Wikipedia szlwiki https://szl.wikipedia.org/wiki/Przodni%C5%8F_zajta MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Szpecyjalna Dyskusyjo Używacz Dyskusyjo używacza Wikipedyjo Dyskusyjo Wikipedyjo Plik Dyskusyjo plika MediaWiki Dyskusyjo MediaWiki Muster Dyskusyjo mustra Půmoc Dyskusyjo půmocy Kategoryjo Dyskusyjo kategoryji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia Uochodze 0 2788 391071 385494 2026-11-06T02:27:13Z InternetArchiveBot 19253 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 391071 wikitext text/x-wiki {{bajstlowańy|necowe uodwołańa we treśći artikla, styl, [[WP:POV|POV]], kajńykaj ńyyncyklopedyczne informacyje, trza doćepać zdrzůdła}} {{Gwara|Uochodze|gwarze Uochůdz}} {{Wjeś infobox | Wjeś = Uochodze<br>Ochodze<br>Ochotz | dopełniacz_wśi = Uochůdz | herb_wśi = | fana_wśi = | mapa_wśi = | dewiza = | wojewůdztwo = uopolske | powjat = uopolski (ślůnski) | powjatshort = uopolski | gmina = Kůmprachćicy | gminashort = Kůmprachćicy | soutys = Radosław Kościuk (2026) | powierzchnia = 11,5129 | stopniN = 50 | minutN = 36 | sekundN = 40 | stopniE = 17 | minutE = 48 | sekundE = 40 | wysokość = 170 - 195 | rok = 2007 | populacjo = 1082 | gynstość = 94 | nr_kier = 77 | kod_počt = 46-070 | tablica_rej = OPO | TERYT = | SIMC = | www = | domyna = | galeria_commons = }} [[File:Ochotz - Ortsschild.JPG|thumb|200px|Polsko-mjymjecka tabulka]] [[Plik:Ochotz.JPG|thumb|200px|Dynkmal we Uochodzach]] '''Uochodze''' ([[Polsko godka|pol.]] ''Ochodze'', [[Mjymjecko godka|mjym.]] ''Ochotz'', [[1936]]-[[1945]] ''Frühauf'') – [[wjeś|wjejś]] we [[Gůrny Ślůnsk|Gůrnym Ślůnsku]], we [[Krys uopolski (uopolske wojewůdztwo)|uopolskim kryśe]], we [[gmina Kůmprachćicy|gmińe Kůmprachćicy]]. Uod 2009 roku we wśi uobowjůnzuje podwůjne polsko-mjymjecke mjanowańy. Charakteristicnyn uobjyktyn we Uochodzach je drewjanny kojśćůł śwjyntego Mourćina ze [[1702]] roku. Do [[1941]] roku stoł uůn we [[Kůmprachćicy|Kůmprachćicach]], kej bůł przekludzůny na nowy plac. Wjejś Kůmprachćicy wcejśńi (1935) wybudowała nowou śwjůntyńa pod wyzwańym śwjyntego Frańćika. We wśi je tes [[dynkmal]] postawjůny we 1930 roku ku pamjyńći mjyskajńcůw ftorzi padli we Wjelkej Wojńe (1914-1918)<ref>[https://web.archive.org/web/20080720172711/http://www.denkmalprojekt.org/d_ost_gebiete/ochotz_wk1_oschl.htm Lista uofjarůw (ńe wszyskich) na neczajće denkmalprojekt.org]</ref> We werće uobejzdrzyńou je tes kaplica-zwůńica ze 1878 roku i bozoumanka (krziz) ze 1861 roku. W cyntrům wśi je kacma postawjůnou we 1882 roku. Nad dwjyrzůma do kacmy wiśi stary wapyn Uochůdz. Do Uochůdz jejźdźi autobus nůmer 8 fyrmy MZK Opole. Wele Uochůdz (uod połedńowo-zachodńej strůny) przełajźi [[autobana A4]]. Do dźiśa uostały stare mjůna roztomajtnich placůw we wśi a nauokoło ńi. == Geśichta Uochůdz == '''17.11.1295:''' Napisany bůł noudouwńejsy znany dokumynt ftory spůminou uo Uochodzach. Stoji we ńyn ize wjejś, ftorou wtyncous zwjała śe `Ochodze', płaći źourńyn kojśćołowi wy Krzůncycach (wtyncous Chremchicz) (uoficjalne mjůno tera: Chrząszczyce). '''1300:''' Wjejś płaći kojśćołowi we Krzůncycach (wtyncous Chremchicz) dźejśyńćina śtyrůma zortůma źourńou. Uochodze je wymjanowane jako Ochoss. '''1536:''' Wjejś kupujůn braćou Buchta do kupy ze Důmeckyn. W tyn cajśe Uochodze i Důmecko sůn jednůn wśůn. '''1564:''' Wjejś mjanuje śe Ochoze. '''1687/88:''' Wjejś je wymjanowanou jako 'Villa Ochodz'. '''1702:''' Postawjyńy barokowego kojśćoła śwjyntego Mourćina we Kůmprachćicach (pośwjyncyńy: 1703 rok). Ńeskorzi (1941) tyn kojśćůł bůł uozebrany a postawjůny we Uochodzach. '''1723:''' Uochodze je jus uoddźylnůn wśůn. '''1736:''' S tego roku pochodźi pjyrsou znanou landkarta, na ftorej idźe snojś Uochodze (Principatus Silesiae Opoliensis). Uod ńi autoryn je Johann Wolfgang Wieland. '''1742-1936:''' Wjejś mou mjůno Ochotz. '''1783:''' Wjejś Uochodze przinoulezy do Koschützky'ego. '''1807:''' Armijou uod Napoljůna przełajźi drůgůn Sydelskůn w rychtůnku uod Nyse ku Uopolu, bez teryn, ftory dźiśej noulezy do Uochůdz. '''1814:''' Spoulůł śe kojśćůł we Krzůncycach (wtyncous Chrzamtzütz), ftory bůł kojśćołyn parafijalnyn dlou Uochodzanůw. '''1845:''' W Uochodzach mjyskou 372 ludźi, s tego 17 wańelikůw. W tyn cajśe we punocnej tajli Uochůdz stoł můn. '''10.04.1847:''' Zwolńyńy Uochodzanůw uod frounu. '''1865:''' Postawjyńy drewjannego krziza na Pastuszyńcu (wele dźiśejsej fojerwery). '''1868:''' Gmina kupuje uod Kaspra Barůna bauplac i jedna morga uogroda. Na tyn bauplacu mou stanůńć skoła. '''1878:''' W cyntrum wśi, przi drůdze, ftorou dźiśej zwjy śe `ul. Średnia', pobudowanou bůła kaplica pośwjyncůnou Matce Boskej. '''1881:''' Zacynou fůnkcjyrować skoła we Uochodzach. Wcejśńi Uochojdzke skolourze muśały łajźić do skoły na Pucńiku (Simsdorf; wele 3&nbsp;km uod cyntrum Uochůdz). '''1882:''' Postawjůnou bůła kacma we Uochodzach. Stoji uůna do dźiśa. '''1887:''' Uotwarćy bany ze Uopolou do Nyse. Kůnsek tej bany, do kupy s placyn dźe pjyrwej bůł przistanek Polnisch Neudorf / Polska Nowa Wieś (po ślůnsku: Nowowjejś), przełajźi dźiśej bez teryn, ftory noulezy do Uochůdz. '''1889:''' Wjejś Uochodze (wtyncous Ochotz) zacynou przinoulezeć do parafije Kůmprachćice (wtyncous Comprachtschütz). '''1890:''' W Uochodzach mjyskou 570 ludźi. Po ślůnsku/polsku radźůło 399, po mjymjecku 33, a po ślůnsku/polsku i mjymjecku 138. '''1891:''' Postawjyńy kaplicki dlou śwjyntej Any Samotrzećej przi śoseji pod Kůmprachćicůma. '''1900:''' W Uochodzach mjyskou 611 ludźi. Po ślůnsku/polsku radźůło 574, po mjymjecku 15, a po ślůnsku/polsku i mjymjecku 22. '''1904:''' Postawjyńy pjyrsego krziza na kjerchůwku we Uochodzach. Jego fůndatoryn bůł Johann Hollek. '''1910:''' Pjyrsy telefůn w Uochodzach (u feśtra Kupki). '''1911:''' Postawjyńy murowanegio krziza na Zoupůću (dźiśej: `ul. Prószkowska'). Wcejśńi na tyn placu uod ńepamjyntnych casůw stoł drewjanny krziz. '''1913:''' Pjyrse koła we wśi. W Uochodzach pjyrse koło mjoł rechtůr Hugo Pissarczyk, a druge sołtys Stefan Wenzel. '''20.03.1921:''' Plebiscit na Gůrnym Ślůnsku. W Uochodzach welować můgło 464 ludźi, ze tego 366 mjyskało we Uochodzach i bůło urodzůnich we Uochodzach, 89 bůło urodzůnich we Uochodzach ale sam ńe mjyskało, 9 mjyskało we Uochodzach, nale urodzyńi byli kaj ińdźi. Welowało 459 ludźi. Za Polskům bůło 121, za Mjymcůma 338. '''1925:''' Pjyrse trzi auta we wśi. W Uochodzach pjyrsy auto kupjůł Junghofer, druge Hollek, a trzeće Hieronymus Wenzel. '''1929:''' W Uochojdzkej skole zacynou fůnkcjyrować pocta. '''1930:''' (1) Postawjůny bůł dynkmal pod Kůmprachćicůma ku pamjyńći Uochodzanůw ftorzi padli wy pjyrsej wojńe śwjatowej (Wjelkej Wojńe). Dunkmal finansjyrowały gdowy, ftore straćůły na wojńe swojich chopůw. Wele dynkmalu Uochodzańe posadźyli lousek. (2) W lutyn utworzůnou bůła spůłka, ftorou mjała dokludźić do wśi śtroum. Realizacyjou całego projektu klapła dźewjyńć mjejśyncy ńeskorzi. Pjyrse byrny we Uochodzach napocły śwjyćić swourtego listopada. '''1931:''' (1) W Uochodzach przi wykopowańu pńoukůw snojdzůne bůły strzybne rzymske pijůndze. Bůło to dźejś wele 100 klebzoukůw ze lout 69-197 po Krystuśe. (2) Zacynou fůnkcjyrować fojerwera we Uochodzach. Pjyrsym kjyrowńikyn a uorgańizatoryn fojerwery bůł Mikołaj Langner, na ftorego padali 'Lyngźik'. '''1933:''' Postawjyńy drugygo krziza na kjerchůwku we Uochodzach. Fůndatoryn bůł Anton Cebulla. '''1935:''' (1) Pobudowańy důmu dlou naućićelůw (dźiśejse przedskoly). (2) Uozbudowańy Uochojdzkej skoły do dźiśejsej srogojśći. '''20.05.1936-1945:''' Wjejś mjanuje śe Frühauf - tak jak wcejśńi uochojdzkou feśtrowńa. '''1939:''' W Uochodzach mjyskou 1066 ludźi. '''1941:''' Barokowy kojśćůł śwjyntego Mourćina je przekludzůny ze Kůmprachćic (wtyncous Gumpertsdorf) do Uochůdz (Frühauf) do tajle wśi, na ftorůn ludźe goudali Wygůn. Pośwjyncyńy: 14.12.1941. '''1941-1945:''' Farourzyn w Uochodzach bůł Gustaw Punde. '''1945:''' Polskou admińistracyjou douwou wśi mjůno `Ochodza'. '''1.09.1945-14.08.1953:''' Kjyrowńikyn skoły w Uochodzach bůł Paweł Gleńsk. '''1945-1954:''' Farourzyn w Uochodzach bůł Eryk Puchała. '''1946:''' Dźynki interwyncyji kjyrowńika skoły, ftoryn bůł wtyncous Paweł Gleńsk, wjejś zacynou mjanować śe Ochodze - gynau tak jak śe zwjała blank na pocůntku. W Uochodzach mjyskou 958 ludźi. '''30.01.1947:''' Uo nowyn mjůńe wśi pise polski cajtůng "Trubuna Robotnicza". '''15.08.1953-31.08.1955:''' Kjyrownikyn skoły we Uochodzach bůł Zenon Rolski. '''26.06.1953:''' W Uochodzach pjyrsy rouz snojdzůnou bůła stůnka. '''1954-1959:''' Farourzyn we Uochodzach bůł Jan Różalski. '''1.09.1955-1970:''' Kjyrownickůn uochojdzkej skoły bůła Helena Szumańska. '''1957:''' Utworzůne bůło Koło Gospodyń Wjejskich we Uochodzach. '''1959-2006:''' Farourzyn we Uochodzach bůł Henryk Zając. '''1960:''' Parafijou Uochodze krům śwjyntego Mourćina wybjyrou za patrůnka Matka Boskůn Krůlowůn Śwjata. Uod tego roku w Uochodzach śwjycůne bůły dwa uodpusty: 31.05 (Matki Boskej Krůlowej Śwjata) a 11.11 (św. Mourćina). Ńeskorzi pjyrsy uodpust bůł przecouwńynty na 22.08. W 1960 roku we Uochodzach mjyskało 1030 ludźi (s tego 503 chopůw). '''1965:''' Do Uochůdz napocynou jejźdźić autobus nr 8 ze Uopolou. We wśi mjyskou 1118 ludźi (540 chopůw). '''uod 1970:''' Kjyrowńikyn skoły we Uochodzach je Henryk Wrześniewski. '''1977:''' W Uochodzach napocynou fůnkcjyrować przedskoly. '''1979:''' Pocůntek budowy nowej fojerwery w Uochodzach. '''1986:''' Uotwarćy nowej fojerwery w Uochodzach. Tego samego roku starou fojerwera bůła uozkopanou. '''1987:''' Uochojdzkou fojerwera dostała nowe auto (Star-244). '''1994:''' (1) Pobudowanou bůła nowou kaplica wele kojśćoła w Uochodzach (pośwjyncyńy: 9.06.1994). (2) Wjejś wybudowała waserlajtůng. '''1995:''' Uochodzańe fajerowali 700 rokůw wśi. '''6.04.1997:''' Przi śoseji w lejśe mjyndzy Uochodzůma a Pruskowyn gińe trzuch chopcůw z Uochůdz. '''16.12.2000:''' Uotwarty bůł uodćinek autobany A4 uod Průndůw aze do Důmbrůwki (21.4&nbsp;km). Uod ńego mały kůnsek przełajźi zduz połedńowo-zachodńej grańice Uochůdz. '''2006-2010:''' Farourzyn w Uochodzach bůł Piotr Burczyk. '''uod 2010:''' Farourzyn w Uochodzach je Erwin Kuzaj. '''2012-2015:''' Budowa kanalizacyje w Uochodzach. '''10.11.2013:''' Pośwjyncyńy dynkmalu upamjyntńajůncego myjśliwich ze Uochůdz. Tyn dynkmal stoji pod lasyn wele śpilplacu. '''29.10.2015:''' Umar Henryk Zając, ftory w latach 1959-2006 bůł w Uochodzach za farourza. == Mjůna roztomajtnich placůw w Uochodzach i wele Uochůdz == [[File:Szula w Uochodzach.jpg|thumb|Szula w Uochodzach]] Zoudne ze mjůnůw san uopisanich ńy mou charakteru uoficjalnego. Tak goudajůn abo goudali starzi Uochodzańe. Mjůna te uostały do dźiśa, yno ńe wszyjske ś ńich wszyjscy pamjyntajůn. '''Adlerka (drůga).''' Tak śe zwjy drůga ftorou zacynou śe we lejśe przi kůjńcu uod drůgi co mou tera uoficjalne mjůno 'ul. Górna'. Kludźi na połedńowy zachůd, mjyndzy Uopolskůn a Grańicnůn (Ćmawůn). Mjůno wezło śe uod tego ize pjyrwej uorły mjały przi tej drůdze gńouzdo. Na plac dźe bůło te gńouzdo ludźe ze Uochůdz padajůn `Adlerwiza'. '''Ameryka.''' Uochodzańe ftorzi mjeli pjyrwej swojy pola daleko uod cyntrum wśi, w strůna Kotuloukůw, zańyn na ńy zajechali ze kalymbůma, to ńerouz i bez godźina casu pomudźyli. Bestůs goudało śe ize na na tyn plac je tak daleko choby do Ameryki. Padało śe "Můmy pole na Ameryce", "Byli my na Ameryce" abo "Jadymy na Ameryka naśyc trouwy". [https://web.archive.org/web/20160304193044/http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=opole&Submit=Szukaj&long=17.7962072&lat=50.6169792&type=2&scale=3 Tukej] i [https://web.archive.org/web/20160304193327/http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=opole&Submit=Szukaj&long=17.7919112&lat=50.615428&type=2&scale=3 tukej] je pokouzanou Ameryka knypsńymtou ze satelity. '''Antek (Antkowńa)''' W 1906 roku we lejśe, przi drůdze Uopolskej, jake 3 kilomejtry uod Zidlůngu, kej śe jedźe ze Uochůdz do Przichoda, bůły postawjůne chaupy dlou gojnego a dlou lejśnich robotńikůw. Bez jakiś cas mjyskoł tan gojny na ftorego padali 'Antek'. Skuli tego do dźiśa śe goudou: "Byli my wele Antka", "Tyn las je za Antkyn", "Nazbjyroł'ch grzibůw przed Antkyn", "Byli my u Antka", atd. Jak Uochodzańe goudajůn "za Antkyn" abo "przed Antkyn", to zouwdy idźe uo to ize to je "za Antkyn" abo "przed Antkyn" kej śe jedźe ze Uochůdz ku Przichodowi. Na polskich landkartach Antkowńa je zmjanowanou jako 'Dębowiec'. [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=ochodze&Submit=Szukaj&long=17.771039&lat=50.5873768&type=2&scale=2 Tak] wyglůndou Antkowńa ze wjyrchu, a [http://mapa.szukacz.pl/?&n=303059&e=413072&z=8m&t=WYBRANY tukej] idźe ńa snojś na landkarće. '''Bjołou (drůga).''' Drůga we lejśe ftorou kludźi na połedńowy zachůd, mjyndzy Szydelskům a Źelůnůn. Bodejś mjůno wezło śe uod tego ize na tej drůdze na kůńec źimy zawdy dugo lezoł śńyg. '''Brůńouk.''' Tak goudajůn na teryn wele Podlejśou, uod strůny Uochůdz. Mjůno wezło śe uod mjůna familije ftorou tukej pjyrwej mjyskała. '''Bůmby.''' W 1944 roku jedyn amerikajński fliger wele Uopolou dostoł ślag uod mjymjeckej artileryje. Coby kej noudali zalećeć śćepnůn we lejśe wszyske bůmby jake wjůz. Ślećały uůne po lewej strůńe drůgi Ćmawej (jak śe jedźe ze Uochůdz), ńedaleko uod Dźywki. Jako ze bůły to dojś ćynske bůmby, po kozdej uostoła we źymi srogou dźura ftorou ze casyn przemjyńůła śe we stouwek. Pouran rokůw ńeskorzi wy tich stouwkach sło chytać welce. Do dźiśa na las dźe sůn te stouwki padou śe "Bůmby". Ludźe goudajůn: "jadymy na Bůmby", "byli my na Bůmbach", atd. Co do tego amerikajńskygo fligra, to uoszczaskoł śe uůn we Ringwitz (teraski: Rzymkowice), a uod ńygo piloći byli wejźńyńći do mjymjeckej ńewole. '''Cerwjůny Krziz.''' Tak śe goudou/goudało na krzizůwka przi drůdze uopolskej (mjyndzy Krapkowjůnkůn a Przichodyn, wele 1.5&nbsp;km uod Gerlachwize) abo na krziz ftory tan bůł postawjůny i stoji do dźiśa. Cerwjůny Krziz ze wjyrchu widać [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=ochodze&Submit=Szukaj&long=17.7128657&lat=50.5583516&type=2&scale=1 tukej.] Idźe go snojś tes na [https://web.archive.org/web/20090208125703/http://lazarus.elte.hu/hun/digkonyv/topo/200e/35-51.jpg tej] landkarće, dźe je zmjanowany jako 'Rothe Kreuz'. Goudou śe: "jadymy na Cerwjůny Krziz / za Cerwjůny Krziz", "trefjyli my śe na Cerwjunyn Krzizu", "byli my na Cerwjůnyn Krzizu", atd. '''Ćmawou (drůga).''' Zacynou śe we Uochodzach we lejśe, ńedaleko uod połedńowej grańice wśi, po prawej stůńe uod śuseje. Kludźi uůna na połedńowy zachůd. Mjůno wezło śe uod tego ize pjyrwej przi tej drůdze rosły feste wysoke strůmy i bestůs zawdy bůło tan ćmawo. Na 'Ćmawůn' padajůn tes 'Grańicnou', skiś tego ize za autobanůn, po lewej strůńe drůgi je gmina [[Průszkůw]] [uoficjalne mjůno tera: Prószków], a po prawej gmina Tylowice [uoficjalne mjůno tera: Tułowice]. '''Cyrńik.''' Jak śe wyjyzdzou ze Uochůdz śusejůn uod połedńou, we strůna Pruskowa, to po lewej strůńe je śpilpac. Za śpilplacyn zacynou śe drůga ftorůn idźe zajechać na Podlejśy. Na pocůntku tej drůgi, po jeji prawej strůńe, przed drugůn wojnůn stoła festelńe fajnou chaupa wy ftorej mjyskoł wachmajster co bůł kjyrowńikyn uod wachtyrzůw uod bůnkrůw we lejśe. Na tyn plac Uochodzańe do dźiśa goudajůn 'Cyrńik', a mjůno te wezło śe uod mjůna tego wachmajstra co tan pjyrwej mjyskoł. Po drugej wojńe chaupa na Cyrńiku bůła uozebranou, a hnet wszysko ś ńi pokradzůne a poswozůne na fůrach do Uochůdz. Na zdjyńću ze satelity Cyrńik je dźejś [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=ochodze&Submit=Szukaj&long=17.8140962&lat=50.6018144&type=2&scale=2 tukej.] Po lewej strůńe widać śusejan a ze wjyrchu po lewej śpilplac. '''Djoubelski Krzipop.''' Jak bůła wojna zibcich-ajnůnzibcich ze Francyjůn (1870-71), to we lejśe ńedaleko uod Uochůdz francuske ńewolńiki kopali głamboki a syroki krzipop co kludźuł ze tego lasa aze do glajzůw do Sidlowa. Tyn krzipop bůł potyn nafolowany wodůn, po ftorej kůńe ćůngły poswjůnzowane do kupy śtamy do Sidlowa. Ze zaśtopowanůn wodům krzipop wyglůndoł hnet choby takou majnksou rzycka i ńe sło go przeskocyć. Ńeftorzi ludźe padali ize uůn je taki syroki a głamboki, bo go sami djoubli wyćepali. Stůnd śe wezło mjůno 'Djoubelski Krzipop'. Na ńeftorich polskich landkartach Djoubelski Krzipop zmjanowany je jako `Wytoka'. Wlatuje uůn do rzyki ftorou teraski zwjy śe `Ścinawa Niemodlińska', a pjyrwej mjała mjůno `Stainau'. '''Durśtik.''' Tak Uochodzańe padajůn na kůnsek lasa wele Uochůdz ftory w rychtůnku SE-NW uośćůngou śe po uobu strůnach drůgi Uopolskej (uod Adlerki aze do Kurejki) a w rychtůnku NE-SW mjyndzy pjyrsůn a drugůn alejkůn za autobanůn A4 (jak śe jedźe uod feśtrowńe). Durśtik znany je ze swojich ganstich jagodźinewjůw. Pozůr: ślizyk lasa uod autobany aze do pjyrsej aleje za ńůn ńe je zalicany do Durśtiku. '''Dźywka.''' W lejśe wele Uochůdz, po prawej strůńe uod drůgi Ćmawej (jak śe jedźe uod Uochůdz), w XIX st. jedyn feśter zatuk swoja dźywka i tan ńa zakopoł. Bez noc jeji muter śe to wszysko śńůło i skuli tego ta dźywka tan na drugi dźyń bůła snojdzůnou, a faśtra za to sůnd ukouroł śmjerćůn. Uod tego casu do dźiśa na kůnsek lasa wy ftoryn to śe stało ludźe padajůn `Dźywka'. Jak śe ftojś pytou "Dźe jedźes?", to goudajůn: "Na Dźywka". Abo: "Dźe'jś bůł?" "Na Dźywce". '''Ganśirynek.''' Pjyrwej wele uochojdzkej fojerwery bůł stouwek ze ftorego fojermany brali woda kej śe we wśi cojś chyćůło. Hnet kozdy dźyń prziłajźůły śe do tego stouwku ćůmplać ganśi a kacki ze chaupůw douokoła. Bestůs do dźiśa na plac przi fojerwerze padajůn 'Gansirynek'. Padou śe "trefić (kogo) na Ganśirynku", "iś na Ganśirynek", atd. W pojstrzodku [https://web.archive.org/web/20160304193034/http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=opole&Submit=Szukaj&long=17.814314&lat=50.61111&type=2&scale=1 tego] zdjyńća idźe snojś Ganśirynek a uochojdzkůn fojerwera. Drůga ftorou kludźi ze zachodu na wschůd zwjy śe teraski 'ul. Średnia', drůga co idźe na punoc to je 'ul. Stawowa' a ta co kludźi na połedńy mou mjůno 'ul. Hibnera'. Na teryn wele Ganśirynku, ńekjedy do kupy ze Ganśirynkyn, padajůn 'Pastusyńec' abo Pastuszyńec. '''Gerlachwiza.''' W lejśe mjyndzy Uochodzůma a Przichodym, jake 6 kilomejtrůw uod uochojdzkej feśtrowńe, we 1919 roku dwa roupśiki zaszczelyli feśtra ftory śe zwjoł Paul Gerlach (i mjyskoł przi Cournyn Krzizu). Dźiśej stoji na tyn placu dynkmal ftory dała postawić gdowa po Gerlachu. Na łůnka dźe tyn dnkmal stoji a las wele ńi padajůn 'Gerlachwiza' (mjym. Wiese=łůnka). Gerlachwiza je rozlygowanou mjyndzy drůgůn Bjołůn a Źelůnůn. Wele Gerlachwize swůj pocůntek mou rzyka Pruskowjůnka (uoficjalne mjůno: Prószkowski Potok; dů ńi wlatuje Rynna). Na ńeftorich polskich landkartach Gerlachwiza zmjanowanou je jako `Łąka Gerlacha'. Goudou śe: "Jadymy na Gerlachwiza", "Byli my na Gerlachwiźe / na Gerlachwiźi", "Jadymy bez Gerlachwiza / wele Gerlachwize". '''Gminka.''' Tak śe zwjy teryn po lewej strůńe drůgi ze Zoupůćou na Likowjec. Przed drugůn wojnůn i krůtko po wojńe bůł san kopany scyrk. Bestůs uostała po tyn kopańu srogou dźura wy ftorej uochojdzke bajtle bez źima jejźdźůły na sůnkach a na śijach. Potyn plac ze tůn dźurůn kupjůła gmina Kůmprachćice. Teraski Gminka je jus zasutou rostomajtnymi chaśůma i abfalůma, zarojśńynntou strůmůma, a douokoła stoji pot. Gminka knypsńyntou ze satelity idźe uobejzdrzeć [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=ochodze&Submit=Szukaj&long=17.821394&lat=50.611496&type=2&scale=1 tukej.] '''Grańicnou (drůga).''' Cytej: Ćmawou. '''Grobla (Groblou).''' Jescy na pocůntku XX st. we lejśe na połedńowo-zachodńyn kraju Uochůdz bůły stouwki ze rybůma przi ftorich lůngło śe kans kackůw. Mjyndzy pjyrsůn a drugůn wojnůn wyćepane bůły krzipopy (ftore kludźůły bez Likowjec do Rynny) coby wysusyć las a łůnki douokoła. Skuli tich krzipopůw ńy ma jus dźiśej stouwkůw uo ftorich goudka. Ale do dźiśa uostała grobla ftorou pjyrwej bůła mjyndzy ńymi. I bestůs na tyn teryn do teraska śe padou `Grobla' abo `Groblou'. Goudou śe: "iś na Grobla", "być na Grobli", "śpacyrować po Grobli", atd. '''Judynberg.''' Pjyrwej Uochodzańe a Kůmprachcańe Judynbergyn zwjeli gůrka wy Kůmprachćicach ftorou je rozlygowanou wele grańice ze Uochodzůma. Starzi ludźe padajůn ize bodejś jescy przed pjyrsůn wojnůn Zydy mjeli san swoje trefy i stůnd śe wezło mjůno 'Judynberg'. Bez drugůn wojna na Judynbergu bůła kisgruba wy ftorej ńewolńiki ze Rusyje dobywali scyrk do stawjańou kůmpraskich kaserńůw. Dźiśej na placu tej kisgruby je pole a douokoła rosnůn lejśne strůmy. Ze Judynbergu do cyntrum Uochůdz je blizy kej do cyntrum Kůmprachćicůw, bestůs kans ludźi stůnd łajźi do kojśćoła do Uochůdz. Goudou śe: "iś na Judynberg", "mjyskać na Judynbergu". Na Judynbergu mou tes swojy zdrzůdło krzipop Studźůnka ftory wlatuje do Rynny. '''Kotulouki.''' Jak Kotulla po pjyrsej wojńe kupjůł pole na Ameryce do kupy ze kůnskyn lasa to zacůn tan kopać pjousek a scyrk. Na doły ftore po tyn kopańu uostały ludźe padali 'Kotulowe Doły' abo ajnfach 'Kotulouki'. Ńeftorzi goudali tes 'Kotuloły'. Potyn Uochodzańe, Kůmprachcańe a Nowowśańe zacli do Kotuloukůw wyćepować roztomajtne klamorstwo i maras, bestůs Kotulowe Doły sůn jus dźiśej feste zasute. A do tego zarosły strůmůma co śe same wyśoły. Bez dugi cas tes chopcy tan krajzowali na kołach a na mopkach. Jak ftojś zbjyrou grziby we lejśe wele Kotulowich Dołůw, to goudou śe ize to je 'na Kotuloukach', 'przi Kotuloukach' abo 'wele Kotuloukůw'. Ja śe jedźe ze Uochůdz na flugplac do Nowejwśi, to śe 'przejyzdzou bez Kotulouki' [http://maps.google.com/?ie=UTF8&ll=50.61892,17.790534&spn=0.003022,0.006673&t=k&z=17 Tukej] idźe uobejzdrzeć Kotulouki knypsńynte ze satelity. '''Krzizůwka.''' Krzizůwka to je cyntrum Uochůdz. Słazůn śe tan nouwazńejse drůgi we