pokozna we 2012 roku w rōmach 4 edycyje programu Must Be The Music<ref>{{Cytuj |tytuł = Ave Silesia z cytatem z profesora Kadłubka |czasopismo = Nowiny |data = 2014-04-30 |numer = nr 18 (2962) |język = pl}}</ref>. * A tera piszã w jynzyku, kerego ni ma<ref name=":2" details="s. 43" /> – wyrażo dysōnans miyndzy tym, iże choć ludzie godajōm, myślōm i czujōm po ślōnsku, to ôdmowio sie im prawnego i instytucjōnalnego uznanio jejich godki<ref>{{Cytuj |autor = Bogusław Wyderka |tytuł = Gwara w twórczości nowej fali prozaików śląskich: Wojciech Kuczok i Szczepan Twardoch |czasopismo = Stylistyka |data = 2016 |data dostępu = 2026-10-30 |issn = 2545-1669 |wolumin = 25 |s = 409–427 |doi = 10.25167/Stylistyka.25.2016.25 |url = https://czasopisma.uni.opole.pl/article}}</ref>. == Przipisy == 4i2b7a99e30rz7wjvpdz2nqj8wejehz 391025 391024 2026-10-31T15:10:23Z Krzysztof Bulla 31054 391025 wikitext text/x-wiki '''Listy z Rzymu''' - literacke dzieło napisane ôd klasycznego filologa, kōmparatysty a pisorza Zbigniewa Kadłubka. Po roz piyrszy wydane ôstało we 2008 roku nokładym Wydawnictwa Księgarni św. Jacka w Katowicach. Je ôno przikładym epistolarnyj prozy, co skłodo sie ze esejōw filozoficzno-religijnych. Ksiōnżka ôd niykerych badoczōw ślōnskij literatury je uznowano za jedna z nojważniyjszych pozycyji pisanyj literatury po ślōnsku. Jeji głōwno tymatyka to rozwożania nad tożsamościōm, problymami egzistyncyjōnalnymi, naturōm czasu i duchowościōm, a tyż nad losym i zanikaniym hajmatu ôd autora, kerym je Ślōnsk.<ref>{{Cytuj |tytuł = 99 książek czyli Mały kanon górnośląski |data = 2011 |isbn = 978-83-7030-810-0 |s = 148-151 |rozdzioł=Listy z Rzymu|autōr r=Aleksandra Klich|miyjsce=Katowice|redachtōr=Zbigniew Kadłubek, Łucja Staniczkowa|wydŏwca=Wydawnictwo Księgarnia św. Jacka}}</ref><ref name=":2" details="Jolanta Tambor, Glosa do wydania trzeciego Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka, s. 22-25" />. == Ôkoliczności powstanio == Autōr stwiyrdziōł, iże bezpostrzedniōm motywacyjōm do napisanio ksiōnżki boła wnōntrzno potrzeba. Chcioł zachyńcić czytoczōw do myślynio, refleksyje, a nawet medytacyje. Aleksander Nawarecki skazowali tyż, iże na zaczōntku XXI stolecio istniała potrzeba przełōmania stereotypu, kery panowoł we masowyj kulturze. Niykerzi podszukiwocze, a publicysty pisali, co ślōnsko mowa może mieć ino rola godki dōmowyj, ludycznyj abo kabaretowyj. Wydaniy Listów z Rzymu miało dowiyś, iże po ślōnsku idzie tyż kludzić filozoficzne a tyjoretycznoliteracke ôsprowki, jak tyż poruszać tymatyka, co tyko sie logosu, religije i kōnsztu<ref>{{Cytuj |tytuł = Śląsko godka : materiały z konferencji "Śląsko godka jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |isbn = 978-83-87819-05-7 |s = 99-102 |autōr r=Jan Hahn|redachtōr=Jolanta Tambor|rozdzioł=Piękna pogoda dla Śląska|wydŏwca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Śląsko godka : materiały z konferencji "Śląsko godka - jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |s = 19-20 |rozdzioł=Mowa Górnoślązaków – nowe otwarcie ?|autōr r=Artur Czesak|miyjsce=Katowice|wydŏwca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref><ref name=":3">{{Cytuj |tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku : analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |s = 314-315 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Zapisywanie miejsca: szkice o Śląsku w literaturze przełomu wieków XX i XXI |data = 2011 |isbn = 978-83-226-2061-8 |wydanie = Wyd. 1 |numer = nr 2896 |s = 51-52 |autōr=Elżbieta Dutka|miyjsce=Katowice|wydŏwca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref>. == Treść i kōmpozycyjo == Dzieło skłodo sie z ôźmiu brifōw-esejōw. Przed nimi przidano jeszcze wstympne teksty (ôd wydanio ksiōnżki zoleży ich iloś), a sōm to Wstęp. Rzymianin Ślązakiem ôd prof. Aleksandra Nawareckiego, Wstęp do drugiego wydania ôd dr. Marka Mikołajca, jak tyż Glosa do wydania trzecigo Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka ôd prof. Jolanty Tambor. Na kōncu ksiōnżki znodło sie naukowe posłowiy we angelskij godce ôd dr. hab. Tomasza Kamuselli (Ślōnsk sie traci: Silesia is Perishing)<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Listy z Rzymu |data = 2008 |isbn = 978-83-7030-619-9 |autōr=Zbigniew Kadłubek|miyjsce=Katowice|wydŏwca=Księgarnia św. Jacka}}</ref><ref name=":4">{{Cytuj |tytuł = Listy z Rzymu |data = 2012 |isbn = 978-83-936190-0-9 |autōr=Zbigniew Kadłubek|miyjsce=Kotórz Mały : Opole|wydŏwca=Silesia Progress|ôpis=Canon Silesiae = Ślōnskŏ bibliŏtyka}}</ref><ref name=":2">{{Cytuj |tytuł = Listy z Rzymu |data = 2026 |isbn = 978-83-68484-04-5 |wydanie = 3 |autōr=Zbigniew Kadłubek|wydŏwca=Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome}}</ref>. Wykoz brifōw (rozdziałōw) podug III wydanio: * Un paese innocente abo Watykan * Ślōnsk sie traci (Wprowadzynie do silezjologji apokaliptycznyj) * Forum Romanum * Dafne (List do pani prof. Rosanny Mezzapesa) * Parioli, czyli ô czasie * Collaborantes, czyli myśli laterańske * Ôriana, abo ô tym, że wszyjscy bojymy sie prŏwdy * W ôbjyńciach Neptuna Brify zawarte we zbiorze sōm pisane do babōw, kere autor ôkryślo jako: Carissima, Bellissima, Nojmilszo, Moja słodko M. K., Rosanna Mezzapesa, Myduza, Cara Amica, Nerino, Ôriana. Literacke krytyki skazujōm, iże idzie to interpretować na roztōmajte spōsoby, niy ino jako realne libsty, nale tyż jako metaforyczno persōnifikacyjo hajmatu, stracōnyj tożsamości abo samego Ślōnska. Autōr we brifach ôpisuje jak łazi po znanych placach Rzimu i ôkolic (m. in. Forum Romanum, Watykan, Lateran, Parioli, sztrand w Anzio). Ôbserwacyje ludzi, budōnkōw, rujin, dzieł kōnsztu (bp. rzeźby Apollōna i Dafne ôd Berniniego, ôbroz Świynty Hierōnim piszōncy ôd Caravaggia) abo przirody, sōm dlō niego pōnktym wyjścio do refleksyje nad czasym, przemijaniym jak tyż sytuacyjōm Ślōnzoka we teroźnym świecie<ref>{{Cytuj |tytuł = Zbigniew Kadłubek "Listy z Rzymu" - recenzja Dominiki Bary - SILESIA PROGRESS - Śląski sklep i wydawnictwo |url = https://www.silesiaprogress.com/Kadlubek_Listy_z_Rzymu_DBara|data dostympu=2026-10-30}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Listy z Rzymu - Zbigniew Kadłubek - III wydanie (ślabikŏrz) |url = https://www.silesiaprogress.com/pl/p/Listy-z-Rzymu-Zbigniew-Kadlubek-III-wydanie-slabikorz/1917|data dostympu=2026-10-30}}</ref>. == Styl godki == Ôkrōm wstympu po polsku i posłowia po angelsku, dzieło z wiynksza ôstało napisane po ślōnsku, w wysokim stylu, i mo karakter filozoficznego eseju. We tekście czynsto ukazujōm sie frazy we łacińskij, italijańskij abo niymieckij godce, a autōr niyroz cytuje wziyntych pisorzy i filozofōw. Prziwołuje miyndzy inkszymi myśli Marka Aureliusza, Emila Ciorana, Martina Heideggera, Johanna Gottfrieda Herdera, Franza Kafki, Friedricha Nietzschego, Blaise’a Pascala, św. Pawła, Ezry Pounda, Ericha Marii Remarque’a, a tyż fragmynta Bhagawadgity<ref name=":4" details="s. 28, 34, 40, 42, 43, 59, 64, 65, 66, 