ಅಂತರ್ಜಾಲೊ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tcy">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>tcywiki</dbname>
    <base>https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮಾದ್ಯಮೊ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಸೇಸೊ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಬಳಕೆದಾರೆ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಫೈಲ್</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಫೈಲ್ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಕಾಯೊ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಕಾಯೊ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗೊ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗೊ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ತಡ್ಯ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ತಡ್ಯ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮೋಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮೋಡ್ಯೂಲ್ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ಅಂತರ್ಜಾಲೊ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3585</id>
    <revision>
      <id>375107</id>
      <parentid>283291</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <origin>375107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1568" sha1="8aqvpbk653xz2qny1iorgios3dux64m" xml:space="preserve">'''ಅಂತರ್ಜಾಲ'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Internet&lt;/ref&gt; ಒಂಜಿ ಖಾಸಗಿ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಆತ್ನ್ದ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/|title=A Brief History of the Internet}}&lt;/ref&gt;.ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ತೆದ ಮಾಹಿತಿ ಇಜ್ಜ೦ಡಾ ಸಂಸ್ತೆದುಳಯಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕೊರ್ಪುನಂಚಿನ ಬೆಲೇನು [[:kn:ಅಂತರ್ಜಾಲ|ಅಂತರ್ಜಾಲ]] ಮನ್ಪುಂದ್.


== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Structure of the Internet.svg|ಅಂತರ್ಜಾಲದ ರಚನೆ
Internet Tube.png|ಸಮುದ್ರದ ತಳಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಕೇಬಲ್
Servers in a Rack.jpg|ಸರ್ವರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖೊಲು ==
&lt;references /&gt;

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು ==
* [https://www.internetsociety.org/internet/ Internet Society]
* [https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.w3.org/History.html ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.ietf.org/ Internet Engineering Task Force]

[[ವರ್ಗ:ಅಂತರ್ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>8aqvpbk653xz2qny1iorgios3dux64m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375108</id>
      <parentid>375107</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <origin>375108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3653" sha1="cmlirq2e3zfbq5h8pmsp20mjeciq92n" xml:space="preserve">'''ಅಂತರ್ಜಾಲ'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Internet&lt;/ref&gt; ಒಂಜಿ ಖಾಸಗಿ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಆತ್ನ್ದ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/|title=A Brief History of the Internet}}&lt;/ref&gt;.ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ತೆದ ಮಾಹಿತಿ ಇಜ್ಜ೦ಡಾ ಸಂಸ್ತೆದುಳಯಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕೊರ್ಪುನಂಚಿನ ಬೆಲೇನು [[:kn:ಅಂತರ್ಜಾಲ|ಅಂತರ್ಜಾಲ]] ಮನ್ಪುಂದ್.
== ಇತಿಹಾಸ ==
ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಆರಂಭ 1960ನೇ ದಶಕೊಡು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲೊಲೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುನ ಸಂಶೋಧನೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಉಂಡು. 1969ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಅಮೆರಿಕದ ARPANET ಅತ್ತ್‌ದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸ್ಥಳೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡತುಂಡು. 1983ನೇ ಇಸವಿಡ್ ARPANET TCP/IP ಸಂವಹನ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಅಳವಡಿಸಾದ್. ಇತ್ತೆದ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗ್ ಇತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟ ಆಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ |title=A Brief History of the Internet |publisher=Internet Society}}&lt;/ref&gt;

== ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬಳಕೆ ==
* ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆವೊನ ಮತ್‌ತ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಮಲ್ಪುನ.
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್‌ತ ಕಲಿಕೆಗ್.
* ಇ-ಮೇಲ್ ಮತ್‌ತ ಸಂದೇಶೊಲೆನ್ ಕಳುಪುನ.
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ.
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್‌ತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಮಲ್ಪುನ.
* ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್‌ತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಖರೀದಿ ಮಲ್ಪುನ.
* ಚಲನಚಿತ್ರ, ಸಂಗೀತ ಮತ್‌ತ ಬೇತೆ ಮನರಂಜನೆಲೆನ್ ಅನುಭವಿಸುನ.
* ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಲೆನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ಡ್ ಪಡೆಯುನ.
* ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್‌ತ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಮಲ್ಪುನ.

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Structure of the Internet.svg|ಅಂತರ್ಜಾಲದ ರಚನೆ
Internet Tube.png|ಸಮುದ್ರದ ತಳಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಕೇಬಲ್
Servers in a Rack.jpg|ಸರ್ವರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖೊಲು ==
&lt;references /&gt;

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು ==
* [https://www.internetsociety.org/internet/ Internet Society]
* [https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.w3.org/History.html ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.ietf.org/ Internet Engineering Task Force]

[[ವರ್ಗ:ಅಂತರ್ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>cmlirq2e3zfbq5h8pmsp20mjeciq92n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375109</id>
      <parentid>375108</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಉಲ್ಲೇಖೊಲು */</comment>
      <origin>375109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4595" sha1="r2w244tzpk6kignqc0gm58mlqi1v4mo" xml:space="preserve">'''ಅಂತರ್ಜಾಲ'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Internet&lt;/ref&gt; ಒಂಜಿ ಖಾಸಗಿ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಆತ್ನ್ದ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/|title=A Brief History of the Internet}}&lt;/ref&gt;.ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ತೆದ ಮಾಹಿತಿ ಇಜ್ಜ೦ಡಾ ಸಂಸ್ತೆದುಳಯಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕೊರ್ಪುನಂಚಿನ ಬೆಲೇನು [[:kn:ಅಂತರ್ಜಾಲ|ಅಂತರ್ಜಾಲ]] ಮನ್ಪುಂದ್.
== ಇತಿಹಾಸ ==
ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಆರಂಭ 1960ನೇ ದಶಕೊಡು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲೊಲೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುನ ಸಂಶೋಧನೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಉಂಡು. 1969ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಅಮೆರಿಕದ ARPANET ಅತ್ತ್‌ದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸ್ಥಳೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡತುಂಡು. 1983ನೇ ಇಸವಿಡ್ ARPANET TCP/IP ಸಂವಹನ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಅಳವಡಿಸಾದ್. ಇತ್ತೆದ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗ್ ಇತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟ ಆಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ |title=A Brief History of the Internet |publisher=Internet Society}}&lt;/ref&gt;

== ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬಳಕೆ ==
* ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆವೊನ ಮತ್‌ತ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಮಲ್ಪುನ.
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್‌ತ ಕಲಿಕೆಗ್.
* ಇ-ಮೇಲ್ ಮತ್‌ತ ಸಂದೇಶೊಲೆನ್ ಕಳುಪುನ.
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ.
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್‌ತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಮಲ್ಪುನ.
* ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್‌ತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಖರೀದಿ ಮಲ್ಪುನ.
* ಚಲನಚಿತ್ರ, ಸಂಗೀತ ಮತ್‌ತ ಬೇತೆ ಮನರಂಜನೆಲೆನ್ ಅನುಭವಿಸುನ.
* ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಲೆನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ಡ್ ಪಡೆಯುನ.
* ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್‌ತ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಮಲ್ಪುನ.

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Structure of the Internet.svg|ಅಂತರ್ಜಾಲದ ರಚನೆ
Internet Tube.png|ಸಮುದ್ರದ ತಳಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಕೇಬಲ್
Servers in a Rack.jpg|ಸರ್ವರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖೊಲು ==
&lt;references /&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=A Brief History of the Internet
 |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/
 |publisher=Internet Society
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=A Little History of the World Wide Web
 |url=https://www.w3.org/History.html
 |publisher=World Wide Web Consortium
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Internet Protocol (RFC 791)
 |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc791.html
 |publisher=Internet Engineering Task Force
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Domain Names - Concepts and Facilities (RFC 1034)
 |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1034.html
 |publisher=Internet Engineering Task Force
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=History of the Internet
 |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/
 |publisher=Internet Society
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು ==
* [https://www.internetsociety.org/internet/ Internet Society]
* [https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.w3.org/History.html ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.ietf.org/ Internet Engineering Task Force]

[[ವರ್ಗ:ಅಂತರ್ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>r2w244tzpk6kignqc0gm58mlqi1v4mo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375110</id>
      <parentid>375109</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಉಲ್ಲೇಖೊಲು */</comment>
      <origin>375110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4606" sha1="0a27ho8c3j7l4fc7uap6yip4xd6udjx" xml:space="preserve">'''ಅಂತರ್ಜಾಲ'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Internet&lt;/ref&gt; ಒಂಜಿ ಖಾಸಗಿ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಆತ್ನ್ದ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/|title=A Brief History of the Internet}}&lt;/ref&gt;.ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ತೆದ ಮಾಹಿತಿ ಇಜ್ಜ೦ಡಾ ಸಂಸ್ತೆದುಳಯಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕೊರ್ಪುನಂಚಿನ ಬೆಲೇನು [[:kn:ಅಂತರ್ಜಾಲ|ಅಂತರ್ಜಾಲ]] ಮನ್ಪುಂದ್.
== ಇತಿಹಾಸ ==
ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಆರಂಭ 1960ನೇ ದಶಕೊಡು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲೊಲೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುನ ಸಂಶೋಧನೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಉಂಡು. 1969ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಅಮೆರಿಕದ ARPANET ಅತ್ತ್‌ದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸ್ಥಳೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡತುಂಡು. 1983ನೇ ಇಸವಿಡ್ ARPANET TCP/IP ಸಂವಹನ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಅಳವಡಿಸಾದ್. ಇತ್ತೆದ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗ್ ಇತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟ ಆಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ |title=A Brief History of the Internet |publisher=Internet Society}}&lt;/ref&gt;

== ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬಳಕೆ ==
* ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆವೊನ ಮತ್‌ತ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಮಲ್ಪುನ.
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್‌ತ ಕಲಿಕೆಗ್.
* ಇ-ಮೇಲ್ ಮತ್‌ತ ಸಂದೇಶೊಲೆನ್ ಕಳುಪುನ.
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ.
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್‌ತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಮಲ್ಪುನ.
* ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್‌ತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಖರೀದಿ ಮಲ್ಪುನ.
* ಚಲನಚಿತ್ರ, ಸಂಗೀತ ಮತ್‌ತ ಬೇತೆ ಮನರಂಜನೆಲೆನ್ ಅನುಭವಿಸುನ.
* ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಲೆನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ಡ್ ಪಡೆಯುನ.
* ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್‌ತ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಮಲ್ಪುನ.

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Structure of the Internet.svg|ಅಂತರ್ಜಾಲದ ರಚನೆ
Internet Tube.png|ಸಮುದ್ರದ ತಳಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಕೇಬಲ್
Servers in a Rack.jpg|ಸರ್ವರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖೊಲು ==
&lt;references /&gt;


# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=A Brief History of the Internet
 |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/
 |publisher=Internet Society
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=A Little History of the World Wide Web
 |url=https://www.w3.org/History.html
 |publisher=World Wide Web Consortium
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Internet Protocol (RFC 791)
 |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc791.html
 |publisher=Internet Engineering Task Force
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Domain Names - Concepts and Facilities (RFC 1034)
 |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1034.html
 |publisher=Internet Engineering Task Force
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=History of the Internet
 |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/
 |publisher=Internet Society
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು ==
* [https://www.internetsociety.org/internet/ Internet Society]
* [https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.w3.org/History.html ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.ietf.org/ Internet Engineering Task Force]

[[ವರ್ಗ:ಅಂತರ್ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>0a27ho8c3j7l4fc7uap6yip4xd6udjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375111</id>
      <parentid>375110</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <origin>375111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6852" sha1="3l363ludyfs8c955k9a5yiydfkm7956" xml:space="preserve">'''ಅಂತರ್ಜಾಲ'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Internet&lt;/ref&gt; ಒಂಜಿ ಖಾಸಗಿ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಆತ್ನ್ದ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/|title=A Brief History of the Internet}}&lt;/ref&gt;.ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ತೆದ ಮಾಹಿತಿ ಇಜ್ಜ೦ಡಾ ಸಂಸ್ತೆದುಳಯಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕೊರ್ಪುನಂಚಿನ ಬೆಲೇನು [[:kn:ಅಂತರ್ಜಾಲ|ಅಂತರ್ಜಾಲ]] ಮನ್ಪುಂದ್.
== ಇತಿಹಾಸ ==
ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಆರಂಭ 1960ನೇ ದಶಕೊಡು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲೊಲೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುನ ಸಂಶೋಧನೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಉಂಡು. 1969ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಅಮೆರಿಕದ ARPANET ಅತ್ತ್‌ದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸ್ಥಳೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡತುಂಡು. 1983ನೇ ಇಸವಿಡ್ ARPANET TCP/IP ಸಂವಹನ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಅಳವಡಿಸಾದ್. ಇತ್ತೆದ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗ್ ಇತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟ ಆಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ |title=A Brief History of the Internet |publisher=Internet Society}}&lt;/ref&gt;

== ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬಳಕೆ ==
* ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆವೊನ ಮತ್‌ತ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಮಲ್ಪುನ.
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್‌ತ ಕಲಿಕೆಗ್.
* ಇ-ಮೇಲ್ ಮತ್‌ತ ಸಂದೇಶೊಲೆನ್ ಕಳುಪುನ.
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ.
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್‌ತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಮಲ್ಪುನ.
* ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್‌ತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಖರೀದಿ ಮಲ್ಪುನ.
* ಚಲನಚಿತ್ರ, ಸಂಗೀತ ಮತ್‌ತ ಬೇತೆ ಮನರಂಜನೆಲೆನ್ ಅನುಭವಿಸುನ.
* ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಲೆನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ಡ್ ಪಡೆಯುನ.
* ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್‌ತ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಮಲ್ಪುನ.

== ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್ ==

ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್ (WWW) ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ವೆಬ್‌ಪುಟೊಲೆನ್ ಮತ್‌ತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಲೆನ್ ತೆರೆಯುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪಾದ್ ಮಾಹಿತಿ ಓದೊಲಿ, ಚಿತ್ರ ಮತ್‌ತ ವಿಡಿಯೋಲೆನ್ ನೋಡೊಲಿ.

==ಇ-ಮೇಲ್ ==

ಇ-ಮೇಲ್ (Electronic Mail) ಅಂದ್ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಸಂದೇಶ ಮತ್‌ತ ದಾಖಲೆಲೆನ್ ಕಳುಪುನ ಮತ್‌ತ ಪಡೆಯುನ ವಿಧಾನ. ಇತ್ತ್ ವೇಗದ ಸಂವಹನ ಸೇವೆ ಆಂಡ್.

==ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣೊಲು ==

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣೊಲೆದ ಮೂಲಕ ಜನಕುಲು ತಮ್ಮ ವಿಚಾರೊಲೆನ್, ಚಿತ್ರೊಲೆನ್, ವಿಡಿಯೋಲೆನ್ ಮತ್‌ತ ಅನುಭವೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ಜನಕುಲೆಡ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೊಲಿ. ಸ್ನೇಹಿತೆರ್ ಮತ್‌ತ ಕುಟುಂಬದಕುಲೆಡ ಸಂಪರ್ಕಡ್ ಇಪ್ಪೊಲಿ.

== ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂವಹನ ==

ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿ ಕರೆ, ವಿಡಿಯೋ ಕರೆ, ಸಂದೇಶ ಮತ್‌ತ ಗುಂಪು ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ದೂರದ ಊರುಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಕೂಡ ಒಟ್ಟುಗು ಮಾತಾಡೊಲಿ.

==ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ==

ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಅಂದ್ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್‌ತ ಗಣಕ ಸೇವೆಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. ಬಳಕೆದಾರೆರ್ ತಮ್ಮ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಥವಾ ಮೊಬೈಲ್‌ಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪೊಡು ಅಂದಿನ ಅಗತ್ಯ ಇಜ್ಜಿ.
== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Structure of the Internet.svg|ಅಂತರ್ಜಾಲದ ರಚನೆ
Internet Tube.png|ಸಮುದ್ರದ ತಳಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಕೇಬಲ್
Servers in a Rack.jpg|ಸರ್ವರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖೊಲು ==
&lt;references /&gt;


# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=A Brief History of the Internet
 |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/
 |publisher=Internet Society
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=A Little History of the World Wide Web
 |url=https://www.w3.org/History.html
 |publisher=World Wide Web Consortium
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Internet Protocol (RFC 791)
 |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc791.html
 |publisher=Internet Engineering Task Force
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Domain Names - Concepts and Facilities (RFC 1034)
 |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1034.html
 |publisher=Internet Engineering Task Force
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=History of the Internet
 |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/
 |publisher=Internet Society
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು ==
* [https://www.internetsociety.org/internet/ Internet Society]
* [https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.w3.org/History.html ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.ietf.org/ Internet Engineering Task Force]

[[ವರ್ಗ:ಅಂತರ್ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>3l363ludyfs8c955k9a5yiydfkm7956</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375112</id>
      <parentid>375111</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <origin>375112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8102" sha1="nrn3momyc9pg5oduqfa061uib9tbc06" xml:space="preserve">'''ಅಂತರ್ಜಾಲ'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Internet&lt;/ref&gt; ಒಂಜಿ ಖಾಸಗಿ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಆತ್ನ್ದ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/|title=A Brief History of the Internet}}&lt;/ref&gt;.ಒಂಜಿ ಸಂಸ್ತೆದ ಮಾಹಿತಿ ಇಜ್ಜ೦ಡಾ ಸಂಸ್ತೆದುಳಯಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕೊರ್ಪುನಂಚಿನ ಬೆಲೇನು [[:kn:ಅಂತರ್ಜಾಲ|ಅಂತರ್ಜಾಲ]] ಮನ್ಪುಂದ್.
== ಇತಿಹಾಸ ==
ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಆರಂಭ 1960ನೇ ದಶಕೊಡು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲೊಲೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುನ ಸಂಶೋಧನೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಉಂಡು. 1969ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಅಮೆರಿಕದ ARPANET ಅತ್ತ್‌ದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸ್ಥಳೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡತುಂಡು. 1983ನೇ ಇಸವಿಡ್ ARPANET TCP/IP ಸಂವಹನ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಅಳವಡಿಸಾದ್. ಇತ್ತೆದ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗ್ ಇತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟ ಆಂಡ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ |title=A Brief History of the Internet |publisher=Internet Society}}&lt;/ref&gt;

== ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬಳಕೆ ==
* ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆವೊನ ಮತ್‌ತ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಮಲ್ಪುನ.
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್‌ತ ಕಲಿಕೆಗ್.
* ಇ-ಮೇಲ್ ಮತ್‌ತ ಸಂದೇಶೊಲೆನ್ ಕಳುಪುನ.
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ.
* ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್‌ತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಮಲ್ಪುನ.
* ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್‌ತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಖರೀದಿ ಮಲ್ಪುನ.
* ಚಲನಚಿತ್ರ, ಸಂಗೀತ ಮತ್‌ತ ಬೇತೆ ಮನರಂಜನೆಲೆನ್ ಅನುಭವಿಸುನ.
* ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಲೆನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ಡ್ ಪಡೆಯುನ.
* ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್‌ತ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಮಲ್ಪುನ.

== ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್ ==

ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್ (WWW) ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ವೆಬ್‌ಪುಟೊಲೆನ್ ಮತ್‌ತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಲೆನ್ ತೆರೆಯುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪಾದ್ ಮಾಹಿತಿ ಓದೊಲಿ, ಚಿತ್ರ ಮತ್‌ತ ವಿಡಿಯೋಲೆನ್ ನೋಡೊಲಿ.

==ಇ-ಮೇಲ್ ==

ಇ-ಮೇಲ್ (Electronic Mail) ಅಂದ್ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಸಂದೇಶ ಮತ್‌ತ ದಾಖಲೆಲೆನ್ ಕಳುಪುನ ಮತ್‌ತ ಪಡೆಯುನ ವಿಧಾನ. ಇತ್ತ್ ವೇಗದ ಸಂವಹನ ಸೇವೆ ಆಂಡ್.

==ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣೊಲು ==

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣೊಲೆದ ಮೂಲಕ ಜನಕುಲು ತಮ್ಮ ವಿಚಾರೊಲೆನ್, ಚಿತ್ರೊಲೆನ್, ವಿಡಿಯೋಲೆನ್ ಮತ್‌ತ ಅನುಭವೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ಜನಕುಲೆಡ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೊಲಿ. ಸ್ನೇಹಿತೆರ್ ಮತ್‌ತ ಕುಟುಂಬದಕುಲೆಡ ಸಂಪರ್ಕಡ್ ಇಪ್ಪೊಲಿ.

== ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂವಹನ ==

ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿ ಕರೆ, ವಿಡಿಯೋ ಕರೆ, ಸಂದೇಶ ಮತ್‌ತ ಗುಂಪು ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ದೂರದ ಊರುಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಕೂಡ ಒಟ್ಟುಗು ಮಾತಾಡೊಲಿ.

==ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ==

ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಅಂದ್ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್‌ತ ಗಣಕ ಸೇವೆಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. ಬಳಕೆದಾರೆರ್ ತಮ್ಮ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಥವಾ ಮೊಬೈಲ್‌ಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪೊಡು ಅಂದಿನ ಅಗತ್ಯ ಇಜ್ಜಿ.
== ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಭವಿಷ್ಯ ==

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೆಳವಣಿಗೆದೊಟ್ಟುಗು ಅಂತರ್ಜಾಲವು ನಿರಂತರ ಬದಲಾವಣೆ ಆಪುಂಡು. 5G, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ವಸ್ತುಗಳ ಅಂತರ್ಜಾಲ (Internet of Things) ಮತ್‌ತ ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಅಂಚಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಲು ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬಳಕೆನ್ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾವೊಡು.

ಮುಂದೆ ಮನೆ, ವಾಹನ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್‌ತ ಆರೋಗ್ಯ ಸಾಧನೊಲು ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಆಪುಂಡು. ಇತ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಮತ್‌ತ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರ್ಯೊಲೆಗ್ ಹೊಸ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ತೆರೆಯೊಡು. ಅತ್ತೇ ಸಮಯೊಡು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿ, ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್‌ತ ಸೈಬರ್ ಸುರಕ್ಷತೆಗ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಕೊರೆಯೆರೆ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು.

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Structure of the Internet.svg|ಅಂತರ್ಜಾಲದ ರಚನೆ
Internet Tube.png|ಸಮುದ್ರದ ತಳಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಕೇಬಲ್
Servers in a Rack.jpg|ಸರ್ವರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖೊಲು ==
&lt;references /&gt;


# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=A Brief History of the Internet
 |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/
 |publisher=Internet Society
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=A Little History of the World Wide Web
 |url=https://www.w3.org/History.html
 |publisher=World Wide Web Consortium
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Internet Protocol (RFC 791)
 |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc791.html
 |publisher=Internet Engineering Task Force
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Domain Names - Concepts and Facilities (RFC 1034)
 |url=https://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1034.html
 |publisher=Internet Engineering Task Force
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

# &lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=History of the Internet
 |url=https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/
 |publisher=Internet Society
 |access-date=2026-11-09
}}&lt;/ref&gt;

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು ==
* [https://www.internetsociety.org/internet/ Internet Society]
* [https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet/ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.w3.org/History.html ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ]
* [https://www.ietf.org/ Internet Engineering Task Force]

[[ವರ್ಗ:ಅಂತರ್ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>nrn3momyc9pg5oduqfa061uib9tbc06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕಂಪ್ಯೂಟರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3731</id>
    <revision>
      <id>375103</id>
      <parentid>280750</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <origin>375103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38124" sha1="o6dwfdf3jv24gykef0tury15ni15ww0" xml:space="preserve">[[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|thumb|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]
'''ಕಂಪ್ಯೂಟರ್''' ಒಂಜಿ ಇಲೆಕ್ಟಾನಿ‌ಕ್ ಯಂತ್ರ. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಮೂಲಕ ನಮಕ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಕೆಲಸಲೆನ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

== ವಿಧಕುಲು ==
* ಮೈನ್ ಪ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://publibz.boulder.ibm.com/zoslib/pdf/zosbasic.pdf |access-date=2019-12-07 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702062639/http://publibz.boulder.ibm.com/zoslib/pdf/zosbasic.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯ ಒಂಜೆ ಕಡೆತ್ ಇತುತು ಮಸ್ತ್ ಜನ ಬಳಕೆ ಮಾನಪುನಾ, ಪಾಂಡಾ ನಮ ಜನಗಣತಿತಂಚಿನ ಲೆಕ್ಕೋ ಲೇನ್ ನೆಟ್ಟ್ ಮಾನ್ಪುವೆರ್
* ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಒಂಜಿ ವಿಷಯೋನು ಮಾತ್ರ ತಿರುನತ್ ಕಮ್ಮಿ ಸಮಯೋಡು ಪಲಿತಾಂಶ ಕೊರ್ಪಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಪಂಡ ವಾತಾವರಣ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ರಾಕೆಟ್ ಪುಡಪಪುಣಾ.
* ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.&lt;ref&gt;http://wikieducator.org/History_of_Computer_Development_%26_Generation_of_Computer&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ಧೊನ್ ೧೬೧೩ ಡ್ &quot;ದ ಯಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗ್ಲೀನಿಂಗ್ಸ್&quot; ಪನ್ಪುನ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರಹಗಾರೆ &quot;ರಿಚರ್ಡ್ ಬ್ರ್ಯಟ್ ವಿಡ್ತ್&quot; ಬಳಕೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ಧೊದ ಅರ್ಥ &quot;ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್&quot; ಅಂಚ ಪಂಡ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಪಂಡ್ ದ್ ಅರ್ಥ. ಪಿರಾಕ್ ದ ಕಾಲೋಡ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪರೆ ಕಯ್ತಾ ಪತ್ತ್ ಬೆರೆಳ್ ನ್, ಕಲ್ಲ್ ನ್,ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಬಾರಿ ಕಷ್ಟ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಕ್ಕಾದೆ ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್, ಪ್ಯಾರೆಲಲ್ ಪುರ ಪೊಸ ಪೊಸ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಜನಕುಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಉಪಯೋಗ ಆವೋಂದುಂಡು. ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಲಿಮೆತ್ ಲಾ. ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಪಿತಾಮಹಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಆರ್ ೧೮೩೩ ಡ್ &quot;ಡಿಫ್ರೆಂಟ್ ಇಂಜಿನ್&quot; ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಸುರುತ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಡಿವ್ಹೆಸ್ &quot;ಅಬಕಾಸ್&quot;. ರೋಮನ್ ಅಬಕಾಸ್ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾಡ್ ೨೪೦೦ ಬಿ ಸಿ ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೋಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂನ್ಸಿಂಟ್ ಗ್ರೀಕ್ &quot;ಆಂಟಿಕ್ಯಾತೆರಾ ಮೆಸಿನಿಸಿಮ್&quot; ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೦ ದ್ ೧೦೦ ಮುಟ್ಡ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಪಿರಾವುದಾ ಅನಲಾಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.''ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್'' ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೋರ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಇತ್ತೆ ನಮ &quot;Parallel Computing&quot; ಬುಕ್ಕೊ &quot;Cloud Computing&quot; ದಡೆ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತ್ ದ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಪಿತಾಮಹ ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್. ಆರ್ ಸುರುಕ್ &quot;ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಡಿವೈಸ್&quot; ನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ರೂಮ್ ಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಅವ್ವು ನಮ್ಮ ಕಯ್ಟ್ ಪತ್ತ್ ನಾತ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆತ್ಂಡ್. ವಿಶ್ವೊಡೆ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ಡ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತಗ್]] ಮಾನ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ ವುಂಡು. ಅಯಿಟ್ಲಾ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ದ ಐಟಿ ಕಂಪನಿ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ಡ್ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡುಂಡು. ಇ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ದೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅಭಿವ್ರಧ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಉಂದು [[ಭಾರತ]] ಹೆಮ್ಮ ಮಲ್ಪುನ.
==ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು==
* ಮೊನಿಟರ್
* ಸಿ.ಪಿ.ಯು
* ಮೌಸ್
* ಕೀ ಬೋರ್ಡು(ಕೀಲಿಮಣೆ)
== ಉಪಯೋಗ ==
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮನುಷ್ಯನೆರ್ದ್ಲಾ ಮಸ್ತ್ ಬೇಗ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡ್.
* ಕಡಿಮೆ ಸಮಯೊಡು ಮಸ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ ಮನುಷ್ಯನೆರ್ದ್ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಜಾಸ್ತಿ.
* ಮಸ್ತ್ ಜನ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆನ್ ಒಂಜೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಒಂಜಿ ನಿಮಿಷೊಡು ಸಾವಿರ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆಗ್ಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
* ಜೋಕ್ಲೆಗ್,ಯೇರೆಗಾಂಡಲಾ ದಾದಂಡಲಾ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿಂಡಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಡ್ ನಾಡ್ವೆರ್.
* ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಕ್ಕುಲುಲಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ.
* ದೇಶೋದ ಅಭಿವ್ರಧ್ಧಿಲಾ ಆವೋಂದುಂಡು.
* ಒರಿಯರ್ದ್ ಒರಿ ವಿಚಾರ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.byte-notes.com/uses-computers-various-fields |access-date=2016-06-10 |archive-date=2016-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609033713/http://www.byte-notes.com/uses-computers-various-fields |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಸಮಸ್ಯೆ ==
* ಕರೆಂಟ್ ಇತ್ತ್ಂಡಾ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನ.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ ತಪ್ಪು ಬೇಲೆಗ್ಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ, ಎಡ್ಡೆ ಬೇಲೆಗ್ಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ.
* ಉಪಯೋಗಿಸುನಾಯೆ ತಪ್ಪು ಲೆಕ್ಕ ಕೊರಿಯೆಂಡಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲಾ ತಪ್ಪು ಉತ್ತರ ಕೊರಪುಂಡು.
* ದುರುಪಯೋಗಲಾ ಉಂಡು.


=== ಅಬಾಕಸ್ ===

ಅಬಾಕಸ್ (Abacus) ಒಂಜಿ ಪುರಾತನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಸಾಧನ. ಇಂದ್ ಮಣಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಡ್ಡಿಲೆನ ಸಹಾಯೊಡು ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾತನ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ನಾಗರಿಕತೆಲೆಡ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಸಾಧನೊಲು ಬಳಕೆ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್.

=== ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ===

[[File:Difference engine.JPG|thumb|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತಿನ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್]]

ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ (Charles Babbage) ಒಂಜಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಬೊಕ್ಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ. ಆರೆನ್ ಆಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪಿತಾಮಹ ಪನ್ಪೆರ್. ಆರ್ 1822ಡ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್ (Difference Engine) ಪನ್ಪುನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಯಂತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ನಂತರ 1830ರ ದಶಕೊಡು ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್ (Analytical Engine) ಪನ್ಪುನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶದ ಗಣಕಯಂತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.

ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್‌ಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಬೊಕ್ಕ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಪಡೆಯುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದೆಡ್ ಆಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವೊಲು ಕಂಡುಬರ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;CHM&quot;&gt;{{cite web |title=The Engines |url=https://www.computerhistory.org/babbage/engines |publisher=Computer History Museum |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=== ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ===

ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ (Ada Lovelace) ಗಣಿತಜ್ಞೆ ಬೊಕ್ಕ ಬರಹಗಾರ್ತಿ. ಆರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್‌ದ ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. 1843ಡ್ ಆ ಯಂತ್ರೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಲೇಖನೊಡು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಕ್ರಮೊಲೆನ ವಿವರಣೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಆರಂಭಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವೊಂದುಂಡು.&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;&gt;{{cite web |title=The Modern History of Computing |url=https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ |publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=== ಆಧುನಿಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

20ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆದೊಟ್ಟುಗು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆ ಆಂಡ್. ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್.

ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) ಒಂಜಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆರಂಭಿಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದು 1940ರ ದಶಕೊಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಂಡ್. ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್, ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಸಣ್ಣದ್, ವೇಗವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚೊಡು ಲಭ್ಯ ಮಲ್ಪುನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;{{cite web |title=Computer Generations |url=https://columbia.edu/cu/computinghistory/generations.html |publisher=Columbia University |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ವಿಧಕುಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಅಯಿತ ಗಾತ್ರ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಬಳಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಆಧಾರೊಡು ವಿವಿಧ ವಿಧಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸೊಲಿ.

=== ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

[[File:Cray-2 supercomputer.jpg|thumb|ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]

ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Supercomputer) ಮಸ್ತ್ ವೇಗವಾದ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದೆನ್ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆ, ಅಣು ವಿಜ್ಞಾನ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಕೀರ್ಣ ಗಣಿತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Mainframe Computer) ಒಂಜಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದೆನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆ ಬೊಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನರ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯವಹಾರೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಿಸೆರೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Minicomputer) ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಿಂತ ಸಣ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಪಿರಾಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಇವುಲೆನ ಬಳಕೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಈ ವರ್ಗದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಸ್ಥಾನೊನ್ ಆಧುನಿಕ ಸರ್ವರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲು ಪಡೆದುಕೊಂಡುಂಡು.

=== ಮೈಕ್ರೋ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮೈಕ್ರೋ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Microcomputer) ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಆಧಾರಿತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಗಣಕ ಸಾಧನೊಲು ಈ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Personal Computer) ಒಂಜಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಬರವಣಿಗೆ, ಅಧ್ಯಯನ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ, ಆಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಚೇರಿದ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಉಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ತಲೆಮಾರುಲು ==

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆದ ಆಧಾರೊಡು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಐದು ತಲೆಮಾರುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸಾವೊಂದುಂಡು.

=== ಮೊದಲನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಮೊದಲನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್ (Vacuum Tube) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲು ಗಾತ್ರೊಡು ದೊಡ್ಡದ್, ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಖ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ ಅಧಿಕ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ENIAC ಈ ಕಾಲೊದ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.

=== ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ (Transistor) ಬಳಕೆ ಆಂಡ್. ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್‌ಲೆಗಿಂತ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಣ್ಣದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಾರಣ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಗಾತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ ಆಂಡ್.

=== ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ (Integrated Circuit - IC) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ಸಣ್ಣ ಚಿಪ್‌ಡ್ ಅನೇಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಘಟಕೊಲೆನ್ ಸೇರಿಸುನ ಮೂಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿಂಡ್.

=== ನಾಲನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ನಾಲನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ (Microprocessor) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುಂಡು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಧುನಿಕ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಈ ಕಾಲೊಡು ಆಂಡ್.

=== ಐದನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಐದನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (Artificial Intelligence), ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ (Parallel Processing), ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) ಬೊಕ್ಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮುಂತಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಲೆಗ್ ಮಹತ್ವ ಕೊರಿಯೆರ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ನಿರಂತರವಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;/&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರಿಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿವಿಧ ಭೌತಿಕ ಭಾಗೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು.

=== ಮಾನಿಟರ್ ===

ಮಾನಿಟರ್ (Monitor) ಒಂಜಿ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಆಂಡಿನ ಮಾಹಿತಿ, ಚಿತ್ರ, ಅಕ್ಷರ ಬೊಕ್ಕ ವೀಡಿಯೊಲೆನ್ ಪರದೆಡ್ ತೋಜಾವುಂಡು.

=== ಸಿ.ಪಿ.ಯು ===

ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಕರಣ ಘಟಕ (Central Processing Unit - CPU) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಕರಣ ಘಟಕ. ಉಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಕಾರ್ಯಗತ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಿಸುಂಡು.

=== ಕೀಬೋರ್ಡ್ ===

ಕೀಬೋರ್ಡ್ (Keyboard) ಒಂಜಿ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಅಕ್ಷರ, ಸಂಖ್ಯೆ, ಚಿಹ್ನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗ್ ನಮೂದಿಸೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮೌಸ್ ===

ಮೌಸ್ (Mouse) ಒಂಜಿ ಪಾಯಿಂಟಿಂಗ್ ಸಾಧನ. ಪರದೆಡ್ ಕರ್ಸರ್‌ನ್ ಚಲಾಯಿಸೆರೆ, ಕಡತೊಲೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿವಿಧ ಆಜ್ಞೆಲೆನ್ ನೀಡೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ ===

ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ (Motherboard) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಬೋರ್ಡ್. CPU, ಮೆಮೊರಿ, ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಘಟಕೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು.

=== ಮೆಮೊರಿ ===

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸೆರೆ ಮೆಮೊರಿ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. RAM ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮೆಮೊರಿ ಆಂಡ್. ROM ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಶಾಶ್ವತ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುಂಡು.

=== ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನೊಲು ===

ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ (HDD), ಸಾಲಿಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಡ್ರೈವ್ (SSD), ಪೆನ್‌ಡ್ರೈವ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಮೊರಿ ಕಾರ್ಡ್ ಮುಂತಾದ ಸಾಧನೊಲೆಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸೊಲಿ.

=== ಪ್ರಿಂಟರ್ ===

ಪ್ರಿಂಟರ್ (Printer) ಒಂಜಿ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ದಾಖಲೆ, ಚಿತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕಾಗದೊಡು ಮುದ್ರಿಸೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು.

=== ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ===

ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ (Hardware) ಪಂಡ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಭೌತಿಕ ಭಾಗೊಲು. ಇವುಲೆನ್ ಕಣ್ಣ್‌ಡ್ ಲೆಪ್ಪೊಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಡ್ ಮುಟ್ಟೊಲಿ. ಮಾನಿಟರ್, ಕೀಬೋರ್ಡ್, ಮೌಸ್, CPU, ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ದ ಉದಾಹರಣೆಲು.

=== ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ===

ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (Software) ಪಂಡ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸೂಚನೆ ಕೊರಿಯುನ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಡತೊಲು. ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಲ್ಲಂದಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪುಜಿ.

ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಲೆನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ವಿಧಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸೊಲಿ.

* ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (System Software)
* ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (Application Software)

== ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ==

ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (Operating System) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕೊನ್ ನಿರ್ವಹಿಸುನ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್. ಉಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮೆಮೊರಿ, ಕಡತೊಲು, ಸಾಧನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ‌ಲೆನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸುಂಡು.

Windows, Linux, macOS ಬೊಕ್ಕ Unix ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಲೆನ ಉದಾಹರಣೆಲು.&lt;ref name=&quot;OpenStax&quot;&gt;{{cite web |title=Fundamental OS Concepts |url=https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/6-2-fundamental-os-concepts |publisher=OpenStax |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಹಂತೊಲೆಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.

# ಇನ್‌ಪುಟ್ (Input) – ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಪಡೆಯುಂಡು.
# ಸಂಸ್ಕರಣೆ (Processing) – ಪಡೆದ ಮಾಹಿತಿನ್ CPU ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
# ಔಟ್‌ಪುಟ್ (Output) – ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಆಂಡಿನ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಬಳಕೆದಾರಗ್ ತೋಜಾವುಂಡು.
# ಸಂಗ್ರಹಣೆ (Storage) – ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಉಪಯೋಗೊಲು ==

ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದುಂಡು.

=== ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜು ಬೊಕ್ಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಗತಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಆಸ್ಪತ್ರೆಲೆಡ್ ರೋಗಿಲೆನ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಲೆಡ್ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರ, ಖಾತೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಎಟಿಎಂ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ ===

ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ, ಸರಕು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರಾಟದ ಮಾಹಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಡ್ ಯಂತ್ರೊಲೆನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.

=== ವಿಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆ ===

ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಸಂಕೀರ್ಣ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಪ್ರಯೋಗದ ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಹವಾಮಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಸಂವಹನ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಇಮೇಲ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ, ವೀಡಿಯೊ ಕರೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ಮನರಂಜನೆ ===

ಚಲನಚಿತ್ರ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಸಂಗೀತ ಕೇಳುನ, ವೀಡಿಯೊ ಆಟೊಲು, ಚಿತ್ರ ಸಂಪಾದನೆ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿನ್ಯಾಸೊಲೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ===

ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಲೆಡ್ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಜನಗಣತಿ, ತೆರಿಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅರ್ಜಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

== ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ==

ಇಂಟರ್ನೆಟ್ (Internet) ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಾಲೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಗತಿಕ ಜಾಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಹುಡುಕಾಟ, ಇಮೇಲ್, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ದ ಬೆಳವಣಿಗೆದೊಟ್ಟುಗು ಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಹಿತಿನ್ ವೇಗವಾದ್ ಪಡೆಯುನ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಯಿಂಡ್. ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್.

== ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ==

ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (Cloud Computing) ಪಂಡ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಪಡೆಯುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸರ್ವರ್, ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ದೂರದ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರೊಲೆಡ್ ಪಡೆಯೊಲಿ.

ಗೂಗಲ್ ಡ್ರೈವ್, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಒನ್‌ಡ್ರೈವ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕ್ಲೌಡ್ ಸೇವೆಲು ಉಂದೆಗ್ ಉದಾಹರಣೆಲು.

== ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ==

ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (Artificial Intelligence - AI) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆಗ್ ಮಾನವನ ಕೆಲವು ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ಅನುಕರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಭಾಷಾ ಅನುವಾದ, ಚಿತ್ರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಧ್ವನಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ AI ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ. ಉಂದು ಮಾಹಿತಿದ ಮಾದರಿಲೆನ್ ಕಲ್ತ್ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಅಂದಾಜು ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಅನುಕೂಲೊಲು ==

* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಸ್ತ್ ವೇಗವಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಡಿಮೆ ಸಮಯೊಡು ಮಸ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸೊಲಿ.
* ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಲೆನ್ ನಿಖರವಾದ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.
* ಶಿಕ್ಷಣ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಜಗತ್ತಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪುಂಡು.
* ಕಚೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೆದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಸುಲಭ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಮನರಂಜನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸೃಜನಶೀಲ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.
* ಒಂದೇ ಸಮಯೊಡು ವಿವಿಧ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ‌ಲೆನ್ ಚಲಾಯಿಸೊಲಿ.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅನಾನುಕೂಲೊಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಬಳಕೆಡ್ ಅನೇಕ ಅನುಕೂಲೊಲು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಪಾಯೊಲು ಉಂಡು.

* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯ ಆಪುಂಡು. ಬ್ಯಾಟರಿ ಹೊಂದಿನ ಸಾಧನೊಲು ಕೆಲವು ಸಮಯೊ ಮುಟ್ಟ ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲ್ಲಂದಲಾ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ಮಸ್ತ್ ಸಮಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮುಂದು ಕುಲ್ಲುನದ್ ಕಣ್ಣ್ ಬೊಕ್ಕ ದೇಹದ ಆರೋಗ್ಯೊಗು ಸಮಸ್ಯೆ ಆಪುಂಡು.
* ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿದ ಕಳ್ಳತನ ಆಪುಂಡು.
* ವೈರಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಲ್‌ವೇರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮಾಹಿತಿ ನಾಶ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ತಪ್ಪಾದ ಮಾಹಿತಿ ನಮೂದಿಸಂಡ ತಪ್ಪಾದ ಫಲಿತಾಂಶ ಸಿಕ್ಕೊಲಿ.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣೊಲೆನ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಮಾನಸಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಲೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು.
* ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಂಚನೆದ ಅಪಾಯ ಉಂಡು.
* ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷೊದ ಕಾರಣ ಮಾಹಿತಿ ನಷ್ಟ ಆಪುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೈಬರ್ ಸುರಕ್ಷತೆ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನಾಗ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿದ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು. ಬಲವಾದ ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಡು. ಅಪರಿಚಿತ ಲಿಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡತೊಲೆನ್ ತೆರೆಯುನಾಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸೊಡು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ತಂತ್ರಾಂಶ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಡು. ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಬ್ಯಾಕಪ್ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಭವಿಷ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿರಂತರವಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್, ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್, ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಭವಿಷ್ಯದ ಗಣಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು.

ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (Quantum Computing) ಪಂಡ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವೊಲೆನ್ ಆಧರಿಸಿದ ಗಣಕ ವಿಧಾನ. ಉಂದು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ರೀತಿದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಪರಿಹರಿಸೆರೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಆದರೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇತ್ತೆಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತೊಡು ಉಂಡು.

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Basic desktop computer system.svg|ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು
Difference engine.JPG|ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್
Babbage Difference Engine (1).jpg|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್‌ದ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್
World's First Computer, the Electronic Numerical Integrator and Calculator (ENIAC).gif|ENIAC ಕಂಪ್ಯೂಟರ್
&lt;/gallery&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.computerhistory.org/ Computer History Museum]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Computer Wikimedia Commons – Computer]
* [https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ The Modern History of Computing]
* [https://openstax.org/books/introduction-computer-science OpenStax – Introduction to Computer Science]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

&lt;references/&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]
{{Reflist}}</text>
      <sha1>o6dwfdf3jv24gykef0tury15ni15ww0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375104</id>
      <parentid>375103</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಐದನೇ ತಲೆಮಾರು */</comment>
      <origin>375104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38124" sha1="awbojznvxg5jdo3lf65krrknuocvvbn" xml:space="preserve">[[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|thumb|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]
'''ಕಂಪ್ಯೂಟರ್''' ಒಂಜಿ ಇಲೆಕ್ಟಾನಿ‌ಕ್ ಯಂತ್ರ. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಮೂಲಕ ನಮಕ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಕೆಲಸಲೆನ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

== ವಿಧಕುಲು ==
* ಮೈನ್ ಪ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://publibz.boulder.ibm.com/zoslib/pdf/zosbasic.pdf |access-date=2019-12-07 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702062639/http://publibz.boulder.ibm.com/zoslib/pdf/zosbasic.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯ ಒಂಜೆ ಕಡೆತ್ ಇತುತು ಮಸ್ತ್ ಜನ ಬಳಕೆ ಮಾನಪುನಾ, ಪಾಂಡಾ ನಮ ಜನಗಣತಿತಂಚಿನ ಲೆಕ್ಕೋ ಲೇನ್ ನೆಟ್ಟ್ ಮಾನ್ಪುವೆರ್
* ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಒಂಜಿ ವಿಷಯೋನು ಮಾತ್ರ ತಿರುನತ್ ಕಮ್ಮಿ ಸಮಯೋಡು ಪಲಿತಾಂಶ ಕೊರ್ಪಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಪಂಡ ವಾತಾವರಣ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ರಾಕೆಟ್ ಪುಡಪಪುಣಾ.
* ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.&lt;ref&gt;http://wikieducator.org/History_of_Computer_Development_%26_Generation_of_Computer&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ಧೊನ್ ೧೬೧೩ ಡ್ &quot;ದ ಯಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗ್ಲೀನಿಂಗ್ಸ್&quot; ಪನ್ಪುನ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರಹಗಾರೆ &quot;ರಿಚರ್ಡ್ ಬ್ರ್ಯಟ್ ವಿಡ್ತ್&quot; ಬಳಕೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ಧೊದ ಅರ್ಥ &quot;ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್&quot; ಅಂಚ ಪಂಡ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಪಂಡ್ ದ್ ಅರ್ಥ. ಪಿರಾಕ್ ದ ಕಾಲೋಡ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪರೆ ಕಯ್ತಾ ಪತ್ತ್ ಬೆರೆಳ್ ನ್, ಕಲ್ಲ್ ನ್,ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಬಾರಿ ಕಷ್ಟ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಕ್ಕಾದೆ ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್, ಪ್ಯಾರೆಲಲ್ ಪುರ ಪೊಸ ಪೊಸ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಜನಕುಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಉಪಯೋಗ ಆವೋಂದುಂಡು. ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಲಿಮೆತ್ ಲಾ. ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಪಿತಾಮಹಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಆರ್ ೧೮೩೩ ಡ್ &quot;ಡಿಫ್ರೆಂಟ್ ಇಂಜಿನ್&quot; ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಸುರುತ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಡಿವ್ಹೆಸ್ &quot;ಅಬಕಾಸ್&quot;. ರೋಮನ್ ಅಬಕಾಸ್ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾಡ್ ೨೪೦೦ ಬಿ ಸಿ ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೋಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂನ್ಸಿಂಟ್ ಗ್ರೀಕ್ &quot;ಆಂಟಿಕ್ಯಾತೆರಾ ಮೆಸಿನಿಸಿಮ್&quot; ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೦ ದ್ ೧೦೦ ಮುಟ್ಡ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಪಿರಾವುದಾ ಅನಲಾಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.''ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್'' ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೋರ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಇತ್ತೆ ನಮ &quot;Parallel Computing&quot; ಬುಕ್ಕೊ &quot;Cloud Computing&quot; ದಡೆ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತ್ ದ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಪಿತಾಮಹ ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್. ಆರ್ ಸುರುಕ್ &quot;ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಡಿವೈಸ್&quot; ನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ರೂಮ್ ಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಅವ್ವು ನಮ್ಮ ಕಯ್ಟ್ ಪತ್ತ್ ನಾತ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆತ್ಂಡ್. ವಿಶ್ವೊಡೆ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ಡ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತಗ್]] ಮಾನ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ ವುಂಡು. ಅಯಿಟ್ಲಾ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ದ ಐಟಿ ಕಂಪನಿ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ಡ್ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡುಂಡು. ಇ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ದೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅಭಿವ್ರಧ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಉಂದು [[ಭಾರತ]] ಹೆಮ್ಮ ಮಲ್ಪುನ.
==ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು==
* ಮೊನಿಟರ್
* ಸಿ.ಪಿ.ಯು
* ಮೌಸ್
* ಕೀ ಬೋರ್ಡು(ಕೀಲಿಮಣೆ)
== ಉಪಯೋಗ ==
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮನುಷ್ಯನೆರ್ದ್ಲಾ ಮಸ್ತ್ ಬೇಗ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡ್.
* ಕಡಿಮೆ ಸಮಯೊಡು ಮಸ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ ಮನುಷ್ಯನೆರ್ದ್ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಜಾಸ್ತಿ.
* ಮಸ್ತ್ ಜನ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆನ್ ಒಂಜೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಒಂಜಿ ನಿಮಿಷೊಡು ಸಾವಿರ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆಗ್ಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
* ಜೋಕ್ಲೆಗ್,ಯೇರೆಗಾಂಡಲಾ ದಾದಂಡಲಾ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿಂಡಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಡ್ ನಾಡ್ವೆರ್.
* ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಕ್ಕುಲುಲಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ.
* ದೇಶೋದ ಅಭಿವ್ರಧ್ಧಿಲಾ ಆವೋಂದುಂಡು.
* ಒರಿಯರ್ದ್ ಒರಿ ವಿಚಾರ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.byte-notes.com/uses-computers-various-fields |access-date=2016-06-10 |archive-date=2016-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609033713/http://www.byte-notes.com/uses-computers-various-fields |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಸಮಸ್ಯೆ ==
* ಕರೆಂಟ್ ಇತ್ತ್ಂಡಾ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನ.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ ತಪ್ಪು ಬೇಲೆಗ್ಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ, ಎಡ್ಡೆ ಬೇಲೆಗ್ಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ.
* ಉಪಯೋಗಿಸುನಾಯೆ ತಪ್ಪು ಲೆಕ್ಕ ಕೊರಿಯೆಂಡಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲಾ ತಪ್ಪು ಉತ್ತರ ಕೊರಪುಂಡು.
* ದುರುಪಯೋಗಲಾ ಉಂಡು.