wśi. Wele krzizůwki stoji kacma, sůn tes trzi sklepy i bozoumanka (krziz). Pjyrwej bůł tukej uostańi przistanek uod lińje autobusowej nůmer 8. Teraski je uůn przecouwńynty na plac przed Zidlůngym, tan dźe słazům śe 'ul. Myśliwska' a 'ul. Leśna'. Krzizůwka je we pojstrzodku [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=opole&Submit=Szukaj&long=17.8110125&lat=50.6104388&type=2&scale=1 tego] zdjyńća. Drůga co idźe ze połedńou na punoc zwjy śe 'ul. Opolska' (ńeftorzi padali tes na ńa 'Uochodzůnka'), drůga uod Krzizůwki na zachůd zwjy śe 'ul. Myśliwska' (kludźi na Zidlůng), a drůga uod Krzizůwki na wschůd mou mjůno 'ul. Średnia' i kludźi wele Ganśirynku na Zoupůćy. Na zdjyńću widać jescy jedna drůga co idźe uod krzizůwki na połedńowy zachůd. To je teraski 'ul. Górna' i idźe ńůn zajechać na pocůntek Adlerki. '''Kůntńik.''' Tak śe zwjy tajla Uochůdz mjyndzy śusejůn (połedńowou tajla) a drůgůn co śe zacynou za skołůn (jak śe jedźe uod Krzizůwki na połedńy). '''Kurejka (drůga).''' Tak śe zwjy drůga we lejśe ftorou zacynou śe wele Zidlůngu i kludźi na połedńowy zachůd, mjyndzy Źelůnůn a Uopolskůn. '''Likowjec.''' Jak śe jedźe ze Uochůdz na Důmecko wele kjerchůwka, to nouprzůd przejyzdzou śe bez Zoupůćy, kole Gminki, a dali, przed Pucńikym, je Likowjec. Pjyrwej na Likowjec padali 'Lipowiec' skiś tego ize rosło tan fol lipůw. Ńeskorzi, ńe wjadůmo camu, 'Lipowjec' bůł przemjanowany na 'Likowjec'. Inksymi uzywanymi mjůnůma sůn: Lynkowjec (uod `lynkać śe') i Uochojdzki Przewůz. Jak jescy w Uochodzach ńe bůło skoły, dźejcka muśały łajźić pjechty bez Likowjec do skoły na [http://www.zumi.pl/namapie.html?qt=&loc=ochodze&Submit=Szukaj&cId=&sId=&x=0&y=0 Pucńiku] (3 kilomejtry uod cyntrum Uochůdz). Padajůn ludźe, ize rouz, jescy w XIX st., bůła bardzo srogou źima. Pjyńćoro uochojdzkich skolourzůw sło ze Pucńika dodům. Jak przełajżyli prawje bez Likowjec, to wrouz zrobjůła śe wijatyka a mrok. Zacůn tak feste suć śńyg ize ńic ńe bůło widać. A stoł tan taki stary ruby strům (jedńi goudajůn ize tu bůł toupůl, a drudzy ize lipa), do ftorego sło rajń wlyjź. I uůńi, wszyscy pjyńće, skludźyli śe do tego strůma. Radzůn ludźe, ize bodejś to te dźejcka uratowało uod zasućou uod śńega. Ńeskorzi, jak śńyg jus ńe su, jechoł tich skolorzůw łowić jedyn uochojdzki bamber a jak jich snoud wy tyn strůmje na Likowcu, to jich prziwjůz dodům na sańach. Uod tego casu, zawdy jak nasuło kans śńega, to ftojś s kůńmi na sańach wojźůł skolourzůw z Uochůdz na Pucńik, a popołedńu juzajś jich prziwojźůł nazoud do wśi. Dźiśej tego starego strůma na Likowcu jus ńy ma, ale wiśi tan śwjynty uobrouzek. Bez Likowjec leći tes uochojdzko-důmeckou grańica. Goudou śe: "jadymy na Likowjec", "jadymy bez Likowjec", "byli my na Likowcu", "łajźyli my po Likowcu". Likowjec ze wjyrchu idźe uobejzdrzeć [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=ochodze&Submit=Szukaj&long=17.8380152&lat=50.6095752&type=2&scale=3 tukej.] '''Můnek.''' Pjyrwej (w XIX st.) we punocnej tajli Uochůdz bůł můn. Kśůnzka "Powiat opolski - szkice monograficzne" podouwou ize to bůł můn wodny i stoł tan jus we 1845 roku. Ludźe we Uochodzach rostomajtńe radzůn. Jedńi padajůn ize richtich, uochojdzki můn bůł wodny, a woda broł ze krzipopa co tan je ńedaleko i wlatuje do Rynny. Yno ze tyn krzipop ńy mou za tela wody coby poradźůła krůńćić kołůma uod můna. Bestůs barzi wjerzić trza tyn ftorzi radzům ize to bůł wjatrouk i stoł na gůrce ńedalako. Jak śe můnourz Mourćinek uobjejśůł, to pod Kůmprachcicůma, wele Rynny, we 1891 roku postawjůnou bůła kaplicka dlou śwjyntej Any. Ta kaplicka stoji do dźiśa. Jescy przed pjyrsůn wojnůn, kej rouz przisoł feste wjater, uochojdzki můn śe uobalůł i jus zoudyn nazout go ńe postawjůł. Przed pjyrsůn wojnům ńedaleko uod můna bůła tes wypoulanou cegła. Na placu ze ftorego ceglourze brali glina zrobjůł śe stouwek ftory uostoł do dźiśa. Drůga ftorou kludźůła uod śuseje do můna teraski zwjy śe 'ul. Młyńska'. Jak ftojś tan mjyskou, to padajůn ize uůn "mjyskou na Můnku". Goudou śe tes "iś na Můnek" abo "iś bez Můnek". A [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=opole&Submit=Szukaj&long=17.813582&lat=50.6160318&type=2&scale=1 tak] wyglůndou Můnek knypsńynty ze satelity. '''Pastusyńec (Pastuszyńec).''' Tak padajůn na teryn wele fojerwery i Ganśirynku (abo tyn teryn do kupy ze Ganśirynkyn). '''Plama.''' Tak goudajůn na teryn mjyndzy Půlkyn a glajzůma ftore kludzůn ze Uopolou do Nyse. '''Podlejśy.''' – pouran chaupkůw pod lasyn wele Nowej Kuźńe. Na polskich landkartach Podlejśy je zmjanowane jako 'Podlesie'. Podlejśy ze wjyrchu idźe uobejzdrzeć [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=ochodze&Submit=Szukaj&long=17.842748&lat=50.599736&type=2&scale=2 tukej.] '''Půlko.''' Tak śe zwjy krzizůwka na pocůntku drůgi Szydelskej. Na zachůd uod Půlka je Plama, we rychtůnku punocnyn idźe zajechać do cyntrum Kůmprachćic. Na wschůd uod Půlka je śusejou. '''Rejmize/Ryjmize.''' Rejmiza abo Ryjmiza to je po ślůnsku taki lousecek mjyndzy polůma abo łůnkůma. Douokoła Uochůdz rojśńe kans małich louskůw, nale mjůno 'Rejmize'/'Ryjmize' je uzywane yno dlou tich louskůw ftore rosnůn mjyndzy Uodzodzůma a Důmeckyn, tak barzi uod punocnej strůny. Jak śe idźe na prostki ze Judynbergu we strůna Důmecka, tak co Rynna śe mou po prawej strůńe, to za trzećůn ślojzůn (zastawůn) na Rynńe je nouprzůd Pjyrsou Rejmiza, a dali Drugou i Trzećou. Goudou śe: "iś na Rejmize", "iś bez Rejmize", "być my na Rejmizach", "łajźić my po Rejmizach". [https://web.archive.org/web/20160304193136/http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=ochodze&Submit=Szukaj&long=17.8378856&lat=50.6154384&type=2&scale=3 Tak] widać Rejmize ze satelity. Ludźe we Uochodzach a na Důmecku spůminajůn ize jescy blank, blank pjyrwej na Rejmizach a na Likowcu bůły sroge a feste głamboke zduchy (=bagna). Na tich zduchach, po lewej strůńe drůgi (jak śe jechało ze Důmecka ku Kůmprachćicůn), usuty bůł śtucny beśůng na ftoryn stoł drewjanny zůmek (abo dwůr). W tyn zůmku mjoł mjyskać grouf ze swojůn familijůn. Rouz bez noc zrobjůł śe feste ślyw uod ftorego tyn zůmek zapoud śe pod źymjan ze całyn bogajstwyn i ludźmi ftorzi tan mjyskali. Starzi Uochodzańe radźůn ize do dźiśa bez noc na tyn placu strousou. Na polach dźe tyn zůmek mjoł stouć snojdzůne bůły kůnski starich zbůnkůw i inkse fićimatynta, nale do teraska zoudyn feste głamboko tan ńe kopoł coby łowić rujinůw. '''Rynna (Uochodzůnka).''' Tak śe zwjy krzipop przi ftoryn wele śuseje (co leći uod Pruskowa bez Uochůdze aze do cyntrum Kůmprachćic) przełajźi uochojdzko-kůmpraskou grańica. Tak richtich to nouprzůd sůn dwje Rynny: Prawou Rynna i Lewou Rynna. Prawou Rynna mou swůj pocůntek we Uochodzach przi Zidlůngu a przełajźi ńedaleko uod Skwarzisu. Lewou Rynna zacynou śe we louskach na Ameryce, mjyndzy Zidlůngyn a Kotuloukůma. Lewou Rynna je dugsou uod prawej, bestůs ńeftorzi yno na ńa goudajůn 'Rynna', a Rynńe Prawej ńe douwajůn zoudnego mjůna. Uobje Rynny słazůn śe po zachodńej strůńe uod śuseje i dali zwjůn śe jus ajnfach Rynnůn. Do Rynny wlatuje krzipop Studźůnka co śe zacynou na Judynbergu. Za kůjńcym Studźůnki na Rynnie sůn trzi małe ślojze (place dźe woda je zaśtopowanou), na ftore padajůn 'zastawy'. Dali, za tymi trzůma zastawůma, Rynna leći bez Rejmize we strůna Důmecka dźe wlatuje do Pruskowjůnki (uoficjalnyn mjanyn uod tej rzycki je 'Prószkowski Potok'). Jescy przed drugůn wojnůn sło we Rynńe chytać ryby. Skůnd śe wezło mjůno 'Rynna', gynau ńe wjadůmo. Ńeftorzi radzůn ize pjyrwej tyn krzipop bůł wyćepany wy formje rynny bestůs tak a ńe inacy śe zwjy. Prawou Rynna zacynou śe dźejś [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=opole&Submit=Szukaj&long=17.8034312&lat=50.6116452&type=2&scale=2 tukej.] A [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=ochodze&Submit=Szukaj&long=17.7935588&lat=50.6167436&type=2&scale=2 totukej] widać pocůntek lewej Rynny. Całou Rynna (uod zdrzůdła lewej Rynny aze do Pruskowjůnki) je dugou na jake 5 kilomejtrůw. Na ńeftorich topograficnych landkartach Rynna i lewou Rynna majůn mjůno `Moszczana'. '''Skwarzis.''' Wele drůgi ftorou teraski mjanuje śe 'ul. Leśna', uod strůny Ameryki, pjyrwej bůły bagna i kans torfu. Jak śe tyn torf rouz chyćůł, jescy przed pjyrsůn wojnůn, to bez dugi cas śe hajcowoł i durch śe tan skwarzůło a smańdźůło. Ludźe bouli śe na tyn plac łajźić, bo przecyś to můgło zynknůńć i můgli by pod spodek wlećeć. Uochodzańe padali ize tan śe djoubły poulůn abo skwarzůn pod źymjůn. Stůnd śe wezło mjůno 'Skwarzis'. [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=ochodze&Submit=Szukaj&long=17.8060034&lat=50.6137992&type=2&scale=2 Tukej] je Skwarzis knypsńynty ze satelity. Ńedaleko uod Skwarzisu tes zacynou śe prawou Rynna. '''Stoletńi Důmb.''' Je to noubarzi znany strům pod Uochodzůma. Jak śe wele feśtrowńe wjedźe na drůga Uopolskou, to za autobanůn A4 a jake 700-800 mejtrůw przed Antkym (przed Antkowńůn) trza skrůńćić [https://web.archive.org/web/20160304193121/http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=ochodze&Submit=Szukaj&long=17.7790457&lat=50.593336&type=2&scale=1 tukej] w prawo. W lejśe po lewej strůńe drůgi stoji feste stary důmb, na ftory jus przed pjyrsůn wojnůn ludźe padali 'stoletńi důmb'. Bestůs uůn jus baje mjoł tera bez dwjesta rokůw. Goudou śe "jadymy na stoletni důmb". Trza sam tes pedźeć ize kej śe pojedźe dali uod drůgi Uopolskej we strůna Sidlowa [uoficjalne mjůno tera: Szydłów], to na kraju lasa stoji drugi 'stoletńi důmb', ftory bodejś je jescy starsy uod tego Uochojdzkygo. '''Studźůnka.''' Studźůnka je to krzipopek wy Kůmprachćicach dugi na jake 400-500 mejtrůw ftory mou swojy zdrzůdło na Judynbergu i wlatuje do Rynny. Ludźe padajůn ize rouz, jescy przed pjyrsůn wojnůn, przijechoł tukej jedyn cowjek ftory mjoł ślepego kůńa. I uopůkoł tymu kůńowi uocy ze studźůnkowego zdrzůdła. Bodejś tyn kůń zacůn zarouski widźeć. I kej śe to uozesło, to ludźe ze wśůw douokoła zacli przijyzdzać san po woda na uocy. Zdrzůdło uod studźůnki jus wjela rokůw ńe bůło ślůmowane i bestůs je tera blank zarojśńynte trouwůn, a kej desc ńe padou, to ańi ńy ma we ńyn wody. Przi zdrzůdle stoji strům na ftoryn je powjesůny uobrouzek ze Matkůn Boskůn. '''Śpitoul (Śpitoulik).''' W Uochodzach nigdy śpitoula ńe bůło i ńy ma. Trza bůło zawdy jejźdźić na Pruskůw (pjyrwej 'Proskau', teraski 'Prószków'), tak wele 7&nbsp;km na połedńowy wschůd uod Uochůdz. Jak ftojś jechoł ze Uochůdz śusejůn we połedńowyn rychtůnku, to padali ize uůn "jedźe na Śpitoul". Skuli tego połedńowou tajla Uochůdz mou do dźiśa mjůno Śpitoul. '''Sydelskou /Szydelskou (drůga).''' Tak śe zwjy drůga we lejśe ftorou zacunou śe przi Půlku, kludźi wele Kotuloukůw i dali na połedńowo-zachodńi zachůd, do Sidlowa [uoficjalne mjůno tera: Szydłów]. Ludźe we Uochodzach radzůn, ize bez lato 1807 roku uod Neisse [teraski: Nysa] drůgůn Szydelskůn przełajźůła armijou uod Napoljůna. '''Tabula.''' Jak śe jechało ze Krzizůwki na Zidlůng, to tan dźe zacynou śe drůga do feśtrowńe bez kupa lout stoła zaruśćałou tabula. Jak ftojś kumu pedźoł ize bańdźe na ńygo cekoł "przi tabuli" abo "wele tabule", to bůło wjadůmo dźe to je. '''Uochodzůnka.''' Tak śe padou (a) na krzipop Rynna (b) na śuseja ftorou kludźi ze Pruskowa bez Uochodze do cyntrum Kůmprachic; ta drůga mou dwa uoficjalne mjůna: we Uochodzach to je 'ul. Opolska', a we Kůmprachćicach 'ul. Ochodzka'. '''Uopolskou (drůga).''' Uopolskou zacynou śe wele uochojdzkej feśtrowńe i kludźi na połedńowy zachůd mjyndzy Kurejkůn a Adlerkůn, nad autobanůn A4, bez Durśtik, wele [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=ochodze&Submit=Szukaj&long=17.770988&lat=50.587928&type=2&scale=1 Antka] (po polsku: 'Dębowiec'), bez Cerwjůny Krziz, aze do Przichoda. Mjůno 'Uopolskou' dali tej drůdze Przichodzańe ftorzi pjyrwej ńůn jejźdźyli ze Przichoda bez Uochodze na tourg do Uopolou. Pozůr: drůga Uopolskou we lejśe a śuseja ftorou śe teraski uoficjalńe zwjy 'ul. Opolska' to sůn blank roztomajtne drůgi! '''Wypoulůnka.''' Jak śe jedźe uod Uochůdz drůgůn Uopolskůn we strůna Przichoda, to za Antkyn je las ftory śe wyhajcowoł we 1943 roku. Na tyn las Uochodzańe padajůn do teraska 'Wypoulůnka'. '''Źelůnou (drůga).''' Tak goudajůn na drůga we lejśe ftorou kludźi na połedńowy zachůd, mjyndzy Bjołům a Kurejkům. Mjůno wezło śe uod tego ize na tej drůdze zouwdy rosło kans trouwy. '''Zastawa.''' Tak śe goudou na pjyrsou ślojza na Rynńe, jake pu kilomejtra uod Jydynbergu we strůna Důmecka. Pjyrwej bůł tan taki podugowaty stouwek do ftorego kans dźejckůw ze Uochůdz jejźdźůło śe kůmpać. Jak łůnka wele Zastawy bůła uośycůnou, to fojermany przijyzdzali tan ibować abo plůmpać woda. Padou śe "być my na Zastawje", "iś/jechać na Zastawa", "Kůmpać śe na Zastawje/w Zastawje". Ńeftorzi 'zastawůma' zwali wszyske trzi ślojze na Rynńe. '''Zidlůng.''' Tak śe zwjy zachodńou tajla Uochůdz, ńedaleko uod lasa. Mjůno wezło śe uod mjymjeckygo słowa 'Siedlung'. Na Zidlůng ńeftorzi padali tes `Teksas'. [http://maps.google.com/?ie=UTF8&ll=50.608967,17.797036&spn=0.006046,0.013347&t=h&z=16 Tukej] idźe uobejzdrzeć Zidlůng knypsńynty ze satelity. Uoficjalnyn mjůnyn Zidlůngu teraski je 'Osiedle'. '''Zoupůćy/Zoupůć.''' Tak goudajůn na tajla Uochůdz przi drůdze ftorou zwjy śe teraski 'ul. Prószkowska'. Douwnyn mjůnyn zoupoćou je `Zaśyłek'. == Uochodze na landkartach a zdjyńćach ze satelity == [http://maps.google.com/?ie=UTF8&ll=50.612003,17.809525&spn=0.096731,0.213547&z=12 Google maps] [https://web.archive.org/web/20160304192749/http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=Ochodze&Submit=Szukaj&long=17.8108928&lat=50.5971328&type=1&scale=7 Zumi -landkarta] [http://www.zumi.pl/namapie.html?&loc=Ochodze&Submit=Szukaj&long=17.8132976&lat=50.6102608&type=2&scale=4 Zumi - zdjyńćy] [http://mapa.szukacz.pl/?&nc=306052&ec=415748&n=305555&e=415876&z=16m&t=WYBRANY Szukacz] [http://mapa.targeo.pl/Mapa_Polski,22,415623,305530?l=9c5fd5bd9cfce951 Targeo] [https://web.archive.org/web/20090208125703/http://lazarus.elte.hu/hun/digkonyv/topo/200e/35-51.jpg Landkarta ze kůjńca XIX st.] (na dole, przi prawym kraju) == Interesantne fakty uo Uochodzach, Uochodzanach a uochojdzkej goudce == * Bodejś mjůno 'Uochodze/Ochodze' wezło śe uod słowa 'ochodza/ochoza', ftore znacůło 'kůnsek landu, co uod ńygo grańice bůły nacychowane bez uobyńśćy douokoła do kupy ze sůmśadůma'. * Na Uochodzanůw ludźe ze wśůw douokoła Uochůdz goudali 'Kopśicry', 'Wystrachy' abo 'Huraszouki'. 'Kopśicry' skiś tego ize jak Uochodzańe grali w bala, to cansto mjeli na gowach pouski ze wołny coby kudły jym do uocůw ńe włajźůły. 'Wystrachy' skuli tego ize w Uochodzach mjyskało kans ludźi ftorzi mjanowali śe 'Wystrach'. A 'Huraszouki' skiś tego ize Uochodzańe mjeli charakteristicnůn wymouwa dlou goski 'sz'. Tan dźe normalńe na wśach wele Uopolou goudou śe `s', w Uochodzach sło usłyseć `sz'. Dlou przikładu, goudało śe: szuszka, miszka, szyszka, do lasza. * Uochodzańe padali na Nowowśůnůw 'Ksiksouki'. Śmjouli śe ize Nowowśůny goudajům "Pseskocůła zaba pses ksipop i połůmała se ksiz", choćouz, prouda pedźeć, tańći gynau tak ńe goudali. * Jak ftojś ze Uochůdz jedźe do Przichoda abo do wśi kajś wele Przichoda, to padajům ize uůn "jedźe dudum" abo "jedźe do za lasam". Jak ftojś tan mjyskou, to ńeftorzi goudajům, ize uůn "mjyskou za lasam" abo "mjyskou dudum". Je tak skuli tego ize Przichodzańe zamjan "za lasym" goudajům "za lasam", a zamjan "dodům" radzům "dudum". A juzajś dlou ludźi ze Przichoda, to Uochodzańe mjyskajům "za lasam". * Bez noc ze Ńedźele Wjylkanocnej na Pjyńdźałek Wjylkanocny uochojdzke karluse bjylům dźouchům uokna woupnyn. Jak dźoucha je robotnou, to rano, kej ludźe idům do kojśćoła, wszyske uokna sům jus blank wysnozůne i ńic ńe znać śeli ftojś tan bůł bez noc bjylić. * 29.07.1921r. na Pruskowje (7&nbsp;km uod Uochůdz) bůła zmjerzůnou rekordowou tymperatura +40,2&nbsp;°C. * Za Mjymca we starej uochojdzkej fojerwerze bůł harest. Jak ftojś we Uochodzach cojś nawynokwjoł i bůł chycůny, to śandara go tan zawjyroł na 24 godźiny a potyn juzajś na drugi dźiyń wypuscoł dodům. == Bibljografijou == * "Encyklopedia powstań śląskich" [[Opole]] [[1982]] * J. Filipczyk, M. Goc, E.Matuszczyk, U. Zajączkowska, "Gmina Komprachcice" ISBN 83-901570-9-8. * Kronika szkolna Ochodze. * Szymon Koszyk, "Pogwarki opolskie. Wesołe goudki i statecne łosprouwki jako tez róztomajte śpiywki ze strón łodrzańskich." [[Katowice]] [[1959]] * J. Madeja (red.) "Powiat Opolski - szkice monograficzne" [[Opole]] [[1969]] * Stanisława Sochacka (red.), "Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska, tom IX". [[Opole]] [[1999]] ISBN 83-7126-119-5 * Henryk Zając, "Parafia w Ochodzach wczoraj i dziś". == Linki == * [http://www.komprachcice.pl/ Gmina Kůmprachćice] * [http://www.komprachcice.pl/cms/php/pobierz.php3?cms=cms_kompr&id_zal=128&id_dok=41 Uochodze i plany dlou Uochůdz na roki 2008-2015] * [http://sp_ochodze.wodip.opole.pl Skoła w Uochodzach] * [https://web.archive.org/web/20090704092729/http://www.parafia.ochodze.pl/ Parafijou Uochodze] * [http://www.firmy.egospodarka.pl/miasto/ochodze Fyrmy a instytucyje w Uochodzach] * [https://web.archive.org/web/20130918161612/http://kopsicer.de/index.html Zajta Willibalda Lellka uo Uochodzach] * [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/szl/d/d5/Uochojdzke_droogi.pdf Jak śe pjyrwej zwjały uochojdzke drůgi?] * [http://wapedia.mobi/pl/Plik:Ochodz_gemeinde.jpg Stary uochojdzki śtympel] * [http://kroszonki.pl/ochodze_06.htm Skrabańy a malowańy jajcůw w Uochodzach - 2006] * [http://www.familie-wystrach.de/ Familijou Wystrach z Uochůdz] * [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/szl/3/3d/Brif1910.pdf Stary brif z Uochůdz - 1910 rok.] Skany uod tego brifa sůn [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/szl/c/c7/Brif1910a.pdf san] a [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/szl/4/4f/Brif1910b.pdf tosan.] {{Przipisy}} [[Kategoryjo:Wśe Ślůnska]] [[Kategoryjo:Gmin Kůmprachćicy]] jygluzo03faiu8l4fb2wvyssxiz1hpp Wikipedyjo:Wyrůżńůne artikle/Zajta absztimowańo 4 5904 391066 391057 2026-11-05T21:49:21Z Ozi 76 391066 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ Sam zgłoszůmy artikle do [[Wikipedyjo:Wyrůżńůne artikle|wyrůżńyńo]]. Absztimůng trwo 1 mieśůnc a ywyntualne uprowńyńa do nowego sztatusa dlo artikla sům nadowane bez kůnsynsus. Archiwum absztimůngůw idźe znůńś '''[[Wikipedyjo:Wyrůžńůne artikle/Zajta abštimowań/Archiwum|sam]]'''. ==[[Rōndo gyn. Jerzygo Ziętka we Katowicach]]== {{absztimůng/include|štart=22:49, 5 lis 2026 (CET)~|}} Kejsik żech już dodowoł tyn artikel, terozki dodōm drugi roz, bo wtynczos niy bōło żodnego głosi – ni za, ni prociw. Uzdrzōdłowiōny, ôpisany na tela szyroko, że ani niy wiym, co jeszcze by szło ôpisać. Nawet ôdnieisynia we kulturze żech poznojdowoł. Tōż myśla, co na wyrōżniyniy zasuguje. <font face="Tahoma">'''[[User:Ozi|Ozi]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;ôd&nbsp;niego&nbsp;godka]]</sup></font> 22:49, 5 lis 2026 (CET) === Poparće === *Aby mōj głos bydzie :D <font face="Tahoma">'''[[User:Ozi|Ozi]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;ôd&nbsp;niego&nbsp;godka]]</sup></font> 22:49, 5 lis 2026 (CET) === Uodpora === === Dyskusyjo === ==[[Listy z Rzymu]]== {{Absztimůng/include|sztart=22:49, 5 lis 2026 (CET)}} Artikel ô wożnyj dlo ślōnskij kultury ksiōnżce. Ôpisany ze detalami, uzdrzōdłowiōny, ilustrowany. Niyma co wiyncyj dodać. Ôdy mie brawo dlo [[user:Krzysztof Bulla|Krzysztofa]] za tyn tekst i nōminuja go do wyrōżniynio. <font face="Tahoma">'''[[User:Ozi|Ozi]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;ôd&nbsp;niego&nbsp;godka]]</sup></font> 12:22, 4 lis 2026 (CET) ===Poparcie=== * <font face="Tahoma">'''[[User:Ozi|Ozi]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;ôd&nbsp;niego&nbsp;godka]]</sup></font> 12:24, 4 lis 2026 (CET) *[[Używacz:Francik1887|Francik1887]] ([[Dyskusyjo używacza:Francik1887|dyskusyjŏ]]) 23:00, 4 lis 2026 (CET) ===Ôdpora=== ===Dyskusyjo=== ==[[Bioły damfer]]== {{absztimůng/include|štart=00:31, 27 paź 2025| štop=00:31, 27 lis 2025}} Prowda pedzieć ani niy wiym, co jeszcze ô tyj ksiōnżyczce szło by napisać. Moc wiyncyj niźli na wszyjskich inkszych Wikipedyjach. Jedziny feler, jaki widza, to sōm braki szpacyjōw we przipisie ze mustrym <nowiki>{{Cytuj zajta}}</nowiki>, nale to musi ftosi, fto sie zno na wikikodzie, przejzdrzeć sōm muster. Jak ftosi powiy, co dopisać, to dopisza :) <font face="Tahoma">'''[[User:Ozi|Ozi]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;ôd&nbsp;niego&nbsp;godka]]</sup></font> 23:31, 26 paź 2025 (CET) === Poparće === * [[Używacz:Krol111|<span style="color: OrangeRed">'''Krol111'''</span>]] [[Dyskusyjo używacza: Krol111|<small>kontakt</small>]] 18:22, 10 lis 2025 (CET) === Uodpora === === Dyskusyjo === * Dobrŏ robota. Mosz recht, niy wiã co by szło jeszcze dopisać. Tropiōm mie felery we przipisach. Szpacyje to jedne, druge to felerne kategoryje wciepane z automatu. Chcioł'ch dzisiej na warto naprawić, nale niy doł'ch rady, kod je fest pozawijany. Może przelyziyniy ze [[Muster:Cytuj ksiōnżkã]] na [[Muster:Cytuj ksiōnżka]] i ze [[Muster:Cytuj strōnã]] na [[Muster:Cytuj zajta]] to naprawiōłoby, nale sam niy do kōńca sztimujōm potym paramyjtry i dużo roboty sie robi. Ôbejrz Ozi proszã moja edycyjŏ artikla, miołem problym spokopić kim je Momun. [[Używacz:Krol111|<span style="color: OrangeRed">'''Krol111'''</span>]] [[Dyskusyjo używacza: Krol111|<small>kontakt</small>]] 14:57, 9 lis 2025 (CET) ** Naprawiōne. [[Używacz:Krol111|<span style="color: OrangeRed">'''Krol111'''</span>]] [[Dyskusyjo używacza: Krol111|<small>kontakt</small>]] 18:22, 10 lis 2025 (CET) **:Dziynkuja piyknie za te techniczne bajstlowaniy, bo jo sie na tym ganc niy znōm. **:Z tym Momunym