72" />. == Ewolucyjo zopisu == Spōsōb zopisu dzieła ulygoł smianōm w nastympnych wydaniach ksiōnżki. Je to zwiōnzane z postympujōncym procesym kodyfikacyje ślōnskij godki: * Wydaniy I (2008, Wydawnictwo Ksiegarni św. Jacka) – ôpublikowane we autōrskim zopisie stworzōnym ôd Zbigniewa Kadłubka. W tym ôkresie kōnkurowały ze sobōm roztōmajte ślōnske alfabety, ale żodyn ś nich niy mioł dōminujōncyj pozycyje. Autōr zdecydowoł się ôprzić zopis na polskim alfabecie i niy zastosowoł żodnych diakrytycznych znakōw, bo uwożoł, co niy trza ich do rodzimych używoczy ślōnskij godki<ref name=":1" />. * Wydaniy II (2012, Silesia Progress) – ukozało sie jako piyrszo pozycyjo w seryji Canon Silesiae – Ślōnskŏ Bibliŏtyka. Zachowano we nim autōrski zopis, kery je ôparty na polskij ôrtografiji, choć wtynczos zopis ślabikorzowy bōł juże przijynty ôd srogij tajle ślōnskich pisorzy<ref name=":4" />. * Wydaniy III (2026, Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome) – ôstało cołkym przepisane na alfabet ślabikorzowy. Za transkrypcyje a redakcyje tekstu ôdpowiadali godkoznowczyni prof. Jolanta Tambor. Wkludziyli ôni do tekstu diakrytyczne znaki (makrōny i brewisy), coby ôznaczyć typowe źwiynki dlo ślōnskij mowy, jak tyż przipasowali formy zaimkowe do teroźnego literackigo kanōnu<ref name=":2" />. Wydaniy Listów z Rzymu ôstało docyniōne we naukowym, literackim a publicystycznym strzodowisku na Gōrnym Ślōnsku i miało srogi ajnflus na proces godkowyj ymancypacyje miyszkańcōw tego regiōnu. Podug niykerych badoczōw i dziynnikorzōw wydanie tego dzieła bōło fest wożne do dalszych ôsprowek, o tym na wiela idzie pisać po ślōnsku we wysokim stylu<ref>{{Cytuj |tytuł = Fenomen Kadłubka |data = 2008 |numer = R. 52, nr 42 |s = 12 |autōr=Beata Wojciechowska|cajtōng=Goniec Górnośląski}}</ref><ref name=":3" />. == Ôdbiōr i literacko krytyka == Ze ksiōnżki wziynte ôstało moc pojyńć i ausdrukōw, co zyskały sztatus popularnych cytatōw we tożsamościowyj dybacie: * Ślōnsk sie traci, a jõ niy umiã sie z tym pogodzić<ref name=":2" details="s. 42" /> – mo nostalgiczny a apokaliptyczny karakter. Wyrażo refleksyjo nad stopniowym zanikaniym ślōnskij tożsamości, tradycyji a godki, skuli historycznych zaburzyń i postympujōncyj globalizacyje<ref>{{Cytuj |tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku : analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |s = 152 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Drach, czyli Śląsk |data = 2013 |numer = nr 1 (3) |s = 94 |autōr=Szczepan Twardoch|cajtōng=Fabryka Silesia Kwartalnik,}}</ref>. * Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo<ref name=":2" details="s. 45" /> – skazuje, iże ślōnsko tożsamość przekroczo wōnske rōmy nacjonalizmusu abo przinoleżności państwowyj<ref>{{Cytuj |tytuł = Zawsze obcy – tytuł trafiony, jak rzadko kiedy! |data = 2014 |numer = nr 3 (4) |autōr=Łucja Staniczkowa|cajtōng=Górnoślązak}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku : analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |s = 318 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref>. Szyrszo cytata "Ale jak sie już je Ślōnzŏkym, to czy idzie być kim innym? Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo. Beztōż my Ślōnzŏki niy bojymy sie upadku państw ani wojyn!" pojawio sie na zaczōntku utworu Ave Silesia, ôd Ilony „Potani” Chylińskiej. Szyrszyj publiczności pieśniczka ôstoła pokozna we 2012 roku w rōmach 4 edycyje programu Must Be The Music<ref>{{Cytuj |tytuł = Ave Silesia z cytatem z profesora Kadłubka |data = 2014-04-30 |numer = nr 18 (2962) |cajtōng=Nowiny}}</ref>. * A tera piszã w jynzyku, kerego ni ma<ref name=":2" details="s. 43" /> – wyrażo dysōnans miyndzy tym, iże choć ludzie godajōm, myślōm i czujōm po ślōnsku, to ôdmowio sie im prawnego i instytucjōnalnego uznanio jejich godki<ref>{{Cytuj |tytuł = Gwara w twórczości nowej fali prozaików śląskich: Wojciech Kuczok i Szczepan Twardoch |data = 2016 |issn = 2545-1669 |wolumin = 25 |s = 409–427 |doi = 10.25167/Stylistyka.25.2016.25 |url = https://czasopisma.uni.opole.pl/article|autōr=Bogusław Wyderka|cajtōng=Stylistyka|data dostympu=2026-10-30}}</ref>. == Przipisy == <references /> loso6l5z0rtopj3hakjbf3543jotc26 391026 391025 2026-10-31T16:06:44Z Ozi 76 391026 wikitext text/x-wiki '''Listy z Rzymu''' - literacke dzieło napisane ôd [[Zbigniew Kadłubek|Zbigniewa Kadłubka]]. Po roz piyrszy wydane ôstało we [[2008]] roku nokładym Wydawnictwa Księgarni św. Jacka w Katowicach. Je ôno przikładym epistolarnyj prozy, co skłodo sie ze filozoficzno-religijnych esejōw. Ksiōnżka ôd niykerych badoczōw ślōnskij literatury je uznowano za jedna z nojważniyjszych pozycyji pisanyj literatury po ślōnsku. Jeji głōwno tymatyka to rozwożania nad [[tożsamość|tożsamościōm]], egzistyncyjōnalnymi problymami, naturōm czasu i duchowościōm, a tyż nad losym i zanikaniym hajmatu ôd autora, kerym je Ślōnsk<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = 99 książek czyli Mały kanon górnośląski |data = 2011 |isbn = 978-83-7030-810-0 |strōny = 148-151 |rozdzioł=Listy z Rzymu|autōr r=Aleksandra Klich|miyjsce=Katowice|inksi=Red. Zbigniew Kadłubek, Łucja Staniczkowa|wydowca=Wydawnictwo Księgarnia św. Jacka}}</ref><ref name=":2" details="Jolanta Tambor, Glosa do wydania trzeciego Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka, s. 22-25" />. == Ôkoliczności powstanio == Autōr – klasyczny filolog, kōmparatysta a pisorz – stwiyrdziōł, iże bezpostrzedniōm motywacyjōm do napisanio ksiōnżki boła wnōntrzno potrzeba. Chcioł zachyńcić czytoczōw do myślynio, refleksyje, a nawet medytacyje. [[Aleksander Nawarecki]] skazowoł tyż, iże na zaczōntku XXI stolecio istniała potrzeba przełōmania stereotypu, kery panowoł we masowyj kulturze. Niykerzi podszukowocze a publicysty pisali, co ślōnsko mowa może mieć ino rola dōmowyj, ludycznyj abo kabaretowyj godki. Wydaniy Listōw z Rzymu miało dowiyś, iże po ślōnsku idzie tyż kludzić filozoficzne a tyjoretycznoliteracke ôsprowki, jak tyż poruszać tymatyka, co tyko sie logosu, religije i kōnsztu<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Śląsko godka: materiały z konferencji "Śląsko godka jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |isbn = 978-83-87819-05-7 |strōny = 99-102 |autōr r=Jan Hahn|inksi=Red. Jolanta Tambor|rozdzioł=Piękna pogoda dla Śląska|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref><ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Śląsko godka: materiały z konferencji "Śląsko godka - jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |strōny = 19-20 |rozdzioł=Mowa Górnoślązaków – nowe otwarcie ?