=== ಅಬಾಕಸ್ ===

ಅಬಾಕಸ್ (Abacus) ಒಂಜಿ ಪುರಾತನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಸಾಧನ. ಇಂದ್ ಮಣಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಡ್ಡಿಲೆನ ಸಹಾಯೊಡು ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾತನ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ನಾಗರಿಕತೆಲೆಡ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಸಾಧನೊಲು ಬಳಕೆ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್.

=== ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ===

[[File:Difference engine.JPG|thumb|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತಿನ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್]]

ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ (Charles Babbage) ಒಂಜಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಬೊಕ್ಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ. ಆರೆನ್ ಆಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪಿತಾಮಹ ಪನ್ಪೆರ್. ಆರ್ 1822ಡ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್ (Difference Engine) ಪನ್ಪುನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಯಂತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ನಂತರ 1830ರ ದಶಕೊಡು ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್ (Analytical Engine) ಪನ್ಪುನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶದ ಗಣಕಯಂತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.

ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್‌ಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಬೊಕ್ಕ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಪಡೆಯುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದೆಡ್ ಆಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವೊಲು ಕಂಡುಬರ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;CHM&quot;&gt;{{cite web |title=The Engines |url=https://www.computerhistory.org/babbage/engines |publisher=Computer History Museum |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=== ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ===

ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ (Ada Lovelace) ಗಣಿತಜ್ಞೆ ಬೊಕ್ಕ ಬರಹಗಾರ್ತಿ. ಆರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್‌ದ ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. 1843ಡ್ ಆ ಯಂತ್ರೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಲೇಖನೊಡು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಕ್ರಮೊಲೆನ ವಿವರಣೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಆರಂಭಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವೊಂದುಂಡು.&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;&gt;{{cite web |title=The Modern History of Computing |url=https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ |publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=== ಆಧುನಿಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

20ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆದೊಟ್ಟುಗು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆ ಆಂಡ್. ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್.

ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) ಒಂಜಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆರಂಭಿಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದು 1940ರ ದಶಕೊಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಂಡ್. ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್, ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಸಣ್ಣದ್, ವೇಗವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚೊಡು ಲಭ್ಯ ಮಲ್ಪುನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;{{cite web |title=Computer Generations |url=https://columbia.edu/cu/computinghistory/generations.html |publisher=Columbia University |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ವಿಧಕುಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಅಯಿತ ಗಾತ್ರ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಬಳಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಆಧಾರೊಡು ವಿವಿಧ ವಿಧಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸೊಲಿ.

=== ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

[[File:Cray-2 supercomputer.jpg|thumb|ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]

ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Supercomputer) ಮಸ್ತ್ ವೇಗವಾದ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದೆನ್ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆ, ಅಣು ವಿಜ್ಞಾನ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಕೀರ್ಣ ಗಣಿತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Mainframe Computer) ಒಂಜಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದೆನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆ ಬೊಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನರ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯವಹಾರೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಿಸೆರೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Minicomputer) ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಿಂತ ಸಣ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಪಿರಾಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಇವುಲೆನ ಬಳಕೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಈ ವರ್ಗದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಸ್ಥಾನೊನ್ ಆಧುನಿಕ ಸರ್ವರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲು ಪಡೆದುಕೊಂಡುಂಡು.

=== ಮೈಕ್ರೋ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮೈಕ್ರೋ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Microcomputer) ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಆಧಾರಿತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಗಣಕ ಸಾಧನೊಲು ಈ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Personal Computer) ಒಂಜಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಬರವಣಿಗೆ, ಅಧ್ಯಯನ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ, ಆಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಚೇರಿದ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಉಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ತಲೆಮಾರುಲು ==

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆದ ಆಧಾರೊಡು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಐದು ತಲೆಮಾರುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸಾವೊಂದುಂಡು.

=== ಮೊದಲನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಮೊದಲನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್ (Vacuum Tube) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲು ಗಾತ್ರೊಡು ದೊಡ್ಡದ್, ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಖ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ ಅಧಿಕ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ENIAC ಈ ಕಾಲೊದ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.

=== ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ (Transistor) ಬಳಕೆ ಆಂಡ್. ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್‌ಲೆಗಿಂತ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಣ್ಣದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಾರಣ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಗಾತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ ಆಂಡ್.

=== ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ (Integrated Circuit - IC) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ಸಣ್ಣ ಚಿಪ್‌ಡ್ ಅನೇಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಘಟಕೊಲೆನ್ ಸೇರಿಸುನ ಮೂಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿಂಡ್.

=== ನಾಲನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ನಾಲನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ (Microprocessor) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುಂಡು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಧುನಿಕ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಈ ಕಾಲೊಡು ಆಂಡ್.

=== ಐನನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಐದನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (Artificial Intelligence), ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ (Parallel Processing), ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) ಬೊಕ್ಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮುಂತಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಲೆಗ್ ಮಹತ್ವ ಕೊರಿಯೆರ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ನಿರಂತರವಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;/&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರಿಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿವಿಧ ಭೌತಿಕ ಭಾಗೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು.

=== ಮಾನಿಟರ್ ===

ಮಾನಿಟರ್ (Monitor) ಒಂಜಿ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಆಂಡಿನ ಮಾಹಿತಿ, ಚಿತ್ರ, ಅಕ್ಷರ ಬೊಕ್ಕ ವೀಡಿಯೊಲೆನ್ ಪರದೆಡ್ ತೋಜಾವುಂಡು.

=== ಸಿ.ಪಿ.ಯು ===

ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಕರಣ ಘಟಕ (Central Processing Unit - CPU) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಕರಣ ಘಟಕ. ಉಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಕಾರ್ಯಗತ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಿಸುಂಡು.

=== ಕೀಬೋರ್ಡ್ ===

ಕೀಬೋರ್ಡ್ (Keyboard) ಒಂಜಿ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಅಕ್ಷರ, ಸಂಖ್ಯೆ, ಚಿಹ್ನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗ್ ನಮೂದಿಸೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮೌಸ್ ===

ಮೌಸ್ (Mouse) ಒಂಜಿ ಪಾಯಿಂಟಿಂಗ್ ಸಾಧನ. ಪರದೆಡ್ ಕರ್ಸರ್‌ನ್ ಚಲಾಯಿಸೆರೆ, ಕಡತೊಲೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿವಿಧ ಆಜ್ಞೆಲೆನ್ ನೀಡೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ ===

ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ (Motherboard) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಬೋರ್ಡ್. CPU, ಮೆಮೊರಿ, ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಘಟಕೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು.

=== ಮೆಮೊರಿ ===

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸೆರೆ ಮೆಮೊರಿ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. RAM ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮೆಮೊರಿ ಆಂಡ್. ROM ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಶಾಶ್ವತ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುಂಡು.

=== ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನೊಲು ===

ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ (HDD), ಸಾಲಿಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಡ್ರೈವ್ (SSD), ಪೆನ್‌ಡ್ರೈವ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಮೊರಿ ಕಾರ್ಡ್ ಮುಂತಾದ ಸಾಧನೊಲೆಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸೊಲಿ.

=== ಪ್ರಿಂಟರ್ ===

ಪ್ರಿಂಟರ್ (Printer) ಒಂಜಿ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ದಾಖಲೆ, ಚಿತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕಾಗದೊಡು ಮುದ್ರಿಸೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು.

=== ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ===

ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ (Hardware) ಪಂಡ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಭೌತಿಕ ಭಾಗೊಲು. ಇವುಲೆನ್ ಕಣ್ಣ್‌ಡ್ ಲೆಪ್ಪೊಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಡ್ ಮುಟ್ಟೊಲಿ. ಮಾನಿಟರ್, ಕೀಬೋರ್ಡ್, ಮೌಸ್, CPU, ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ದ ಉದಾಹರಣೆಲು.

=== ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ===

ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (Software) ಪಂಡ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸೂಚನೆ ಕೊರಿಯುನ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಡತೊಲು. ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಲ್ಲಂದಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪುಜಿ.

ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಲೆನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ವಿಧಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸೊಲಿ.

* ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (System Software)
* ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (Application Software)

== ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ==

ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (Operating System) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕೊನ್ ನಿರ್ವಹಿಸುನ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್. ಉಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮೆಮೊರಿ, ಕಡತೊಲು, ಸಾಧನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ‌ಲೆನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸುಂಡು.

Windows, Linux, macOS ಬೊಕ್ಕ Unix ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಲೆನ ಉದಾಹರಣೆಲು.&lt;ref name=&quot;OpenStax&quot;&gt;{{cite web |title=Fundamental OS Concepts |url=https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/6-2-fundamental-os-concepts |publisher=OpenStax |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಹಂತೊಲೆಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.

# ಇನ್‌ಪುಟ್ (Input) – ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಪಡೆಯುಂಡು.
# ಸಂಸ್ಕರಣೆ (Processing) – ಪಡೆದ ಮಾಹಿತಿನ್ CPU ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
# ಔಟ್‌ಪುಟ್ (Output) – ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಆಂಡಿನ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಬಳಕೆದಾರಗ್ ತೋಜಾವುಂಡು.
# ಸಂಗ್ರಹಣೆ (Storage) – ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಉಪಯೋಗೊಲು ==

ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದುಂಡು.

=== ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜು ಬೊಕ್ಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಗತಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಆಸ್ಪತ್ರೆಲೆಡ್ ರೋಗಿಲೆನ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಲೆಡ್ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರ, ಖಾತೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಎಟಿಎಂ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ ===

ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ, ಸರಕು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರಾಟದ ಮಾಹಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಡ್ ಯಂತ್ರೊಲೆನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.

=== ವಿಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆ ===

ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಸಂಕೀರ್ಣ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಪ್ರಯೋಗದ ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಹವಾಮಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಸಂವಹನ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಇಮೇಲ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ, ವೀಡಿಯೊ ಕರೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ಮನರಂಜನೆ ===

ಚಲನಚಿತ್ರ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಸಂಗೀತ ಕೇಳುನ, ವೀಡಿಯೊ ಆಟೊಲು, ಚಿತ್ರ ಸಂಪಾದನೆ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿನ್ಯಾಸೊಲೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ===

ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಲೆಡ್ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಜನಗಣತಿ, ತೆರಿಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅರ್ಜಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

== ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ==

ಇಂಟರ್ನೆಟ್ (Internet) ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಾಲೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಗತಿಕ ಜಾಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಹುಡುಕಾಟ, ಇಮೇಲ್, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ದ ಬೆಳವಣಿಗೆದೊಟ್ಟುಗು ಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಹಿತಿನ್ ವೇಗವಾದ್ ಪಡೆಯುನ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಯಿಂಡ್. ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್.

== ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ==

ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (Cloud Computing) ಪಂಡ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಪಡೆಯುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸರ್ವರ್, ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ದೂರದ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರೊಲೆಡ್ ಪಡೆಯೊಲಿ.

ಗೂಗಲ್ ಡ್ರೈವ್, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಒನ್‌ಡ್ರೈವ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕ್ಲೌಡ್ ಸೇವೆಲು ಉಂದೆಗ್ ಉದಾಹರಣೆಲು.

== ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ==

ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (Artificial Intelligence - AI) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆಗ್ ಮಾನವನ ಕೆಲವು ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ಅನುಕರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಭಾಷಾ ಅನುವಾದ, ಚಿತ್ರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಧ್ವನಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ AI ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ. ಉಂದು ಮಾಹಿತಿದ ಮಾದರಿಲೆನ್ ಕಲ್ತ್ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಅಂದಾಜು ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಅನುಕೂಲೊಲು ==

* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಸ್ತ್ ವೇಗವಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಡಿಮೆ ಸಮಯೊಡು ಮಸ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸೊಲಿ.
* ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಲೆನ್ ನಿಖರವಾದ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.
* ಶಿಕ್ಷಣ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಜಗತ್ತಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪುಂಡು.
* ಕಚೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೆದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಸುಲಭ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಮನರಂಜನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸೃಜನಶೀಲ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.
* ಒಂದೇ ಸಮಯೊಡು ವಿವಿಧ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ‌ಲೆನ್ ಚಲಾಯಿಸೊಲಿ.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅನಾನುಕೂಲೊಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಬಳಕೆಡ್ ಅನೇಕ ಅನುಕೂಲೊಲು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಪಾಯೊಲು ಉಂಡು.

* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯ ಆಪುಂಡು. ಬ್ಯಾಟರಿ ಹೊಂದಿನ ಸಾಧನೊಲು ಕೆಲವು ಸಮಯೊ ಮುಟ್ಟ ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲ್ಲಂದಲಾ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ಮಸ್ತ್ ಸಮಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮುಂದು ಕುಲ್ಲುನದ್ ಕಣ್ಣ್ ಬೊಕ್ಕ ದೇಹದ ಆರೋಗ್ಯೊಗು ಸಮಸ್ಯೆ ಆಪುಂಡು.
* ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿದ ಕಳ್ಳತನ ಆಪುಂಡು.
* ವೈರಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಲ್‌ವೇರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮಾಹಿತಿ ನಾಶ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ತಪ್ಪಾದ ಮಾಹಿತಿ ನಮೂದಿಸಂಡ ತಪ್ಪಾದ ಫಲಿತಾಂಶ ಸಿಕ್ಕೊಲಿ.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣೊಲೆನ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಮಾನಸಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಲೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು.
* ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಂಚನೆದ ಅಪಾಯ ಉಂಡು.
* ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷೊದ ಕಾರಣ ಮಾಹಿತಿ ನಷ್ಟ ಆಪುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೈಬರ್ ಸುರಕ್ಷತೆ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನಾಗ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿದ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು. ಬಲವಾದ ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಡು. ಅಪರಿಚಿತ ಲಿಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡತೊಲೆನ್ ತೆರೆಯುನಾಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸೊಡು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ತಂತ್ರಾಂಶ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಡು. ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಬ್ಯಾಕಪ್ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಭವಿಷ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿರಂತರವಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್, ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್, ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಭವಿಷ್ಯದ ಗಣಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು.

ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (Quantum Computing) ಪಂಡ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವೊಲೆನ್ ಆಧರಿಸಿದ ಗಣಕ ವಿಧಾನ. ಉಂದು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ರೀತಿದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಪರಿಹರಿಸೆರೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಆದರೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇತ್ತೆಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತೊಡು ಉಂಡು.