to dopisoł żech jeszcze inakszyj, terozki, zdo mi sie, bydzie wszyjsko klar. <font face="Tahoma">'''[[User:Ozi|Ozi]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;ôd&nbsp;niego&nbsp;godka]]</sup></font> 18:22, 14 lis 2025 (CET) ==[[Rōndo gyn. Jerzygo Ziętka we Katowicach]]== {{absztimůng/include|štart=14:35, 28 lut 2025| štop=14:35, 7 mar 2025}} Z poczōntku przełożōł żech artikel ze polskij Wiki, potym podopisowoł żech we ôparciu ô inksze zdrzōdła – trocha historyje, trocha na tymat tōnelu, part ô publicznym transzporcie a ô kōntrowersyjach ze patrōnym. Zdowo mi sie, że wiyncyj sam już niyma co pisać. <font face="Tahoma">'''[[User:Ozi|Ozi]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;ôd&nbsp;niego&nbsp;godka]]</sup></font> 14:34, 28 lut 2025 (CET) === Poparće === === Uodpora === === Dyskusyjo === * Jo sie wstrzimiã ôd absztimōngu. Do kōńca jescy niy przeczytoł'ch, nale wydaje sie kawoł dobryj roboty. Fachowo napisane jak idzie ô merytoryka a szrajbōnek, ino że: przipisy niy wyglōndajōm za dobrze, kŏżdy we inkszyj formie, kajniykaj brakuje spacyji abo danych i niykere miana by szło przełożyć na ślōnskŏ gŏdka. To take detale, nale wyrōżniōne artikle chyba muszōm mieć take rzeczy zbajstlowane na perfekt. Miyszane uczucia mōm tyż do tego eli tymat je wyczerpany. [[Używacz:Krol111|<span style="color: OrangeRed">'''Krol111'''</span>]] [[Dyskusyjo używacza: Krol111|<small>kontakt</small>]] 15:12, 11 mar 2025 (CET) ==[[Mjasto-retowńik]]== {{absztimůng/include|štart=15:37, 05 lut 2024| štop=15:37, 12 lut 2024}} Napisoł żech uo uodznace wszyjsko to, co idźe znůńś, cuzamyn za reakcyjami medyjůw a forszlagami nowych uodznaczůnych mjast – a to sům rzeczy, co jich ani ńyma we ukrajińskij Wikipedyji. Zdrzůdła sům, tabulki sům. Jedźine, co bych průbowoł dodać, to je infoszachtla ze uorderami, nale na takich techńikaljach to śe ńy znům ńystety. <font face="Comic Sans MS">'''[[User:Ozi|◄Ozi►]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;uůnego&nbsp;godka]]</sup></font> 15:39, 5 lut 2024 (CET) === Poparće === Ftośi muśi zaczůńć :) <font face="Comic Sans MS">'''[[User:Ozi|◄Ozi►]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;uůnego&nbsp;godka]]</sup></font> 11:02, 10 lut 2024 (CET) === Uodpora === === Dyskusyjo === Jakiś kōmyntorz? :) <font face="Comic Sans MS">'''[[User:Ozi|◄Ozi►]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;uůnego&nbsp;godka]]</sup></font> 09:18, 12 lut 2024 (CET) Naruszyńy NPOV. Olszański a Osadowski ńy sům "faszistowske aktiwisty". Faszisty to mogům być we Italiji. Dlo lywicy wszyjsko co barzij na prawo uod nich je faszizm. A uod kej ukrajińsko nacyjo je dymokratyczno? :«My jesteśmy, kur*a, za faszyzmem» ([https://streamable.com/s/9g7lpz sam, 0:31]). <font face="Comic Sans MS">'''[[User:Ozi|◄Ozi►]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;uůnego&nbsp;godka]]</sup></font> 10:55, 12 lut 2024 (CET) : Jo by tu barźi widźoł naruszyńe [[WP:WOGA]] - co uo tym myśli Olszański, Stonoga abo inkszy Leszek Bubel ńy powinno być cytowane we artiklu. To ńy je wertne spůminańo, jak uone majům poparće myńsze jak statystyczny feler. [[Używacz:Lajsikonik|Lajsikonik]] ([[Dyskusyjo używacza:Lajsikonik|dyskusyjŏ]]) 11:08, 12 lut 2024 (CET) :: To’ch dodoł jak przikłod negatywnyj reakcyje. Ze inkszych strōn takich reakcyjōw niy bōło, a Olszański tak by tak je sztyjc liderym zaregistrowanyj partyje. <font face="Comic Sans MS">'''[[User:Ozi|◄Ozi►]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;uůnego&nbsp;godka]]</sup></font> 15:58, 12 lut 2024 (CET) ==[[Ô]] == {{abštimůng/include|štart=17:32, 30 lis 2023| štop=17:32, 7 gru 2023|enunx_start=1701361939|enunx={{#expr:1701361939+7*86400}}}} Zdowo mi śe, iże'ch uo tyj literce napisoł wszyjsko, co yno idźe napisać. Dosznupoł'ch śe do ćekawych informacyjůw, kerych ńyma na żodnyj inkszyj Wiki (nale sům zdrzůdła), techńiczńy wszyjsko już, zdowo mi śe, je korekt. === Poparće === {{Poparće}} Ja, to je na isto artikel kery trza wyrōżnić! Niby to je ino jedna buchsztaba, a informacyjōw mōmy wiyncyj niźli ô inkszych wiynkszych tymatach, widać co je to do porzōndku zrychtowane. Moc informacyjōw je, zdrzōdła sōm, ukłŏd artikla tyż je dobry. Je żech jak nojbardzij za a myślã co ciynżko być prociw ;) [[Używacz:Mises2020|Mises2020]] ([[Dyskusyjo używacza:Mises2020|dyskusyjŏ]]) 21:00, 1 gru 2023 (CET) {{Poparće}} Terozki moga być za. [[Używacz:Lajsikonik|Lajsikonik]] ([[Dyskusyjo używacza:Lajsikonik|dyskusyjŏ]]) 08:47, 7 gru 2023 (CET) === Uodpora === === Dyskusyjo === To je nojlepszy artikel jaki'ch sam widźoł. Kejby jeszcze we tajli uo godkach inkszych jak słowjańske bůły zdrzůdła na 16 godek, bo widza ino na sztyry. [[Używacz:Lajsikonik|Lajsikonik]] ([[Dyskusyjo używacza:Lajsikonik|dyskusyjŏ]]) 17:37, 4 gru 2023 (CET) :Pododowoł żech zdrzůdła wszyńdźe tam, kaj yno'ch poradźůł, a tyż na jejich baźe dopisoł'ch pora informacyjůw. <font face="Comic Sans MS">'''[[User:Ozi|◄Ozi►]]'''<sup>&nbsp;[[User talk:Ozi|a&nbsp;uůnego&nbsp;godka]]</sup></font> 19:50, 6 gru 2023 (CET) 71u1kqyoy8aj8ulbatojtpuuhye6mgd Fest Pjosynki TV ABU 2013 0 14822 391067 380368 2026-11-06T00:21:05Z InternetArchiveBot 19253 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 391067 wikitext text/x-wiki {{NowOrt}} {{Kōnkurs pjosynek infoszachtla | tło = | mjanŏ = Fest Pjosynki TV ABU 2013 | ôbrŏzek = | ôpis ôbrŏzka = | Data = 26-sty Paździyrniyk 2013 | miyjsce = {{fana|VNM}} [[Dōm Ôpery Hanoi]], [[Hanoi]], [[Wjetnam]] | prezyntery = {{fana|AUS}} Jamaica dela Cruz<ref>http://eurovoix.com/2013/10/21/abu-tv-song-festival-2013-jamaica-dela-cruz-to-co-host/</ref> | nadŏwca hostujōncy = {{fana|VNM}} [[VTV]] | akty rŏzpŏczynajōnce = ABU - A House of Love, <br /> Đức Trịnh - Phan Huyền Thư wykōnōny bez Hoàng Hải,<br /> Minh Chuyên, Hà Hoài Thu,<br /> Lê Việt Anh a muzyka tanecznŏ tyjatralnŏ "Nhà Hát Ca Múa Nhạc" | akty kōńczōnce = | wjelŏść krejōw a regjōnōw we kōnkursiy = 15 Krejŏw, 16 pjosynek | kreje debiutujōnce = {{fana|BRU|}} [[Brunei]]<br />{{fana|IRN}} [[Iran]]<br />{{fana|KGZ}} [[Kyrgystan]]<br />{{fana|THA}}[[Tajlandyjo|Tajlandyjŏ]] | poprzedniy kōnkurs = {{fana|KOR}} [[Fest Pjosynki TV ABU 2012|Seul 2012]] | kolyjny kōnkurs = {{fana|MAC}} [[Fest Pjosynki TV ABU 2014|Makau 2014]] | neczajta = | commons = }} '''Fest Pjosynki TV ABU 2013''' - drugŏ edycyjŏ Festu Pjosynki TV ABU. Fest, kiery niy je kōnkursŏwy, kiery miŏł miyjsce 26-gŏ paździyrnikã 2013 we [[Dōm Ôpery Hanoi|Dōmu Ôpery Hanoi]] we [[Wjetnam]]ie pŏdczŏs 50-gŏ spŏtkaniya człōnkŏw ABU ([[Uniyjŏ Nadawcŏw Azyjŏ-Pacyfik]]), kiere ôdbyłŏ siye w dniyŏch 23-29 paździyrniykã 2013.<ref>http://eurovoix.com/2013/06/15/abu13-abu-tv-song-festival-2013-confirmed-in-hanoi/</ref> ==Lŏkacyjŏ== [[Plik:Hanoi Oper.jpg|mały|lewo|Dōm Ôpery Hanoi - mjejsce festu]] Za lŏkacyjŏ zgromadzyniyŏ ôbranŏ [[Hanoi]], stolica [[Wjetnam]]u. Poczōntkŏwŏ Wjetnamskŏ Hala Kulturalnegŏ Przŏciylstwã ôstałŏ ŏbranŏ, atoli zmjyniyōnŏ na [[Dōm Ôpery Hanoi]] ze wzglyndŏw wjelgŏściŏwych.<ref>https://web.archive.org/web/20130819214236/http://www.abuhanoi2013.com/Content.aspx?cid=41</ref> [[Plik:ABU TV Song Festival 2013 map.svg|mały|prawo]] ==Kraje a regiōny autōnōmiczne bierōnce udziŏł== Kraje a regjōny sztartŏwały s podanōm kolyjnŏściyōm<ref>http://esckaz.com/2013/abu.htm ynglyckŏ wikipedyjŏ mŏ felerne dane</ref><ref>http://vtv.vn/video-clip/131/Dai-nhac-hoi-quoc-te-ABU-TVSong-Festival-2013-Phan-1-26102013/video18778/page5.vtv Nagrane video ôd nŏdawcy programu we kierym widać kolyjnŏść</ref><ref>http://vtv.vn/video-clip/131/Dai-nhac-hoi-quoc-te-ABU-TVSong-Festival-2013-Phan-2-26102013/video18779.vtv Nagrane video ôd nŏdawcy programu we kierym widać kolyjnŏść</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! # !! Kraj/regiōn !! Gŏdka !! Artysta !! Pjosynka !! Mjanŏ pjosnki po ślōnsku |- | 1. || {{fana|THA}} [[Tajlandyjo|Tajlandyjŏ]] || [[Tajsko godka|Tajskŏ]] || [[Kandy Rakkaen]](แคนดี้รากแก่น) || แอบแซ่บ (Aeb Seab) || Zakamuflŏwane przaniye ,zakamuflŏwanŏ zabawã. |- | 2. || {{fana|BRU|}} [[Brunei]] || [[Malajsko godka|Malajskŏ]] || [[Qeez Idrus]] || Salah kah Aku || Wina spŏczywŏ na mje |- | 3. || {{fana|HKG}} [[Hůngkůng|Hong Kong]] || [[Kantůńsko godka|Kantōńskŏ]] || [[Mag Lam]] || 時間 (Shi Jian) || Czas |- | 4. || {{fana|IDN}} [[Indůnezyjo|Indōnezyjŏ]] || [[Indůnezyjsko godka|Indōnezyjskŏ]] || [[Shella Tiatira]] a [[Putri Siagian]] || Mimpiku || Mŏje Marzyniye |- | 5. || {{fana|VNM}} [[Wjetnam]] || [[Wjetnamskŏ gŏdka|Wjetnamskŏ]] || [[Van Mai Huong|Văn Mai Hương]] || Là Em Đó || To jo |- | 6. || {{fana|AUS}} [[Australijo|Australijŏ]] || [[Angelsko godka|Ynglyckŏ]] || [[Justice Crew]] || Boom Boom & Best Night || Bum Bum a Najgryfniyjszŏ Noc |- | 7. || {{fana|MYS}} [[Malezyjo|Malezyjŏ]] || [[Malajsko godka|Malajskŏ]] || [[Alyah]] || Kisah hati || Histŏryjŏ mŏjegŏ przaniyŏ |- | 8. || {{fana|IRN}} [[Iran]] || [[Khorasanŏ-tureckŏ gŏdka|Khorasanŏ-tureckŏ]] || [[Mohsen Mirzazadeh]] (محسن میرزازاده) || (Arman) ارمان || Życzyniye |- | 9. || {{fana|KGZ}} [[Kyrgystan]] || [[Kyrgyskŏ gŏdka|Kyrgyskŏ]] || [[Tola Tursunaliev]] (Тола Турсуналиев) || Энекеме (Enkeme) || Mŏja Muti |- | 10. || {{fana|JPN}} [[Japůńijo|Japōnijŏ]] || [[Japůńsko godka|Japōńskŏ]] a [[Angelsko godka|Ynglickŏ]] || [[May'n]] (メイン) || ViViD || Żywy |- | 11. || {{fana|SRI}} [[Sri Lanka]] || [[Angelsko godka|Ynglickŏ]] || [[Sarith & Surith]] || Together Forever || Razym na zŏwżdy |- | 12. || {{fana|SGN}} [[Singapur]] || [[Tamilskŏ gŏdka|Tamilskŏ]] || [[Shabir]] || Maybe || Mŏże |- | 13. || {{fana|AFG}} [[Afgańistan|Afganiystan]] || [[Gŏdka pasztŏ|Pasztŏ]] || [[Shahzad Adeel]] (شهزاد عادل) ||Ma Ba Tu'em (Sobh E Abadi) (ما به تو ایم) صبح آبادی)) || My sōm s tŏbōm (Kwitnōnce ranŏ) |- | 14. || {{fana|CHN}} [[Chińsko Ludowo Republika|Chińskŏ Ludowŏ Republika]] || [[Chińskŏ gŏdka|Chińskŏ]]([[Stōndardŏwŏ mandaryńskŏ gŏdka]]) || [[Splendid 7]] || 相亲相爱 (Xiāngqīn xiāng'ài) || Przaniye pŏzwŏli być nōm ze sŏbōm |- | 15. || {{fana|KOR}} [[Korea Pouedńowo|Połedniyowŏ Koryjŏ]] || [[Koreańskŏ gŏdka|Koreańskŏ]] a [[Angelsko godka|Ynglickŏ]] || [[SISTAR]] (씨스타) || Give it to me || Dej mi to |- | 16. || {{fana|VNM}} [[Wjetnam]] || [[Wjetnamskŏ gŏdka|Wjetnamskŏ]] || [[The Pentatonic]] (Ngũ Cung) || Cao nguyên đá Đồng Văn || Gŏrski plaskŏwyż Dong Van |} ==Nadŏjōncy prŏgram== {| class="wikitable" |- ! Kraj !! Nadŏwca |- | {{fana|THA}} [[Tajlandyjo|Tajlandyjŏ]] || [[NBT]] |- | {{fana|BRU|}} [[Brunei]] || [[RTB]] |- | {{fana|HKG}} [[Hůngkůng|Hong Kong]] || [[TVB]] |- | {{fana|IDN}} [[Indůnezyjo|Indōnezyjŏ]] || [[TVRI]] |- | {{fana|VNM}} [[Wjetnam]] || [[VTV]] |- | {{fana|AUS}} [[Australijo|Australijŏ]] || [[SBS two]] |- | {{fana|MYS}} [[Malezyjo|Malezyjŏ]]|| [[RTM]] |- | {{fana|IRN}} [[Iran]] || [[SMC]] |- | {{fana|KGZ}} [[Kyrgystan]] || [[NTS]] |- | {{fana|JPN}} [[Japůńijo|Japōnijŏ]] || [[NHK]] |- | {{fana|SRI}} [[Sri Lanka]] || [[MTV (Sri Lanka)]] |- | {{fana|SGN}} [[Singapur]] || [[Mediacorp]] |- | {{fana|AFG}} [[Afgańistan|Afganiystan]] || [[RTA]] |- | {{fana|CHN}} [[Chińsko Ludowo Republika|Chińskŏ Ludowŏ Republika]] || [[CCTV]] |- | {{fana|KOR}} [[Korea Pouedńowo|Połedniyowŏ Koryjŏ]] || [[KBS]] |} ==Ôbŏcz tyż== * [[Ojrowizyjo]] * [[Festy pjosynki ABU]] ==Necŏwe ôdwŏłaniya== * https://en.wikipedia.org/wiki/ABU_TV_Song_Festival_2013 * https://web.archive.org/web/20130921054144/http://esckaz.com/2013/abu.htm {{przipisy}} [[Kategoryjo:Festy we Azyji]] [[Kategoryjo:Festy we Wjetnamje]] tjd9wwc576pr4q174s3yuvp7qa3mc1i Gera Lario 0 21539 391068 371822 2026-11-06T00:28:43Z InternetArchiveBot 19253 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 391068 wikitext text/x-wiki {{Koordynaty|46|10|00|N|09|22|00|E}} '''Gera Lario''' - [[gmin]] we [[Italijo|Italiji]], we regijůńe [[Lůmbardyjo]], we [[prowincyjo Como|prowincyji Como]]. Mo 7,18&nbsp;km² a podug danych ze 2010 roku půmjyszkowało sam 9869 ludźi. === Necowe uodwołańa === * [https://web.archive.org/web/20081120120358/http://www.comune.geralario.co.it/ Neczajta Gera Lario] [[Kategoryjo:Gminy we regijůńe Lůmbardyjo]] 79u9olfih554qibx73y31vcnqx7eu6q Lucera 0 23474 391069 372172 2026-11-06T01:00:16Z InternetArchiveBot 19253 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 391069 wikitext text/x-wiki {{Koordynaty|41|30|00|N|15|20|00|E}} '''Lucera''' - [[gmin]] we [[Italijo|Italiji]], we regijůńe [[Apulijo]], we [[prowincyjo Foggia|prowincyji Foggia]]. Mo 339,79 km² wjyrchu a podug danych ze 2018 roku půmjyszkowało sam 32&nbsp;945 ludźi. === Necowe uodwołańa === * [https://web.archive.org/web/20240711222029/https://www.comune.lucera.fg.it/ Neczajta Lucery] [[Kategoryjo:Gminy we regijůńe Apulijo]] ddmjydt4ri339hmikijfmdu990d8pkg Alcobaça 0 77924 391070 382464 2026-11-06T01:48:29Z Kent Wang 30883 Second floor, Cloister of D. Dinis 72.jpg 391070 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Alcobaça | mjano_państwa = PRT | jednostka_adm = dystrykt | mjano_jednostki_adm = [[dystrykt Leiria|Leiria]] | dopeuńač_mjasta = Alcobaçy | zařůndzajůncy = prezydynt | burmistř = [[Hermínio Rodrigues]] (2025) | fana_mjasta = Plik:Pt-acb3.png | herb_mjasta = Plik:ACB1.png |stopniN = 39 |minutN = 32 |sekundN = 54 |szerokość = N |stopniE = 08 |minutE = 58 |sekundE = 44 |długość = W | ludźi = 54 973 | rok = 2021 | aglomeracyja = | plac = 408,14 | gynstość = 134,7 | wysokość = | nr_ker = | kod_počt = 2460, 2461, 2475 | tablica_rej = | mjasta_partnerske = | mapa = | galeryjo_commons = Alcobaça |www = http://www.cm-alcobaca.pt/ |zdjyńće = Second floor, Cloister of D. Dinis 72.jpg |uopis_zdjyńćo = Alcobaça }} '''Alcobaça''' – [[mjasto]] a [[gmin]] we [[Portugalijo|Portugaliji]], we [[dystrykt Leiria|dystrykće Leiria]]. [[Kategoryjo:Mjasta Portugaliji]] [[Kategoryjo:Gminy Portugaliji]] 0afc3p1tjczb57dks72owsjnhzarisb Ô 0 78702 391059 391058 2026-11-05T12:19:42Z Ozi 76 391059 wikitext text/x-wiki {{Wyrůżńůny}} [[File:Latin letter O with circumflex.svg|right|240px]] '''Ôô''' – to je litera [[Łacińske abecadło|łaсińskigo alfabetu]] ze diakrytykym: [[o]] ze [[cirkōmfleks|cirkōmfleksym]]ym (doszkym). Używano we roztōmajtych godkach, miyndzy inkszymi we [[francusko godka|francuskij]], [[portugalsko godka|portugalskij]], [[wjetnamsko godka|wietnamskij]], [[kaszubsko godka|kaszubskij]], [[słowacko godka|słowackij]], a tyż [[ślōnsko godka|ślōnskij]], przi czym we niykerych wczaśnijszych forszlagach zopisu miała inkszy wert, niźli dzisio. Nojczyńścij ôznoczo jakosi modyfikacyjo źwiynku ôznoczanego literōm ''o'': jego dugi wariant, nazalizowany abo labializowany. == Użycie we ślōnskij godce == We [[Ślabikŏrzowy szrajbōnek|ślabikorzowym alfabecie]] litera ''ô'' (tyż: ''o z daszkym''<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://grzegorzkulik.pl/tastatura/| tytuł = Ślōnsko tastatura| autōr = Grzegorz Kulik| jynzyk = szl| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>) je używano do zopisu poczōntkowego ''o'', kere we wiynkszości dialektōw ulygo [[prelabializacyjo|prelabializacyji]]. Ta litera zapropōnowała we 2008. roku prof. [[Jolanta Tambor]]<ref>Jolanta Tambor: [https://www.sjikp.us.edu.pl/wp-content/uploads/2021/03/e-Godka-7.pdf Śląski alfabet], we: ''Śląsko godka'', s. 54.</ref>. Mo ôna pandialektalny karakter i czyto sie ja w zoleżności ôd wymołwy swojigo regiōnu: * pōłnocny Ślōnsk: [u̯ɔ], * połedniowy Ślōnsk: [ɔ]. W niykerych słowach te poczōntkowe ''o'' ([ɔ]) ulygo dalszymu ajchniyńciu do [o] (ntp. we słowach ''ôn'', ''ôsmy''), niy zaznoczo sie tego ale na piśmie. Litera ''o'' fōnguje przede wszyjskim na poczōntku słowa, nale może stoć tyż we strzodku, jeźli dodo sie prefiksy (ntp. ''po-'' + ''ôzprawiać'' = ''poôzprawiać'') abo skłodo sie słowa ze poruch korzyniōw (ntp. ''staroôbrzyndowce'' ôd ''stary'' i ''ôbrzynd''). {{Wiktionary|ô|en:ô#Silesian}} Litera ''ô'' może we fōngować tyż jak ôsobne słowo, prepozycyjo używano we roztōmajtych kōntekstach. Fōnkcjōnalnie ta litera ôdpado literze ''[[ò]]'' we wczaśniyjszym Wieczorkowym alfabecie; we Steuerowym zopisie używało sie na jeji placu w zoleżności ôd wymołwy zopisu ''[[uo (dwuznok)|uo]]'' abo ''[[o]]'' (przi ajchniyńciu: ''[[uů]]'', ''[[ů]]''. === Czynste felery === Niyrzodko idzie widzieć ludzi zapisować literōm ''ô'' kożdo sekwyncyjo źwiynkōw [u̯ɔ], chocioż podug prawidoł używo sie jij yno do zopisu prelabializacyje. To ôznoczo, iże idzie trefić zopis ''!ôpata'', ''!ôtrzik'' miost ''łopata'', ''łotrzik''. Ôsobliwie czynsto ta problyma trefio sie przi słowie ''łōński'' (felerny zopis: ''ôński'')<ref>Taki zopis idzie trefić miyndzy inkszymi u [https://wachtyrz.eu/od-dzisiej-slonsko-morawski-final-hokeja-o-majstra-ligi-czeskej/ Długosza], [https://web.archive.org/web/20241127025648/https://enowiny.pl/artykul,60072,cala-prawda-o-dawnym-gornictwie.html Fischera], [https://web.archive.org/web/20230926114929/https://www.enowiny.pl/artykul,45963,szkolno-wymiana-ze-francyje.html Grymliny], [https://web.archive.org/web/20230925022810/http://www.inkszo.pl/hanzlik-i-malgosia/ Inkszyj], [https://ojgyn.blogspot.com/2016/08/tyrpniono.html Kosmały], [https://wachtyrz.eu/chwila-z-godkom-brzidke-slowa/ G. Kulika], [http://sbc.org.pl/Content/152603/PDF/JS_05_2015.pdf M. Kulika], [https://dykcjonorz.eu/dykcjonorz/farorz/ Neblika], [https://wachtyrz.eu/slonzoki-razem-wywiad-wachtyrza/ Rocznioka], [https://wachtyrz.eu/krotko-a-korzynnie-3-reisememoiren-abo-kajs-richtig-a-niy-po-sielach/ Sowistscholla], [https://web.archive.org/web/20221112202231/https://jednoaktowka.pl/wp-content/uploads/2019/01/Jaednoaktowki_2018_NET-002.pdf Widery] a [https://web.archive.org/web/20231208190712/https://toszek.pl/download/attachment/31750/po_troszku_09_2022_225x320_net.pdf Wrazidły]</ref>, a to skuli skojarzynio brzmiynio tego słowa ze prepozycyjōm ''ôn''. == Historyczne ślōnske zopisy == === Jan Wypler === Piyrszym, fto wkludziōł ta litera do zopisu ślōnskij godki, bōł sinolog [[Jan Wypler]], kery przełożōł tyż pora wiyrszōm. Używoł ôn jij dlo wokala [o], ntp. ''Wiater z obłokôw zbiôł czorne chmury''<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://wachtyrz.eu/z-chinskiego-na-nasze-na-dlugo-przed-syniawa-cz-1| tytuł = Z chińskiego na nasze na długo przed Syniawą – cz. 1 | nazwisko = Syniawa | miano = Mirosław | ôpublikowany = Wachtyrz.eu | data = 2020-04-20 | jynzyk = pl | data dostympu = 2023-11-09}}</ref>. Za Wyplerym powtorzoł [[Bogdan Kallus]], kery wydoł we 2007. roku «Słownik gôrnoślônskij godki»<ref> {{cytuj ksiōnżkã|autōr=Bogdan Kallus|tytuł=Słownik gôrnoślônskij godki. Nowa propozycja zapisu "szkryft ślônski"|miyjsce=Katowice|wydŏwnictwa=Drukarnia Archidiecezjalna|rok=2007|strōn=239|ISBN=9788360367766}}</ref>. Spōłcześniy tyj litery dlo źwiynku [o] używo tyż Tomasz Wrona, do przikładu we powiarce «Môngolski wojok»<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://ctmyslowice.pl/artykul/podania-i-legendy-z-terenu/1244058| tytuł = Podania i legendy z terenu obecnych Mysłowic. Môngolski wojok| ôpublikowany = CTMyslowice.pl| autōr = Tomasz Wrona| data = 2011-11-20| jynzyk = szl| data dostympu = 2023-11-09}}</ref>. We spōłczesnyj ôrtografiji tymu źwiynkowi ôdpado litera ''[[ō]]''. === Wieczorkowa ôrtografijo === [[Grzegorz Wieczorek]] inszpirowoł sie przi tworzyńu [[Ślōnske abecadło Grzegorza Wieczorka|swojij ôrtografije]] kaszubskōm godkōm, kaj litery ''ô'' używo sie do zopisu kōntinuantōw downego dugigo *a (ntp. ''zelonô trôwa''). Wieczorek nadoł jij we ślōnskij gynau tyn sōm plac: ''zielónô trôwa''. Jeji wymołwa zoleży ôd regiōny Gōrnego Ślōnska: *we wszyjskich schodnich dialektach: [ɔ] *we zachodnich (ôpolskich) dialektach: dyftōng [ɔu̯] *we reliktowych połedniowo-zachodnich dialektach (ntp. sulkowskim): dyftōng [au̯] *we reliktowych połedniowo-cyntralnych dialektach (ntp. krzelickim): dyftōng [ɛu̯] Litery tyj używało sie tyż we inkszych słowach, w kerych schodnimu [ɔ] ôdpado zachodnie [ɔu̯], ntp. ''tôwarzistwo'', ''dôchtór''. We ślabikorzowym abecadle w tym samym placu używo sie litery ''[[ŏ]]'' (''zielōnŏ trŏwa''). ==== Czynste felery ==== Skuli tego, iże litera ''ô'' miała być stowiano przede wszyjskim na placu downego dugigo *a, moc ludzi, co używo schodnich dialektōw, autōmatycznie stowiało ja wszyńdźe tam, kaj we polskij godce godo sie [a], a we ślōnskij – [ɔ]. Dyftōngizacyje *a>ou niyma ale przed ''ł'', tōż winno sie bōło pisać niy ''òn gôdôł'', a ''òn gôdoł''. === Wenclowa ôrtografijo === We zopisie ôd [[Aleksandra Wencel|Aleksandry Wencel]], stworzōnym na bazie Steuerowyj ôrtografije dlo zapisowanio ôpolskigo dialektu, litery ''ô'' używo sie dlo dyftōngu [ɔu̯]. To ôznoczo, iże używo sie jij tak jak u Wieczorka dlo downego dugigo *a (ntp. ''źelōnô trôwa''), nale tyż we wszyjskich inkszych sytuacyjach, kaj dyftōng sie trefio (tyż tam, kaj dyftōngiczno wymołwa majōm tyż schodnie dialekta), ntp. ''hôzyntregle''<ref>Aleksandra Wencel: [http://www.math.uni.wroc.pl/~wencel/sil/slownik_sp.pdf Dykcjůnôrz ślų̊sko-polski (ŭoparty na ślų̊skej wymôwje ŭod wele Ŭopolô)]</ref>. == Użycie we słowiańskich godkach == [[File:Władysławowo - Chłapowo - znak drogowy.jpg|thumb|right|180px|Litery ''ô'' we kaszubskim mianie ''[[Władysławowo|Wiôlgô Wies]]'']] [[File:Tany006 cropped.jpg|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we słowackim mianie ''[[Tôň]]'']] === Kaszubsko === Litera ''ô'' (kasz. ''o z dakã'') je 24. litera we kaszubskim alfabecie<ref>''Ùchwôlënk nr 7/RKJ/10 z dnia 06.07.2010 r. w sprawie szëkù kaszëbsczégò abécadła'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2010, s. 115</ref>, wystympuje na placu downego dugigo *a, a jeji wymołwa zoleży ôd regiōnu: * nojczynstszo forma – [ɵ] * wele [[Wejherowo|Wejherowa]] a [[Luzino|Luzina]] – [ɔ], * strzodkowe dialekta – [ɨ] Tōż do przikładu słowo ''nôród'' (''norōd'') może być wymołwiane [ˈnɵrot], [ˈnɔrot] abo [ˈnɨrot]<ref>Macéj Banjdur: ''Vimòva vedle International Phonetic Alphabet (IPA)'', we: {{cytuj ksiōnżkã|autōr=Antoine de Saint-Exupéry|tytuł=Môłi princ. Z francëscjéwo jãzëka knigã przekłôd Macéj Banjdur|miyjsce=Złocieniec|wydŏwnictwa=Vëdôvjizna Skra|rok=2018|strōny=118|jynzyk=csb}}, s. 7</ref>. === Podlasko === We podlaskij literackij mikrogodce, co ja tworzi [[Jan Maksimjuk]], litery tyj używo sie dlo dyftōngu [u̯o], co powstowo na placu downego *o, do przikładu ''prôśba'' ['pru̯ozʲba] – prośba<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | nazwisko = Maksimjuk| miano = Jan | tytuł = Čom ne po-svojomu?