|autōr r=Artur Czesak|miyjsce=Katowice|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref><ref name=":3">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |strōny = 314-315 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref><ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Zapisywanie miejsca: szkice o Śląsku w literaturze przełomu wieków XX i XXI |data = 2011 |isbn = 978-83-226-2061-8 |wydaniy = 1 |strōny = 51-52 |autōr=Elżbieta Dutka|miyjsce=Katowice|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref>. == Treść i kōmpozycyjo == Dzieło skłodo sie z ôźmiu brifōw-esejōw. Przed nimi przidano jeszcze wstympne teksty (ôd wydanio ksiōnżki zoleży jejich liczba), a sōm to: *''Wstęp. Rzymianin Ślązakiem'' ôd prof. Aleksandra Nawareckiego, *''Wstęp do drugiego wydania'' ôd dr. [[Marek Mikołajec|Marka Mikołajca]], *''Glosa do wydania trzecigo Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka'' ôd prof. [[Jolanta Tambor|Jolanty Tambor]]. Na kōncu ksiōnżki znodło sie naukowe posłowiy we angelskij godce ôd dr. hab. [[Tomasz Kamusella|Tomasza Kamuselle]] (''Ślōnsk sie traci: Silesia is Perishing'')<ref name=":1">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2008 |isbn = 978-83-7030-619-9 |autōr=Zbigniew Kadłubek|miyjsce=Katowice|wydowca=Księgarnia św. Jacka}}</ref><ref name=":4">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2012 |isbn = 978-83-936190-0-9 |autōr=Zbigniew Kadłubek|miyjsce=Kotórz Mały, Opole|wydowca=Silesia Progress}}</ref><ref name=":2">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2026 |isbn = 978-83-68484-04-5 |wydaniy = 3 |autōr=Zbigniew Kadłubek|wydowca=Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome}}</ref>. Wykoz brifōw (rozdziałōw) podug III wydanio: * ''Un paese innocente abo Watykan'' * ''Ślōnsk sie traci (Wprowadzynie do silezjologji apokaliptycznyj)'' * ''Forum Romanum'' * ''Dafne (List do pani prof. Rosanny Mezzapesa)'' * ''Parioli, czyli ô czasie'' * ''Collaborantes, czyli myśli laterańske'' * ''Ôriana, abo ô tym, że wszyjscy bojymy sie prŏwdy'' * ''W ôbjyńciach Neptuna'' Brify zawarte we zbiorze sōm pisane do babōw, kere autōr ôkryślo jako: Carissima, Bellissima, Nojmilszo, Moja słodko M. K., Rosanna Mezzapesa, Myduza, Cara Amica, Nerino, Ôriana. Literacke krytyki skazujōm, iże idzie to interpretować na roztōmajte spōsoby, niy ino jako realne libsty, nale tyż jako metaforyczno persōnifikacyjo hajmatu, stracōnyj tożsamości abo samego Ślōnska. Autōr we brifach ôpisuje, jak szpacyruje po znanych placach Rzimu i ôkolic (m.in. [[Forum Romanum]], [[Watykan]], [[Lateran]], [[Parioli]], sztrand w [[Anzio]]). Ôbserwacyje ludzi, budōnkōw, rujin, dzieł kōnsztu (bp. rzeźby [[Apollo|Apollōna]] i Dafne ôd Berniniego, ôbroz ''Świynty Hierōnim pisze'' ôd Caravaggia) abo przirody, sōm dlō niego pōnktym wyjścio do refleksyje nad czasym, przemijaniym, jak tyż sytuacyjōm Ślōnzoka we teroźnym świecie<ref>{{Cytuj zajta|tytuł = Zbigniew Kadłubek "Listy z Rzymu" - recenzja Dominiki Bary - SILESIA PROGRESS - Śląski sklep i wydawnictwo |url = https://www.silesiaprogress.com/Kadlubek_Listy_z_Rzymu_DBara|data dostympu=2026-10-30}}</ref><ref>{{Cytuj zajta|tytuł = Listy z Rzymu - Zbigniew Kadłubek - III wydanie (ślabikŏrz) |url = https://www.silesiaprogress.com/pl/p/Listy-z-Rzymu-Zbigniew-Kadlubek-III-wydanie-slabikorz/1917|data dostympu=2026-10-30}}</ref>. == Styl godki == Ôkrōm wstympu po polsku i posłowia po angelsku, dzieło z wiynksza ôstało napisane po ślōnsku, w wysokim stylu, i mo karakter filozoficznego eseju. We tekście czynsto ukazujōm sie frazy we łacińskij, italijańskij abo niymieckij godce, a autōr niyroz cytuje wziyntych pisorzy i filozofōw. Prziwołuje miyndzy inkszymi myśli ôd [[Marek Aureliusz|Marka Aureliusza]], [[Emil Cioran|Emila Ciorana]], [[Martin Heidegger|Martina Heideggera]], [[Johann Gottfried Herder|Johanna Gottfrieda Herdera]], [[Franz Kafka|Franza Kafki]], [[Friedrich Nietzsche|Friedricha Nietzsche]], [[Blaise Pascal|Blaise’a Pascala]], [[Świynty Pawoł|św. Pawła]], [[Ezra Pound|Ezry Pounda]], [[Erich Maria Remarque|Ericha Marii Remarque’a]], a tyż fragmynta [[Bhagawadgita|Bhagawadgity]]<ref name=":4" details="s. 28, 34, 40, 42, 43, 59, 64, 65, 66, 72" />. == Ewolucyjo zopisu == Spōsōb zopisu dzieła ulygoł smianōm w nastympnych wydaniach ksiōnżki. Je to zwiōnzane z postympym procesu kodyfikacyje ślōnskij godki: * Wydaniy I (2008, Wydawnictwo Ksiegarni św. Jacka) – ôpublikowane we polskim zopisie. W tym ôkresie kōnkurowały ze sobōm roztōmajte ślōnske alfabety, ale żodyn ś nich niy mioł dōminujōncyj pozycyje. Autōr zdecydowoł się ôprzić zopis na polskim alfabecie i niy zastosowoł żodnych inkszych ôd polskich diakrytycznych znakōw, bo uwożoł, co niy trza ich do rodzimych używoczy ślōnskij godki<ref name=":1" />. * Wydaniy II (2012, Silesia Progress) – ukozało sie jako piyrszo pozycyjo w seryji Canon Silesiae – Ślōnskŏ Bibliŏtyka. Zachowano we nim autorski zopis, kery je ôparty na polskij ôrtografiji, choć wtynczos zopis ślabikorzowy bōł juże przijynty ôd srogij tajle ślōnskich pisorzy<ref name=":4" />. * Wydaniy III (2026, Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome) – ôstało przepisane na ślabikorzowy alfabet. Za transkrypcyjo a redakcyjo tekstu ôdpowiadała godkoznowczyni prof. Jolanta Tambor. Wkludziyła ôna do tekstu diakrytyczne znaki (makrōny i brewisy), coby ôznaczyć typowe źwiynki dlo ślōnskij mowy, jak tyż przipasowali formy zamiankōw do teroźnego literackigo kanōnu<ref name=":2" />. == Ôdbiōr i literacko krytyka == Wydaniy Listów z Rzymu ôstało docyniōne we naukowym, literackim a publicystycznym strzodowisku na Gōrnym Ślōnsku i miało srogi ajnflus na proces godkowyj ymancypacyje miyszkańcōw tego regiōnu. Podug niykerych badoczōw i dziynnikorzōw wydanie tego dzieła bōło fest wożne do dalszych dyskusyjōw ô tym, na wiela idzie pisać po ślōnsku we wysokim stylu<ref>{{Cytuj |tytuł = Fenomen Kadłubka |data = 2008 |numer = r. 52, nr 42 |strōny = 12 |autōr=Beata Wojciechowska|cajtōng=Goniec Górnośląski|jynzyk=pl}}</ref><ref name=":3" />. Ze ksiōnżki wziynte ôstało moc pojyńć i ausdrukōw, co zyskały sztatus popularnych cytatōw we tożsamościowyj debacie: * ''Ślōnsk sie traci, a jõ niy umiã sie z tym pogodzić''<ref name=":2" details="s. 42" /> – mo nostalgiczny a apokaliptyczny karakter. Wyrażo refleksyjo nad stopniowym zanikaniym ślōnskij tożsamości, tradycyje a godki, skuli historycznych zaburzyń i postympujōncyj globalizacyje<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |strōny = 152 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Drach, czyli Śląsk |data = 2013 |numer = nr 1 (3) |strōny = 94 |autōr=Szczepan Twardoch|cajtōng=Fabryka Silesia Kwartalnik}}</ref>. * ''Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo<''ref name=":2" details="s. 45" /> – skazuje, iże ślōnsko tożsamość przekroczo wōnske rōmy nacjonalizmusu abopaństwowyj przinoleżności <ref>{{Cytuj |tytuł = Zawsze obcy – tytuł trafiony, jak rzadko kiedy! |data = 2014 |numer = nr 3 (4) |autōr=Łucja Staniczkowa|cajtōng=Górnoślązak}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |s = 318 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref>. Szyrszo cytata "Ale jak sie już je Ślōnzŏkym, to czy idzie być kim innym? Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo. Beztōż my Ślōnzŏki niy bojymy sie upadku państw ani wojyn!" pojawio sie na zaczōntku utworu Ave Silesia, ôd Ilony „Potani” Chylińskij. Szyrszyj publiczności pieśniczka ôstoła pokozna we 2012 roku w rōmach 4 edycyje programu Must Be The Music<ref>{{Cytuj |tytuł = Ave Silesia z cytatem z profesora Kadłubka |data = 2014-04-30 |numer = nr 18 (2962) |cajtōng=Nowiny}}</ref>. * ''A tera piszã w jynzyku, kerego ni ma''<ref name=":2" details="s. 43" /> – wyrażo dysōnans miyndzy tym, iże choć ludzie godajōm, myślōm i czujōm po ślōnsku, to ôdmowio sie im prawnego i instytucjōnalnego uznanio jejich godki<ref>{{Cytuj |tytuł = Gwara w twórczości nowej fali prozaików śląskich: Wojciech Kuczok i Szczepan Twardoch |data = 2016 |issn = 2545-1669 |wolumin = 25 |s = 409–427 |doi = 10.25167/Stylistyka.25.2016.25 |url = https://czasopisma.uni.opole.pl/article|autōr=Bogusław Wyderka|cajtōng=Stylistyka|data dostympu=2026-10-30}}</ref>. == Przipisy == <references /> 2ww2m436yd3678zz0vlryqx7m3u0z0f 391027 391026 2026-10-31T16:25:21Z Ozi 76 391027 wikitext text/x-wiki {{Ksiōnżka infoszachtla | miano = Listy z Rzymu | ôbrŏzek = Forum Romanum z Via della Consolazione.jpg | ôpis ôbrŏzka = Forum Romanum we [[Rzim]]ie | ôryginalne miano = | autōr = [[Zbigniew Kadłubek]] | ôryginalnŏ gŏdka = [[ślōnsko godka|ślōnsko]] | data wydaniŏ = [[2008]] (piyrsze wydaniy) | plac wydaniŏ = [[Katowice]] | wydŏwca = Wydawnictwo Księgarni św. Jacka | ślōnski przekłŏd = | piyrwyjszŏ = | dalszŏ = | commons = }} '''Listy z Rzymu''' - literacke dzieło napisane ôd [[Zbigniew Kadłubek|Zbigniewa Kadłubka]]. Po roz piyrszy wydane ôstało we [[2008]] roku nokładym Wydawnictwa Księgarni św. Jacka w Katowicach. Je ôno przikładym epistolarnyj prozy, co skłodo sie ze filozoficzno-religijnych esejōw. Ksiōnżka ôd niykerych badoczōw ślōnskij literatury je uznowano za jedna z nojważniyjszych pozycyji pisanyj literatury po ślōnsku. Jeji głōwno tymatyka to rozwożania nad [[tożsamość|tożsamościōm]], egzistyncyjōnalnymi problymami, naturōm czasu i duchowościōm, a tyż nad losym i zanikaniym hajmatu ôd autora, kerym je Ślōnsk<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = 99 książek czyli Mały kanon górnośląski |data = 2011 |isbn = 978-83-7030-810-0 |strōny = 148-151 |rozdzioł=Listy z Rzymu|autōr r=Aleksandra Klich|miyjsce=Katowice|inksi=Red. Zbigniew Kadłubek, Łucja Staniczkowa|wydowca=Wydawnictwo Księgarnia św. Jacka}}</ref><ref name=":2" details="Jolanta Tambor, Glosa do wydania trzeciego Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka, s. 22-25" />. == Ôkoliczności powstanio == Autōr – klasyczny filolog, kōmparatysta a pisorz – stwiyrdziōł, iże bezpostrzedniōm motywacyjōm do napisanio ksiōnżki boła wnōntrzno potrzeba. Chcioł zachyńcić czytoczōw do myślynio, refleksyje, a nawet medytacyje. [[Aleksander Nawarecki]] skazowoł tyż, iże na zaczōntku XXI stolecio istniała potrzeba przełōmania stereotypu, kery panowoł we masowyj kulturze. Niykerzi podszukowocze a publicysty pisali, co ślōnsko mowa może mieć ino rola dōmowyj, ludycznyj abo kabaretowyj godki. Wydaniy Listōw z Rzymu miało dowiyś, iże po ślōnsku idzie tyż kludzić filozoficzne a tyjoretycznoliteracke ôsprowki, jak tyż poruszać tymatyka, co tyko sie logosu, religije i kōnsztu<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Śląsko godka: materiały z konferencji "Śląsko godka jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |isbn = 978-83-87819-05-7 |strōny = 99-102 |autōr r=Jan Hahn|inksi=Red. Jolanta Tambor|rozdzioł=Piękna pogoda dla Śląska|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref><ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Śląsko godka: materiały z konferencji "Śląsko godka - jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |strōny = 19-20 |rozdzioł=Mowa Górnoślązaków – nowe otwarcie ?|autōr r=Artur Czesak|miyjsce=Katowice|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref><ref name=":3">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |strōny = 314-315 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref><ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Zapisywanie miejsca: szkice o Śląsku w literaturze przełomu wieków XX i XXI |data = 2011 |isbn = 978-83-226-2061-8 |wydaniy = 1 |strōny = 51-52 |autōr=Elżbieta Dutka|miyjsce=Katowice|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref>. == Treść i kōmpozycyjo == Dzieło skłodo sie z ôźmiu brifōw-esejōw. Przed nimi przidano jeszcze wstympne teksty (ôd wydanio ksiōnżki zoleży jejich liczba), a sōm to: *''Wstęp. Rzymianin Ślązakiem'' ôd prof. Aleksandra Nawareckiego, *''Wstęp do drugiego wydania'' ôd dr. [[Marek Mikołajec|Marka Mikołajca]], *''Glosa do wydania trzecigo Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka'' ôd prof. [[Jolanta Tambor|Jolanty Tambor]]. Na kōncu ksiōnżki znodło sie naukowe posłowiy we angelskij godce ôd dr. hab. [[Tomasz Kamusella|Tomasza Kamuselle]] (''Ślōnsk sie traci: Silesia is Perishing'')<ref name=":1">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2008 |isbn = 978-83-7030-619-9 |autōr=Zbigniew Kadłubek|miyjsce=Katowice|wydowca=Księgarnia św. Jacka}}</ref><ref name=":4">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2012 |isbn = 978-83-936190-0-9 |autōr=Zbigniew Kadłubek|miyjsce=Kotórz Mały, Opole|wydowca=Silesia Progress}}</ref><ref name=":2">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2026 |isbn = 978-83-68484-04-5 |wydaniy = 3 |autōr=Zbigniew Kadłubek|wydowca=Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome}}</ref>. Wykoz brifōw (rozdziałōw) podug III wydanio: * ''Un paese innocente abo Watykan'' * ''Ślōnsk sie traci (Wprowadzynie do silezjologji apokaliptycznyj)'' * ''Forum Romanum'' * ''Dafne (List do pani prof. Rosanny Mezzapesa)'' * ''Parioli, czyli ô czasie'' * ''Collaborantes, czyli myśli laterańske'' * ''Ôriana, abo ô tym, że wszyjscy bojymy sie prŏwdy'' * ''W ôbjyńciach Neptuna'' Brify zawarte we zbiorze sōm pisane do babōw, kere autōr ôkryślo jako: Carissima, Bellissima, Nojmilszo, Moja słodko M. K., Rosanna Mezzapesa, Myduza, Cara Amica, Nerino, Ôriana. Literacke krytyki skazujōm, iże idzie to interpretować na roztōmajte spōsoby, niy ino jako realne libsty, nale tyż jako metaforyczno persōnifikacyjo hajmatu, stracōnyj tożsamości abo samego Ślōnska. Autōr we brifach ôpisuje, jak szpacyruje po znanych placach [[Rzim]]u i ôkolic (m.in. [[Forum Romanum]], [[Watykan]], [[Lateran]], [[Parioli]], sztrand w [[Anzio]]). Ôbserwacyje ludzi, budōnkōw, rujin, dzieł kōnsztu (bp. rzeźby [[Apollo|Apollōna]] i Dafne ôd Berniniego, ôbroz ''Świynty Hierōnim pisze'' ôd Caravaggia) abo przirody, sōm dlō niego pōnktym wyjścio do refleksyje nad czasym, przemijaniym, jak tyż sytuacyjōm Ślōnzoka we teroźnym świecie<ref>{{Cytuj zajta|tytuł = Zbigniew Kadłubek "Listy z Rzymu" - recenzja Dominiki Bary - SILESIA PROGRESS - Śląski sklep i wydawnictwo |url = https://www.silesiaprogress.com/Kadlubek_Listy_z_Rzymu_DBara|data dostympu=2026-10-30}}</ref><ref>{{Cytuj zajta|tytuł = Listy z Rzymu - Zbigniew Kadłubek - III wydanie (ślabikŏrz) |url = https://www.silesiaprogress.com/pl/p/Listy-z-Rzymu-Zbigniew-Kadlubek-III-wydanie-slabikorz/1917|data dostympu=2026-10-30}}</ref>. == Styl godki == Ôkrōm wstympu po polsku i posłowia po angelsku, dzieło z wiynksza ôstało napisane po ślōnsku, w wysokim stylu, i mo karakter filozoficznego eseju. We tekście czynsto ukazujōm sie frazy we łacińskij, italijańskij abo niymieckij godce, a autōr niyroz cytuje wziyntych pisorzy i filozofōw. Prziwołuje miyndzy inkszymi myśli ôd [[Marek Aureliusz|Marka Aureliusza]], [[Emil Cioran|Emila Ciorana]], [[Martin Heidegger|Martina Heideggera]], [[Johann Gottfried Herder|Johanna Gottfrieda Herdera]], [[Franz Kafka|Franza Kafki]], [[Friedrich Nietzsche|Friedricha Nietzsche]], [[Blaise Pascal|Blaise’a Pascala]], [[Świynty Pawoł|św. Pawła]], [[Ezra Pound|Ezry Pounda]], [[Erich Maria Remarque|Ericha Marii Remarque’a]], a tyż fragmynta [[Bhagawadgita|Bhagawadgity]]<ref name=":4" details="s. 28, 34, 40, 42, 43, 59, 64, 65, 66, 72" />. == Ewolucyjo zopisu == Spōsōb zopisu dzieła ulygoł smianōm w nastympnych wydaniach ksiōnżki. Je to zwiōnzane z postympym procesu kodyfikacyje ślōnskij godki: * Wydaniy I (2008, Wydawnictwo Ksiegarni św. Jacka) – ôpublikowane we polskim zopisie. W tym ôkresie kōnkurowały ze sobōm roztōmajte ślōnske alfabety, ale żodyn ś nich niy mioł dōminujōncyj pozycyje. Autōr zdecydowoł się ôprzić zopis na polskim alfabecie i niy zastosowoł żodnych inkszych ôd polskich diakrytycznych znakōw, bo uwożoł, co niy trza ich do rodzimych używoczy ślōnskij godki<ref name=":1" />. * Wydaniy II (2012, Silesia Progress) – ukozało sie jako piyrszo pozycyjo w seryji Canon Silesiae – Ślōnskŏ Bibliŏtyka. Zachowano we nim autorski zopis, kery je ôparty na polskij ôrtografiji, choć wtynczos zopis ślabikorzowy bōł juże przijynty ôd srogij tajle ślōnskich pisorzy<ref name=":4" />. * Wydaniy III (2026, Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome) – ôstało przepisane na ślabikorzowy alfabet. Za transkrypcyjo a redakcyjo tekstu ôdpowiadała godkoznowczyni prof. Jolanta Tambor. Wkludziyła ôna do tekstu diakrytyczne znaki (makrōny i brewisy), coby ôznaczyć typowe źwiynki dlo ślōnskij mowy, jak tyż przipasowali formy zamiankōw do teroźnego literackigo kanōnu<ref name=":2" />. == Ôdbiōr i literacko krytyka == Wydaniy Listów z Rzymu ôstało docyniōne we naukowym, literackim a publicystycznym strzodowisku na Gōrnym Ślōnsku i miało srogi ajnflus na proces godkowyj ymancypacyje miyszkańcōw tego regiōnu. Podug niykerych badoczōw i dziynnikorzōw wydanie tego dzieła bōło fest wożne do dalszych dyskusyjōw ô tym, na wiela idzie pisać po ślōnsku we wysokim stylu<ref>{{Cytuj |tytuł = Fenomen Kadłubka |data = 2008 |numer = r. 52, nr 42 |strōny = 12 |autōr=Beata Wojciechowska|cajtōng=Goniec Górnośląski|jynzyk=pl}}</ref><ref name=":3" />. Ze ksiōnżki wziynte ôstało moc pojyńć i ausdrukōw, co zyskały sztatus popularnych cytatōw we tożsamościowyj debacie: * ''Ślōnsk sie traci, a jõ niy umiã sie z tym pogodzić''<ref name=":2" details="s. 42" /> – mo nostalgiczny a apokaliptyczny karakter. Wyrażo refleksyjo nad stopniowym zanikaniym ślōnskij tożsamości, tradycyje a godki, skuli historycznych zaburzyń i postympujōncyj globalizacyje<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |strōny = 152 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Drach, czyli Śląsk |data = 2013 |numer = nr 1 (3) |strōny = 94 |autōr=Szczepan Twardoch|cajtōng=Fabryka Silesia Kwartalnik}}</ref>. * ''Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo<''ref name=":2" details="s. 45" /> – skazuje, iże ślōnsko tożsamość przekroczo wōnske rōmy nacjonalizmusu abopaństwowyj przinoleżności <ref>{{Cytuj |tytuł = Zawsze obcy – tytuł trafiony, jak rzadko kiedy! |data = 2014 |numer = nr 3 (4) |autōr=Łucja Staniczkowa|cajtōng=Górnoślązak}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |s = 318 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref>. Szyrszo cytata "Ale jak sie już je Ślōnzŏkym, to czy idzie być kim innym? Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo. Beztōż my Ślōnzŏki niy bojymy sie upadku państw ani wojyn!" pojawio sie na zaczōntku utworu Ave Silesia, ôd Ilony „Potani” Chylińskij. Szyrszyj publiczności pieśniczka ôstoła pokozna we 2012 roku w rōmach 4 edycyje programu Must Be The Music<ref>{{Cytuj |tytuł = Ave Silesia z cytatem z profesora Kadłubka |data = 2014-04-30 |numer = nr 18 (2962) |cajtōng=Nowiny}}</ref>. * ''A tera piszã w jynzyku, kerego ni ma''<ref name=":2" details="s. 43" /> – wyrażo dysōnans miyndzy tym, iże choć ludzie godajōm, myślōm i czujōm po ślōnsku, to ôdmowio sie im prawnego i instytucjōnalnego uznanio jejich godki<ref>{{Cytuj |tytuł = Gwara w twórczości nowej fali prozaików śląskich: Wojciech Kuczok i Szczepan Twardoch |data = 2016 |issn = 2545-1669 |wolumin = 25 |s = 409–427 |doi = 10.25167/Stylistyka.25.2016.25 |url = https://czasopisma.uni.opole.pl/article|autōr=Bogusław Wyderka|cajtōng=Stylistyka|data dostympu=2026-10-30}}</ref>. == Przipisy == <references /> atip3hfc311eum6crijpug8mabmcltb 391028 391027 2026-10-31T20:06:42Z Krzysztof Bulla 31054 391028 wikitext text/x-wiki {{Ksiōnżka infoszachtla | miano = Listy z Rzymu | ôbrŏzek = Forum Romanum z Via della Consolazione.jpg | ôpis ôbrŏzka = Forum Romanum we [[Rzim]]ie | ôryginalne miano = | autōr = [[Zbigniew Kadłubek]] | ôryginalnŏ gŏdka = [[ślōnsko godka|ślōnsko]] | data wydaniŏ = [[2008]] (piyrsze wydaniy) | plac wydaniŏ = [[Katowice]] | wydŏwca = Wydawnictwo Księgarni św. Jacka | ślōnski przekłŏd = | piyrwyjszŏ = | dalszŏ = | commons = }} '''Listy z Rzymu''' - literacke dzieło napisane ôd [[Zbigniew Kadłubek|Zbigniewa Kadłubka]]. Po roz piyrszy wydane ôstało we [[2008]] roku nokładym Wydawnictwa Księgarni św. Jacka w Katowicach. Je ôno przikładym epistolarnyj prozy, co skłodo sie ze filozoficzno-religijnych esejōw. Ksiōnżka ôd niykerych badoczōw ślōnskij literatury je uznowano za jedna z nojważniyjszych pozycyji pisanyj literatury po ślōnsku. Jeji głōwno tymatyka to rozwożania nad [[tożsamość|tożsamościōm]], egzistyncyjōnalnymi problymami, naturōm czasu i duchowościōm, a tyż nad losym i zanikaniym hajmatu ôd autora, kerym je Ślōnsk<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = 99 książek czyli Mały kanon górnośląski |data = 2011 |isbn = 978-83-7030-810-0 |strōny = 148-151 |rozdzioł=Listy z Rzymu|autōr r=Aleksandra Klich|miyjsce=Katowice|inksi=Red. Zbigniew Kadłubek, Łucja Staniczkowa|wydowca=Wydawnictwo Księgarnia św. Jacka}}</ref><ref name=":2" details="Jolanta Tambor, Glosa do wydania trzeciego Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka, s. 22-25" />. == Ôkoliczności powstanio == Autōr – klasyczny filolog, kōmparatysta a pisorz – stwiyrdziōł, iże bezpostrzedniōm motywacyjōm do napisanio ksiōnżki boła wnōntrzno potrzeba. Chcioł zachyńcić czytoczōw do myślynio, refleksyje, a nawet medytacyje. [[Aleksander Nawarecki]] skazowoł tyż, iże na zaczōntku XXI stolecio istniała potrzeba przełōmania stereotypu, kery panowoł we masowyj kulturze. Niykerzi podszukowocze a publicysty pisali, co ślōnsko mowa może mieć ino rola dōmowyj, ludycznyj abo kabaretowyj godki. Wydaniy Listōw z Rzymu miało dowiyś, iże po ślōnsku idzie tyż kludzić filozoficzne a tyjoretycznoliteracke ôsprowki, jak tyż poruszać tymatyka, co tyko sie logosu, religije i kōnsztu<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Śląsko godka: materiały z konferencji "Śląsko godka jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |isbn = 978-83-87819-05-7 |strōny = 99-102 |autōr r=Jan Hahn|inksi=Red. Jolanta Tambor|rozdzioł=Piękna pogoda dla Śląska|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref><ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Śląsko godka: materiały z konferencji "Śląsko godka - jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |strōny = 19-20 |rozdzioł=Mowa Górnoślązaków – nowe otwarcie ?