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Basic desktop computer system.svg|ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು
Difference engine.JPG|ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್
Babbage Difference Engine (1).jpg|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್‌ದ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್
World's First Computer, the Electronic Numerical Integrator and Calculator (ENIAC).gif|ENIAC ಕಂಪ್ಯೂಟರ್
&lt;/gallery&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.computerhistory.org/ Computer History Museum]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Computer Wikimedia Commons – Computer]
* [https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ The Modern History of Computing]
* [https://openstax.org/books/introduction-computer-science OpenStax – Introduction to Computer Science]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

&lt;references/&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]
{{Reflist}}</text>
      <sha1>awbojznvxg5jdo3lf65krrknuocvvbn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375105</id>
      <parentid>375104</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ವಿಧಕುಲು */</comment>
      <origin>375105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38141" sha1="dq1cnif4cf40xjh94qvebqh48vab4w4" xml:space="preserve">[[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|thumb|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]
'''ಕಂಪ್ಯೂಟರ್''' ಒಂಜಿ ಇಲೆಕ್ಟಾನಿ‌ಕ್ ಯಂತ್ರ. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಮೂಲಕ ನಮಕ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಕೆಲಸಲೆನ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

== ವಿಧಕುಲು ==
* ಮೈನ್ ಪ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://publibz.boulder.ibm.com/zoslib/pdf/zosbasic.pdf |access-date=2019-12-07 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702062639/http://publibz.boulder.ibm.com/zoslib/pdf/zosbasic.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯ ಒಂಜೆ ಕಡೆತ್ ಇತುತು ಮಸ್ತ್ ಜನ ಬಳಕೆ ಮಾನಪುನಾ, ಪಾಂಡಾ ನಮ ಜನಗಣತಿತಂಚಿನ ಲೆಕ್ಕೋ ಲೇನ್ ನೆಟ್ಟ್ ಮಾನ್ಪುವೆರ್
* ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಒಂಜಿ ವಿಷಯೋನು ಮಾತ್ರ ತಿರುನತ್ ಕಮ್ಮಿ ಸಮಯೋಡು ಪಲಿತಾಂಶ ಕೊರ್ಪಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಪಂಡ ವಾತಾವರಣ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ರಾಕೆಟ್ ಪುಡಪಪುಣಾ.
* ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.&lt;ref&gt;http://wikieducator.org/History_of_Computer_Development_%26_Generation_of_Computer&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ಧೊನ್ ೧೬೧೩ ಡ್ &quot;ದ ಯಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗ್ಲೀನಿಂಗ್ಸ್&quot; ಪನ್ಪುನ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರಹಗಾರೆ &quot;ರಿಚರ್ಡ್ ಬ್ರ್ಯಟ್ ವಿಡ್ತ್&quot; ಬಳಕೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ಧೊದ ಅರ್ಥ &quot;ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್&quot; ಅಂಚ ಪಂಡ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಪಂಡ್ ದ್ ಅರ್ಥ. ಪಿರಾಕ್ ದ ಕಾಲೋಡ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪರೆ ಕಯ್ತಾ ಪತ್ತ್ ಬೆರೆಳ್ ನ್, ಕಲ್ಲ್ ನ್,ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಬಾರಿ ಕಷ್ಟ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಕ್ಕಾದೆ ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್, ಪ್ಯಾರೆಲಲ್ ಪುರ ಪೊಸ ಪೊಸ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಜನಕುಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಉಪಯೋಗ ಆವೋಂದುಂಡು. ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಲಿಮೆತ್ ಲಾ. ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಪಿತಾಮಹಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಆರ್ ೧೮೩೩ ಡ್ &quot;ಡಿಫ್ರೆಂಟ್ ಇಂಜಿನ್&quot; ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಸುರುತ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಡಿವ್ಹೆಸ್ &quot;ಅಬಕಾಸ್&quot;. ರೋಮನ್ ಅಬಕಾಸ್ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾಡ್ ೨೪೦೦ ಬಿ ಸಿ ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೋಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂನ್ಸಿಂಟ್ ಗ್ರೀಕ್ &quot;ಆಂಟಿಕ್ಯಾತೆರಾ ಮೆಸಿನಿಸಿಮ್&quot; ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೦ ದ್ ೧೦೦ ಮುಟ್ಡ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಪಿರಾವುದಾ ಅನಲಾಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.''ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್'' ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೋರ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಇತ್ತೆ ನಮ &quot;Parallel Computing&quot; ಬುಕ್ಕೊ &quot;Cloud Computing&quot; ದಡೆ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತ್ ದ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಪಿತಾಮಹ ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್. ಆರ್ ಸುರುಕ್ &quot;ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಡಿವೈಸ್&quot; ನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ರೂಮ್ ಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಅವ್ವು ನಮ್ಮ ಕಯ್ಟ್ ಪತ್ತ್ ನಾತ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆತ್ಂಡ್. ವಿಶ್ವೊಡೆ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ಡ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತಗ್]] ಮಾನ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ ವುಂಡು. ಅಯಿಟ್ಲಾ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ದ ಐಟಿ ಕಂಪನಿ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ಡ್ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡುಂಡು. ಇ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ದೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅಭಿವ್ರಧ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಉಂದು [[ಭಾರತ]] ಹೆಮ್ಮ ಮಲ್ಪುನ.
==ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು==
* ಮೊನಿಟರ್
* ಸಿ.ಪಿ.ಯು
* ಮೌಸ್
* ಕೀ ಬೋರ್ಡು(ಕೀಲಿಮಣೆ)
== ಉಪಯೋಗ ==
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮನುಷ್ಯನೆರ್ದ್ಲಾ ಮಸ್ತ್ ಬೇಗ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡ್.
* ಕಡಿಮೆ ಸಮಯೊಡು ಮಸ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ ಮನುಷ್ಯನೆರ್ದ್ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಜಾಸ್ತಿ.
* ಮಸ್ತ್ ಜನ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆನ್ ಒಂಜೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಒಂಜಿ ನಿಮಿಷೊಡು ಸಾವಿರ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆಗ್ಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
* ಜೋಕ್ಲೆಗ್,ಯೇರೆಗಾಂಡಲಾ ದಾದಂಡಲಾ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿಂಡಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಡ್ ನಾಡ್ವೆರ್.
* ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಕ್ಕುಲುಲಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ.
* ದೇಶೋದ ಅಭಿವ್ರಧ್ಧಿಲಾ ಆವೋಂದುಂಡು.
* ಒರಿಯರ್ದ್ ಒರಿ ವಿಚಾರ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.byte-notes.com/uses-computers-various-fields |access-date=2016-06-10 |archive-date=2016-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609033713/http://www.byte-notes.com/uses-computers-various-fields |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಸಮಸ್ಯೆ ==
* ಕರೆಂಟ್ ಇತ್ತ್ಂಡಾ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನ.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ ತಪ್ಪು ಬೇಲೆಗ್ಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ, ಎಡ್ಡೆ ಬೇಲೆಗ್ಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ.
* ಉಪಯೋಗಿಸುನಾಯೆ ತಪ್ಪು ಲೆಕ್ಕ ಕೊರಿಯೆಂಡಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲಾ ತಪ್ಪು ಉತ್ತರ ಕೊರಪುಂಡು.
* ದುರುಪಯೋಗಲಾ ಉಂಡು.


=== ಅಬಾಕಸ್ ===

ಅಬಾಕಸ್ (Abacus) ಒಂಜಿ ಪುರಾತನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಸಾಧನ. ಇಂದ್ ಮಣಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಡ್ಡಿಲೆನ ಸಹಾಯೊಡು ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾತನ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ನಾಗರಿಕತೆಲೆಡ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಸಾಧನೊಲು ಬಳಕೆ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್.

=== ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ===

[[File:Difference engine.JPG|thumb|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತಿನ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್]]

ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ (Charles Babbage) ಒಂಜಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಬೊಕ್ಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ. ಆರೆನ್ ಆಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪಿತಾಮಹ ಪನ್ಪೆರ್. ಆರ್ 1822ಡ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್ (Difference Engine) ಪನ್ಪುನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಯಂತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ನಂತರ 1830ರ ದಶಕೊಡು ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್ (Analytical Engine) ಪನ್ಪುನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶದ ಗಣಕಯಂತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.

ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್‌ಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಬೊಕ್ಕ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಪಡೆಯುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದೆಡ್ ಆಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವೊಲು ಕಂಡುಬರ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;CHM&quot;&gt;{{cite web |title=The Engines |url=https://www.computerhistory.org/babbage/engines |publisher=Computer History Museum |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=== ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ===

ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ (Ada Lovelace) ಗಣಿತಜ್ಞೆ ಬೊಕ್ಕ ಬರಹಗಾರ್ತಿ. ಆರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್‌ದ ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. 1843ಡ್ ಆ ಯಂತ್ರೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಲೇಖನೊಡು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಕ್ರಮೊಲೆನ ವಿವರಣೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಆರಂಭಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವೊಂದುಂಡು.&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;&gt;{{cite web |title=The Modern History of Computing |url=https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ |publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=== ಆಧುನಿಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

20ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆದೊಟ್ಟುಗು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆ ಆಂಡ್. ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್.

ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) ಒಂಜಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆರಂಭಿಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದು 1940ರ ದಶಕೊಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಂಡ್. ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್, ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಸಣ್ಣದ್, ವೇಗವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚೊಡು ಲಭ್ಯ ಮಲ್ಪುನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;{{cite web |title=Computer Generations |url=https://columbia.edu/cu/computinghistory/generations.html |publisher=Columbia University |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ವಿಧಕುಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಅಯಿತ ಗಾತ್ರ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಬಳಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಆಧಾರೊಡು ವಿವಿಧ ವಿಧಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸೊಲಿ.

=== ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===
[[File:Front view of the Cray-2 supercomputer.jpg|thumb|ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]

ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Supercomputer) ಮಸ್ತ್ ವೇಗವಾದ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದೆನ್ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆ, ಅಣು ವಿಜ್ಞಾನ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಕೀರ್ಣ ಗಣಿತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Mainframe Computer) ಒಂಜಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದೆನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆ ಬೊಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನರ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯವಹಾರೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಿಸೆರೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Minicomputer) ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಿಂತ ಸಣ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಪಿರಾಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಇವುಲೆನ ಬಳಕೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಈ ವರ್ಗದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಸ್ಥಾನೊನ್ ಆಧುನಿಕ ಸರ್ವರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲು ಪಡೆದುಕೊಂಡುಂಡು.

=== ಮೈಕ್ರೋ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮೈಕ್ರೋ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Microcomputer) ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಆಧಾರಿತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಗಣಕ ಸಾಧನೊಲು ಈ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Personal Computer) ಒಂಜಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಬರವಣಿಗೆ, ಅಧ್ಯಯನ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ, ಆಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಚೇರಿದ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಉಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ತಲೆಮಾರುಲು ==

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆದ ಆಧಾರೊಡು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಐದು ತಲೆಮಾರುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸಾವೊಂದುಂಡು.

=== ಮೊದಲನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಮೊದಲನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್ (Vacuum Tube) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲು ಗಾತ್ರೊಡು ದೊಡ್ಡದ್, ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಖ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ ಅಧಿಕ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ENIAC ಈ ಕಾಲೊದ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.

=== ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ (Transistor) ಬಳಕೆ ಆಂಡ್. ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್‌ಲೆಗಿಂತ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಣ್ಣದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಾರಣ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಗಾತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ ಆಂಡ್.

=== ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ (Integrated Circuit - IC) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ಸಣ್ಣ ಚಿಪ್‌ಡ್ ಅನೇಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಘಟಕೊಲೆನ್ ಸೇರಿಸುನ ಮೂಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿಂಡ್.

=== ನಾಲನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ನಾಲನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ (Microprocessor) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುಂಡು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಧುನಿಕ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಈ ಕಾಲೊಡು ಆಂಡ್.

=== ಐನನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಐದನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (Artificial Intelligence), ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ (Parallel Processing), ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) ಬೊಕ್ಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮುಂತಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಲೆಗ್ ಮಹತ್ವ ಕೊರಿಯೆರ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ನಿರಂತರವಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;/&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರಿಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿವಿಧ ಭೌತಿಕ ಭಾಗೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು.

=== ಮಾನಿಟರ್ ===

ಮಾನಿಟರ್ (Monitor) ಒಂಜಿ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಆಂಡಿನ ಮಾಹಿತಿ, ಚಿತ್ರ, ಅಕ್ಷರ ಬೊಕ್ಕ ವೀಡಿಯೊಲೆನ್ ಪರದೆಡ್ ತೋಜಾವುಂಡು.

=== ಸಿ.ಪಿ.ಯು ===

ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಕರಣ ಘಟಕ (Central Processing Unit - CPU) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಕರಣ ಘಟಕ. ಉಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಕಾರ್ಯಗತ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಿಸುಂಡು.

=== ಕೀಬೋರ್ಡ್ ===

ಕೀಬೋರ್ಡ್ (Keyboard) ಒಂಜಿ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಅಕ್ಷರ, ಸಂಖ್ಯೆ, ಚಿಹ್ನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗ್ ನಮೂದಿಸೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮೌಸ್ ===

ಮೌಸ್ (Mouse) ಒಂಜಿ ಪಾಯಿಂಟಿಂಗ್ ಸಾಧನ. ಪರದೆಡ್ ಕರ್ಸರ್‌ನ್ ಚಲಾಯಿಸೆರೆ, ಕಡತೊಲೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿವಿಧ ಆಜ್ಞೆಲೆನ್ ನೀಡೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ ===

ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ (Motherboard) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಬೋರ್ಡ್. CPU, ಮೆಮೊರಿ, ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಘಟಕೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು.

=== ಮೆಮೊರಿ ===

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸೆರೆ ಮೆಮೊರಿ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. RAM ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮೆಮೊರಿ ಆಂಡ್. ROM ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಶಾಶ್ವತ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುಂಡು.

=== ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನೊಲು ===

ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ (HDD), ಸಾಲಿಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಡ್ರೈವ್ (SSD), ಪೆನ್‌ಡ್ರೈವ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಮೊರಿ ಕಾರ್ಡ್ ಮುಂತಾದ ಸಾಧನೊಲೆಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸೊಲಿ.

=== ಪ್ರಿಂಟರ್ ===

ಪ್ರಿಂಟರ್ (Printer) ಒಂಜಿ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ದಾಖಲೆ, ಚಿತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕಾಗದೊಡು ಮುದ್ರಿಸೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು.

=== ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ===

ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ (Hardware) ಪಂಡ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಭೌತಿಕ ಭಾಗೊಲು. ಇವುಲೆನ್ ಕಣ್ಣ್‌ಡ್ ಲೆಪ್ಪೊಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಡ್ ಮುಟ್ಟೊಲಿ. ಮಾನಿಟರ್, ಕೀಬೋರ್ಡ್, ಮೌಸ್, CPU, ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ದ ಉದಾಹರಣೆಲು.

=== ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ===

ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (Software) ಪಂಡ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸೂಚನೆ ಕೊರಿಯುನ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಡತೊಲು. ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಲ್ಲಂದಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪುಜಿ.

ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಲೆನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ವಿಧಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸೊಲಿ.

* ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (System Software)
* ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (Application Software)

== ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ==

ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (Operating System) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕೊನ್ ನಿರ್ವಹಿಸುನ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್. ಉಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮೆಮೊರಿ, ಕಡತೊಲು, ಸಾಧನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ‌ಲೆನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸುಂಡು.

Windows, Linux, macOS ಬೊಕ್ಕ Unix ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಲೆನ ಉದಾಹರಣೆಲು.&lt;ref name=&quot;OpenStax&quot;&gt;{{cite web |title=Fundamental OS Concepts |url=https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/6-2-fundamental-os-concepts |publisher=OpenStax |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಹಂತೊಲೆಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.

# ಇನ್‌ಪುಟ್ (Input) – ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಪಡೆಯುಂಡು.
# ಸಂಸ್ಕರಣೆ (Processing) – ಪಡೆದ ಮಾಹಿತಿನ್ CPU ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
# ಔಟ್‌ಪುಟ್ (Output) – ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಆಂಡಿನ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಬಳಕೆದಾರಗ್ ತೋಜಾವುಂಡು.
# ಸಂಗ್ರಹಣೆ (Storage) – ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಉಪಯೋಗೊಲು ==

ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದುಂಡು.

=== ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜು ಬೊಕ್ಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಗತಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಆಸ್ಪತ್ರೆಲೆಡ್ ರೋಗಿಲೆನ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಲೆಡ್ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರ, ಖಾತೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಎಟಿಎಂ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ ===

ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ, ಸರಕು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರಾಟದ ಮಾಹಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಡ್ ಯಂತ್ರೊಲೆನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.

=== ವಿಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆ ===

ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಸಂಕೀರ್ಣ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಪ್ರಯೋಗದ ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಹವಾಮಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಸಂವಹನ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಇಮೇಲ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ, ವೀಡಿಯೊ ಕರೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ಮನರಂಜನೆ ===

ಚಲನಚಿತ್ರ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಸಂಗೀತ ಕೇಳುನ, ವೀಡಿಯೊ ಆಟೊಲು, ಚಿತ್ರ ಸಂಪಾದನೆ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿನ್ಯಾಸೊಲೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ===

ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಲೆಡ್ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಜನಗಣತಿ, ತೆರಿಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅರ್ಜಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

== ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ==

ಇಂಟರ್ನೆಟ್ (Internet) ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಾಲೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಗತಿಕ ಜಾಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಹುಡುಕಾಟ, ಇಮೇಲ್, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ದ ಬೆಳವಣಿಗೆದೊಟ್ಟುಗು ಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಹಿತಿನ್ ವೇಗವಾದ್ ಪಡೆಯುನ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಯಿಂಡ್. ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್.

== ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ==

ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (Cloud Computing) ಪಂಡ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಪಡೆಯುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸರ್ವರ್, ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ದೂರದ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರೊಲೆಡ್ ಪಡೆಯೊಲಿ.

ಗೂಗಲ್ ಡ್ರೈವ್, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಒನ್‌ಡ್ರೈವ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕ್ಲೌಡ್ ಸೇವೆಲು ಉಂದೆಗ್ ಉದಾಹರಣೆಲು.

== ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ==

ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (Artificial Intelligence - AI) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆಗ್ ಮಾನವನ ಕೆಲವು ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ಅನುಕರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಭಾಷಾ ಅನುವಾದ, ಚಿತ್ರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಧ್ವನಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ AI ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ. ಉಂದು ಮಾಹಿತಿದ ಮಾದರಿಲೆನ್ ಕಲ್ತ್ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಅಂದಾಜು ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಅನುಕೂಲೊಲು ==

* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಸ್ತ್ ವೇಗವಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಡಿಮೆ ಸಮಯೊಡು ಮಸ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸೊಲಿ.
* ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಲೆನ್ ನಿಖರವಾದ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.
* ಶಿಕ್ಷಣ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಜಗತ್ತಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪುಂಡು.
* ಕಚೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೆದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಸುಲಭ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಮನರಂಜನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸೃಜನಶೀಲ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.
* ಒಂದೇ ಸಮಯೊಡು ವಿವಿಧ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ‌ಲೆನ್ ಚಲಾಯಿಸೊಲಿ.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅನಾನುಕೂಲೊಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಬಳಕೆಡ್ ಅನೇಕ ಅನುಕೂಲೊಲು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಪಾಯೊಲು ಉಂಡು.

* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯ ಆಪುಂಡು. ಬ್ಯಾಟರಿ ಹೊಂದಿನ ಸಾಧನೊಲು ಕೆಲವು ಸಮಯೊ ಮುಟ್ಟ ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲ್ಲಂದಲಾ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ಮಸ್ತ್ ಸಮಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮುಂದು ಕುಲ್ಲುನದ್ ಕಣ್ಣ್ ಬೊಕ್ಕ ದೇಹದ ಆರೋಗ್ಯೊಗು ಸಮಸ್ಯೆ ಆಪುಂಡು.
* ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿದ ಕಳ್ಳತನ ಆಪುಂಡು.
* ವೈರಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಲ್‌ವೇರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮಾಹಿತಿ ನಾಶ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ತಪ್ಪಾದ ಮಾಹಿತಿ ನಮೂದಿಸಂಡ ತಪ್ಪಾದ ಫಲಿತಾಂಶ ಸಿಕ್ಕೊಲಿ.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣೊಲೆನ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಮಾನಸಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಲೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು.
* ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಂಚನೆದ ಅಪಾಯ ಉಂಡು.
* ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷೊದ ಕಾರಣ ಮಾಹಿತಿ ನಷ್ಟ ಆಪುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೈಬರ್ ಸುರಕ್ಷತೆ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನಾಗ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿದ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು. ಬಲವಾದ ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಡು. ಅಪರಿಚಿತ ಲಿಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡತೊಲೆನ್ ತೆರೆಯುನಾಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸೊಡು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ತಂತ್ರಾಂಶ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಡು. ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಬ್ಯಾಕಪ್ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಭವಿಷ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿರಂತರವಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್, ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್, ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಭವಿಷ್ಯದ ಗಣಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು.

ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (Quantum Computing) ಪಂಡ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವೊಲೆನ್ ಆಧರಿಸಿದ ಗಣಕ ವಿಧಾನ. ಉಂದು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ರೀತಿದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಪರಿಹರಿಸೆರೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಆದರೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇತ್ತೆಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತೊಡು ಉಂಡು.

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Basic desktop computer system.svg|ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು
Difference engine.JPG|ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್
Babbage Difference Engine (1).jpg|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್‌ದ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್
World's First Computer, the Electronic Numerical Integrator and Calculator (ENIAC).gif|ENIAC ಕಂಪ್ಯೂಟರ್
&lt;/gallery&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.computerhistory.org/ Computer History Museum]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Computer Wikimedia Commons – Computer]
* [https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ The Modern History of Computing]
* [https://openstax.org/books/introduction-computer-science OpenStax – Introduction to Computer Science]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

&lt;references/&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]
{{Reflist}}</text>
      <sha1>dq1cnif4cf40xjh94qvebqh48vab4w4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375106</id>
      <parentid>375105</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ವಿಧಕುಲು */</comment>
      <origin>375106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38127" sha1="73tek29zvbhly6sz5mqe6jzeeojnj5g" xml:space="preserve">[[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|thumb|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]
'''ಕಂಪ್ಯೂಟರ್''' ಒಂಜಿ ಇಲೆಕ್ಟಾನಿ‌ಕ್ ಯಂತ್ರ. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಮೂಲಕ ನಮಕ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಕೆಲಸಲೆನ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

== ವಿಧಕುಲು ==
* ಮೈನ್ ಪ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://publibz.boulder.ibm.com/zoslib/pdf/zosbasic.pdf |access-date=2019-12-07 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702062639/http://publibz.boulder.ibm.com/zoslib/pdf/zosbasic.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯ ಒಂಜೆ ಕಡೆತ್ ಇತುತು ಮಸ್ತ್ ಜನ ಬಳಕೆ ಮಾನಪುನಾ, ಪಾಂಡಾ ನಮ ಜನಗಣತಿತಂಚಿನ ಲೆಕ್ಕೋ ಲೇನ್ ನೆಟ್ಟ್ ಮಾನ್ಪುವೆರ್
* ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಒಂಜಿ ವಿಷಯೋನು ಮಾತ್ರ ತಿರುನತ್ ಕಮ್ಮಿ ಸಮಯೋಡು ಪಲಿತಾಂಶ ಕೊರ್ಪಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಪಂಡ ವಾತಾವರಣ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ರಾಕೆಟ್ ಪುಡಪಪುಣಾ.
* ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.&lt;ref&gt;http://wikieducator.org/History_of_Computer_Development_%26_Generation_of_Computer&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ಧೊನ್ ೧೬೧೩ ಡ್ &quot;ದ ಯಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗ್ಲೀನಿಂಗ್ಸ್&quot; ಪನ್ಪುನ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರಹಗಾರೆ &quot;ರಿಚರ್ಡ್ ಬ್ರ್ಯಟ್ ವಿಡ್ತ್&quot; ಬಳಕೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ಧೊದ ಅರ್ಥ &quot;ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್&quot; ಅಂಚ ಪಂಡ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಪಂಡ್ ದ್ ಅರ್ಥ. ಪಿರಾಕ್ ದ ಕಾಲೋಡ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪರೆ ಕಯ್ತಾ ಪತ್ತ್ ಬೆರೆಳ್ ನ್, ಕಲ್ಲ್ ನ್,ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಬಾರಿ ಕಷ್ಟ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಕ್ಕಾದೆ ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್, ಪ್ಯಾರೆಲಲ್ ಪುರ ಪೊಸ ಪೊಸ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಜನಕುಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಉಪಯೋಗ ಆವೋಂದುಂಡು. ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಲಿಮೆತ್ ಲಾ. ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಪಿತಾಮಹಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಆರ್ ೧೮೩೩ ಡ್ &quot;ಡಿಫ್ರೆಂಟ್ ಇಂಜಿನ್&quot; ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಸುರುತ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಡಿವ್ಹೆಸ್ &quot;ಅಬಕಾಸ್&quot;. ರೋಮನ್ ಅಬಕಾಸ್ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾಡ್ ೨೪೦೦ ಬಿ ಸಿ ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೋಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂನ್ಸಿಂಟ್ ಗ್ರೀಕ್ &quot;ಆಂಟಿಕ್ಯಾತೆರಾ ಮೆಸಿನಿಸಿಮ್&quot; ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೦ ದ್ ೧೦೦ ಮುಟ್ಡ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಪಿರಾವುದಾ ಅನಲಾಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.''ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್'' ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೋರ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಇತ್ತೆ ನಮ &quot;Parallel Computing&quot; ಬುಕ್ಕೊ &quot;Cloud Computing&quot; ದಡೆ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತ್ ದ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದ ಪಿತಾಮಹ ಚಾ‍ರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್. ಆರ್ ಸುರುಕ್ &quot;ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಡಿವೈಸ್&quot; ನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತೆರ್, ಅವ್ವು ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ರೂಮ್ ಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಅವ್ವು ನಮ್ಮ ಕಯ್ಟ್ ಪತ್ತ್ ನಾತ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆತ್ಂಡ್. ವಿಶ್ವೊಡೆ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ಡ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತಗ್]] ಮಾನ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ ವುಂಡು. ಅಯಿಟ್ಲಾ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ದ ಐಟಿ ಕಂಪನಿ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ಡ್ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡುಂಡು. ಇ ಸಾಫ್ಡ್ ವೇರ್ ದೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅಭಿವ್ರಧ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಉಂದು [[ಭಾರತ]] ಹೆಮ್ಮ ಮಲ್ಪುನ.
==ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು==
* ಮೊನಿಟರ್
* ಸಿ.ಪಿ.ಯು
* ಮೌಸ್
* ಕೀ ಬೋರ್ಡು(ಕೀಲಿಮಣೆ)
== ಉಪಯೋಗ ==
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮನುಷ್ಯನೆರ್ದ್ಲಾ ಮಸ್ತ್ ಬೇಗ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡ್.
* ಕಡಿಮೆ ಸಮಯೊಡು ಮಸ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ ಮನುಷ್ಯನೆರ್ದ್ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಜಾಸ್ತಿ.
* ಮಸ್ತ್ ಜನ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆನ್ ಒಂಜೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಒಂಜಿ ನಿಮಿಷೊಡು ಸಾವಿರ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆಗ್ಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
* ಜೋಕ್ಲೆಗ್,ಯೇರೆಗಾಂಡಲಾ ದಾದಂಡಲಾ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿಂಡಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಡ್ ನಾಡ್ವೆರ್.
* ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಕ್ಕುಲುಲಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ.
* ದೇಶೋದ ಅಭಿವ್ರಧ್ಧಿಲಾ ಆವೋಂದುಂಡು.
* ಒರಿಯರ್ದ್ ಒರಿ ವಿಚಾರ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.byte-notes.com/uses-computers-various-fields |access-date=2016-06-10 |archive-date=2016-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609033713/http://www.byte-notes.com/uses-computers-various-fields |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಸಮಸ್ಯೆ ==
* ಕರೆಂಟ್ ಇತ್ತ್ಂಡಾ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನ.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ ತಪ್ಪು ಬೇಲೆಗ್ಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ, ಎಡ್ಡೆ ಬೇಲೆಗ್ಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸೊಲಿ.
* ಉಪಯೋಗಿಸುನಾಯೆ ತಪ್ಪು ಲೆಕ್ಕ ಕೊರಿಯೆಂಡಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲಾ ತಪ್ಪು ಉತ್ತರ ಕೊರಪುಂಡು.
* ದುರುಪಯೋಗಲಾ ಉಂಡು.


=== ಅಬಾಕಸ್ ===

ಅಬಾಕಸ್ (Abacus) ಒಂಜಿ ಪುರಾತನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಸಾಧನ. ಇಂದ್ ಮಣಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಡ್ಡಿಲೆನ ಸಹಾಯೊಡು ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾತನ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ನಾಗರಿಕತೆಲೆಡ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಸಾಧನೊಲು ಬಳಕೆ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್.

=== ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ===

[[File:Difference engine.JPG|thumb|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತಿನ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್]]

ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್ (Charles Babbage) ಒಂಜಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಬೊಕ್ಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ. ಆರೆನ್ ಆಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪಿತಾಮಹ ಪನ್ಪೆರ್. ಆರ್ 1822ಡ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್ (Difference Engine) ಪನ್ಪುನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಯಂತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ನಂತರ 1830ರ ದಶಕೊಡು ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್ (Analytical Engine) ಪನ್ಪುನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶದ ಗಣಕಯಂತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.

ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್‌ಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಬೊಕ್ಕ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಪಡೆಯುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದೆಡ್ ಆಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವೊಲು ಕಂಡುಬರ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;CHM&quot;&gt;{{cite web |title=The Engines |url=https://www.computerhistory.org/babbage/engines |publisher=Computer History Museum |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=== ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ ===

ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್ (Ada Lovelace) ಗಣಿತಜ್ಞೆ ಬೊಕ್ಕ ಬರಹಗಾರ್ತಿ. ಆರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್‌ದ ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್ ಇಂಜಿನ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. 1843ಡ್ ಆ ಯಂತ್ರೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಲೇಖನೊಡು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಕ್ರಮೊಲೆನ ವಿವರಣೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಆರಂಭಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವೊಂದುಂಡು.&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;&gt;{{cite web |title=The Modern History of Computing |url=https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ |publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=== ಆಧುನಿಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

20ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆದೊಟ್ಟುಗು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆ ಆಂಡ್. ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್.

ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) ಒಂಜಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆರಂಭಿಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದು 1940ರ ದಶಕೊಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಂಡ್. ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್, ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಸಣ್ಣದ್, ವೇಗವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚೊಡು ಲಭ್ಯ ಮಲ್ಪುನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;{{cite web |title=Computer Generations |url=https://columbia.edu/cu/computinghistory/generations.html |publisher=Columbia University |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ವಿಧಕುಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಅಯಿತ ಗಾತ್ರ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಬಳಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಆಧಾರೊಡು ವಿವಿಧ ವಿಧಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸೊಲಿ.

=== ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===
[[File:Cray2.jpg|thumb|ಸುಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ – ಕ್ರೇ-2]]

ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Supercomputer) ಮಸ್ತ್ ವೇಗವಾದ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದೆನ್ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆ, ಅಣು ವಿಜ್ಞಾನ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಕೀರ್ಣ ಗಣಿತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Mainframe Computer) ಒಂಜಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಉಂದೆನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆ ಬೊಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನರ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯವಹಾರೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಿಸೆರೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Minicomputer) ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಿಂತ ಸಣ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಪಿರಾಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಇವುಲೆನ ಬಳಕೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಈ ವರ್ಗದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಸ್ಥಾನೊನ್ ಆಧುನಿಕ ಸರ್ವರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲು ಪಡೆದುಕೊಂಡುಂಡು.

=== ಮೈಕ್ರೋ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ಮೈಕ್ರೋ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Microcomputer) ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಆಧಾರಿತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಗಣಕ ಸಾಧನೊಲು ಈ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ===

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ (Personal Computer) ಒಂಜಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಬರವಣಿಗೆ, ಅಧ್ಯಯನ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ, ಆಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಚೇರಿದ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಉಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ತಲೆಮಾರುಲು ==

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆದ ಆಧಾರೊಡು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಐದು ತಲೆಮಾರುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸಾವೊಂದುಂಡು.

=== ಮೊದಲನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಮೊದಲನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್ (Vacuum Tube) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲು ಗಾತ್ರೊಡು ದೊಡ್ಡದ್, ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಖ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ ಅಧಿಕ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ENIAC ಈ ಕಾಲೊದ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.

=== ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ (Transistor) ಬಳಕೆ ಆಂಡ್. ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಟ್ಯೂಬ್‌ಲೆಗಿಂತ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಣ್ಣದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಾರಣ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಗಾತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ ಆಂಡ್.

=== ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ (Integrated Circuit - IC) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ಸಣ್ಣ ಚಿಪ್‌ಡ್ ಅನೇಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಘಟಕೊಲೆನ್ ಸೇರಿಸುನ ಮೂಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿಂಡ್.

=== ನಾಲನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ನಾಲನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ (Microprocessor) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುಂಡು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಧುನಿಕ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಈ ಕಾಲೊಡು ಆಂಡ್.

=== ಐನನೇ ತಲೆಮಾರು ===

ಐದನೇ ತಲೆಮಾರುದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಲೆಡ್ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (Artificial Intelligence), ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ (Parallel Processing), ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) ಬೊಕ್ಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮುಂತಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಲೆಗ್ ಮಹತ್ವ ಕೊರಿಯೆರ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ನಿರಂತರವಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;/&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರಿಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿವಿಧ ಭೌತಿಕ ಭಾಗೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು.

=== ಮಾನಿಟರ್ ===

ಮಾನಿಟರ್ (Monitor) ಒಂಜಿ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಆಂಡಿನ ಮಾಹಿತಿ, ಚಿತ್ರ, ಅಕ್ಷರ ಬೊಕ್ಕ ವೀಡಿಯೊಲೆನ್ ಪರದೆಡ್ ತೋಜಾವುಂಡು.

=== ಸಿ.ಪಿ.ಯು ===

ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಕರಣ ಘಟಕ (Central Processing Unit - CPU) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಕರಣ ಘಟಕ. ಉಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಕಾರ್ಯಗತ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಿಸುಂಡು.

=== ಕೀಬೋರ್ಡ್ ===

ಕೀಬೋರ್ಡ್ (Keyboard) ಒಂಜಿ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಅಕ್ಷರ, ಸಂಖ್ಯೆ, ಚಿಹ್ನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗ್ ನಮೂದಿಸೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮೌಸ್ ===

ಮೌಸ್ (Mouse) ಒಂಜಿ ಪಾಯಿಂಟಿಂಗ್ ಸಾಧನ. ಪರದೆಡ್ ಕರ್ಸರ್‌ನ್ ಚಲಾಯಿಸೆರೆ, ಕಡತೊಲೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿವಿಧ ಆಜ್ಞೆಲೆನ್ ನೀಡೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ ===

ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ (Motherboard) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಬೋರ್ಡ್. CPU, ಮೆಮೊರಿ, ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಘಟಕೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು.