| wydŏwca = Struha Editions| miyjsce = Biłostôk| rok = 2014| isbn = }}</ref>. === Słowacko === We słowackij godce litery ''ô'' (29. we alfabecie) używo sie dlo dyftōngu [u̯o], do przikładu. ''kôň'' [ku̯oɲ] – kōń<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | nazwisko = Stanislav| miano = Ján | tytuł = Dejiny slovenského jazyka I : Úvod a hláskoslovie| wydŏwca = Vydavateľstvo SAV| miyjsce = Bratislava| rok = 1956| isbn = }}</ref>. === Syrbsko-chorwacke === We [[bośńacko godka|bośniackij]], [[chorwacko godka|chorwackij]], [[czornogōrsko godka|czornogōrskij]] a [[syrbsko godka|syrbskij]] godce cirkōmfleks bywo używany do ôznaczynio na piśmie akcyntu przi hōmografach, do przikładu: ''kod'' (''u''), ''kôd'' (''kod''). Roz za czas litera ''ô'' bywo tyż używano jak ôznaczyniy ślōnio sie we potocznyj godce dwōch samogoskōw we jedna, do przikładu ''napisô'' na placu ''napisao'' (''napisoł'')<ref name="p2">{{Cytuj strōnã | tytuł = Угласти знак дужине | strōna = Српски језички атеље | url = http://www.srpskijezickiatelje.com/gramatika:akcenti#toc6 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120205192420/http://www.srpskijezickiatelje.com/gramatika:akcenti#toc6 | archive-date = 5. 2. 2012. | jynzyk = sr }}</ref>. == Użycie we inkszych godkach == [[File:L'Hôpital-Camfrout 02.JPG|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we francuskim mianie ''Hôpital'']] [[File:Wenvoe Glamorgan.jpg|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we walijskim mianie ''[[Gwenfô]]'']] [[File:So thong tin và truyen thong Lam Dong - sign.JPG|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we wietnamskim mianie ''Thông'', widać tyż wariant ''ồ'' we słowie ''đồng'']] *[[godka abenaki|abenaki]] – litera ''ô'' ôznoczo nosowy źwiynk [ɔ̃], do przikładu ''segôgw'' [səɡɔ̃ɡʷ] – skōnks. Roz za czas bywo zastympowano znakym ''8''<ref>Bach Emmon: ''Wôbanakiôdwawôgan: Sketch of Western Abenaki Grammar''</ref>; *[[aczechsko godka|aczechsko]] – ôznoczo źwiynk [o] (kej ôbyczne ''o'' czyto sie [ɔ]), do przikładu ''eungkôt'' [ɯŋkot] – ryba<ref>{{cytuj strōnã|url=https://bahasaaceh.com/2008/11/12/ejaan-bahasa-aceh/|tytuł=Ejaan Bahasa Aceh|strōna=bahasaaceh.com|data=2008-11-12|dostymp=2023-12-05}}</ref>. We [[szrift jawi|szrifcie jawi]], historycznie używanym we aczechskim piśmiynnictwie, łacińske litery ''o'', ''ô'', ''u'', ''w'' (źwiynki: [ɔ], [o], [u], [w]) sōm ôddowane tym samym znakym: ''و''; *[[afrikaans]] – ôznoczo duge [oː], nojczyńścij we słowach, w kerych dugi wokal je efektym zastympczego wzdużynio po tym, jak wylecioł źwiynk [g], do przikładu ''môre'' [ˈmɔː.rə] (ze nid. ''morgen'') – jutro<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.daytranslations.com/blog/afrikaans-and-dutch/|tytuł=Afrikaans and Dutch: Similarities, Differences and Updates|strōna=daytranslations.com|autōr=Day Translations Team|data=2018-01-29|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[angelsko godka|angelsko]] – bōła używano we XVIII storoczu, coby szporować plac we ksiōnżkach a cajtōngach tam, kaj dzisio używo sie ''ough'' (ze niywymołwianym ''gh''), do przikładu ''thorô'' miost ''thorough'' [ˈθʌɹə] – akuratny<ref>{{cytuj strōnã|url=https://theconversation.com/the-curious-incident-of-the-disappearing-french-circumflex-54668|tytuł=The curious incident of the disappearing French circumflex |strōna=theconversation.com|autōr=Dominic Glynn|data=2016-02-16|dostymp=2023-12-05|jynzyk=en}}</ref>; * [[francusko godka|francusko]] – litery ze cirkōmfleksym (''ô'', ''[[â]]'' a ''[[ê]]'') tuplikuje sie wypadniyńciym kōnsōnantōw przi ewolucyji ze ludowyj łaciny: ''hospitalum'' → ''hôpital'' (lazaryt), ''hostellum'' → ''hôtel'' (rothaus), ''rostire'' → ''rôtir'' (smażyć), costa → côte (brzyg). We tych słowach wymołwio sie zawarty wokal [o] na ôdmiana ôd ôbycznego ''o'' czytanego [ɔ], do przikładu: ''cote'' [kɔt] – sygnatura; côte [kot] – wybrzyże. Na połedniu Francyje a we niykerych kolōnialnych dialektach te ôzrōżniyniy na ôtwarte a zawarte wokale sie ale zatarło<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.lawlessfrench.com/pronunciation/circumflex/|tytuł=Circumflex: â, ê, î, ô, û|strōna=lawlessfrench.com|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[friulsko godka|friulsko]] – ôznoczo duge [oː] abo dyftōng [ou] (we zoleżności ôd dialektu), do przikładu ''pôc'' [poːk] abo [pouk] (ze łać. ''paucum'') – trocha<ref>{{cytuj strōnã|url=http://www.geocities.ws/rpontisso/alphabet.html|tytuł=The Furlan / Friulian Alphabet|strōna=www.geocities.ws|dostymp=2023-11-30}}</ref>; *[[grynlandzko godka|grynlandzko]] – litera ''ô'' bōła używano dlo dugigo [o:], nale ôd 1973. miost nij używo sie digrafu ''oo'', do przikładu słowo ''maamajooq'' [məːməjɔːq] – bebok do 1973. zapisowało sie ''mâmajôĸ''; *[[godka kri|kri]] – cirkōmfleksym zaznoczo sie dugość samogoski, tōż ''ô'' czyto sie [oː], do przikładu ''ôhtâwîmâw'' [oːhˈtɑː.wiːˌmɑːw] – fater, moc ale autorōw używo dlo dugości makrōna a pisze ''ō'' (ōhtāwīmāw)<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Jean Okimāsis and Arok Wolvengrey|tytuł=How to Spell it in Cree (The Standard Roman Orthography) |miyjsce=misāskwatōminihk|wydŏwnictwa=miywāsin ink|rok=2008|strōna=7|ISBN=9780978493509|jynzyk=en}}</ref>; *[[liguryjsko godka|liguryjsko]] – ôznoczo duge [u:], do przikładu ''òtôbre'' [ɔˈtuːbre] – paździyrnik<ref>{{Cytuj strōnã | url = http://www.zeneize.net/grafia/tutto.htm| tytuł = Tùtto e a-a spedîa| ôpublikowany = zeneize.net|data dostympu = 2023-12-06}}</ref>; *[[malagasko godka|malagasko]] – ôznoczo źwiynk [o] (kery wystympuje bezma yno we borgach ze cudzych godkōw), na ôdmiana ôd litery ''o'', kero czyto sie [u], je ale używano przede wszyjskim we dykcjōnorzach abo handbuchach, kej we kożdodziynnym użyciu pisze sie zaôbycz ajnfachowe ''o''; do przikładu ''filôzôfia'' – filozofijo; *[[portugalsko godka|portugalsko]] – ôznoczo zawarty źwiynk [o], we kōntrze do litery ''[[ó]]'', kero pokazuje ôtwarty źwiynk, do przikładu ''avô'' [ɐ'vo] – starzik (por. ''avó'' [ɐ'vɔ] – starka)<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.clubedoportugues.com.br/avo/|tytuł=Avô, avó e avo – quando usar cada um? |strōna=clubedoportugues.com.br|data=2021-05-24|dostymp=2023-12-06|jynzyk=pt}}</ref>; *[[godka romagnol|romagnol]] – ôznoczo dyftōng [oə̯], do przikładu ''amôr'' [ɐˈmoə̯ɾ] – przōniy<ref>Danielle Vitali: [http://www.dialettoromagnolo.it/uploads/5/2/4/2/52420601/pb-233-file-ortografiaromagnola.pdf L'ortografia romangnola (Scholarly project)]</ref>; *[[rōmōńsko godka|rōmōńsko]] – bōła używano do 1903. roku dlo źwiynku [ɨ] we słowach, kaj pochodziōł ôn ze historycznego *o. Po reformie bōła zamiyńōno na ''[[â]]'', do przikładu ''fôntână'' [fɨnˈtɨ.nə] – fōntanna (dzisiejszy zopis: ''fântână'')<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://catalin.francu.com/blog/2018/07/anger-vent-adunc-fontana/| tytuł = Ânger, vênt, adûnc, fôntână| autōr = Cătălin Frâncu| ôpublikowany = catalin.francu.com| data = 2018-07-04| jynzyk = ro| data dostympu = 2023-11-27}}</ref><ref>{{Cytuj strōnã | url = https://rumunski.info.pl/a/agsm,ortograficzne-reformy-jezyka-rumunskiego#| tytuł = Ortograficzne reformy języka rumuńskiego| autōr = Joanna Mikrut| ôpublikowany = rumunski.info.pl| data = 2018-03-31| jynzyk = pl| data dostympu = 2023-11-27}}</ref>; *[[godka tagalog|tagalog]] – pokazuje, iże wokal [o] na kōńcu słowa je akcyntowany, a tyż je pō nim krtaniowe zwarcie, do przikładu ''patawad pô'' [pɐˈtawɐd poʔ] – wyboczcie<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Komisyon sa Wikang Filipino|tytuł=Ortograpiyang pambansa|wydŏwnictwa=Komisyon sa Wikang Filipino |rok=2013|strōna=39|jynzyk=tl}}</ref>; *[[walijsko godka|walijsko]] – cirkōmfleksym ôznoczo sie duge wokale (chocioż niy wszyjske, litera bez diakrytyku tyż może być dugo), do przikładu ''dôl'' [doːl] – dolina<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.felinfach.com/pages/welsh-alphabet-welsh-vowels|tytuł=Wehsl alphabet - Welsh vowels - Yr wyddor Gymraeg|strōna=felinfach.com|autōr=Dominic Glynn|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[wjetnamsko godka|wietnamsko]] – ''ô'' ôznoczo źwiynk [ɤ] (litera ''o'' ôznoczo [ɔ]), do przikładu ''rô'' [zo˧˧] – szel. Jeźli na tyn źwiynk pado inkszy tōn, aniżeli piyrszy, stowio sie nad niōm dodatkowy diakratyk, skuli czego tworzi sie litera ze dwōma diakrytykami: **{{Unicode|Ồ ồ}} **{{Unicode|Ố ố}} **{{Unicode|Ổ ổ}} **{{Unicode|Ỗ ỗ}} **{{Unicode|Ộ ộ}}<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://vinpearl.com/en/alphabet-In-vietnamese-all-the-specific-details |tytuł = Alphabet in Vietnamese language: Useful facts and pronunciation guide |data = 2023-11-21| ôpublikowany = vinpearl.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref> :Sama litera ''ô'' może fōnkcjōniyrować jak ôsobne słowo, kere ôznoczo «paryzol», co bywo wykorzistowane jak mnymotechnika abo wic, dyć cirkōmfleks może przipōminać gynau paryzol<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.youtube.com/watch?v=uXQHdlTsf20 |autōr = Excellingo| tytuł = VIETNAMESE LETTER Ô #shorts | ôpublikowany = YouTube.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref>; *[[godka Xârâcùù|xârâcùù]] – cirkōmfleksym ôznoczo sie nosowość wokalu, do przikładu ''ngôô'' [ŋɔ̃ː] – my<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.omniglot.com/writing/xaracuu.htm| tytuł = Xârâcùù language and alphabet | ôpublikowany = omniglot.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref>. === Symbol we transliteracyji === Znok ''ô'' je używany we normie ISO 9 dlo transliteracyje cyrylickij litery ''[[ө]]'', używanyj miyndzy inkszymi we [[baszkirsko godka|baszkirskij]], [[karakałpacko godka|karakałpackij]], [[kazachsko godka|kazachskij]], [[mōngolsko godka|mōngolskij]] a [[tatarsko godka|tatarskij]] godce, w kerych ôznoczo źwiynki [ø], [œ], [o] abo [ɵ]<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:9:ed-2:v1:en | tytuł = ISO 9:1995(en) Information and documentation — Transliteration of Cyrillic characters into Latin characters — Slavic and non-Slavic languages | ôpublikowany = iso.org| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>. We normie ISO 15919 dlo transliteracyje szkriftu [[dewanagari]] znok ''ô'' ôdpado literze ''[[ऑ]]'', używanyj miyndzy inkszymi we [[awestyjsko godka|awestyjskij]], [[kaszmirsko godka|kaszmirskij]] a [[godka marathi|marathi]], w kerych je czytano jak [ɒ], [əː] abo [ɔ]<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:15919:ed-1:v1:en | tytuł = ISO 15919:2001(en) Information and documentation — Transliteration of Devanagari and related Indic scripts into Latin characters| ôpublikowany = iso.org| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>. == Ô jak miano == [[File:France Ô 2018.svg|thumb|right|180px|Logo telewizyje «France Ô»]] We 1998. we [[Francyjo|Francyji]] utworzōno bōło publiczno telewizyjo RFO Sat, kero we 2005. przemianowano bōło we «[[France Ô]]». Jeji głōwnym zadaniym bōło informiyrowaniy miyszkańcōw kōntinyntalnyj Francyje ô wydarzyńach we [[Zamorski departamynt|zamorskich departamyntach]] a [[Zamorsko spōlnota|spōlnotach]]. Litera «O» we mianie miała ôznaczać «Outre-mer» (zamorski). Cirkōmfleks mioł pokozać, iże kanał je ôtwarty na roztōmajte akcynta a dialekta. Ôkrōm tego dziynka cirkōmfleksowi szło być zicher, iże miano niy bydźe czytane jak «France 0» (France zéro)<ref>{{Cytuj strōnã|miano= Sandrine |nazwisko=Desroses |tytuł= France Ô remplace RFO Sat |url= http://www.afrik.com/article8158.html|date= 1 March 2005 |dostymp=12-11-2023 |jynzyk=fr}}</ref>. We 2008. utworzōno tyż bōło radyjowo stacyjo ô takim samym profilu – «Radio Ô». Dzisio ale fōnguje ôna pod inkszym mianym – «Outre-mer La Première» (Piyrszo Zamorsko)<ref> {{Cytuj strōnã | url = http://www.la1ere.fr/2013/06/20/21-juin-radio-outre-mer-1ere-fete-la-musique-43021.html| tytuł = 21 juin: Radio Outre-mer 1ère fête la musique!| autōr = David Ponchelet| ôpublikowany = la1ere.fr| data = 2013-06-20| jynzyk = fr| data dostympu = 2023-11-27}}</ref>. We mieście [[Levallois-Perret]] we Francyji znojduje sie restauracyjo ''Ô Restaurant''<ref>[https://www.venuereport.com/venue/o-restaurant/]</ref>. == Zopis brajlym == We francuskij, portugalskij a wietnamskij godce do zopisu litery ''ô'' we [[Brajl|alfabecie Braille'a]] używo sie szymla <1456> <span style="background:#e4e1e8">⠹</span>, we słowackij – <23456> <span style="background:#e4e1e8">⠾</span><ref name="p1">{{Cytuj strōnã | url = https://www.pharmabraille.com/wp-content/uploads/2014/11/World-Braille-Usage-Third-Edition-1.pdf| tytuł = World Braille Usage| autōr = International Council on English Braille| ôpublikowany = pharmabraille.com| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-28}}</ref>. We godce afrikaans ta litera niy mo włośnego znaku, używo sie sekwyncyje znakōw dlo cirkōmfleksu <12> a ''o'' <135>: <span style="background:#e4e1e8">⠘⠕</span><ref name="p1" />. We walijskij godce idyjo je tako sama, jyno dlo cirkōmfleksu używo sie znaku <4> i stoji ôn przed literōm ''o'': <span style="background:#e4e1e8">⠈⠕</span><ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.ukaaf.org/wp-content/uploads/2020/03/welsh-code-welsh-version.pdf| tytuł = Côd Braille Cymraeg| autōr = UK Association for Accessible Formats| ôpublikowany = ukaaf.org| jynzyk = cy| data dostympu = 2023-11-28}}</ref>. :{| class=wikitable |- align=center |[[File:Braille Ô.svg|100px]] <br> francuske, portugalske, wietnamske ô |[[File:Braille_Ù.svg|100px]] <br> słowacke ô |[[File:Braille_O.svg|100px]] [[File:Braille_Semicolon.svg|100px]] <br> ô we godkach afrikaans a tswana |[[File:Braille Accent.svg|100px]] [[File:Braille_O.svg|100px]] <br> walijske ô |} == Kodowaniy == {| class="standard" style="text-align: center" !width="25%"| Grafym !width="25%"| HTML !width="25%"| Unicode !width="25%"| [[TeX]] |- ! Ô | &amp;Ocirc; | U+00D4 | <code>\^O</code> |- ! ô | &amp;ocirc; | U+00F4 | <code>\^o</code> |} == Podobne litery == [[Image:Элемэнтар̌ъ для дзеци вейскихъ.pdf|page=6|thumb|180px|right|Polsko cyrylica za literōm ''ô'']] === Cyrylica === We cyrylicy idzie nad literōm ''[[о]]'' postawić cirkōmfleks, co bydzie wyglōndało: '''''о̂''''', gynau jak łacińsko litera. Tako litera bōła wkludzōno we niykerych alfabetach, nale dzisio je używano yno we poruch forszlagach [[rusińsko godka|rusińskij]] ôrtografije. Ôznoczo tam źwiynk [o], do przikładu: ''ко̂но̂плї'' – kōnopie. ==== Historyczne użycie ==== *[[karelsko godka|karelsko]] – litera ''о̂'' pojawiōła sie we wydurkowanyj we 1820. przełożōnyj na twerski dialekt Wanieliji ôd Matyjusza<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Новак| miano = Ирина Петровна| tytuł = Язык тверских карелов: четыре века истории| cajtōng = Ученые записки Петрозаводского государственного университета| wolumin = 43| wydanie = | strōny = 38—47| data = 2021 | doi = 10.15393/uchz.art.2021.678 | url = https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-tverskih-karelov-chetyre-veka-istorii/viewer|jynzyk = ru}}</ref>; *[[litewsko godka|litewsko]] – [[Stanisław Mikucki]] (Stanislavas Mikuckis) wkludźōł ja dlo forszlagu cyrylice, kaj ôznoczała dyftōng dzisio zapisowany jak ''uo'', do przikładu ''ишдо̂ти'' /ɪʃˈduɔtʲɪ/ – dować (łaciński zopis: ''išduoti''<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Лидия Николаевна Пиянзина|tytuł=Особенности передачи литовского языка кириллицей в 1864—1904гг.|miyjsce=Санкт-Петербург|wydŏwnictwa=Санкт-Петербургскийгосударственныйуниверситет|jynzyk=ru|rok=2011|strōn=86||gŏdka=ru}}</ref> *[[marijsko godka|marijsko]] – do abecadła wkludziōł ja [[Andriej Albinski]] we XVIII st. dlo źwiynku [ø], we teroźnij ôrtografiji używo sie na jij plac litery ''[[ӧ]]''<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Иван Григорьевич Иванов|tytuł=Вехи марийской письменности|miyjsce=Йошкар-Ола|wydŏwnictwa=Марийский государственный университет|rok=2007|strōn=46||jynzyk=ru|strōny=16|nakład=300}}</ref>, do przikładu ''шю̂рго̂'' /ˈʃyɾɡø/ – gymba (dzisiejszy zopis; ''шӱргӧ'') *[[polsko godka|polsko]] – bōła użyto we polskim ślabikorzu we cyrylicy, wydanym we [[1865.]] we [[Pejtersburg|Pyjtersburg]]u (ôb. tyż.: [[polsko cyrylica]]). Stoła ôna na placu polskigo łacińskigo ''ó'', ntp. ''бо̂гъ'' /buk/ – bōg (łaciński zopis: ''bóg'')<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | tytuł = Элемэнтар̌ъ для дзеци вейскихъ| miyjsce = Pyjterburg| rok = 1865|jynzyk=pl}}</ref>. *[[syrbsko godka|syrbsko]] – analogicznie do ôpisanego [[Ô#Syrbsko-chorwacko|wyżyj]] użycio łacińskij litery ''ô'' bywo używano tyż cyryliczno ''о̂'', do przikładu ''ко̂д'' abo ''написо̂''<ref name="p2" />; *[[udmurcko godka|udmurcko]] – pojawiōła sie we gramatyce, co ja we 1775. napisoł archijepiskop [[Wenijamin Pucek-Grigorowicz|Wenijamin]], dzisio niyma używano<ref>«[http://elibrary.unatlib.ru/handle/123456789/25424 Сочинения, принадлежащие к вотской грамматике]»</ref>; *[[ukrajińsko godka|ukrajińsko]] – wkludzōno ôd [[Mychajło Maksymowycz|Mychajła Maksymowycza]] do jego forszlagu zopisu (tm. ''[[maksymowyczōwka]]''), ôznaczała ôna tam źwiynk [i], co zjawiōł sie na placu *o we zawartyj sylabie, do przikładu ''ко̂нь'' /kinʲ/ abo /kʲinʲ/ – kōń (dzisiejszy zopis: ''кінь'')<ref>Григорій Петрович Півторак: ''Максимовичівка'', we: {{cytuj ksiōnżkã|tytuł=Енциклопедія сучасної України, т. XVIII|redakcyjŏ=Іван Михайлович Дзюба|miyjsce=Київ|wydŏwnictwa=Інститут енциклопедичних досліджень НАН України|rok=2017|jynzyk=uk}}</ref>. == Ôbocz tyż == * [[O]] * [[cirkōmfleks]] {{Przipisy}} [[Kategoryjo:Ślabikorzowe abecadło]] [[Kategoryjo:Litery]] 7szfnb5nt34jat2kicccwvzgwznwhc6 391063 391059 2026-11-05T14:48:22Z Ozi 76 /* Historyczne użycie */ int. 391063 wikitext text/x-wiki {{Wyrůżńůny}} [[File:Latin letter O with circumflex.svg|right|240px]] '''Ôô''' – to je litera [[Łacińske abecadło|łaсińskigo alfabetu]] ze diakrytykym: [[o]] ze [[cirkōmfleks|cirkōmfleksym]]ym (doszkym). Używano we roztōmajtych godkach, miyndzy inkszymi we [[francusko godka|francuskij]], [[portugalsko godka|portugalskij]], [[wjetnamsko godka|wietnamskij]], [[kaszubsko godka|kaszubskij]], [[słowacko godka|słowackij]], a tyż [[ślōnsko godka|ślōnskij]], przi czym we niykerych wczaśnijszych forszlagach zopisu miała inkszy wert, niźli dzisio. Nojczyńścij ôznoczo jakosi modyfikacyjo źwiynku ôznoczanego literōm ''o'': jego dugi wariant, nazalizowany abo labializowany. == Użycie we ślōnskij godce == We [[Ślabikŏrzowy szrajbōnek|ślabikorzowym alfabecie]] litera ''ô'' (tyż: ''o z daszkym''<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://grzegorzkulik.pl/tastatura/| tytuł = Ślōnsko tastatura| autōr = Grzegorz Kulik| jynzyk = szl| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>) je używano do zopisu poczōntkowego ''o'', kere we wiynkszości dialektōw ulygo [[prelabializacyjo|prelabializacyji]]. Ta litera zapropōnowała we 2008. roku prof. [[Jolanta Tambor]]<ref>Jolanta Tambor: [https://www.sjikp.us.edu.pl/wp-content/uploads/2021/03/e-Godka-7.pdf Śląski alfabet], we: ''Śląsko godka'', s. 54.</ref>. Mo ôna pandialektalny karakter i czyto sie ja w zoleżności ôd wymołwy swojigo regiōnu: * pōłnocny Ślōnsk: [u̯ɔ], * połedniowy Ślōnsk: [ɔ]. W niykerych słowach te poczōntkowe ''o'' ([ɔ]) ulygo dalszymu ajchniyńciu do [o] (ntp. we słowach ''ôn'', ''ôsmy''), niy zaznoczo sie tego ale na piśmie. Litera ''o'' fōnguje przede wszyjskim na poczōntku słowa, nale może stoć tyż we strzodku, jeźli dodo sie prefiksy (ntp. ''po-'' + ''ôzprawiać'' = ''poôzprawiać'') abo skłodo sie słowa ze poruch korzyniōw (ntp. ''staroôbrzyndowce'' ôd ''stary'' i ''ôbrzynd''). {{Wiktionary|ô|en:ô#Silesian}} Litera ''ô'' może we fōngować tyż jak ôsobne słowo, prepozycyjo używano we roztōmajtych kōntekstach. Fōnkcjōnalnie ta litera ôdpado literze ''[[ò]]'' we wczaśniyjszym Wieczorkowym alfabecie; we Steuerowym zopisie używało sie na jeji placu w zoleżności ôd wymołwy zopisu ''[[uo (dwuznok)|uo]]'' abo ''[[o]]'' (przi ajchniyńciu: ''[[uů]]'', ''[[ů]]''. === Czynste felery === Niyrzodko idzie widzieć ludzi zapisować literōm ''ô'' kożdo sekwyncyjo źwiynkōw [u̯ɔ], chocioż podug prawidoł używo sie jij yno do zopisu prelabializacyje. To ôznoczo, iże idzie trefić zopis ''!ôpata'', ''!