|autōr r=Artur Czesak|miyjsce=Katowice|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref><ref name=":3">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |strōny = 314-315 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref><ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Zapisywanie miejsca: szkice o Śląsku w literaturze przełomu wieków XX i XXI |data = 2011 |isbn = 978-83-226-2061-8 |wydaniy = 1 |strōny = 51-52 |autōr=Elżbieta Dutka|miyjsce=Katowice|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref>. == Treść i kōmpozycyjo == Dzieło skłodo sie z ôźmiu brifōw-esejōw. Przed nimi przidano jeszcze wstympne teksty (ôd wydanio ksiōnżki zoleży jejich liczba), a sōm to: *''Wstęp. Rzymianin Ślązakiem'' ôd prof. Aleksandra Nawareckiego, *''Wstęp do drugiego wydania'' ôd dr. [[Marek Mikołajec|Marka Mikołajca]], *''Glosa do wydania trzecigo Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka'' ôd prof. [[Jolanta Tambor|Jolanty Tambor]]. [[Plik:Apollo and Daphne (Bernini) (cropped).jpg|mały|Apollo i Dafne ôd Giovanniego Berniniego w Galleria Borghese w Rzimie]] Na kōncu ksiōnżki znodło sie naukowe posłowiy we angelskij godce ôd dr. hab. [[Tomasz Kamusella|Tomasza Kamuselle]] (''Ślōnsk sie traci: Silesia is Perishing'')<ref name=":1">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2008 |isbn = 978-83-7030-619-9 |autōr=Zbigniew Kadłubek|miyjsce=Katowice|wydowca=Księgarnia św. Jacka}}</ref><ref name=":4">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2012 |isbn = 978-83-936190-0-9 |autōr=Zbigniew Kadłubek|miyjsce=Kotórz Mały, Opole|wydowca=Silesia Progress}}</ref><ref name=":2">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2026 |isbn = 978-83-68484-04-5 |wydaniy = 3 |autōr=Zbigniew Kadłubek|wydowca=Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome}}</ref>. Wykoz brifōw (rozdziałōw) podug III wydanio: * ''Un paese innocente abo Watykan'' * ''Ślōnsk sie traci (Wprowadzynie do silezjologji apokaliptycznyj)'' * ''Forum Romanum'' * ''Dafne (List do pani prof. Rosanny Mezzapesa)'' * ''Parioli, czyli ô czasie'' * ''Collaborantes, czyli myśli laterańske'' * ''Ôriana, abo ô tym, że wszyjscy bojymy sie prŏwdy'' * ''W ôbjyńciach Neptuna'' Brify zawarte we zbiorze sōm pisane do babōw, kere autōr ôkryślo jako: Carissima, Bellissima, Nojmilszo, Moja słodko M. K., Rosanna Mezzapesa, Myduza, Cara Amica, Nerino, Ôriana. Literacke krytyki skazujōm, iże idzie to interpretować na roztōmajte spōsoby, niy ino jako realne libsty, nale tyż jako metaforyczno persōnifikacyjo hajmatu, stracōnyj tożsamości abo samego Ślōnska. Autōr we brifach ôpisuje, jak szpacyruje po znanych placach [[Rzim]]u i ôkolic (m.in. [[Forum Romanum]], [[Watykan]], [[Lateran]], [[Parioli]], sztrand w [[Anzio]]). Ôbserwacyje ludzi, budōnkōw, rujin, dzieł kōnsztu (bp. rzeźby [[Apollōna i Dafne]] ôd [[Giovanni Bernini|Berniniego]], ôbroz ''Świynty Hierōnim pisze'' ôd [[Caravaggio|Caravaggia]]) abo przirody, sōm dlō niego pōnktym wyjścio do refleksyje nad czasym, przemijaniym, jak tyż sytuacyjōm Ślōnzoka we teroźnym świecie<ref>{{Cytuj zajta|tytuł = Zbigniew Kadłubek "Listy z Rzymu" - recenzja Dominiki Bary - SILESIA PROGRESS - Śląski sklep i wydawnictwo |url = https://www.silesiaprogress.com/Kadlubek_Listy_z_Rzymu_DBara|data dostympu=2026-10-30}}</ref><ref>{{Cytuj zajta|tytuł = Listy z Rzymu - Zbigniew Kadłubek - III wydanie (ślabikŏrz) |url = https://www.silesiaprogress.com/pl/p/Listy-z-Rzymu-Zbigniew-Kadlubek-III-wydanie-slabikorz/1917|data dostympu=2026-10-30}}</ref>. == Styl godki == Ôkrōm wstympu po polsku i posłowia po angelsku, dzieło z wiynksza ôstało napisane po ślōnsku, w wysokim stylu, i mo karakter filozoficznego eseju. We tekście czynsto ukazujōm sie frazy we łacińskij, italijańskij abo niymieckij godce, a autōr niyroz cytuje wziyntych pisorzy i filozofōw. Prziwołuje miyndzy inkszymi myśli ôd [[Marek Aureliusz|Marka Aureliusza]], [[Emil Cioran|Emila Ciorana]], [[Martin Heidegger|Martina Heideggera]], [[Johann Gottfried Herder|Johanna Gottfrieda Herdera]], [[Franz Kafka|Franza Kafki]], [[Friedrich Nietzsche|Friedricha Nietzsche]], [[Blaise Pascal|Blaise’a Pascala]], [[Świynty Pawoł|św. Pawła]], [[Ezra Pound|Ezry Pounda]], [[Erich Maria Remarque|Ericha Marii Remarque’a]], a tyż fragmynta [[Bhagawadgita|Bhagawadgity]]<ref name=":4" details="s. 28, 34, 40, 42, 43, 59, 64, 65, 66, 72" />. == Ewolucyjo zopisu == Spōsōb zopisu dzieła ulygoł smianōm w nastympnych wydaniach ksiōnżki. Je to zwiōnzane z postympym procesu kodyfikacyje ślōnskij godki: * Wydaniy I (2008, Wydawnictwo Ksiegarni św. Jacka) – ôpublikowane we polskim zopisie. W tym ôkresie kōnkurowały ze sobōm roztōmajte ślōnske alfabety, ale żodyn ś nich niy mioł dōminujōncyj pozycyje. Autōr zdecydowoł się ôprzić zopis na polskim alfabecie i niy zastosowoł żodnych inkszych ôd polskich diakrytycznych znakōw, bo uwożoł, co niy trza ich do rodzimych używoczy ślōnskij godki<ref name=":1" />. * Wydaniy II (2012, Silesia Progress) – ukozało sie jako piyrszo pozycyjo w seryji Canon Silesiae – Ślōnskŏ Bibliŏtyka. Zachowano we nim autorski zopis, kery je ôparty na polskij ôrtografiji, choć wtynczos zopis ślabikorzowy bōł juże przijynty ôd srogij tajle ślōnskich pisorzy<ref name=":4" />. * Wydaniy III (2026, Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome) – ôstało przepisane na ślabikorzowy alfabet. Za transkrypcyjo a redakcyjo tekstu ôdpowiadała godkoznowczyni prof. Jolanta Tambor. Wkludziyła ôna do tekstu diakrytyczne znaki (makrōny i brewisy), coby ôznaczyć typowe źwiynki dlo ślōnskij mowy, jak tyż przipasowali formy zamiankōw do teroźnego literackigo kanōnu<ref name=":2" />. == Ôdbiōr i literacko krytyka == [[Plik:Zbigniew Kadlubek.jpg|mały|Zbigniew Kadłubek]] Wydaniy Listów z Rzymu ôstało docyniōne we naukowym, literackim a publicystycznym strzodowisku na Gōrnym Ślōnsku i miało srogi ajnflus na proces godkowyj ymancypacyje miyszkańcōw tego regiōnu. Podug niykerych badoczōw i dziynnikorzōw wydanie tego dzieła bōło fest wożne do dalszych dyskusyjōw ô tym, na wiela idzie pisać po ślōnsku