=== ಮೆಮೊರಿ ===

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸೆರೆ ಮೆಮೊರಿ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. RAM ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮೆಮೊರಿ ಆಂಡ್. ROM ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಶಾಶ್ವತ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುಂಡು.

=== ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನೊಲು ===

ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ (HDD), ಸಾಲಿಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಡ್ರೈವ್ (SSD), ಪೆನ್‌ಡ್ರೈವ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಮೊರಿ ಕಾರ್ಡ್ ಮುಂತಾದ ಸಾಧನೊಲೆಡ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸೊಲಿ.

=== ಪ್ರಿಂಟರ್ ===

ಪ್ರಿಂಟರ್ (Printer) ಒಂಜಿ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ಸಾಧನ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ದಾಖಲೆ, ಚಿತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕಾಗದೊಡು ಮುದ್ರಿಸೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು.

=== ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ===

ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ (Hardware) ಪಂಡ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಭೌತಿಕ ಭಾಗೊಲು. ಇವುಲೆನ್ ಕಣ್ಣ್‌ಡ್ ಲೆಪ್ಪೊಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಡ್ ಮುಟ್ಟೊಲಿ. ಮಾನಿಟರ್, ಕೀಬೋರ್ಡ್, ಮೌಸ್, CPU, ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ದ ಉದಾಹರಣೆಲು.

=== ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ===

ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (Software) ಪಂಡ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸೂಚನೆ ಕೊರಿಯುನ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಡತೊಲು. ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಲ್ಲಂದಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪುಜಿ.

ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಲೆನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ವಿಧಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸೊಲಿ.

* ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (System Software)
* ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (Application Software)

== ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ==

ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (Operating System) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕೊನ್ ನಿರ್ವಹಿಸುನ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್. ಉಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮೆಮೊರಿ, ಕಡತೊಲು, ಸಾಧನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ‌ಲೆನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸುಂಡು.

Windows, Linux, macOS ಬೊಕ್ಕ Unix ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಲೆನ ಉದಾಹರಣೆಲು.&lt;ref name=&quot;OpenStax&quot;&gt;{{cite web |title=Fundamental OS Concepts |url=https://openstax.org/books/introduction-computer-science/pages/6-2-fundamental-os-concepts |publisher=OpenStax |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಹಂತೊಲೆಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.

# ಇನ್‌ಪುಟ್ (Input) – ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಪಡೆಯುಂಡು.
# ಸಂಸ್ಕರಣೆ (Processing) – ಪಡೆದ ಮಾಹಿತಿನ್ CPU ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
# ಔಟ್‌ಪುಟ್ (Output) – ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಆಂಡಿನ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಬಳಕೆದಾರಗ್ ತೋಜಾವುಂಡು.
# ಸಂಗ್ರಹಣೆ (Storage) – ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಉಪಯೋಗೊಲು ==

ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದುಂಡು.

=== ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜು ಬೊಕ್ಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಗತಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಆಸ್ಪತ್ರೆಲೆಡ್ ರೋಗಿಲೆನ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಲೆಡ್ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರ, ಖಾತೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಎಟಿಎಂ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ ===

ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ, ಸರಕು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರಾಟದ ಮಾಹಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಡ್ ಯಂತ್ರೊಲೆನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.

=== ವಿಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆ ===

ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಸಂಕೀರ್ಣ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಪ್ರಯೋಗದ ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಹವಾಮಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಸಂವಹನ ಕ್ಷೇತ್ರ ===

ಇಮೇಲ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ, ವೀಡಿಯೊ ಕರೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

=== ಮನರಂಜನೆ ===

ಚಲನಚಿತ್ರ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಸಂಗೀತ ಕೇಳುನ, ವೀಡಿಯೊ ಆಟೊಲು, ಚಿತ್ರ ಸಂಪಾದನೆ ಬೊಕ್ಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿನ್ಯಾಸೊಲೆಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ===

ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಲೆಡ್ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಜನಗಣತಿ, ತೆರಿಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅರ್ಜಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲೆಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

== ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ==

ಇಂಟರ್ನೆಟ್ (Internet) ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಾಲೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಗತಿಕ ಜಾಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಹುಡುಕಾಟ, ಇಮೇಲ್, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೊಲಿ.

ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ದ ಬೆಳವಣಿಗೆದೊಟ್ಟುಗು ಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಹಿತಿನ್ ವೇಗವಾದ್ ಪಡೆಯುನ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಯಿಂಡ್. ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್.

== ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ==

ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (Cloud Computing) ಪಂಡ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಪಡೆಯುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸರ್ವರ್, ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ದೂರದ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರೊಲೆಡ್ ಪಡೆಯೊಲಿ.

ಗೂಗಲ್ ಡ್ರೈವ್, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಒನ್‌ಡ್ರೈವ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕ್ಲೌಡ್ ಸೇವೆಲು ಉಂದೆಗ್ ಉದಾಹರಣೆಲು.

== ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ==

ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (Artificial Intelligence - AI) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆಗ್ ಮಾನವನ ಕೆಲವು ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ಅನುಕರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಭಾಷಾ ಅನುವಾದ, ಚಿತ್ರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಧ್ವನಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ AI ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.

ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ. ಉಂದು ಮಾಹಿತಿದ ಮಾದರಿಲೆನ್ ಕಲ್ತ್ ಫಲಿತಾಂಶೊನ್ ಅಂದಾಜು ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಅನುಕೂಲೊಲು ==

* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಸ್ತ್ ವೇಗವಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಕಡಿಮೆ ಸಮಯೊಡು ಮಸ್ತ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸೊಲಿ.
* ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಲೆನ್ ನಿಖರವಾದ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.
* ಶಿಕ್ಷಣ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಜಗತ್ತಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪುಂಡು.
* ಕಚೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೆದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಸುಲಭ ಮಲ್ಪುಂಡು.
* ಮನರಂಜನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸೃಜನಶೀಲ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.
* ಒಂದೇ ಸಮಯೊಡು ವಿವಿಧ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ‌ಲೆನ್ ಚಲಾಯಿಸೊಲಿ.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅನಾನುಕೂಲೊಲು ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಬಳಕೆಡ್ ಅನೇಕ ಅನುಕೂಲೊಲು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಪಾಯೊಲು ಉಂಡು.

* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯ ಆಪುಂಡು. ಬ್ಯಾಟರಿ ಹೊಂದಿನ ಸಾಧನೊಲು ಕೆಲವು ಸಮಯೊ ಮುಟ್ಟ ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲ್ಲಂದಲಾ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ಮಸ್ತ್ ಸಮಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮುಂದು ಕುಲ್ಲುನದ್ ಕಣ್ಣ್ ಬೊಕ್ಕ ದೇಹದ ಆರೋಗ್ಯೊಗು ಸಮಸ್ಯೆ ಆಪುಂಡು.
* ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿದ ಕಳ್ಳತನ ಆಪುಂಡು.
* ವೈರಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಲ್‌ವೇರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮಾಹಿತಿ ನಾಶ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ತಪ್ಪಾದ ಮಾಹಿತಿ ನಮೂದಿಸಂಡ ತಪ್ಪಾದ ಫಲಿತಾಂಶ ಸಿಕ್ಕೊಲಿ.
* ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣೊಲೆನ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಮಾನಸಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಲೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು.
* ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಂಚನೆದ ಅಪಾಯ ಉಂಡು.
* ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷೊದ ಕಾರಣ ಮಾಹಿತಿ ನಷ್ಟ ಆಪುಂಡು.

== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೈಬರ್ ಸುರಕ್ಷತೆ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನಾಗ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿದ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು. ಬಲವಾದ ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಡು. ಅಪರಿಚಿತ ಲಿಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡತೊಲೆನ್ ತೆರೆಯುನಾಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸೊಡು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಡ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ತಂತ್ರಾಂಶ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಡು. ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಬ್ಯಾಕಪ್ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಭವಿಷ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ==

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿರಂತರವಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್, ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್, ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಭವಿಷ್ಯದ ಗಣಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು.

ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ (Quantum Computing) ಪಂಡ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವೊಲೆನ್ ಆಧರಿಸಿದ ಗಣಕ ವಿಧಾನ. ಉಂದು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ರೀತಿದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಪರಿಹರಿಸೆರೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಆದರೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇತ್ತೆಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತೊಡು ಉಂಡು.

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Basic desktop computer system.svg|ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೊಲು
Difference engine.JPG|ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್
Babbage Difference Engine (1).jpg|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬೇಜ್‌ದ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಜಿನ್
World's First Computer, the Electronic Numerical Integrator and Calculator (ENIAC).gif|ENIAC ಕಂಪ್ಯೂಟರ್
&lt;/gallery&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.computerhistory.org/ Computer History Museum]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Computer Wikimedia Commons – Computer]
* [https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ The Modern History of Computing]
* [https://openstax.org/books/introduction-computer-science OpenStax – Introduction to Computer Science]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

&lt;references/&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]
{{Reflist}}</text>
      <sha1>73tek29zvbhly6sz5mqe6jzeeojnj5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕುರಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4077</id>
    <revision>
      <id>375083</id>
      <parentid>354516</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <origin>375083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16047" sha1="r3nsfn11fez0r6qvo6wh13fjfmxagh7" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

==ಕುರಿತ ತೆನಸ್==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

==ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

==ಗಾದೆಲು==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ


== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಹುಲ್ಲು, ಎಲೆ, ಮರದ ಕೊಂಬೆ, ಗಿಡದ ಚಿಗುರು, ಪೊದೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಎಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ಮತ್ತೆ ಬಾಯಿಗ್ ತಂದು ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಹೆಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಗಂಡು ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ತಾಯಿ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>r3nsfn11fez0r6qvo6wh13fjfmxagh7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375085</id>
      <parentid>375083</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕುರಿತ ತೆನಸ್ */</comment>
      <origin>375085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16053" sha1="o8jh39zopo7ik428ctfn082v66n6g35" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

==ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

==ಗಾದೆಲು==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ


== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಹುಲ್ಲು, ಎಲೆ, ಮರದ ಕೊಂಬೆ, ಗಿಡದ ಚಿಗುರು, ಪೊದೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಎಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ಮತ್ತೆ ಬಾಯಿಗ್ ತಂದು ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಹೆಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಗಂಡು ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ತಾಯಿ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>o8jh39zopo7ik428ctfn082v66n6g35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375086</id>
      <parentid>375085</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ */</comment>
      <origin>375086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16060" sha1="c2px7ur0kyr8yahsnmhdvgx29abq2rk" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''
==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

==ಗಾದೆಲು==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ


== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಹುಲ್ಲು, ಎಲೆ, ಮರದ ಕೊಂಬೆ, ಗಿಡದ ಚಿಗುರು, ಪೊದೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಎಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ಮತ್ತೆ ಬಾಯಿಗ್ ತಂದು ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಹೆಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಗಂಡು ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ತಾಯಿ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>c2px7ur0kyr8yahsnmhdvgx29abq2rk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375087</id>
      <parentid>375086</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕುರಿತ ತೆನಸ್ */</comment>
      <origin>375087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16059" sha1="0d30j8sbi7v8qkqnsx2b7uc82fc5pgc" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

==ಗಾದೆಲು==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ


== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಹುಲ್ಲು, ಎಲೆ, ಮರದ ಕೊಂಬೆ, ಗಿಡದ ಚಿಗುರು, ಪೊದೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಎಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ಮತ್ತೆ ಬಾಯಿಗ್ ತಂದು ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಹೆಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಗಂಡು ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ತಾಯಿ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>0d30j8sbi7v8qkqnsx2b7uc82fc5pgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375088</id>
      <parentid>375087</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಗಾದೆಲು */</comment>
      <origin>375088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16064" sha1="khs4bnzcf1c6bl8a3z62jze7tcrzdsw" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಹುಲ್ಲು, ಎಲೆ, ಮರದ ಕೊಂಬೆ, ಗಿಡದ ಚಿಗುರು, ಪೊದೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಎಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ಮತ್ತೆ ಬಾಯಿಗ್ ತಂದು ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಹೆಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಗಂಡು ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ತಾಯಿ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>khs4bnzcf1c6bl8a3z62jze7tcrzdsw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375089</id>
      <parentid>375088</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ */</comment>
      <origin>375089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16040" sha1="f488dbyyaw4keyovwmctr1fyxqdlzfm" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಹೆಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಗಂಡು ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ತಾಯಿ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>f488dbyyaw4keyovwmctr1fyxqdlzfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375092</id>
      <parentid>375089</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ */</comment>
      <origin>375092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16046" sha1="cohkwuokjwpzyoki6c6pxxx7ijw5pdh" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== '''ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ '''==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಪೊಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>cohkwuokjwpzyoki6c6pxxx7ijw5pdh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375093</id>
      <parentid>375092</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು */</comment>
      <origin>375093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16052" sha1="jiawca48961721o04x34uzmz5hh348d" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== '''ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ '''==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಪೊಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು''' ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>jiawca48961721o04x34uzmz5hh348d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375094</id>
      <parentid>375093</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ */</comment>
      <origin>375094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16058" sha1="3ot7updspm3u9txq6nvt3jzoamind26" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== '''ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ '''==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಪೊಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು''' ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== '''ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ''' ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>3ot7updspm3u9txq6nvt3jzoamind26</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375095</id>
      <parentid>375094</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ */</comment>
      <origin>375095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16064" sha1="s3clqu1j4um37flrsvahbjzltgu93ra" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== '''ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ '''==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಪೊಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು''' ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== '''ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ''' ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== '''ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ '''==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>s3clqu1j4um37flrsvahbjzltgu93ra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375096</id>
      <parentid>375095</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ */</comment>
      <origin>375096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16070" sha1="2csbfqs93nxxoj19j1lsho59gvnnipg" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== '''ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ '''==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಪೊಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು''' ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== '''ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ''' ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== '''ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ '''==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== '''ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ''' ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>2csbfqs93nxxoj19j1lsho59gvnnipg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375097</id>
      <parentid>375096</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ */</comment>
      <origin>375097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16076" sha1="1m49h8pg7lgdsi7pk2extyvp7ey4h6f" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== '''ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ '''==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಪೊಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು''' ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== '''ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ''' ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== '''ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ '''==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== '''ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ''' ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ''' ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ ==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>1m49h8pg7lgdsi7pk2extyvp7ey4h6f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375098</id>
      <parentid>375097</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ */</comment>
      <origin>375098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16082" sha1="hkq890y429dtwf1hwmurkreccvljoax" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== '''ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ '''==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಪೊಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು''' ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== '''ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ''' ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== '''ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ '''==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== '''ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ''' ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ''' ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== '''ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ '''==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

== ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>hkq890y429dtwf1hwmurkreccvljoax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375099</id>
      <parentid>375098</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು */</comment>
      <origin>375099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16088" sha1="0dj6d6jdj2m2tms67fx9659favdwtkb" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== '''ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ '''==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಪೊಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು''' ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== '''ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ''' ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== '''ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ '''==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== '''ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ''' ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ''' ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== '''ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ '''==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

==''' ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು''' ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>0dj6d6jdj2m2tms67fx9659favdwtkb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375100</id>
      <parentid>375099</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಗ್ಯಾಲರಿ */</comment>
      <origin>375100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16094" sha1="r0emf8df05x6qc1act18om0qxvq88zj" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== '''ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ '''==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಪೊಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು''' ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== '''ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ''' ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== '''ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ '''==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== '''ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ''' ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ''' ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== '''ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ '''==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

==''' ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು''' ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== '''ಗ್ಯಾಲರಿ '''==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>r0emf8df05x6qc1act18om0qxvq88zj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375101</id>
      <parentid>375100</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಉಲ್ಲೇಕೊಲು */</comment>
      <origin>375101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16100" sha1="1i2n530q7vdcxbekzyyce6h8br2puss" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== '''ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ '''==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಪೊಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು''' ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== '''ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ''' ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== '''ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ '''==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== '''ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ''' ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ''' ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== '''ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ '''==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

==''' ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು''' ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== '''ಗ್ಯಾಲರಿ '''==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== '''ಉಲ್ಲೇಕೊಲು''' ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>1i2n530q7vdcxbekzyyce6h8br2puss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375102</id>
      <parentid>375101</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VAISHNU</username>
        <id>6130</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು */</comment>
      <origin>375102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16107" sha1="k3kg83mesopmz5w6z3ppl21nf598no4" xml:space="preserve">[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|ಕುರಿ]]
'''ಕುರಿ''' ಒಂಜಿ ಸಾಂಕುನ ಮುರ್ಗೊ. ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್]] sheep&lt;ref&gt;[[:en:Sheep]]&lt;/ref&gt; ಪನ್ಪಿನ ಈ ಮುರ್ಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ 'Ovis aries'. ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ [[ತುಳು ಜಾನಪದೊ|ಏಡ್ದಲೆಕ್ಕ]] ಉಂಡು.