ôtrzik'' miost ''łopata'', ''łotrzik''. Ôsobliwie czynsto ta problyma trefio sie przi słowie ''łōński'' (felerny zopis: ''ôński'')<ref>Taki zopis idzie trefić miyndzy inkszymi u [https://wachtyrz.eu/od-dzisiej-slonsko-morawski-final-hokeja-o-majstra-ligi-czeskej/ Długosza], [https://web.archive.org/web/20241127025648/https://enowiny.pl/artykul,60072,cala-prawda-o-dawnym-gornictwie.html Fischera], [https://web.archive.org/web/20230926114929/https://www.enowiny.pl/artykul,45963,szkolno-wymiana-ze-francyje.html Grymliny], [https://web.archive.org/web/20230925022810/http://www.inkszo.pl/hanzlik-i-malgosia/ Inkszyj], [https://ojgyn.blogspot.com/2016/08/tyrpniono.html Kosmały], [https://wachtyrz.eu/chwila-z-godkom-brzidke-slowa/ G. Kulika], [http://sbc.org.pl/Content/152603/PDF/JS_05_2015.pdf M. Kulika], [https://dykcjonorz.eu/dykcjonorz/farorz/ Neblika], [https://wachtyrz.eu/slonzoki-razem-wywiad-wachtyrza/ Rocznioka], [https://wachtyrz.eu/krotko-a-korzynnie-3-reisememoiren-abo-kajs-richtig-a-niy-po-sielach/ Sowistscholla], [https://web.archive.org/web/20221112202231/https://jednoaktowka.pl/wp-content/uploads/2019/01/Jaednoaktowki_2018_NET-002.pdf Widery] a [https://web.archive.org/web/20231208190712/https://toszek.pl/download/attachment/31750/po_troszku_09_2022_225x320_net.pdf Wrazidły]</ref>, a to skuli skojarzynio brzmiynio tego słowa ze prepozycyjōm ''ôn''. == Historyczne ślōnske zopisy == === Jan Wypler === Piyrszym, fto wkludziōł ta litera do zopisu ślōnskij godki, bōł sinolog [[Jan Wypler]], kery przełożōł tyż pora wiyrszōm. Używoł ôn jij dlo wokala [o], ntp. ''Wiater z obłokôw zbiôł czorne chmury''<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://wachtyrz.eu/z-chinskiego-na-nasze-na-dlugo-przed-syniawa-cz-1| tytuł = Z chińskiego na nasze na długo przed Syniawą – cz. 1 | nazwisko = Syniawa | miano = Mirosław | ôpublikowany = Wachtyrz.eu | data = 2020-04-20 | jynzyk = pl | data dostympu = 2023-11-09}}</ref>. Za Wyplerym powtorzoł [[Bogdan Kallus]], kery wydoł we 2007. roku «Słownik gôrnoślônskij godki»<ref> {{cytuj ksiōnżkã|autōr=Bogdan Kallus|tytuł=Słownik gôrnoślônskij godki. Nowa propozycja zapisu "szkryft ślônski"|miyjsce=Katowice|wydŏwnictwa=Drukarnia Archidiecezjalna|rok=2007|strōn=239|ISBN=9788360367766}}</ref>. Spōłcześniy tyj litery dlo źwiynku [o] używo tyż Tomasz Wrona, do przikładu we powiarce «Môngolski wojok»<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://ctmyslowice.pl/artykul/podania-i-legendy-z-terenu/1244058| tytuł = Podania i legendy z terenu obecnych Mysłowic. Môngolski wojok| ôpublikowany = CTMyslowice.pl| autōr = Tomasz Wrona| data = 2011-11-20| jynzyk = szl| data dostympu = 2023-11-09}}</ref>. We spōłczesnyj ôrtografiji tymu źwiynkowi ôdpado litera ''[[ō]]''. === Wieczorkowa ôrtografijo === [[Grzegorz Wieczorek]] inszpirowoł sie przi tworzyńu [[Ślōnske abecadło Grzegorza Wieczorka|swojij ôrtografije]] kaszubskōm godkōm, kaj litery ''ô'' używo sie do zopisu kōntinuantōw downego dugigo *a (ntp. ''zelonô trôwa''). Wieczorek nadoł jij we ślōnskij gynau tyn sōm plac: ''zielónô trôwa''. Jeji wymołwa zoleży ôd regiōny Gōrnego Ślōnska: *we wszyjskich schodnich dialektach: [ɔ] *we zachodnich (ôpolskich) dialektach: dyftōng [ɔu̯] *we reliktowych połedniowo-zachodnich dialektach (ntp. sulkowskim): dyftōng [au̯] *we reliktowych połedniowo-cyntralnych dialektach (ntp. krzelickim): dyftōng [ɛu̯] Litery tyj używało sie tyż we inkszych słowach, w kerych schodnimu [ɔ] ôdpado zachodnie [ɔu̯], ntp. ''tôwarzistwo'', ''dôchtór''. We ślabikorzowym abecadle w tym samym placu używo sie litery ''[[ŏ]]'' (''zielōnŏ trŏwa''). ==== Czynste felery ==== Skuli tego, iże litera ''ô'' miała być stowiano przede wszyjskim na placu downego dugigo *a, moc ludzi, co używo schodnich dialektōw, autōmatycznie stowiało ja wszyńdźe tam, kaj we polskij godce godo sie [a], a we ślōnskij – [ɔ]. Dyftōngizacyje *a>ou niyma ale przed ''ł'', tōż winno sie bōło pisać niy ''òn gôdôł'', a ''òn gôdoł''. === Wenclowa ôrtografijo === We zopisie ôd [[Aleksandra Wencel|Aleksandry Wencel]], stworzōnym na bazie Steuerowyj ôrtografije dlo zapisowanio ôpolskigo dialektu, litery ''ô'' używo sie dlo dyftōngu [ɔu̯]. To ôznoczo, iże używo sie jij tak jak u Wieczorka dlo downego dugigo *a (ntp. ''źelōnô trôwa''), nale tyż we wszyjskich inkszych sytuacyjach, kaj dyftōng sie trefio (tyż tam, kaj dyftōngiczno wymołwa majōm tyż schodnie dialekta), ntp. ''hôzyntregle''<ref>Aleksandra Wencel: [http://www.math.uni.wroc.pl/~wencel/sil/slownik_sp.pdf Dykcjůnôrz ślų̊sko-polski (ŭoparty na ślų̊skej wymôwje ŭod wele Ŭopolô)]</ref>. == Użycie we słowiańskich godkach == [[File:Władysławowo - Chłapowo - znak drogowy.jpg|thumb|right|180px|Litery ''ô'' we kaszubskim mianie ''[[Władysławowo|Wiôlgô Wies]]'']] [[File:Tany006 cropped.jpg|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we słowackim mianie ''[[Tôň]]'']] === Kaszubsko === Litera ''ô'' (kasz. ''o z dakã'') je 24. litera we kaszubskim alfabecie<ref>''Ùchwôlënk nr 7/RKJ/10 z dnia 06.07.2010 r. w sprawie szëkù kaszëbsczégò abécadła'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2010, s. 115</ref>, wystympuje na placu downego dugigo *a, a jeji wymołwa zoleży ôd regiōnu: * nojczynstszo forma – [ɵ] * wele [[Wejherowo|Wejherowa]] a [[Luzino|Luzina]] – [ɔ], * strzodkowe dialekta – [ɨ] Tōż do przikładu słowo ''nôród'' (''norōd'') może być wymołwiane [ˈnɵrot], [ˈnɔrot] abo [ˈnɨrot]<ref>Macéj Banjdur: ''Vimòva vedle International Phonetic Alphabet (IPA)'', we: {{cytuj ksiōnżkã|autōr=Antoine de Saint-Exupéry|tytuł=Môłi princ. Z francëscjéwo jãzëka knigã przekłôd Macéj Banjdur|miyjsce=Złocieniec|wydŏwnictwa=Vëdôvjizna Skra|rok=2018|strōny=118|jynzyk=csb}}, s. 7</ref>. === Podlasko === We podlaskij literackij mikrogodce, co ja tworzi [[Jan Maksimjuk]], litery tyj używo sie dlo dyftōngu [u̯o], co powstowo na placu downego *o, do przikładu ''prôśba'' ['pru̯ozʲba] – prośba<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | nazwisko = Maksimjuk| miano = Jan | tytuł = Čom ne po-svojomu?| wydŏwca = Struha Editions| miyjsce = Biłostôk| rok = 2014| isbn = }}</ref>. === Słowacko === We słowackij godce litery ''ô'' (29. we alfabecie) używo sie dlo dyftōngu [u̯o], do przikładu. ''kôň'' [ku̯oɲ] – kōń<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | nazwisko = Stanislav| miano = Ján | tytuł = Dejiny slovenského jazyka I : Úvod a hláskoslovie| wydŏwca = Vydavateľstvo SAV| miyjsce = Bratislava| rok = 1956| isbn = }}</ref>. === Syrbsko-chorwacke === We [[bośńacko godka|bośniackij]], [[chorwacko godka|chorwackij]], [[czornogōrsko godka|czornogōrskij]] a [[syrbsko godka|syrbskij]] godce cirkōmfleks bywo używany do ôznaczynio na piśmie akcyntu przi hōmografach, do przikładu: ''kod'' (''u''), ''kôd'' (''kod''). Roz za czas litera ''ô'' bywo tyż używano jak ôznaczyniy ślōnio sie we potocznyj godce dwōch samogoskōw we jedna, do przikładu ''napisô'' na placu ''napisao'' (''napisoł'')<ref name="p2">{{Cytuj strōnã | tytuł = Угласти знак дужине | strōna = Српски језички атеље | url = http://www.srpskijezickiatelje.com/gramatika:akcenti#toc6 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120205192420/http://www.srpskijezickiatelje.com/gramatika:akcenti#toc6 | archive-date = 5. 2. 2012. | jynzyk = sr }}</ref>. == Użycie we inkszych godkach == [[File:L'Hôpital-Camfrout 02.JPG|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we francuskim mianie ''Hôpital'']] [[File:Wenvoe Glamorgan.jpg|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we walijskim mianie ''[[Gwenfô]]'']] [[File:So thong tin và truyen thong Lam Dong - sign.JPG|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we wietnamskim mianie ''Thông'', widać tyż wariant ''ồ'' we słowie ''đồng'']] *[[godka abenaki|abenaki]] – litera ''ô'' ôznoczo nosowy źwiynk [ɔ̃], do przikładu ''segôgw'' [səɡɔ̃ɡʷ] – skōnks. Roz za czas bywo zastympowano znakym ''8''<ref>Bach Emmon: ''Wôbanakiôdwawôgan: Sketch of Western Abenaki Grammar''</ref>; *[[aczechsko godka|aczechsko]] – ôznoczo źwiynk [o] (kej ôbyczne ''o'' czyto sie [ɔ]), do przikładu ''eungkôt'' [ɯŋkot] – ryba<ref>{{cytuj strōnã|url=https://bahasaaceh.com/2008/11/12/ejaan-bahasa-aceh/|tytuł=Ejaan Bahasa Aceh|strōna=bahasaaceh.com|data=2008-11-12|dostymp=2023-12-05}}</ref>. We [[szrift jawi|szrifcie jawi]], historycznie używanym we aczechskim piśmiynnictwie, łacińske litery ''o'', ''ô'', ''u'', ''w'' (źwiynki: [ɔ], [o], [u], [w]) sōm ôddowane tym samym znakym: ''و''; *[[afrikaans]] – ôznoczo duge [oː], nojczyńścij we słowach, w kerych dugi wokal je efektym zastympczego wzdużynio po tym, jak wylecioł źwiynk [g], do przikładu ''môre'' [ˈmɔː.rə] (ze nid. ''morgen'') – jutro<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.daytranslations.com/blog/afrikaans-and-dutch/|tytuł=Afrikaans and Dutch: Similarities, Differences and Updates|strōna=daytranslations.com|autōr=Day Translations Team|data=2018-01-29|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[angelsko godka|angelsko]] – bōła używano we XVIII storoczu, coby szporować plac we ksiōnżkach a cajtōngach tam, kaj dzisio używo sie ''ough'' (ze niywymołwianym ''gh''), do przikładu ''thorô'' miost ''thorough'' [ˈθʌɹə] – akuratny<ref>{{cytuj strōnã|url=https://theconversation.com/the-curious-incident-of-the-disappearing-french-circumflex-54668|tytuł=The curious incident of the disappearing French circumflex |strōna=theconversation.com|autōr=Dominic Glynn|data=2016-02-16|dostymp=2023-12-05|jynzyk=en}}</ref>; * [[francusko godka|francusko]] – litery ze cirkōmfleksym (''ô'', ''[[â]]'' a ''[[ê]]'') tuplikuje sie wypadniyńciym kōnsōnantōw przi ewolucyji ze ludowyj łaciny: ''hospitalum'' → ''hôpital'' (lazaryt), ''hostellum'' → ''hôtel'' (rothaus), ''rostire'' → ''rôtir'' (smażyć), costa → côte (brzyg). We tych słowach wymołwio sie zawarty wokal [o] na ôdmiana ôd ôbycznego ''o'' czytanego [ɔ], do przikładu: ''cote'' [kɔt] – sygnatura; côte [kot] – wybrzyże. Na połedniu Francyje a we niykerych kolōnialnych dialektach te ôzrōżniyniy na ôtwarte a zawarte wokale sie ale zatarło<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.lawlessfrench.com/pronunciation/circumflex/|tytuł=Circumflex: â, ê, î, ô, û|strōna=lawlessfrench.com|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[friulsko godka|friulsko]] – ôznoczo duge [oː] abo dyftōng [ou] (we zoleżności ôd dialektu), do przikładu ''pôc'' [poːk] abo [pouk] (ze łać. ''paucum'') – trocha<ref>{{cytuj strōnã|url=http://www.geocities.ws/rpontisso/alphabet.html|tytuł=The Furlan / Friulian Alphabet|strōna=www.geocities.ws|dostymp=2023-11-30}}</ref>; *[[grynlandzko godka|grynlandzko]] – litera ''ô'' bōła używano dlo dugigo [o:], nale ôd 1973. miost nij używo sie digrafu ''oo'', do przikładu słowo ''maamajooq'' [məːməjɔːq] – bebok do 1973. zapisowało sie ''mâmajôĸ''; *[[godka kri|kri]] – cirkōmfleksym zaznoczo sie dugość samogoski, tōż ''ô'' czyto sie [oː], do przikładu ''ôhtâwîmâw'' [oːhˈtɑː.wiːˌmɑːw] – fater, moc ale autorōw używo dlo dugości makrōna a pisze ''ō'' (ōhtāwīmāw)<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Jean Okimāsis and Arok Wolvengrey|tytuł=How to Spell it in Cree (The Standard Roman Orthography) |miyjsce=misāskwatōminihk|wydŏwnictwa=miywāsin ink|rok=2008|strōna=7|ISBN=9780978493509|jynzyk=en}}</ref>; *[[liguryjsko godka|liguryjsko]] – ôznoczo duge [u:], do przikładu ''òtôbre'' [ɔˈtuːbre] – paździyrnik<ref>{{Cytuj strōnã | url = http://www.zeneize.net/grafia/tutto.htm| tytuł = Tùtto e a-a spedîa| ôpublikowany = zeneize.net|data dostympu = 2023-12-06}}</ref>; *[[malagasko godka|malagasko]] – ôznoczo źwiynk [o] (kery wystympuje bezma yno we borgach ze cudzych godkōw), na ôdmiana ôd litery ''o'', kero czyto sie [u], je ale używano przede wszyjskim we dykcjōnorzach abo handbuchach, kej we kożdodziynnym użyciu pisze sie zaôbycz ajnfachowe ''o''; do przikładu ''filôzôfia'' – filozofijo; *[[portugalsko godka|portugalsko]] – ôznoczo zawarty źwiynk [o], we kōntrze do litery ''[[ó]]'', kero pokazuje ôtwarty źwiynk, do przikładu ''avô'' [ɐ'vo] – starzik (por. ''avó'' [ɐ'vɔ] – starka)<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.clubedoportugues.com.br/avo/|tytuł=Avô, avó e avo – quando usar cada um? |strōna=clubedoportugues.com.br|data=2021-05-24|dostymp=2023-12-06|jynzyk=pt}}</ref>; *[[godka romagnol|romagnol]] – ôznoczo dyftōng [oə̯], do przikładu ''amôr'' [ɐˈmoə̯ɾ] – przōniy<ref>Danielle Vitali: [http://www.dialettoromagnolo.it/uploads/5/2/4/2/52420601/pb-233-file-ortografiaromagnola.pdf L'ortografia romangnola (Scholarly project)]</ref>; *[[rōmōńsko godka|rōmōńsko]] – bōła używano do 1903. roku dlo źwiynku [ɨ] we słowach, kaj pochodziōł ôn ze historycznego *o. Po reformie bōła zamiyńōno na ''[[â]]'', do przikładu ''fôntână'' [fɨnˈtɨ.nə] – fōntanna (dzisiejszy zopis: ''fântână'')<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://catalin.francu.com/blog/2018/07/anger-vent-adunc-fontana/| tytuł = Ânger, vênt, adûnc, fôntână| autōr = Cătălin Frâncu| ôpublikowany = catalin.francu.com| data = 2018-07-04| jynzyk = ro| data dostympu = 2023-11-27}}</ref><ref>{{Cytuj strōnã | url = https://rumunski.info.pl/a/agsm,ortograficzne-reformy-jezyka-rumunskiego#| tytuł = Ortograficzne reformy języka rumuńskiego| autōr = Joanna Mikrut| ôpublikowany = rumunski.info.pl| data = 2018-03-31| jynzyk = pl| data dostympu = 2023-11-27}}</ref>; *[[godka tagalog|tagalog]] – pokazuje, iże wokal [o] na kōńcu słowa je akcyntowany, a tyż je pō nim krtaniowe zwarcie, do przikładu ''patawad pô'' [pɐˈtawɐd poʔ] – wyboczcie<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Komisyon sa Wikang Filipino|tytuł=Ortograpiyang pambansa|wydŏwnictwa=Komisyon sa Wikang Filipino |rok=2013|strōna=39|jynzyk=tl}}</ref>; *[[walijsko godka|walijsko]] – cirkōmfleksym ôznoczo sie duge wokale (chocioż niy wszyjske, litera bez diakrytyku tyż może być dugo), do przikładu ''dôl'' [doːl] – dolina<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.felinfach.com/pages/welsh-alphabet-welsh-vowels|tytuł=Wehsl alphabet - Welsh vowels - Yr wyddor Gymraeg|strōna=felinfach.com|autōr=Dominic Glynn|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[wjetnamsko godka|wietnamsko]] – ''ô'' ôznoczo źwiynk [ɤ] (litera ''o'' ôznoczo [ɔ]), do przikładu ''rô'' [zo˧˧] – szel. Jeźli na tyn źwiynk pado inkszy tōn, aniżeli piyrszy, stowio sie nad niōm dodatkowy diakratyk, skuli czego tworzi sie litera ze dwōma diakrytykami: **{{Unicode|Ồ ồ}} **{{Unicode|Ố ố}} **{{Unicode|Ổ ổ}} **{{Unicode|Ỗ ỗ}} **{{Unicode|Ộ ộ}}<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://vinpearl.com/en/alphabet-In-vietnamese-all-the-specific-details |tytuł = Alphabet in Vietnamese language: Useful facts and pronunciation guide |data = 2023-11-21| ôpublikowany = vinpearl.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref> :Sama litera ''ô'' może fōnkcjōniyrować jak ôsobne słowo, kere ôznoczo «paryzol», co bywo wykorzistowane jak mnymotechnika abo wic, dyć cirkōmfleks może przipōminać gynau paryzol<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.youtube.com/watch?v=uXQHdlTsf20 |autōr = Excellingo| tytuł = VIETNAMESE LETTER Ô #shorts | ôpublikowany = YouTube.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref>; *[[godka Xârâcùù|xârâcùù]] – cirkōmfleksym ôznoczo sie nosowość wokalu, do przikładu ''ngôô'' [ŋɔ̃ː] – my<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.omniglot.com/writing/xaracuu.htm| tytuł = Xârâcùù language and alphabet | ôpublikowany = omniglot.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref>. === Symbol we transliteracyji === Znok ''ô'' je używany we normie ISO 9 dlo transliteracyje cyrylickij litery ''[[ө]]'', używanyj miyndzy inkszymi we [[baszkirsko godka|baszkirskij]], [[karakałpacko godka|karakałpackij]], [[kazachsko godka|kazachskij]], [[mōngolsko godka|mōngolskij]] a [[tatarsko godka|tatarskij]] godce, w kerych ôznoczo źwiynki [ø], [œ], [o] abo [ɵ]<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:9:ed-2:v1:en | tytuł = ISO 9:1995(en) Information and documentation — Transliteration of Cyrillic characters into Latin characters — Slavic and non-Slavic languages | ôpublikowany = iso.org| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>. We normie ISO 15919 dlo transliteracyje szkriftu [[dewanagari]] znok ''ô'' ôdpado literze ''[[ऑ]]'', używanyj miyndzy inkszymi we [[awestyjsko godka|awestyjskij]], [[kaszmirsko godka|kaszmirskij]] a [[godka marathi|marathi]], w kerych je czytano jak [ɒ], [əː] abo [ɔ]<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:15919:ed-1:v1:en | tytuł = ISO 15919:2001(en) Information and documentation — Transliteration of Devanagari and related Indic scripts into Latin characters| ôpublikowany = iso.org| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>. == Ô jak miano == [[File:France Ô 2018.svg|thumb|right|180px|Logo telewizyje «France Ô»]] We 1998. we [[Francyjo|Francyji]] utworzōno bōło publiczno telewizyjo RFO Sat, kero we 2005. przemianowano bōło we «[[France Ô]]». Jeji głōwnym zadaniym bōło informiyrowaniy miyszkańcōw kōntinyntalnyj Francyje ô wydarzyńach we [[Zamorski departamynt|zamorskich departamyntach]] a [[Zamorsko spōlnota|spōlnotach]]. Litera «O» we mianie miała ôznaczać «Outre-mer» (zamorski). Cirkōmfleks mioł pokozać, iże kanał je ôtwarty na roztōmajte akcynta a dialekta. Ôkrōm tego dziynka cirkōmfleksowi szło być zicher, iże miano niy bydźe czytane jak «France 0» (France zéro)<ref>{{Cytuj strōnã|miano= Sandrine |nazwisko=Desroses |tytuł= France Ô remplace RFO Sat |url= http://www.afrik.com/article8158.html|date= 1 March 2005 |dostymp=12-11-2023 |jynzyk=fr}}</ref>. We 2008. utworzōno tyż bōło radyjowo stacyjo ô takim samym profilu – «Radio Ô». Dzisio ale fōnguje ôna pod inkszym mianym – «Outre-mer La Première» (Piyrszo Zamorsko)<ref> {{Cytuj strōnã | url = http://www.la1ere.fr/2013/06/20/21-juin-radio-outre-mer-1ere-fete-la-musique-43021.html| tytuł = 21 juin: Radio Outre-mer 1ère fête la musique!| autōr = David Ponchelet| ôpublikowany = la1ere.fr| data = 2013-06-20| jynzyk = fr| data dostympu = 2023-11-27}}</ref>. We mieście [[Levallois-Perret]] we Francyji znojduje sie restauracyjo ''Ô Restaurant''<ref>[https://www.venuereport.com/venue/o-restaurant/]</ref>. == Zopis brajlym == We francuskij, portugalskij a wietnamskij godce do zopisu litery ''ô'' we [[Brajl|alfabecie Braille'a]] używo sie szymla <1456> <span style="background:#e4e1e8">⠹</span>, we słowackij – <23456> <span style="background:#e4e1e8">⠾</span><ref name="p1">{{Cytuj strōnã | url = https://www.pharmabraille.com/wp-content/uploads/2014/11/World-Braille-Usage-Third-Edition-1.pdf| tytuł = World Braille Usage| autōr = International Council on English Braille| ôpublikowany = pharmabraille.com| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-28}}</ref>. We godce afrikaans ta litera niy mo włośnego znaku, używo sie sekwyncyje znakōw dlo cirkōmfleksu <12> a ''o'' <135>: <span style="background:#e4e1e8">⠘⠕</span><ref name="p1" />. We walijskij godce idyjo je tako sama, jyno dlo cirkōmfleksu używo sie znaku <4> i stoji ôn przed literōm ''o'': <span style="background:#e4e1e8">⠈⠕</span><ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.ukaaf.org/wp-content/uploads/2020/03/welsh-code-welsh-version.pdf| tytuł = Côd Braille Cymraeg| autōr = UK Association for Accessible Formats| ôpublikowany = ukaaf.org| jynzyk = cy| data dostympu = 2023-11-28}}</ref>. :{| class=wikitable |- align=center |[[File:Braille Ô.svg|100px]] <br> francuske, portugalske, wietnamske ô |[[File:Braille_Ù.svg|100px]] <br> słowacke ô |[[File:Braille_O.svg|100px]] [[File:Braille_Semicolon.svg|100px]] <br> ô we godkach afrikaans a tswana |[[File:Braille Accent.svg|100px]] [[File:Braille_O.svg|100px]] <br> walijske ô |} == Kodowaniy == {| class="standard" style="text-align: center" !width="25%"| Grafym !width="25%"| HTML !width="25%"| Unicode !width="25%"| [[TeX]] |- ! Ô | &amp;Ocirc; | U+00D4 | <code>\^O</code> |- ! ô | &amp;ocirc; | U+00F4 | <code>\^o</code> |} == Podobne litery == [[Image:Элемэнтар̌ъ для дзеци вейскихъ.pdf|page=6|thumb|180px|right|Polsko cyrylica za literōm ''ô'']] === Cyrylica === We cyrylicy idzie nad literōm ''[[о]]'' postawić cirkōmfleks, co bydzie wyglōndało: '''''о̂''''', gynau jak łacińsko litera. Tako litera bōła wkludzōno we niykerych alfabetach, nale dzisio je używano yno we poruch forszlagach [[rusińsko godka|rusińskij]] ôrtografije. Ôznoczo tam źwiynk [o], do przikładu: ''ко̂но̂плї'' – kōnopie. ==== Historyczne użycie ==== *[[karelsko godka|karelsko]] – litera ''о̂'' pojawiōła sie we wydurkowanyj we 1820. przełożōnyj na twerski dialekt Wanieliji ôd Matyjusza<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Новак| miano = Ирина Петровна| tytuł = Язык тверских карелов: четыре века истории| cajtōng = Ученые записки Петрозаводского государственного университета| wolumin = 43| wydanie = | strōny = 38—47| data = 2021 | doi = 10.15393/uchz.art.2021.678 | url = https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-tverskih-karelov-chetyre-veka-istorii/viewer|jynzyk = ru}}</ref>; *[[litewsko godka|litewsko]] – [[Stanisław Mikucki]] (Stanislavas Mikuckis) wkludźōł ja dlo forszlagu cyrylice, kaj ôznoczała dyftōng dzisio zapisowany jak ''uo'', do przikładu ''ишдо̂ти'' /ɪʃˈduɔtʲɪ/ – dować (łaciński zopis: ''išduoti''<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Лидия Николаевна Пиянзина|tytuł=Особенности передачи литовского языка кириллицей в 1864—1904гг.