we wysokim stylu<ref>{{Cytuj |tytuł = Fenomen Kadłubka |data = 2008 |numer = r. 52, nr 42 |strōny = 12 |autōr=Beata Wojciechowska|cajtōng=Goniec Górnośląski|jynzyk=pl}}</ref><ref name=":3" />. Ze ksiōnżki wziynte ôstało moc pojyńć i ausdrukōw, co zyskały sztatus popularnych cytatōw we tożsamościowyj debacie: * ''Ślōnsk sie traci, a jõ niy umiã sie z tym pogodzić''<ref name=":2" details="s. 42" /> – mo nostalgiczny a apokaliptyczny karakter. Wyrażo refleksyjo nad stopniowym zanikaniym ślōnskij tożsamości, tradycyje a godki, skuli historycznych zaburzyń i postympujōncyj globalizacyje<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |strōny = 152 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Drach, czyli Śląsk |data = 2013 |numer = nr 1 (3) |strōny = 94 |autōr=Szczepan Twardoch|cajtōng=Fabryka Silesia Kwartalnik}}</ref>. * ''Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo''<ref name=":2" details="s. 45" /> – skazuje, iże ślōnsko tożsamość przekroczo wōnske rōmy nacjonalizmusu abo państwowyj przinoleżności<ref>{{Cytuj |tytuł = Zawsze obcy – tytuł trafiony, jak rzadko kiedy! |data = 2014 |numer = nr 3 (4) |autōr=Łucja Staniczkowa|cajtōng=Górnoślązak}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |s = 318 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref>. Szyrszo cytata "Ale jak sie już je Ślōnzŏkym, to czy idzie być kim innym? Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo. Beztōż my Ślōnzŏki niy bojymy sie upadku państw ani wojyn!" pojawio sie na zaczōntku utworu Ave Silesia, ôd Ilony „Potani” Chylińskij. Szyrszyj publiczności pieśniczka ôstoła pokozana we 2012 roku w rōmach 4 edycyje programu Must Be The Music<ref>{{Cytuj |tytuł = Ave Silesia z cytatem z profesora Kadłubka |data = 2014-04-30 |numer = nr 18 (2962) |cajtōng=Nowiny}}</ref>. * ''A tera piszã w jynzyku, kerego ni ma''<ref name=":2" details="s. 43" /> – wyrażo dysōnans miyndzy tym, iże choć ludzie godajōm, myślōm i czujōm po ślōnsku, to ôdmowio sie im prawnego i instytucjōnalnego uznanio jejich godki<ref>{{Cytuj |tytuł = Gwara w twórczości nowej fali prozaików śląskich: Wojciech Kuczok i Szczepan Twardoch |data = 2016 |issn = 2545-1669 |wolumin = 25 |s = 409–427 |doi = 10.25167/Stylistyka.25.2016.25 |url = https://czasopisma.uni.opole.pl/article|autōr=Bogusław Wyderka|cajtōng=Stylistyka|data dostympu=2026-10-30}}</ref>. == Przipisy == <references /> 2c0rqeau5njsx4pl4vxlk23w0xmsb89 0 89230 391029 2026-10-31T20:22:25Z Krzysztof Bulla 31054 Nowy artikel 391029 wikitext text/x-wiki {{Mnt}} {{Ksiōnżka infoszachtla | miano = Listy z Rzymu | ôbrŏzek = Forum Romanum z Via della Consolazione.jpg | ôpis ôbrŏzka = Forum Romanum we [[Rzim]]ie | ôryginalne miano = | autōr = [[Zbigniew Kadłubek]] | ôryginalnŏ gŏdka = [[ślōnsko godka|ślōnsko]] | data wydaniŏ = [[2008]] (piyrsze wydaniy) | plac wydaniŏ = [[Katowice]] | wydŏwca = Wydawnictwo Księgarni św. Jacka | ślōnski przekłŏd = | piyrwyjszŏ = | dalszŏ = | commons = }} '''Listy z Rzymu''' - literacke dzieło napisane ôd [[Zbigniew Kadłubek|Zbigniewa Kadłubka]]. Po roz piyrszy wydane ôstało we [[2008]] roku nokładym Wydawnictwa Księgarni św. Jacka w Katowicach. Je ôno przikładym epistolarnyj prozy, co skłodo sie ze filozoficzno-religijnych esejōw. Ksiōnżka ôd niykerych badoczōw ślōnskij literatury je uznowano za jedna z nojważniyjszych pozycyji pisanyj literatury po ślōnsku. Jeji głōwno tymatyka to rozwożania nad [[tożsamość|tożsamościōm]], egzistyncyjōnalnymi problymami, naturōm czasu i duchowościōm, a tyż nad losym i zanikaniym hajmatu ôd autora, kerym je Ślōnsk<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = 99 książek czyli Mały kanon górnośląski |data = 2011 |isbn = 978-83-7030-810-0 |strōny = 148-151 |rozdzioł=Listy z Rzymu|autōr r=Aleksandra Klich|miyjsce=Katowice|inksi=Red. Zbigniew Kadłubek, Łucja Staniczkowa|wydowca=Wydawnictwo Księgarnia św. Jacka}}</ref><ref name=":2" details="Jolanta Tambor, Glosa do wydania trzeciego Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka, s. 22-25" />. == Ôkoliczności powstanio == Autōr – klasyczny filolog, kōmparatysta a pisorz – stwiyrdziōł, iże bezpostrzedniōm motywacyjōm do napisanio ksiōnżki boła wnōntrzno potrzeba. Chcioł zachyńcić czytoczōw do myślynio, refleksyje, a nawet medytacyje. [[Aleksander Nawarecki]] skazowoł tyż, iże na zaczōntku XXI stolecio istniała potrzeba przełōmania stereotypu, kery panowoł we masowyj kulturze. Niykerzi podszukowocze a publicysty pisali, co ślōnsko mowa może mieć ino rola dōmowyj, ludycznyj abo kabaretowyj godki. Wydaniy Listōw z Rzymu miało dowiyś, iże po ślōnsku idzie tyż kludzić filozoficzne a tyjoretycznoliteracke ôsprowki, jak tyż poruszać tymatyka, co tyko sie logosu, religije i kōnsztu<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Śląsko godka: materiały z konferencji "Śląsko godka jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |isbn = 978-83-87819-05-7 |strōny = 99-102 |autōr r=Jan Hahn|inksi=Red. Jolanta Tambor|rozdzioł=Piękna pogoda dla Śląska|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref><ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Śląsko godka: materiały z konferencji "Śląsko godka - jeszcze gwara czy jednak już język" z 30 czerwca 2008 roku |data = 2008 |strōny = 19-20 |rozdzioł=Mowa Górnoślązaków – nowe otwarcie ?|autōr r=Artur Czesak|miyjsce=Katowice|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref><ref name=":3">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |strōny = 314-315 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref><ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Zapisywanie miejsca: szkice o Śląsku w literaturze przełomu wieków XX i XXI |data = 2011 |isbn = 978-83-226-2061-8 |wydaniy = 1 |strōny = 51-52 |autōr=Elżbieta Dutka|miyjsce=Katowice|wydowca=Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego}}</ref>. == Treść i kōmpozycyjo == Dzieło skłodo sie z ôźmiu brifōw-esejōw. Przed nimi przidano jeszcze wstympne teksty (ôd wydanio ksiōnżki zoleży jejich liczba), a sōm to: *''Wstęp. Rzymianin Ślązakiem'' ôd prof. Aleksandra Nawareckiego, *''Wstęp do drugiego wydania'' ôd dr. [[Marek Mikołajec|Marka Mikołajca]], *''Glosa do wydania trzecigo Listów z Rzymu Zbigniewa Kadłubka'' ôd prof. [[Jolanta Tambor|Jolanty Tambor]]. [[Plik:Apollo and Daphne (Bernini) (cropped).jpg|mały|Apollo i Dafne ôd Giovanniego Berniniego w Galleria Borghese w Rzimie]] Na kōncu ksiōnżki znodło sie naukowe posłowiy we angelskij godce ôd dr. hab. [[Tomasz Kamusella|Tomasza Kamuselle]] (''Ślōnsk sie traci: Silesia is Perishing'')<ref name=":1">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2008 |isbn = 978-83-7030-619-9 |autōr=Zbigniew Kadłubek|miyjsce=Katowice|wydowca=Księgarnia św. Jacka}}</ref><ref name=":4">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2012 |isbn = 978-83-936190-0-9 |autōr=Zbigniew Kadłubek|miyjsce=Kotórz Mały, Opole|wydowca=Silesia Progress}}</ref><ref name=":2">{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Listy