ವಿಕಿಪೀಡಿಯ tcywiki https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ಮಾದ್ಯಮೊ ವಿಸೇಸೊ ಪಾತೆರ ಬಳಕೆದಾರೆ ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾತೆರ ಫೈಲ್ ಫೈಲ್ ಪಾತೆರ ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ ಪಾತೆರ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಪಾತೆರ ಸಕಾಯೊ ಸಕಾಯೊ ಪಾತೆರ ವರ್ಗೊ ವರ್ಗೊ ಪಾತೆರ ತಡ್ಯ ತಡ್ಯ ಪಾತೆರ ಕರಡು ಕರಡು ಪಾತೆರ TimedText TimedText talk ಮೋಡ್ಯೂಲ್ ಮೋಡ್ಯೂಲ್ ಪಾತೆರ Event Event talk 0 3631 359551 359058 2026-04-23T12:12:40Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 359551 wikitext text/x-wiki '''ಆಟಿ''' ತುಲುವೆರೆನ ೧೨ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ತುಲುಟು ಉಂದು ನಾಲನೆ ತಿಂಗೊಲು. [[ಪಗ್ಗು]], [[ಬೇಸ]], ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, [[ಸೋಣೊ|ಸೋನೊ]], [[ನಿರ್ನಾಲೊ]], [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು|ಬೊಂತೆಲ್]], [[ಜಾರ್ತೆ]], ಪೆರಾರ್ತೆ, [[ಪೊನ್ನಿ]], [[ಮಾಯಿ]], [[ಸುಗ್ಗಿ]]. ಇಂಚ ತುಳುಟು ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಳುಲು ಉಂಡು.<ref>http://www.suddi9.com/?p=36729</ref> ತುಳುವೆರೆಗ್ ಬಿಸುಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ಒರ್ಸ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಪಗ್ಗುದ ದೊಂಬು, ಬೇಸ್ಯದ ಬೆಪ್ಪು, ಕಾರ್ತ್ಯೊಲುದ ಬರ್ಸನ್ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಕಾರ್ ದೀಪುನ ತಿಂಗೊಲು ಬರ್ಸ ದೊಂಬುದ ಬೆರಕೆಡ್ ಬತ್ತಿ, ಸೀಕ್ ಸಂಕಟೊಲೆಗ್ ಜನೊಕುಲು ತನ್ಕುಲೆ ಸರ‍್ರೊನು ಒಡ್ಡೊನುನ ತಿಂಗೊಲು. ಅವ್ವೇ ಆಟಿ. [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]]ವ ಕಾಲಕೊಂದೆಡ್ ತೂಂಡ ತೆರಿಯು ಆಟಿಡ್ ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ದಿನ ಜಾಸ್ತಿಯೇ ಉಪ್ಪುಂಡು. == ತುಳುವೆರೆ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು == ತುಳುವೆರೆನ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು ಇಂಚ ಪಗ್ಗುಡ್ದ್ ಬೇಸ, ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, ಸೋಣೊ, ನಿರ್ನಾಲ, ಬೊಂತೆಲ್, ಜಾರ್ದೆ, ಪೆರಾರ್ದೆ, ಪೊನ್ನಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ ಮುಟ್ಟ. ತುಳುತ 12 ತಿಂಗೊಲುದ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆ ಪಂಚಾಂಗೊದ ವರ್ಸೊದ ಪಂಚಾಂಗೊಲು<ref name="Elements of South-Indian Palæography">{{cite book |author=Arthur Coke Burnell |url=https://books.google.com/books?id=lnVAAAAAMAAJ |title=Elements of South-Indian Palæography, from the Fourth to the Seventeenth Century, A. D.: Being an Introduction to the Study of South-Indian Inscriptions and Mss |publisher=Trübner & Company, 1878 |year=1878 |pages=76/147}}</ref> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! style="background:Sky Blue" |ಕ್ರಮ ಸಂಕ್ಯೆ. ! style="background:Sky Blue" |[[ತುಳು ತಿಂಗೊಲು| ಪಂಚಾಂಗೊ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Malayalam calendar|ಮಲಯಾಳಿ ಪಂಚಾಂಗೊ]] ! style="background:Sky Blue" |ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Saka era|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಕ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Tamil calendar|ತಮಿಳು ಪಂಚಾಂಗ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Astrological sign#Western zodiac signs|ರಾಶಿಚಕ್ರದ ಚಿಹ್ನೆ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Gregorian Calendar|ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್r]] ! style="background:Sky Blue" |[[ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] |- ! style="background:White" |1. ! style="background:White" |[[ಪಗ್ಗು]] ! style="background:White" |Mēṭam ! style="background:White" |[[:en:Meṣa|ಮೇಷ]] ! style="background:White" |Chaitra– Vaiśākha ! style="background:White" |Chithirai ! style="background:White" |Aries ! style="background:White" |[[:kn:ಏಪ್ರಿಲ್|ಎಪ್ರಿಲ್]]-ಮೇ ! style="background:White" |ಶವ್ವಾಲ್-ಜಿಲ್ಖಾಯದ್ |- ! style="background:White" |2. ! style="background:White" |[[ಬೇಸ]] ! style="background:White" |Iṭavam ! style="background:White" |[[:en:Vṛṣabha|ವೃಷಭ]] ! style="background:White" |Vaiśākha–Jyaiṣṭha ! style="background:White" |Vaikasi ! style="background:White" |Taurus ! style="background:White" |[[:kn:ಮೇ|ಮೇ]]-ಜೂನ್ ! style="background:White" |ಜಿಲ್ಖಾಯದ್-ಚಿಲ್ಹಜ್ |- ! style="background:White" |3. ! style="background:White" |[[ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು|ಕಾರ್ತೆಲ್/ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು]] ! style="background:White" |Mithuṉam ! style="background:White" |[[:en:Mithuna (month)|ಮಿಥುನ]] ! style="background:White" |Jyaiṣṭha–Āṣāḍha ! style="background:White" | Aani ! style="background:White" |Gemini ! style="background:White" |[[:kn:ಜೂನ್|ಜೂನ್]]-ಜುಲೈ ! style="background:White" |ಜಿಲ್ಹಜ್-ಮೊಹರಂ |- ! style="background:White" |4. ! style="background:White" |[[ಆಟಿ]] ! style="background:White" |Kaṟkkaṭakam ! style="background:White" |[[:en:Karkaṭa|ಕರ್ಕಾಟಕ]] ! style="background:White" |Āṣāḍha–Śrāvaṇa ! style="background:White" | Aadi ! style="background:White" |Cancer ! style="background:White" |[[:kn:ಜುಲೈ|ಜುಲಾಯಿ]]-ಆಗಸ್ಟ್ ! style="background:White" |ಮೊಹರಂ-ಸಫರ್ |- ! style="background:White" |5. ! style="background:White" |[[ಸೋಣೊ]] ! style="background:White" |Chingam ! style="background:White" |[[:en:Siṃha|ಸಿಂಹ]] ! style="background:White" |Śravana–Bhādrapada ! style="background:White" |Aavani ! style="background:White" |Leo ! style="background:White" |[[:kn:ಆಗಸ್ಟ್|ಅಗೋಸ್ಟು]]-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ ! style="background:White" |ಸಫರ್-ರಬಿಲಾವಲ್ |- ! style="background:White" |6. ! style="background:White" |[[ನಿರ್ನಾಲೊ]]/ಕನ್ಯಾ ! style="background:White" |Kaṉṉi ! style="background:White" |[[:en:Kanyā|ಕನ್ಯಾ]] ! style="background:White" |Bhādrapada–Aśvina ! style="background:White" |Purattasi ! style="background:White" |Virgo ! style="background:White" |[[:kn:ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್|ಸೆಪ್ಟಂಬರೊ]]-ಅಕ್ಟೋಬರ ! style="background:White" |ರಬಿಲಾವಲ್-ರಬಿಲಾಖರ್ |- ! style="background:White" |7. ! style="background:White" |[[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ! style="background:White" |Thulām ! style="background:White" |[[:en:Tulā|ತುಲಾ]] ! style="background:White" |Aśvina–Kārtika ! style="background:White" |Aippasi ! style="background:White" |Libra ! style="background:White" |[[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ]]-ನವಂಬರ ! style="background:White" |ರಬಿಲಾಖರ್-ಜಮಾದಿಲಾವಲ್ |- ! style="background:White" |8. ! style="background:White" |[[ಜಾರ್ತೆ|ಜಾರ್ದೆ]] ! style="background:White" |Vr̥śchikam ! style="background:White" |[[:en:Vṛścika|ವೃಶ್ಚಿಕ]] ! style="background:White" |Kārtika–Mārgaśīrṣa ! style="background:White" |Karthigai ! style="background:White" |Scorpio ! style="background:White" |[[:kn:ನವೆಂಬರ್|ನವಂಬರೊ]]-ದಸಂಬರೊ ! style="background:White" |ಜಮಾದಿಲಾವಲ್-ಜಮಾದಿಲಾಖರ್ |- ! style="background:White" |9. ! style="background:White" |[[ಪೆರಾರ್ದೆ]] ! style="background:White" |Dhaṉu ! style="background:White" |[[:en:Dhanu (month)|ಧನು]] ! style="background:White" |Mārgaśīrṣa–Pauṣa ! style="background:White" |Margazhi ! style="background:White" |Sagittarius ! style="background:White" |[[:kn:ಡಿಸೆಂಬರ್|ದಶಂಬರೊ]]-ಜನವರಿ ! style="background:White" |ಜಮಾದಿಲಾಖರ್-ರಜಬ್ |- ! style="background:White" |10. ! style="background:White" |[[ಪೊನ್ನಿ]]/ಪುಯಿಂತೆಲ್ ! style="background:White" |Makaram ! style="background:White" |[[:en:Makara (month)|ಮಕರ]] ! style="background:White" |Pauṣa/Taiṣya-Māgha ! style="background:White" |Thai ! style="background:White" |Capricorn ! style="background:White" |[[:kn:ಜನವರಿ|ಜನವರಿ]]-ಪೆಬ್ರವರಿ ! style="background:White" |ರಜಬ್-ಶಾಬಾನ್ |- ! style="background:White" |11. ! style="background:White" |[[ಮಾಯಿ]] ! style="background:White" |Kumbham ! style="background:White" |[[:en:Kumbha (month)|ಕುಂಭ]] ! style="background:White" |Māgha–Phālguna ! style="background:White" |Maasi ! style="background:White" |Aquarius ! style="background:White" |[[:kn:ಫೆಬ್ರವರಿ|ಪೆಬ್ರವರಿ]]-ಮಾರ್ಚ್ ! style="background:White" |ಶಾಬಾನ್-ರಮ್ಜಾನ್ |- ! style="background:White" |12. ! style="background:White" |[[ಸುಗ್ಗಿ]] ! style="background:White" |Meeṉam ! style="background:White" |[[:en:Mīna|ಮೀನ]] ! style="background:White" |Phālguna–Chaitra ! style="background:White" |Panguni ! style="background:White" |Pisces ! style="background:White" |[[:kn:ಮಾರ್ಚ್|ಮಾರ್ಚ್]]-ಎಪ್ರಿಲ್ ! style="background:White" |ರಮ್ಜಾನ್-ಶವ್ವಾಲ್ |} == ತುಳುತ್ತ ತಿಂಗೊಲುಲು == ತುಳುವೆರೆನ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು ಇಂಚ : ಪಗ್ಗು, ಬೇಸ, ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, ಸೋಣೊ, ನಿರ್ನಾಲ, ಬೊಂತೆಲ್, ಜಾರ್ದೆ, ಪೆರಾರ್ದೆ, ಪೊನ್ನಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ.<ref>https://web.archive.org/web/20151229054724/https://vanihegde.wordpress.com/2013/06/20/9220/</ref> {| class="wikitable" |- ! ಸಂಕ್ಯೆ !! ತಿಂಗೊಲು !! ಕನ್ನಡ ತಿಂಗೊಲು !! ಆಚರಣೆಲು |- | ೦೧ || [[ಪಗ್ಗು]] || ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್ || [[ಬಿಸು ಪರ್ಬ]], ಕೈಬಿತ್ತ್ ದೀಡುನೆ, ನೇಜಿ ಪಾಡುನೆ |- | ೦೨ || [[ಬೇಸ]]|| ಏಪ್ರಿಲ್-ಮೇ || [[ಪತ್ತನಾಜೆ]] |- | ೦೩ || [[ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು|ಕಾರ್ತೆಲ್/ಕಾರ್ತ್ಯೊಲ್]] || ಮೇ-ಜೂನ್ || ಗುರುಕಾರ್ನೆರೆಗ್ ಬಲಸುನೆ |- | ೦೪ || ಆಟಿ || ಜೂನ್-ಜುಲೈ || [[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ|ಆಟಿಕಲೆಂಜೆ]] [[ನಲಿಕೆ]], ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನೆ |- | ೦೫ || [[ಸೋಣೊ|ಸೋಣ]] || ಜುಲೈ-ಆಗಸ್ಟ್ || ಸೋನಂತ ಜೋಗಿ ನಲಿಕೆ |- | ೦೬ || [[ನಿರ್ನಾಲೊ|ನಿರ್ನಾಲ]] || ಆಗಸ್ಟ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ || |- | ೦೭ || [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] || ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್ || |- | ೦೮ || [[ಜಾರ್ತೆ|ಜಾರ್ದೆ]] || ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವಂಬರ || |- | ೦೯ || [[ಪೆರಾರ್ದೆ]] || ನವಂಬರ-ದಶಂಬರ || |- | ೧೦ || [[ಪೊನ್ನಿ]] || ದಶಂಬರ-ಜನವರಿ || [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] |- | ೧೧ || [[ಮಾಯಿ]] || ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರವರಿ || [[ಕರ್ಂಗೋಲು|ಕರಂಗೋಲು]] [[ನಲಿಕೆ]],[[ಶಿವರಾತ್ರಿ]] |- | ೧೨ || [[ಸುಗ್ಗಿ]] || ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ || ಸುಗ್ಗಿ ನಲಿಕೆ [[ಕಂಗೀಲು]],[[ಕೆಡ್ಡೆಸ]] |} == ನಂಬುಗೆ == == ಆಚರಣೆ == # [[ಆಟಿಕಳೆಂಜ]] # ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನಿ # ಆಟಿದ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನಿ # ಆಟಿ ಅಡ್ಪುನಿ( ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನಿ) # ಆಟಿದ ಮರ್ದ್ # ಆಟಿಡ್ ದಾನ ಬುಡ್ಪು ಕಿರಮ # ಆಟಿದ ಗೊಬ್ಬು == ಆಟಿದ ಮರ್ದ್ == [[File:Hale Tree Medicin preparation.JPG|thumb|ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆನ್ ಕಡೆದ್ ದೆತ್ತ್‌ನ ರಸೊ]] ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದ ದುಂಬುನಾನಿ ಪೊರ್ತು ಕಂತ್‌ನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲೆದ ಮರತಡಿಕ್ಕ್ ಪೋದು ‘ಎಲ್ಲೆ ಮರ್ದ್ ಕೊನೊಯೆರೆ ಬರ್ಪೆ. ನಿನ್ನ ಪೇರ್‌ಡ್ ಮರ್ದಾಯಿ ಮರ್ದ್ ದಿಂಜಾದ್ ದೀಲ’ ಪಂದ್ ಮರತ ಮುದೆಲ್‌ಡ್ ಬೊಲ್ಲು ಕಲ್ಲ್ ದೀದ್ ಬತ್ತ್, ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಲಕ್ಕೆರೆ ದುಂಬು [[ಕಲ್ಲ್]] ದೀದ್ ಬತ್ತಿ ಆಂಜೊವು ಬತ್ತಲೆ ಪೋದು ದುಂಬುನಾನಿ ಗುರ್ತಗಾದ್ ದೀನ ಕಲ್ಲ್‌ಡ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ಮರತ ಕೆತ್ತೆ ಕನಪೆರ್. [[ಮರ]]ಕ್ಕ್ ಕರ್ಬ ತಾಗಾಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿ ನಂಬುಗೆಗಾತ್ರ ಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಗುದ್ದುವೆರ್. ಕೆಲವು ಕೋಡಿಡ್ ಕೂಲಿಡ್ ತುಚ್ಚಿದ್ ಪೇರ್ ಕೆತ್ತೆ ಕನಪುನವುಲ ಉಂಡು. ಮರ್ದ್ ಕನಯೆರೆ ಪೋನಗ ಮೈಟ್ ಕುಂಟು ಇತ್ತ್ಂಡ ಮರ್ದ್ ಆಜುಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ಮರಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕುಲೆ, ಪಿಸಾಸಿಲು ತೊಂದರೆ ಕೊರ್ಪ ಪನ್ಪಿನವು ನಂಬಿಕೆಲಾ ಅಂದ್, ಪೋಡಿಗೆಲಾ ಅಂದ್. ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಮರಕ್ಕ್‌ಲ್ ಪಕ್ಕಿದ ಸೊರ ಲಕ್ಕುನ, ನೇಸರ್ ಉದಿಪುಗು ದುಂಬುದ ಪೊರ್ತು ಜಾಸ್ತಿ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಪೇರ್ ಆಜುಂಡು ಪಂದ್ ತೆರಿದ್ ಇತ್ತಿ ಹಿರಿಯಕುಲು ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ನೇಸರುದಿಪೆರೆ ದುಂಬು ಪಾಲೆದ ಪೇರ್ ಕನಯೆರೆ ಪೋವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಜೋವು ಕನತಿ ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆಗ್ ಇಲ್ಲದ ಪೊಂಜೊವು ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ, ಓಮ, ಶುಂಟಿ, ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಜೀರಿಗೆ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆದ್ ರಸ ಗೆತ್ತ್, ಅಯಿಕ್ಕ್ ತೊಡ್ಡೆದ ನೈ ಪಾಡ್ದ್ ಬೆರೆಪುವೆರ್. ಅಯಿಟಿತ್ತಿ ನಂಜಿನ್ ಗೆಪ್ಪೆರೆ ಬೊಲ್ಲು ಕಲ್ಲ್ ಅತಂಡ ಕರ್ಬದ ತುಂಡು ಕಾಯಿತ್‌ದ್ ಪಾಡ್ದ್ ನೇಸರ್ ಮೂಡಿಯೆರೆ ದುಂಬೆ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಬಜಿ ಬಂಜಿಗ್ ಪರ್ಯರೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪಾಲೆದ ಪೇರ್‌ದ ಕೈಪೆಗ್ ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲದ ಚೀಪೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರ್ದ್ ಪರ್ದಾಯಿನ್ನೇ ಮೆತ್ತೆದ ಅತ್ತಂಡ ತಾರಾಯಿದ ಗಂಜಿ ಮಲ್ತ್ ಉನ್ಯರೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಈ ಮರ್ದ್ ಪರ್‌ಂಡ ಒರ್ಸೊ ಇಡೀ ಸೀಕ್ ಬರ್ಪುಜಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪೆರಿಯಕುಲೆನ ನಂಬುಗೆ. == ಆಟಿಡ್ ದಾನ ಬುಡ್ಪುನ ಕಿರಮ == ಆಟಿಡ್ ಬಾಕಿ ದಿನೊರದುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಇಸೇಸ ಇತ್ತಿನ ದಿನ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ. ಆನಿ [[ಕಾಂಡೆ]] ತೋಡು ಅತಂಡ ಸುಧೆಟ್ ಮೀದ್ [[ಬಾರೆ]]ದ ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್ ನವದಾನ್ಯ, ಪಂಚ ಪುಷ್ಪಲಾಯಿನ ತೇರ್ ಪುರ್ಪ, ನಂಜಿ [[ಬಟ್ಟಲ್]], ಸಂಕಪುಷ್ಪ, [[ತಾಮರೆ|ತಾವರೆ]] ಪೂ, [[ಬೇಲಿ]] ದಾಸನ್, ತರೆಯಿನ ಪಣವು, [[ಬಚ್ಚಿರೆ]] [[ಬಜ್ಜೆಯಿ]] ದೀದ್, ಇರೆತ್ತ ಕೊಡಿಟ್ ನಿನೆ ಪೊತ್ತಾದ್ ದೀದ್ [[ನೀರ್|ನೀರ್‌]]ಡ್ ದಾನ ಬುಡ್ಪೆರ್. ಅವೆನ್ ಪಕ್ಕಿ ಪಾರಣೆಲ್ ತಿಂದ್ ಬಂಜಿ ದಿಂಜದ್ ಪೋವಡ್ ಪಂದ್ ಪೆರಿಯಕುಲೆನ ನಂಬುಗೆ. ಆನಿ ಪಾಲೆದ ಮರಟ್ಟ್ ಬೂಮಿದೇವಿ ತನ್ನುಡಲ್‌ಡ್ ಇತ್ತಿ ಸರ್ವ ಮರ್ದ್‌ದ ಸತ್ವೊನುಲಾ ಅಯಿಟ್ಟ್ ದಿಂಜದುಪ್ಪುವಲ್ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ತುಳುವ ಹಿರಿಯೆರೆನವು. == ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನ == ಪುಣಿದಾಂತಿ ಕಂಡತ್ತ್, ತಮೆರಿಜ್ಜಂದಿ ಪೊಣ್ಣತ್ತ್, ಮನಸ್‌ದಾಂತಿ ಒನಸತ್ತ್ ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆದಂಚ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಪೊಣ್ಣು ಜೀವೊಗು ತಮೆರಿ ಏತ್ ತಲ್ಮೆನ ಕೊರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪುನೆನ್ ತೆರಿಯೊಡಾಂಡ ಆಟಿ ಬರೊಡು. ಆಟಿಡ್ ಬೇಲೆಲೆಗ್ ಒಂತೆ ಪುರ್ಸೊತುಪ್ಪುನೆಡ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಬತ್ತಿ ಪೊಣ್ಣನ್ [[ಅಪ್ಪೆ]] ಇಲ್ಲಗ್ ಕಡಪುಡುನು ವಾಡಿಕೆ. [[ಮಾಮಿ]] ಇಲ್ಲದ ಬೆಪ್ಪು ಮಗಲೆಗ್ ಮುಟ್ಟೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಅಂಚನೆ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆಲೆಗ್ ಪುರ್ಸೊತು ಇಪ್ಪುನಗ ಇಲ್ಲಡ್ ಮಗಲಿತ್ತ್ಂಡ ಕುಸಿ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಆಲೆನ ಬೇನೆ ಬೇಸರ್, ಕುಸಿ, ಕೊಂಡಾಟ ತೆರಿಯೊನೊಲಿ ಪನ್ಪಿ ಉದ್ದೇಸೊಡು ಅತ್ತಂದೆ ಆಟಿಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆಂಡ ಗರ್ಬೊಗು ಕುಲೆತ್ತ ಚಾಯೆ ಬೂರುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ನಟ್ಟ ಅರೆಗಾಲೊಡು ಪೆದುವೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬುಗೆ ಉಂಡು. ಆ ಪೊರ್ತುಡು ಜೋಕುಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಬಙ ಆಪುಂಡು ಪಂದ್ ಪೊಸತಾದ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಪೊಣ್ಣನ್ ತಮೆರಿಗ್ ಲೆತೊ ಬರ್ಪುನ ಕೆರಮ್ಮೊ ತುಳುವೆರೆಡ ಉಂಡು. ಈ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು ಪಂದೇ ಪನ್ಪೆರ್. == ಆಟಿಡ್ ನೇಜಿ ಕಂಡೊದ ದೃಷ್ಟಿ ದೆಪ್ಪುನ ಕಿರಮ == ಕಂಡಡುಪ್ಪುನ ನೇಜಿಗ್ ದೃಷ್ಟಿ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಕಂಡೊದ ನಂಜಿ ಪೋವೊಡು ಪಂದ್ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ [[ಕಾಯೆರ್‌]]ದ ಕನೆ ಅತಂಡ ಗೆಲ್ಲ್ ಕುತ್ವೆರ್. ಮೂಜಿ ಕಬರ್‌ದ [[ಕೋಲು]]ಗು ಕಾಪು ಪಂತಿ, [[ಬೈ]] ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಮಿತ್ತ್ [[ಬೆದ್‍ರ್|ಬೆದ್‌ರ್‌]]ದ ಅಂಡೆಡ್ [[ಕಳ್ಳಿ]] ನಡ್ಪೆರ್. ಅಯಿಕ್ಕ್ ಕಳ್ಳಿ ಕಾಪು ಮಲ್ಪುನು ಪನ್ಪೆರ್. == ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ == [[File:Aati kalenja 01.jpg|thumb|ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ]] [[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ|ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ]] ತುಳುನಾಡ ಆಟಿದ ಇಸೇಸ ಆರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕಳೆಂಜೆ ಆಟಿದ ಮಾರಿನ್ ಗಿಡರೆರೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ನಲಿತ್ ಅರಿ ತಾರಾಯಿ ಕಾಣಿಗೆ ಪಡೆದ್ ಪೋಂಡ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೊಲಿ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ನಮ್ಮವು. ಆಟಿಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆ ಮದಿಮಾಲಾಂಡ ಅನಿಷ್ಠ ಪನ್ಪಿ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಕೆಲವು ಕಡೆಟಿತ್ತ್‌ದ್, ಆಟಿಡ್ ಮದಿಮಲಾಯಿನ ಪೊಣ್ಣಗ್, ಸೀಕ್‌ದ ಜೋಕುಲೆಗ್, ಗೊಡ್ಡು ಪೆತ್ತಗ್, ಫಲಕೊರಂದಿ ತಾರೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂತತಿ ಆವಂದಿ ಪೊಂಜೋವುಲೆಗ್ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜಡ ತರೆಕ್ಕ್ ನೀರ್ ಮೈಪದ್ ಕಳೆಂಜಗ್ ದಾನೊ ಕೊರ್‌ಂಡ ಆ ಅನಿಷ್ಠ ಕಳೆಯುಂಡು, ಜೋಕುಲಾಪುಂಡು ಫಲ ದಿಂಜಿದ್ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆಲ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಉಂಡು.<br> ತಿರಿ ಕಟ್ಟೊಂದು, ಅರದಲ ಪೂಜಿದ್, ಪನೊಲಿದ ತತ್ರ ಪತೊಂದು ಸಂಧಿ ಪನ್ಪಿ ಪೊಂಜೋವುನೊಟ್ಟುಗು ಬರ್ಪಿ ಕಳೆಂಜೆ ನಮ್ಮ ಇಲ್ಲದ ಮಾರಿ ಗಿಡರುವೆ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆಡ್ದ್‌ಲ ಮೂಲು ನೆಗಪುನು ಮರಿಯಲಡ್ ಬೆನ್ನಿ ಸಾಗೊಲಿದ ಪುರ್ಸೊತುಡು ಉನೆರೆ ಇಜ್ಜಂದೆ ಇಪ್ಪುನಗ ಇತ್ತಿನಕ್ಲ್ ದಾನ ಮಲ್ತೆರ್‌ಂಡ [[ಇಲ್ಲ್]] ಕರಿಯು ಪಂದ್ ತಿರಿ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಲೆಕ್ಕಾದೆ ಜೀವನ ದೀತಿ ಜನಾಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆನೇ ನಂಬಿ ಬೂಮಿಪುತ್ರೆರ್. ಮಾರಿ ಪೋವಡ್ ಪಂದ್ ಪಂಡಲ ಕಾರಣ ಅವ್ವತ್ತ್ ಆಯನ ಇಲ್ಲಗ್ ಇಪ್ಪುನ ತೊಂದರೆಲ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಯೊಂದು ಅರಿ ಬಾರ್ ದಾನೊ ಮಲ್ತ್ ಪಾಪದಾಯಗ್‌ಲ ಆಟಿದ ಬಙ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿ ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ನೆಗತ್ ತೋಜುಂಡು. == ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನಿ == ಈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಇಲ್ಲ್, ಅಟ್ಟೊ ಅಟ್ಟ ಅಡಿತ್ದ್ ಕಜವು ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನೆ ಕ್ರಮೊ. ಆಟಿ ಪಿದಯಿ ಪಾಡುನು ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಇಸೇಸ ಆಚರಣೆ. ಅಟ್ಟೊಡಿತ್ತಿ ಅರಿತ ಮುಡಿ ಕಾಲಿ ಆದ್ ಅಟ್ಟೊ ಅಡಿಪುನ ತಿಂಗೊಲು ಆಟಿ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಬಾಕಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ದಿಂಜಿದುಪ್ಪುನ ಅಟ್ಟ, ಕದಿಕೆಲ್ ಕಾಲಿ ಆದಿಪ್ಪುನೆಡ್, ಅಟ್ಟಡಿತ್ತಿ ಬಿತ್ತ್‌ದ ಮುಡಿಲಾ ಬಿತ್ತ್‌ದ್ ಆದಿಪ್ಪುನೆಡ್ದಾದ್ ಮಾಯಿಪು ಪಾಡ್ದ್ ಕಜವು ದೆಪ್ಪೆರೆ ಸುಲಬ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿನ್ ಮಾತ ಅಡಿತ್ತ್ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡ್ದ್ ಸೊಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆ ಪೊಂಜೋವುಲೆಗ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಜವು ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಅಟ್ಟದಾಂತಿ ಇಲ್ಲ್, ಪುಗೆದಾಂತಿ ಅಟಿಲ್ ಆಯಿನೆರ್ದಾರ ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನ ಕಿರಮ ತೋಜೊಂದು ಇಜ್ಜಿ. == ಆಟಿಡ್ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನಿ == ಆಟಿಡ್ ಊರುಡು ಬಡಪತ್ತ್ ಪಂದ್ [[ಬರ್ಸೊ|ಬರ್ಸ]] ದೊಂಬುರ್ದಾವರ ದೈವೊಲೆಗ್ [[ಪೂ]] ನೀರ್ ದೀಯರಾವಂದೆ, ನೇಮ ಕೋಲ ಕೊರ್ರೆ ಆಪುಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ ತುಳುನಾಡ್‌ಗ್ ಜಪ್ಪುನಗ ಸಾರತ್ತೊಂಜೆಡ್ [[ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]] ಅಪ್ಪೆ [[ಗುಳಿಗ]] ದೈವೊನ್ ಬುಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಕಮ್ಮಿ ಸಾರ ದೈವೊಲು ಮಲೆ ಏರುವೆರ್ ಪಂದ್ ಸಾನ ಮಾಡೊಲೆಗ್ ಬಾಕಿಲ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮಲಾ [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಳುನಾಡ್‌]]ಡ್ ಉಂಡು. ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ, ಗುಳಿಗಗ್, ಕರಿದ್ ಪೋಯಿನಕ್ಲೆಗ್ [[ಅಗೆಲ್]] ತಮ್ಮನ ಬಲಸುವೆರ್. ತೀರ್ ಪೋಯಿನಕ್ಲೆನ್ ೧೬ ಗ್ ಸೇರಾವುನ(೧೬ ಅಗೆಲ್) ಪರಿಪಾಡ್‌ಲ ಆಟಿಡ್ ಉಂಡು. ಆಟಿಡ್ ಕುಲೆಕ್ಕ್‌ಲೆಗ್ ಮದ್ಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಇಸೇಸ ಆಚರಣೆ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಮದಿಮೆ ಆವಂದೆ ಕರಿದ್ ಪೋಯಿನ ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣು ಕುಲೆಕ್ಕ್ ಸಂಬಂದ ತೂದು ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಗೆಲ್ ತಮ್ಮನ ಬಲಸುವೆರ್. == ಆಟಿದ ಗೊಬ್ಬು == {{Main|ಚೆನ್ನೆಮಣೆ}} [[File:Chennemane.jpg|thumb|ಚೆನ್ನೆಮಣೆ]] ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡ್ ಆಟಿದ ಸಮಯೊಡ್ ಪೊರ್ತು ಕಳೆಯೆರೆ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಯಿಟ್ಟ್ [[ಕಂಡನಿ]] [[ಬೊಡೆದಿ]], ತಗೆ [[ತಂಗಡಿ]], ಅಮರು ಜೋಕುಲು ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಉಂಡು. ಅಯಿಕ್ಕ್ ಇಂಬು ಕೊರ್ಪುನ ಕೆಲವು ಕತೆಕ್ಕ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಆಟಿದ ಬೇಸರ್ಪು ಕರಿಪೆರೆ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಕುಲ್ಲಿನ ಕತೆ ದುಂಬರಿದ್ ಲಡಾಯಿಗ್ ತಿರ್ಗುಂಡು. ಕಡೆಕ್ಕ್ ಮಣೆಟ್ಟೇ ಹಾಕೊಂದು ಒರಿ ಸೈಪುನಾಡೆ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆಕ್ [[ಅಬ್ಬಯ ದಾರಯ|ಅಬ್ಬಗ ದಾರಗ]]ನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಬಾಲೆಜೇವು ಮಾಣಿಗೊ ಪಾಡ್ದನಡ್, ಚೆನ್ನೆಗೊಬ್ಬುಡು ಸೋಲು ನಿಘಂಟ್ ಆನಗ ಬೊಡೆದಿನ್ ಪೇರ್ ಕನಯೆರೆ ಕಡಪುಡ್ದ್ ಮಣೆ ತಿರ್ಗದ್ ದೀನೆನ್ ಅಯಿನ್ನ್ ತೆರಿನ ಮಾನಿಗೊ ದತ್ತ ಕಾರ್‌ಡ್ ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ದೊಂಕ್‌ದ್ ಬಲ್ಲಾಲ್ರೆ ಮೋಸೊಗು ಸಡಿಪುವಲ್. ಅಯಿನ್ನ್ ತಡೆವಂದಿ ಬಲ್ಲಾಲ್ರ್ “[[ಚೆನ್ನೆಮಣೆ|ಚೆನ್ನೆ ಮಣೆ]] ದೊಂಕಿನ ಪೊಣ್ಣು ಈ ಎನ್ನ ಬೂಡು ಒರಿಪವನಾ?” ಪಂದ್ ಹಾಕುವೆರ್. ಆ ಕಾಲೊಡು ಚೆನ್ನೆ ಮಣೆಕ್ಕ್ ಆತ್ ಮರ್ಯಾದಿ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಉಂದು ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಬೂಡುದ ಘನತೆ ಗೌರವೊಗ್ ಸಮಾನವಾಯಿನ ಘನತೆ ಚೆನ್ನೆಮಣೆಕ್ಕ್ ಅಂಚನೆ ಮಾನಾದಿಗೆ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುಗು ಇತ್ತ್ಂಡ್. == ಆಟಿದ ಗಾದೆಲು == # ಅಟಿಡ್ ತೆಡಿಲ್‍ ಬತ್ತ್ಂಡ ಆಟ್ಟ ಪೊಲಿಪೋವು, ಸೋಣೊಡು ತೆಡಿಲ್‍ ಬತ್ತ್ಂಡ ಸೊಂಟ ಪೊಲಿಪೋವು. # ಆಟಿಡ್‍ ಕಣೆ ಬತ್ತ್ಂಡ ಆಟ್ಟ ಪೊಲಿಪೋವು, ಸೋಣೊಡು ಕಣೆ ಬತ್ತ್ಂಡ ಸೊಂಟ ಪೊಲಿಪೋವು. # ಆಟಿದ [[ಪೆಲಕಾಯಿ]] ನಂಜಿ ಮಗಾ- ಅಮ್ಮೆ ಬರ್ಪೆನಾ ತೂಲ ಮಗಾ. # ಅಟಿಡ್‍ ಪೊಣ್ಣು ಪುಟ್ಟುನು ಎಚ್ಚಗೆ. # ಆಟಿದ ದೊಂಬು ಆನೆದ ಬೆರಿ ಪುಡಾವು. # ಆಟಿಡ್ ಆನೆದ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಬೂರುಂಡಲಾ ಕೆಯಿಕ್ಕ್ ಕೇಡ್ ಇಜ್ಜಿಗೆ. == ಆಟಿದ ತೆನಸುಲು == ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡ್ ಬೇಲೆ ಇಜ್ಜಂದಿನೆಡ್ ಬೆಂದ್ ತಿಂದ್ ಜೀರ್ಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಜೀವೊಲೆಗ್ ಅಜೀರ್ಣ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್ ಅರಿ, ರಾಗಿ, ಗೋಧಿತ ತೆನಸ್ ಒಂತೆ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ ಬೇಗ ಜೀರ್ಣ ಆಪುನ ತೆನಸ್‌ಲೆನ್ ಅಟ್ಟಿಲ್ ಮಲ್ತ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಅವು ಪಂಡ ನರೆ, [[ಕೇನೆ]], [[ಕಣಿಲೆ]], [[ಚೇವು]], [[ನೀರ್ ಕುಕ್ಕು]], [[ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗೂಂಜಿ]], [[ಪೆಲತರಿ]], [[ಕೆರೆಂಗ್]], [[ತಜಂಕ್ ತಪ್ಪು|ತಜಂಕ್]], [[ನುರ್ಗೆ ತೊಪ್ಪು]], [[ಈಯೆರ್‌ದ ಕಾಯಿ]], [[ಲಾಂಬು]], [[ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್|ಉಪ್ಪಡ್‌ಪಚ್ಚಿಲ್]], [[ಕೇನೆದ ಪುಂಡಿ]], ಮರಚೇವು ಪಂದ್ ಕನತ್‌ದ್ ಕಜಿಪು, ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನು, ಉದುರಿ ಬೂರುದ ಕಂಡೆ, [[ಅರ್ತಿದ ಕೆತ್ತೆ]], [[ಬೇಂಗದ ಕೆತ್ತೆ]], [[ಇರ್ಪೆದ ಕೆತ್ತೆ]], [[ತಾರಾಯಿ]]ದ, [[ಕೊತ್ತಂಬರಿ]], [[ಮೆತ್ತೆ]], [[ದಾಸಿಮಿ]]ದ [[ಗಂಜಿ]] ಮಲ್ತ್ ತಿನ್ಪುನು ತುಳುವೆರೆಗ್ ಈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಅನಿವಾರ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಅಬ್ಯಾಸಲಾ ಆದ್ ಪೋಪುಂಡು.