|miyjsce=Санкт-Петербург|wydŏwnictwa=Санкт-Петербургскийгосударственныйуниверситет|jynzyk=ru|rok=2011|strōn=86||gŏdka=ru}}</ref>); *[[marijsko godka|marijsko]] – do abecadła wkludziōł ja [[Andriej Albinski]] we XVIII st. dlo źwiynku [ø], we teroźnij ôrtografiji używo sie na jij plac litery ''[[ӧ]]''<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Иван Григорьевич Иванов|tytuł=Вехи марийской письменности|miyjsce=Йошкар-Ола|wydŏwnictwa=Марийский государственный университет|rok=2007|strōn=46||jynzyk=ru|strōny=16|nakład=300}}</ref>, do przikładu ''шю̂рго̂'' /ˈʃyɾɡø/ – gymba (dzisiejszy zopis; ''шӱргӧ''); *[[polsko godka|polsko]] – bōła użyto we polskim ślabikorzu we cyrylicy, wydanym we [[1865.]] we [[Pejtersburg|Pyjtersburg]]u (ôb. tyż.: [[polsko cyrylica]]). Stoła ôna na placu polskigo łacińskigo ''ó'', ntp. ''бо̂гъ'' /buk/ – bōg (łaciński zopis: ''bóg'')<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | tytuł = Элемэнтар̌ъ для дзеци вейскихъ| miyjsce = Pyjterburg| rok = 1865|jynzyk=pl}}</ref>; *[[syrbsko godka|syrbsko]] – analogicznie do ôpisanego [[Ô#Syrbsko-chorwacko|wyżyj]] użycio łacińskij litery ''ô'' bywo używano tyż cyryliczno ''о̂'', do przikładu ''ко̂д'' abo ''написо̂''<ref name="p2" />; *[[udmurcko godka|udmurcko]] – pojawiōła sie we gramatyce, co ja we 1775. napisoł archijepiskop [[Wenijamin Pucek-Grigorowicz|Wenijamin]], dzisio niyma używano<ref>«[http://elibrary.unatlib.ru/handle/123456789/25424 Сочинения, принадлежащие к вотской грамматике]»</ref>; *[[ukrajińsko godka|ukrajińsko]] – wkludzōno ôd [[Mychajło Maksymowycz|Mychajła Maksymowycza]] do jego forszlagu zopisu (tm. ''[[maksymowyczōwka]]''), ôznaczała ôna tam źwiynk [i], co zjawiōł sie na placu *o we zawartyj sylabie, do przikładu ''ко̂нь'' /kinʲ/ abo /kʲinʲ/ – kōń (dzisiejszy zopis: ''кінь'')<ref>Григорій Петрович Півторак: ''Максимовичівка'', we: {{cytuj ksiōnżkã|tytuł=Енциклопедія сучасної України, т. XVIII|redakcyjŏ=Іван Михайлович Дзюба|miyjsce=Київ|wydŏwnictwa=Інститут енциклопедичних досліджень НАН України|rok=2017|jynzyk=uk}}</ref>. == Ôbocz tyż == * [[O]] * [[cirkōmfleks]] {{Przipisy}} [[Kategoryjo:Ślabikorzowe abecadło]] [[Kategoryjo:Litery]] pw6plnjny0kbs2elb7vum9p3l4nz7a8 391064 391063 2026-11-05T21:14:02Z Ozi 76 /* Zopis brajlym */ 391064 wikitext text/x-wiki {{Wyrůżńůny}} [[File:Latin letter O with circumflex.svg|right|240px]] '''Ôô''' – to je litera [[Łacińske abecadło|łaсińskigo alfabetu]] ze diakrytykym: [[o]] ze [[cirkōmfleks|cirkōmfleksym]]ym (doszkym). Używano we roztōmajtych godkach, miyndzy inkszymi we [[francusko godka|francuskij]], [[portugalsko godka|portugalskij]], [[wjetnamsko godka|wietnamskij]], [[kaszubsko godka|kaszubskij]], [[słowacko godka|słowackij]], a tyż [[ślōnsko godka|ślōnskij]], przi czym we niykerych wczaśnijszych forszlagach zopisu miała inkszy wert, niźli dzisio. Nojczyńścij ôznoczo jakosi modyfikacyjo źwiynku ôznoczanego literōm ''o'': jego dugi wariant, nazalizowany abo labializowany. == Użycie we ślōnskij godce == We [[Ślabikŏrzowy szrajbōnek|ślabikorzowym alfabecie]] litera ''ô'' (tyż: ''o z daszkym''<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://grzegorzkulik.pl/tastatura/| tytuł = Ślōnsko tastatura| autōr = Grzegorz Kulik| jynzyk = szl| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>) je używano do zopisu poczōntkowego ''o'', kere we wiynkszości dialektōw ulygo [[prelabializacyjo|prelabializacyji]]. Ta litera zapropōnowała we 2008. roku prof. [[Jolanta Tambor]]<ref>Jolanta Tambor: [https://www.sjikp.us.edu.pl/wp-content/uploads/2021/03/e-Godka-7.pdf Śląski alfabet], we: ''Śląsko godka'', s. 54.</ref>. Mo ôna pandialektalny karakter i czyto sie ja w zoleżności ôd wymołwy swojigo regiōnu: * pōłnocny Ślōnsk: [u̯ɔ], * połedniowy Ślōnsk: [ɔ]. W niykerych słowach te poczōntkowe ''o'' ([ɔ]) ulygo dalszymu ajchniyńciu do [o] (ntp. we słowach ''ôn'', ''ôsmy''), niy zaznoczo sie tego ale na piśmie. Litera ''o'' fōnguje przede wszyjskim na poczōntku słowa, nale może stoć tyż we strzodku, jeźli dodo sie prefiksy (ntp. ''po-'' + ''ôzprawiać'' = ''poôzprawiać'') abo skłodo sie słowa ze poruch korzyniōw (ntp. ''staroôbrzyndowce'' ôd ''stary'' i ''ôbrzynd''). {{Wiktionary|ô|en:ô#Silesian}} Litera ''ô'' może we fōngować tyż jak ôsobne słowo, prepozycyjo używano we roztōmajtych kōntekstach. Fōnkcjōnalnie ta litera ôdpado literze ''[[ò]]'' we wczaśniyjszym Wieczorkowym alfabecie; we Steuerowym zopisie używało sie na jeji placu w zoleżności ôd wymołwy zopisu ''[[uo (dwuznok)|uo]]'' abo ''[[o]]'' (przi ajchniyńciu: ''[[uů]]'', ''[[ů]]''. === Czynste felery === Niyrzodko idzie widzieć ludzi zapisować literōm ''ô'' kożdo sekwyncyjo źwiynkōw [u̯ɔ], chocioż podug prawidoł używo sie jij yno do zopisu prelabializacyje. To ôznoczo, iże idzie trefić zopis ''!ôpata'', ''!ôtrzik'' miost ''łopata'', ''łotrzik''. Ôsobliwie czynsto ta problyma trefio sie przi słowie ''łōński'' (felerny zopis: ''ôński'')<ref>Taki zopis idzie trefić miyndzy inkszymi u [https://wachtyrz.eu/od-dzisiej-slonsko-morawski-final-hokeja-o-majstra-ligi-czeskej/ Długosza], [https://web.archive.org/web/20241127025648/https://enowiny.pl/artykul,60072,cala-prawda-o-dawnym-gornictwie.html Fischera], [https://web.archive.org/web/20230926114929/https://www.enowiny.pl/artykul,45963,szkolno-wymiana-ze-francyje.html Grymliny], [https://web.archive.org/web/20230925022810/http://www.inkszo.pl/hanzlik-i-malgosia/ Inkszyj], [https://ojgyn.blogspot.com/2016/08/tyrpniono.html Kosmały], [https://wachtyrz.eu/chwila-z-godkom-brzidke-slowa/ G. Kulika], [http://sbc.org.pl/Content/152603/PDF/JS_05_2015.pdf M. Kulika], [https://dykcjonorz.eu/dykcjonorz/farorz/ Neblika], [https://wachtyrz.eu/slonzoki-razem-wywiad-wachtyrza/ Rocznioka], [https://wachtyrz.eu/krotko-a-korzynnie-3-reisememoiren-abo-kajs-richtig-a-niy-po-sielach/ Sowistscholla], [https://web.archive.org/web/20221112202231/https://jednoaktowka.pl/wp-content/uploads/2019/01/Jaednoaktowki_2018_NET-002.pdf Widery] a [https://web.archive.org/web/20231208190712/https://toszek.pl/download/attachment/31750/po_troszku_09_2022_225x320_net.pdf Wrazidły]</ref>, a to skuli skojarzynio brzmiynio tego słowa ze prepozycyjōm ''ôn''. == Historyczne ślōnske zopisy == === Jan Wypler === Piyrszym, fto wkludziōł ta litera do zopisu ślōnskij godki, bōł sinolog [[Jan Wypler]], kery przełożōł tyż pora wiyrszōm. Używoł ôn jij dlo wokala [o], ntp. ''Wiater z obłokôw zbiôł czorne chmury''<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://wachtyrz.eu/z-chinskiego-na-nasze-na-dlugo-przed-syniawa-cz-1| tytuł = Z chińskiego na nasze na długo przed Syniawą – cz. 1 | nazwisko = Syniawa | miano = Mirosław | ôpublikowany = Wachtyrz.eu | data = 2020-04-20 | jynzyk = pl | data dostympu = 2023-11-09}}</ref>. Za Wyplerym powtorzoł [[Bogdan Kallus]], kery wydoł we 2007. roku «Słownik gôrnoślônskij godki»<ref> {{cytuj ksiōnżkã|autōr=Bogdan Kallus|tytuł=Słownik gôrnoślônskij godki. Nowa propozycja zapisu "szkryft ślônski"|miyjsce=Katowice|wydŏwnictwa=Drukarnia Archidiecezjalna|rok=2007|strōn=239|ISBN=9788360367766}}</ref>. Spōłcześniy tyj litery dlo źwiynku [o] używo tyż Tomasz Wrona, do przikładu we powiarce «Môngolski wojok»<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://ctmyslowice.pl/artykul/podania-i-legendy-z-terenu/1244058| tytuł = Podania i legendy z terenu obecnych Mysłowic. Môngolski wojok| ôpublikowany = CTMyslowice.pl| autōr = Tomasz Wrona| data = 2011-11-20| jynzyk = szl| data dostympu = 2023-11-09}}</ref>. We spōłczesnyj ôrtografiji tymu źwiynkowi ôdpado litera ''[[ō]]''. === Wieczorkowa ôrtografijo === [[Grzegorz Wieczorek]] inszpirowoł sie przi tworzyńu [[Ślōnske abecadło Grzegorza Wieczorka|swojij ôrtografije]] kaszubskōm godkōm, kaj litery ''ô'' używo sie do zopisu kōntinuantōw downego dugigo *a (ntp. ''zelonô trôwa''). Wieczorek nadoł jij we ślōnskij gynau tyn sōm plac: ''zielónô trôwa''. Jeji wymołwa zoleży ôd regiōny Gōrnego Ślōnska: *we wszyjskich schodnich dialektach: [ɔ] *we zachodnich (ôpolskich) dialektach: dyftōng [ɔu̯] *we reliktowych połedniowo-zachodnich dialektach (ntp. sulkowskim): dyftōng [au̯] *we reliktowych połedniowo-cyntralnych dialektach (ntp. krzelickim): dyftōng [ɛu̯] Litery tyj używało sie tyż we inkszych słowach, w kerych schodnimu [ɔ] ôdpado zachodnie [ɔu̯], ntp. ''tôwarzistwo'', ''dôchtór''. We ślabikorzowym abecadle w tym samym placu używo sie litery ''[[ŏ]]'' (''zielōnŏ trŏwa''). ==== Czynste felery ==== Skuli tego, iże litera ''ô'' miała być stowiano przede wszyjskim na placu downego dugigo *a, moc ludzi, co używo schodnich dialektōw, autōmatycznie stowiało ja wszyńdźe tam, kaj we polskij godce godo sie [a], a we ślōnskij – [ɔ]. Dyftōngizacyje *a>ou niyma ale przed ''ł'', tōż winno sie bōło pisać niy ''òn gôdôł'', a ''òn gôdoł''. === Wenclowa ôrtografijo === We zopisie ôd [[Aleksandra Wencel|Aleksandry Wencel]], stworzōnym na bazie Steuerowyj ôrtografije dlo zapisowanio ôpolskigo dialektu, litery ''ô'' używo sie dlo dyftōngu [ɔu̯]. To ôznoczo, iże używo sie jij tak jak u Wieczorka dlo downego dugigo *a (ntp. ''źelōnô trôwa''), nale tyż we wszyjskich inkszych sytuacyjach, kaj dyftōng sie trefio (tyż tam, kaj dyftōngiczno wymołwa majōm tyż schodnie dialekta), ntp. ''hôzyntregle''<ref>Aleksandra Wencel: [http://www.math.uni.wroc.pl/~wencel/sil/slownik_sp.pdf Dykcjůnôrz ślų̊sko-polski (ŭoparty na ślų̊skej wymôwje ŭod wele Ŭopolô)]</ref>. == Użycie we słowiańskich godkach == [[File:Władysławowo - Chłapowo - znak drogowy.jpg|thumb|right|180px|Litery ''ô'' we kaszubskim mianie ''[[Władysławowo|Wiôlgô Wies]]'']] [[File:Tany006 cropped.jpg|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we słowackim mianie ''[[Tôň]]'']] === Kaszubsko === Litera ''ô'' (kasz. ''o z dakã'') je 24. litera we kaszubskim alfabecie<ref>''Ùchwôlënk nr 7/RKJ/10 z dnia 06.07.2010 r. w sprawie szëkù kaszëbsczégò abécadła'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2010, s. 115</ref>, wystympuje na placu downego dugigo *a, a jeji wymołwa zoleży ôd regiōnu: * nojczynstszo forma – [ɵ] * wele [[Wejherowo|Wejherowa]] a [[Luzino|Luzina]] – [ɔ], * strzodkowe dialekta – [ɨ] Tōż do przikładu słowo ''nôród'' (''norōd'') może być wymołwiane [ˈnɵrot], [ˈnɔrot] abo [ˈnɨrot]<ref>Macéj Banjdur: ''Vimòva vedle International Phonetic Alphabet (IPA)'', we: {{cytuj ksiōnżkã|autōr=Antoine de Saint-Exupéry|tytuł=Môłi princ. Z francëscjéwo jãzëka knigã przekłôd Macéj Banjdur|miyjsce=Złocieniec|wydŏwnictwa=Vëdôvjizna Skra|rok=2018|strōny=118|jynzyk=csb}}, s. 7</ref>. === Podlasko === We podlaskij literackij mikrogodce, co ja tworzi [[Jan Maksimjuk]], litery tyj używo sie dlo dyftōngu [u̯o], co powstowo na placu downego *o, do przikładu ''prôśba'' ['pru̯ozʲba] – prośba<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | nazwisko = Maksimjuk| miano = Jan | tytuł = Čom ne po-svojomu?| wydŏwca = Struha Editions| miyjsce = Biłostôk| rok = 2014| isbn = }}</ref>. === Słowacko === We słowackij godce litery ''ô'' (29. we alfabecie) używo sie dlo dyftōngu [u̯o], do przikładu. ''kôň'' [ku̯oɲ] – kōń<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | nazwisko = Stanislav| miano = Ján | tytuł = Dejiny slovenského jazyka I : Úvod a hláskoslovie| wydŏwca = Vydavateľstvo SAV| miyjsce = Bratislava| rok = 1956| isbn = }}</ref>. === Syrbsko-chorwacke === We [[bośńacko godka|bośniackij]], [[chorwacko godka|chorwackij]], [[czornogōrsko godka|czornogōrskij]] a [[syrbsko godka|syrbskij]] godce cirkōmfleks bywo używany do ôznaczynio na piśmie akcyntu przi hōmografach, do przikładu: ''kod'' (''u''), ''kôd'' (''kod''). Roz za czas litera ''ô'' bywo tyż używano jak ôznaczyniy ślōnio sie we potocznyj godce dwōch samogoskōw we jedna, do przikładu ''napisô'' na placu ''napisao'' (''napisoł'')<ref name="p2">{{Cytuj strōnã | tytuł = Угласти знак дужине | strōna = Српски језички атеље | url = http://www.srpskijezickiatelje.com/gramatika:akcenti#toc6 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120205192420/http://www.srpskijezickiatelje.com/gramatika:akcenti#toc6 | archive-date = 5. 2. 2012. | jynzyk = sr }}</ref>. == Użycie we inkszych godkach == [[File:L'Hôpital-Camfrout 02.JPG|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we francuskim mianie ''Hôpital'']] [[File:Wenvoe Glamorgan.jpg|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we walijskim mianie ''[[Gwenfô]]'']] [[File:So thong tin và truyen thong Lam Dong - sign.JPG|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we wietnamskim mianie ''Thông'', widać tyż wariant ''ồ'' we słowie ''đồng'']] *[[godka abenaki|abenaki]] – litera ''ô'' ôznoczo nosowy źwiynk [ɔ̃], do przikładu ''segôgw'' [səɡɔ̃ɡʷ] – skōnks. Roz za czas bywo zastympowano znakym ''8''<ref>Bach Emmon: ''Wôbanakiôdwawôgan: Sketch of Western Abenaki Grammar''</ref>; *[[aczechsko godka|aczechsko]] – ôznoczo źwiynk [o] (kej ôbyczne ''o'' czyto sie [ɔ]), do przikładu ''eungkôt'' [ɯŋkot] – ryba<ref>{{cytuj strōnã|url=https://bahasaaceh.com/2008/11/12/ejaan-bahasa-aceh/|tytuł=Ejaan Bahasa Aceh|strōna=bahasaaceh.com|data=2008-11-12|dostymp=2023-12-05}}</ref>. We [[szrift jawi|szrifcie jawi]], historycznie używanym we aczechskim piśmiynnictwie, łacińske litery ''o'', ''ô'', ''u'', ''w'' (źwiynki: [ɔ], [o], [u], [w]) sōm ôddowane tym samym znakym: ''و''; *[[afrikaans]] – ôznoczo duge [oː], nojczyńścij we słowach, w kerych dugi wokal je efektym zastympczego wzdużynio po tym, jak wylecioł źwiynk [g], do przikładu ''môre'' [ˈmɔː.rə] (ze nid. ''morgen'') – jutro<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.daytranslations.com/blog/afrikaans-and-dutch/|tytuł=Afrikaans and Dutch: Similarities, Differences and Updates|strōna=daytranslations.com|autōr=Day Translations Team|data=2018-01-29|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[angelsko godka|angelsko]] – bōła używano we XVIII storoczu, coby szporować plac we ksiōnżkach a cajtōngach tam, kaj dzisio używo sie ''ough'' (ze niywymołwianym ''gh''), do przikładu ''thorô'' miost ''thorough'' [ˈθʌɹə] – akuratny<ref>{{cytuj strōnã|url=https://theconversation.com/the-curious-incident-of-the-disappearing-french-circumflex-54668|tytuł=The curious incident of the disappearing French circumflex |strōna=theconversation.com|autōr=Dominic Glynn|data=2016-02-16|dostymp=2023-12-05|jynzyk=en}}</ref>; * [[francusko godka|francusko]] – litery ze cirkōmfleksym (''ô'', ''[[â]]'' a ''[[ê]]'') tuplikuje sie wypadniyńciym kōnsōnantōw przi ewolucyji ze ludowyj łaciny: ''hospitalum'' → ''hôpital'' (lazaryt), ''hostellum'' → ''hôtel'' (rothaus), ''rostire'' → ''rôtir'' (smażyć), costa → côte (brzyg). We tych słowach wymołwio sie zawarty wokal [o] na ôdmiana ôd ôbycznego ''o'' czytanego [ɔ], do przikładu: ''cote'' [kɔt] – sygnatura; côte [kot] – wybrzyże. Na połedniu Francyje a we niykerych kolōnialnych dialektach te ôzrōżniyniy na ôtwarte a zawarte wokale sie ale zatarło<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.lawlessfrench.com/pronunciation/circumflex/|tytuł=Circumflex: â, ê, î, ô, û|strōna=lawlessfrench.com|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[friulsko godka|friulsko]] – ôznoczo duge [oː] abo dyftōng [ou] (we zoleżności ôd dialektu), do przikładu ''pôc'' [poːk] abo [pouk] (ze łać. ''paucum'') – trocha<ref>{{cytuj strōnã|url=http://www.geocities.ws/rpontisso/alphabet.html|tytuł=The Furlan / Friulian Alphabet|strōna=www.geocities.ws|dostymp=2023-11-30}}</ref>; *[[grynlandzko godka|grynlandzko]] – litera ''ô'' bōła używano dlo dugigo [o:], nale ôd 1973. miost nij używo sie digrafu ''oo'', do przikładu słowo ''maamajooq'' [məːməjɔːq] – bebok do 1973. zapisowało sie ''mâmajôĸ''; *[[godka kri|kri]] – cirkōmfleksym zaznoczo sie dugość samogoski, tōż ''ô'' czyto sie [oː], do przikładu ''ôhtâwîmâw'' [oːhˈtɑː.wiːˌmɑːw] – fater, moc ale autorōw używo dlo dugości makrōna a pisze ''ō'' (ōhtāwīmāw)<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Jean Okimāsis and Arok Wolvengrey|tytuł=How to Spell it in Cree (The Standard Roman Orthography) |miyjsce=misāskwatōminihk|wydŏwnictwa=miywāsin ink|rok=2008|strōna=7|ISBN=9780978493509|jynzyk=en}}</ref>; *[[liguryjsko godka|liguryjsko]] – ôznoczo duge [u:], do przikładu ''òtôbre'' [ɔˈtuːbre] – paździyrnik<ref>{{Cytuj strōnã | url = http://www.zeneize.net/grafia/tutto.htm| tytuł = Tùtto e a-a spedîa| ôpublikowany = zeneize.net|data dostympu = 2023-12-06}}</ref>; *[[malagasko godka|malagasko]] – ôznoczo źwiynk [o] (kery wystympuje bezma yno we borgach ze cudzych godkōw), na ôdmiana ôd litery ''o'', kero czyto sie [u], je ale używano przede wszyjskim we dykcjōnorzach abo handbuchach, kej we kożdodziynnym użyciu pisze sie zaôbycz ajnfachowe ''o''; do przikładu ''filôzôfia'' – filozofijo; *[[portugalsko godka|portugalsko]] – ôznoczo zawarty źwiynk [o], we kōntrze do litery ''[[ó]]'', kero pokazuje ôtwarty źwiynk, do przikładu ''avô'' [ɐ'vo] – starzik (por. ''avó'' [ɐ'vɔ] – starka)<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.clubedoportugues.com.br/avo/|tytuł=Avô, avó e avo – quando usar cada um? |strōna=clubedoportugues.com.br|data=2021-05-24|dostymp=2023-12-06|jynzyk=pt}}</ref>; *[[godka romagnol|romagnol]] – ôznoczo dyftōng [oə̯], do przikładu ''amôr'' [ɐˈmoə̯ɾ] – przōniy<ref>Danielle Vitali: [http://www.dialettoromagnolo.it/uploads/5/2/4/2/52420601/pb-233-file-ortografiaromagnola.pdf L'ortografia romangnola (Scholarly project)]</ref>; *[[rōmōńsko godka|rōmōńsko]] – bōła używano do 1903. roku dlo źwiynku [ɨ] we słowach, kaj pochodziōł ôn ze historycznego *o. Po reformie bōła zamiyńōno na ''[[â]]'', do przikładu ''fôntână'' [fɨnˈtɨ.nə] – fōntanna (dzisiejszy zopis: ''fântână'')<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://catalin.francu.com/blog/2018/07/anger-vent-adunc-fontana/| tytuł = Ânger, vênt, adûnc, fôntână| autōr = Cătălin Frâncu| ôpublikowany = catalin.francu.com| data = 2018-07-04| jynzyk = ro| data dostympu = 2023-11-27}}</ref><ref>{{Cytuj strōnã | url = https://rumunski.info.pl/a/agsm,ortograficzne-reformy-jezyka-rumunskiego#| tytuł = Ortograficzne reformy języka rumuńskiego| autōr = Joanna Mikrut| ôpublikowany = rumunski.info.pl| data = 2018-03-31| jynzyk = pl| data dostympu = 2023-11-27}}</ref>; *[[godka tagalog|tagalog]] – pokazuje, iże wokal [o] na kōńcu słowa je akcyntowany, a tyż je pō nim krtaniowe zwarcie, do przikładu ''patawad pô'' [pɐˈtawɐd poʔ] – wyboczcie<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Komisyon sa Wikang Filipino|tytuł=Ortograpiyang pambansa|wydŏwnictwa=Komisyon sa Wikang Filipino |rok=2013|strōna=39|jynzyk=tl}}</ref>; *[[walijsko godka|walijsko]] – cirkōmfleksym ôznoczo sie duge wokale (chocioż niy wszyjske, litera bez diakrytyku tyż może być dugo), do przikładu ''dôl'' [doːl] – dolina<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.felinfach.com/pages/welsh-alphabet-welsh-vowels|tytuł=Wehsl alphabet - Welsh vowels - Yr wyddor Gymraeg|strōna=felinfach.com|autōr=Dominic Glynn|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[wjetnamsko godka|wietnamsko]] – ''ô'' ôznoczo źwiynk [ɤ] (litera ''o'' ôznoczo [ɔ]), do przikładu ''rô'' [zo˧˧] – szel. Jeźli na tyn źwiynk pado inkszy tōn, aniżeli piyrszy, stowio sie nad niōm dodatkowy diakratyk, skuli czego tworzi sie litera ze dwōma diakrytykami: **{{Unicode|Ồ ồ}} **{{Unicode|Ố ố}} **{{Unicode|Ổ ổ}} **{{Unicode|Ỗ ỗ}} **{{Unicode|Ộ ộ}}<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://vinpearl.com/en/alphabet-In-vietnamese-all-the-specific-details |tytuł = Alphabet in Vietnamese language: Useful facts and pronunciation guide |data = 2023-11-21| ôpublikowany = vinpearl.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref> :Sama litera ''ô'' może fōnkcjōniyrować jak ôsobne słowo, kere ôznoczo «paryzol», co bywo wykorzistowane jak mnymotechnika abo wic, dyć cirkōmfleks może przipōminać gynau paryzol<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.youtube.com/watch?v=uXQHdlTsf20 |autōr = Excellingo| tytuł = VIETNAMESE LETTER Ô #shorts | ôpublikowany = YouTube.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref>; *[[godka Xârâcùù|xârâcùù]] – cirkōmfleksym ôznoczo sie nosowość wokalu, do przikładu ''ngôô'' [ŋɔ̃ː] – my<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.omniglot.com/writing/xaracuu.htm| tytuł = Xârâcùù language and alphabet | ôpublikowany = omniglot.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref>. === Symbol we transliteracyji === Znok ''ô'' je używany we normie ISO 9 dlo transliteracyje cyrylickij litery ''[[ө]]'', używanyj miyndzy inkszymi we [[baszkirsko godka|baszkirskij]], [[karakałpacko godka|karakałpackij]], [[kazachsko godka|kazachskij]], [[mōngolsko godka|mōngolskij]] a [[tatarsko godka|tatarskij]] godce, w kerych ôznoczo źwiynki [ø], [œ], [o] abo [ɵ]<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:9:ed-2:v1:en | tytuł = ISO 9:1995(en) Information and documentation — Transliteration of Cyrillic characters into Latin characters — Slavic and non-Slavic languages | ôpublikowany = iso.org| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>. We normie ISO 15919 dlo transliteracyje szkriftu [[dewanagari]] znok ''ô'' ôdpado literze ''[[ऑ]]'', używanyj miyndzy inkszymi we [[awestyjsko godka|awestyjskij]], [[kaszmirsko godka|kaszmirskij]] a [[godka marathi|marathi]], w kerych je czytano jak [ɒ], [əː] abo [ɔ]<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:15919:ed-1:v1:en | tytuł = ISO 15919:2001(en) Information and documentation — Transliteration of Devanagari and related Indic scripts into Latin characters| ôpublikowany = iso.org| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>. == Ô jak miano == [[File:France Ô 2018.svg|thumb|right|180px|Logo telewizyje «France Ô»]] We 1998. we [[Francyjo|Francyji]] utworzōno bōło publiczno telewizyjo RFO Sat, kero we 2005. przemianowano bōło we «[[France Ô]]». Jeji głōwnym zadaniym bōło informiyrowaniy miyszkańcōw kōntinyntalnyj Francyje ô wydarzyńach we [[Zamorski departamynt|zamorskich departamyntach]] a [[Zamorsko spōlnota|spōlnotach]]. Litera «O» we mianie miała ôznaczać «Outre-mer» (zamorski). Cirkōmfleks mioł pokozać, iże kanał je ôtwarty na roztōmajte akcynta a dialekta. Ôkrōm tego dziynka cirkōmfleksowi szło być zicher, iże miano niy bydźe czytane jak «France 0» (France zéro)<ref>{{Cytuj strōnã|miano= Sandrine |nazwisko=Desroses |tytuł= France Ô remplace RFO Sat |url= http://www.afrik.com/article8158.html|date= 1 March 2005 |dostymp=12-11-2023 |jynzyk=fr}}</ref>. We 2008. utworzōno tyż bōło radyjowo stacyjo ô takim samym profilu – «Radio Ô». Dzisio ale fōnguje ôna pod inkszym mianym – «Outre-mer La Première» (Piyrszo Zamorsko)<ref> {{Cytuj strōnã | url = http://www.la1ere.fr/2013/06/20/21-juin-radio-outre-mer-1ere-fete-la-musique-43021.html| tytuł = 21 juin: Radio Outre-mer 1ère fête la musique!