z Rzymu |data = 2026 |isbn = 978-83-68484-04-5 |wydaniy = 3 |autōr=Zbigniew Kadłubek|wydowca=Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome}}</ref>. Wykoz brifōw (rozdziałōw) podug III wydanio: * ''Un paese innocente abo Watykan'' * ''Ślōnsk sie traci (Wprowadzynie do silezjologji apokaliptycznyj)'' * ''Forum Romanum'' * ''Dafne (List do pani prof. Rosanny Mezzapesa)'' * ''Parioli, czyli ô czasie'' * ''Collaborantes, czyli myśli laterańske'' * ''Ôriana, abo ô tym, że wszyjscy bojymy sie prŏwdy'' * ''W ôbjyńciach Neptuna'' Brify zawarte we zbiorze sōm pisane do babōw, kere autōr ôkryślo jako: Carissima, Bellissima, Nojmilszo, Moja słodko M. K., Rosanna Mezzapesa, Myduza, Cara Amica, Nerino, Ôriana. Literacke krytyki skazujōm, iże idzie to interpretować na roztōmajte spōsoby, niy ino jako realne libsty, nale tyż jako metaforyczno persōnifikacyjo hajmatu, stracōnyj tożsamości abo samego Ślōnska. Autōr we brifach ôpisuje, jak szpacyruje po znanych placach [[Rzim]]u i ôkolic (m.in. [[Forum Romanum]], [[Watykan]], [[Lateran]], [[Parioli]], sztrand w [[Anzio]]). Ôbserwacyje ludzi, budōnkōw, rujin, dzieł kōnsztu (bp. rzeźby [[Apollōna i Dafne]] ôd [[Giovanni Bernini|Berniniego]], ôbroz ''Świynty Hierōnim pisze'' ôd [[Caravaggio|Caravaggia]]) abo przirody, sōm dlō niego pōnktym wyjścio do refleksyje nad czasym, przemijaniym, jak tyż sytuacyjōm Ślōnzoka we teroźnym świecie<ref>{{Cytuj zajta|tytuł = Zbigniew Kadłubek "Listy z Rzymu" - recenzja Dominiki Bary - SILESIA PROGRESS - Śląski sklep i wydawnictwo |url = https://www.silesiaprogress.com/Kadlubek_Listy_z_Rzymu_DBara|data dostympu=2026-10-30}}</ref><ref>{{Cytuj zajta|tytuł = Listy z Rzymu - Zbigniew Kadłubek - III wydanie (ślabikŏrz) |url = https://www.silesiaprogress.com/pl/p/Listy-z-Rzymu-Zbigniew-Kadlubek-III-wydanie-slabikorz/1917|data dostympu=2026-10-30}}</ref>. == Styl godki == Ôkrōm wstympu po polsku i posłowia po angelsku, dzieło z wiynksza ôstało napisane po ślōnsku, w wysokim stylu, i mo karakter filozoficznego eseju. We tekście czynsto ukazujōm sie frazy we łacińskij, italijańskij abo niymieckij godce, a autōr niyroz cytuje wziyntych pisorzy i filozofōw. Prziwołuje miyndzy inkszymi myśli ôd [[Marek Aureliusz|Marka Aureliusza]], [[Emil Cioran|Emila Ciorana]], [[Martin Heidegger|Martina Heideggera]], [[Johann Gottfried Herder|Johanna Gottfrieda Herdera]], [[Franz Kafka|Franza Kafki]], [[Friedrich Nietzsche|Friedricha Nietzsche]], [[Blaise Pascal|Blaise’a Pascala]], [[Świynty Pawoł|św. Pawła]], [[Ezra Pound|Ezry Pounda]], [[Erich Maria Remarque|Ericha Marii Remarque’a]], a tyż fragmynta [[Bhagawadgita|Bhagawadgity]]<ref name=":4" details="s. 28, 34, 40, 42, 43, 59, 64, 65, 66, 72" />. == Ewolucyjo zopisu == Spōsōb zopisu dzieła ulygoł smianōm w nastympnych wydaniach ksiōnżki. Je to zwiōnzane z postympym procesu kodyfikacyje ślōnskij godki: * Wydaniy I (2008, Wydawnictwo Ksiegarni św. Jacka) – ôpublikowane we polskim zopisie. W tym ôkresie kōnkurowały ze sobōm roztōmajte ślōnske alfabety, ale żodyn ś nich niy mioł dōminujōncyj pozycyje. Autōr zdecydowoł się ôprzić zopis na polskim alfabecie i niy zastosowoł żodnych inkszych ôd polskich diakrytycznych znakōw, bo uwożoł, co niy trza ich do rodzimych używoczy ślōnskij godki<ref name=":1" />. * Wydaniy II (2012, Silesia Progress) – ukozało sie jako piyrszo pozycyjo w seryji Canon Silesiae – Ślōnskŏ Bibliŏtyka. Zachowano we nim autorski zopis, kery je ôparty na polskij ôrtografiji, choć wtynczos zopis ślabikorzowy bōł juże przijynty ôd srogij tajle ślōnskich pisorzy<ref name=":4" />. * Wydaniy III (2026, Silesia Progress, Wydawnictwo Gnome) – ôstało przepisane na ślabikorzowy alfabet. Za transkrypcyjo a redakcyjo tekstu ôdpowiadała godkoznowczyni prof. Jolanta Tambor. Wkludziyła ôna do tekstu diakrytyczne znaki (makrōny i brewisy), coby ôznaczyć typowe źwiynki dlo ślōnskij mowy, jak tyż przipasowali formy zamiankōw do teroźnego literackigo kanōnu<ref name=":2" />. == Ôdbiōr i literacko krytyka == [[Plik:Zbigniew Kadlubek.jpg|mały|Zbigniew Kadłubek]] Wydaniy Listów z Rzymu ôstało docyniōne we naukowym, literackim a publicystycznym strzodowisku na Gōrnym Ślōnsku i miało srogi ajnflus na proces godkowyj ymancypacyje miyszkańcōw tego regiōnu. Podug niykerych badoczōw i dziynnikorzōw wydanie tego dzieła bōło fest wożne do dalszych dyskusyjōw ô tym, na wiela idzie pisać po ślōnsku we wysokim stylu<ref>{{Cytuj |tytuł = Fenomen Kadłubka |data = 2008 |numer = r. 52, nr 42 |strōny = 12 |autōr=Beata Wojciechowska|cajtōng=Goniec Górnośląski|jynzyk=pl}}</ref><ref name=":3" />. Ze ksiōnżki wziynte ôstało moc pojyńć i ausdrukōw, co zyskały sztatus popularnych cytatōw we tożsamościowyj debacie: * ''Ślōnsk sie traci, a jõ niy umiã sie z tym pogodzić''<ref name=":2" details="s. 42" /> – mo nostalgiczny a apokaliptyczny karakter. Wyrażo refleksyjo nad stopniowym zanikaniym ślōnskij tożsamości, tradycyje a godki, skuli historycznych zaburzyń i postympujōncyj globalizacyje<ref>{{Cytuj ksiōnżka|tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |strōny = 152 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Drach, czyli Śląsk |data = 2013 |numer = nr 1 (3) |strōny = 94 |autōr=Szczepan Twardoch|cajtōng=Fabryka Silesia Kwartalnik}}</ref>. * ''Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo''<ref name=":2" details="s. 45" /> – skazuje, iże ślōnsko tożsamość przekroczo wōnske rōmy nacjonalizmusu abo państwowyj przinoleżności<ref>{{Cytuj |tytuł = Zawsze obcy – tytuł trafiony, jak rzadko kiedy! |data = 2014 |numer = nr 3 (4) |autōr=Łucja Staniczkowa|cajtōng=Górnoślązak}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Języki mitu, historii, religii w literaturze na Górnym Śląsku: analiza wybranych dzieł XX wieku regionu pogranicza |data = 2015 |s = 318 |autōr=Krystian Węgrzynek}}</ref>. Szyrszo cytata "Ale jak sie już je Ślōnzŏkym, to czy idzie być kim innym? Bycie Ślōnzŏkym to je stan duszy, a niy żŏdne ôbywatelstwo. Beztōż my Ślōnzŏki niy bojymy sie upadku państw ani wojyn!" pojawio sie na zaczōntku utworu Ave Silesia, ôd Ilony „Potani” Chylińskij. Szyrszyj publiczności pieśniczka ôstoła pokozana we 2012 roku w rōmach 4 edycyje programu Must Be The Music<ref>{{Cytuj |tytuł = Ave Silesia z cytatem z profesora Kadłubka |data = 2014-04-30 |numer = nr 18 (2962) |cajtōng=Nowiny}}</ref>. * ''A tera piszã w jynzyku, kerego ni ma''<ref name=":2" details="s. 43" /> – wyrażo dysōnans miyndzy tym, iże choć ludzie godajōm, myślōm i czujōm po ślōnsku, to ôdmowio sie im prawnego i instytucjōnalnego uznanio jejich godki<ref>{{Cytuj |tytuł = Gwara w twórczości nowej fali prozaików śląskich: Wojciech Kuczok i Szczepan Twardoch |data = 2016 |issn = 2545-1669 |wolumin = 25 |s = 409–427 |doi = 10.25167/Stylistyka.25.2016.25 |url = https://czasopisma.uni.opole.pl/article|autōr=Bogusław Wyderka|cajtōng=Stylistyka|data dostympu=2026-10-30}}</ref>. == Przipisy == <references /> [[Kategoryjo:Filozofijo]] je2h9ulhidlfibwql2lxveycprhcij2