<br> ಆಟಿ ಅರಂಟ್ ತಿನ್ಪಿ ತಿಂಗೊಳು ಪನ್ಪಿನಂಚ ಬಾಕಿದ ೧೧ ತಿಂಗೊಲು ಬುಡು ಕೈಟ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿ ತೆನಸ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ ಪೊಂಜೋವುಲು ಕಾಡ್ ಬಲ್ಲೆ, ತೋಡು ಕಂಡ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಸಾರ ಬಗೆತ ಸೀಕ್‌ಗೆ, ಸಾರತ್ತೊಂಜಿ ಬಗೆತ ಮರ್ದ್ಗೆ ಪನ್ಪಿನಂಚ ಅರಿ ಕಮ್ಮಿ ಗಲಸುನ ತೆನಸ್ ಒನಸ್‌ಲ ಆದ್, ಮರ್ದ್ಲ ಆಪುನ ಸಪ್ಪು, ಕಂಡೆ, ಬೇರ್, ನಾರ್ ಕನತ್ [[ಪತ್ರೊಡೆ]], [[ತೇಟ್ಲ]], ಗಂಜಿ, [[ಕಷಾಯ|ಕಸಾಯ]], ಅಡ್ಯೆ, ಅಂಬೆಲಿ ಅಡ್‌ದ್ ಬಂಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆರೋಗ್ಯ ದಿಂಜಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ತಿಮರೆ ಆಟಿಡ್ ಕೈಪೆ ಪಂದ್ ಅಡೊಂದಿಜ್ಜಾಂಡ್. == ಆಟಿ, ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುದ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡ್ ದ ಆಚರಣೆಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಓದೊಡಾಯಿ ಬೂಕುಲು== # ತುಳುನಾಡಿನ ಆಚರಣೆಗಳು- ವಾರ್ಷಿಕ ಆವರ್ತನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಧ್ಯಯನ, ದಿವಾಕರ್ ಕೆ. (ದಿವ ಕೊಕ್ಕಡ, ೨೦೧೩) # [[ಬೊಳ್ಳಿ]] ಸಂಭ್ರಮೊ-ಸರಣಿ ಉಪನ್ಯಾಸೀ ಮಾಲೆದ ಎಗ್ಗೆಲು-೧-೨೫, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ತುಳು ಪೀಠ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ೨೦೨೧ # ಸೇರಿಗೆ, ಕೆ. ಜಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ (ಸಂ.), ಮದಿಪು ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಂಗಳ ಗಂಗ್ರೋತ್ರಿ, ೨೦೦೦ # ಕರಾವಳಿ ಆಚರಣೆಗಳು, ವಾಮನ ನಂದಾವರ(ಸಂ) ಭಾಗ-೧ & ೨, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೨೦೧೪ == ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿ == *http://ravirajkateel.blogspot.in/2014/07/blog-post.html == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಲು ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] l2913aafhtt6l8ux7ekgirgbdq27a0i 359552 359551 2026-04-23T12:12:57Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ತುಳು ಜಾನಪದ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 359552 wikitext text/x-wiki '''ಆಟಿ''' ತುಲುವೆರೆನ ೧೨ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ತುಲುಟು ಉಂದು ನಾಲನೆ ತಿಂಗೊಲು. [[ಪಗ್ಗು]], [[ಬೇಸ]], ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, [[ಸೋಣೊ|ಸೋನೊ]], [[ನಿರ್ನಾಲೊ]], [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು|ಬೊಂತೆಲ್]], [[ಜಾರ್ತೆ]], ಪೆರಾರ್ತೆ, [[ಪೊನ್ನಿ]], [[ಮಾಯಿ]], [[ಸುಗ್ಗಿ]]. ಇಂಚ ತುಳುಟು ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಳುಲು ಉಂಡು.<ref>http://www.suddi9.com/?p=36729</ref> ತುಳುವೆರೆಗ್ ಬಿಸುಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ಒರ್ಸ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಪಗ್ಗುದ ದೊಂಬು, ಬೇಸ್ಯದ ಬೆಪ್ಪು, ಕಾರ್ತ್ಯೊಲುದ ಬರ್ಸನ್ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಕಾರ್ ದೀಪುನ ತಿಂಗೊಲು ಬರ್ಸ ದೊಂಬುದ ಬೆರಕೆಡ್ ಬತ್ತಿ, ಸೀಕ್ ಸಂಕಟೊಲೆಗ್ ಜನೊಕುಲು ತನ್ಕುಲೆ ಸರ‍್ರೊನು ಒಡ್ಡೊನುನ ತಿಂಗೊಲು. ಅವ್ವೇ ಆಟಿ. [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]]ವ ಕಾಲಕೊಂದೆಡ್ ತೂಂಡ ತೆರಿಯು ಆಟಿಡ್ ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ದಿನ ಜಾಸ್ತಿಯೇ ಉಪ್ಪುಂಡು. == ತುಳುವೆರೆ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು == ತುಳುವೆರೆನ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು ಇಂಚ ಪಗ್ಗುಡ್ದ್ ಬೇಸ, ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, ಸೋಣೊ, ನಿರ್ನಾಲ, ಬೊಂತೆಲ್, ಜಾರ್ದೆ, ಪೆರಾರ್ದೆ, ಪೊನ್ನಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ ಮುಟ್ಟ. ತುಳುತ 12 ತಿಂಗೊಲುದ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆ ಪಂಚಾಂಗೊದ ವರ್ಸೊದ ಪಂಚಾಂಗೊಲು<ref name="Elements of South-Indian Palæography">{{cite book |author=Arthur Coke Burnell |url=https://books.google.com/books?id=lnVAAAAAMAAJ |title=Elements of South-Indian Palæography, from the Fourth to the Seventeenth Century, A. D.: Being an Introduction to the Study of South-Indian Inscriptions and Mss |publisher=Trübner & Company, 1878 |year=1878 |pages=76/147}}</ref> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! style="background:Sky Blue" |ಕ್ರಮ ಸಂಕ್ಯೆ. ! style="background:Sky Blue" |[[ತುಳು ತಿಂಗೊಲು| ಪಂಚಾಂಗೊ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Malayalam calendar|ಮಲಯಾಳಿ ಪಂಚಾಂಗೊ]] ! style="background:Sky Blue" |ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Saka era|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಕ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Tamil calendar|ತಮಿಳು ಪಂಚಾಂಗ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Astrological sign#Western zodiac signs|ರಾಶಿಚಕ್ರದ ಚಿಹ್ನೆ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Gregorian Calendar|ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್r]] ! style="background:Sky Blue" |[[ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] |- ! style="background:White" |1. ! style="background:White" |[[ಪಗ್ಗು]] ! style="background:White" |Mēṭam ! style="background:White" |[[:en:Meṣa|ಮೇಷ]] ! style="background:White" |Chaitra– Vaiśākha ! style="background:White" |Chithirai ! style="background:White" |Aries ! style="background:White" |[[:kn:ಏಪ್ರಿಲ್|ಎಪ್ರಿಲ್]]-ಮೇ ! style="background:White" |ಶವ್ವಾಲ್-ಜಿಲ್ಖಾಯದ್ |- ! style="background:White" |2. ! style="background:White" |[[ಬೇಸ]] ! style="background:White" |Iṭavam ! style="background:White" |[[:en:Vṛṣabha|ವೃಷಭ]] ! style="background:White" |Vaiśākha–Jyaiṣṭha ! style="background:White" |Vaikasi ! style="background:White" |Taurus ! style="background:White" |[[:kn:ಮೇ|ಮೇ]]-ಜೂನ್ ! style="background:White" |ಜಿಲ್ಖಾಯದ್-ಚಿಲ್ಹಜ್ |- ! style="background:White" |3. ! style="background:White" |[[ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು|ಕಾರ್ತೆಲ್/ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು]] ! style="background:White" |Mithuṉam ! style="background:White" |[[:en:Mithuna (month)|ಮಿಥುನ]] ! style="background:White" |Jyaiṣṭha–Āṣāḍha ! style="background:White" | Aani ! style="background:White" |Gemini ! style="background:White" |[[:kn:ಜೂನ್|ಜೂನ್]]-ಜುಲೈ ! style="background:White" |ಜಿಲ್ಹಜ್-ಮೊಹರಂ |- ! style="background:White" |4. ! style="background:White" |[[ಆಟಿ]] ! style="background:White" |Kaṟkkaṭakam ! style="background:White" |[[:en:Karkaṭa|ಕರ್ಕಾಟಕ]] ! style="background:White" |Āṣāḍha–Śrāvaṇa ! style="background:White" | Aadi ! style="background:White" |Cancer ! style="background:White" |[[:kn:ಜುಲೈ|ಜುಲಾಯಿ]]-ಆಗಸ್ಟ್ ! style="background:White" |ಮೊಹರಂ-ಸಫರ್ |- ! style="background:White" |5. ! style="background:White" |[[ಸೋಣೊ]] ! style="background:White" |Chingam ! style="background:White" |[[:en:Siṃha|ಸಿಂಹ]] ! style="background:White" |Śravana–Bhādrapada ! style="background:White" |Aavani ! style="background:White" |Leo ! style="background:White" |[[:kn:ಆಗಸ್ಟ್|ಅಗೋಸ್ಟು]]-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ ! style="background:White" |ಸಫರ್-ರಬಿಲಾವಲ್ |- ! style="background:White" |6. ! style="background:White" |[[ನಿರ್ನಾಲೊ]]/ಕನ್ಯಾ ! style="background:White" |Kaṉṉi ! style="background:White" |[[:en:Kanyā|ಕನ್ಯಾ]] ! style="background:White" |Bhādrapada–Aśvina ! style="background:White" |Purattasi ! style="background:White" |Virgo ! style="background:White" |[[:kn:ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್|ಸೆಪ್ಟಂಬರೊ]]-ಅಕ್ಟೋಬರ ! style="background:White" |ರಬಿಲಾವಲ್-ರಬಿಲಾಖರ್ |- ! style="background:White" |7. ! style="background:White" |[[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ! style="background:White" |Thulām ! style="background:White" |[[:en:Tulā|ತುಲಾ]] ! style="background:White" |Aśvina–Kārtika ! style="background:White" |Aippasi ! style="background:White" |Libra ! style="background:White" |[[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ]]-ನವಂಬರ ! style="background:White" |ರಬಿಲಾಖರ್-ಜಮಾದಿಲಾವಲ್ |- ! style="background:White" |8. ! style="background:White" |[[ಜಾರ್ತೆ|ಜಾರ್ದೆ]] ! style="background:White" |Vr̥śchikam ! style="background:White" |[[:en:Vṛścika|ವೃಶ್ಚಿಕ]] ! style="background:White" |Kārtika–Mārgaśīrṣa ! style="background:White" |Karthigai ! style="background:White" |Scorpio ! style="background:White" |[[:kn:ನವೆಂಬರ್|ನವಂಬರೊ]]-ದಸಂಬರೊ ! style="background:White" |ಜಮಾದಿಲಾವಲ್-ಜಮಾದಿಲಾಖರ್ |- ! style="background:White" |9. ! style="background:White" |[[ಪೆರಾರ್ದೆ]] ! style="background:White" |Dhaṉu ! style="background:White" |[[:en:Dhanu (month)|ಧನು]] ! style="background:White" |Mārgaśīrṣa–Pauṣa ! style="background:White" |Margazhi ! style="background:White" |Sagittarius ! style="background:White" |[[:kn:ಡಿಸೆಂಬರ್|ದಶಂಬರೊ]]-ಜನವರಿ ! style="background:White" |ಜಮಾದಿಲಾಖರ್-ರಜಬ್ |- ! style="background:White" |10. ! style="background:White" |[[ಪೊನ್ನಿ]]/ಪುಯಿಂತೆಲ್ ! style="background:White" |Makaram ! style="background:White" |[[:en:Makara (month)|ಮಕರ]] ! style="background:White" |Pauṣa/Taiṣya-Māgha ! style="background:White" |Thai ! style="background:White" |Capricorn ! style="background:White" |[[:kn:ಜನವರಿ|ಜನವರಿ]]-ಪೆಬ್ರವರಿ ! style="background:White" |ರಜಬ್-ಶಾಬಾನ್ |- ! style="background:White" |11. ! style="background:White" |[[ಮಾಯಿ]] ! style="background:White" |Kumbham ! style="background:White" |[[:en:Kumbha (month)|ಕುಂಭ]] ! style="background:White" |Māgha–Phālguna ! style="background:White" |Maasi ! style="background:White" |Aquarius ! style="background:White" |[[:kn:ಫೆಬ್ರವರಿ|ಪೆಬ್ರವರಿ]]-ಮಾರ್ಚ್ ! style="background:White" |ಶಾಬಾನ್-ರಮ್ಜಾನ್ |- ! style="background:White" |12. ! style="background:White" |[[ಸುಗ್ಗಿ]] ! style="background:White" |Meeṉam ! style="background:White" |[[:en:Mīna|ಮೀನ]] ! style="background:White" |Phālguna–Chaitra ! style="background:White" |Panguni ! style="background:White" |Pisces ! style="background:White" |[[:kn:ಮಾರ್ಚ್|ಮಾರ್ಚ್]]-ಎಪ್ರಿಲ್ ! style="background:White" |ರಮ್ಜಾನ್-ಶವ್ವಾಲ್ |} == ತುಳುತ್ತ ತಿಂಗೊಲುಲು == ತುಳುವೆರೆನ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು ಇಂಚ : ಪಗ್ಗು, ಬೇಸ, ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, ಸೋಣೊ, ನಿರ್ನಾಲ, ಬೊಂತೆಲ್, ಜಾರ್ದೆ, ಪೆರಾರ್ದೆ, ಪೊನ್ನಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ.<ref>https://web.archive.org/web/20151229054724/https://vanihegde.wordpress.com/2013/06/20/9220/</ref> {| class="wikitable" |- ! ಸಂಕ್ಯೆ !! ತಿಂಗೊಲು !! ಕನ್ನಡ ತಿಂಗೊಲು !! ಆಚರಣೆಲು |- | ೦೧ || [[ಪಗ್ಗು]] || ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್ || [[ಬಿಸು ಪರ್ಬ]], ಕೈಬಿತ್ತ್ ದೀಡುನೆ, ನೇಜಿ ಪಾಡುನೆ |- | ೦೨ || [[ಬೇಸ]]|| ಏಪ್ರಿಲ್-ಮೇ || [[ಪತ್ತನಾಜೆ]] |- | ೦೩ || [[ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು|ಕಾರ್ತೆಲ್/ಕಾರ್ತ್ಯೊಲ್]] || ಮೇ-ಜೂನ್ || ಗುರುಕಾರ್ನೆರೆಗ್ ಬಲಸುನೆ |- | ೦೪ || ಆಟಿ || ಜೂನ್-ಜುಲೈ || [[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ|ಆಟಿಕಲೆಂಜೆ]] [[ನಲಿಕೆ]], ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನೆ |- | ೦೫ || [[ಸೋಣೊ|ಸೋಣ]] || ಜುಲೈ-ಆಗಸ್ಟ್ || ಸೋನಂತ ಜೋಗಿ ನಲಿಕೆ |- | ೦೬ || [[ನಿರ್ನಾಲೊ|ನಿರ್ನಾಲ]] || ಆಗಸ್ಟ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ || |- | ೦೭ || [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] || ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್ || |- | ೦೮ || [[ಜಾರ್ತೆ|ಜಾರ್ದೆ]] || ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವಂಬರ || |- | ೦೯ || [[ಪೆರಾರ್ದೆ]] || ನವಂಬರ-ದಶಂಬರ || |- | ೧೦ || [[ಪೊನ್ನಿ]] || ದಶಂಬರ-ಜನವರಿ || [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] |- | ೧೧ || [[ಮಾಯಿ]] || ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರವರಿ || [[ಕರ್ಂಗೋಲು|ಕರಂಗೋಲು]] [[ನಲಿಕೆ]],[[ಶಿವರಾತ್ರಿ]] |- | ೧೨ || [[ಸುಗ್ಗಿ]] || ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ || ಸುಗ್ಗಿ ನಲಿಕೆ [[ಕಂಗೀಲು]],[[ಕೆಡ್ಡೆಸ]] |} == ನಂಬುಗೆ == == ಆಚರಣೆ == # [[ಆಟಿಕಳೆಂಜ]] # ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನಿ # ಆಟಿದ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನಿ # ಆಟಿ ಅಡ್ಪುನಿ( ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನಿ) # ಆಟಿದ ಮರ್ದ್ # ಆಟಿಡ್ ದಾನ ಬುಡ್ಪು ಕಿರಮ # ಆಟಿದ ಗೊಬ್ಬು == ಆಟಿದ ಮರ್ದ್ == [[File:Hale Tree Medicin preparation.JPG|thumb|ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆನ್ ಕಡೆದ್ ದೆತ್ತ್‌ನ ರಸೊ]] ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದ ದುಂಬುನಾನಿ ಪೊರ್ತು ಕಂತ್‌ನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲೆದ ಮರತಡಿಕ್ಕ್ ಪೋದು ‘ಎಲ್ಲೆ ಮರ್ದ್ ಕೊನೊಯೆರೆ ಬರ್ಪೆ. ನಿನ್ನ ಪೇರ್‌ಡ್ ಮರ್ದಾಯಿ ಮರ್ದ್ ದಿಂಜಾದ್ ದೀಲ’ ಪಂದ್ ಮರತ ಮುದೆಲ್‌ಡ್ ಬೊಲ್ಲು ಕಲ್ಲ್ ದೀದ್ ಬತ್ತ್, ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಲಕ್ಕೆರೆ ದುಂಬು [[ಕಲ್ಲ್]] ದೀದ್ ಬತ್ತಿ ಆಂಜೊವು ಬತ್ತಲೆ ಪೋದು ದುಂಬುನಾನಿ ಗುರ್ತಗಾದ್ ದೀನ ಕಲ್ಲ್‌ಡ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ಮರತ ಕೆತ್ತೆ ಕನಪೆರ್. [[ಮರ]]ಕ್ಕ್ ಕರ್ಬ ತಾಗಾಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿ ನಂಬುಗೆಗಾತ್ರ ಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಗುದ್ದುವೆರ್. ಕೆಲವು ಕೋಡಿಡ್ ಕೂಲಿಡ್ ತುಚ್ಚಿದ್ ಪೇರ್ ಕೆತ್ತೆ ಕನಪುನವುಲ ಉಂಡು. ಮರ್ದ್ ಕನಯೆರೆ ಪೋನಗ ಮೈಟ್ ಕುಂಟು ಇತ್ತ್ಂಡ ಮರ್ದ್ ಆಜುಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ಮರಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕುಲೆ, ಪಿಸಾಸಿಲು ತೊಂದರೆ ಕೊರ್ಪ ಪನ್ಪಿನವು ನಂಬಿಕೆಲಾ ಅಂದ್, ಪೋಡಿಗೆಲಾ ಅಂದ್. ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಮರಕ್ಕ್‌ಲ್ ಪಕ್ಕಿದ ಸೊರ ಲಕ್ಕುನ, ನೇಸರ್ ಉದಿಪುಗು ದುಂಬುದ ಪೊರ್ತು ಜಾಸ್ತಿ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಪೇರ್ ಆಜುಂಡು ಪಂದ್ ತೆರಿದ್ ಇತ್ತಿ ಹಿರಿಯಕುಲು ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ನೇಸರುದಿಪೆರೆ ದುಂಬು ಪಾಲೆದ ಪೇರ್ ಕನಯೆರೆ ಪೋವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಜೋವು ಕನತಿ ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆಗ್ ಇಲ್ಲದ ಪೊಂಜೊವು ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ, ಓಮ, ಶುಂಟಿ, ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಜೀರಿಗೆ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆದ್ ರಸ ಗೆತ್ತ್, ಅಯಿಕ್ಕ್ ತೊಡ್ಡೆದ ನೈ ಪಾಡ್ದ್ ಬೆರೆಪುವೆರ್. ಅಯಿಟಿತ್ತಿ ನಂಜಿನ್ ಗೆಪ್ಪೆರೆ ಬೊಲ್ಲು ಕಲ್ಲ್ ಅತಂಡ ಕರ್ಬದ ತುಂಡು ಕಾಯಿತ್‌ದ್ ಪಾಡ್ದ್ ನೇಸರ್ ಮೂಡಿಯೆರೆ ದುಂಬೆ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಬಜಿ ಬಂಜಿಗ್ ಪರ್ಯರೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪಾಲೆದ ಪೇರ್‌ದ ಕೈಪೆಗ್ ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲದ ಚೀಪೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರ್ದ್ ಪರ್ದಾಯಿನ್ನೇ ಮೆತ್ತೆದ ಅತ್ತಂಡ ತಾರಾಯಿದ ಗಂಜಿ ಮಲ್ತ್ ಉನ್ಯರೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಈ ಮರ್ದ್ ಪರ್‌ಂಡ ಒರ್ಸೊ ಇಡೀ ಸೀಕ್ ಬರ್ಪುಜಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪೆರಿಯಕುಲೆನ ನಂಬುಗೆ. == ಆಟಿಡ್ ದಾನ ಬುಡ್ಪುನ ಕಿರಮ == ಆಟಿಡ್ ಬಾಕಿ ದಿನೊರದುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಇಸೇಸ ಇತ್ತಿನ ದಿನ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ. ಆನಿ [[ಕಾಂಡೆ]] ತೋಡು ಅತಂಡ ಸುಧೆಟ್ ಮೀದ್ [[ಬಾರೆ]]ದ ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್ ನವದಾನ್ಯ, ಪಂಚ ಪುಷ್ಪಲಾಯಿನ ತೇರ್ ಪುರ್ಪ, ನಂಜಿ [[ಬಟ್ಟಲ್]], ಸಂಕಪುಷ್ಪ, [[ತಾಮರೆ|ತಾವರೆ]] ಪೂ, [[ಬೇಲಿ]] ದಾಸನ್, ತರೆಯಿನ ಪಣವು, [[ಬಚ್ಚಿರೆ]] [[ಬಜ್ಜೆಯಿ]] ದೀದ್, ಇರೆತ್ತ ಕೊಡಿಟ್ ನಿನೆ ಪೊತ್ತಾದ್ ದೀದ್ [[ನೀರ್|ನೀರ್‌]]ಡ್ ದಾನ ಬುಡ್ಪೆರ್. ಅವೆನ್ ಪಕ್ಕಿ ಪಾರಣೆಲ್ ತಿಂದ್ ಬಂಜಿ ದಿಂಜದ್ ಪೋವಡ್ ಪಂದ್ ಪೆರಿಯಕುಲೆನ ನಂಬುಗೆ. ಆನಿ ಪಾಲೆದ ಮರಟ್ಟ್ ಬೂಮಿದೇವಿ ತನ್ನುಡಲ್‌ಡ್ ಇತ್ತಿ ಸರ್ವ ಮರ್ದ್‌ದ ಸತ್ವೊನುಲಾ ಅಯಿಟ್ಟ್ ದಿಂಜದುಪ್ಪುವಲ್ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ತುಳುವ ಹಿರಿಯೆರೆನವು. == ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನ == ಪುಣಿದಾಂತಿ ಕಂಡತ್ತ್, ತಮೆರಿಜ್ಜಂದಿ ಪೊಣ್ಣತ್ತ್, ಮನಸ್‌ದಾಂತಿ ಒನಸತ್ತ್ ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆದಂಚ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಪೊಣ್ಣು ಜೀವೊಗು ತಮೆರಿ ಏತ್ ತಲ್ಮೆನ ಕೊರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪುನೆನ್ ತೆರಿಯೊಡಾಂಡ ಆಟಿ ಬರೊಡು. ಆಟಿಡ್ ಬೇಲೆಲೆಗ್ ಒಂತೆ ಪುರ್ಸೊತುಪ್ಪುನೆಡ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಬತ್ತಿ ಪೊಣ್ಣನ್ [[ಅಪ್ಪೆ]] ಇಲ್ಲಗ್ ಕಡಪುಡುನು ವಾಡಿಕೆ. [[ಮಾಮಿ]] ಇಲ್ಲದ ಬೆಪ್ಪು ಮಗಲೆಗ್ ಮುಟ್ಟೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಅಂಚನೆ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆಲೆಗ್ ಪುರ್ಸೊತು ಇಪ್ಪುನಗ ಇಲ್ಲಡ್ ಮಗಲಿತ್ತ್ಂಡ ಕುಸಿ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಆಲೆನ ಬೇನೆ ಬೇಸರ್, ಕುಸಿ, ಕೊಂಡಾಟ ತೆರಿಯೊನೊಲಿ ಪನ್ಪಿ ಉದ್ದೇಸೊಡು ಅತ್ತಂದೆ ಆಟಿಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆಂಡ ಗರ್ಬೊಗು ಕುಲೆತ್ತ ಚಾಯೆ ಬೂರುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ನಟ್ಟ ಅರೆಗಾಲೊಡು ಪೆದುವೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬುಗೆ ಉಂಡು. ಆ ಪೊರ್ತುಡು ಜೋಕುಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಬಙ ಆಪುಂಡು ಪಂದ್ ಪೊಸತಾದ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಪೊಣ್ಣನ್ ತಮೆರಿಗ್ ಲೆತೊ ಬರ್ಪುನ ಕೆರಮ್ಮೊ ತುಳುವೆರೆಡ ಉಂಡು. ಈ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು ಪಂದೇ ಪನ್ಪೆರ್. == ಆಟಿಡ್ ನೇಜಿ ಕಂಡೊದ ದೃಷ್ಟಿ ದೆಪ್ಪುನ ಕಿರಮ == ಕಂಡಡುಪ್ಪುನ ನೇಜಿಗ್ ದೃಷ್ಟಿ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಕಂಡೊದ ನಂಜಿ ಪೋವೊಡು ಪಂದ್ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ [[ಕಾಯೆರ್‌]]ದ ಕನೆ ಅತಂಡ ಗೆಲ್ಲ್ ಕುತ್ವೆರ್. ಮೂಜಿ ಕಬರ್‌ದ [[ಕೋಲು]]ಗು ಕಾಪು ಪಂತಿ, [[ಬೈ]] ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಮಿತ್ತ್ [[ಬೆದ್‍ರ್|ಬೆದ್‌ರ್‌]]ದ ಅಂಡೆಡ್ [[ಕಳ್ಳಿ]] ನಡ್ಪೆರ್. ಅಯಿಕ್ಕ್ ಕಳ್ಳಿ ಕಾಪು ಮಲ್ಪುನು ಪನ್ಪೆರ್. == ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ == [[File:Aati kalenja 01.jpg|thumb|ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ]] [[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ|ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ]] ತುಳುನಾಡ ಆಟಿದ ಇಸೇಸ ಆರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕಳೆಂಜೆ ಆಟಿದ ಮಾರಿನ್ ಗಿಡರೆರೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ನಲಿತ್ ಅರಿ ತಾರಾಯಿ ಕಾಣಿಗೆ ಪಡೆದ್ ಪೋಂಡ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೊಲಿ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ನಮ್ಮವು. ಆಟಿಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆ ಮದಿಮಾಲಾಂಡ ಅನಿಷ್ಠ ಪನ್ಪಿ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಕೆಲವು ಕಡೆಟಿತ್ತ್‌ದ್, ಆಟಿಡ್ ಮದಿಮಲಾಯಿನ ಪೊಣ್ಣಗ್, ಸೀಕ್‌ದ ಜೋಕುಲೆಗ್, ಗೊಡ್ಡು ಪೆತ್ತಗ್, ಫಲಕೊರಂದಿ ತಾರೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂತತಿ ಆವಂದಿ ಪೊಂಜೋವುಲೆಗ್ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜಡ ತರೆಕ್ಕ್ ನೀರ್ ಮೈಪದ್ ಕಳೆಂಜಗ್ ದಾನೊ ಕೊರ್‌ಂಡ ಆ ಅನಿಷ್ಠ ಕಳೆಯುಂಡು, ಜೋಕುಲಾಪುಂಡು ಫಲ ದಿಂಜಿದ್ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆಲ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಉಂಡು.<br> ತಿರಿ ಕಟ್ಟೊಂದು, ಅರದಲ ಪೂಜಿದ್, ಪನೊಲಿದ ತತ್ರ ಪತೊಂದು ಸಂಧಿ ಪನ್ಪಿ ಪೊಂಜೋವುನೊಟ್ಟುಗು ಬರ್ಪಿ ಕಳೆಂಜೆ ನಮ್ಮ ಇಲ್ಲದ ಮಾರಿ ಗಿಡರುವೆ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆಡ್ದ್‌ಲ ಮೂಲು ನೆಗಪುನು ಮರಿಯಲಡ್ ಬೆನ್ನಿ ಸಾಗೊಲಿದ ಪುರ್ಸೊತುಡು ಉನೆರೆ ಇಜ್ಜಂದೆ ಇಪ್ಪುನಗ ಇತ್ತಿನಕ್ಲ್ ದಾನ ಮಲ್ತೆರ್‌ಂಡ [[ಇಲ್ಲ್]] ಕರಿಯು ಪಂದ್ ತಿರಿ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಲೆಕ್ಕಾದೆ ಜೀವನ ದೀತಿ ಜನಾಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆನೇ ನಂಬಿ ಬೂಮಿಪುತ್ರೆರ್. ಮಾರಿ ಪೋವಡ್ ಪಂದ್ ಪಂಡಲ ಕಾರಣ ಅವ್ವತ್ತ್ ಆಯನ ಇಲ್ಲಗ್ ಇಪ್ಪುನ ತೊಂದರೆಲ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಯೊಂದು ಅರಿ ಬಾರ್ ದಾನೊ ಮಲ್ತ್ ಪಾಪದಾಯಗ್‌ಲ ಆಟಿದ ಬಙ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿ ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ನೆಗತ್ ತೋಜುಂಡು. == ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನಿ == ಈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಇಲ್ಲ್, ಅಟ್ಟೊ ಅಟ್ಟ ಅಡಿತ್ದ್ ಕಜವು ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನೆ ಕ್ರಮೊ. ಆಟಿ ಪಿದಯಿ ಪಾಡುನು ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಇಸೇಸ ಆಚರಣೆ. ಅಟ್ಟೊಡಿತ್ತಿ ಅರಿತ ಮುಡಿ ಕಾಲಿ ಆದ್ ಅಟ್ಟೊ ಅಡಿಪುನ ತಿಂಗೊಲು ಆಟಿ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಬಾಕಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ದಿಂಜಿದುಪ್ಪುನ ಅಟ್ಟ, ಕದಿಕೆಲ್ ಕಾಲಿ ಆದಿಪ್ಪುನೆಡ್, ಅಟ್ಟಡಿತ್ತಿ ಬಿತ್ತ್‌ದ ಮುಡಿಲಾ ಬಿತ್ತ್‌ದ್ ಆದಿಪ್ಪುನೆಡ್ದಾದ್ ಮಾಯಿಪು ಪಾಡ್ದ್ ಕಜವು ದೆಪ್ಪೆರೆ ಸುಲಬ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿನ್ ಮಾತ ಅಡಿತ್ತ್ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡ್ದ್ ಸೊಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆ ಪೊಂಜೋವುಲೆಗ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಜವು ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಅಟ್ಟದಾಂತಿ ಇಲ್ಲ್, ಪುಗೆದಾಂತಿ ಅಟಿಲ್ ಆಯಿನೆರ್ದಾರ ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನ ಕಿರಮ ತೋಜೊಂದು ಇಜ್ಜಿ. == ಆಟಿಡ್ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನಿ == ಆಟಿಡ್ ಊರುಡು ಬಡಪತ್ತ್ ಪಂದ್ [[ಬರ್ಸೊ|ಬರ್ಸ]] ದೊಂಬುರ್ದಾವರ ದೈವೊಲೆಗ್ [[ಪೂ]] ನೀರ್ ದೀಯರಾವಂದೆ, ನೇಮ ಕೋಲ ಕೊರ್ರೆ ಆಪುಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ ತುಳುನಾಡ್‌ಗ್ ಜಪ್ಪುನಗ ಸಾರತ್ತೊಂಜೆಡ್ [[ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]] ಅಪ್ಪೆ [[ಗುಳಿಗ]] ದೈವೊನ್ ಬುಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಕಮ್ಮಿ ಸಾರ ದೈವೊಲು ಮಲೆ ಏರುವೆರ್ ಪಂದ್ ಸಾನ ಮಾಡೊಲೆಗ್ ಬಾಕಿಲ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮಲಾ [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಳುನಾಡ್‌]]ಡ್ ಉಂಡು. ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ, ಗುಳಿಗಗ್, ಕರಿದ್ ಪೋಯಿನಕ್ಲೆಗ್ [[ಅಗೆಲ್]] ತಮ್ಮನ ಬಲಸುವೆರ್. ತೀರ್ ಪೋಯಿನಕ್ಲೆನ್ ೧೬ ಗ್ ಸೇರಾವುನ(೧೬ ಅಗೆಲ್) ಪರಿಪಾಡ್‌ಲ ಆಟಿಡ್ ಉಂಡು. ಆಟಿಡ್ ಕುಲೆಕ್ಕ್‌ಲೆಗ್ ಮದ್ಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಇಸೇಸ ಆಚರಣೆ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಮದಿಮೆ ಆವಂದೆ ಕರಿದ್ ಪೋಯಿನ ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣು ಕುಲೆಕ್ಕ್ ಸಂಬಂದ ತೂದು ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಗೆಲ್ ತಮ್ಮನ ಬಲಸುವೆರ್. == ಆಟಿದ ಗೊಬ್ಬು == {{Main|ಚೆನ್ನೆಮಣೆ}} [[File:Chennemane.jpg|thumb|ಚೆನ್ನೆಮಣೆ]] ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡ್ ಆಟಿದ ಸಮಯೊಡ್ ಪೊರ್ತು ಕಳೆಯೆರೆ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಯಿಟ್ಟ್ [[ಕಂಡನಿ]] [[ಬೊಡೆದಿ]], ತಗೆ [[ತಂಗಡಿ]], ಅಮರು ಜೋಕುಲು ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಉಂಡು. ಅಯಿಕ್ಕ್ ಇಂಬು ಕೊರ್ಪುನ ಕೆಲವು ಕತೆಕ್ಕ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಆಟಿದ ಬೇಸರ್ಪು ಕರಿಪೆರೆ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಕುಲ್ಲಿನ ಕತೆ ದುಂಬರಿದ್ ಲಡಾಯಿಗ್ ತಿರ್ಗುಂಡು. ಕಡೆಕ್ಕ್ ಮಣೆಟ್ಟೇ ಹಾಕೊಂದು ಒರಿ ಸೈಪುನಾಡೆ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆಕ್ [[ಅಬ್ಬಯ ದಾರಯ|ಅಬ್ಬಗ ದಾರಗ]]ನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಬಾಲೆಜೇವು ಮಾಣಿಗೊ ಪಾಡ್ದನಡ್, ಚೆನ್ನೆಗೊಬ್ಬುಡು ಸೋಲು ನಿಘಂಟ್ ಆನಗ ಬೊಡೆದಿನ್ ಪೇರ್ ಕನಯೆರೆ ಕಡಪುಡ್ದ್ ಮಣೆ ತಿರ್ಗದ್ ದೀನೆನ್ ಅಯಿನ್ನ್ ತೆರಿನ ಮಾನಿಗೊ ದತ್ತ ಕಾರ್‌ಡ್ ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ದೊಂಕ್‌ದ್ ಬಲ್ಲಾಲ್ರೆ ಮೋಸೊಗು ಸಡಿಪುವಲ್. ಅಯಿನ್ನ್ ತಡೆವಂದಿ ಬಲ್ಲಾಲ್ರ್ “[[ಚೆನ್ನೆಮಣೆ|ಚೆನ್ನೆ ಮಣೆ]] ದೊಂಕಿನ ಪೊಣ್ಣು ಈ ಎನ್ನ ಬೂಡು ಒರಿಪವನಾ?” ಪಂದ್ ಹಾಕುವೆರ್. ಆ ಕಾಲೊಡು ಚೆನ್ನೆ ಮಣೆಕ್ಕ್ ಆತ್ ಮರ್ಯಾದಿ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಉಂದು ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಬೂಡುದ ಘನತೆ ಗೌರವೊಗ್ ಸಮಾನವಾಯಿನ ಘನತೆ ಚೆನ್ನೆಮಣೆಕ್ಕ್ ಅಂಚನೆ ಮಾನಾದಿಗೆ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುಗು ಇತ್ತ್ಂಡ್. == ಆಟಿದ ಗಾದೆಲು == # ಅಟಿಡ್ ತೆಡಿಲ್‍ ಬತ್ತ್ಂಡ ಆಟ್ಟ ಪೊಲಿಪೋವು, ಸೋಣೊಡು ತೆಡಿಲ್‍ ಬತ್ತ್ಂಡ ಸೊಂಟ ಪೊಲಿಪೋವು. # ಆಟಿಡ್‍ ಕಣೆ ಬತ್ತ್ಂಡ ಆಟ್ಟ ಪೊಲಿಪೋವು, ಸೋಣೊಡು ಕಣೆ ಬತ್ತ್ಂಡ ಸೊಂಟ ಪೊಲಿಪೋವು. # ಆಟಿದ [[ಪೆಲಕಾಯಿ]] ನಂಜಿ ಮಗಾ- ಅಮ್ಮೆ ಬರ್ಪೆನಾ ತೂಲ ಮಗಾ. # ಅಟಿಡ್‍ ಪೊಣ್ಣು ಪುಟ್ಟುನು ಎಚ್ಚಗೆ. # ಆಟಿದ ದೊಂಬು ಆನೆದ ಬೆರಿ ಪುಡಾವು. # ಆಟಿಡ್ ಆನೆದ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಬೂರುಂಡಲಾ ಕೆಯಿಕ್ಕ್ ಕೇಡ್ ಇಜ್ಜಿಗೆ. == ಆಟಿದ ತೆನಸುಲು == ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡ್ ಬೇಲೆ ಇಜ್ಜಂದಿನೆಡ್ ಬೆಂದ್ ತಿಂದ್ ಜೀರ್ಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಜೀವೊಲೆಗ್ ಅಜೀರ್ಣ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್ ಅರಿ, ರಾಗಿ, ಗೋಧಿತ ತೆನಸ್ ಒಂತೆ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ ಬೇಗ ಜೀರ್ಣ ಆಪುನ ತೆನಸ್‌ಲೆನ್ ಅಟ್ಟಿಲ್ ಮಲ್ತ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಅವು ಪಂಡ ನರೆ, [[ಕೇನೆ]], [[ಕಣಿಲೆ]], [[ಚೇವು]], [[ನೀರ್ ಕುಕ್ಕು]], [[ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗೂಂಜಿ]], [[ಪೆಲತರಿ]], [[ಕೆರೆಂಗ್]], [[ತಜಂಕ್ ತಪ್ಪು|ತಜಂಕ್]], [[ನುರ್ಗೆ ತೊಪ್ಪು]], [[ಈಯೆರ್‌ದ ಕಾಯಿ]], [[ಲಾಂಬು]], [[ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್|ಉಪ್ಪಡ್‌ಪಚ್ಚಿಲ್]], [[ಕೇನೆದ ಪುಂಡಿ]], ಮರಚೇವು ಪಂದ್ ಕನತ್‌ದ್ ಕಜಿಪು, ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನು, ಉದುರಿ ಬೂರುದ ಕಂಡೆ, [[ಅರ್ತಿದ ಕೆತ್ತೆ]], [[ಬೇಂಗದ ಕೆತ್ತೆ]], [[ಇರ್ಪೆದ ಕೆತ್ತೆ]], [[ತಾರಾಯಿ]]ದ, [[ಕೊತ್ತಂಬರಿ]], [[ಮೆತ್ತೆ]], [[ದಾಸಿಮಿ]]ದ [[ಗಂಜಿ]] ಮಲ್ತ್ ತಿನ್ಪುನು ತುಳುವೆರೆಗ್ ಈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಅನಿವಾರ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಅಬ್ಯಾಸಲಾ ಆದ್ ಪೋಪುಂಡು.<br> ಆಟಿ ಅರಂಟ್ ತಿನ್ಪಿ ತಿಂಗೊಳು ಪನ್ಪಿನಂಚ ಬಾಕಿದ ೧೧ ತಿಂಗೊಲು ಬುಡು ಕೈಟ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿ ತೆನಸ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ ಪೊಂಜೋವುಲು ಕಾಡ್ ಬಲ್ಲೆ, ತೋಡು ಕಂಡ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಸಾರ ಬಗೆತ ಸೀಕ್‌ಗೆ, ಸಾರತ್ತೊಂಜಿ ಬಗೆತ ಮರ್ದ್ಗೆ ಪನ್ಪಿನಂಚ ಅರಿ ಕಮ್ಮಿ ಗಲಸುನ ತೆನಸ್ ಒನಸ್‌ಲ ಆದ್, ಮರ್ದ್ಲ ಆಪುನ ಸಪ್ಪು, ಕಂಡೆ, ಬೇರ್, ನಾರ್ ಕನತ್ [[ಪತ್ರೊಡೆ]], [[ತೇಟ್ಲ]], ಗಂಜಿ, [[ಕಷಾಯ|ಕಸಾಯ]], ಅಡ್ಯೆ, ಅಂಬೆಲಿ ಅಡ್‌ದ್ ಬಂಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆರೋಗ್ಯ ದಿಂಜಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ತಿಮರೆ ಆಟಿಡ್ ಕೈಪೆ ಪಂದ್ ಅಡೊಂದಿಜ್ಜಾಂಡ್. == ಆಟಿ, ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುದ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡ್ ದ ಆಚರಣೆಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಓದೊಡಾಯಿ ಬೂಕುಲು== # ತುಳುನಾಡಿನ ಆಚರಣೆಗಳು- ವಾರ್ಷಿಕ ಆವರ್ತನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಧ್ಯಯನ, ದಿವಾಕರ್ ಕೆ. (ದಿವ ಕೊಕ್ಕಡ, ೨೦೧೩) # [[ಬೊಳ್ಳಿ]] ಸಂಭ್ರಮೊ-ಸರಣಿ ಉಪನ್ಯಾಸೀ ಮಾಲೆದ ಎಗ್ಗೆಲು-೧-೨೫, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ತುಳು ಪೀಠ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ೨೦೨೧ # ಸೇರಿಗೆ, ಕೆ. ಜಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ (ಸಂ.), ಮದಿಪು ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಂಗಳ ಗಂಗ್ರೋತ್ರಿ, ೨೦೦೦ # ಕರಾವಳಿ ಆಚರಣೆಗಳು, ವಾಮನ ನಂದಾವರ(ಸಂ) ಭಾಗ-೧ & ೨, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೨೦೧೪ == ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿ == *http://ravirajkateel.blogspot.in/2014/07/blog-post.html == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಲು ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ]] m92yo5va625ixppqci1k7re2irjmvcx 359553 359552 2026-04-23T12:13:23Z Vishwanatha Badikana 38 /* ಆಟಿಡ್ ದಾನ ಬುಡ್ಪುನ ಕಿರಮ */ 359553 wikitext text/x-wiki '''ಆಟಿ''' ತುಲುವೆರೆನ ೧೨ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ತುಲುಟು ಉಂದು ನಾಲನೆ ತಿಂಗೊಲು. [[ಪಗ್ಗು]], [[ಬೇಸ]], ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, [[ಸೋಣೊ|ಸೋನೊ]], [[ನಿರ್ನಾಲೊ]], [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು|ಬೊಂತೆಲ್]], [[ಜಾರ್ತೆ]], ಪೆರಾರ್ತೆ, [[ಪೊನ್ನಿ]], [[ಮಾಯಿ]], [[ಸುಗ್ಗಿ]]. ಇಂಚ ತುಳುಟು ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಳುಲು ಉಂಡು.<ref>http://www.suddi9.com/?p=36729</ref> ತುಳುವೆರೆಗ್ ಬಿಸುಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ಒರ್ಸ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಪಗ್ಗುದ ದೊಂಬು, ಬೇಸ್ಯದ ಬೆಪ್ಪು, ಕಾರ್ತ್ಯೊಲುದ ಬರ್ಸನ್ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಕಾರ್ ದೀಪುನ ತಿಂಗೊಲು ಬರ್ಸ ದೊಂಬುದ ಬೆರಕೆಡ್ ಬತ್ತಿ, ಸೀಕ್ ಸಂಕಟೊಲೆಗ್ ಜನೊಕುಲು ತನ್ಕುಲೆ ಸರ‍್ರೊನು ಒಡ್ಡೊನುನ ತಿಂಗೊಲು. ಅವ್ವೇ ಆಟಿ. [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]]ವ ಕಾಲಕೊಂದೆಡ್ ತೂಂಡ ತೆರಿಯು ಆಟಿಡ್ ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ದಿನ ಜಾಸ್ತಿಯೇ ಉಪ್ಪುಂಡು. == ತುಳುವೆರೆ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು == ತುಳುವೆರೆನ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು ಇಂಚ ಪಗ್ಗುಡ್ದ್ ಬೇಸ, ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, ಸೋಣೊ, ನಿರ್ನಾಲ, ಬೊಂತೆಲ್, ಜಾರ್ದೆ, ಪೆರಾರ್ದೆ, ಪೊನ್ನಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ ಮುಟ್ಟ. ತುಳುತ 12 ತಿಂಗೊಲುದ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆ ಪಂಚಾಂಗೊದ ವರ್ಸೊದ ಪಂಚಾಂಗೊಲು<ref name="Elements of South-Indian Palæography">{{cite book |author=Arthur Coke Burnell |url=https://books.google.com/books?id=lnVAAAAAMAAJ |title=Elements of South-Indian Palæography, from the Fourth to the Seventeenth Century, A. D.: Being an Introduction to the Study of South-Indian Inscriptions and Mss |publisher=Trübner & Company, 1878 |year=1878 |pages=76/147}}</ref> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! style="background:Sky Blue" |ಕ್ರಮ ಸಂಕ್ಯೆ. ! style="background:Sky Blue" |[[ತುಳು ತಿಂಗೊಲು| ಪಂಚಾಂಗೊ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Malayalam calendar|ಮಲಯಾಳಿ ಪಂಚಾಂಗೊ]] ! style="background:Sky Blue" |ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Saka era|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಕ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Tamil calendar|ತಮಿಳು ಪಂಚಾಂಗ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Astrological sign#Western zodiac signs|ರಾಶಿಚಕ್ರದ ಚಿಹ್ನೆ]] ! style="background:Sky Blue" |[[:en:Gregorian Calendar|ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್r]] ! style="background:Sky Blue" |[[ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] |- ! style="background:White" |1. ! style="background:White" |[[ಪಗ್ಗು]] ! style="background:White" |Mēṭam ! style="background:White" |[[:en:Meṣa|ಮೇಷ]] ! style="background:White" |Chaitra– Vaiśākha ! style="background:White" |Chithirai ! style="background:White" |Aries ! style="background:White" |[[:kn:ಏಪ್ರಿಲ್|ಎಪ್ರಿಲ್]]-ಮೇ ! style="background:White" |ಶವ್ವಾಲ್-ಜಿಲ್ಖಾಯದ್ |- ! style="background:White" |2. ! style="background:White" |[[ಬೇಸ]] ! style="background:White" |Iṭavam ! style="background:White" |[[:en:Vṛṣabha|ವೃಷಭ]] ! style="background:White" |Vaiśākha–Jyaiṣṭha ! style="background:White" |Vaikasi ! style="background:White" |Taurus ! style="background:White" |[[:kn:ಮೇ|ಮೇ]]-ಜೂನ್ ! style="background:White" |ಜಿಲ್ಖಾಯದ್-ಚಿಲ್ಹಜ್ |- ! style="background:White" |3. ! style="background:White" |[[ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು|ಕಾರ್ತೆಲ್/ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು]] ! style="background:White" |Mithuṉam ! style="background:White" |[[:en:Mithuna (month)|ಮಿಥುನ]] ! style="background:White" |Jyaiṣṭha–Āṣāḍha ! style="background:White" | Aani ! style="background:White" |Gemini ! style="background:White" |[[:kn:ಜೂನ್|ಜೂನ್]]-ಜುಲೈ ! style="background:White" |ಜಿಲ್ಹಜ್-ಮೊಹರಂ |- ! style="background:White" |4. ! style="background:White" |[[ಆಟಿ]] ! style="background:White" |Kaṟkkaṭakam ! style="background:White" |[[:en:Karkaṭa|ಕರ್ಕಾಟಕ]] ! style="background:White" |Āṣāḍha–Śrāvaṇa ! style="background:White" | Aadi ! style="background:White" |Cancer ! style="background:White" |[[:kn:ಜುಲೈ|ಜುಲಾಯಿ]]-ಆಗಸ್ಟ್ ! style="background:White" |ಮೊಹರಂ-ಸಫರ್ |- ! style="background:White" |5. ! style="background:White" |[[ಸೋಣೊ]] ! style="background:White" |Chingam ! style="background:White" |[[:en:Siṃha|ಸಿಂಹ]] ! style="background:White" |Śravana–Bhādrapada ! style="background:White" |Aavani ! style="background:White" |Leo ! style="background:White" |[[:kn:ಆಗಸ್ಟ್|ಅಗೋಸ್ಟು]]-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ ! style="background:White" |ಸಫರ್-ರಬಿಲಾವಲ್ |- ! style="background:White" |6. ! style="background:White" |[[ನಿರ್ನಾಲೊ]]/ಕನ್ಯಾ ! style="background:White" |Kaṉṉi ! style="background:White" |[[:en:Kanyā|ಕನ್ಯಾ]] ! style="background:White" |Bhādrapada–Aśvina ! style="background:White" |Purattasi ! style="background:White" |Virgo ! style="background:White" |[[:kn:ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್|ಸೆಪ್ಟಂಬರೊ]]-ಅಕ್ಟೋಬರ ! style="background:White" |ರಬಿಲಾವಲ್-ರಬಿಲಾಖರ್ |- ! style="background:White" |7. ! style="background:White" |[[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ! style="background:White" |Thulām ! style="background:White" |[[:en:Tulā|ತುಲಾ]] ! style="background:White" |Aśvina–Kārtika ! style="background:White" |Aippasi ! style="background:White" |Libra ! style="background:White" |[[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ]]-ನವಂಬರ ! style="background:White" |ರಬಿಲಾಖರ್-ಜಮಾದಿಲಾವಲ್ |- ! style="background:White" |8. ! style="background:White" |[[ಜಾರ್ತೆ|ಜಾರ್ದೆ]] ! style="background:White" |Vr̥śchikam ! style="background:White" |[[:en:Vṛścika|ವೃಶ್ಚಿಕ]] ! style="background:White" |Kārtika–Mārgaśīrṣa ! style="background:White" |Karthigai ! style="background:White" |Scorpio ! style="background:White" |[[:kn:ನವೆಂಬರ್|ನವಂಬರೊ]]-ದಸಂಬರೊ ! style="background:White" |ಜಮಾದಿಲಾವಲ್-ಜಮಾದಿಲಾಖರ್ |- ! style="background:White" |9. ! style="background:White" |[[ಪೆರಾರ್ದೆ]] ! style="background:White" |Dhaṉu ! style="background:White" |[[:en:Dhanu (month)|ಧನು]] ! style="background:White" |Mārgaśīrṣa–Pauṣa ! style="background:White" |Margazhi ! style="background:White" |Sagittarius ! style="background:White" |[[:kn:ಡಿಸೆಂಬರ್|ದಶಂಬರೊ]]-ಜನವರಿ ! style="background:White" |ಜಮಾದಿಲಾಖರ್-ರಜಬ್ |- ! style="background:White" |10. ! style="background:White" |[[ಪೊನ್ನಿ]]/ಪುಯಿಂತೆಲ್ ! style="background:White" |Makaram ! style="background:White" |[[:en:Makara (month)|ಮಕರ]] ! style="background:White" |Pauṣa/Taiṣya-Māgha ! style="background:White" |Thai ! style="background:White" |Capricorn ! style="background:White" |[[:kn:ಜನವರಿ|ಜನವರಿ]]-ಪೆಬ್ರವರಿ ! style="background:White" |ರಜಬ್-ಶಾಬಾನ್ |- ! style="background:White" |11. ! style="background:White" |[[ಮಾಯಿ]] ! style="background:White" |Kumbham ! style="background:White" |[[:en:Kumbha (month)|ಕುಂಭ]] ! style="background:White" |Māgha–Phālguna ! style="background:White" |Maasi ! style="background:White" |Aquarius ! style="background:White" |[[:kn:ಫೆಬ್ರವರಿ|ಪೆಬ್ರವರಿ]]-ಮಾರ್ಚ್ ! style="background:White" |ಶಾಬಾನ್-ರಮ್ಜಾನ್ |- ! style="background:White" |12. ! style="background:White" |[[ಸುಗ್ಗಿ]] ! style="background:White" |Meeṉam ! style="background:White" |[[:en:Mīna|ಮೀನ]] ! style="background:White" |Phālguna–Chaitra ! style="background:White" |Panguni ! style="background:White" |Pisces ! style="background:White" |[[:kn:ಮಾರ್ಚ್|ಮಾರ್ಚ್]]-ಎಪ್ರಿಲ್ ! style="background:White" |ರಮ್ಜಾನ್-ಶವ್ವಾಲ್ |} == ತುಳುತ್ತ ತಿಂಗೊಲುಲು == ತುಳುವೆರೆನ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು ಇಂಚ : ಪಗ್ಗು, ಬೇಸ, ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, ಸೋಣೊ, ನಿರ್ನಾಲ, ಬೊಂತೆಲ್, ಜಾರ್ದೆ, ಪೆರಾರ್ದೆ, ಪೊನ್ನಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ.<ref>https://web.archive.org/web/20151229054724/https://vanihegde.wordpress.com/2013/06/20/9220/</ref> {| class="wikitable" |- ! ಸಂಕ್ಯೆ !! ತಿಂಗೊಲು !! ಕನ್ನಡ ತಿಂಗೊಲು !! ಆಚರಣೆಲು |- | ೦೧ || [[ಪಗ್ಗು]] || ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್ || [[ಬಿಸು ಪರ್ಬ]], ಕೈಬಿತ್ತ್ ದೀಡುನೆ, ನೇಜಿ ಪಾಡುನೆ |- | ೦೨ || [[ಬೇಸ]]|| ಏಪ್ರಿಲ್-ಮೇ || [[ಪತ್ತನಾಜೆ]] |- | ೦೩ || [[ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು|ಕಾರ್ತೆಲ್/ಕಾರ್ತ್ಯೊಲ್]] || ಮೇ-ಜೂನ್ || ಗುರುಕಾರ್ನೆರೆಗ್ ಬಲಸುನೆ |- | ೦೪ || ಆಟಿ || ಜೂನ್-ಜುಲೈ || [[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ|ಆಟಿಕಲೆಂಜೆ]] [[ನಲಿಕೆ]], ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನೆ |- | ೦೫ || [[ಸೋಣೊ|ಸೋಣ]] || ಜುಲೈ-ಆಗಸ್ಟ್ || ಸೋನಂತ ಜೋಗಿ ನಲಿಕೆ |- | ೦೬ || [[ನಿರ್ನಾಲೊ|ನಿರ್ನಾಲ]] || ಆಗಸ್ಟ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ || |- | ೦೭ || [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] || ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್ || |- | ೦೮ || [[ಜಾರ್ತೆ|ಜಾರ್ದೆ]] || ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವಂಬರ || |- | ೦೯ || [[ಪೆರಾರ್ದೆ]] || ನವಂಬರ-ದಶಂಬರ || |- | ೧೦ || [[ಪೊನ್ನಿ]] || ದಶಂಬರ-ಜನವರಿ || [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] |- | ೧೧ || [[ಮಾಯಿ]] || ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರವರಿ || [[ಕರ್ಂಗೋಲು|ಕರಂಗೋಲು]] [[ನಲಿಕೆ]],[[ಶಿವರಾತ್ರಿ]] |- | ೧೨ || [[ಸುಗ್ಗಿ]] || ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ || ಸುಗ್ಗಿ ನಲಿಕೆ [[ಕಂಗೀಲು]],[[ಕೆಡ್ಡೆಸ]] |} == ನಂಬುಗೆ == == ಆಚರಣೆ == # [[ಆಟಿಕಳೆಂಜ]] # ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನಿ # ಆಟಿದ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನಿ # ಆಟಿ ಅಡ್ಪುನಿ( ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನಿ) # ಆಟಿದ ಮರ್ದ್ # ಆಟಿಡ್ ದಾನ ಬುಡ್ಪು ಕಿರಮ # ಆಟಿದ ಗೊಬ್ಬು == ಆಟಿದ ಮರ್ದ್ == [[File:Hale Tree Medicin preparation.JPG|thumb|ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆನ್ ಕಡೆದ್ ದೆತ್ತ್‌ನ ರಸೊ]] ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದ ದುಂಬುನಾನಿ ಪೊರ್ತು ಕಂತ್‌ನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲೆದ ಮರತಡಿಕ್ಕ್ ಪೋದು ‘ಎಲ್ಲೆ ಮರ್ದ್ ಕೊನೊಯೆರೆ ಬರ್ಪೆ. ನಿನ್ನ ಪೇರ್‌ಡ್ ಮರ್ದಾಯಿ ಮರ್ದ್ ದಿಂಜಾದ್ ದೀಲ’ ಪಂದ್ ಮರತ ಮುದೆಲ್‌ಡ್ ಬೊಲ್ಲು ಕಲ್ಲ್ ದೀದ್ ಬತ್ತ್, ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಲಕ್ಕೆರೆ ದುಂಬು [[ಕಲ್ಲ್]] ದೀದ್ ಬತ್ತಿ ಆಂಜೊವು ಬತ್ತಲೆ ಪೋದು ದುಂಬುನಾನಿ ಗುರ್ತಗಾದ್ ದೀನ ಕಲ್ಲ್‌ಡ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ಮರತ ಕೆತ್ತೆ ಕನಪೆರ್. [[ಮರ]]ಕ್ಕ್ ಕರ್ಬ ತಾಗಾಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿ ನಂಬುಗೆಗಾತ್ರ ಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಗುದ್ದುವೆರ್. ಕೆಲವು ಕೋಡಿಡ್ ಕೂಲಿಡ್ ತುಚ್ಚಿದ್ ಪೇರ್ ಕೆತ್ತೆ ಕನಪುನವುಲ ಉಂಡು. ಮರ್ದ್ ಕನಯೆರೆ ಪೋನಗ ಮೈಟ್ ಕುಂಟು ಇತ್ತ್ಂಡ ಮರ್ದ್ ಆಜುಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ಮರಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕುಲೆ, ಪಿಸಾಸಿಲು ತೊಂದರೆ ಕೊರ್ಪ ಪನ್ಪಿನವು ನಂಬಿಕೆಲಾ ಅಂದ್, ಪೋಡಿಗೆಲಾ ಅಂದ್. ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಮರಕ್ಕ್‌ಲ್ ಪಕ್ಕಿದ ಸೊರ ಲಕ್ಕುನ, ನೇಸರ್ ಉದಿಪುಗು ದುಂಬುದ ಪೊರ್ತು ಜಾಸ್ತಿ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ್ತ ಪೇರ್ ಆಜುಂಡು ಪಂದ್ ತೆರಿದ್ ಇತ್ತಿ ಹಿರಿಯಕುಲು ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ನೇಸರುದಿಪೆರೆ ದುಂಬು ಪಾಲೆದ ಪೇರ್ ಕನಯೆರೆ ಪೋವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಜೋವು ಕನತಿ ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆಗ್ ಇಲ್ಲದ ಪೊಂಜೊವು ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ, ಓಮ, ಶುಂಟಿ, ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಜೀರಿಗೆ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆದ್ ರಸ ಗೆತ್ತ್, ಅಯಿಕ್ಕ್ ತೊಡ್ಡೆದ ನೈ ಪಾಡ್ದ್ ಬೆರೆಪುವೆರ್. ಅಯಿಟಿತ್ತಿ ನಂಜಿನ್ ಗೆಪ್ಪೆರೆ ಬೊಲ್ಲು ಕಲ್ಲ್ ಅತಂಡ ಕರ್ಬದ ತುಂಡು ಕಾಯಿತ್‌ದ್ ಪಾಡ್ದ್ ನೇಸರ್ ಮೂಡಿಯೆರೆ ದುಂಬೆ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಬಜಿ ಬಂಜಿಗ್ ಪರ್ಯರೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪಾಲೆದ ಪೇರ್‌ದ ಕೈಪೆಗ್ ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲದ ಚೀಪೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರ್ದ್ ಪರ್ದಾಯಿನ್ನೇ ಮೆತ್ತೆದ ಅತ್ತಂಡ ತಾರಾಯಿದ ಗಂಜಿ ಮಲ್ತ್ ಉನ್ಯರೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಈ ಮರ್ದ್ ಪರ್‌ಂಡ ಒರ್ಸೊ ಇಡೀ ಸೀಕ್ ಬರ್ಪುಜಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪೆರಿಯಕುಲೆನ ನಂಬುಗೆ. == ಆಟಿಡ್ ದಾನ ಬುಡ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ == ಆಟಿಡ್ ಬಾಕಿ ದಿನೊರದುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಇಸೇಸ ಇತ್ತಿನ ದಿನ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ. ಆನಿ [[ಕಾಂಡೆ]] ತೋಡು ಅತಂಡ ಸುಧೆಟ್ ಮೀದ್ [[ಬಾರೆ]]ದ ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್ ನವದಾನ್ಯ, ಪಂಚ ಪುಷ್ಪಲಾಯಿನ ತೇರ್ ಪುರ್ಪ, ನಂಜಿ [[ಬಟ್ಟಲ್]], ಸಂಕಪುಷ್ಪ, [[ತಾಮರೆ|ತಾವರೆ]] ಪೂ, [[ಬೇಲಿ]] ದಾಸನ್, ತರೆಯಿನ ಪಣವು, [[ಬಚ್ಚಿರೆ]] [[ಬಜ್ಜೆಯಿ]] ದೀದ್, ಇರೆತ್ತ ಕೊಡಿಟ್ ನಿನೆ ಪೊತ್ತಾದ್ ದೀದ್ [[ನೀರ್|ನೀರ್‌]]ಡ್ ದಾನ ಬುಡ್ಪೆರ್. ಅವೆನ್ ಪಕ್ಕಿ ಪಾರಣೆಲ್ ತಿಂದ್ ಬಂಜಿ ದಿಂಜದ್ ಪೋವಡ್ ಪಂದ್ ಪೆರಿಯಕುಲೆನ ನಂಬುಗೆ. ಆನಿ ಪಾಲೆದ ಮರಟ್ಟ್ ಬೂಮಿದೇವಿ ತನ್ನುಡಲ್‌ಡ್ ಇತ್ತಿ ಸರ್ವ ಮರ್ದ್‌ದ ಸತ್ವೊನುಲಾ ಅಯಿಟ್ಟ್ ದಿಂಜದುಪ್ಪುವಲ್ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ತುಳುವ ಹಿರಿಯೆರೆನವು. == ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನ == ಪುಣಿದಾಂತಿ ಕಂಡತ್ತ್, ತಮೆರಿಜ್ಜಂದಿ ಪೊಣ್ಣತ್ತ್, ಮನಸ್‌ದಾಂತಿ ಒನಸತ್ತ್ ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆದಂಚ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಪೊಣ್ಣು ಜೀವೊಗು ತಮೆರಿ ಏತ್ ತಲ್ಮೆನ ಕೊರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪುನೆನ್ ತೆರಿಯೊಡಾಂಡ ಆಟಿ ಬರೊಡು. ಆಟಿಡ್ ಬೇಲೆಲೆಗ್ ಒಂತೆ ಪುರ್ಸೊತುಪ್ಪುನೆಡ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಬತ್ತಿ ಪೊಣ್ಣನ್ [[ಅಪ್ಪೆ]] ಇಲ್ಲಗ್ ಕಡಪುಡುನು ವಾಡಿಕೆ. [[ಮಾಮಿ]] ಇಲ್ಲದ ಬೆಪ್ಪು ಮಗಲೆಗ್ ಮುಟ್ಟೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಅಂಚನೆ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆಲೆಗ್ ಪುರ್ಸೊತು ಇಪ್ಪುನಗ ಇಲ್ಲಡ್ ಮಗಲಿತ್ತ್ಂಡ ಕುಸಿ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಆಲೆನ ಬೇನೆ ಬೇಸರ್, ಕುಸಿ, ಕೊಂಡಾಟ ತೆರಿಯೊನೊಲಿ ಪನ್ಪಿ ಉದ್ದೇಸೊಡು ಅತ್ತಂದೆ ಆಟಿಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆಂಡ ಗರ್ಬೊಗು ಕುಲೆತ್ತ ಚಾಯೆ ಬೂರುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ನಟ್ಟ ಅರೆಗಾಲೊಡು ಪೆದುವೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬುಗೆ ಉಂಡು. ಆ ಪೊರ್ತುಡು ಜೋಕುಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಬಙ ಆಪುಂಡು ಪಂದ್ ಪೊಸತಾದ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಪೊಣ್ಣನ್ ತಮೆರಿಗ್ ಲೆತೊ ಬರ್ಪುನ ಕೆರಮ್ಮೊ ತುಳುವೆರೆಡ ಉಂಡು. ಈ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು ಪಂದೇ ಪನ್ಪೆರ್. == ಆಟಿಡ್ ನೇಜಿ ಕಂಡೊದ ದೃಷ್ಟಿ ದೆಪ್ಪುನ ಕಿರಮ == ಕಂಡಡುಪ್ಪುನ ನೇಜಿಗ್ ದೃಷ್ಟಿ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಕಂಡೊದ ನಂಜಿ ಪೋವೊಡು ಪಂದ್ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ [[ಕಾಯೆರ್‌]]ದ ಕನೆ ಅತಂಡ ಗೆಲ್ಲ್ ಕುತ್ವೆರ್. ಮೂಜಿ ಕಬರ್‌ದ [[ಕೋಲು]]ಗು ಕಾಪು ಪಂತಿ, [[ಬೈ]] ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಮಿತ್ತ್ [[ಬೆದ್‍ರ್|ಬೆದ್‌ರ್‌]]ದ ಅಂಡೆಡ್ [[ಕಳ್ಳಿ]] ನಡ್ಪೆರ್. ಅಯಿಕ್ಕ್ ಕಳ್ಳಿ ಕಾಪು ಮಲ್ಪುನು ಪನ್ಪೆರ್. == ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ == [[File:Aati kalenja 01.jpg|thumb|ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ]] [[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ|ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ]] ತುಳುನಾಡ ಆಟಿದ ಇಸೇಸ ಆರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕಳೆಂಜೆ ಆಟಿದ ಮಾರಿನ್ ಗಿಡರೆರೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ನಲಿತ್ ಅರಿ ತಾರಾಯಿ ಕಾಣಿಗೆ ಪಡೆದ್ ಪೋಂಡ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೊಲಿ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ನಮ್ಮವು. ಆಟಿಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆ ಮದಿಮಾಲಾಂಡ ಅನಿಷ್ಠ ಪನ್ಪಿ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಕೆಲವು ಕಡೆಟಿತ್ತ್‌ದ್, ಆಟಿಡ್ ಮದಿಮಲಾಯಿನ ಪೊಣ್ಣಗ್, ಸೀಕ್‌ದ ಜೋಕುಲೆಗ್, ಗೊಡ್ಡು ಪೆತ್ತಗ್, ಫಲಕೊರಂದಿ ತಾರೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂತತಿ ಆವಂದಿ ಪೊಂಜೋವುಲೆಗ್ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜಡ ತರೆಕ್ಕ್ ನೀರ್ ಮೈಪದ್ ಕಳೆಂಜಗ್ ದಾನೊ ಕೊರ್‌ಂಡ ಆ ಅನಿಷ್ಠ ಕಳೆಯುಂಡು, ಜೋಕುಲಾಪುಂಡು ಫಲ ದಿಂಜಿದ್ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆಲ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಉಂಡು.<br> ತಿರಿ ಕಟ್ಟೊಂದು, ಅರದಲ ಪೂಜಿದ್, ಪನೊಲಿದ ತತ್ರ ಪತೊಂದು ಸಂಧಿ ಪನ್ಪಿ ಪೊಂಜೋವುನೊಟ್ಟುಗು ಬರ್ಪಿ ಕಳೆಂಜೆ ನಮ್ಮ ಇಲ್ಲದ ಮಾರಿ ಗಿಡರುವೆ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆಡ್ದ್‌ಲ ಮೂಲು ನೆಗಪುನು ಮರಿಯಲಡ್ ಬೆನ್ನಿ ಸಾಗೊಲಿದ ಪುರ್ಸೊತುಡು ಉನೆರೆ ಇಜ್ಜಂದೆ ಇಪ್ಪುನಗ ಇತ್ತಿನಕ್ಲ್ ದಾನ ಮಲ್ತೆರ್‌ಂಡ [[ಇಲ್ಲ್]] ಕರಿಯು ಪಂದ್ ತಿರಿ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಲೆಕ್ಕಾದೆ ಜೀವನ ದೀತಿ ಜನಾಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆನೇ ನಂಬಿ ಬೂಮಿಪುತ್ರೆರ್. ಮಾರಿ ಪೋವಡ್ ಪಂದ್ ಪಂಡಲ ಕಾರಣ ಅವ್ವತ್ತ್ ಆಯನ ಇಲ್ಲಗ್ ಇಪ್ಪುನ ತೊಂದರೆಲ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಯೊಂದು ಅರಿ ಬಾರ್ ದಾನೊ ಮಲ್ತ್ ಪಾಪದಾಯಗ್‌ಲ ಆಟಿದ ಬಙ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿ ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ನೆಗತ್ ತೋಜುಂಡು. == ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನಿ == ಈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಇಲ್ಲ್, ಅಟ್ಟೊ ಅಟ್ಟ ಅಡಿತ್ದ್ ಕಜವು ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನೆ ಕ್ರಮೊ. ಆಟಿ ಪಿದಯಿ ಪಾಡುನು ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಇಸೇಸ ಆಚರಣೆ. ಅಟ್ಟೊಡಿತ್ತಿ ಅರಿತ ಮುಡಿ ಕಾಲಿ ಆದ್ ಅಟ್ಟೊ ಅಡಿಪುನ ತಿಂಗೊಲು ಆಟಿ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಬಾಕಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ದಿಂಜಿದುಪ್ಪುನ ಅಟ್ಟ, ಕದಿಕೆಲ್ ಕಾಲಿ ಆದಿಪ್ಪುನೆಡ್, ಅಟ್ಟಡಿತ್ತಿ ಬಿತ್ತ್‌ದ ಮುಡಿಲಾ ಬಿತ್ತ್‌ದ್ ಆದಿಪ್ಪುನೆಡ್ದಾದ್ ಮಾಯಿಪು ಪಾಡ್ದ್ ಕಜವು ದೆಪ್ಪೆರೆ ಸುಲಬ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿನ್ ಮಾತ ಅಡಿತ್ತ್ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡ್ದ್ ಸೊಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆ ಪೊಂಜೋವುಲೆಗ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಜವು ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಅಟ್ಟದಾಂತಿ ಇಲ್ಲ್, ಪುಗೆದಾಂತಿ ಅಟಿಲ್ ಆಯಿನೆರ್ದಾರ ಆಟಿ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುನ ಕಿರಮ ತೋಜೊಂದು ಇಜ್ಜಿ. == ಆಟಿಡ್ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನಿ == ಆಟಿಡ್ ಊರುಡು ಬಡಪತ್ತ್ ಪಂದ್ [[ಬರ್ಸೊ|ಬರ್ಸ]] ದೊಂಬುರ್ದಾವರ ದೈವೊಲೆಗ್ [[ಪೂ]] ನೀರ್ ದೀಯರಾವಂದೆ, ನೇಮ ಕೋಲ ಕೊರ್ರೆ ಆಪುಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ ತುಳುನಾಡ್‌ಗ್ ಜಪ್ಪುನಗ ಸಾರತ್ತೊಂಜೆಡ್ [[ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]] ಅಪ್ಪೆ [[ಗುಳಿಗ]] ದೈವೊನ್ ಬುಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಕಮ್ಮಿ ಸಾರ ದೈವೊಲು ಮಲೆ ಏರುವೆರ್ ಪಂದ್ ಸಾನ ಮಾಡೊಲೆಗ್ ಬಾಕಿಲ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮಲಾ [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಳುನಾಡ್‌]]ಡ್ ಉಂಡು. ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ, ಗುಳಿಗಗ್, ಕರಿದ್ ಪೋಯಿನಕ್ಲೆಗ್ [[ಅಗೆಲ್]] ತಮ್ಮನ ಬಲಸುವೆರ್. ತೀರ್ ಪೋಯಿನಕ್ಲೆನ್ ೧೬ ಗ್ ಸೇರಾವುನ(೧೬ ಅಗೆಲ್) ಪರಿಪಾಡ್‌ಲ ಆಟಿಡ್ ಉಂಡು. ಆಟಿಡ್ ಕುಲೆಕ್ಕ್‌ಲೆಗ್ ಮದ್ಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಇಸೇಸ ಆಚರಣೆ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಮದಿಮೆ ಆವಂದೆ ಕರಿದ್ ಪೋಯಿನ ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣು ಕುಲೆಕ್ಕ್ ಸಂಬಂದ ತೂದು ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಗೆಲ್ ತಮ್ಮನ ಬಲಸುವೆರ್. == ಆಟಿದ ಗೊಬ್ಬು == {{Main|ಚೆನ್ನೆಮಣೆ}} [[File:Chennemane.jpg|thumb|ಚೆನ್ನೆಮಣೆ]] ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡ್ ಆಟಿದ ಸಮಯೊಡ್ ಪೊರ್ತು ಕಳೆಯೆರೆ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಯಿಟ್ಟ್ [[ಕಂಡನಿ]] [[ಬೊಡೆದಿ]], ತಗೆ [[ತಂಗಡಿ]], ಅಮರು ಜೋಕುಲು ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಉಂಡು. ಅಯಿಕ್ಕ್ ಇಂಬು ಕೊರ್ಪುನ ಕೆಲವು ಕತೆಕ್ಕ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಆಟಿದ ಬೇಸರ್ಪು ಕರಿಪೆರೆ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಕುಲ್ಲಿನ ಕತೆ ದುಂಬರಿದ್ ಲಡಾಯಿಗ್ ತಿರ್ಗುಂಡು. ಕಡೆಕ್ಕ್ ಮಣೆಟ್ಟೇ ಹಾಕೊಂದು ಒರಿ ಸೈಪುನಾಡೆ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆಕ್ [[ಅಬ್ಬಯ ದಾರಯ|ಅಬ್ಬಗ ದಾರಗ]]ನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಬಾಲೆಜೇವು ಮಾಣಿಗೊ ಪಾಡ್ದನಡ್, ಚೆನ್ನೆಗೊಬ್ಬುಡು ಸೋಲು ನಿಘಂಟ್ ಆನಗ ಬೊಡೆದಿನ್ ಪೇರ್ ಕನಯೆರೆ ಕಡಪುಡ್ದ್ ಮಣೆ ತಿರ್ಗದ್ ದೀನೆನ್ ಅಯಿನ್ನ್ ತೆರಿನ ಮಾನಿಗೊ ದತ್ತ ಕಾರ್‌ಡ್ ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ದೊಂಕ್‌ದ್ ಬಲ್ಲಾಲ್ರೆ ಮೋಸೊಗು ಸಡಿಪುವಲ್. ಅಯಿನ್ನ್ ತಡೆವಂದಿ ಬಲ್ಲಾಲ್ರ್ “[[ಚೆನ್ನೆಮಣೆ|ಚೆನ್ನೆ ಮಣೆ]] ದೊಂಕಿನ ಪೊಣ್ಣು ಈ ಎನ್ನ ಬೂಡು ಒರಿಪವನಾ?” ಪಂದ್ ಹಾಕುವೆರ್. ಆ ಕಾಲೊಡು ಚೆನ್ನೆ ಮಣೆಕ್ಕ್ ಆತ್ ಮರ್ಯಾದಿ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಉಂದು ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಬೂಡುದ ಘನತೆ ಗೌರವೊಗ್ ಸಮಾನವಾಯಿನ ಘನತೆ ಚೆನ್ನೆಮಣೆಕ್ಕ್ ಅಂಚನೆ ಮಾನಾದಿಗೆ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುಗು ಇತ್ತ್ಂಡ್. == ಆಟಿದ ಗಾದೆಲು == # ಅಟಿಡ್ ತೆಡಿಲ್‍ ಬತ್ತ್ಂಡ ಆಟ್ಟ ಪೊಲಿಪೋವು, ಸೋಣೊಡು ತೆಡಿಲ್‍ ಬತ್ತ್ಂಡ ಸೊಂಟ ಪೊಲಿಪೋವು. # ಆಟಿಡ್‍ ಕಣೆ ಬತ್ತ್ಂಡ ಆಟ್ಟ ಪೊಲಿಪೋವು, ಸೋಣೊಡು ಕಣೆ ಬತ್ತ್ಂಡ ಸೊಂಟ ಪೊಲಿಪೋವು. # ಆಟಿದ [[ಪೆಲಕಾಯಿ]] ನಂಜಿ ಮಗಾ- ಅಮ್ಮೆ ಬರ್ಪೆನಾ ತೂಲ ಮಗಾ. # ಅಟಿಡ್‍ ಪೊಣ್ಣು ಪುಟ್ಟುನು ಎಚ್ಚಗೆ. # ಆಟಿದ ದೊಂಬು ಆನೆದ ಬೆರಿ ಪುಡಾವು. # ಆಟಿಡ್ ಆನೆದ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಬೂರುಂಡಲಾ ಕೆಯಿಕ್ಕ್ ಕೇಡ್ ಇಜ್ಜಿಗೆ. == ಆಟಿದ ತೆನಸುಲು == ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡ್ ಬೇಲೆ ಇಜ್ಜಂದಿನೆಡ್ ಬೆಂದ್ ತಿಂದ್ ಜೀರ್ಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಜೀವೊಲೆಗ್ ಅಜೀರ್ಣ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್ ಅರಿ, ರಾಗಿ, ಗೋಧಿತ ತೆನಸ್ ಒಂತೆ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ ಬೇಗ ಜೀರ್ಣ ಆಪುನ ತೆನಸ್‌ಲೆನ್ ಅಟ್ಟಿಲ್ ಮಲ್ತ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಅವು ಪಂಡ ನರೆ, [[ಕೇನೆ]], [[ಕಣಿಲೆ]], [[ಚೇವು]], [[ನೀರ್ ಕುಕ್ಕು]], [[ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗೂಂಜಿ]], [[ಪೆಲತರಿ]], [[ಕೆರೆಂಗ್]], [[ತಜಂಕ್ ತಪ್ಪು|ತಜಂಕ್]], [[ನುರ್ಗೆ ತೊಪ್ಪು]], [[ಈಯೆರ್‌ದ ಕಾಯಿ]], [[ಲಾಂಬು]], [[ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್|ಉಪ್ಪಡ್‌ಪಚ್ಚಿಲ್]], [[ಕೇನೆದ ಪುಂಡಿ]], ಮರಚೇವು ಪಂದ್ ಕನತ್‌ದ್ ಕಜಿಪು, ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನು, ಉದುರಿ ಬೂರುದ ಕಂಡೆ, [[ಅರ್ತಿದ ಕೆತ್ತೆ]], [[ಬೇಂಗದ ಕೆತ್ತೆ]], [[ಇರ್ಪೆದ ಕೆತ್ತೆ]], [[ತಾರಾಯಿ]]ದ, [[ಕೊತ್ತಂಬರಿ]], [[ಮೆತ್ತೆ]], [[ದಾಸಿಮಿ]]ದ [[ಗಂಜಿ]] ಮಲ್ತ್ ತಿನ್ಪುನು ತುಳುವೆರೆಗ್ ಈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಅನಿವಾರ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಅಬ್ಯಾಸಲಾ ಆದ್ ಪೋಪುಂಡು.<br> ಆಟಿ ಅರಂಟ್ ತಿನ್ಪಿ ತಿಂಗೊಳು ಪನ್ಪಿನಂಚ ಬಾಕಿದ ೧೧ ತಿಂಗೊಲು ಬುಡು ಕೈಟ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿ ತೆನಸ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ ಪೊಂಜೋವುಲು ಕಾಡ್ ಬಲ್ಲೆ, ತೋಡು ಕಂಡ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಸಾರ ಬಗೆತ ಸೀಕ್‌ಗೆ, ಸಾರತ್ತೊಂಜಿ ಬಗೆತ ಮರ್ದ್ಗೆ ಪನ್ಪಿನಂಚ ಅರಿ ಕಮ್ಮಿ ಗಲಸುನ ತೆನಸ್ ಒನಸ್‌ಲ ಆದ್, ಮರ್ದ್ಲ ಆಪುನ ಸಪ್ಪು, ಕಂಡೆ, ಬೇರ್, ನಾರ್ ಕನತ್ [[ಪತ್ರೊಡೆ]], [[ತೇಟ್ಲ]], ಗಂಜಿ, [[ಕಷಾಯ|ಕಸಾಯ]], ಅಡ್ಯೆ, ಅಂಬೆಲಿ ಅಡ್‌ದ್ ಬಂಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆರೋಗ್ಯ ದಿಂಜಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ತಿಮರೆ ಆಟಿಡ್ ಕೈಪೆ ಪಂದ್ ಅಡೊಂದಿಜ್ಜಾಂಡ್. == ಆಟಿ, ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುದ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡ್ ದ ಆಚರಣೆಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಓದೊಡಾಯಿ ಬೂಕುಲು== # ತುಳುನಾಡಿನ ಆಚರಣೆಗಳು- ವಾರ್ಷಿಕ ಆವರ್ತನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಧ್ಯಯನ, ದಿವಾಕರ್ ಕೆ. (ದಿವ ಕೊಕ್ಕಡ, ೨೦೧೩) # [[ಬೊಳ್ಳಿ]] ಸಂಭ್ರಮೊ-ಸರಣಿ ಉಪನ್ಯಾಸೀ ಮಾಲೆದ ಎಗ್ಗೆಲು-೧-೨೫, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ತುಳು ಪೀಠ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ೨೦೨೧ # ಸೇರಿಗೆ, ಕೆ. ಜಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ (ಸಂ.), ಮದಿಪು ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಂಗಳ ಗಂಗ್ರೋತ್ರಿ, ೨೦೦೦ # ಕರಾವಳಿ ಆಚರಣೆಗಳು, ವಾಮನ ನಂದಾವರ(ಸಂ) ಭಾಗ-೧ & ೨, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೨೦೧೪ == ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿ == *http://ravirajkateel.blogspot.in/2014/07/blog-post.html == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಲು ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ]] e4i5n0oq4o2646x0spkpctc0o4vdswu 0 4293 359554 359526 2026-04-23T12:16:58Z Vishwanatha Badikana 38 /* ತುಳುವೆರೆ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಪರ್ಬೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಎಡ್ಡೆ ದಿನೊಕುಲು */ 359554 wikitext text/x-wiki '''ತುಳು''' ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಜನೊಕ್ಲೆ ಇಲ್ಲದ ಬಾಸೆ. ತುಳುವೆರೆನ ತಿಂಗೊಲುದ ಲೆಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊದಕ್ಲೆ ಲೆಕೊ ಅತ್ತ್. ಭಾರತೀಯೆರ್ ಜನವರಿಡ್ದ್ ದಶಂಬರೊಗು ಮುಟ್ಟ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲುನು ಲೆಕ್ಕೊಗು ದೆತೊನುವೆರ್. ತುಳುವೆರೆಗೆ ತಿಂಗೊಳು ಸುರುವಾಪುನೆನೆ ಪಗ್ಗುಡ್ದು. ನಮ್ಮ ಸಾಲೆದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಡು ಎಪ್ರಿಲ್-ಮೇ ತಿಂಗೊಲಾಪುಂಡು. ಎಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಅರ್ದೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಮೇ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಅರ್ದೊಡು ಪಗ್ಗು ಮುಗಿಪುಂಡು. ಪಗ್ಗುಡ್ದ್ (ಎಪ್ರಿಲ್-ಮೇ), [[ಬೇಶ]](ಮೇ-ಜೂನ್), [[ಕಾರ್ತೆಲ್]](ಜೂನ್ - ಜುಲಾಯಿ), [[ಆಟಿ]](ಜುಲೈ-ಆಗೋಸ್ಟು), [[ಸೋಣ]](ಆಗಸ್ಟ್ - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ, ನಿರ್ನಾಲೊ(ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ), ಬೊಂತ್ಯೊಲ್‌/ಬೊಂತೆಲ್ (ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್), [[ಜಾರ್ದೆ]](ನವೆಂಬರ–ದಸಂಬರ), ಪೆರಾರ್ದೆ(ಡಿಸೆಂಬರ್-ಜನವರಿ, ಪೊಣ್ಣಿ/ಪುಯಿಂತೆಲ್ (ಜನವರಿ ವರ್ಷಾರಂಭ-ಫೆಬ್ರವರಿ), ಮಾಯಿ(ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್), [[ಸುಗ್ಗಿ]] (ಮಾರ್ಚ್-ಎಪ್ರಿಲ್). ಇಂಚ ತುಳುವೆರೆಗ್ 12 ತಿಂಗೊಲು. '''[[ಬಿಸು ಪರ್ಬ|ಬಿಸು]]''' ಸಂಕ್ರಾಂತಿದ ಮನದಾನಿ ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲುಡು ಪೊಸ ಒರ್ಸೊ ಸುರು. ರಡ್ಡನೇ ತಿಂಗೊಲು ಬೇಸ. ಈ ತಿಂಗೊಲುದ ಪತ್ತನೆ ದಿನೊ '''[[ಪತ್ತನಾಜೆ]]'''. ಪತ್ತನಾಜೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮರಿಯಾಲೊ. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮರಿಯಾಲೊ ಸುರು ಆಪುನ ಪೊರ್ತುನು ಒರ್ಸೊಗಟ್ಟಲೆ ಕುಲ್ಲುದು ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡ್ದ್ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯಾಕ್ಲ್ ಈ ಪತ್ತನಾಜೆ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಗಡುಗು ನಿಗಂಟ್ ಮಲ್ದೆರ್. ಅಂಚಾದ್ 'ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಪತ್ತ್ ಪನಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅನುಭವೊದ ಪಾತೆರ ಉಂಡು. ಪತ್ತನಾಜೆ ಕರಿಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಮರಿಯಾಲ ಪನ್ಪಿನ ಲೆಕ್ಕ. ಈ ವರ್ಸೊ ಪತ್ತನಾಜೆ ಉಂದೇ ಮೇ ತಿಂಗೊಲುದ 24 ತಾರೀಕ್ಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು. [[ತುಳುವೆರ್|ತುಳುವೆರೆ]]ಗ್ [[ಸುಗ್ಗಿ]] ಅಕೇರಿದ ತಿಂಗೊಲು. [[ಪಗ್ಗು]]ಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ತಿಂಗೊಲು. '''ತುಳು ತಿಂಗೊಲು'''ಲು ಇಂಚ ಉಂಡು.<ref>http://web.archive.org/save/http://vijaykarnataka.indiatimes.com/home/languages/tulu/-/articleshow/35025902.cms</ref> == ತುಳುವೆರೆ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು == ತುಳುವೆರೆನ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು ಇಂಚ ಪಗ್ಗುಡ್ದ್ ಬೇಸ, ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, ಸೋಣೊ, ನಿರ್ನಾಲ, ಬೊಂತೆಲ್, ಜಾರ್ದೆ, ಪೆರಾರ್ದೆ, ಪೊನ್ನಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ ಮುಟ್ಟ. ತುಳುತ 12 ತಿಂಗೊಲುದ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆ ಪಂಚಾಂಗೊದ ವರ್ಸೊದ ಪಂಚಾಂಗೊಲು<ref name="Elements of South-Indian Palæography">{{cite book |author=Arthur Coke Burnell |url=https://books.google.com/books?id=lnVAAAAAMAAJ |title=Elements of South-Indian Palæography, from the Fourth to the Seventeenth Century, A. D.: Being an Introduction to the Study of South-Indian Inscriptions and Mss |publisher=Trübner & Company, 1878 |year=1878 |pages=76/147}}</ref> {| class="wikitable sortable" !scope="col" |ಕ್ರಮ ಸಂಕ್ಯೆ. !scope="col" |[[ತುಳು ತಿಂಗೊಲು| ಪಂಚಾಂಗೊ]] !scope="col" |[[:en:Malayalam calendar|ಮಲಯಾಳಿ ಪಂಚಾಂಗೊ]] !scope="col" |ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ !scope="col" |[[:en:Saka era|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಕ]] !scope="col" |[[:en:Tamil calendar|ತಮಿಳು ಪಂಚಾಂಗ]] !scope="col" |[[:en:Astrological sign#Western zodiac signs|ರಾಶಿಚಕ್ರದ ಚಿಹ್ನೆ]] !scope="col" |[[:en:Gregorian Calendar|ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್r]] !scope="col" |[[ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] |- |1. |[[ಪಗ್ಗು]] |Mēṭam |[[:en:Meṣa|ಮೇಷ]] |ಚೈತ್ರ-ವೈಶಾಖ |Chithirai |Aries |[[:kn:ಏಪ್ರಿಲ್|ಎಪ್ರಿಲ್]]-ಮೇ |ಶವ್ವಾಲ್-ಜಿಲ್ಖಾಯದ್ |- |2. |[[ಬೇಸ]] |Iṭavam |[[:en:Vṛṣabha|ವೃಷಭ]] |ವೈಶಾಖ-ಜೇಷ್ಠ |Vaikasi |Taurus |[[:kn:ಮೇ|ಮೇ]]-ಜೂನ್ |ಜಿಲ್ಖಾಯದ್-ಚಿಲ್ಹಜ್ |- |3. |[[ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು|ಕಾರ್ತೆಲ್/ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು]] |Mithuṉam |[[:en:Mithuna (month)|ಮಿಥುನ]] |ಜೇಷ್ಠ-ಆಶಾಡ | Aani |Gemini |[[:kn:ಜೂನ್|ಜೂನ್]]-ಜುಲೈ |ಜಿಲ್ಹಜ್-ಮೊಹರಂ |- |4. |[[ಆಟಿ]] |Kaṟkkaṭakam |[[:en:Karkaṭa|ಕರ್ಕಾಟಕ]] |ಆಶಾಡ-ಶ್ರಾವಣ | Aadi |Cancer |[[:kn:ಜುಲೈ|ಜುಲಾಯಿ]]-ಆಗಸ್ಟ್ |ಮೊಹರಂ-ಸಫರ್ |- |5. |[[ಸೋಣೊ]] |Chingam |[[:en:Siṃha|ಸಿಂಹ]] |ಶ್ರಾವಣ-ಬಾದ್ರಪದ |Aavani |Leo |[[:kn:ಆಗಸ್ಟ್|ಅಗೋಸ್ಟು]]-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ |ಸಫರ್-ರಬಿಲಾವಲ್ |- |6. |[[ನಿರ್ನಾಲೊ]]/ಕನ್ಯಾ |Kaṉṉi |[[:en:Kanyā|ಕನ್ಯಾ]] |ಬಾದ್ರಪದ-ಅಶ್ವಿಜ |Purattasi |Virgo |[[:kn:ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್|ಸೆಪ್ಟಂಬರೊ]]-ಅಕ್ಟೋಬರ |ರಬಿಲಾವಲ್-ರಬಿಲಾಖರ್ |- |7. |[[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] |Thulām |[[:en:Tulā|ತುಲಾ]] |ಅಶ್ವಿಜ-ಕಾರ್ತಿಕ |Aippasi |Libra |[[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ]]-ನವಂಬರ |ರಬಿಲಾಖರ್-ಜಮಾದಿಲಾವಲ್ |- |8. |[[ಜಾರ್ತೆ|ಜಾರ್ದೆ]] |Vr̥śchikam |[[:en:Vṛścika|ವೃಶ್ಚಿಕ]] |ಕಾರ್ತಿಕ-ಮಾರ್ಗಶಿರ |Karthigai |Scorpio |[[:kn:ನವೆಂಬರ್|ನವಂಬರೊ]]-ದಸಂಬರೊ |ಜಮಾದಿಲಾವಲ್-ಜಮಾದಿಲಾಖರ್ |- |9. |[[ಪೆರಾರ್ದೆ]] |Dhaṉu |[[:en:Dhanu (month)|ಧನು]] |ಮಾರ್ಗಶಿರ-ಪುಷ್ಯ |Margazhi |Sagittarius |[[:kn:ಡಿಸೆಂಬರ್|ದಶಂಬರೊ]]-ಜನವರಿ |ಜಮಾದಿಲಾಖರ್-ರಜಬ್ |- |10. |[[ಪೊನ್ನಿ]]/ಪುಯಿಂತೆಲ್ |Makaram |[[:en:Makara (month)|ಮಕರ]] |ಪುಷ್ಯ-ಮಾಘ |Thai |Capricorn |[[:kn:ಜನವರಿ|ಜನವರಿ]]-ಪೆಬ್ರವರಿ |ರಜಬ್-ಶಾಬಾನ್ |- |11. |[[ಮಾಯಿ]] |Kumbham |[[:en:Kumbha (month)|ಕುಂಭ]] |ಮಾಘ-ಪಾಲ್ಗುಣ |Maasi |Aquarius |[[:kn:ಫೆಬ್ರವರಿ|ಪೆಬ್ರವರಿ]]-ಮಾರ್ಚ್ |ಶಾಬಾನ್-ರಮ್ಜಾನ್ |- |12. |[[ಸುಗ್ಗಿ]] |Meeṉam |[[:en:Mīna|ಮೀನ]] |ಪಾಲ್ಗುಣ-ಚೈತ್ರ |Panguni |Pisces |[[:kn:ಮಾರ್ಚ್|ಮಾರ್ಚ್]]-ಎಪ್ರಿಲ್ |ರಮ್ಜಾನ್-ಶವ್ವಾಲ್ |} == ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆ == ಸಂಕ್ರಾಂತಿದ ಮನತ್ತಾನಿ ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆ. ತಿಂಗೊಲುದ ಸುರೂತ ದಿನೊಕು ತಿಂಗೊಲ್‍ದ+ಉದ್ಯೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಇನಿ ಇಲ್ಲಡ್ದ್ ಪೆಟ್ಯೆದ ಬಾಕ್ಲ್ ದೆಪ್ಪುಜೆರ್. ಎರೆಗ್‍ಲಾ ದುಡ್ಡು, ಬಿತ್ತ್, ಇಂಚ ದಾಲಾ ಕೊರ್ಪುಜೆರ್. ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆದಾನಿ ಕಾಸ್ ಕೊರಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಇಡೀ ತಿಂಗೊಲುಲಾ ಕರ್ಚಾಪುಂಡುದು ನಂಬುವೆರ್. ಇನಿ ಏತಾಂಡಲಾ ಉಲಯಿ ಪೆಟ್ಟ್‍ದ ದಿನೊ. ಅಂಚನೇ ಸುಬಕಾರ್ಯೊಗ್‍ಲಾ ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆ ಎಡ್ಡೆತ್ತ್‌ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. == ತುಳುವೆರೆ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಪರ್ಬೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಎಡ್ಡೆ ದಿನೊಕುಲು == ತುಳುವೆರೆನ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬರ್ಪುನ ಪರ್ಬೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಎಡ್ಡೆದಿನೊಕ್ಲೆನ ವಿವರೊ. <ref>{{Cite news |url=https://vanihegde.wordpress.com/2013/06/20/9220/ |title=ತುಳು ಭಾಷೆದ ಪೊರ್ಲು . |date=2013-06-20 |work=Vani Hegde's Blog |access-date=2026-04-21 |language=en-US |archive-date=2015-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151229054724/https://vanihegde.wordpress.com/2013/06/20/9220/ |url-status=dead }}</ref> * ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಆಜಿ ತಿಂಗೊಲು [[ಮರಿಯಾಲೊ]]. ಆಜಿ ತಿಂಗೊಲು [[ಅರೆಗಾಲೊ]]. ಉಂದು ದುಂಬುದ ಕಾಲೊದ ಲೆಕ್ಕೊ. ಇತ್ತೆ ಎಚ್ಚಿ ಕಮ್ಮಿ ಇಂಚನೇ ಉಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡು ಮುಲ್ಪದ ಮರಿಯಾಲ ಪಂಡ ನಾಲೈನ್ ತಿಂಗೊಲು ಬುಡಂದೆ ಬರ್ಪುನ ಜಿರಿಕೂಟ ಬರ್ಸೊ. ಗಾಳಿ, ಮೆಂಚಿ, ತೆಡಿಲ್ ಇಂಚ ಮಾರಿ ಬೋಲ್ಲೊ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಮರಿಯಾಲೊಡು ಮುಲ್ಪ ವಾ ರೀತಿದ ಗೌಜಿ, ಗಮ್ಮತ್ತ್, ಜಾತ್ರೆ, ಅಂಕ ಆಯನ ಮಲ್ಪುಲೆಕನೇ ಇದ್ದಿ. ಅಯಿಕಾದೇ ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಈ ಮಾತಾ ಗೌಜಿಲೆನ್ ಕೈದ್ ಮಲ್ಪುನ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಂಚ ಪತ್ತನಾಜೆಗ್ ಬಾರೀ ಮಹತ್ವ ಬತ್ತ್ಂಡ್. * ತುಳು ಪರಂಪರೆದ ಪ್ರಕಾರ ಪತ್ತನಾಜೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ರೆ, ನೇಮ-ನೆರಿ, ಕೋಲೊ, ತಂಬಿಲ, ಅಗೆಲ್, ಆಟೊ, ನಾಟಕ ಒವುಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಮಾತಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡುಲಾ ಇಸೇಸೊ ಉಚ್ಚಯೊನು ಉಂತಾವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ ಮಾತ್ರೊ. ಆಟೊದಕ್ಲು ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಬನ್ನೊ ಬಿಚ್ಚಾವೆರ್. ಬೂತೊ ಕಟ್ಟುನಕುಲು ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಗಗ್ಗರೊ ಗಿಚ್ಚುವೆರ್. ಊರುದ ದೈವ, ಇಲ್ಲದ ದೈವ, ಕುಟುಮೊದ ದೈವೊಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ತಮ್ಮನೊ ಪೂರಾ ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿಗ್ ಕೈದ್. {| class="wikitable" |- ! ಸಂಕ್ಯೆ !! ತಿಂಗೊಲು !! ಆಚರಣೆಲು !! [[ಗಾದೆಲು]] !! ನುಡಿಕಟ್ಟುಲು |- | ೦೧ || [[ಪಗ್ಗು]] || [[ಬಿಸು ಪರ್ಬ]], ಕೈಬಿತ್ತ್ ದೀಡುನೆ, ನೇಜಿ ಪಾಡುನೆ, [[ಗೋಂದೊಲು ಪೂಜೆ]] || || ಪಗ್ಗುಡೆ ಎರು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಅಡತೊನ್‌ಲ, ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ನೇಜಿನ್ ಪಾಡೊನ್‌ಲ |- | ೦೨ || [[ಬೇಸ]]/ಬೇಸ್ಯ, ಬೇಸ್ಯೊ || [[ಪತ್ತನಾಜೆ]], ಬೂತಕೋಲೊ ನೇಮೊಲೆಗ್ ಅಕೇರಿ, [[ಗೋಂದೊಲು ಪೂಜೆ]] ||ಬೇಸದ ಬೆಪ್ಪುಡು ಊರುಮಾತ ಉರಿಪೋಂಡು || ಕೊರ್ಪಿಂಚಿ ಜೇವು ಸುಗ್ಗಿಪಗ್ಗುಡು ಕೊರ್ದು ಪೋತುಂಡು, ಮಾರಿಂಚಿ ಎರು ಬೇಸ್ಯದ ಬೆನ್ನಿಗ್ ಮಾರ್ದ್ ಪೋತುಂಡು |- | ೦೩ || [[ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು|ಕಾರ್ತೆಲ್/ಕಾರ್ತ್ಯೊಲ್]]<ref>{{cite book |last1=U. P. |first1=Upadhyaya |title=TULU LEXICON VOL.TWO |date=1992 |pages=770 |publisher=Rashtrakavi Govind Pai Samshodhana Kendra |location=[[:en:Mahatma Gandhi Memorial College|M.G.M College]] Udupi, 576102, Karnataka, India |edition=First}}</ref> || [[ಗುರುಕಾರ್ನೆರ್‌]]ಗ್ ಬಲಸುನೆ || ಕಾರ್ನವೆರಗ್ ಬಲಸುನೆ(ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಹಿರಿಯೆರ್ ತೀರ್ದ್ ಪೋಯಿನಕ್ಲೆಗ್ ಬಳಸುನೆ) || ಕಾರ್ತಿದ ಬುಲೆ, ಕಾರ್ತಿದ ಮಲಕೊ |- | ೦೪ || ಕರ್ಕಾಟಕ ಮಾಸ-ಆಷಾಢ-[[ಆಟಿ]],<ref>{{cite book |last1=U. P. |first1=Upadhyaya |title=TULU LEXICON VOL.ONE |date=1988 |pages=228 |publisher=Rashtrakavi Govind Pai Samshodhana Kendra |location=[[:en:Mahatma Gandhi Memorial College|M.G.M College]] Udupi, 576102, Karnataka, India |edition=First}}</ref> || [[ಕನ್ನಿ ನಲಿಕೆ]]<ref>{{cite book |last1=Rāmakr̥ṣṇa Ācār |first1=Pāltāḍi |title=Tuḷunāḍina janapada pradarśana kalegaḷu |date=2017 |publisher=Vistaraṇe hāgu Salahā Kēndra, Karnāṭaka Janapada Viśvavidyālaya |location=Goṭagōḍi, Śiggāvi Tā., Hāvēri Jille |isbn=978-93-83149-54-4 |pages=243 |edition=First}}</ref>, [[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ|ಆಟಿಕಲೆಂಜೆ]] [[ನಲಿಕೆ]], [[ಆಟಿಕುಲ್ಲುನೆ|ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನೆ]], [[ಆಟಿದ ಅಗೆಲ್]], [[ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ|ಆಟಿದ ಅಮಾಸೆ]], ಆಟಿದ ದೊಂಬು, ಆಟಿದ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ, ಆಟಿದ ಪರ್ಬ, [[ಆಟಿತಪ್ಪು|ಆಟಿಸಪ್ಪು]], [[ಮರ್ವೆ ನಲಿಕೆ]], [[ಮರ್ದೆ ನಲಿಕೆ]], [[ಬೇಡನ್|ಬೇಡನ್ ನಲಿಕೆ]] || ಆಟಿದ ದೊಂಬು ಆನೆದ ಬೆರಿ ಪುಡಾವು, ಆಟಿ ಆಡೋಣ್ತ್ ಪೋಪುಂಡು, ಸೋಣೊ ಸೋಡೋಣ್ತ್ ಪೋಪುಂಡು || ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಒರ್ಲ ಚಡ್ದ್ ಇತ್ತಿನಾಯೆ ಪಿದಯಿ ಪೋವಾಯೆ(ಆಟಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಳ್ಳ ದಡ್ಡ್ ಬತ್ತ್ ಇದ್ದವನು ಹೊರ ಹೋಗನು), ಆಟಿಡ್ ಅಗೆಲ್ ಸೋಣೊಡು ಕೋಲೊ |- | ೦೫ || [[ಸೋಣೊ]]/ಸೋನೊ/ಚೋಣೊ ಸಿಂಹಮಾಸ || [[ಚೌತಿ ಪೂಜೆ|ಚೌತಿ]], [[ಅಸ್ಟೆಮಿ|ಅಷ್ಟೆಮಿ]] ಪರ್ಬೊ, [[ಸೋಣದ ಜೋಗಿ|ಸೋಣತ ಜೋಗಿ]] ನಲಿಕೆ, [[ಜೋಗಿ ಪುರುಷ ನಲಿಕೆ]] || [[ಆಟಿ]] ಆಡೋಂದ್ ಪೋಡ್, ಸೋಣೊ ಸೋಡೋಂದ್ ಪೋಂಡ್ || ಕಜಿಪ್ಪೆಂಚಿ ಸೇನೆರೆ? ಸೋನೆತಪ್ಪುದ ಸಾರ್, ಸೋಣೊದ ಪುಣ್ಣಮೆ, ಸೋಣೊದ ಅಜ್ಜಿ ಗಿಡಪುನೆ, ಸೋಣ ತುಡರ್ ಸೋಣೆತಪ್ಪು, ಸೋಣೊ ತಿಂಗೊಲುಡು ಸೊರ್ಗೊದ ಬಾಕಿಲ್ ದೆಪ್ಪುನೆಗೆ |- | ೦೬ || [[ನಿರ್ನಾಲೊ|ನಿರ್ನಾಲ]]/ನಿರ್ನಾಲ್/ಕನ್ಯಾಮಾಸ || [[ಪೊಲ್ಸೊಡಿ ಪೋಪುನೆ]], [[ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ|ಕಾವೋರಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]], [[ಎರುಕೋಲೊ]], [[ಪುದ್ದಾರ್|ಪುದ್ವಾರ್]], ಏನೆಲ್ ಬೆನ್ನಿದ ಅಕೇರಿದ ತಿಂಗೊಲು, ಏಣೆಲ್‌ದ ಕೊಯಿಲ್‌, [[ಮೂರ್ಲೆ ನಲಿಕೆ]] || || |- | ೦೭ || [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]]/ಬೊಂತೆಲ್/ಬೊಂತ್ಯೆಲ್<ref>{{cite book |last1=Upadhyaya |first1=Uliyar Padmanabha |title=Tuḷu nighaṇṭu: Tuḷu-kannaḍa-iṅgliś śabdakōśa |date=1997 |publisher=Rāṣṭrakavi Gōvinda Pai saṃśōdhana kendra |location=Udupi (Bhārata) |isbn=81-86668-20-9 |pages=2399}}</ref>|| [[ಮಾಂಕಾಳಿ ನಲಿಕೆ]], [[ಕಂಡೊಕೋರಿ|ಕಂಡೊಕೋರಿ ನಲಿಕೆ]] [[ಸುಗ್ಗಿ ಬೇಸಾಯೊ]],[[ಕುದುರೆ ಕೋಲ]]/ನಾಗ ಬೆರ್ಮನ ಕೋಲ, [[ಪರ್ಬೊ|ಕೊಡಿ ಪರ್ಬೊ]] || ಬೊಂತೆಲ್ ಸುಗ್ಗಿಗ್ ಬಿತ್ತೊನುಲ ಗೊಂತುದ ಪರ್ಬೊನು ಮಲ್ತೊನುಲ || ಬೊಂತೆಲ್ದ ಅಮಾಸೆಗ್ ಕೊಡಿಪರ್ಬೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್ |- | ೦೮ || [[ಜಾರ್ತೆ]]/ಜಾರ್ದೆ<ref>{{cite book |last1=Upadhyaya |first1=Uliyar Padmanabha|author-link=ಉಳಿಯಾರ್ ಪದ್ಮನಾಭ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ |title=Tuḷu nighaṇṭu: Tuḷu-kannaḍa-iṅgliś śabdakōśa |date=1997 |publisher=Rāṣṭrakavi Gōvinda Pai saṃśōdhana kendra |location=Udupi (Bhārata) |pages=1317 |edition=Fiirst|url=https://tuludictionary.in/dictionary/cgi-bin/web/frame.html}}</ref>, ವೃಶ್ಚಿಕ ಮಾಸ || [[ಕಾವೇರಿ ಪುರ್ಸೆ]], ಹರಿಸೇವೆ [[ಹೌಂಡೇ ರಾಯ್ನ ವಾಲ್ಗ]] ಜಾರ್ತೆದ [[ಪುಣ್ಣಮೆ]] || ಜಾರ್ದೆಡ್ ಕೊಡಿ ಮುಲಿ ಕೊಂಡಲ್ಲ ಏರ್ದಿನ ನಿನ ಬಯಿ ನಮೋತೊನುಲ || ಜಾರ್ದೆ ಪುಣ್ಣಮೆಗೆಂಕ್ಲೆನಿಲ್ಲ ಕಯ್ತಲ್ ಬಾರಿ ಗೌಜಿಡಾಪಿನ ನೇಮ |- | ೦೯ || [[ಪೆರಾರ್ದೆ]]/ಪೆರಾರ್ತೆ, ಧನುಮಾಸ || || || |- | ೧೦ || [[ಪೊನ್ನಿ]]/ಪುನಿಯಿ ಮಕರ ಮಾಸ || [[ಕೆಡ್ಡಸ]], [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]], [[ಪಾಣಾರಾಟ|ಪಾಣಾರಾಟೊ]] || || |- | ೧೧ || [[ಮಾಯಿ]]/ಮಾಕಿ - ಕುಂಭಮಾಸ<ref>{{cite book |last1=Upadhyaya |first1=Uliyar Padmanabha |title=Tuḷu nighaṇṭu: Tuḷu-kannaḍa-iṅgliś śabdakōśa |date=1997|publisher=Rāṣṭrakavi Gōvinda Pai saṃśōdhana kendra |location=Udupi (Bhārata) |isbn=81-86668-20-9|pages= 2567}}</ref> || [[ಕಂಗೀಲು]], [[ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್]], ಮಾಯಿದ ನಡಾವಳಿ || ಮಾಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮರಿಯಾಲೊ, ಆಟಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆಗಾಲೊ || ಮಾಯಿಡ್ ಬರ್ಸ ಬತ್ತ್ಂಡ ಮಲೆ ಬುಲೆವು |- | ೧೨ || [[ಸುಗ್ಗಿ]]/ಮೀನ ಮಾಸ<ref>{{cite book |last1=Upadhyaya |first1=Uliyar Padmanabha|author-link=ಉಳಿಯಾರ್ ಪದ್ಮನಾಭ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ |title=Tuḷu nighaṇṭu: Tuḷu-kannaḍa-iṅgliś śabdakōśa |date=1997 |publisher=Rāṣṭrakavi Gōvinda Pai saṃśōdhana kendra |location=Udupi (Bhārata) |isbn=81-86668-20-9 |pages=2952 |edition=Fiirst|url=https://tuludictionary.in/dictionary/cgi-bin/web/frame.html}}</ref> || [[ಒತ್ತೆಕೋಲ|ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ಕೋಲ]], [[ಸುಗ್ಗಿದ ನಲಿಕೆ|ಸುಗ್ಗಿ ನಲಿಕೆ]] [[ಕರ್ಂಗೋಲು]], [[ಪಿಲಿಪಂಜಿ ನಲಿಕೆ]], [[ಸಿರಿ]] ಆರಾದನೆ<ref>{{cite book |last1=Rāmakr̥ṣṇa Ācār |first1=Pāltāḍi |title=Tuḷunāḍina janapada pradarśana kalegaḷu |date=2017 |publisher=Vistaraṇe hāgu Salahā Kēndra, Karnāṭaka Janapada Viśvavidyālaya |location=Goṭagōḍi, Śiggāvi Tā., Hāvēri Jille |isbn=978-93-83149-54-4 |pages=162 |edition=First}}</ref> [[ಗೋಂದೊಲು ಪೂಜೆ]], [[ಕೊರಗತನಿಯೆ|ಕೊರಗ-ತನಿಯ ನಲಿಕೆ]]|| ಏಣೆಲ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆಂದಿನಾಯಡ ಸುಗ್ಗಿಗ್ ಬಿತ್ತ್ ಕೇಂಡಿಲೆಕೊ || ಮಾರುನ ಮುಂಬುನು ಸುಗ್ಗಿಪಗ್ಗುಡ್ ಮಾರ್ಂಡ್(ಮಾರುವ ದನಕರುವನ್ನು ಮೀನಮೇಷ ಮಾಸಗಳಲ್ಲೇ ಮಾರಿಯಾಯಿತು |} == ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲಮಾನೊದ ವಿವರೊ == {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರಮ ಸಂಕ್ಯೆ !! ರುತು !! ತಿಂಗೊಲುಲು |- | 01|| ವಸಂತ || ಚೈತ್ರಾ-ವೈಶಾಖ |- | 02|| ಗ್ರೀಷ್ಮ || ಜೇಷ್ಠ-ಆಶಾಡ |- | 03|| ವರ್ಷ || ಶ್ರಾವಣ-ಭಾದ್ರಪದ |- | 04|| ಶರತ್ || ಅಶ್ವಯುಜ-ಕಾರ್ತೀಕ |- | 05|| ಹೇಮಂತ || ಮಾರ್ಗಶಿರ-ಪುಷ್ಯ |- | 06|| ಶಿಶಿರ || ಮಾಘ-ಪಾಲ್ಗುಣ |} == ಬುಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲೊ == ತುಳುವೆರೆನ ಬೆನ್ನಿ ಬೇಸಾಯೊಡು [[ಮೂಜಿ]] ವಿದೊ. ಬೆನ್ನಿನ್ ಆಯಾ ತಿಂಗುಲುದ ಕಾಲೊದ ನೆಲೆಟ್ [[ಬಿತ್ತ್]] ಪಾಡ್ದ್ ಬುಲೆಪೆರ್. ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ಕಾಲೊಗು ತಕ್ಕಂದಿನ ಬಿದಿಕ್ಕುಲಿತ್ತೊ. ಪೊಸ ಕಾಲೊ ಬನ್ನಗ ಆ [[ಬಿದೆ]]ಕ್ಕುಲು ನಾಶ ಆತೊ. ಉದಾರ್ಮೆಗ್; [[ನೀರಂಬಟೆ]], [[ಕಯಮ್ಮೆ]]. {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರಮ ಸಂಕ್ಯೆ !! ಬುಲೆ !! ತಿಂಗೊಲು !! ಕಾಲ |- | 01 || [[ಏನೆಲ್ ಬೇಸಾಯೊ]] || [[ಪಗ್ಗು]], [[ಬೇಸ|ಬೇಷ]], [[ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು|ಕಾರ್ತಿಯೊಲ್]], [[ಆಟಿ]], [[ಸೋಣೊ]], [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] || [[ಮರಿಯಾಲೊ]] |- | 02|| [[ಸುಗ್ಗಿ ಬೇಸಾಯೊ]] ||[[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]], [[ಜಾರ್ತೆ]], [[ಪೆರಾರ್ದೆ]] || [[ಚಳಿಗಾಲೊ]] |- | 03|| [[ಕೊಳಕೆ ಬೇಸಾಯೊ]] || [[ಪೊನ್ನಿ]], [[ಮಾಯಿ]], [[ಸುಗ್ಗಿ]] || [[ಅರೆಗಾಲೊ]] |} ==ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು== *https://web.archive.org/web/20151229054724/https://vanihegde.wordpress.com/2013/06/20/9220/%3C/ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ]] 40fwc1jggfygyofgd15aee0l47v9e3o 4 4774 359555 359479 2026-04-23T12:24:44Z Vishwanatha Badikana 38 /* Meeting Invitation: Karavali Wikimedians User Group (KWUG) */ 359555 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಟ್ವಿಂಕಲ್]] == '''ಟ್ವಿಂಕಲ್''' ಪಂಡ ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗ್ಯಾಜೆಟ್ . [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಬಳಕೆದಾರೆರೆನ ಗುಂಪುಲು|ಸ್ವಯಂ-ದೃಢಪಡಿಸಾಯಿನ]] ಬಳಕೆದಾರೆರೆಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆದ ಕೆಲಸೊಲೆಡ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಂಡಾಲಿಸಂ ಅತ್ತಂದೆ ಅರಚನಾತ್ಮಕ ಸಂಪಾದನೆಲೆನ್ ಎದುರಿಸೆರೆ ಸಕಾಯೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಸ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಯ್ಕೆಲೆನ್ ಉಂದು ಅನುಮತಿಸವುಂಡು. ಉಂದು ಬಳಕೆದಾರೆರೆಗ್ ಮೂಜಿ ಬಗೆತ ರೋಲ್ಬ್ಯಾಕ್ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ಒದಗಾವುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ತ್ವರಿತ ಮಜಾವುನ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಪೂರ್ತಿ ಲೈಬ್ರರಿನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು, ಬಳಕೆದಾರನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವಾಗತೊಲು, ನಿರ್ವಹಣೆ ಟ್ಯಾಗ್‍ಲು, ವಂಡಲ್ಸ್‌ನ ಅರೆ-ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವರದಿ, ಬೊಕ್ಕ ಹೆಚ್ಚಿನವು. ಅತ್ತಂದೆ, ಉಂದು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್|ನಿರ್ವಾಹಕೆರೆಗ್]] ಅಕ್ಲೆನ ಕರ್ತವ್ಯೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಕಾಯೊ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಸ್ತಿ ಸಾದನೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಈ ನೆಲೆಟ್ ಅವೆತ ಚಾಲನೆಗು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತೊ ಬೊಡು. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೮, ೨೩ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST) === ಒಪ್ಪಿಗೆ === *[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೨೧, ೨೩ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST) *[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೦:೪೫, ೨೩ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST) : {{done}} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೩೩, ೫ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ ಅರ್ಜಿಲೆನ್ ಪಾಡಿಯರ ಲೆತ್ತ್‌ತೆರ್ == ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಗ್ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ (ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ) ಅರ್ಜಿಲೆನ್ ಇತ್ತೆ ಪಾಡೊಲಿ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನ ಉಂದುವೆ ಬರ್ಪಿ 2026 ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4-ಡ್‍ದ್ 6 ಮುಟ್ಟ ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಡ್ ನಡಪರೆ ಉಂಡು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಕಡೆತ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್‍ಲೆನ್, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕೆರೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕ್ಕಿಟ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಪುನಕುಲೆನ್  ಒಟ್ಟು ಸೇರಾವುಂಡು. ಉಂದು ಒರಿಯನೊರಿ ಪರ್ಚಯ ಆಯೆರೆ, ಕಲ್ಪೆರೆ, ಅನುಬವೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊಣಿಯೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿದ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್ ಒಟ್ಟಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಅಂಚನೆ ಮಲ್ಲ ವೇದಿಕೆ. ಈರ್ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಲೆಡ್ ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತರ್ಂಡ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊಂತಿತ್ತರ್‌ಂಡ, ಈ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್‌ಗ್ ಅರ್ಜಿ ಪಾಡೊಲಿ. ನೆತ್ತ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚಿಗೆತಾ ವಿವರೊಲು ಮುಲ್ಪ ಉಂಡು. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಪಾಡ್ಯೆರೆ ಕಡೆತ ದಿನ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರೆ 11:59 ಗಂಟೆಗ್ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಪಾಡುನ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಎಚ್ಚ್‌ದ ಮಾಹಿತಿಗ್: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|Meta page link]] ದಯಮಲ್ತ್‌ದ್ ಈ ವಿಚಾರೊನು ಇರೆನ ಸಮುದಾಯದ ಬೇತೆಕ್ಲೆಗ್‌ಲಾ ಪಟ್ಟೊನ್‌ಲೆ. ಸೊಲ್ಮೆಲು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Gnoeee|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೪೪, ೨೯ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ಮುಕ್ಯೊ ಪುಟೊಟು ಸೇರಾಯರೆ == ಮುಕ್ಯೊ ಪುಟೊಟ್ ಸುದ್ದಿಲೆನ ಇಬಾಗೊ ಸೇರ್ಪದೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಬದಲಾವನೆದ ಸ್ವರೂಪೊಲೆನು ಪಟ್ಟೊಂದುಲ್ಲೆ. ಇಂದೆಕ್ ನಿಕ್ಲೆನ ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ ತೆರಿಪಲೆ. [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಮುಖ್ಯ ಪುಟ/ಕಲ್ಪುನಕಳ]]. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೩೬, ೧೪ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) * ಬೇತೆ ವಿಕಿ ಪುಟತಂಚನೆ ತುಳುತ ಮುಕ್ಯೊಪುಟೊಲಾ ಎಡ್ಡೆ ತೋಜೊಡುಂದು ಈ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆಗ್ ಎನ್ನ {{support}} ಉಂಡು. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೫೧, ೧೭ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) *ಎನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಉಂಡು- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೦೨, ೨೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) : {{done}}. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೩೭, ೨೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) == Meeting Invitation: Karavali Wikimedians User Group (KWUG) == '''Namaskara!''' You are cordially invited to the upcoming online meeting of the Karavali Wikimedians User Group. We will be discussing key projects, including the 10th-anniversary celebrations for Tulu Wikipedia and our cultural heritage campaigns. '''Meeting Details:''' <br/> 📅 Date: Thursday, 23 April 2026 <br/> ⏰ Time: 07:30 PM (IST) <br/> 📍 Venue: Google Meet (Online) <br/> 🔗 Meeting Link: https://meet.google.com/xgs-fodf-ouy '''Agenda:''' <br/> Wiki Loves Tuluvas: Living and Cultural Heritage campaign. <br/> Tulu Wikipedia 10th Anniversary: Planning the milestone celebration. <br/> In-person Meeting: Scheduling our next physical gathering. <br/> GLAM Activity: Updates on gallery and library collaborations. <br/> Open Discussion: Other community matters. Your participation and ideas are vital to the growth of our community. See you there... '''More:''' <br/> https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians/Meetups/Online_Meetup_23_April_2026 '''On behalf''', <br/> Karavali Wikimedians <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list&oldid=30440036 --> == ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್ == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಡ್ ಕನ್ನಡ ಅಂಕೆ ೦೧೨೩೪೫೬೭೮೯ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಅಂಕೆ 0123456789 ಗಳಸೊಂದುಲ್ಲೊ. ಈ ಬಗೆಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಕ್ಲೆನ ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ ಬೋಡು. ಮಸ್ತ್ ಲೇಕನೊಲೆಡ್ ಈ ರಡ್ಡೆನ್‌ಲಾ ಗಳಸೊಂದುಲ್ಲೊ. ತಾಂತ್ರಿಕವಾದ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಡಾಂಡ ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ ಪನೊಡು.--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೫೪, ೨೩ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) a1d5xcmwcfpu8rn2x22pn21vuw4al1d 359556 359555 2026-04-23T12:25:26Z Vishwanatha Badikana 38 /* ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್ */ 359556 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಟ್ವಿಂಕಲ್]] == '''ಟ್ವಿಂಕಲ್''' ಪಂಡ ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗ್ಯಾಜೆಟ್ . [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಬಳಕೆದಾರೆರೆನ ಗುಂಪುಲು|ಸ್ವಯಂ-ದೃಢಪಡಿಸಾಯಿನ]] ಬಳಕೆದಾರೆರೆಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆದ ಕೆಲಸೊಲೆಡ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಂಡಾಲಿಸಂ ಅತ್ತಂದೆ ಅರಚನಾತ್ಮಕ ಸಂಪಾದನೆಲೆನ್ ಎದುರಿಸೆರೆ ಸಕಾಯೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಸ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಯ್ಕೆಲೆನ್ ಉಂದು ಅನುಮತಿಸವುಂಡು. ಉಂದು ಬಳಕೆದಾರೆರೆಗ್ ಮೂಜಿ ಬಗೆತ ರೋಲ್ಬ್ಯಾಕ್ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ಒದಗಾವುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ತ್ವರಿತ ಮಜಾವುನ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಪೂರ್ತಿ ಲೈಬ್ರರಿನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು, ಬಳಕೆದಾರನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವಾಗತೊಲು, ನಿರ್ವಹಣೆ ಟ್ಯಾಗ್‍ಲು, ವಂಡಲ್ಸ್‌ನ ಅರೆ-ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವರದಿ, ಬೊಕ್ಕ ಹೆಚ್ಚಿನವು. ಅತ್ತಂದೆ, ಉಂದು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್|ನಿರ್ವಾಹಕೆರೆಗ್]] ಅಕ್ಲೆನ ಕರ್ತವ್ಯೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಕಾಯೊ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಸ್ತಿ ಸಾದನೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಈ ನೆಲೆಟ್ ಅವೆತ ಚಾಲನೆಗು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತೊ ಬೊಡು. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೮, ೨೩ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST) === ಒಪ್ಪಿಗೆ === *[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೨೧, ೨೩ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST) *[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೦:೪೫, ೨೩ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST) : {{done}} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೩೩, ೫ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ ಅರ್ಜಿಲೆನ್ ಪಾಡಿಯರ ಲೆತ್ತ್‌ತೆರ್ == ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಗ್ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ (ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ) ಅರ್ಜಿಲೆನ್ ಇತ್ತೆ ಪಾಡೊಲಿ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನ ಉಂದುವೆ ಬರ್ಪಿ 2026 ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4-ಡ್‍ದ್ 6 ಮುಟ್ಟ ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಡ್ ನಡಪರೆ ಉಂಡು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಕಡೆತ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್‍ಲೆನ್, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕೆರೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕ್ಕಿಟ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಪುನಕುಲೆನ್  ಒಟ್ಟು ಸೇರಾವುಂಡು. ಉಂದು ಒರಿಯನೊರಿ ಪರ್ಚಯ ಆಯೆರೆ, ಕಲ್ಪೆರೆ, ಅನುಬವೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊಣಿಯೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿದ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್ ಒಟ್ಟಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಅಂಚನೆ ಮಲ್ಲ ವೇದಿಕೆ. ಈರ್ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಲೆಡ್ ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತರ್ಂಡ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊಂತಿತ್ತರ್‌ಂಡ, ಈ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್‌ಗ್ ಅರ್ಜಿ ಪಾಡೊಲಿ. ನೆತ್ತ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚಿಗೆತಾ ವಿವರೊಲು ಮುಲ್ಪ ಉಂಡು. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಪಾಡ್ಯೆರೆ ಕಡೆತ ದಿನ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರೆ 11:59 ಗಂಟೆಗ್ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಪಾಡುನ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಎಚ್ಚ್‌ದ ಮಾಹಿತಿಗ್: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|Meta page link]] ದಯಮಲ್ತ್‌ದ್ ಈ ವಿಚಾರೊನು ಇರೆನ ಸಮುದಾಯದ ಬೇತೆಕ್ಲೆಗ್‌ಲಾ ಪಟ್ಟೊನ್‌ಲೆ. ಸೊಲ್ಮೆಲು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Gnoeee|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೪೪, ೨೯ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ಮುಕ್ಯೊ ಪುಟೊಟು ಸೇರಾಯರೆ == ಮುಕ್ಯೊ ಪುಟೊಟ್ ಸುದ್ದಿಲೆನ ಇಬಾಗೊ ಸೇರ್ಪದೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಬದಲಾವನೆದ ಸ್ವರೂಪೊಲೆನು ಪಟ್ಟೊಂದುಲ್ಲೆ. ಇಂದೆಕ್ ನಿಕ್ಲೆನ ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ ತೆರಿಪಲೆ. [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಮುಖ್ಯ ಪುಟ/ಕಲ್ಪುನಕಳ]]. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೩೬, ೧೪ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) * ಬೇತೆ ವಿಕಿ ಪುಟತಂಚನೆ ತುಳುತ ಮುಕ್ಯೊಪುಟೊಲಾ ಎಡ್ಡೆ ತೋಜೊಡುಂದು ಈ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆಗ್ ಎನ್ನ {{support}} ಉಂಡು. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೫೧, ೧೭ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) *ಎನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಉಂಡು- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೦೨, ೨೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) : {{done}}. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೩೭, ೨೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) == Meeting Invitation: Karavali Wikimedians User Group (KWUG) == '''Namaskara!''' You are cordially invited to the upcoming online meeting of the Karavali Wikimedians User Group. We will be discussing key projects, including the 10th-anniversary celebrations for Tulu Wikipedia and our cultural heritage campaigns. '''Meeting Details:''' <br/> 📅 Date: Thursday, 23 April 2026 <br/> ⏰ Time: 07:30 PM (IST) <br/> 📍 Venue: Google Meet (Online) <br/> 🔗 Meeting Link: https://meet.google.com/xgs-fodf-ouy '''Agenda:''' <br/> Wiki Loves Tuluvas: Living and Cultural Heritage campaign. <br/> Tulu Wikipedia 10th Anniversary: Planning the milestone celebration. <br/> In-person Meeting: Scheduling our next physical gathering. <br/> GLAM Activity: Updates on gallery and library collaborations. <br/> Open Discussion: Other community matters. Your participation and ideas are vital to the growth of our community. See you there... '''More:''' <br/> https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians/Meetups/Online_Meetup_23_April_2026 '''On behalf''', <br/> Karavali Wikimedians <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list&oldid=30440036 --> == ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್ == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಡ್ '''ಕನ್ನಡ ಅಂಕೆ''' ೦೧೨೩೪೫೬೭೮೯ ಅತ್ತಂಡ '''ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಅಂಕೆ''' 0123456789 ಇಂಚ ಗಳಸೊಂದುಲ್ಲೊ. ಈ ಬಗೆಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಕ್ಲೆನ ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ ಬೋಡು. ಮಸ್ತ್ ಲೇಕನೊಲೆಡ್ ಈ ರಡ್ಡೆನ್‌ಲಾ ಗಳಸೊಂದುಲ್ಲೊ. ತಾಂತ್ರಿಕವಾದ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಡಾಂಡ ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ ಪನೊಡು.--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೫೪, ೨೩ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) c9c6icxew77iv8onpvvjrtpn5m3u2xz 0 5965 359563 281964 2026-04-24T01:39:30Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ಜಿಲ್ಲೆಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 359563 wikitext text/x-wiki [[File:India district map (de-facto).svg|thumb|400px|right|ಭಾರತೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲು]] '''ಜಿಲ್ಲೆ''' ಪನ್ಪಿನವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊ]]ದ [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು|ರಾಜ್ಯೊ]]ಲೆದ ಒಂಜಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗೊ. ==ಜಿಲ್ಲೆಲೆನ ಪಟ್ಟಿ== ಜಿಲ್ಲೆ (ಜಿಲ್ಲಾ) ಪನ್ಪುನವು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವಾದ್ ಉಂಡು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭೊಲೆಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆನ್ ಬುಕ್ಕಲಾ ಉಪವಿಭಾಗೊಲಾದ್ ವಿಂಗಡಿಸದೆರ್, ಇಂಚಿನವುಲೆಡ್ ನೇರವಾದ್ 'ತಹಸಿಲ್' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ತಾಲ್ಲೂಕು'ಲಾದ್ ವಿಂಗಡಿಸದೆರ್. 2020 ತ ಪೊರ್ತುಗು ಒಟ್ಟು 736 ಜಿಲ್ಲೆಲ್ ಆತ್ಂಡ್,<ref>[https://web.archive.org/web/20180815131623/http://www.goidirectory.gov.in/district.php. www.goidirectory.gov.in.]</ref> 2011 ರ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] [[ಜನಗಣತಿ|ಜನಗಣತಿಡ್]] 640 ಬುಕ್ಕೊ 2001 ತ [[ಭಾರತೊ]]ದ ಜನಗಣತಿಡ್ 593 ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್.<ref>Provisional Population Totals: Nunber of Administrative Units" (PDF). Census of India 2011. Retrieved 13 April 2018.</ref> [[File:India-states-numbered-new.svg|thumb|ಭಾರತ -ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು]] ==ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಜಿಲ್ಲೆಲು- ಅಯಿತ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ;* ಕಡೆತ್ತ 'ಎ' ರ್ದ್ 'ಎಚ್ |' ಮುಟ್ಟ ಕೇಂದ್ರಾಡಲಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು: {| class="wikitable" |- !ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆ !! ರಾಜ್ಯದ ಪುದರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ!!ಜಿಲ್ಲೆಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆ!!ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ |- | 1 || [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] || 13 || 49,386,799 |- | 2 || [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] || 25 || 1,383,727 |- | 3 || [[ಅಸ್ಸಾಂ]] || 33 || 31,169,272 |- | 4 || [[ಬಿಹಾರ]] || 38 || 104,099,452 |- | 5 || [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]] || 28 || 25,545,198 |- | 6 || ಗೋವಾ || 2 || 1,458,545 |- | 7 || [[ಗುಜರಾತ್]] || 33 || 60,439,692 |- | 8 || [[ಹರಿಯಾಣ]] || 22 || 25,351,462 |- | 9 || [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] || 12 || 6,864,602 |- | 10 || [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] || 24 || 32,988,134 |- | 11 || [[ಕರ್ನಾಟಕ]] || 30 || 61,095,297 |- | 12 || [[ಕೇರಳ]] || 14 || 33,406,061 |- | 13 || [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] || 55 || 72,626,809 |- | 14 || [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] || 36 || 112,374,333 |- | 15 || [[ಮಣಿಪುರ]] || 16 || 2,721,756 |- | 16 || [[ಮೇಘಾಲಯ]] || 11 || 2,966,889 |- | 17 || [[ಮಿಝೋರಂ]] || 8 || 1,097,206 |- | 18 || [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] || 12 || 1,978,502 |- | 19 || [[ಒಡಿಶಾ]] || 30 || 41,974,218 |- | 20 || [[ಪಂಜಾಬ್]] || 22 || 27,743,338 |- | 21 || [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] || 33 || 68,548,437 |- | 22 || [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]] || 4 || 610,577 |- | 23 || [[ತಮಿಳುನಾಡು]] || 38 || 72,147,030 |- | 24 || [[ತೆಲಂಗಾಣ]] || 33 || 35,193,978 |- | 25 || [[ತ್ರಿಪುರ]] || 8 || 3,673,917 |- | 26 || [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] || 75 || 199,812,341 |- | 27 || [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]] || 13 || 10,086,292 |- | 28 || [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] || 23 || 91,276,115 |- | A || [[ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್]] ದ್ವೀಪಗಳು || 3 || 380,581 |- | B || [[ಚಂಡೀಗಡ]] || 1 || 1,055,450 |- | C || [[ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ ಹವೇಲಿ]] ಮತ್ತು ದಮನ್ ಮತ್ತು ಡಿಯು || 3 || 586,956 |- | D || [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] || 20 || 1,247,953 |- | E || [[ಲಡಾಖ್]] || 2 || 1,247,953 |- | F || [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] || 1 || 64,473 |- | G || [[ದೆಹಲಿ|ಎನ್‌ಸಿಟಿ ದೆಹಲಿ]] || 11 || 16,787,941 |- | H, I || [[ಪುದುಚೇರಿ]] || 4 || 1,247,953 |- ! 36 || ಒಟ್ಟು || 736 || 1,210,854,977 |- |} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊ]] 6eo003wr6prl6rpkxybis8vhz7hc3o1 0 12524 359557 281363 2026-04-23T13:09:01Z Vishwanatha Badikana 38 359557 wikitext text/x-wiki '''ತುಳುನಾಡ್''' ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಉಂಡುಮಂತಿನ ಮಣ್ಣ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ತುಳು ನಾಡ್ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ ಕರೆ, ಮೂಡಾಯಿ ಗಟ್ಟದ ಬರಿ, ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಸುದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಕಡಲ ಬರಿ ಮುಟ್ಟಲಾ ಪರ್‌ದುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜನಕುಲೆನ ಆಚರಣೆ, ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನ ಕಲೆ, ದೈವ-ದೇವೆರ್-ನಾಗನ ಆರಾಧನೆ, ವನಸ್-ತೆನಸ್, ದುತ್ತು-ಐಸಿರೊ, ಬಚ್ಚೆಲ್‌ಗ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪರ್ಬ-ಮುಂಜಿಲು, ಕಟ್ಟ್-ಕಟ್ಟಳೆಲು ಉಂದು ಮಾತಾ ಸೇರ್ದ್ ತುಳು ನಾಡ್‌ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಆಪುಂಡು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಕಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸೊ, ಪರಂಪರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮೊ, ಸಾಹಿತ್ಯೊ, ಸಂಗೀತೊ, ಸಿನಿಮೊ, ರಂಗಬೂಮಿ, ಒನಸ್ ತೆನಸ್‌ದ ಪಾಕ ಪದ್ದತಿ, ಚಾ-ಕಾಪಿ-ತಿಂಡಿ, ಚೀಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನೊಲು, ಬಾಜೆಲ್‌ದ ಪಾನೀಯೊಲು, ಜಾನಪದೊ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲು, ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಸ್ತಳನಾಮೊ, ಕಾನೂನು, ದರ್ಮೊ, ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಆಚರಣೆ, ವಿಜ್ಞಾನೊ ಬುಕ್ಕೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊ, ಕೈಗಾರಿಕೆಲು, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ರಚನೆಲು, ಶಿಕ್ಷಣೊ ಸಂಸ್ತೆಲು, ಮಾದ್ಯಮೊ, ಉದ್ಯಮೊ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಲು, ನಾಟಿವೈದ್ಯೆರ್, ಹಳ್ಳಿಮರ್ದ್, ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ-ಬೂತಾರಾದನೆ, ನಾಗಾರಾದನೆ, ನಲಿಕೆಲು, ತುಳು ತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಇಂಚ ಮಾಂತ ಮರ್ಗಿಲ್‌ದ ಪೊಲಬುನು ಈ ಲೇಕನೊಡು ತೂವೊಲಿ. ==ತುಳುವೆರೆನ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಪುನ ಬಾಸೆದ ಪೊರ್ಲು== ಈ ನಾಡ್ ದ್ ಜನ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಕಂಡಡ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನಕ್ ಲ್, ಅಂಚಾದ್ ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕ್ರಿಸಿತ ಸುತ್ತಲ ಬೊಳೆಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಹಿಂದುಲು, ಕ್ರಿಸ್ತನ್ಂದಕುಲು, ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಷೆ ಪಾತೆರುನ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ನಕುಲು, ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ-ಬೇತೆ ಊರುದ್- ದೇಶೊದ್ದ್ ಬತ್ತ್ ನ ಜನ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಉಳ್ಳೆರ್. ಬಾಸೆದ ವಿಚಾರ ತೂಂಡ ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿ, ಬ್ಯಾರಿ, ಅರೆಬಾಸೆ, ಹವ್ಯಕ ಬಾಸೆ, ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಅಂಚನೆ ಹಿಂದಿ ಡ್ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ತಿಕ್ಕುವೆರ್. ಈತ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಇತ್ತಂಡಲಾ ತುಳು ಬಾಸೆ ಮಾತೆರ್ಗ್ಲಾ ಬರುಪುಂಡು. ಆ ಬಾಸೆದ್ದಾದ್ ಅಕುಲು ಒಂಜಾಪೆರ್. ಅವು ಅತ್ತೆ ಬಾಸೆದ ಪೊರ್ಲು. ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಅಪ್ಪೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಬಾಲೆದ್ದ್ ಪತ್ತ್ ದ್, ನೇಜಿ ನಡ್ನಗ ಸಂದಿ-ಕಬಿತೆ, ಕಂಡ ದಪ್ಪುನಗ ಉರಾಲ್, ಬೂತೊಗು ಪಾರಿ, ಸಂತೆಡ್ ಬೇರಗ್, ಆತೇ ಅತ್ತ್ ಇಂಚಿಪ್ಪ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಡ್, ಅತ್ತಂದೆ ಪರ ದೇಶಡುಲಾ ಗಳಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ನಮ್ಮ ತೆರಿನ ಹಿರಿಯೆರ್ ಆಯಿನ ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್, [[ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ]], ಪ್ರೊ.[[ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ಕುಲು, ಪ್ರೊ. [[ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ]] ಇಂಚ ನನಾತ್ ಜನ ಬಾಸೆದ ಮಿತ್ತ್ ಬಾರೀ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ==ತುಳುವೆರೆ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪು- ವನಸ್-ತೆನಸ್== ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಲ ಮನಸ್ ದಕುಲು. ದೊಂಬುಗು ಬಚ್ಚಿದ್ ಬತ್ತ್ನಕುಲೆಗ್ ಬೆಲ್ಲ-ನೀರ್ ಕೊರ್ದು ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪಾವೆರ್.[[ಬಚ್ಚಿರೆ]] ದ ಅರಿವಾಣೊನ್ ಕೊರ್ದು ಮರಿಯಾದ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಚಾ-ಕಾಪಿ- ವನಸ್ ಕೊರ್ದು ಬಡವು ಮಾಜವೆರ್. [[ಅಳೆ ]]- [[ಬೆಞಣ]] ಡು ಬಂಜಿ ತನ್ಮೆನ ಮಲ್ಪೆರ್, ಬುಲೆ-ಸಲೆ, ಕಂಜಿ-ಕೈಕಾಂಜಿ, ಸುಕ-ಕಸ್ಟ, ಬಾಯಿ ನಿಲಿಕೆ ಕುಸಲ್-ಸುಲೇಕ ಪಾತೆರ್ದ್ ಬತ್ತ ಬಿನ್ನಗ್ ಮಾನಾತಿಗೆ ಮನ್ಪೆರ್. ಕಾಲ-ಕಾಲೊಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಕಾಯಿ-ಕಜಿಪು, ಮೀನ್-ಕೋರಿ, ಪುಂಡಿ-ರೊಟ್ಟಿ ಅಡದ್ ಸಮ್ಮನ ಮನ್ಪೆರ್. ಮರಿಯೊಡಲಾಂಡ ಉಪ್ಪಡ್-ಪಚ್ಚಿಲ್, ತೊತೆ -ಕೆಂಬುಡೆ, [[ಕಣಿಲೆ]] -ಪೆಲತ್ತರಿ, ನುಂಗೆಲ್ ಮೀನ್ ಅಡುವೆರ್. ತಜಂಕ್-ಚೇವು, ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ, ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿದ ಕಸಾಯೊ, ಓಮದ ಪೊಲದ್ಯೊಡ್ ವನಸ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮೈ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪೆರ್. ಏತ್ ಬಡತನ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬಾಯಿ ನಿಲ್ಕೆ ಪಾತೆರಿಯೆರೆ ಕುರೆ ಕಟ್ಟಾಯೆರ್. ಉಂದು ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾದ್ ಉಂಡು. ಕೈ-ಬೊಲೆಪುನ ಜನಕುಲಾಂಡ, ಪಗ್ಗುಡ್ ಪದಿನೆನ್ಮ ಪೋಪುನಾನಿ ಪಾಡ್ನ ನೇಜಿ ಕಾರ್ತೆಲ್-ಆಟಿಡ್ ನಡಿಯೆರೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು. ಜಡಿ ಬರ್ಸ ಗ್ ಪನೊಲಿ, ಕೆಡೆಂಜೊಲು ಪಾಡೊಂದು. ಕಬಿತೆ -ಸಂದಿ ಪನೊಂದು ಆನ್-ಪೊನ್ನು ನೇಜಿ ನಡ್ಪೆರ್, ಆಂಜೊವುಲು ಉರಾಲ್ ಪಾಡೊಓದು ಎರು ದಪ್ಪುನೆನ್ ತೂಪುನನೆ ಪೊರ್ಲು. ==ತುಳುವೆರೆ ಗೊಬ್ಬು== ಕುಟ್ಟಿ-ದೊನ್ನೆ, ಗೋಲಿ, ಕಬಡ್ಡೀ, ಲಗೋರಿ ಉಂದು ಮಾತ ಜೋಕುಲೆನ ಗೊಬ್ಬಾಂಡ, ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ, ಕಂಬುಳ, ತಪ್ಪಾಂಗಾಯಿ ಮಾತಾ ಮಲ್ಲೆಕ್ಲೆನ ಗೊಬ್ಬು. [[ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಬಯಲಾಟೊ]] ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಮೋಕೆದ ಕಲೆ. ==ತುಳುವೆರೆ ನಂಬಿಕೆಲು== ತುಳುವೆರ್ ದೇವೆರೆ ಗುಂಡ, ದೈವದ ಮಾಡದ ಎದುರು ಮಾತಾ ತರೆ ತಗ್ಗಾವೆರ್. ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕನ್ ಯಜಮಾನಿ, ತರೆಕ್ ಮೀದ್, [[ತುಳಸಿ]] ಗ್ ಒಂಜಿ ಚೆಂಬು ನೀರ್ ಮೈತ್ ದ್, [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವೆರೆಗ್ ಕೈ-ಮುಗಿದ್, ಗುಂಡೊಗು ತುಡರ್ ಪೊತ್ತಾದ್, ಕೈ-ಕಾರ್ ಕುಟುಂಬ ಸಂಸಾರೊಗು, ಎರು-ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಸುಖೊ ಕೊರ್ಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಕೈ ಮುಗಿಪೆ. ಸತ್ಯದ ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ಸತ್ಯೊಡೆ ನಡಪಾಲ ಪಂಡ್ ದ್ ಕೇಂಡೊನುವೆ. ಉಂದುವೆ ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. 6oz54866mwiq3xjpksuwupb7o56x066 359558 359557 2026-04-23T13:13:19Z Vishwanatha Badikana 38 359558 wikitext text/x-wiki '''ತುಳುನಾಡ್''' ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಉಂಡುಮಂತಿನ ಮಣ್ಣ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ತುಳು ನಾಡ್ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ ಕರೆ, ಮೂಡಾಯಿ ಗಟ್ಟದ ಬರಿ, ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಸುದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಕಡಲ ಬರಿ ಮುಟ್ಟಲಾ ಪರ್‌ದುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜನಕುಲೆನ ಆಚರಣೆ, ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನ ಕಲೆ, ದೈವ-ದೇವೆರ್-ನಾಗನ ಆರಾಧನೆ, ವನಸ್-ತೆನಸ್, ದುತ್ತು-ಐಸಿರೊ, ಬಚ್ಚೆಲ್‌ಗ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪರ್ಬ-ಮುಂಜಿಲು, ಕಟ್ಟ್-ಕಟ್ಟಳೆಲು ಉಂದು ಮಾತಾ ಸೇರ್ದ್ ತುಳು ನಾಡ್‌ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಆಪುಂಡು. ಬಾಸೆ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆ ಬ್ಯಾರಿ, ಕೊಂಕಣಿ, ಹವ್ಯಕ, ಚಿತ್ಪಾನ್, ಕರಾಡ; ಜಾನಪದೊ-ನಾಟಿವೈದ್ಯೆರ್, ಹಳ್ಳಿಮರ್ದ್, ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ-ಬೂತಾರಾದನೆ, ನಾಗಾರಾದನೆ, ನಲಿಕೆಲು, ತುಳು ತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನೊ; ಸಾಹಿತ್ಯೊ, ಸಂಗೀತೊ, ಸಿನಿಮೊ, ರಂಗಬೂಮಿ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಕಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸೊ, ಪರಂಪರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮೊ, ಒನಸ್ ತೆನಸ್‌ದ ಪಾಕ ಪದ್ದತಿ, ಚಾ-ಕಾಪಿ-ತಿಂಡಿ, ಚೀಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನೊಲು, ಬಾಜೆಲ್‌ದ ಪಾನೀಯೊಲು, ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಸ್ತಳನಾಮೊ, ಕಾನೂನು, ದರ್ಮೊ, ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಆಚರಣೆ, ವಿಜ್ಞಾನೊ ಬುಕ್ಕೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊ, ಕೈಗಾರಿಕೆಲು, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ರಚನೆಲು, ಶಿಕ್ಷಣೊ ಸಂಸ್ತೆಲು, ಮಾದ್ಯಮೊ, ಉದ್ಯಮೊ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಲು, ಇಂಚ ಮಾಂತ ಮರ್ಗಿಲ್‌ದ ಪೊಲಬುನು ಈ ಲೇಕನೊಡು ತೂವೊಲಿ. ==ತುಳುವೆರೆನ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಪುನ ಬಾಸೆದ ಪೊರ್ಲು== ಈ ನಾಡ್ ದ್ ಜನ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಕಂಡಡ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನಕ್ ಲ್, ಅಂಚಾದ್ ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕ್ರಿಸಿತ ಸುತ್ತಲ ಬೊಳೆಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಹಿಂದುಲು, ಕ್ರಿಸ್ತನ್ಂದಕುಲು, ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಷೆ ಪಾತೆರುನ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ನಕುಲು, ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ-ಬೇತೆ ಊರುದ್- ದೇಶೊದ್ದ್ ಬತ್ತ್ ನ ಜನ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಉಳ್ಳೆರ್. ಬಾಸೆದ ವಿಚಾರ ತೂಂಡ ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿ, ಬ್ಯಾರಿ, ಅರೆಬಾಸೆ, ಹವ್ಯಕ ಬಾಸೆ, ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಅಂಚನೆ ಹಿಂದಿ ಡ್ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ತಿಕ್ಕುವೆರ್. ಈತ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಇತ್ತಂಡಲಾ ತುಳು ಬಾಸೆ ಮಾತೆರ್ಗ್ಲಾ ಬರುಪುಂಡು. ಆ ಬಾಸೆದ್ದಾದ್ ಅಕುಲು ಒಂಜಾಪೆರ್. ಅವು ಅತ್ತೆ ಬಾಸೆದ ಪೊರ್ಲು. ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಅಪ್ಪೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಬಾಲೆದ್ದ್ ಪತ್ತ್ ದ್, ನೇಜಿ ನಡ್ನಗ ಸಂದಿ-ಕಬಿತೆ, ಕಂಡ ದಪ್ಪುನಗ ಉರಾಲ್, ಬೂತೊಗು ಪಾರಿ, ಸಂತೆಡ್ ಬೇರಗ್, ಆತೇ ಅತ್ತ್ ಇಂಚಿಪ್ಪ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಡ್, ಅತ್ತಂದೆ ಪರ ದೇಶಡುಲಾ ಗಳಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ನಮ್ಮ ತೆರಿನ ಹಿರಿಯೆರ್ ಆಯಿನ ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್, [[ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ]], ಪ್ರೊ.[[ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ಕುಲು, ಪ್ರೊ. [[ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ]] ಇಂಚ ನನಾತ್ ಜನ ಬಾಸೆದ ಮಿತ್ತ್ ಬಾರೀ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ==ತುಳುವೆರೆ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪು- ವನಸ್-ತೆನಸ್== ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಲ ಮನಸ್ ದಕುಲು. ದೊಂಬುಗು ಬಚ್ಚಿದ್ ಬತ್ತ್ನಕುಲೆಗ್ ಬೆಲ್ಲ-ನೀರ್ ಕೊರ್ದು ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪಾವೆರ್.[[ಬಚ್ಚಿರೆ]] ದ ಅರಿವಾಣೊನ್ ಕೊರ್ದು ಮರಿಯಾದ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಚಾ-ಕಾಪಿ- ವನಸ್ ಕೊರ್ದು ಬಡವು ಮಾಜವೆರ್. [[ಅಳೆ ]]- [[ಬೆಞಣ]] ಡು ಬಂಜಿ ತನ್ಮೆನ ಮಲ್ಪೆರ್, ಬುಲೆ-ಸಲೆ, ಕಂಜಿ-ಕೈಕಾಂಜಿ, ಸುಕ-ಕಸ್ಟ, ಬಾಯಿ ನಿಲಿಕೆ ಕುಸಲ್-ಸುಲೇಕ ಪಾತೆರ್ದ್ ಬತ್ತ ಬಿನ್ನಗ್ ಮಾನಾತಿಗೆ ಮನ್ಪೆರ್. ಕಾಲ-ಕಾಲೊಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಕಾಯಿ-ಕಜಿಪು, ಮೀನ್-ಕೋರಿ, ಪುಂಡಿ-ರೊಟ್ಟಿ ಅಡದ್ ಸಮ್ಮನ ಮನ್ಪೆರ್. ಮರಿಯೊಡಲಾಂಡ ಉಪ್ಪಡ್-ಪಚ್ಚಿಲ್, ತೊತೆ -ಕೆಂಬುಡೆ, [[ಕಣಿಲೆ]] -ಪೆಲತ್ತರಿ, ನುಂಗೆಲ್ ಮೀನ್ ಅಡುವೆರ್. ತಜಂಕ್-ಚೇವು, ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ, ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿದ ಕಸಾಯೊ, ಓಮದ ಪೊಲದ್ಯೊಡ್ ವನಸ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮೈ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪೆರ್. ಏತ್ ಬಡತನ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬಾಯಿ ನಿಲ್ಕೆ ಪಾತೆರಿಯೆರೆ ಕುರೆ ಕಟ್ಟಾಯೆರ್. ಉಂದು ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾದ್ ಉಂಡು. ಕೈ-ಬೊಲೆಪುನ ಜನಕುಲಾಂಡ, ಪಗ್ಗುಡ್ ಪದಿನೆನ್ಮ ಪೋಪುನಾನಿ ಪಾಡ್ನ ನೇಜಿ ಕಾರ್ತೆಲ್-ಆಟಿಡ್ ನಡಿಯೆರೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು. ಜಡಿ ಬರ್ಸ ಗ್ ಪನೊಲಿ, ಕೆಡೆಂಜೊಲು ಪಾಡೊಂದು. ಕಬಿತೆ -ಸಂದಿ ಪನೊಂದು ಆನ್-ಪೊನ್ನು ನೇಜಿ ನಡ್ಪೆರ್, ಆಂಜೊವುಲು ಉರಾಲ್ ಪಾಡೊಓದು ಎರು ದಪ್ಪುನೆನ್ ತೂಪುನನೆ ಪೊರ್ಲು. ==ತುಳುವೆರೆ ಗೊಬ್ಬು== ಕುಟ್ಟಿ-ದೊನ್ನೆ, ಗೋಲಿ, ಕಬಡ್ಡೀ, ಲಗೋರಿ ಉಂದು ಮಾತ ಜೋಕುಲೆನ ಗೊಬ್ಬಾಂಡ, ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ, ಕಂಬುಳ, ತಪ್ಪಾಂಗಾಯಿ ಮಾತಾ ಮಲ್ಲೆಕ್ಲೆನ ಗೊಬ್ಬು. [[ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಬಯಲಾಟೊ]] ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಮೋಕೆದ ಕಲೆ. ==ತುಳುವೆರೆ ನಂಬಿಕೆಲು== ತುಳುವೆರ್ ದೇವೆರೆ ಗುಂಡ, ದೈವದ ಮಾಡದ ಎದುರು ಮಾತಾ ತರೆ ತಗ್ಗಾವೆರ್. ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕನ್ ಯಜಮಾನಿ, ತರೆಕ್ ಮೀದ್, [[ತುಳಸಿ]] ಗ್ ಒಂಜಿ ಚೆಂಬು ನೀರ್ ಮೈತ್ ದ್, [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವೆರೆಗ್ ಕೈ-ಮುಗಿದ್, ಗುಂಡೊಗು ತುಡರ್ ಪೊತ್ತಾದ್, ಕೈ-ಕಾರ್ ಕುಟುಂಬ ಸಂಸಾರೊಗು, ಎರು-ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಸುಖೊ ಕೊರ್ಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಕೈ ಮುಗಿಪೆ. ಸತ್ಯದ ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ಸತ್ಯೊಡೆ ನಡಪಾಲ ಪಂಡ್ ದ್ ಕೇಂಡೊನುವೆ. ಉಂದುವೆ ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. nv30d9tfzxwsy78rgorf0rltmvh4jsj 359559 359558 2026-04-23T13:21:30Z Vishwanatha Badikana 38 359559 wikitext text/x-wiki '''ತುಳುನಾಡ್''' ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಉಂಡುಮಂತಿನ ಮಣ್ಣ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ತುಳು ನಾಡ್ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ ಕರೆ, ಮೂಡಾಯಿ ಗಟ್ಟದ ಬರಿ, ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಸುದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಕಡಲ ಬರಿ ಮುಟ್ಟಲಾ ಪರ್‌ದುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜನಕುಲೆನ ಆಚರಣೆ, ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನ ಕಲೆ, ದೈವ-ದೇವೆರ್-ನಾಗನ ಆರಾಧನೆ, ವನಸ್-ತೆನಸ್, ದುತ್ತು-ಐಸಿರೊ, ಬಚ್ಚೆಲ್‌ಗ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪರ್ಬ-ಮುಂಜಿಲು, ಕಟ್ಟ್-ಕಟ್ಟಳೆಲು ಉಂದು ಮಾತಾ ಸೇರ್ದ್ ತುಳು ನಾಡ್‌ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಆಪುಂಡು.<ref>{{cite web |url=https://www.jetir.org/view?paper=JETIR2210301}}</ref><ref>{{cite web |last1=Badiger |first1=Lingaraj |title=ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೆಡೆ ನಾವಡರ ದೃಷ್ಟಿ |url=https://www.kannadaprabha.com/supplements/sapthahikaprabha/2013/Aug/24/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%86%E0%B2%A1%E0%B3%86-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%A1%E0%B2%B0-%E0%B2%A6%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF-98709.html |website=Kannada Prabha |language=kn |date=24 August 2013}}</ref> ಬಾಸೆ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆ ಬ್ಯಾರಿ, ಕೊಂಕಣಿ, ಹವ್ಯಕ, ಚಿತ್ಪಾನ್, ಕರಾಡ; ಜಾನಪದೊ-ನಾಟಿವೈದ್ಯೆರ್, ಹಳ್ಳಿಮರ್ದ್, ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ-ಬೂತಾರಾದನೆ, ನಾಗಾರಾದನೆ, ನಲಿಕೆಲು, ತುಳು ತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನೊ; ಸಾಹಿತ್ಯೊ, ಸಂಗೀತೊ, ಸಿನಿಮೊ, ರಂಗಬೂಮಿ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಕಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸೊ, ಪರಂಪರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮೊ, ಒನಸ್ ತೆನಸ್‌ದ ಪಾಕ ಪದ್ದತಿ, ಚಾ-ಕಾಪಿ-ತಿಂಡಿ, ಚೀಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನೊಲು, ಬಾಜೆಲ್‌ದ ಪಾನೀಯೊಲು, ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಸ್ತಳನಾಮೊ, ಕಾನೂನು, ದರ್ಮೊ, ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಆಚರಣೆ, ವಿಜ್ಞಾನೊ ಬುಕ್ಕೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊ, ಕೈಗಾರಿಕೆಲು, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ರಚನೆಲು, ಶಿಕ್ಷಣೊ ಸಂಸ್ತೆಲು, ಮಾದ್ಯಮೊ, ಉದ್ಯಮೊ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಲು, ಬೆನ್ನಿ ಬೇಸಾಯೊ,<ref>{{cite web |title=ತುಳು ಚಾವಡಿ-ತುಳುವೆರೆನ ಬೆನ್ನಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ತೇರ್-ಪೂಕರೆ |url=https://vijaykarnataka.com/lavalavk/languages/tulu/-/articleshow/28479389.cms |website=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> ತುಳು ತಿಂಗೊಲುಲು ಇಂಚ ಮಾಂತ ಮರ್ಗಿಲ್‌ದ ಪೊಲಬುನು ಈ ಲೇಕನೊಡು ತೂವೊಲಿ.<ref>{{cite web |last1=ವಾರ್ತೆ |first1=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |title=ತುಳು ನಾಡಿನ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಧ್ಯಯನ |url=https://www.prajavani.net/art-culture/book-review/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A8-%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8-2079894 |website=Prajavani |language=kn}}</ref> ==ತುಳುವೆರೆನ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಪುನ ಬಾಸೆದ ಪೊರ್ಲು== ಈ ನಾಡ್ ದ್ ಜನ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಕಂಡಡ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನಕ್ ಲ್, ಅಂಚಾದ್ ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕ್ರಿಸಿತ ಸುತ್ತಲ ಬೊಳೆಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಹಿಂದುಲು, ಕ್ರಿಸ್ತನ್ಂದಕುಲು, ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಷೆ ಪಾತೆರುನ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ನಕುಲು, ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ-ಬೇತೆ ಊರುದ್- ದೇಶೊದ್ದ್ ಬತ್ತ್ ನ ಜನ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಉಳ್ಳೆರ್. ಬಾಸೆದ ವಿಚಾರ ತೂಂಡ ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿ, ಬ್ಯಾರಿ, ಅರೆಬಾಸೆ, ಹವ್ಯಕ ಬಾಸೆ, ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಅಂಚನೆ ಹಿಂದಿ ಡ್ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ತಿಕ್ಕುವೆರ್. ಈತ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಇತ್ತಂಡಲಾ ತುಳು ಬಾಸೆ ಮಾತೆರ್ಗ್ಲಾ ಬರುಪುಂಡು. ಆ ಬಾಸೆದ್ದಾದ್ ಅಕುಲು ಒಂಜಾಪೆರ್. ಅವು ಅತ್ತೆ ಬಾಸೆದ ಪೊರ್ಲು. ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಅಪ್ಪೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಬಾಲೆದ್ದ್ ಪತ್ತ್ ದ್, ನೇಜಿ ನಡ್ನಗ ಸಂದಿ-ಕಬಿತೆ, ಕಂಡ ದಪ್ಪುನಗ ಉರಾಲ್, ಬೂತೊಗು ಪಾರಿ, ಸಂತೆಡ್ ಬೇರಗ್, ಆತೇ ಅತ್ತ್ ಇಂಚಿಪ್ಪ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಡ್, ಅತ್ತಂದೆ ಪರ ದೇಶಡುಲಾ ಗಳಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ನಮ್ಮ ತೆರಿನ ಹಿರಿಯೆರ್ ಆಯಿನ ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್, [[ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ]], ಪ್ರೊ.[[ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ಕುಲು, ಪ್ರೊ. [[ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ]] ಇಂಚ ನನಾತ್ ಜನ ಬಾಸೆದ ಮಿತ್ತ್ ಬಾರೀ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ==ತುಳುವೆರೆ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪು- ವನಸ್-ತೆನಸ್== ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಲ ಮನಸ್ ದಕುಲು. ದೊಂಬುಗು ಬಚ್ಚಿದ್ ಬತ್ತ್ನಕುಲೆಗ್ ಬೆಲ್ಲ-ನೀರ್ ಕೊರ್ದು ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪಾವೆರ್.[[ಬಚ್ಚಿರೆ]] ದ ಅರಿವಾಣೊನ್ ಕೊರ್ದು ಮರಿಯಾದ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಚಾ-ಕಾಪಿ- ವನಸ್ ಕೊರ್ದು ಬಡವು ಮಾಜವೆರ್. [[ಅಳೆ ]]- [[ಬೆಞಣ]] ಡು ಬಂಜಿ ತನ್ಮೆನ ಮಲ್ಪೆರ್, ಬುಲೆ-ಸಲೆ, ಕಂಜಿ-ಕೈಕಾಂಜಿ, ಸುಕ-ಕಸ್ಟ, ಬಾಯಿ ನಿಲಿಕೆ ಕುಸಲ್-ಸುಲೇಕ ಪಾತೆರ್ದ್ ಬತ್ತ ಬಿನ್ನಗ್ ಮಾನಾತಿಗೆ ಮನ್ಪೆರ್. ಕಾಲ-ಕಾಲೊಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಕಾಯಿ-ಕಜಿಪು, ಮೀನ್-ಕೋರಿ, ಪುಂಡಿ-ರೊಟ್ಟಿ ಅಡದ್ ಸಮ್ಮನ ಮನ್ಪೆರ್. ಮರಿಯೊಡಲಾಂಡ ಉಪ್ಪಡ್-ಪಚ್ಚಿಲ್, ತೊತೆ -ಕೆಂಬುಡೆ, [[ಕಣಿಲೆ]] -ಪೆಲತ್ತರಿ, ನುಂಗೆಲ್ ಮೀನ್ ಅಡುವೆರ್. ತಜಂಕ್-ಚೇವು, ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ, ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿದ ಕಸಾಯೊ, ಓಮದ ಪೊಲದ್ಯೊಡ್ ವನಸ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮೈ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪೆರ್. ಏತ್ ಬಡತನ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬಾಯಿ ನಿಲ್ಕೆ ಪಾತೆರಿಯೆರೆ ಕುರೆ ಕಟ್ಟಾಯೆರ್. ಉಂದು ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾದ್ ಉಂಡು. ಕೈ-ಬೊಲೆಪುನ ಜನಕುಲಾಂಡ, ಪಗ್ಗುಡ್ ಪದಿನೆನ್ಮ ಪೋಪುನಾನಿ ಪಾಡ್ನ ನೇಜಿ ಕಾರ್ತೆಲ್-ಆಟಿಡ್ ನಡಿಯೆರೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು. ಜಡಿ ಬರ್ಸ ಗ್ ಪನೊಲಿ, ಕೆಡೆಂಜೊಲು ಪಾಡೊಂದು. ಕಬಿತೆ -ಸಂದಿ ಪನೊಂದು ಆನ್-ಪೊನ್ನು ನೇಜಿ ನಡ್ಪೆರ್, ಆಂಜೊವುಲು ಉರಾಲ್ ಪಾಡೊಓದು ಎರು ದಪ್ಪುನೆನ್ ತೂಪುನನೆ ಪೊರ್ಲು. ==ತುಳುವೆರೆ ಗೊಬ್ಬು== ಕುಟ್ಟಿ-ದೊನ್ನೆ, ಗೋಲಿ, ಕಬಡ್ಡೀ, ಲಗೋರಿ ಉಂದು ಮಾತ ಜೋಕುಲೆನ ಗೊಬ್ಬಾಂಡ, ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ, ಕಂಬುಳ, ತಪ್ಪಾಂಗಾಯಿ ಮಾತಾ ಮಲ್ಲೆಕ್ಲೆನ ಗೊಬ್ಬು. [[ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಬಯಲಾಟೊ]] ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಮೋಕೆದ ಕಲೆ. ==ತುಳುವೆರೆ ನಂಬಿಕೆಲು== ತುಳುವೆರ್ ದೇವೆರೆ ಗುಂಡ, ದೈವದ ಮಾಡದ ಎದುರು ಮಾತಾ ತರೆ ತಗ್ಗಾವೆರ್. ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕನ್ ಯಜಮಾನಿ, ತರೆಕ್ ಮೀದ್, [[ತುಳಸಿ]] ಗ್ ಒಂಜಿ ಚೆಂಬು ನೀರ್ ಮೈತ್ ದ್, [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವೆರೆಗ್ ಕೈ-ಮುಗಿದ್, ಗುಂಡೊಗು ತುಡರ್ ಪೊತ್ತಾದ್, ಕೈ-ಕಾರ್ ಕುಟುಂಬ ಸಂಸಾರೊಗು, ಎರು-ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಸುಖೊ ಕೊರ್ಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಕೈ ಮುಗಿಪೆ. ಸತ್ಯದ ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ಸತ್ಯೊಡೆ ನಡಪಾಲ ಪಂಡ್ ದ್ ಕೇಂಡೊನುವೆ. ಉಂದುವೆ ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{reflist}} p5zjjr9xw0xbxqv2uaqk21mzbzjpfyj 359560 359559 2026-04-23T13:22:29Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ತುಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 359560 wikitext text/x-wiki '''ತುಳುನಾಡ್''' ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಉಂಡುಮಂತಿನ ಮಣ್ಣ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ತುಳು ನಾಡ್ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ ಕರೆ, ಮೂಡಾಯಿ ಗಟ್ಟದ ಬರಿ, ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಸುದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಕಡಲ ಬರಿ ಮುಟ್ಟಲಾ ಪರ್‌ದುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜನಕುಲೆನ ಆಚರಣೆ, ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನ ಕಲೆ, ದೈವ-ದೇವೆರ್-ನಾಗನ ಆರಾಧನೆ, ವನಸ್-ತೆನಸ್, ದುತ್ತು-ಐಸಿರೊ, ಬಚ್ಚೆಲ್‌ಗ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪರ್ಬ-ಮುಂಜಿಲು, ಕಟ್ಟ್-ಕಟ್ಟಳೆಲು ಉಂದು ಮಾತಾ ಸೇರ್ದ್ ತುಳು ನಾಡ್‌ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಆಪುಂಡು.<ref>{{cite web |url=https://www.jetir.org/view?paper=JETIR2210301}}</ref><ref>{{cite web |last1=Badiger |first1=Lingaraj |title=ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೆಡೆ ನಾವಡರ ದೃಷ್ಟಿ |url=https://www.kannadaprabha.com/supplements/sapthahikaprabha/2013/Aug/24/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%86%E0%B2%A1%E0%B3%86-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%A1%E0%B2%B0-%E0%B2%A6%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF-98709.html |website=Kannada Prabha |language=kn |date=24 August 2013}}</ref> ಬಾಸೆ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆ ಬ್ಯಾರಿ, ಕೊಂಕಣಿ, ಹವ್ಯಕ, ಚಿತ್ಪಾನ್, ಕರಾಡ; ಜಾನಪದೊ-ನಾಟಿವೈದ್ಯೆರ್, ಹಳ್ಳಿಮರ್ದ್, ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ-ಬೂತಾರಾದನೆ, ನಾಗಾರಾದನೆ, ನಲಿಕೆಲು, ತುಳು ತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನೊ; ಸಾಹಿತ್ಯೊ, ಸಂಗೀತೊ, ಸಿನಿಮೊ, ರಂಗಬೂಮಿ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಕಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸೊ, ಪರಂಪರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮೊ, ಒನಸ್ ತೆನಸ್‌ದ ಪಾಕ ಪದ್ದತಿ, ಚಾ-ಕಾಪಿ-ತಿಂಡಿ, ಚೀಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನೊಲು, ಬಾಜೆಲ್‌ದ ಪಾನೀಯೊಲು, ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಸ್ತಳನಾಮೊ, ಕಾನೂನು, ದರ್ಮೊ, ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಆಚರಣೆ, ವಿಜ್ಞಾನೊ ಬುಕ್ಕೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊ, ಕೈಗಾರಿಕೆಲು, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ರಚನೆಲು, ಶಿಕ್ಷಣೊ ಸಂಸ್ತೆಲು, ಮಾದ್ಯಮೊ, ಉದ್ಯಮೊ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಲು, ಬೆನ್ನಿ ಬೇಸಾಯೊ,<ref>{{cite web |title=ತುಳು ಚಾವಡಿ-ತುಳುವೆರೆನ ಬೆನ್ನಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ತೇರ್-ಪೂಕರೆ |url=https://vijaykarnataka.com/lavalavk/languages/tulu/-/articleshow/28479389.cms |website=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> ತುಳು ತಿಂಗೊಲುಲು ಇಂಚ ಮಾಂತ ಮರ್ಗಿಲ್‌ದ ಪೊಲಬುನು ಈ ಲೇಕನೊಡು ತೂವೊಲಿ.<ref>{{cite web |last1=ವಾರ್ತೆ |first1=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |title=ತುಳು ನಾಡಿನ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಧ್ಯಯನ |url=https://www.prajavani.net/art-culture/book-review/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A8-%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8-2079894 |website=Prajavani |language=kn}}</ref> ==ತುಳುವೆರೆನ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಪುನ ಬಾಸೆದ ಪೊರ್ಲು== ಈ ನಾಡ್ ದ್ ಜನ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಕಂಡಡ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನಕ್ ಲ್, ಅಂಚಾದ್ ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕ್ರಿಸಿತ ಸುತ್ತಲ ಬೊಳೆಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಹಿಂದುಲು, ಕ್ರಿಸ್ತನ್ಂದಕುಲು, ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಷೆ ಪಾತೆರುನ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ನಕುಲು, ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ-ಬೇತೆ ಊರುದ್- ದೇಶೊದ್ದ್ ಬತ್ತ್ ನ ಜನ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಉಳ್ಳೆರ್. ಬಾಸೆದ ವಿಚಾರ ತೂಂಡ ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿ, ಬ್ಯಾರಿ, ಅರೆಬಾಸೆ, ಹವ್ಯಕ ಬಾಸೆ, ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಅಂಚನೆ ಹಿಂದಿ ಡ್ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ತಿಕ್ಕುವೆರ್. ಈತ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಇತ್ತಂಡಲಾ ತುಳು ಬಾಸೆ ಮಾತೆರ್ಗ್ಲಾ ಬರುಪುಂಡು. ಆ ಬಾಸೆದ್ದಾದ್ ಅಕುಲು ಒಂಜಾಪೆರ್. ಅವು ಅತ್ತೆ ಬಾಸೆದ ಪೊರ್ಲು. ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಅಪ್ಪೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಬಾಲೆದ್ದ್ ಪತ್ತ್ ದ್, ನೇಜಿ ನಡ್ನಗ ಸಂದಿ-ಕಬಿತೆ, ಕಂಡ ದಪ್ಪುನಗ ಉರಾಲ್, ಬೂತೊಗು ಪಾರಿ, ಸಂತೆಡ್ ಬೇರಗ್, ಆತೇ ಅತ್ತ್ ಇಂಚಿಪ್ಪ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಡ್, ಅತ್ತಂದೆ ಪರ ದೇಶಡುಲಾ ಗಳಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ನಮ್ಮ ತೆರಿನ ಹಿರಿಯೆರ್ ಆಯಿನ ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್, [[ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ]], ಪ್ರೊ.[[ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ಕುಲು, ಪ್ರೊ. [[ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ]] ಇಂಚ ನನಾತ್ ಜನ ಬಾಸೆದ ಮಿತ್ತ್ ಬಾರೀ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ==ತುಳುವೆರೆ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪು- ವನಸ್-ತೆನಸ್== ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಲ ಮನಸ್ ದಕುಲು. ದೊಂಬುಗು ಬಚ್ಚಿದ್ ಬತ್ತ್ನಕುಲೆಗ್ ಬೆಲ್ಲ-ನೀರ್ ಕೊರ್ದು ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪಾವೆರ್.[[ಬಚ್ಚಿರೆ]] ದ ಅರಿವಾಣೊನ್ ಕೊರ್ದು ಮರಿಯಾದ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಚಾ-ಕಾಪಿ- ವನಸ್ ಕೊರ್ದು ಬಡವು ಮಾಜವೆರ್. [[ಅಳೆ ]]- [[ಬೆಞಣ]] ಡು ಬಂಜಿ ತನ್ಮೆನ ಮಲ್ಪೆರ್, ಬುಲೆ-ಸಲೆ, ಕಂಜಿ-ಕೈಕಾಂಜಿ, ಸುಕ-ಕಸ್ಟ, ಬಾಯಿ ನಿಲಿಕೆ ಕುಸಲ್-ಸುಲೇಕ ಪಾತೆರ್ದ್ ಬತ್ತ ಬಿನ್ನಗ್ ಮಾನಾತಿಗೆ ಮನ್ಪೆರ್. ಕಾಲ-ಕಾಲೊಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಕಾಯಿ-ಕಜಿಪು, ಮೀನ್-ಕೋರಿ, ಪುಂಡಿ-ರೊಟ್ಟಿ ಅಡದ್ ಸಮ್ಮನ ಮನ್ಪೆರ್. ಮರಿಯೊಡಲಾಂಡ ಉಪ್ಪಡ್-ಪಚ್ಚಿಲ್, ತೊತೆ -ಕೆಂಬುಡೆ, [[ಕಣಿಲೆ]] -ಪೆಲತ್ತರಿ, ನುಂಗೆಲ್ ಮೀನ್ ಅಡುವೆರ್. ತಜಂಕ್-ಚೇವು, ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ, ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿದ ಕಸಾಯೊ, ಓಮದ ಪೊಲದ್ಯೊಡ್ ವನಸ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮೈ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪೆರ್. ಏತ್ ಬಡತನ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬಾಯಿ ನಿಲ್ಕೆ ಪಾತೆರಿಯೆರೆ ಕುರೆ ಕಟ್ಟಾಯೆರ್. ಉಂದು ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾದ್ ಉಂಡು. ಕೈ-ಬೊಲೆಪುನ ಜನಕುಲಾಂಡ, ಪಗ್ಗುಡ್ ಪದಿನೆನ್ಮ ಪೋಪುನಾನಿ ಪಾಡ್ನ ನೇಜಿ ಕಾರ್ತೆಲ್-ಆಟಿಡ್ ನಡಿಯೆರೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು. ಜಡಿ ಬರ್ಸ ಗ್ ಪನೊಲಿ, ಕೆಡೆಂಜೊಲು ಪಾಡೊಂದು. ಕಬಿತೆ -ಸಂದಿ ಪನೊಂದು ಆನ್-ಪೊನ್ನು ನೇಜಿ ನಡ್ಪೆರ್, ಆಂಜೊವುಲು ಉರಾಲ್ ಪಾಡೊಓದು ಎರು ದಪ್ಪುನೆನ್ ತೂಪುನನೆ ಪೊರ್ಲು. ==ತುಳುವೆರೆ ಗೊಬ್ಬು== ಕುಟ್ಟಿ-ದೊನ್ನೆ, ಗೋಲಿ, ಕಬಡ್ಡೀ, ಲಗೋರಿ ಉಂದು ಮಾತ ಜೋಕುಲೆನ ಗೊಬ್ಬಾಂಡ, ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ, ಕಂಬುಳ, ತಪ್ಪಾಂಗಾಯಿ ಮಾತಾ ಮಲ್ಲೆಕ್ಲೆನ ಗೊಬ್ಬು. [[ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಬಯಲಾಟೊ]] ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಮೋಕೆದ ಕಲೆ. ==ತುಳುವೆರೆ ನಂಬಿಕೆಲು== ತುಳುವೆರ್ ದೇವೆರೆ ಗುಂಡ, ದೈವದ ಮಾಡದ ಎದುರು ಮಾತಾ ತರೆ ತಗ್ಗಾವೆರ್. ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕನ್ ಯಜಮಾನಿ, ತರೆಕ್ ಮೀದ್, [[ತುಳಸಿ]] ಗ್ ಒಂಜಿ ಚೆಂಬು ನೀರ್ ಮೈತ್ ದ್, [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವೆರೆಗ್ ಕೈ-ಮುಗಿದ್, ಗುಂಡೊಗು ತುಡರ್ ಪೊತ್ತಾದ್, ಕೈ-ಕಾರ್ ಕುಟುಂಬ ಸಂಸಾರೊಗು, ಎರು-ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಸುಖೊ ಕೊರ್ಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಕೈ ಮುಗಿಪೆ. ಸತ್ಯದ ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ಸತ್ಯೊಡೆ ನಡಪಾಲ ಪಂಡ್ ದ್ ಕೇಂಡೊನುವೆ. ಉಂದುವೆ ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]] cc1wk0rx0qj5ixyvl92hyegdtjenyrz 2 13237 359550 150270 2026-04-23T12:10:41Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ತುಳು ಜಾನಪದ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 359550 wikitext text/x-wiki =ಪುಗಾರ್ಕೆ= [[ಫೈಲ್:Yakshagana Team.jpg|thumb|alt=ಯಕ್ಷಗಾನ|ಯಕ್ಷಗಾನ]] [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] <ref>[http://www.yakshagana.com/ ''Yakshagana'']; accessed November 2, 2013</ref> <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.yakshaganakendra.com/ |access-date=2021-08-08 |archive-date=2012-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418164128/http://www.yakshaganakendra.com/ |dead-url=yes }}</ref> ಒಂಜಿ ಜನಪದ ಕಲೆ. ಉಂದೆಟ್ ರಂಗದ ಪಿರವುಡು ಪದ್ಯದಾರ್, ಮದ್ದೊಳೆದಾರ್, ಚೆಂಡ್ಯೆದಾರ್, ಚಕ್ರೊತಾಳದಾರ್ ಅಂಚೆನೆ ಆರ್ಮನಿದಾರ್ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚೆನೆ ಎದುರು ರಂಗೊಡು ಪಕಡಿಯೇಸ, ಬಣ್ಣದಯೇಸ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣ ಯೇಸದ<ref>https://www.sahapedia.org/ekavyakthi-yakshagana-conversation-mantapa-prabhakara-upadhya</ref> ಪಾತ್ರೊದಕುಳು<ref>{{cite book | title=Yakshagana, a Dance Drama of India| last=Martha Bush Ashton| first= Bruce Christie| authorlink= |year=1977| publisher=Abhinav Publications| location=New Delhi| isbn= | page=21,22| url=https://books.google.com/books?id=ug3DNI-1xwUC&printsec=frontcover&dq=arasikere+history&source=bl&ots=LlFiwzpYD7&sig=vWuJB06Jvg5euXoYB-XX4roXnDc&hl=en&sa=X&ei=2D8iUPPuEoOurAeh34GwAQ&ved=0CEIQ6AEwAg#v=onepage&q&f=false}}</ref> ಇಪ್ಪುವೆರ್. =ರಂಗದ ಪಿರತ ಕಲಾವಿದೆರ್= ==ಭಾಗವತೆರ್== ಭಾಗವತೆರ್ ಆಟದ ಪ್ರಮುಖೆರ್. ಮೇರ್ ತರೆಕು ಕೆಂಪುದ ಮುಂಡಾಸ್, ಕಪ್ಪುದ ಉದ್ದಕೈತ ಅಂಗಿ, ಕಂಟಲೆಗು ಗುಂಡುಸರತ ಮಾಲೆ ಅಂಚೆನೆ ಮುಂಡೊಗು ಗಂಧದ ಉದ್ದನಾಮ ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊರ್ತುದ ನಿರ್ಣಯ, ಲಯ, ರಂಗದ ಮಾಹಿತ, ಚೌಕಿದ ಕಲಾವಿದೆರ್‌ನ ಶಿಸ್ತು ಅಂಚೆನೆ ಪ್ರಸಂಗದ ನಿರ್ಣಯ, ಪೊರ್ತುಗು ಉಂತಾವುನಂಚಿನ ಕಾಲಮಿತಿ, ತಾಳದ ಒತ್ತುಡು ಕಲಾವಿದೆರ್ ಗು ಕೊರ್ಪಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ, ಪೂರಾ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ಎದುರ್ಪುನ ರೀತಿ, ಪ್ರಶ್ನೆಗು ಬಲಕೊರ್ಪಿನ ಸಂದರ್ಭೊಗು ಅನುಗುಣವಾದು ನಡಪುನಾರೆ ಭಾಗವತೆರ್. ==ಜಾಗಂಟ್ಯೆ== ಉಂದು ಪಂಚಲೋಹೊಡು ಮಲ್ತಿನಂಚಿನ ಗಂಟ್ಯೆ. ಉಂದೆನು ಭಾಗವತೆರ್ ಪದ್ಯ ಪನ್ನಗ ಬಳಸುನಂಚಿನ ವಾದ್ಯ. ಕಂಚಿ, ಪಿತ್ತಳೆ, ತಾಮ್ರ, ಬೊಳ್ಳಿ, ಕರ್ಬ ಉಂದೆಟ್ ಜಾಗಂಟ್ಯೆನು ತಯಾರು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನು ಉರುಂಟಾದು ಒಂಜಿ ಕಣ್ಣ್ ಗ್ ಬಲ್ಲ್ ಪಾಡ್ದು ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳುಗು ಭಾಗವತೆರ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ. ===ಜಾಗಂಟ್ಯೆದ ಕೋಲು=== ಉಂದೆನು ಉರೆತ ಕೊಂಬುಡು ಅತ್ತುಡ ಮರತ ಉರುಂಟು ಕೋಲುಡು ತಯಾರು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ==ಚೆಂಡ್ಯೆ== ಉಂದೆತ ಉದ್ದ ಪದಿನೈನ್ ಇಂಚ್ ಅತ್ತುಡ ಪದಿನೇಳ್ ಇಂಚ್. ನೆತ್ತ ಮೇಲ್ ಬಾಯಿದ ಅಗೆಲ ಎಡ್ಮ ಇಂಚಿಡ್ದು ಪತ್ತ್ ಇಂಚ್. ನೆತ್ತ ಮೇಲ್ ಬಾಯಿಗು ಒಂಜಿ ಚರ್ಮ ಅಡಿಬಾಯಿಗು ಏಳೆಡ್ದ್ ಪತ್ತು ಮುಟ್ಟ ಮುಚ್ಚುವೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಹದಮಲ್ತಿನ ಪೆತ್ತದ ಅತ್ತುಡ ಕಂಜಿದ ಚರ್ಮನ್ ಮುಚ್ಚುವೆರ್. ಚೆಂಡ್ಯೆಗು ಪದ್ರಾಡು ಕಣ್ಣ್ ದೀಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಭಾಗವತೆರ್‌ನ ಎಡಭಾಗೊಡು ಉಂತೊಂದು ಪಿರಾಕುಡ್ ಒಂಜಿ ಕೈಟ್ಲ ಒಂಜಿ ಕೋಲುಡ್ಲ ಬೊಟ್ಟೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ರಡ್ಡ್ ಕೈಟ್ಲ ಕೋಲು ಪತೊಂದು ಬೊಟ್ಟುವೆರ್. ಚೆಂಡ್ಯೆ ಏರು ಸ್ವರೊತ ಪದ್ಯ. ==ಮದ್ದೊಳಿ== ಪೆಲತ, ಪೊಣ್ಣೆದ, ಕದಿರೆದ, ಪೆಜತ ಮರೊಟು ಸುಮಾರ್ ಇರ್ವ ಇಜ್ಜಿಡ ಇರ್ವತ್ತೈನ್ ಇಂಚ್ ಉದ್ದ, ಮಧ್ಯ ಮುಪ್ಪ ಇಜ್ಜಿಡ ಮುಪ್ಪತ್ತರಡ್ಡ್ ಇಂಚ್ ಸುತ್ತಳತೆಡು ತಯಾರು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಎಡತ ಬಾಯಿ ಸುಮಾರ್ ಏಳ್ ಇಮಚಿ ಇತ್‌‍ದ್ ಬಲತ ಬಾಯಿ ( ಮರ್ಗಿಲ್ ) ಐನ್ ಮುಕ್ಕಾಲ್ ಇಂಚ್ ಇತ್‍ದ್ [[ಯಕ್ಷಗಾನದ]] ಹಿಮ್ಮೇಳ ವಾದ್ಯವಾದು ಉಂದೆನು ಭಾಗವತೆರ್‌ನ ಸ್ವರೊತ ಕಪ್ಪು ಮೂಜಿ ಕಪ್ಪು ನಾಲ್, ಬೊಲ್ದು ಮೂಜಿ ಬೊಲ್ದು ನಾಲ್ ಶೃತಿಕು ತಕ್ಕ್‌ದಾದು ಏರಾವೆರ್ ಇಜ್ಜಿಡ ತಗ್ಗಾವೆರ್. ಮದ್ದೊಳಿ ಕಟ್ಟುನಕುಳು ಪದಿನಾಜಿ ಕಣ್ಣ ದೀಪೆರ್. ಪಿರಾಕುಡು ಬೊಟ್ಟುನಕುಳು ಬಲಭಾಗೊಡು ಇತ್‌ದ್ ಸೊಂಟೊಗು ಮದ್ದೊಳಿನು ಕಟ್‌ದ್ ಉಂತೊಂದು ಬೊಟ್ಟೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಕುಲ್ಲೊಂದು ಭಾಗವತೆರ್‌ನ ಬಲಭಾಗೊಡು ಬೊಟ್ಟೊಂದಿಪ್ಪುವೆರ್. ==ಚಕ್ರೊತಾಳ== ಉಂದು ಕಂಚಿದ ಮಲ್ಲ ತಾಳ. ಅಂಚನೆ ಉಂದು ನಾಲ್ - ಐನ್ ಇಂಚ್ ಅಗೆಲದ ಉರುಂಟುದ ತಾಳೊಲು. ಉಂದೆತ ನಡುಕು ಒಂಜಿ ಕಣ್ಣ್‌ಗ್ ಬಲ್ಲ್ ಪಾಡ್ದು ಚೆಂಡ್ಯೆದಾರೆನ ಸ್ವರೊಕು ಸರಿಯಾದ್ ಬೊಟ್ಟುನ ಕ್ರಮೊ. ==ಆರ್ಮನಿ== ಉಂದು ಕಪ್ಪು - ಬೊಲ್ದು ಸ್ವರೊಕು ಸರಿಯಾದು ಭಾಗವತೆರೆಗ್ಲ ಬೊಟ್ಟುನಕಲೆಗ್ಲ ಆಧಾರವಾಪಿನವು. =ಯಕ್ಷಗಾನದ ರಾಗೊಳು, ತಾಳೊಲು, ಲಿಪಿತ ಕಾಲ= ==ರಾಗೊಳು== # ನಾಟಿ # ಮಧ್ಯಮಾವತಿ # ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ # ಬೈರವಿ # ಬಿಲಹರಿ # ಮೋಹನ # ಸಾವೇರಿ # ಶಂಕರಾಭರಣ # ಬೇಗಡೆ # ಕಲ್ಯಾಣಿ # ಅರಭಿ # ಕಾಂಬೋದಿ # ಮುಖಾರಿ # ತೋಡಿ # ತುಜಾವಂತು # ಅಠಾಣ # ದೇವಗಾಂಧಾರಿ # ಕಾಫಿ # ಹಿಂದೋಳ # ಖರಹರಪ್ರಿಯ # ಸುರುಟಿ # ನವರೋಜು # ಪಂತುವರಾಲಿ # ಹಂಸಾನಂದಿ # ದೇಶ್ # ಪುರ್ವಿಕಲ್ಯಾಣಿ # ಬಹುದಾರಿ # ಚಾರುಕೇಶಿ # ಸಾರಂಗ # ಕೇದಾರ # ವಾಸಂತಿ # ಕಲಾವತಿ # ವೃಂದಾವ£ಲ್ಲಿ ಸಾರಂಗ # ಭೂಪಾಲಿ # ಚಾಂದ್ # ಭೇಹಾಗ್ # ಕಾನಡ ==ತಾಳೊಲು== # ತ್ರಿವುಡೆತಾಳ (ನಿಧಾನ ಬೊಕ್ಕ ತ್ವರಿತ) # ಝಂಪೆತಾಳ (ನಿಧಾನ ಬೊಕ್ಕ ತ್ವರಿತ) # ಆದಿತಾಳ # ಏಕತಾಳ (ನಿಧಾನ ಬೊಕ್ಕ ತ್ವರಿತ) # ರೂಪಕತಾಳ # ಅಷ್ಟತಾಳ (ನಿಧಾನ ಬೊಕ್ಕ ತ್ವರಿತ) # ಚೌತಾಳ # ತೈತ ತಕಿಟ # ತಿತ್ತಿತ್ತೈ ===ತಾಳೊಲೆನ ಲಿಪಿತ ಕಾಲೊದ ನಿರ್ಣಯೊ=== * ಮಟ್ಟಿತಾಳ = ಆಜಿ ಅಕ್ಷರ ಕಾಲ * ರೂಪಕತಾಳ = ಆಜಿ ಅಕ್ಷರ ಕಾಲ * ಝಂಪೆತಾಳ = ಐನ್ ಅಕ್ಷರ ಕಾಲ * ತ್ರಿವುಡೆತಾಳ = ಏಳ್ ಅಕ್ಷರ ಕಾಲ * ಅಷ್ಟತಾಳ = ಪದಿನಾಲ್ ಅಕ್ಷರ ಕಾಲ * ಏಕತಾಳ = ನಾಲ್ ಅಕ್ಷರ ಕಾಲ * ಆದಿತಾಳ = ಎಡ್ಮ ಅಕ್ಷರ ಕಾಲ ===ನಲಿಪುನ ತಾಳೊದ ಕ್ರಮೊ=== * ತ್ರಿವುಡೆತಾಳ - ತಕಿಟ ತಕದಿಮಿ * ಝಂಪೆತಾಳ - ತಕತಕಿಟ * ರೂಪಕತಾಳ - ತಕತಕಧಿಮಿತಕ * ಅಟತಾಳ(ಅಷ್ಟ) – ತಕಿಟತಕಧಿಮಿ * ಏಕತಾಳ - ತಾಕಾಧೀಮೀ * ಆದಿತಾಳ - ತಕಧಿಮಿ ತಕಜಣು * ಮಟ್ಟೆತಾಳ - ದೀ ತದ್ದಿನ್ನಾ ==ಯಕ್ಷಗಾನದ ಚಿತ್ರೊಲು== <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="5"> ಫೈಲ್:Yakshagana (Karaavali Gandukale).jpg ಫೈಲ್:Yakshagana1.jpg ಫೈಲ್:Yakshagana Performance at NINASAM (India Theatre Forum Stuyd Tour May 2013) (8763327537).jpg ಫೈಲ್:Yakshagana Performance at NINASAM (India Theatre Forum Stuyd Tour May 2013) (8765746784).jpg ಫೈಲ್:In transition (7307631916).jpg ಫೈಲ್:Yakshagana makeup room- "Chowki".jpg ಫೈಲ್:Ybells.jpg ಫೈಲ್:Chandeboy.jpg ಫೈಲ್:Chendaa.jpg ಫೈಲ್:Maddalam.jpg ಫೈಲ್:Yakshagana Performance at NINASAM (India Theatre Forum Stuyd Tour May 2013) (8765323722).jpg ಫೈಲ್:Yakshagana - Makeup.jpg ಫೈಲ್:Yakshagana Performance at NINASAM (India Theatre Forum Stuyd Tour May 2013) (8765697176).jpg </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಕೊ== <references /> oglbp0dz3h1arootl8bw4xfipxpa7a3 0 18961 359562 282269 2026-04-23T17:39:17Z Symphonicallyu 9866 359562 wikitext text/x-wiki '''ಲಿಂಬು,''' (ಲಿಂಬು: ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ ᤐᤠᤴ, ''yakthung PAN)'' ಒಂಜಿ [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಬಾಸೆಲು|ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟನ್ ಬಾಸೆ]] ಆದ್ ಉಂಡು. ಪೂರ್ವ [[ನೇಪಾಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] (ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌|ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್]], ಕಾಲಿಂಪಾಂಗ್, [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] ಒಟ್ಟುಗು ವಲಸಿಗ ಸಮುದಾಯದಕುಲೆಗಾದ್) [[ಭೂತಾನ್]], [[ಮಯನ್ಮಾರ್|ಬರ್ಮಾ]], [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]], ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, ಕೆನಡಾ ಬುಕ್ಕೊ ಯುಎಸ್ಎ ಡ್ ನೆಲೆ ಉಂತುದು ಉಪ್ಪುನ ಲಿಂಬು ಜನಾಂಗದ ಮೂಲ ಬಾಸೆ. ಲಿಂಬು ಬಾಸೆನ್ ''ಯಕ್ತುಂಗ್'' ಬುಕ್ಕೊ ''ಯಕ್ತುಂಗ್ಪಾನ್'' ಪಂದ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದ್ಂಡ್ ''.'' ಯಕ್ತುಂಗ್‌ಪಾನ್ ನಾಲ್ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು: ಫೆಡಾಪೆ, ಛಥಾರೆ, ತಂಬಾರ್‌ಖೋಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಂಥಾರೆ ಉಪಬಾಸೆಲು.<ref>A Grammar of Limbu By George van Driem 1987</ref> ಯಕ್ತುಂಗ್‌ಪಾನ್ (ಲಿಂಬು ಬಾಸೆ) ನೇಪಾಳ, ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್, ಕಾಲಿಂಪಾಂಗ್, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಭೂತಾನ್, ಬರ್ಮಾ ಬುಕ್ಕೊ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಪಾತೆರುನ ಬುಕ್ಕೊ ಬರೆದುಪ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು. ಇನಿ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ ಯಕ್ತುಂಗ್ಪಾನ್ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಲೆಪ್ಚಾ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಹೋಲುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref>The Unicode Standard 5.0, Front Cover By Unicode Consortium, Addison-Wesley, 2007- Computers 1417 pages, Page 360</ref> == ಸಿರಿಜಂಗಾ ಲಿಪಿ == [[File:Limbu Alphabet Chart (ᤕᤠᤰᤌᤢᤱ ᤐᤠᤴ).png|thumb|Limbu script]] [[File:Limbu script book 04.jpg|thumb|Limbu script book 04]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] bnedwtt8vy38wvk0ecqsa6rebg59pks 0 26414 359561 359327 2026-04-23T17:00:51Z Mahaveer Indra 1023 /* ಬುಲೆಚಿಲ್ */ 359561 wikitext text/x-wiki [[File:Horse Gram BNC.jpg|thumb|ಇಡಿ ಕುಡುತ್ತ ಬೇಳೆ]] '''ಕುಡು''' (ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್- ''ಮ್ಯಾಕ್ರೊಟೈಲೋಮಾ ಯುನಿಫ್ಲೋರಮ್'') ಉಷ್ಣವಲಯೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಮೂಲದ ಒಂಜಿ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯ. ಇಂದೆತ ವಿಶಿಷ್ಟ ರುಚಿ ಬೊಕ್ಕ ರಚನೆ, ಇಂದೆಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಪೋಷಕಾಂಶೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಡ್ದಾವರ ದಿಂಜ ಗಲಸುವೆರ್. ಕುಡು ಅಂಗಡಿಡ್ ಕಡಮೆ ಬಿಲೆಕ್ಕ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ಕುದುರೆಗ್ ಎಚ್ಚ ತಾಕತ್ ಬುಕ್ಕ ಬಲ ಕೊರ್ಪುನೆಡ್ದಾವರ, ಕುಡುನು ಬಲಿಪುನ ಕುದುರೆಲು(ಕುದುರೆ ಓಟ) ಬುಕ್ಕ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಕುದುರೆಲೆಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಕುಡುಕ್ಕು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಹಾರ್ಸ್‌ಗ್ರಾಮ್ (Horsegramm) ಇಂದ್ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ, ಮಲೇಷ್ಯಾ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಬೊಕ್ಕ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಇಂದೆನ್ ಬುಳೆಪಾವೆರ್. ಕುಡುನು ಇಡಿಯಾದ್, ಮುಂಗೆ ಬರ್ಪಾದ್, ಇಜ್ಜಿಡ, ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಲಾ ತಿನೊಲಿ. ಸೀಕ್ ಸಂಕಡ ಮಿನಿ ಬನ್ನಗ ಇಲ್ಲದ ಮರ್ದ್‌ಗ್ಲಾ ಕುಡುನು ಗಲಸುವೆರ್. ==ಇವರೊಲು== ಕುಡು ವರ್ಸೊಗು ಒರ ಬುಲೆಪಿನ, ಬೂರುದಲೆಕ ಬುಳೆವುನ ದಯಿ. ಕುಡುತ್ತ ಬೀಜೊಲೆನ್ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಪಾಡಿಂಡ, ಮುಂಗೆ ಬತ್ ಬುಳೆವುಂಡು. ಉಂದು ಸುಮಾರು 60 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಲೆಪುಂಡು. ದೈತ ಮೈದಂಡ್ ಪೂರ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ ಎಲ್ಯ ನೆಯಿ ಕೂಜೆಲ್‌ದ ಲೆಕ್ಕ ಇಪ್ಪುವ. ಮೂಜಿ ಇರೆಕುಲು ತೂವರ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆದ ಲೆಕ ಇಪ್ಪುನ ಗೆಲ್ಲ್‌ಲೆನ್ ಹೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆತ್ತ ತೊಟ್ಟು ಸುಮಾರು 7 ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದವಾದ್ ತೆತ್ತಿದಲೆಕ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪೂಕುಲು ಇರೆತ್ತ ಸಂದಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಮೂಜಿ ಪೂಕುಲು ಅರಲುವ. ಅತ್ತಂದೆ ಮಂಜೊಲು ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪೂತ ಉಲಾಯಿ ನೆರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಬಿಂದಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪೂ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಉದ್ದದ ಬೀಜದ ಕೋಡು ಆಪುಂಡು. ಉಂದು ಸುಮಾರು 8 ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಐತ ಉಲಾಯಿ ಕೆಂಪು-ಕಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಕುಡುತ್ತ ಬಿತ್ತ್‌ಲು ಇಪ್ಪುವ. ಈ ಬಿತ್ತ್‌ಲು ಸುಮಾರು 3 ಡ್ದ್ 6 ಮಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. <gallery mode="packed"> File:Macrotyloma Uniflorum young plant 01.jpg|ಮರಾಯಿಡ್ ಕುಡುತ್ತ ದೈ File:Macrotyloma Uniflorum flower 01.jpg|ಪೂ File:Macrotyloma Uniflorum fruit 01.jpg|ಪಜ್ಜಿ ಕೋಡು </gallery> == ವಿತರಣೆ== ಕುಡು ಅಸಲ್‌ಗ್ ಉಷ್ಣವಲಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ದೇಸೊಲೆ ಮೂಲೊದ ದೈ. ನಮ ದೇಸೊಡು ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಪನ್ನಗ, ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ 2500 ವರ್ಷೊಡ್ದು ಪಿರಾಕ್‌ಡೆ ಬುಲೆವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್ಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಉಂದು ಭಾರತೊಡ್ದು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಮುಟ್ಟ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖವಾಯಿನ ಬೇಳೆಕಾಳು ಆದ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಂಚಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಾಗೊಲೆಡ್ ಪಶು ಆಹಾರವಾದ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ, ಪಜಿ ಗೊಬ್ಬರದ ರೂಪೊಡುಲಾ ಗಲಸುವೆರ್. == ಬುಲೆಚಿಲ್== ಕುಡುನ್ ಮುಖ್ಯ ಬುಲೆಯಾದ್ ಅತ್ತಂದೆ ರಡ್ಡನೇ ಬುಲೆಯಾದ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್. ಕುಡು ವಾ ರೀತಿದ ಹವಮಾನೊ ಬುಕ್ಕ ಮಣ್ಣ್‌ದೊಟ್ಟುಗು ಸುಲಬೊಡು ಬುಲೆಪುನ ಒಂಜಿ ಬೇಳೆ. ಸರಾಸರಿ ಒಂಜಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗ್ 460 ಕಿ.ಗ್ರಾಂ ಇಳುವರಿ ಕುಡುಟ್ಟು ಬರ್ಪುಂಡು. ಸುರುಟು ಪಂಡಿಲೆಕ ಕುಡು ಒವ್ವೇ ರೀತಿದ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಬೀಜ ಪಾಡನಗ ಕೊಟ್ಯದ ಗೊಬ್ಬರ ಪಾಡ್ಂಡ ಎಚ್ಚ ಇಳುವರಿ ಪಡೆಯೊಲಿ. ಮರಿಯಾಲದ ಸುರುಟು ಬೀಜ ಪಾಡುವೆರ್ ಇಜ್ಜಿಂಡ ಮದ್ಯ ಮರಿಯಾಲೊಡುಲಾ ಬೀಜ ಪಾಡೊಲಿ. ಕುಡು ೫-೬ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಬುಳೆ. ವರ ಬಿತ್ ಪಾಡಿಬೊಕ್ಕ ೬ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಉಲಾಯಿ ಕುಡುತ್ತ ಕೋಡು ಕೊಯ್ಯರ ತಿಕ್ಕುಂಡು.<ref>{{cite web |title=ರೈತರು ಹುರುಳಿ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆದು ಉತ್ತಮ ಇಳುವರಿ ಪಡೆಯಿರಿ |url=https://kannada.krishijagran.com/agripedia/grow-horse-gram-and-get-better-yield/ |website=kannada.krishijagran.com |publisher=Krishi Jagran Media Group |access-date=23 April 2026}}</ref> ==ಪೋಷಕಾಂಶೊಲು== ==ತೆನಸ್‌ಡ್ ಕುಡು== == ಮರ್ದ್‌ದ ರೂಪೊಡು== ==ಎಚ್ಚ ಓದುಗು== * [[ಕುಡುತ್ತ ಚಟ್ನಿ]] * [[ಕುಡುತ್ತ ಸಾರ್]] n85ayfrwgeuc92bllss60lrmq9s11qj 0 26861 359545 359514 2026-04-23T12:04:46Z Vishwanatha Badikana 38 359545 wikitext text/x-wiki [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಕಾರ್ಕಳ]] ತಾಲೂಕುಡು ಮಾತ್ರ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ವಿಸೇಸೊ ನಲಿಕೆದ ರೂಪೊ '''ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್'''. ಪುದರ್‌ಡ್ ಗೊತ್ತಾಪುಲೆಕ ಈ ನಲಿಕೆನ್ ಮಾಯಿ ಪುಣ್ಣಮೆದ ದಿನೊಡ್ದ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪದಿನೈನ್ ದಿನ ನಲಿಪುವೆರ್.<ref>ಹಿ.ಚಿ.ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ,ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ, ಪ್ರಸಾರಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ,೧೯೯೬.</ref> <ref>{{Cite web |url=https://vijaykarnataka.com/lavalavk/languages/tulu/-/articleshow/30953876.cms |title=ತುಳು ಚಾವಡಿ-ಮಾಯಿದ ಪುಣ್ಣಮೆಗ್ ಬರ್ಪಲ್ ಚೆನ್ನು |accessdate=2026-04-23 |website=Vijay Karnataka |language=kn}} </ref> == ವೇಸೊ ಪಾಡುನಕುಲು == ಈ ನಲಿಕೆನ್ ನಲಿಕೆದಕ್ಲು ನಲಿಪುವೆರ್. ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್ ಪಂಡ ಏಳ್ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲು. ಮೊಕಲೆಗ್ ''ಏಲ್ವರ್ ಪುರ್ಸೆರ್'' ಪನ್ಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಗುಂಪುಡು ಪತ್ತ್ ಜನ ಉಲ್ಲೆರ್. ಒರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣು, ಒರ್ತಿ ಅಜ್ಜಿ, ಏಳ್ ಜನ ಪುರ್ಸೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ''ತೆಂಬಾರೆದಾಯೆ'' . == ವೇಸೊಲು == ಆನುಲು ಮುಂಡು ತುತ್ತುವೆರ್, ಉದ್ದೊ ಕೈತ ಅಂಗಿ, ಪುಗೆಲ್‌ಗ್ ಶಾಲ್, ತರೆಕ್ ಬೊಲ್ದು, ಕೆಂಪು ಅತ್ತಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊದ ಮುಂಡಾಸ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್ ಮೋರೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊ ಪಾಡುವೆರ್. ಕಂಟೆಲ್‌ಗ್ ಪೂತ ಮಾಲೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊಣ್ಣನ ವೇಸೊ ಪಾಡುನ ಆನ್ ಊರುದ ಪೊಂಜೊವುಲೆಕ ಸೀರೆ, ರವಕೆ, ಜಡೆ ಪಾಡ್ದ್ ಪೂ ಮುಡಿತ್‌ದ್, ಮುಂಡೊಗು ಮೈತ ಬೊಟ್ಟು ದೀಡೊಂದು, ಕೈಕ್ ಕಾಜಿ, ಕಾರ್‌ಗ್ ಗೆಜ್ಜೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಜ್ಜಿ ಲೆಕೊ ಸೀರೆ, ರವಕೆ ತುತ್ತುವೆರ್. ಉದ್ದೊ ಕೂಲಿ ದೆರ್ತ್ ತೋಜುನಂಚ ಮಿತ್ತ್ ತುಟಿದ ಅಡಿಕ್ಕ್ ಪಾಲೆದ ತುಂಡುನು ಕೂಲಿದಂಚ ದೀಡ್‌ಬೆರ್. ಅಯನ ಬೆರಿ ಬಗ್ಗ್‌ನಂಚ ತೋಜಿಯರ ಪಿರವುಗು ಕುಂಟುದ ತೆರಿಯೆನ್ ಕಟ್ಟೊನ್‌ಬೆ. ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಕೋಲು ಪತ್ತೊಂದು ನಡತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. == ನಲಿಕೆದ ಶೈಲಿ == ಈ ವೇಸೊ ಪಾಡುನಗ್ಲ್‌ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋದು ನಲಿಪುವೆರ್ . ಈ ನಲಿಕೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ತುಳುಟು ''ಪಾಡ್ದನೊದ'' ರೂಪೊಡು ಉಂಡು. ಸುರುಟು ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟುನಗ ಒಂಜಿ ಪಾಡ್ದನ ಪಣ್ಪೆರ್. ನಲಿಕೆದಕುಲು ದುಂಬು ಬುಕ್ಕೊ ಪಿರ ಪಜ್ಜೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊನ್ನು ವೇಸೊದಗ್ಲ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪಜ್ಜೆಡ್ ನಲಿಪುವೆರ್. ಗುಂಪುದ ನಡುಟು ಚೆಮ್ಮೊ ದೆಪ್ಪುನೆ, ಕೈ ಕಾರ್ ನಡ್ಗುನ ಅಜ್ಜಿ ಅಡ್ಡಡ್ಡೊ ಪೋಪಲ್.<ref>{{cite web |title=ಗಾಂಧಿ ಎಂಬ ಸೋಪು |url=https://mainamedia.wordpress.com/2019/10/02/%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%8E%E0%B2%82%E0%B2%AC-%E0%B2%B8%E0%B3%8B%E0%B2%AA%E0%B3%81/ |language=en |date=2 October 2019}}</ref> == ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸನ ಪುರಾಣೊ == ಏಳ್ ಅಣ್ಣನಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಬುಡೆದಿನಕ್ಲೆಗ್ ಸಂಗಡಿನ್ ತೂವೊಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಣ್ಣನಕುಲು ಯುದ್ಧೊಗು ಪೋಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂತೆ ಸಮಯೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗಡಿ ಮಲ್ಲೆ ಆಪಲ್. ಪೊನ್ನು ಮಲ್ಲೆ ಆಂಡ ಆಲೆಗ್ ಅತ್ತಿಗೆನಕ್ಲ್ ಸೀಗೆ ಕೊರ್ದ್, ಸುದೆಕ್ ಪೋದ್ ಮೀದ್, ಬುಕ್ಕೊ ಕತ್ತಿ ಪತೊಂದು ಕಾಡ್‌ಗ್ ಪೋದ್ ಸಪ್ಪು ಕೊಂಡರೊಡು. ಬನ್ನಗ ಕೊಡಪಾನೊ ಪತೊಂದು ನೀರ್ ಕೊಂಡರೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ 'ಇರ್ಪೆ' (ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಮರ) ಪೂ ಬುಡ್‌ನಗ, ಅತ್ತಿಗೆನಗ್ಲ್ ಆ ಪೊಣ್ಣನ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಪೂ ಕೊಯ್ಯರ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಮರತ ಮಿತ್ತ್ [[ಲೆಂಚಿ|ಏಣಿ]] ದೀಡ್‌ವೆರ್. ಆಳ್ ಏಳ್ ಜನಕ್ ಬೋಡಿತ್ತ್‌ನಾತ್ ಪೂ ಕೊಯ್ಯೊಂದು ಆಲೆಗಾದ್ ಒಂತೆ ಪೂ ಕೊಯ್ಯರ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಪಲ್. ಅಪಗ ಅತ್ತಿಗೆನಗ್ಲ್ ಏಣಿನ್ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪೊನ್ನು ಮರಟ್ ಬಾಕಿಯಾಪಲ್. ಆಲ್ ಮರಟ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದ್ ಬುಲ್ಪುಬಲ್. ಮದ್ಯರಾರ್ತಿಡ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಪಿಲಿಕುಲು ಅಲ್ಪ ಬರ್ಪೊ. ಮರಡ್ದ್ ಕಣನೀರ್ ಬೂರುನೆನ್ ತೂಪೊ. ಮಿತ್ತ್ ತೂನಗ ಪೊನ್ನು ತೋಜುವಲ್. ಪಿಲಿಕುಲು ಮರ ಬಡ್ತ್‌ದ್ ಪೊನ್ನನ್ ತಿಂದ್‌ದ್ ಪೋಪೊ. ಅಲ್ಪ ಆಲೆನ್ ಕಿನ್ನಿ ಬಿರೆಲೊಂಜಿ ಒರಿಪುಂಡು. , ಮರಟ್ಟ್ ಕಣ್ಣೀರ್ ಬೂರುನ ತೂದು, ಮಿತ್ತ್ ತೂನಗ ಆ ಪೊಣ್ಣನ್ ತೂಪೆರ್. == ಅಜ್ಜಿನ ಪಾತ್ರೊ == ಆಡೆಗ್ ಒರ್ತಿ ಅಜ್ಜಿ ನಾಲ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಬೇಡೊಂದು ಬರ್ಪಲ್. ಅಲ್ ಒಂಜಿ ಬಿರೆಲ್ದ ತುಂಡುನ್ ತೂದು ಅವು ಮಂಜಲ್ದ ಕೊಂಬುಂದು ತೆರಿಯೊನುವಲ್. ಅಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಚೀಲೊಡು ಪಾಡೊನುವಲ್. ಇಲ್ಲಗ್ ಕೊಂಡತ್ತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಕರಟ್ ಪಾಡುವಲ್. ದಂಡ್‌ಗ್ ಪೋಯಿನ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲು ಪೆರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಬೊಡೆದಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ತಂಗಡಿನ ಬಗೆಟ್ ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪವೆರ್. ಬೊಡೆದಿನಕುಲು ಪನ್ಪೆರ್, "[[ಕಪ್ಪೆ]] ಸೊರ್ಕ್ಂಡ ಅವು ಕೆರೆಟ್ ಕೆರೆಟ್ ಉಂತಂದ್, ಬುಕ್ಕೊ ವೊಂಜಿ ಪೊನ್ನು ಸೊರ್ಕ್ಂಡ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಕುಲ್ಲಾಯಲ್. ನಿಕ್ಲೆನ ತಂಗಡಿನ್ ಪಿಲಿ ತಿಂದ್ಂಡ್. ಅಪಗ ಏಳ್ ಅಣ್ಣನಗ್ಲ್ ತಂಗಡಿನ್ ನಾಡಿಯರ ಏಳ್ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪೆರ್. ಅಜ್ಜಿನ ಇಲ್ಲಗ್ ಬನ್ನಗ ಬಿರೆಲ್ದ ರೂಪೊದ ಪೊನ್ನು ಬಾಲೆಗ್ ಜೀವ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಣ್ಣನಗ್ಲೆ ಕೈತಲ್ ಬರ್ಪಲ್. ಅಗ್ಲ್ ಅಲೆನ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಲೆತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಬೊಡೆದಿನಗ್ಲ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಸೂ ಪಾಡ್ದ್ ಬಸ್ಮೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅಗ್ಲ್ ತಂಗಡಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ಕದ್ರಿಗ್ ಪೋಪೆರ್. ಕದ್ರಿಡ್ ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆ ನಡಪುಂಡು. ಅಯಿಕ್ ದಾಲ ನಿಯಮ ಇದ್ದಿ. ನಲಿಕೆದ ಪೊರ್ತುಗು ಕುಟುಮೊದಕುಲು ಮಾತ್ರ ತೂಪಿನಕುಲು. ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಅರಿ, [[ಬೊಂಡ|ತಾರಾಯಿ]], ಬುಕ್ಕೊ ದುಡ್ಡುನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web |last1=ಎಂ. |first1=ಮಹದೇವಸ್ವಾಮಿ |last2=ಪ್ರಭುಸ್ವಾಮಿ |first2=ಬಿ. |title=ಅಡುಗೂಲಜ್ಜಿ: ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ |url=https://zenodo.org/records/11525845 |website=Zenodo |language=en |doi=10.5281/zenodo.11525845}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{Reflist}} nq4wjki9tol111rsptoi69o08mknc30 359546 359545 2026-04-23T12:06:52Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ತುಳು ಜಾನಪದ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 359546 wikitext text/x-wiki [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಕಾರ್ಕಳ]] ತಾಲೂಕುಡು ಮಾತ್ರ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ವಿಸೇಸೊ ನಲಿಕೆದ ರೂಪೊ '''ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್'''. ಪುದರ್‌ಡ್ ಗೊತ್ತಾಪುಲೆಕ ಈ ನಲಿಕೆನ್ ಮಾಯಿ ಪುಣ್ಣಮೆದ ದಿನೊಡ್ದ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪದಿನೈನ್ ದಿನ ನಲಿಪುವೆರ್.<ref>ಹಿ.ಚಿ.ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ,ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ, ಪ್ರಸಾರಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ,೧೯೯೬.</ref> <ref>{{Cite web |url=https://vijaykarnataka.com/lavalavk/languages/tulu/-/articleshow/30953876.cms |title=ತುಳು ಚಾವಡಿ-ಮಾಯಿದ ಪುಣ್ಣಮೆಗ್ ಬರ್ಪಲ್ ಚೆನ್ನು |accessdate=2026-04-23 |website=Vijay Karnataka |language=kn}} </ref> == ವೇಸೊ ಪಾಡುನಕುಲು == ಈ ನಲಿಕೆನ್ ನಲಿಕೆದಕ್ಲು ನಲಿಪುವೆರ್. ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್ ಪಂಡ ಏಳ್ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲು. ಮೊಕಲೆಗ್ ''ಏಲ್ವರ್ ಪುರ್ಸೆರ್'' ಪನ್ಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಗುಂಪುಡು ಪತ್ತ್ ಜನ ಉಲ್ಲೆರ್. ಒರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣು, ಒರ್ತಿ ಅಜ್ಜಿ, ಏಳ್ ಜನ ಪುರ್ಸೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ''ತೆಂಬಾರೆದಾಯೆ'' . == ವೇಸೊಲು == ಆನುಲು ಮುಂಡು ತುತ್ತುವೆರ್, ಉದ್ದೊ ಕೈತ ಅಂಗಿ, ಪುಗೆಲ್‌ಗ್ ಶಾಲ್, ತರೆಕ್ ಬೊಲ್ದು, ಕೆಂಪು ಅತ್ತಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊದ ಮುಂಡಾಸ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್ ಮೋರೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊ ಪಾಡುವೆರ್. ಕಂಟೆಲ್‌ಗ್ ಪೂತ ಮಾಲೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊಣ್ಣನ ವೇಸೊ ಪಾಡುನ ಆನ್ ಊರುದ ಪೊಂಜೊವುಲೆಕ ಸೀರೆ, ರವಕೆ, ಜಡೆ ಪಾಡ್ದ್ ಪೂ ಮುಡಿತ್‌ದ್, ಮುಂಡೊಗು ಮೈತ ಬೊಟ್ಟು ದೀಡೊಂದು, ಕೈಕ್ ಕಾಜಿ, ಕಾರ್‌ಗ್ ಗೆಜ್ಜೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಜ್ಜಿ ಲೆಕೊ ಸೀರೆ, ರವಕೆ ತುತ್ತುವೆರ್. ಉದ್ದೊ ಕೂಲಿ ದೆರ್ತ್ ತೋಜುನಂಚ ಮಿತ್ತ್ ತುಟಿದ ಅಡಿಕ್ಕ್ ಪಾಲೆದ ತುಂಡುನು ಕೂಲಿದಂಚ ದೀಡ್‌ಬೆರ್. ಅಯನ ಬೆರಿ ಬಗ್ಗ್‌ನಂಚ ತೋಜಿಯರ ಪಿರವುಗು ಕುಂಟುದ ತೆರಿಯೆನ್ ಕಟ್ಟೊನ್‌ಬೆ. ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಕೋಲು ಪತ್ತೊಂದು ನಡತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. == ನಲಿಕೆದ ಶೈಲಿ == ಈ ವೇಸೊ ಪಾಡುನಗ್ಲ್‌ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋದು ನಲಿಪುವೆರ್ . ಈ ನಲಿಕೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ತುಳುಟು ''ಪಾಡ್ದನೊದ'' ರೂಪೊಡು ಉಂಡು. ಸುರುಟು ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟುನಗ ಒಂಜಿ ಪಾಡ್ದನ ಪಣ್ಪೆರ್. ನಲಿಕೆದಕುಲು ದುಂಬು ಬುಕ್ಕೊ ಪಿರ ಪಜ್ಜೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊನ್ನು ವೇಸೊದಗ್ಲ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪಜ್ಜೆಡ್ ನಲಿಪುವೆರ್. ಗುಂಪುದ ನಡುಟು ಚೆಮ್ಮೊ ದೆಪ್ಪುನೆ, ಕೈ ಕಾರ್ ನಡ್ಗುನ ಅಜ್ಜಿ ಅಡ್ಡಡ್ಡೊ ಪೋಪಲ್.<ref>{{cite web |title=ಗಾಂಧಿ ಎಂಬ ಸೋಪು |url=https://mainamedia.wordpress.com/2019/10/02/%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%8E%E0%B2%82%E0%B2%AC-%E0%B2%B8%E0%B3%8B%E0%B2%AA%E0%B3%81/ |language=en |date=2 October 2019}}</ref> == ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸನ ಪುರಾಣೊ == ಏಳ್ ಅಣ್ಣನಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಬುಡೆದಿನಕ್ಲೆಗ್ ಸಂಗಡಿನ್ ತೂವೊಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಣ್ಣನಕುಲು ಯುದ್ಧೊಗು ಪೋಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂತೆ ಸಮಯೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗಡಿ ಮಲ್ಲೆ ಆಪಲ್. ಪೊನ್ನು ಮಲ್ಲೆ ಆಂಡ ಆಲೆಗ್ ಅತ್ತಿಗೆನಕ್ಲ್ ಸೀಗೆ ಕೊರ್ದ್, ಸುದೆಕ್ ಪೋದ್ ಮೀದ್, ಬುಕ್ಕೊ ಕತ್ತಿ ಪತೊಂದು ಕಾಡ್‌ಗ್ ಪೋದ್ ಸಪ್ಪು ಕೊಂಡರೊಡು. ಬನ್ನಗ ಕೊಡಪಾನೊ ಪತೊಂದು ನೀರ್ ಕೊಂಡರೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ 'ಇರ್ಪೆ' (ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಮರ) ಪೂ ಬುಡ್‌ನಗ, ಅತ್ತಿಗೆನಗ್ಲ್ ಆ ಪೊಣ್ಣನ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಪೂ ಕೊಯ್ಯರ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಮರತ ಮಿತ್ತ್ [[ಲೆಂಚಿ|ಏಣಿ]] ದೀಡ್‌ವೆರ್. ಆಳ್ ಏಳ್ ಜನಕ್ ಬೋಡಿತ್ತ್‌ನಾತ್ ಪೂ ಕೊಯ್ಯೊಂದು ಆಲೆಗಾದ್ ಒಂತೆ ಪೂ ಕೊಯ್ಯರ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಪಲ್. ಅಪಗ ಅತ್ತಿಗೆನಗ್ಲ್ ಏಣಿನ್ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪೊನ್ನು ಮರಟ್ ಬಾಕಿಯಾಪಲ್. ಆಲ್ ಮರಟ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದ್ ಬುಲ್ಪುಬಲ್. ಮದ್ಯರಾರ್ತಿಡ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಪಿಲಿಕುಲು ಅಲ್ಪ ಬರ್ಪೊ. ಮರಡ್ದ್ ಕಣನೀರ್ ಬೂರುನೆನ್ ತೂಪೊ. ಮಿತ್ತ್ ತೂನಗ ಪೊನ್ನು ತೋಜುವಲ್. ಪಿಲಿಕುಲು ಮರ ಬಡ್ತ್‌ದ್ ಪೊನ್ನನ್ ತಿಂದ್‌ದ್ ಪೋಪೊ. ಅಲ್ಪ ಆಲೆನ್ ಕಿನ್ನಿ ಬಿರೆಲೊಂಜಿ ಒರಿಪುಂಡು. , ಮರಟ್ಟ್ ಕಣ್ಣೀರ್ ಬೂರುನ ತೂದು, ಮಿತ್ತ್ ತೂನಗ ಆ ಪೊಣ್ಣನ್ ತೂಪೆರ್. == ಅಜ್ಜಿನ ಪಾತ್ರೊ == ಆಡೆಗ್ ಒರ್ತಿ ಅಜ್ಜಿ ನಾಲ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಬೇಡೊಂದು ಬರ್ಪಲ್. ಅಲ್ ಒಂಜಿ ಬಿರೆಲ್ದ ತುಂಡುನ್ ತೂದು ಅವು ಮಂಜಲ್ದ ಕೊಂಬುಂದು ತೆರಿಯೊನುವಲ್. ಅಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಚೀಲೊಡು ಪಾಡೊನುವಲ್. ಇಲ್ಲಗ್ ಕೊಂಡತ್ತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಕರಟ್ ಪಾಡುವಲ್. ದಂಡ್‌ಗ್ ಪೋಯಿನ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲು ಪೆರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಬೊಡೆದಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ತಂಗಡಿನ ಬಗೆಟ್ ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪವೆರ್. ಬೊಡೆದಿನಕುಲು ಪನ್ಪೆರ್, "[[ಕಪ್ಪೆ]] ಸೊರ್ಕ್ಂಡ ಅವು ಕೆರೆಟ್ ಕೆರೆಟ್ ಉಂತಂದ್, ಬುಕ್ಕೊ ವೊಂಜಿ ಪೊನ್ನು ಸೊರ್ಕ್ಂಡ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಕುಲ್ಲಾಯಲ್. ನಿಕ್ಲೆನ ತಂಗಡಿನ್ ಪಿಲಿ ತಿಂದ್ಂಡ್. ಅಪಗ ಏಳ್ ಅಣ್ಣನಗ್ಲ್ ತಂಗಡಿನ್ ನಾಡಿಯರ ಏಳ್ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪೆರ್. ಅಜ್ಜಿನ ಇಲ್ಲಗ್ ಬನ್ನಗ ಬಿರೆಲ್ದ ರೂಪೊದ ಪೊನ್ನು ಬಾಲೆಗ್ ಜೀವ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಣ್ಣನಗ್ಲೆ ಕೈತಲ್ ಬರ್ಪಲ್. ಅಗ್ಲ್ ಅಲೆನ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಲೆತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಬೊಡೆದಿನಗ್ಲ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಸೂ ಪಾಡ್ದ್ ಬಸ್ಮೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅಗ್ಲ್ ತಂಗಡಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ಕದ್ರಿಗ್ ಪೋಪೆರ್. ಕದ್ರಿಡ್ ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆ ನಡಪುಂಡು. ಅಯಿಕ್ ದಾಲ ನಿಯಮ ಇದ್ದಿ. ನಲಿಕೆದ ಪೊರ್ತುಗು ಕುಟುಮೊದಕುಲು ಮಾತ್ರ ತೂಪಿನಕುಲು. ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಅರಿ, [[ಬೊಂಡ|ತಾರಾಯಿ]], ಬುಕ್ಕೊ ದುಡ್ಡುನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web |last1=ಎಂ. |first1=ಮಹದೇವಸ್ವಾಮಿ |last2=ಪ್ರಭುಸ್ವಾಮಿ |first2=ಬಿ. |title=ಅಡುಗೂಲಜ್ಜಿ: ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ |url=https://zenodo.org/records/11525845 |website=Zenodo |language=en |doi=10.5281/zenodo.11525845}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ]] eoa5gr22pnjpd8rovvolqefdaqelvzm 359547 359546 2026-04-23T12:07:07Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ತುಳು ತಿಂಗೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 359547 wikitext text/x-wiki [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಕಾರ್ಕಳ]] ತಾಲೂಕುಡು ಮಾತ್ರ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ವಿಸೇಸೊ ನಲಿಕೆದ ರೂಪೊ '''ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್'''. ಪುದರ್‌ಡ್ ಗೊತ್ತಾಪುಲೆಕ ಈ ನಲಿಕೆನ್ ಮಾಯಿ ಪುಣ್ಣಮೆದ ದಿನೊಡ್ದ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪದಿನೈನ್ ದಿನ ನಲಿಪುವೆರ್.<ref>ಹಿ.ಚಿ.ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ,ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ, ಪ್ರಸಾರಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ,೧೯೯೬.</ref> <ref>{{Cite web |url=https://vijaykarnataka.com/lavalavk/languages/tulu/-/articleshow/30953876.cms |title=ತುಳು ಚಾವಡಿ-ಮಾಯಿದ ಪುಣ್ಣಮೆಗ್ ಬರ್ಪಲ್ ಚೆನ್ನು |accessdate=2026-04-23 |website=Vijay Karnataka |language=kn}} </ref> == ವೇಸೊ ಪಾಡುನಕುಲು == ಈ ನಲಿಕೆನ್ ನಲಿಕೆದಕ್ಲು ನಲಿಪುವೆರ್. ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್ ಪಂಡ ಏಳ್ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲು. ಮೊಕಲೆಗ್ ''ಏಲ್ವರ್ ಪುರ್ಸೆರ್'' ಪನ್ಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಗುಂಪುಡು ಪತ್ತ್ ಜನ ಉಲ್ಲೆರ್. ಒರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣು, ಒರ್ತಿ ಅಜ್ಜಿ, ಏಳ್ ಜನ ಪುರ್ಸೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ''ತೆಂಬಾರೆದಾಯೆ'' . == ವೇಸೊಲು == ಆನುಲು ಮುಂಡು ತುತ್ತುವೆರ್, ಉದ್ದೊ ಕೈತ ಅಂಗಿ, ಪುಗೆಲ್‌ಗ್ ಶಾಲ್, ತರೆಕ್ ಬೊಲ್ದು, ಕೆಂಪು ಅತ್ತಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊದ ಮುಂಡಾಸ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್ ಮೋರೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊ ಪಾಡುವೆರ್. ಕಂಟೆಲ್‌ಗ್ ಪೂತ ಮಾಲೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊಣ್ಣನ ವೇಸೊ ಪಾಡುನ ಆನ್ ಊರುದ ಪೊಂಜೊವುಲೆಕ ಸೀರೆ, ರವಕೆ, ಜಡೆ ಪಾಡ್ದ್ ಪೂ ಮುಡಿತ್‌ದ್, ಮುಂಡೊಗು ಮೈತ ಬೊಟ್ಟು ದೀಡೊಂದು, ಕೈಕ್ ಕಾಜಿ, ಕಾರ್‌ಗ್ ಗೆಜ್ಜೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಜ್ಜಿ ಲೆಕೊ ಸೀರೆ, ರವಕೆ ತುತ್ತುವೆರ್. ಉದ್ದೊ ಕೂಲಿ ದೆರ್ತ್ ತೋಜುನಂಚ ಮಿತ್ತ್ ತುಟಿದ ಅಡಿಕ್ಕ್ ಪಾಲೆದ ತುಂಡುನು ಕೂಲಿದಂಚ ದೀಡ್‌ಬೆರ್. ಅಯನ ಬೆರಿ ಬಗ್ಗ್‌ನಂಚ ತೋಜಿಯರ ಪಿರವುಗು ಕುಂಟುದ ತೆರಿಯೆನ್ ಕಟ್ಟೊನ್‌ಬೆ. ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಕೋಲು ಪತ್ತೊಂದು ನಡತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. == ನಲಿಕೆದ ಶೈಲಿ == ಈ ವೇಸೊ ಪಾಡುನಗ್ಲ್‌ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋದು ನಲಿಪುವೆರ್ . ಈ ನಲಿಕೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ತುಳುಟು ''ಪಾಡ್ದನೊದ'' ರೂಪೊಡು ಉಂಡು. ಸುರುಟು ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟುನಗ ಒಂಜಿ ಪಾಡ್ದನ ಪಣ್ಪೆರ್. ನಲಿಕೆದಕುಲು ದುಂಬು ಬುಕ್ಕೊ ಪಿರ ಪಜ್ಜೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊನ್ನು ವೇಸೊದಗ್ಲ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪಜ್ಜೆಡ್ ನಲಿಪುವೆರ್. ಗುಂಪುದ ನಡುಟು ಚೆಮ್ಮೊ ದೆಪ್ಪುನೆ, ಕೈ ಕಾರ್ ನಡ್ಗುನ ಅಜ್ಜಿ ಅಡ್ಡಡ್ಡೊ ಪೋಪಲ್.<ref>{{cite web |title=ಗಾಂಧಿ ಎಂಬ ಸೋಪು |url=https://mainamedia.wordpress.com/2019/10/02/%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%8E%E0%B2%82%E0%B2%AC-%E0%B2%B8%E0%B3%8B%E0%B2%AA%E0%B3%81/ |language=en |date=2 October 2019}}</ref> == ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸನ ಪುರಾಣೊ == ಏಳ್ ಅಣ್ಣನಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಬುಡೆದಿನಕ್ಲೆಗ್ ಸಂಗಡಿನ್ ತೂವೊಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಣ್ಣನಕುಲು ಯುದ್ಧೊಗು ಪೋಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂತೆ ಸಮಯೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗಡಿ ಮಲ್ಲೆ ಆಪಲ್. ಪೊನ್ನು ಮಲ್ಲೆ ಆಂಡ ಆಲೆಗ್ ಅತ್ತಿಗೆನಕ್ಲ್ ಸೀಗೆ ಕೊರ್ದ್, ಸುದೆಕ್ ಪೋದ್ ಮೀದ್, ಬುಕ್ಕೊ ಕತ್ತಿ ಪತೊಂದು ಕಾಡ್‌ಗ್ ಪೋದ್ ಸಪ್ಪು ಕೊಂಡರೊಡು. ಬನ್ನಗ ಕೊಡಪಾನೊ ಪತೊಂದು ನೀರ್ ಕೊಂಡರೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ 'ಇರ್ಪೆ' (ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಮರ) ಪೂ ಬುಡ್‌ನಗ, ಅತ್ತಿಗೆನಗ್ಲ್ ಆ ಪೊಣ್ಣನ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಪೂ ಕೊಯ್ಯರ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಮರತ ಮಿತ್ತ್ [[ಲೆಂಚಿ|ಏಣಿ]] ದೀಡ್‌ವೆರ್. ಆಳ್ ಏಳ್ ಜನಕ್ ಬೋಡಿತ್ತ್‌ನಾತ್ ಪೂ ಕೊಯ್ಯೊಂದು ಆಲೆಗಾದ್ ಒಂತೆ ಪೂ ಕೊಯ್ಯರ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಪಲ್. ಅಪಗ ಅತ್ತಿಗೆನಗ್ಲ್ ಏಣಿನ್ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪೊನ್ನು ಮರಟ್ ಬಾಕಿಯಾಪಲ್. ಆಲ್ ಮರಟ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದ್ ಬುಲ್ಪುಬಲ್. ಮದ್ಯರಾರ್ತಿಡ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಪಿಲಿಕುಲು ಅಲ್ಪ ಬರ್ಪೊ. ಮರಡ್ದ್ ಕಣನೀರ್ ಬೂರುನೆನ್ ತೂಪೊ. ಮಿತ್ತ್ ತೂನಗ ಪೊನ್ನು ತೋಜುವಲ್. ಪಿಲಿಕುಲು ಮರ ಬಡ್ತ್‌ದ್ ಪೊನ್ನನ್ ತಿಂದ್‌ದ್ ಪೋಪೊ. ಅಲ್ಪ ಆಲೆನ್ ಕಿನ್ನಿ ಬಿರೆಲೊಂಜಿ ಒರಿಪುಂಡು. , ಮರಟ್ಟ್ ಕಣ್ಣೀರ್ ಬೂರುನ ತೂದು, ಮಿತ್ತ್ ತೂನಗ ಆ ಪೊಣ್ಣನ್ ತೂಪೆರ್. == ಅಜ್ಜಿನ ಪಾತ್ರೊ == ಆಡೆಗ್ ಒರ್ತಿ ಅಜ್ಜಿ ನಾಲ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಬೇಡೊಂದು ಬರ್ಪಲ್. ಅಲ್ ಒಂಜಿ ಬಿರೆಲ್ದ ತುಂಡುನ್ ತೂದು ಅವು ಮಂಜಲ್ದ ಕೊಂಬುಂದು ತೆರಿಯೊನುವಲ್. ಅಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಚೀಲೊಡು ಪಾಡೊನುವಲ್. ಇಲ್ಲಗ್ ಕೊಂಡತ್ತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಕರಟ್ ಪಾಡುವಲ್. ದಂಡ್‌ಗ್ ಪೋಯಿನ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲು ಪೆರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಬೊಡೆದಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ತಂಗಡಿನ ಬಗೆಟ್ ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪವೆರ್. ಬೊಡೆದಿನಕುಲು ಪನ್ಪೆರ್, "[[ಕಪ್ಪೆ]] ಸೊರ್ಕ್ಂಡ ಅವು ಕೆರೆಟ್ ಕೆರೆಟ್ ಉಂತಂದ್, ಬುಕ್ಕೊ ವೊಂಜಿ ಪೊನ್ನು ಸೊರ್ಕ್ಂಡ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಕುಲ್ಲಾಯಲ್. ನಿಕ್ಲೆನ ತಂಗಡಿನ್ ಪಿಲಿ ತಿಂದ್ಂಡ್. ಅಪಗ ಏಳ್ ಅಣ್ಣನಗ್ಲ್ ತಂಗಡಿನ್ ನಾಡಿಯರ ಏಳ್ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪೆರ್. ಅಜ್ಜಿನ ಇಲ್ಲಗ್ ಬನ್ನಗ ಬಿರೆಲ್ದ ರೂಪೊದ ಪೊನ್ನು ಬಾಲೆಗ್ ಜೀವ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಣ್ಣನಗ್ಲೆ ಕೈತಲ್ ಬರ್ಪಲ್. ಅಗ್ಲ್ ಅಲೆನ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಲೆತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಬೊಡೆದಿನಗ್ಲ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಸೂ ಪಾಡ್ದ್ ಬಸ್ಮೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅಗ್ಲ್ ತಂಗಡಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ಕದ್ರಿಗ್ ಪೋಪೆರ್. ಕದ್ರಿಡ್ ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆ ನಡಪುಂಡು. ಅಯಿಕ್ ದಾಲ ನಿಯಮ ಇದ್ದಿ. ನಲಿಕೆದ ಪೊರ್ತುಗು ಕುಟುಮೊದಕುಲು ಮಾತ್ರ ತೂಪಿನಕುಲು. ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಅರಿ, [[ಬೊಂಡ|ತಾರಾಯಿ]], ಬುಕ್ಕೊ ದುಡ್ಡುನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web |last1=ಎಂ. |first1=ಮಹದೇವಸ್ವಾಮಿ |last2=ಪ್ರಭುಸ್ವಾಮಿ |first2=ಬಿ. |title=ಅಡುಗೂಲಜ್ಜಿ: ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ |url=https://zenodo.org/records/11525845 |website=Zenodo |language=en |doi=10.5281/zenodo.11525845}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ತಿಂಗೊಲು]] 6pd08rn8npn89mwflopiiqkbyr30qyx 359548 359547 2026-04-23T12:07:24Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 359548 wikitext text/x-wiki [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಕಾರ್ಕಳ]] ತಾಲೂಕುಡು ಮಾತ್ರ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ವಿಸೇಸೊ ನಲಿಕೆದ ರೂಪೊ '''ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್'''. ಪುದರ್‌ಡ್ ಗೊತ್ತಾಪುಲೆಕ ಈ ನಲಿಕೆನ್ ಮಾಯಿ ಪುಣ್ಣಮೆದ ದಿನೊಡ್ದ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪದಿನೈನ್ ದಿನ ನಲಿಪುವೆರ್.<ref>ಹಿ.ಚಿ.ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ,ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ, ಪ್ರಸಾರಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ,೧೯೯೬.</ref> <ref>{{Cite web |url=https://vijaykarnataka.com/lavalavk/languages/tulu/-/articleshow/30953876.cms |title=ತುಳು ಚಾವಡಿ-ಮಾಯಿದ ಪುಣ್ಣಮೆಗ್ ಬರ್ಪಲ್ ಚೆನ್ನು |accessdate=2026-04-23 |website=Vijay Karnataka |language=kn}} </ref> == ವೇಸೊ ಪಾಡುನಕುಲು == ಈ ನಲಿಕೆನ್ ನಲಿಕೆದಕ್ಲು ನಲಿಪುವೆರ್. ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್ ಪಂಡ ಏಳ್ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲು. ಮೊಕಲೆಗ್ ''ಏಲ್ವರ್ ಪುರ್ಸೆರ್'' ಪನ್ಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಗುಂಪುಡು ಪತ್ತ್ ಜನ ಉಲ್ಲೆರ್. ಒರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣು, ಒರ್ತಿ ಅಜ್ಜಿ, ಏಳ್ ಜನ ಪುರ್ಸೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ''ತೆಂಬಾರೆದಾಯೆ'' . == ವೇಸೊಲು == ಆನುಲು ಮುಂಡು ತುತ್ತುವೆರ್, ಉದ್ದೊ ಕೈತ ಅಂಗಿ, ಪುಗೆಲ್‌ಗ್ ಶಾಲ್, ತರೆಕ್ ಬೊಲ್ದು, ಕೆಂಪು ಅತ್ತಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊದ ಮುಂಡಾಸ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್ ಮೋರೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊ ಪಾಡುವೆರ್. ಕಂಟೆಲ್‌ಗ್ ಪೂತ ಮಾಲೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊಣ್ಣನ ವೇಸೊ ಪಾಡುನ ಆನ್ ಊರುದ ಪೊಂಜೊವುಲೆಕ ಸೀರೆ, ರವಕೆ, ಜಡೆ ಪಾಡ್ದ್ ಪೂ ಮುಡಿತ್‌ದ್, ಮುಂಡೊಗು ಮೈತ ಬೊಟ್ಟು ದೀಡೊಂದು, ಕೈಕ್ ಕಾಜಿ, ಕಾರ್‌ಗ್ ಗೆಜ್ಜೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಜ್ಜಿ ಲೆಕೊ ಸೀರೆ, ರವಕೆ ತುತ್ತುವೆರ್. ಉದ್ದೊ ಕೂಲಿ ದೆರ್ತ್ ತೋಜುನಂಚ ಮಿತ್ತ್ ತುಟಿದ ಅಡಿಕ್ಕ್ ಪಾಲೆದ ತುಂಡುನು ಕೂಲಿದಂಚ ದೀಡ್‌ಬೆರ್. ಅಯನ ಬೆರಿ ಬಗ್ಗ್‌ನಂಚ ತೋಜಿಯರ ಪಿರವುಗು ಕುಂಟುದ ತೆರಿಯೆನ್ ಕಟ್ಟೊನ್‌ಬೆ. ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಕೋಲು ಪತ್ತೊಂದು ನಡತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. == ನಲಿಕೆದ ಶೈಲಿ == ಈ ವೇಸೊ ಪಾಡುನಗ್ಲ್‌ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋದು ನಲಿಪುವೆರ್ . ಈ ನಲಿಕೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ತುಳುಟು ''ಪಾಡ್ದನೊದ'' ರೂಪೊಡು ಉಂಡು. ಸುರುಟು ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟುನಗ ಒಂಜಿ ಪಾಡ್ದನ ಪಣ್ಪೆರ್. ನಲಿಕೆದಕುಲು ದುಂಬು ಬುಕ್ಕೊ ಪಿರ ಪಜ್ಜೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊನ್ನು ವೇಸೊದಗ್ಲ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪಜ್ಜೆಡ್ ನಲಿಪುವೆರ್. ಗುಂಪುದ ನಡುಟು ಚೆಮ್ಮೊ ದೆಪ್ಪುನೆ, ಕೈ ಕಾರ್ ನಡ್ಗುನ ಅಜ್ಜಿ ಅಡ್ಡಡ್ಡೊ ಪೋಪಲ್.<ref>{{cite web |title=ಗಾಂಧಿ ಎಂಬ ಸೋಪು |url=https://mainamedia.wordpress.com/2019/10/02/%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%8E%E0%B2%82%E0%B2%AC-%E0%B2%B8%E0%B3%8B%E0%B2%AA%E0%B3%81/ |language=en |date=2 October 2019}}</ref> == ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸನ ಪುರಾಣೊ == ಏಳ್ ಅಣ್ಣನಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಬುಡೆದಿನಕ್ಲೆಗ್ ಸಂಗಡಿನ್ ತೂವೊಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಣ್ಣನಕುಲು ಯುದ್ಧೊಗು ಪೋಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂತೆ ಸಮಯೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗಡಿ ಮಲ್ಲೆ ಆಪಲ್. ಪೊನ್ನು ಮಲ್ಲೆ ಆಂಡ ಆಲೆಗ್ ಅತ್ತಿಗೆನಕ್ಲ್ ಸೀಗೆ ಕೊರ್ದ್, ಸುದೆಕ್ ಪೋದ್ ಮೀದ್, ಬುಕ್ಕೊ ಕತ್ತಿ ಪತೊಂದು ಕಾಡ್‌ಗ್ ಪೋದ್ ಸಪ್ಪು ಕೊಂಡರೊಡು. ಬನ್ನಗ ಕೊಡಪಾನೊ ಪತೊಂದು ನೀರ್ ಕೊಂಡರೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ 'ಇರ್ಪೆ' (ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಮರ) ಪೂ ಬುಡ್‌ನಗ, ಅತ್ತಿಗೆನಗ್ಲ್ ಆ ಪೊಣ್ಣನ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಪೂ ಕೊಯ್ಯರ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಮರತ ಮಿತ್ತ್ [[ಲೆಂಚಿ|ಏಣಿ]] ದೀಡ್‌ವೆರ್. ಆಳ್ ಏಳ್ ಜನಕ್ ಬೋಡಿತ್ತ್‌ನಾತ್ ಪೂ ಕೊಯ್ಯೊಂದು ಆಲೆಗಾದ್ ಒಂತೆ ಪೂ ಕೊಯ್ಯರ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಪಲ್. ಅಪಗ ಅತ್ತಿಗೆನಗ್ಲ್ ಏಣಿನ್ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪೊನ್ನು ಮರಟ್ ಬಾಕಿಯಾಪಲ್. ಆಲ್ ಮರಟ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದ್ ಬುಲ್ಪುಬಲ್. ಮದ್ಯರಾರ್ತಿಡ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಪಿಲಿಕುಲು ಅಲ್ಪ ಬರ್ಪೊ. ಮರಡ್ದ್ ಕಣನೀರ್ ಬೂರುನೆನ್ ತೂಪೊ. ಮಿತ್ತ್ ತೂನಗ ಪೊನ್ನು ತೋಜುವಲ್. ಪಿಲಿಕುಲು ಮರ ಬಡ್ತ್‌ದ್ ಪೊನ್ನನ್ ತಿಂದ್‌ದ್ ಪೋಪೊ. ಅಲ್ಪ ಆಲೆನ್ ಕಿನ್ನಿ ಬಿರೆಲೊಂಜಿ ಒರಿಪುಂಡು. , ಮರಟ್ಟ್ ಕಣ್ಣೀರ್ ಬೂರುನ ತೂದು, ಮಿತ್ತ್ ತೂನಗ ಆ ಪೊಣ್ಣನ್ ತೂಪೆರ್. == ಅಜ್ಜಿನ ಪಾತ್ರೊ == ಆಡೆಗ್ ಒರ್ತಿ ಅಜ್ಜಿ ನಾಲ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಬೇಡೊಂದು ಬರ್ಪಲ್. ಅಲ್ ಒಂಜಿ ಬಿರೆಲ್ದ ತುಂಡುನ್ ತೂದು ಅವು ಮಂಜಲ್ದ ಕೊಂಬುಂದು ತೆರಿಯೊನುವಲ್. ಅಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಚೀಲೊಡು ಪಾಡೊನುವಲ್. ಇಲ್ಲಗ್ ಕೊಂಡತ್ತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಕರಟ್ ಪಾಡುವಲ್. ದಂಡ್‌ಗ್ ಪೋಯಿನ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲು ಪೆರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಬೊಡೆದಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ತಂಗಡಿನ ಬಗೆಟ್ ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪವೆರ್. ಬೊಡೆದಿನಕುಲು ಪನ್ಪೆರ್, "[[ಕಪ್ಪೆ]] ಸೊರ್ಕ್ಂಡ ಅವು ಕೆರೆಟ್ ಕೆರೆಟ್ ಉಂತಂದ್, ಬುಕ್ಕೊ ವೊಂಜಿ ಪೊನ್ನು ಸೊರ್ಕ್ಂಡ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಕುಲ್ಲಾಯಲ್. ನಿಕ್ಲೆನ ತಂಗಡಿನ್ ಪಿಲಿ ತಿಂದ್ಂಡ್. ಅಪಗ ಏಳ್ ಅಣ್ಣನಗ್ಲ್ ತಂಗಡಿನ್ ನಾಡಿಯರ ಏಳ್ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪೆರ್. ಅಜ್ಜಿನ ಇಲ್ಲಗ್ ಬನ್ನಗ ಬಿರೆಲ್ದ ರೂಪೊದ ಪೊನ್ನು ಬಾಲೆಗ್ ಜೀವ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಣ್ಣನಗ್ಲೆ ಕೈತಲ್ ಬರ್ಪಲ್. ಅಗ್ಲ್ ಅಲೆನ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಲೆತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಬೊಡೆದಿನಗ್ಲ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಸೂ ಪಾಡ್ದ್ ಬಸ್ಮೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅಗ್ಲ್ ತಂಗಡಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ಕದ್ರಿಗ್ ಪೋಪೆರ್. ಕದ್ರಿಡ್ ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆ ನಡಪುಂಡು. ಅಯಿಕ್ ದಾಲ ನಿಯಮ ಇದ್ದಿ. ನಲಿಕೆದ ಪೊರ್ತುಗು ಕುಟುಮೊದಕುಲು ಮಾತ್ರ ತೂಪಿನಕುಲು. ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಅರಿ, [[ಬೊಂಡ|ತಾರಾಯಿ]], ಬುಕ್ಕೊ ದುಡ್ಡುನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web |last1=ಎಂ. |first1=ಮಹದೇವಸ್ವಾಮಿ |last2=ಪ್ರಭುಸ್ವಾಮಿ |first2=ಬಿ. |title=ಅಡುಗೂಲಜ್ಜಿ: ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ |url=https://zenodo.org/records/11525845 |website=Zenodo |language=en |doi=10.5281/zenodo.11525845}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] gpzqpeaunlgt2bxxvaapbvzxid88z9c 829 26869 359543 2022-08-04T03:07:12Z en>JrandWP 0 tag 359543 wikitext text/x-wiki #redirect [[Module talk:Transclusion count]] {{Rcat shell|{{R from remote page}}}} 55j8iebrsi7e9d4o7ldjjoibw9sr4hk 359544 359543 2026-04-23T12:00:27Z ChiK 1136 ೧ revisions imported from [[:en:Module_talk:Transclusion_count/data/P]] 359543 wikitext text/x-wiki #redirect [[Module talk:Transclusion count]] {{Rcat shell|{{R from remote page}}}} 55j8iebrsi7e9d4o7ldjjoibw9sr4hk 14 26870 359549 2026-04-23T12:08:22Z Vishwanatha Badikana 38 ಪೊಸ ವರ್ಗೊ 359549 wikitext text/x-wiki ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವರ್ಗೊ. ಇಂದೆಟ್ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಆಪುನ ಪೂರ ಪರ್ಬೊ, ನಡಾವಳಿಲೆನ್ ತೋಜಾವೊಲಿ qn2s3xaw8enuc21isi1y1vov3paywww 3 26871 359564 2026-04-24T06:23:52Z ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ 2534 ಪೊಸ ಸದಸ್ಯೆರೆ ಚರ್ಚಾಪುಟೊಡು [[Template:Welcome|ಸ್ವಾಗತ ಸಂದೇಸೊನು]]ಸೇರ್ಸಾಯರ ಆಪುಂಡು 359564 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Krdbot}} -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ|ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೫೩, ೨೪ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) r3j3lt32xva6b7voibprjlzb4lzlhzo