| autōr = David Ponchelet| ôpublikowany = la1ere.fr| data = 2013-06-20| jynzyk = fr| data dostympu = 2023-11-27}}</ref>. We mieście [[Levallois-Perret]] we Francyji znojduje sie restauracyjo ''Ô Restaurant''<ref>[https://www.venuereport.com/venue/o-restaurant/]</ref>. == Zopis brajlym == We francuskij, portugalskij a wietnamskij godce do zopisu litery ''ô'' we [[Brajl|alfabecie Braille'a]] używo sie szymla <1456> <span style="background:#e4e1e8">⠹</span>, we słowackij – <23456> <span style="background:#e4e1e8">⠾</span><ref name="p1">{{Cytuj strōnã | url = https://www.pharmabraille.com/wp-content/uploads/2014/11/World-Braille-Usage-Third-Edition-1.pdf| tytuł = World Braille Usage| autōr = International Council on English Braille| ôpublikowany = pharmabraille.com| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-28}}</ref>. We godce afrikaans ta litera niy mo włośnego znaku, używo sie sekwyncyje znakōw dlo cirkōmfleksu <12> a ''o'' <135>: <span style="background:#e4e1e8">⠘⠕</span><ref name="p1" />. We walijskij godce idyjo je tako sama, jyno dlo cirkōmfleksu używo sie znaku <4> i stoji ôn przed literōm ''o'': <span style="background:#e4e1e8">⠈⠕</span><ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.ukaaf.org/wp-content/uploads/2020/03/welsh-code-welsh-version.pdf| tytuł = Côd Braille Cymraeg| autōr = UK Association for Accessible Formats| ôpublikowany = ukaaf.org| jynzyk = cy| data dostympu = 2023-11-28}}</ref>. Dlo ślōnskij godki niyma ustalōnego zopisu diakrytykōw brajlym. :{| class=wikitable |- align=center |[[File:Braille Ô.svg|100px]] <br> francuske, portugalske, wietnamske ô |[[File:Braille_Ù.svg|100px]] <br> słowacke ô |[[File:Braille_O.svg|100px]] [[File:Braille_Semicolon.svg|100px]] <br> ô we godkach afrikaans a tswana |[[File:Braille Accent.svg|100px]] [[File:Braille_O.svg|100px]] <br> walijske ô |} == Kodowaniy == {| class="standard" style="text-align: center" !width="25%"| Grafym !width="25%"| HTML !width="25%"| Unicode !width="25%"| [[TeX]] |- ! Ô | &amp;Ocirc; | U+00D4 | <code>\^O</code> |- ! ô | &amp;ocirc; | U+00F4 | <code>\^o</code> |} == Podobne litery == [[Image:Элемэнтар̌ъ для дзеци вейскихъ.pdf|page=6|thumb|180px|right|Polsko cyrylica za literōm ''ô'']] === Cyrylica === We cyrylicy idzie nad literōm ''[[о]]'' postawić cirkōmfleks, co bydzie wyglōndało: '''''о̂''''', gynau jak łacińsko litera. Tako litera bōła wkludzōno we niykerych alfabetach, nale dzisio je używano yno we poruch forszlagach [[rusińsko godka|rusińskij]] ôrtografije. Ôznoczo tam źwiynk [o], do przikładu: ''ко̂но̂плї'' – kōnopie. ==== Historyczne użycie ==== *[[karelsko godka|karelsko]] – litera ''о̂'' pojawiōła sie we wydurkowanyj we 1820. przełożōnyj na twerski dialekt Wanieliji ôd Matyjusza<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Новак| miano = Ирина Петровна| tytuł = Язык тверских карелов: четыре века истории| cajtōng = Ученые записки Петрозаводского государственного университета| wolumin = 43| wydanie = | strōny = 38—47| data = 2021 | doi = 10.15393/uchz.art.2021.678 | url = https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-tverskih-karelov-chetyre-veka-istorii/viewer|jynzyk = ru}}</ref>; *[[litewsko godka|litewsko]] – [[Stanisław Mikucki]] (Stanislavas Mikuckis) wkludźōł ja dlo forszlagu cyrylice, kaj ôznoczała dyftōng dzisio zapisowany jak ''uo'', do przikładu ''ишдо̂ти'' /ɪʃˈduɔtʲɪ/ – dować (łaciński zopis: ''išduoti''<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Лидия Николаевна Пиянзина|tytuł=Особенности передачи литовского языка кириллицей в 1864—1904гг.|miyjsce=Санкт-Петербург|wydŏwnictwa=Санкт-Петербургскийгосударственныйуниверситет|jynzyk=ru|rok=2011|strōn=86||gŏdka=ru}}</ref>); *[[marijsko godka|marijsko]] – do abecadła wkludziōł ja [[Andriej Albinski]] we XVIII st. dlo źwiynku [ø], we teroźnij ôrtografiji używo sie na jij plac litery ''[[ӧ]]''<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Иван Григорьевич Иванов|tytuł=Вехи марийской письменности|miyjsce=Йошкар-Ола|wydŏwnictwa=Марийский государственный университет|rok=2007|strōn=46||jynzyk=ru|strōny=16|nakład=300}}</ref>, do przikładu ''шю̂рго̂'' /ˈʃyɾɡø/ – gymba (dzisiejszy zopis; ''шӱргӧ''); *[[polsko godka|polsko]] – bōła użyto we polskim ślabikorzu we cyrylicy, wydanym we [[1865.]] we [[Pejtersburg|Pyjtersburg]]u (ôb. tyż.: [[polsko cyrylica]]). Stoła ôna na placu polskigo łacińskigo ''ó'', ntp. ''бо̂гъ'' /buk/ – bōg (łaciński zopis: ''bóg'')<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | tytuł = Элемэнтар̌ъ для дзеци вейскихъ| miyjsce = Pyjterburg| rok = 1865|jynzyk=pl}}</ref>; *[[syrbsko godka|syrbsko]] – analogicznie do ôpisanego [[Ô#Syrbsko-chorwacko|wyżyj]] użycio łacińskij litery ''ô'' bywo używano tyż cyryliczno ''о̂'', do przikładu ''ко̂д'' abo ''написо̂''<ref name="p2" />; *[[udmurcko godka|udmurcko]] – pojawiōła sie we gramatyce, co ja we 1775. napisoł archijepiskop [[Wenijamin Pucek-Grigorowicz|Wenijamin]], dzisio niyma używano<ref>«[http://elibrary.unatlib.ru/handle/123456789/25424 Сочинения, принадлежащие к вотской грамматике]»</ref>; *[[ukrajińsko godka|ukrajińsko]] – wkludzōno ôd [[Mychajło Maksymowycz|Mychajła Maksymowycza]] do jego forszlagu zopisu (tm. ''[[maksymowyczōwka]]''), ôznaczała ôna tam źwiynk [i], co zjawiōł sie na placu *o we zawartyj sylabie, do przikładu ''ко̂нь'' /kinʲ/ abo /kʲinʲ/ – kōń (dzisiejszy zopis: ''кінь'')<ref>Григорій Петрович Півторак: ''Максимовичівка'', we: {{cytuj ksiōnżkã|tytuł=Енциклопедія сучасної України, т. XVIII|redakcyjŏ=Іван Михайлович Дзюба|miyjsce=Київ|wydŏwnictwa=Інститут енциклопедичних досліджень НАН України|rok=2017|jynzyk=uk}}</ref>. == Ôbocz tyż == * [[O]] * [[cirkōmfleks]] {{Przipisy}} [[Kategoryjo:Ślabikorzowe abecadło]] [[Kategoryjo:Litery]] azro8g396d3clufii0dlbdwahxxr6zf 391065 391064 2026-11-05T21:17:28Z Ozi 76 /* Użycie we ślōnskij godce */ dr. int. 391065 wikitext text/x-wiki {{Wyrůżńůny}} [[File:Latin letter O with circumflex.svg|right|240px]] '''Ôô''' – to je litera [[Łacińske abecadło|łaсińskigo alfabetu]] ze diakrytykym: [[o]] ze [[cirkōmfleks|cirkōmfleksym]]ym (doszkym). Używano we roztōmajtych godkach, miyndzy inkszymi we [[francusko godka|francuskij]], [[portugalsko godka|portugalskij]], [[wjetnamsko godka|wietnamskij]], [[kaszubsko godka|kaszubskij]], [[słowacko godka|słowackij]], a tyż [[ślōnsko godka|ślōnskij]], przi czym we niykerych wczaśnijszych forszlagach zopisu miała inkszy wert, niźli dzisio. Nojczyńścij ôznoczo jakosi modyfikacyjo źwiynku ôznoczanego literōm ''o'': jego dugi wariant, nazalizowany abo labializowany. == Użycie we ślōnskij godce == We [[Ślabikŏrzowy szrajbōnek|ślabikorzowym alfabecie]] litera ''ô'' (tyż: ''o z daszkym''<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://grzegorzkulik.pl/tastatura/| tytuł = Ślōnsko tastatura| autōr = Grzegorz Kulik| jynzyk = szl| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>) je używano do zopisu poczōntkowego ''o'', kere we wiynkszości dialektōw ulygo [[prelabializacyjo|prelabializacyji]]. Ta litera zapropōnowała we 2008. roku prof. [[Jolanta Tambor]]<ref>Jolanta Tambor: [https://www.sjikp.us.edu.pl/wp-content/uploads/2021/03/e-Godka-7.pdf Śląski alfabet], we: ''Śląsko godka'', s. 54.</ref>. Mo ôna pandialektalny karakter i czyto sie ja w zoleżności ôd wymołwy swojigo regiōnu: * pōłnocny Ślōnsk: [u̯ɔ], * połedniowy Ślōnsk: [ɔ]. W niykerych słowach te poczōntkowe ''o'' ([ɔ]) ulygo dalszymu ajchniyńciu do [o] (ntp. we słowach ''ôn'', ''ôsmy''), niy zaznoczo sie tego ale na piśmie. Litera ''o'' fōnguje przede wszyjskim na poczōntku słowa, nale może stoć tyż we strzodku, jeźli dodo sie prefiksy (ntp. ''po-'' + ''ôzprawiać'' = ''poôzprawiać'') abo skłodo sie słowa ze poruch korzyniōw (ntp. ''staroôbrzyndowce'' ôd ''stary'' i ''ôbrzynd''). {{Wiktionary|ô|en:ô#Silesian}} Litera ''ô'' może we fōngować tyż jak ôsobne słowo, prepozycyjo używano we roztōmajtych kōntekstach. Fōnkcjōnalnie ta litera ôdpado literze ''[[ò]]'' we wczaśniyjszym Wieczorkowym alfabecie; we Steuerowym zopisie używało sie na jeji placu w zoleżności ôd wymołwy zopisu ''[[uo (dwuznok)|uo]]'' abo ''[[o]]'' (przi ajchniyńciu: ''[[uů]]'', ''[[ů]]''). === Czynste felery === Niyrzodko idzie widzieć ludzi zapisować literōm ''ô'' kożdo sekwyncyjo źwiynkōw [u̯ɔ], chocioż podug prawidoł używo sie jij yno do zopisu prelabializacyje. To ôznoczo, iże idzie trefić zopis ''!ôpata'', ''!ôtrzik'' miost ''łopata'', ''łotrzik''. Ôsobliwie czynsto ta problyma trefio sie przi słowie ''łōński'' (felerny zopis: ''ôński'')<ref>Taki zopis idzie trefić miyndzy inkszymi u [https://wachtyrz.eu/od-dzisiej-slonsko-morawski-final-hokeja-o-majstra-ligi-czeskej/ Długosza], [https://web.archive.org/web/20241127025648/https://enowiny.pl/artykul,60072,cala-prawda-o-dawnym-gornictwie.html Fischera], [https://web.archive.org/web/20230926114929/https://www.enowiny.pl/artykul,45963,szkolno-wymiana-ze-francyje.html Grymliny], [https://web.archive.org/web/20230925022810/http://www.inkszo.pl/hanzlik-i-malgosia/ Inkszyj], [https://ojgyn.blogspot.com/2016/08/tyrpniono.html Kosmały], [https://wachtyrz.eu/chwila-z-godkom-brzidke-slowa/ G. Kulika], [http://sbc.org.pl/Content/152603/PDF/JS_05_2015.pdf M. Kulika], [https://dykcjonorz.eu/dykcjonorz/farorz/ Neblika], [https://wachtyrz.eu/slonzoki-razem-wywiad-wachtyrza/ Rocznioka], [https://wachtyrz.eu/krotko-a-korzynnie-3-reisememoiren-abo-kajs-richtig-a-niy-po-sielach/ Sowistscholla], [https://web.archive.org/web/20221112202231/https://jednoaktowka.pl/wp-content/uploads/2019/01/Jaednoaktowki_2018_NET-002.pdf Widery] a [https://web.archive.org/web/20231208190712/https://toszek.pl/download/attachment/31750/po_troszku_09_2022_225x320_net.pdf Wrazidły]</ref>, a to skuli skojarzynio brzmiynio tego słowa ze prepozycyjōm ''ôn''. == Historyczne ślōnske zopisy == === Jan Wypler === Piyrszym, fto wkludziōł ta litera do zopisu ślōnskij godki, bōł sinolog [[Jan Wypler]], kery przełożōł tyż pora wiyrszōm. Używoł ôn jij dlo wokala [o], ntp. ''Wiater z obłokôw zbiôł czorne chmury''<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://wachtyrz.eu/z-chinskiego-na-nasze-na-dlugo-przed-syniawa-cz-1| tytuł = Z chińskiego na nasze na długo przed Syniawą – cz. 1 | nazwisko = Syniawa | miano = Mirosław | ôpublikowany = Wachtyrz.eu | data = 2020-04-20 | jynzyk = pl | data dostympu = 2023-11-09}}</ref>. Za Wyplerym powtorzoł [[Bogdan Kallus]], kery wydoł we 2007. roku «Słownik gôrnoślônskij godki»<ref> {{cytuj ksiōnżkã|autōr=Bogdan Kallus|tytuł=Słownik gôrnoślônskij godki. Nowa propozycja zapisu "szkryft ślônski"|miyjsce=Katowice|wydŏwnictwa=Drukarnia Archidiecezjalna|rok=2007|strōn=239|ISBN=9788360367766}}</ref>. Spōłcześniy tyj litery dlo źwiynku [o] używo tyż Tomasz Wrona, do przikładu we powiarce «Môngolski wojok»<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://ctmyslowice.pl/artykul/podania-i-legendy-z-terenu/1244058| tytuł = Podania i legendy z terenu obecnych Mysłowic. Môngolski wojok| ôpublikowany = CTMyslowice.pl| autōr = Tomasz Wrona| data = 2011-11-20| jynzyk = szl| data dostympu = 2023-11-09}}</ref>. We spōłczesnyj ôrtografiji tymu źwiynkowi ôdpado litera ''[[ō]]''. === Wieczorkowa ôrtografijo === [[Grzegorz Wieczorek]] inszpirowoł sie przi tworzyńu [[Ślōnske abecadło Grzegorza Wieczorka|swojij ôrtografije]] kaszubskōm godkōm, kaj litery ''ô'' używo sie do zopisu kōntinuantōw downego dugigo *a (ntp. ''zelonô trôwa''). Wieczorek nadoł jij we ślōnskij gynau tyn sōm plac: ''zielónô trôwa''. Jeji wymołwa zoleży ôd regiōny Gōrnego Ślōnska: *we wszyjskich schodnich dialektach: [ɔ] *we zachodnich (ôpolskich) dialektach: dyftōng [ɔu̯] *we reliktowych połedniowo-zachodnich dialektach (ntp. sulkowskim): dyftōng [au̯] *we reliktowych połedniowo-cyntralnych dialektach (ntp. krzelickim): dyftōng [ɛu̯] Litery tyj używało sie tyż we inkszych słowach, w kerych schodnimu [ɔ] ôdpado zachodnie [ɔu̯], ntp. ''tôwarzistwo'', ''dôchtór''. We ślabikorzowym abecadle w tym samym placu używo sie litery ''[[ŏ]]'' (''zielōnŏ trŏwa''). ==== Czynste felery ==== Skuli tego, iże litera ''ô'' miała być stowiano przede wszyjskim na placu downego dugigo *a, moc ludzi, co używo schodnich dialektōw, autōmatycznie stowiało ja wszyńdźe tam, kaj we polskij godce godo sie [a], a we ślōnskij – [ɔ]. Dyftōngizacyje *a>ou niyma ale przed ''ł'', tōż winno sie bōło pisać niy ''òn gôdôł'', a ''òn gôdoł''. === Wenclowa ôrtografijo === We zopisie ôd [[Aleksandra Wencel|Aleksandry Wencel]], stworzōnym na bazie Steuerowyj ôrtografije dlo zapisowanio ôpolskigo dialektu, litery ''ô'' używo sie dlo dyftōngu [ɔu̯]. To ôznoczo, iże używo sie jij tak jak u Wieczorka dlo downego dugigo *a (ntp. ''źelōnô trôwa''), nale tyż we wszyjskich inkszych sytuacyjach, kaj dyftōng sie trefio (tyż tam, kaj dyftōngiczno wymołwa majōm tyż schodnie dialekta), ntp. ''hôzyntregle''<ref>Aleksandra Wencel: [http://www.math.uni.wroc.pl/~wencel/sil/slownik_sp.pdf Dykcjůnôrz ślų̊sko-polski (ŭoparty na ślų̊skej wymôwje ŭod wele Ŭopolô)]</ref>. == Użycie we słowiańskich godkach == [[File:Władysławowo - Chłapowo - znak drogowy.jpg|thumb|right|180px|Litery ''ô'' we kaszubskim mianie ''[[Władysławowo|Wiôlgô Wies]]'']] [[File:Tany006 cropped.jpg|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we słowackim mianie ''[[Tôň]]'']] === Kaszubsko === Litera ''ô'' (kasz. ''o z dakã'') je 24. litera we kaszubskim alfabecie<ref>''Ùchwôlënk nr 7/RKJ/10 z dnia 06.07.2010 r. w sprawie szëkù kaszëbsczégò abécadła'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2010, s. 115</ref>, wystympuje na placu downego dugigo *a, a jeji wymołwa zoleży ôd regiōnu: * nojczynstszo forma – [ɵ] * wele [[Wejherowo|Wejherowa]] a [[Luzino|Luzina]] – [ɔ], * strzodkowe dialekta – [ɨ] Tōż do przikładu słowo ''nôród'' (''norōd'') może być wymołwiane [ˈnɵrot], [ˈnɔrot] abo [ˈnɨrot]<ref>Macéj Banjdur: ''Vimòva vedle International Phonetic Alphabet (IPA)'', we: {{cytuj ksiōnżkã|autōr=Antoine de Saint-Exupéry|tytuł=Môłi princ. Z francëscjéwo jãzëka knigã przekłôd Macéj Banjdur|miyjsce=Złocieniec|wydŏwnictwa=Vëdôvjizna Skra|rok=2018|strōny=118|jynzyk=csb}}, s. 7</ref>. === Podlasko === We podlaskij literackij mikrogodce, co ja tworzi [[Jan Maksimjuk]], litery tyj używo sie dlo dyftōngu [u̯o], co powstowo na placu downego *o, do przikładu ''prôśba'' ['pru̯ozʲba] – prośba<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | nazwisko = Maksimjuk| miano = Jan | tytuł = Čom ne po-svojomu?| wydŏwca = Struha Editions| miyjsce = Biłostôk| rok = 2014| isbn = }}</ref>. === Słowacko === We słowackij godce litery ''ô'' (29. we alfabecie) używo sie dlo dyftōngu [u̯o], do przikładu. ''kôň'' [ku̯oɲ] – kōń<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | nazwisko = Stanislav| miano = Ján | tytuł = Dejiny slovenského jazyka I : Úvod a hláskoslovie| wydŏwca = Vydavateľstvo SAV| miyjsce = Bratislava| rok = 1956| isbn = }}</ref>. === Syrbsko-chorwacke === We [[bośńacko godka|bośniackij]], [[chorwacko godka|chorwackij]], [[czornogōrsko godka|czornogōrskij]] a [[syrbsko godka|syrbskij]] godce cirkōmfleks bywo używany do ôznaczynio na piśmie akcyntu przi hōmografach, do przikładu: ''kod'' (''u''), ''kôd'' (''kod''). Roz za czas litera ''ô'' bywo tyż używano jak ôznaczyniy ślōnio sie we potocznyj godce dwōch samogoskōw we jedna, do przikładu ''napisô'' na placu ''napisao'' (''napisoł'')<ref name="p2">{{Cytuj strōnã | tytuł = Угласти знак дужине | strōna = Српски језички атеље | url = http://www.srpskijezickiatelje.com/gramatika:akcenti#toc6 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120205192420/http://www.srpskijezickiatelje.com/gramatika:akcenti#toc6 | archive-date = 5. 2. 2012. | jynzyk = sr }}</ref>. == Użycie we inkszych godkach == [[File:L'Hôpital-Camfrout 02.JPG|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we francuskim mianie ''Hôpital'']] [[File:Wenvoe Glamorgan.jpg|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we walijskim mianie ''[[Gwenfô]]'']] [[File:So thong tin và truyen thong Lam Dong - sign.JPG|thumb|right|180px|Litera ''ô'' we wietnamskim mianie ''Thông'', widać tyż wariant ''ồ'' we słowie ''đồng'']] *[[godka abenaki|abenaki]] – litera ''ô'' ôznoczo nosowy źwiynk [ɔ̃], do przikładu ''segôgw'' [səɡɔ̃ɡʷ] – skōnks. Roz za czas bywo zastympowano znakym ''8''<ref>Bach Emmon: ''Wôbanakiôdwawôgan: Sketch of Western Abenaki Grammar''</ref>; *[[aczechsko godka|aczechsko]] – ôznoczo źwiynk [o] (kej ôbyczne ''o'' czyto sie [ɔ]), do przikładu ''eungkôt'' [ɯŋkot] – ryba<ref>{{cytuj strōnã|url=https://bahasaaceh.com/2008/11/12/ejaan-bahasa-aceh/|tytuł=Ejaan Bahasa Aceh|strōna=bahasaaceh.com|data=2008-11-12|dostymp=2023-12-05}}</ref>. We [[szrift jawi|szrifcie jawi]], historycznie używanym we aczechskim piśmiynnictwie, łacińske litery ''o'', ''ô'', ''u'', ''w'' (źwiynki: [ɔ], [o], [u], [w]) sōm ôddowane tym samym znakym: ''و''; *[[afrikaans]] – ôznoczo duge [oː], nojczyńścij we słowach, w kerych dugi wokal je efektym zastympczego wzdużynio po tym, jak wylecioł źwiynk [g], do przikładu ''môre'' [ˈmɔː.rə] (ze nid. ''morgen'') – jutro<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.daytranslations.com/blog/afrikaans-and-dutch/|tytuł=Afrikaans and Dutch: Similarities, Differences and Updates|strōna=daytranslations.com|autōr=Day Translations Team|data=2018-01-29|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[angelsko godka|angelsko]] – bōła używano we XVIII storoczu, coby szporować plac we ksiōnżkach a cajtōngach tam, kaj dzisio używo sie ''ough'' (ze niywymołwianym ''gh''), do przikładu ''thorô'' miost ''thorough'' [ˈθʌɹə] – akuratny<ref>{{cytuj strōnã|url=https://theconversation.com/the-curious-incident-of-the-disappearing-french-circumflex-54668|tytuł=The curious incident of the disappearing French circumflex |strōna=theconversation.com|autōr=Dominic Glynn|data=2016-02-16|dostymp=2023-12-05|jynzyk=en}}</ref>; * [[francusko godka|francusko]] – litery ze cirkōmfleksym (''ô'', ''[[â]]'' a ''[[ê]]'') tuplikuje sie wypadniyńciym kōnsōnantōw przi ewolucyji ze ludowyj łaciny: ''hospitalum'' → ''hôpital'' (lazaryt), ''hostellum'' → ''hôtel'' (rothaus), ''rostire'' → ''rôtir'' (smażyć), costa → côte (brzyg). We tych słowach wymołwio sie zawarty wokal [o] na ôdmiana ôd ôbycznego ''o'' czytanego [ɔ], do przikładu: ''cote'' [kɔt] – sygnatura; côte [kot] – wybrzyże. Na połedniu Francyje a we niykerych kolōnialnych dialektach te ôzrōżniyniy na ôtwarte a zawarte wokale sie ale zatarło<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.lawlessfrench.com/pronunciation/circumflex/|tytuł=Circumflex: â, ê, î, ô, û|strōna=lawlessfrench.com|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[friulsko godka|friulsko]] – ôznoczo duge [oː] abo dyftōng [ou] (we zoleżności ôd dialektu), do przikładu ''pôc'' [poːk] abo [pouk] (ze łać. ''paucum'') – trocha<ref>{{cytuj strōnã|url=http://www.geocities.ws/rpontisso/alphabet.html|tytuł=The Furlan / Friulian Alphabet|strōna=www.geocities.ws|dostymp=2023-11-30}}</ref>; *[[grynlandzko godka|grynlandzko]] – litera ''ô'' bōła używano dlo dugigo [o:], nale ôd 1973. miost nij używo sie digrafu ''oo'', do przikładu słowo ''maamajooq'' [məːməjɔːq] – bebok do 1973. zapisowało sie ''mâmajôĸ''; *[[godka kri|kri]] – cirkōmfleksym zaznoczo sie dugość samogoski, tōż ''ô'' czyto sie [oː], do przikładu ''ôhtâwîmâw'' [oːhˈtɑː.wiːˌmɑːw] – fater, moc ale autorōw używo dlo dugości makrōna a pisze ''ō'' (ōhtāwīmāw)<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Jean Okimāsis and Arok Wolvengrey|tytuł=How to Spell it in Cree (The Standard Roman Orthography) |miyjsce=misāskwatōminihk|wydŏwnictwa=miywāsin ink|rok=2008|strōna=7|ISBN=9780978493509|jynzyk=en}}</ref>; *[[liguryjsko godka|liguryjsko]] – ôznoczo duge [u:], do przikładu ''òtôbre'' [ɔˈtuːbre] – paździyrnik<ref>{{Cytuj strōnã | url = http://www.zeneize.net/grafia/tutto.htm| tytuł = Tùtto e a-a spedîa| ôpublikowany = zeneize.net|data dostympu = 2023-12-06}}</ref>; *[[malagasko godka|malagasko]] – ôznoczo źwiynk [o] (kery wystympuje bezma yno we borgach ze cudzych godkōw), na ôdmiana ôd litery ''o'', kero czyto sie [u], je ale używano przede wszyjskim we dykcjōnorzach abo handbuchach, kej we kożdodziynnym użyciu pisze sie zaôbycz ajnfachowe ''o''; do przikładu ''filôzôfia'' – filozofijo; *[[portugalsko godka|portugalsko]] – ôznoczo zawarty źwiynk [o], we kōntrze do litery ''[[ó]]'', kero pokazuje ôtwarty źwiynk, do przikładu ''avô'' [ɐ'vo] – starzik (por. ''avó'' [ɐ'vɔ] – starka)<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.clubedoportugues.com.br/avo/|tytuł=Avô, avó e avo – quando usar cada um? |strōna=clubedoportugues.com.br|data=2021-05-24|dostymp=2023-12-06|jynzyk=pt}}</ref>; *[[godka romagnol|romagnol]] – ôznoczo dyftōng [oə̯], do przikładu ''amôr'' [ɐˈmoə̯ɾ] – przōniy<ref>Danielle Vitali: [http://www.dialettoromagnolo.it/uploads/5/2/4/2/52420601/pb-233-file-ortografiaromagnola.pdf L'ortografia romangnola (Scholarly project)]</ref>; *[[rōmōńsko godka|rōmōńsko]] – bōła używano do 1903. roku dlo źwiynku [ɨ] we słowach, kaj pochodziōł ôn ze historycznego *o. Po reformie bōła zamiyńōno na ''[[â]]'', do przikładu ''fôntână'' [fɨnˈtɨ.nə] – fōntanna (dzisiejszy zopis: ''fântână'')<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://catalin.francu.com/blog/2018/07/anger-vent-adunc-fontana/| tytuł = Ânger, vênt, adûnc, fôntână| autōr = Cătălin Frâncu| ôpublikowany = catalin.francu.com| data = 2018-07-04| jynzyk = ro| data dostympu = 2023-11-27}}</ref><ref>{{Cytuj strōnã | url = https://rumunski.info.pl/a/agsm,ortograficzne-reformy-jezyka-rumunskiego#| tytuł = Ortograficzne reformy języka rumuńskiego| autōr = Joanna Mikrut| ôpublikowany = rumunski.info.pl| data = 2018-03-31| jynzyk = pl| data dostympu = 2023-11-27}}</ref>; *[[godka tagalog|tagalog]] – pokazuje, iże wokal [o] na kōńcu słowa je akcyntowany, a tyż je pō nim krtaniowe zwarcie, do przikładu ''patawad pô'' [pɐˈtawɐd poʔ] – wyboczcie<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Komisyon sa Wikang Filipino|tytuł=Ortograpiyang pambansa|wydŏwnictwa=Komisyon sa Wikang Filipino |rok=2013|strōna=39|jynzyk=tl}}</ref>; *[[walijsko godka|walijsko]] – cirkōmfleksym ôznoczo sie duge wokale (chocioż niy wszyjske, litera bez diakrytyku tyż może być dugo), do przikładu ''dôl'' [doːl] – dolina<ref>{{cytuj strōnã|url=https://www.felinfach.com/pages/welsh-alphabet-welsh-vowels|tytuł=Wehsl alphabet - Welsh vowels - Yr wyddor Gymraeg|strōna=felinfach.com|autōr=Dominic Glynn|dostymp=2023-12-06|jynzyk=en}}</ref>; *[[wjetnamsko godka|wietnamsko]] – ''ô'' ôznoczo źwiynk [ɤ] (litera ''o'' ôznoczo [ɔ]), do przikładu ''rô'' [zo˧˧] – szel. Jeźli na tyn źwiynk pado inkszy tōn, aniżeli piyrszy, stowio sie nad niōm dodatkowy diakratyk, skuli czego tworzi sie litera ze dwōma diakrytykami: **{{Unicode|Ồ ồ}} **{{Unicode|Ố ố}} **{{Unicode|Ổ ổ}} **{{Unicode|Ỗ ỗ}} **{{Unicode|Ộ ộ}}<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://vinpearl.com/en/alphabet-In-vietnamese-all-the-specific-details |tytuł = Alphabet in Vietnamese language: Useful facts and pronunciation guide |data = 2023-11-21| ôpublikowany = vinpearl.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref> :Sama litera ''ô'' może fōnkcjōniyrować jak ôsobne słowo, kere ôznoczo «paryzol», co bywo wykorzistowane jak mnymotechnika abo wic, dyć cirkōmfleks może przipōminać gynau paryzol<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.youtube.com/watch?v=uXQHdlTsf20 |autōr = Excellingo| tytuł = VIETNAMESE LETTER Ô #shorts | ôpublikowany = YouTube.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref>; *[[godka Xârâcùù|xârâcùù]] – cirkōmfleksym ôznoczo sie nosowość wokalu, do przikładu ''ngôô'' [ŋɔ̃ː] – my<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.omniglot.com/writing/xaracuu.htm| tytuł = Xârâcùù language and alphabet | ôpublikowany = omniglot.com| data dostympu = 2023-12-06}}</ref>. === Symbol we transliteracyji === Znok ''ô'' je używany we normie ISO 9 dlo transliteracyje cyrylickij litery ''[[ө]]'', używanyj miyndzy inkszymi we [[baszkirsko godka|baszkirskij]], [[karakałpacko godka|karakałpackij]], [[kazachsko godka|kazachskij]], [[mōngolsko godka|mōngolskij]] a [[tatarsko godka|tatarskij]] godce, w kerych ôznoczo źwiynki [ø], [œ], [o] abo [ɵ]<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:9:ed-2:v1:en | tytuł = ISO 9:1995(en) Information and documentation — Transliteration of Cyrillic characters into Latin characters — Slavic and non-Slavic languages | ôpublikowany = iso.org| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>. We normie ISO 15919 dlo transliteracyje szkriftu [[dewanagari]] znok ''ô'' ôdpado literze ''[[ऑ]]'', używanyj miyndzy inkszymi we [[awestyjsko godka|awestyjskij]], [[kaszmirsko godka|kaszmirskij]] a [[godka marathi|marathi]], w kerych je czytano jak [ɒ], [əː] abo [ɔ]<ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:15919:ed-1:v1:en | tytuł = ISO 15919:2001(en) Information and documentation — Transliteration of Devanagari and related Indic scripts into Latin characters| ôpublikowany = iso.org| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-30}}</ref>. == Ô jak miano == [[File:France Ô 2018.svg|thumb|right|180px|Logo telewizyje «France Ô»]] We 1998. we [[Francyjo|Francyji]] utworzōno bōło publiczno telewizyjo RFO Sat, kero we 2005. przemianowano bōło we «[[France Ô]]». Jeji głōwnym zadaniym bōło informiyrowaniy miyszkańcōw kōntinyntalnyj Francyje ô wydarzyńach we [[Zamorski departamynt|zamorskich departamyntach]] a [[Zamorsko spōlnota|spōlnotach]]. Litera «O» we mianie miała ôznaczać «Outre-mer» (zamorski). Cirkōmfleks mioł pokozać, iże kanał je ôtwarty na roztōmajte akcynta a dialekta. Ôkrōm tego dziynka cirkōmfleksowi szło być zicher, iże miano niy bydźe czytane jak «France 0» (France zéro)<ref>{{Cytuj strōnã|miano= Sandrine |nazwisko=Desroses |tytuł= France Ô remplace RFO Sat |url= http://www.afrik.com/article8158.html|date= 1 March 2005 |dostymp=12-11-2023 |jynzyk=fr}}</ref>. We 2008. utworzōno tyż bōło radyjowo stacyjo ô takim samym profilu – «Radio Ô». Dzisio ale fōnguje ôna pod inkszym mianym – «Outre-mer La Première» (Piyrszo Zamorsko)<ref> {{Cytuj strōnã | url = http://www.la1ere.fr/2013/06/20/21-juin-radio-outre-mer-1ere-fete-la-musique-43021.html| tytuł = 21 juin: Radio Outre-mer 1ère fête la musique!| autōr = David Ponchelet| ôpublikowany = la1ere.fr| data = 2013-06-20| jynzyk = fr| data dostympu = 2023-11-27}}</ref>. We mieście [[Levallois-Perret]] we Francyji znojduje sie restauracyjo ''Ô Restaurant''<ref>[https://www.venuereport.com/venue/o-restaurant/]</ref>. == Zopis brajlym == We francuskij, portugalskij a wietnamskij godce do zopisu litery ''ô'' we [[Brajl|alfabecie Braille'a]] używo sie szymla <1456> <span style="background:#e4e1e8">⠹</span>, we słowackij – <23456> <span style="background:#e4e1e8">⠾</span><ref name="p1">{{Cytuj strōnã | url = https://www.pharmabraille.com/wp-content/uploads/2014/11/World-Braille-Usage-Third-Edition-1.pdf| tytuł = World Braille Usage| autōr = International Council on English Braille| ôpublikowany = pharmabraille.com| jynzyk = en| data dostympu = 2023-11-28}}</ref>. We godce afrikaans ta litera niy mo włośnego znaku, używo sie sekwyncyje znakōw dlo cirkōmfleksu <12> a ''o'' <135>: <span style="background:#e4e1e8">⠘⠕</span><ref name="p1" />. We walijskij godce idyjo je tako sama, jyno dlo cirkōmfleksu używo sie znaku <4> i stoji ôn przed literōm ''o'': <span style="background:#e4e1e8">⠈⠕</span><ref>{{Cytuj strōnã | url = https://www.ukaaf.org/wp-content/uploads/2020/03/welsh-code-welsh-version.pdf| tytuł = Côd Braille Cymraeg| autōr = UK Association for Accessible Formats| ôpublikowany = ukaaf.org| jynzyk = cy| data dostympu = 2023-11-28}}</ref>. Dlo ślōnskij godki niyma ustalōnego zopisu diakrytykōw brajlym. :{| class=wikitable |- align=center |[[File:Braille Ô.svg|100px]] <br> francuske, portugalske, wietnamske ô |[[File:Braille_Ù.svg|100px]] <br> słowacke ô |[[File:Braille_O.svg|100px]] [[File:Braille_Semicolon.svg|100px]] <br> ô we godkach afrikaans a tswana |[[File:Braille Accent.svg|100px]] [[File:Braille_O.svg|100px]] <br> walijske ô |} == Kodowaniy == {| class="standard" style="text-align: center" !width="25%"| Grafym !width="25%"| HTML !width="25%"| Unicode !width="25%"| [[TeX]] |- ! Ô | &amp;Ocirc; | U+00D4 | <code>\^O</code> |- ! ô | &amp;ocirc; | U+00F4 | <code>\^o</code> |} == Podobne litery == [[Image:Элемэнтар̌ъ для дзеци вейскихъ.pdf|page=6|thumb|180px|right|Polsko cyrylica za literōm ''ô'']] === Cyrylica === We cyrylicy idzie nad literōm ''[[о]]'' postawić cirkōmfleks, co bydzie wyglōndało: '''''о̂''''', gynau jak łacińsko litera. Tako litera bōła wkludzōno we niykerych alfabetach, nale dzisio je używano yno we poruch forszlagach [[rusińsko godka|rusińskij]] ôrtografije. Ôznoczo tam źwiynk [o], do przikładu: ''ко̂но̂плї'' – kōnopie. ==== Historyczne użycie ==== *[[karelsko godka|karelsko]] – litera ''о̂'' pojawiōła sie we wydurkowanyj we 1820. przełożōnyj na twerski dialekt Wanieliji ôd Matyjusza<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Новак| miano = Ирина Петровна| tytuł = Язык тверских карелов: четыре века истории| cajtōng = Ученые записки Петрозаводского государственного университета| wolumin = 43| wydanie = | strōny = 38—47| data = 2021 | doi = 10.15393/uchz.art.2021.678 | url = https://cyberleninka.ru/article/n/yazyk-tverskih-karelov-chetyre-veka-istorii/viewer|jynzyk = ru}}</ref>; *[[litewsko godka|litewsko]] – [[Stanisław Mikucki]] (Stanislavas Mikuckis) wkludźōł ja dlo forszlagu cyrylice, kaj ôznoczała dyftōng dzisio zapisowany jak ''uo'', do przikładu ''ишдо̂ти'' /ɪʃˈduɔtʲɪ/ – dować (łaciński zopis: ''išduoti''<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Лидия Николаевна Пиянзина|tytuł=Особенности передачи литовского языка кириллицей в 1864—1904гг.|miyjsce=Санкт-Петербург|wydŏwnictwa=Санкт-Петербургскийгосударственныйуниверситет|jynzyk=ru|rok=2011|strōn=86||gŏdka=ru}}</ref>); *[[marijsko godka|marijsko]] – do abecadła wkludziōł ja [[Andriej Albinski]] we XVIII st. dlo źwiynku [ø], we teroźnij ôrtografiji używo sie na jij plac litery ''[[ӧ]]''<ref>{{cytuj ksiōnżkã|autōr=Иван Григорьевич Иванов|tytuł=Вехи марийской письменности|miyjsce=Йошкар-Ола|wydŏwnictwa=Марийский государственный университет|rok=2007|strōn=46||jynzyk=ru|strōny=16|nakład=300}}</ref>, do przikładu ''шю̂рго̂'' /ˈʃyɾɡø/ – gymba (dzisiejszy zopis; ''шӱргӧ''); *[[polsko godka|polsko]] – bōła użyto we polskim ślabikorzu we cyrylicy, wydanym we [[1865.]] we [[Pejtersburg|Pyjtersburg]]u (ôb. tyż.: [[polsko cyrylica]]). Stoła ôna na placu polskigo łacińskigo ''ó'', ntp. ''бо̂гъ'' /buk/ – bōg (łaciński zopis: ''bóg'')<ref>{{Cytuj ksiōnżkã | tytuł = Элемэнтар̌ъ для дзеци вейскихъ| miyjsce = Pyjterburg| rok = 1865|jynzyk=pl}}</ref>; *[[syrbsko godka|syrbsko]] – analogicznie do ôpisanego [[Ô#Syrbsko-chorwacko|wyżyj]] użycio łacińskij litery ''ô'' bywo używano tyż cyryliczno ''о̂'', do przikładu ''ко̂д'' abo ''написо̂''<ref name="p2" />; *[[udmurcko godka|udmurcko]] – pojawiōła sie we gramatyce, co ja we 1775. napisoł archijepiskop [[Wenijamin Pucek-Grigorowicz|Wenijamin]], dzisio niyma używano<ref>«[http://elibrary.unatlib.ru/handle/123456789/25424 Сочинения, принадлежащие к вотской грамматике]»</ref>; *[[ukrajińsko godka|ukrajińsko]] – wkludzōno ôd [[Mychajło Maksymowycz|Mychajła Maksymowycza]] do jego forszlagu zopisu (tm. ''[[maksymowyczōwka]]''), ôznaczała ôna tam źwiynk [i], co zjawiōł sie na placu *o we zawartyj sylabie, do przikładu ''ко̂нь'' /kinʲ/ abo /kʲinʲ/ – kōń (dzisiejszy zopis: ''кінь'')<ref>Григорій Петрович Півторак: ''Максимовичівка'', we: {{cytuj ksiōnżkã|tytuł=Енциклопедія сучасної України, т. XVIII|redakcyjŏ=Іван Михайлович Дзюба|miyjsce=Київ|wydŏwnictwa=Інститут енциклопедичних досліджень НАН України|rok=2017|jynzyk=uk}}</ref>. == Ôbocz tyż == * [[O]] * [[cirkōmfleks]] {{Przipisy}} [[Kategoryjo:Ślabikorzowe abecadło]] [[Kategoryjo:Litery]] nsng89juebom60n0pzxvs7zlyghizw3 Cirkōmfleks 0 83352 391060 380579 2026-11-05T12:20:01Z Ozi 76 Ozi przeniōs strōnã [[Cirkůmfleks]] do [[Cirkōmfleks]] 380579 wikitext text/x-wiki {{stub|steuer}} [[File:Circumflex accent.svg|right|150px]] '''Cirkůmfleks''' ({{lang-la|circumflexus}}), tyż '''daszek''' – djakrytyczny znak a kůmputrowy symbol. We ńykerych forszlagach kodyfikacyje ślůnskij godki je stowjany nad literům ''o'' (co tworzi ''[[ô]]''), we průbje kodyfikacyje Andrzeja Szczeponka tyż nad ''u'' (co tworzi ''[[û]]''). [[Category:Djakrytyczne znaki]] aapj5n26zwzl25z8ijitkpyfzzuehb0 391062 391060 2026-11-05T12:20:43Z Ozi 76 391062 wikitext text/x-wiki {{stub|ślab}} [[File:Circumflex accent.svg|right|150px]] '''Cirkōmfleks''' ({{lang-la|circumflexus}}), tyż '''daszek''' – diakrytyczny znak a kōmputrowy symbol. We niykerych forszlagach kodyfikacyje ślōnskij godki je stowiany nad literōm ''o'' (co tworzi ''[[ô]]''), we prōbie kodyfikacyje Andrzeja Szczeponka tyż nad ''u'' (co tworzi ''[[û]]''). [[Category:Djakrytyczne znaki]] kbigovzbauykhiorfs9qw7ikeu5xhy2 Rōndo gyn. Jerzygo Ziętka we Katowicach 0 85370 391072 387119 2026-11-06T10:08:48Z Ozi 76 /* Architektura */ 391072 wikitext text/x-wiki {{Mnt}} [[File:Jerzy Ziętek Roundabout seen from Hotel Katowice in September 2018.jpg|thumb|right|200px|Rōndo bez noc]] '''Rōndo gyn. Jerzygo Ziętka we Katowicach''' ([[polsko godka|pol.]] ''Rondo gen. Jerzego Ziętka w Katowicach'') – srogi drōgowy knoutel, kery znojduje sie we cyntrōm Katowic. Umożliwio ruch na ôsi pōłnoc–połednie (po aleji W. Korfantygo) a swobodny tranzytowy ruch na ôsi schōd–zachōd (krajowo drōga nr 79, Drōgowo Strzednicowo Trasa). Na platformie rondo je postawiōno szklōnno kopuła, w keryj znojduje sie miyndzy inkszymi galeryjo [[Akadymijo Piyknych Sztuk we Katowicach|Akadymije Piyknych Sztuk we Katowicach]], mianowano «Rōndym Sztuki». == Stare rōndo == [[File:Katowice - Koszutka Niebieskie bloki 3 40 0 15 43 162947.jpg|thumb|left|Rōndo we 1979. roku]] Do 50. lot XX storoczo na placu teroźnego rōnda bōła ôbyczno krojcōwka. Skuli ôzwoju motoryzacyje i swiynkszynio liczby autokōw to czynsto gynerowało sztauy, tōż trwały dyskusyje na tymat przebudowy knoutla. Ze dwōch projektōw, kere propōnowały abo dwupoziōmowo bezkolizyjno krojcōwka, abo jednopoziōmowe rondo, bōł ôbrany tyn drugi. Decyzyjo podjōn sprowca Wojewōdzkij Norodowyj Rady Jerzy Ziętek skuli problymōw ze technologijami, kere drōnżōły by tōnele, ôsobliwie na terynach ze hawiyrskimi szkodami<ref>{{Cytuj zajta|autōr=Teresa Semik|tytuł=Rondo generała Ziętka zawsze było za ciasne. Dlaczego je zbudowano?|url=https://dziennikzachodni.pl/rondo-generala-zietka-zawsze-bylo-za-ciasne-dlaczego-je-zbudowano/ar/3922657|data=2015-07-03|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. Rōndo cuzamyn ze podziymiami bōło ôddane do użytku 20. lipnia 1965. roku<ref>{{Cytuj ksiōnżka|autōr=Michał Bulsa, Barbara Szmatloch|tytuł=Katowice, których nie ma|miyjsce=Łódź|wydowca=Księży Młyn Dom Wydawniczy|rok= 2019|strōna=111|ISBN=978-83-7729-502-1}}</ref>. We podziymiach zaplanowane bōły m.in. sklep ze luksusowōm galanteryjōm, ze parfinami, ze suwynirami, baksztuba, kafyj, kwiociarnia, pōnkt Totolotka, kioski Ruchu, sztyry ustympy a ôziym telefōnicznych budkōw. Połno przebudowa rōnda ôdbōła sie w latach 2000.–2006. == Architektura == [[File:K-Kreisel 24 2006.JPG|thumb|right|200px|Rōndo wczos rekōnsztrukcyje (2006)]] Przebudowa rōnda kosztowała poraset milijōnōw złotych. We grudniu 2006. roku bōł ôddany dwōchnawowy tōnel, dziynka kerymu szofery mogōm jechać bezkolizyjnie po [[Drōgowo Strzednicowo Trasa|DTŚ]] bez cyntrōm Katowic. Wjozd do miasta umożliwiajōm dwie serwisowe drōgi, co znojdujōm sie na stropach tōnelōw. Rōndo mo tyż fōnkcyjo przesiodkowego cyntrōm skuli przistankōw dlo bankōw, kere sōm dostosowane do ôbsugi niypołnosprawnych pasażyrōw. Rōndo mo trzi poziōmy. Na nojniższym (-1, ''techniczny poziōm'') znojdujōm sie masziny co nadzorujōm robota drōgowego tōnelu a jedyn ze kioskōw. Na parterowym poziōmie ("0", ''wystawowy poziōm'') znojdje sie galeryjo «Rōndo Sztuki»), kiosk a Cyntrōm Utrzimanio Tōnelu. Na wiyrchnim poziōmie ("+1", ''gastrōnōmiczno-wystawowy poziōm'') sōm klub a restauracyjo «Krôlestwo» a jedna ze galeryjōw ASP. We kopule fōngujōm windy dostosowane do niypołnosprawnych gości. === Tōnel === [[File:Katowice - DTŚ - Tunel 01.JPG|thumb|left|200px|Jedna ze nawōw tōnelu]] We grudniu 2006. roku bōł ôddany do użytku tōnel ô dugości 657 (pōłnocno nawa) a 650 (połedniowo nawa) myjtrōw. We ôbuch nawach szyrokość jezdnie mo 11 myjtrōw, a wysokość tōnelu wynosi 6,4 myjtra. Cuzamyn tōnel mo 6 pasōw ruchu. Tōnel mo take paramyjtry: rubość stropu – 1,02 m, rubość szczelinowych ścian – 0,8 m, liczba lampōw, co ôzświytlajōm tōnel – 510, liczba wyntylatorōw – 28, liczba ôbrotowych kamerōw – 10, liczba kamerōw, co mōniturujōm ruch w tōnelu – 37, liczba fotoradarōw – 8, liczba łōncznic, co kludzōm do i ze tōnelu – 4, trwałość ścieralnyj warstwy jezdnie – 100 lot. 11 lot po ôtwarciu tōnelu (21. września 2017) smianowano go «Katowskim Tōnelym»<ref>{{Cytuj zajta|autōr=Justyna Przybytek|tytuł=Tunel pod Rondem w Katowicach to Tunel Katowicki. Radni przegłosowali nową nazwę|data dostympu=2025-02-04|url=http://www.dziennikzachodni.pl/wiadomosci/katowice/a/tunel-pod-rondem-w-katowicach-to-tunel-katowicki-radni-przeglosowali-nowa-nazwe,12505444/|godka=pl}}</ref>. We tōnelu je płatne ôgraniczyniy wartkości jazdy do 70 km/h. We 2024. roku władze Katowic sztaunowały nad wkludzyniym systymu ôdcinkowego pōmiaru wartkości<ref>{{Cytuj zajta|url=https://dziennikzachodni.pl/katowice-chca-wprowadzic-odcinkowy-pomiar-predkosci-w-tunelu-w-centrum-miasta/ar/c16-18293909|tytuł=Katowice chcą wprowadzić odcinkowy pomiar prędkości w tunelu w centrum miasta|autōr=Magdalena Grabowska|data=2024-02-08|data dostympu=2025-02-28|godka=pl}}</ref>. === Kopuła === [[File:Katowice - Rondo - Kopuła 01.JPG|thumb|right|200px|Fragmynt kopuły na Rōńdzie]] Kopuła, co przikrywo połowa platformy rōnda, we nojwyższym pōnkcie siōngo bezmała 14 m. Jeji powiyrzchnia to 1,2 tauz. m², kubatura wynosi 6 tauz. m³. Z poczōntku powstała sztalowo kōnsztrukcyjo – ze rułōw o srogim przekroju bōły zmōntowane srogi a mały łuk, a potym – z myńszych rułōw – gitrowe łuki. Po miesiōncu zaczło sie przikrywaniy kōnsztrukcyje modro-siwymi szybami i blachōm ô strzybnyj farbie. Budowla je trzipoziōmowo. Zachody Klary idzie podziwiać ze widokowego tarasu, kery znojduje sie na piyrszym sztoku, a schody – ze balkōnu po drugij strōnie. Ôkładziny ze egzotycznego drzewa pokrywajōm zole tarasu i słody ôd zachodnij strōny. Architekturōm wnōntrza kopuły zajyna sie katowsko [[Akadymijo Piyknych Sztuk we Katowicach|Akadymijo Piyknych Sztuk]]. Ôna ôtrzimała tyż we dziyrżawa dwa sztoki budōnku. We 2009. roku kopuła ôstała ôświytlōno ôd 115 diodowych lampōw. Jejich farba zoleży ôd tymperatury a pory roku. == Publiczny transzport == [[File:At Katowice 2024 417.jpg|thumb|left|200px|Banka 0 na przistanku]] Na rōńdzie we ôsi pōłnoc-połednie znojduje sie przistanek «Katowice Rondo», ôbsugowany ôd [[Ślōnske Sztrasbanki|Ślōnskich Sztrasbankōw]]. Zatrzimujōm sie na nim lynije ô nōmerach: 0, 6, 11, 13, 16, 19, 46, co dowo samstōnd dojazd do inkszych dziylnicōw Katowic ([[Brynōw]], [[Dōmb]], [[Wołnowiec]], [[Tauzyn (Katowice)|Tauzyn]], [[Zołynże]]), jak tyż do [[Bytům|Bytōmia]], [[Chorzůw|Chorzowa]], [[Ruda|Rudy]], [[Siymianowice|Siymianowic]] i [[Śwjyntochlowice|Świyntochlowic]]<ref>[https://rj.metropoliaztm.pl/rozklady/przystanek/159267/ Rozkład ruchu na przystanku Katowice Rondo]</ref>. Przistanek je dostosowany do ôbsugi niypołnosprawnych pasażyrōw. Niydaleko ôd Rōnda znojdujōm sie busowe przistanki «Katowice Aleja Korfantego» a «Katowice Strefa Kultury NOSPR», z kerych idzie dojechać miyndzy inkszymi do [[Byńdzin|Byńdzina]], [[Chrzanów|Chrzanowa]], [[Gůrńiczo Důmbrowa|Gōrniczyj Dōmbrowy]], [[Jaworzno|Jaworzna]], [[Myslowice|Myslowic]], [[Śewjyrz|Siewierza]], [[Siymianowice|Siymianowic]], [[Sosnowiec|Sosnowca]] a [[Tychy|Tychōw]]. == Patrōn == [[File:Pomnik Jerzego Ziętka w Katowicach.JPG|thumb|right|200px|Dynkmal Jerzygo Ziętka we Katowicach, poraset myjtrōw ôd Rōnda]] Rōndo, kere dugo fōngowało jako «Katowske Rōndo» (pol. ''rondo Katowickie''), ôtrzimało miano [[Jerzy Ziętek|Jerzygo Ziętka]] bez ukwoła Rady Miasta Katowice we 1991. roku<ref>{{Cytuj ksiōnżka|autōr=Michał Bulsa|tytuł=Ulice i place Katowic|miyjsce=Katowice|tytuł=Prasa i Książka|rok=2012|strōna=264}}</ref>. Jerzy Ziętek bōł ślōnskim wojewodōm (1945), sprowcōm prezydyjōm Wojewōdzkij Norodowyj Rady we Katowicach (1964–1973) i katowskim wojewodōm (1973–1975). Kej we 2016. roku bōł przijynty «Dekōmunizacyjny gezec»<ref>[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20160000744 Dz.U. 2016 poz. 744] ''Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki'' {{lang|pl}}</ref>, pokozały sie głosy, iże dekōmunizacyje podlygo tyż postać Jerzygo Ziętka. Politikery PiS-u planowali dać rōndu miano [[Lech Kaczyński]], a [[Marek Nowara]] ze [[Ruch Autōnōmije Ślōnska|Ruchu Autōnōmije Ślōnska]] doł forszlag [[Richard Holtze|Richarda Holtzego]]<ref>{{Cytuj zajta|url=https://katowice.wyborcza.pl/katowice/7,35063,22766611,ras-zostal-pomocnikiem-pis-w-usunieciu-jerzego-zietka.html|tytuł=RAŚ został pomocnikiem PiS w usunięciu Jerzego Ziętka|autōr=Przemysław Jedlecki|data=2017-12-11|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. We ôbronie dotynczasowego miana wystōmpiōł miyndzy inkszymi prezidynt Katowic [[Marcin Krupa]]<ref>{{Cytuj zajta|url=https://nettg.pl/gornictwo/145659/katowice-szesc-nazw-ulic-do-zmiany-i-spor-o-jerzego-zietka|tytuł=Katowice: sześć nazw ulic do zmiany i spór o Jerzego Ziętka|data=2017-10-12|data dostympu=2025-02-28}}</ref>. Yntlich miano ôstało bez smiany. == We kulturze == Katowske rōndo, niyroz traktowane za symbol cołkigo miasta, je używane tyż we muzyce a literaturze. Do przikładu na rōńdzie bōł kryncōny teledysk do śpiywki grupy [[Kindla]] pod mianym «Z kimś takim jak ty»<ref>{{Cytuj zajta|url=https://muzyka.interia.pl/zdjecia/news-kindla-na-planie-z-kims-takim-jak-ty-katowice-luty-2007,nId,7636116|autōr=Jakub Jarząbek|tytuł=Kindla na planie "Z kimś takim jak Ty" - Katowice, luty 2007|data=12.03.2007|data dostympu=3.07.2026|ôpublikowany=Interia muzyka}}</ref>. We fōntannie na rōńdzie grupa [[Finsky]] nakryńciōła teledysk do śpiywki «Chcemy jechać na wakacje»<ref>{{Cytuj zajta|url=https://krakow.naszemiasto.pl/zespol-finsky-nakrecil-teledysk-w-katowickiej-fontannie/ar/c13-3190671|tytuł=Zespół Finsky nakręcił teledysk w katowickiej fontannie [wideo]|ôpublikowano=Kraków Nasze Miasto|data=21.06.2011|data dostympu=3.07.2026}}</ref>. Poetka [[Ewa Parma]] ôdwołowała sie do rōnda we wiyrszu «Jankesy w Katowicach»: {{Cytat|(...)<br>To tak choby jeść krupnioka<br>z Frankiem O’Harom na Stawowej,<br>śpiywać „Szła dziyweczka”<br>z Waltem Whitmanem<br>na ławce w Parku Kościuszki,<br>'''stoć na Rondzie z Lindziom i Antośkiym'''<br>ćwierć na jedna w nocy<br>– taki mały fuks<ref>{{Cytuj zajta|url=http://www.sofijon.pl/module/article/one/235|autōr=Ewa Parma|tytuł=Jankesi w Katowicach / Jankesy w Katowicach / The Yankees in Katowice|ôpublikowany=Sofijon.pl|data=26.04.2013|data dostympu=3.07.2026}}</ref>|Ewa Parma}} == Bibliografijo == * ''Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku'', red. Ewa Chojecka, wyd. Muzeum Śląskie, Katowice 2004, {{ISBN|83-87455-77-6}}, s. 452. * Katowice − ''Informator'', red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 26. * ''Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta.'', red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 26. {{Przipisy}} [[Kategoria:Katowicy]] [[Kategoria:Mjejsko kůmůńikacyjo]] tlr8zpb1f05z1qbchu2bgfl912s2t9v Cirkůmfleks 0 89232 391061 2026-11-05T12:20:01Z Ozi 76 Ozi przeniōs strōnã [[Cirkůmfleks]] do [[Cirkōmfleks]] 391061 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Cirkōmfleks]] 65s3fsdr0rnaufpi1n9ekrfwmv318bg