=='''ಕುರಿತ ತೆನಸ್'''==
ಕುರಿ ಕಾಟ್ ತಪ್ಪು ತಿನ್ಪುನ ಮುರ್ಗೊ. ಪಜಿರ್, ದೈ, ಮರತ ತಪ್ಪು ಕುರಿತ ತೆನಸ್. ಕುರಿತ ಮಾಸ ನರಮಾನಿಲ್ ಗಳಸುನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಸಾಂಕುದ್ ಅಯಿತ ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ದಪ್ಪ ಮೈಕೂಜಲ್ಡ್ ಶಾಲ್, ಕಂಬೊಲಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರಿತ ತರೆಕೊಂಬು ಗಟ್ಟಿದವು.

=='''ಕುರಿತ ಬಣ್ಣೊ'''==
ಕುರಿತ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಕಂದು, ಕಪ್ಪು, ಬೊಲ್ದು, ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಡ್ ಕುರಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲೊಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಕುತ್ತಿಪೂಜೆಗ್ ಕುರಿನ ಕಡ್ಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು.

=='''ಗಾದೆಲು'''==
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುಡು ಏಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡೇ,
* ಕುರಿತ್ತ ಪುಂಡುನು ಕುದ್ಕೆ ಕಾತಿಲೆಕ್ಕ

== '''ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ'''==

ಆಡುಲು ನರಮಾಣಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಮಾನವಕುಲು ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯಗ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲು ಅವೆನ್ ಸಾಕೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷೊದ ದುಂಬು ಆಡುಲೆನ ಸಾಕಣೆ ಸುರು  ಆಯಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.

ಕಾಡ್ ಆಡು (Bezoar goat) ಇನಿತ ಸಾಕುನ ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವಜ ಪನ್ಪಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಡುಲು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |title=Goats |url=https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-11-09}}&lt;/ref&gt;

=='''ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು''' ==

ಆಡು ಒಂಜಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಇತ್ತೆದ ಆಡುಲೆನ ಮೈಕಟ್ಟು, ತೂಕ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರ ಜಾತಿಗ್ ತಕ್ಕಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು. ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೂದಲುಡ್ ಆವೃತ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ತಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎರಡು ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಕಾಲುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು. ಇವುಲೆನ ಕಣ್ಣ್ ವಿಶೇಷ ಆಕಾರೊದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆನ್ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು. ಆಡುಲೆನ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಿಸುನ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಳುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉತ್ತಮ ಆಪುಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಮೈ ಬಣ್ಣ ಬೊಲ್ದು, ಕಪ್ಪು, ಕಂದು, ಬೂದು ಬೊಕ್ಕ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.

== '''ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ''' ==

ಆಡುಲು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಂತಿ, ಇರೆ, ಮರತ ಕೊಂಬೆ, ದೈತ ಚಿಗುರು, ಬಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಸಸ್ಯಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಆಡುಲು ಮರದ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ  ಉಂಡು.

ಆಡುಲೆನ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇವು ಮೆಲುಕು ಪಾಡುನ ಪ್ರಾಣಿಲು (Ruminants). ತಿಂದಿನ ಆಹಾರೊನು ನನೊರ ಬಾಯಿಗ್ ಕನತ್ ಮೆಲುಕು ಪಾರ್ದ್ ಜೀರ್ಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.

== '''ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ '''==

ಆಡುಲು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಪೊಣ್ಣು ಆಡುನು ಆಡು ಪನ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ಆಡುನು ಹೋತ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಡುಲೆನ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಮಾರು 150 ದಿನೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.

ಒಂಜಿ ಬಾರಿಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಥವಾ ರಡ್ಡ್ ಮರಿಲು ಪಿರವುಂಡು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಜಿ ಮರಿಲುಲಾ ಪಿರವುಂಡು. ಪಿರದ ಮರಿನ ಆಡುನು ಮರಿ (Kid) ಪನ್ಪೆರ್. ಮರಿಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮರಿಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆಡುಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲು''' ==

ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುಲೆನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶೊದ ಹವಾಮಾನ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಕುನ ಉದ್ದೇಶೊಗು ತಕ್ಕಾದ್ ಇವುಲೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.

=== ಜಮುನಾಪಾರಿ ===

ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamunapari) ಭಾರತೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಇವುಲೆನ ದೇಹ ದೊಡ್ಡದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿವಿಲು ಉದ್ದ ಆಂಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.

=== ಬೀಟಲ್ ===

ಬೀಟಲ್ (Beetal) ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ===

ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ (Black Bengal) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಮಾಂಸ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತೊಗಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಂಡ್.

=== ಬೋಯರ್ ===

ಬೋಯರ್ (Boer) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಸಾಕುವೆರ್.

=== ಸಿರೋಹಿ ===

ಸಿರೋಹಿ (Sirohi) ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡು ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿ ಬಿಸಿ ಹವಾಮಾನೊಗು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ್ ಬದ್ಕುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದ್ದ್ ಉಂಡು.

=== ಮಲಬಾರಿ ===

ಮಲಬಾರಿ (Malabari) ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಆಡು ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕಲ್ಪುನ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿನ್ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಅಂಗೋರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ===

ಅಂಗೋರಾ (Angora) ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ (Mohair) ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ (Cashmere) ಆಡುಲೆನ ಮೃದು ಒಳಕೂದಲುಡ್ದ್ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ನಾರು ಪಡೆಯುವೆರ್.

== '''ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ''' ==

ಭಾರತೊಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೃಷಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಆಡುಲೆನ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಸಣ್ಣ ರೈತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪುನ ಕುಟುಂಬೊಕುಲೆಗ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಒಂಜಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಆಪುಂಡು.

ಭಾರತೊಡು ಜಮುನಾಪಾರಿ, ಬೀಟಲ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಸಿರೋಹಿ, ಬರ್ಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಬಾರಿ ಮುಂತಾದ ಜಾತಿಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪುಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆಗ್ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಸುರಕ್ಷಿತ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;FAO&quot;/&gt;

== '''ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡು ಸಾಕಣೆ '''==

ತುಳುನಾಡುಡು ಆಡುಲೆನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಕುವೆರ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬೊಕುಲು ಆಡುಲೆನ್ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಸಾಕುವೆರ್.

ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆಡುಲೆನ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವುಂಡು.

== '''ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ''' ==

ಆಡುಲು ಮಾನವಕುಲೆಗ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.

=== ಪಾಲ್ ===

ಆಡುದ ಪಾಲ್ ಆಹಾರದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಇಂದ್ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಮಾಂಸ ===

ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಆಡುದ ಮಾಂಸ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆಂಡ್ ಉಂಡು.

=== ತೊಗಲ್ ===

ಆಡುದ ತೊಗಲ್ದ್ ಚಪ್ಪಲಿ, ಚೀಲ ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ನಾರು ===

ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಆಡುಲೆನ ಕೂದಲುಡ್ದ್ ಮೊಹೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಶ್ಮೀರ್ ನಾರು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇವುಲೆನ್ ಬಟ್ಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ತಯಾರಿಸೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

=== ಗೊಬ್ಬರ ===

ಆಡುಲೆನ ಸಗಣಿ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಇಂದ್ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

== '''ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರೈಕೆ''' ==

ಆಡುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಲನೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ಇವುಲೆಗ್ ಕಾಲಕಾಲೊಗು ಲಸಿಕೆಲು ಕೊರೊಡು. ಪರಾವಲಂಬಿ ಹುಳುದ ಸೋಂಕು ಬೊಕ್ಕ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ತಡೆಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯೊಡು.

ಆಡುಲೆನ್ ಮಳೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಳಿರ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಡ್ ದೀಪೊಡು. ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಕಂಡುಬಂದ್‌ದ್ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊರೊಡು.

== '''ಪರಿಸರೊಡು ಆಡುಲೆನ ಪಾತ್ರ '''==

ಆಡುಲು ಪರಿಸರೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು. ಇವು ಗಿಡಲೆನ ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರವುಂಡು. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಡ್ ಮೇಯಿಸಿದ್ ಸಾಕಿದ್‌ದ್ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೆರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.

ಆದರೆ ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊದ ನಾಶಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಆದುದರಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಡ್ ಆಡು ಸಾಕಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು.

==''' ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು''' ==

* [[ಕುರಿ]]
* [[ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ]]
* [[ಸಸ್ತನಿಗಳು]]
* [[ಕೃಷಿ]]

== '''ಗ್ಯಾಲರಿ '''==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Domestic Goat.jpg|ಸಾಕು ಆಡು
Black Bengal goat image.jpg|ಬ್ಲಾಕ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಆಡು
Boer Goat (49944899088).jpg|ಬೋಯರ್ ಆಡು
A goat in Tibet 01.jpg|ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಆಡು
A herd of goats crossing river, Dooru Shahabad, Kashmir.jpg|ಆಡುಲೆನ ಹಿಂಡು
Cabra amamantando.jpg|ಮರಿಗ್ ಪಾಲ್ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ತಾಯಿ ಆಡು
Dwarf he-goat and kid J1.jpg|ಆಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಮರಿ
Decorated Goat.jpg|ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಆಡು
&lt;/gallery&gt;

== '''ಉಲ್ಲೇಕೊಲು''' ==
&lt;references/&gt;
{{Reflist}}
[[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಆಡುಲು]]

== ''' ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು '''==

* [https://www.fao.org/livestock-systems/global-distributions/goats/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ – ಆಡು ಸಾಕಣೆ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Goats ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್ – ಆಡುಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲು]
* [https://animaldiversity.org/accounts/Capra_hircus/ Animal Diversity Web – Domestic Goat]</text>
      <sha1>k3kg83mesopmz5w6z3ppl21nf598no4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಲಚಕ್ರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6047</id>
    <revision>
      <id>375047</id>
      <parentid>350754</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <origin>375047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21688" sha1="1etdjg5yueyhi3kt1be7vcijiq1wxo4" xml:space="preserve">{{unreferenced}}
ನೀರು  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ್ಕlಲ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರು ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತೊದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ನಿಶ್ಚಲವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರು ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರು  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮೋಡವಾಪುಂಡು. ಮೋಡೊಲು ತಂಡಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರು ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ ನೀರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಙಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ದ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರು, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರು ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರು ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>1etdjg5yueyhi3kt1be7vcijiq1wxo4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375048</id>
      <parentid>375047</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <origin>375048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21659" sha1="o7ydxso9xoo0wmcuvz0nx1glnyag922" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರು  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮೋಡವಾಪುಂಡು. ಮೋಡೊಲು ತಂಡಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರು ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ ನೀರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಙಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ದ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರು, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರು ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರು ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>o7ydxso9xoo0wmcuvz0nx1glnyag922</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375049</id>
      <parentid>375048</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ವರ್ಷಾವತರಣ :  */</comment>
      <origin>375049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21714" sha1="cln08377ijzzpzrawuk03sonwqx0ave" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರು  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮೋಡವಾಪುಂಡು. ಮೋಡೊಲು ತಂಡಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರು ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ ನೀರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಙಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ದ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರು, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರು ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರು ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>cln08377ijzzpzrawuk03sonwqx0ave</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375050</id>
      <parentid>375049</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ */</comment>
      <origin>375050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21712" sha1="9nfgg7jypk5bapcpez7j1g14dac16jt" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರು  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮೋಡವಾಪುಂಡು. ಮೋಡೊಲು ತಂಡಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರು ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ ನೀರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರು, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರು ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರು ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>9nfgg7jypk5bapcpez7j1g14dac16jt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375051</id>
      <parentid>375050</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <origin>375051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21722" sha1="1oct9cd91rd5n587qdarqexldttemhm" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮುಗಲಾಪುಂಡು. ಮುಗಲ್ ತಂಪಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ ನೀರ್ ಸಾರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರು, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರು ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರು ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>1oct9cd91rd5n587qdarqexldttemhm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375053</id>
      <parentid>375051</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಅಂತರ್ಜಲ */</comment>
      <origin>375053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21813" sha1="073kookyh4lbpffb0oh9g2lf2w22kt8" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮುಗಲಾಪುಂಡು. ಮುಗಲ್ ತಂಪಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ ನೀರ್ ಸಾರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರು, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.
&lt;ref&gt;.  https://www.noaa.gov/education/resource-collections/freshwater/water-cycle  &lt;/ref&gt;

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರು ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರು ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>073kookyh4lbpffb0oh9g2lf2w22kt8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375054</id>
      <parentid>375053</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಅವಚಾರಣ  */</comment>
      <origin>375054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21813" sha1="60rq2topppdf4mq3tardscwojyfi8cr" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮುಗಲಾಪುಂಡು. ಮುಗಲ್ ತಂಪಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ ನೀರ್ ಸಾರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರ್, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.
&lt;ref&gt;.  https://www.noaa.gov/education/resource-collections/freshwater/water-cycle  &lt;/ref&gt;

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರು ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರು ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>60rq2topppdf4mq3tardscwojyfi8cr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375055</id>
      <parentid>375054</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ) */</comment>
      <origin>375055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21813" sha1="btfql4ejlkfidnu7ci99olr115wn2qg" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮುಗಲಾಪುಂಡು. ಮುಗಲ್ ತಂಪಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ ನೀರ್ ಸಾರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರ್, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.
&lt;ref&gt;.  https://www.noaa.gov/education/resource-collections/freshwater/water-cycle  &lt;/ref&gt;

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರು ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>btfql4ejlkfidnu7ci99olr115wn2qg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375056</id>
      <parentid>375055</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಅಂತರಪ್ರವಾಹ */</comment>
      <origin>375056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21880" sha1="3dosd961tid8r349fvincrjuhimrt22" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮುಗಲಾಪುಂಡು. ಮುಗಲ್ ತಂಪಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ ನೀರ್ ಸಾರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರ್, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://www.usgs.gov/water-science-school/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.
&lt;ref&gt;.  https://www.noaa.gov/education/resource-collections/freshwater/water-cycle  &lt;/ref&gt;

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರು ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>3dosd961tid8r349fvincrjuhimrt22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375057</id>
      <parentid>375056</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ) */</comment>
      <origin>375057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21980" sha1="cui7uomky2gyzocyo1a4ttswhud3njx" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮುಗಲಾಪುಂಡು. ಮುಗಲ್ ತಂಪಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ ನೀರ್ ಸಾರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರ್, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://www.usgs.gov/water-science-school/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.
&lt;ref&gt;.  https://www.noaa.gov/education/resource-collections/freshwater/water-cycle  &lt;/ref&gt;

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರು ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://scied.ucar.edu/learning-zone/climate-change-impacts/water-cycle-climate-change &lt;/ref&gt;

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>cui7uomky2gyzocyo1a4ttswhud3njx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375058</id>
      <parentid>375057</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ) */</comment>
      <origin>375058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21980" sha1="fflqmqggj4zo7i7ivfys9t7c4257d8w" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮುಗಲಾಪುಂಡು. ಮುಗಲ್ ತಂಪಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ ನೀರ್ ಸಾರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರ್, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://www.usgs.gov/water-science-school/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.
&lt;ref&gt;.  https://www.noaa.gov/education/resource-collections/freshwater/water-cycle  &lt;/ref&gt;

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರ್ ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://scied.ucar.edu/learning-zone/climate-change-impacts/water-cycle-climate-change &lt;/ref&gt;

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>fflqmqggj4zo7i7ivfys9t7c4257d8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375059</id>
      <parentid>375058</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <origin>375059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21984" sha1="tbm3kw9l5widofjf98zqxggwqnxjskg" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮುಗಲಾಪುಂಡು. ಮುಗಲ್ ತಂಪಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ [[ನೀರ್]] ಸಾರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರ್, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://www.usgs.gov/water-science-school/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.
&lt;ref&gt;.  https://www.noaa.gov/education/resource-collections/freshwater/water-cycle  &lt;/ref&gt;

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರ್ ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://scied.ucar.edu/learning-zone/climate-change-impacts/water-cycle-climate-change &lt;/ref&gt;

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>tbm3kw9l5widofjf98zqxggwqnxjskg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375060</id>
      <parentid>375059</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <origin>375060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22001" sha1="4vrpwztvt78py4lbnwcodirr4fb12lb" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮುಗಲಾಪುಂಡು. ಮುಗಲ್ ತಂಪಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿದ]] ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ [[ನೀರ್]] ಸಾರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡುದು ಸಾಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರು ಕಾಯಿದು ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರ್, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://www.usgs.gov/water-science-school/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.
&lt;ref&gt;.  https://www.noaa.gov/education/resource-collections/freshwater/water-cycle  &lt;/ref&gt;

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರ್ ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://scied.ucar.edu/learning-zone/climate-change-impacts/water-cycle-climate-change &lt;/ref&gt;

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>4vrpwztvt78py4lbnwcodirr4fb12lb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375061</id>
      <parentid>375060</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ */</comment>
      <origin>375061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22007" sha1="lh3j8wc2q45ndbd3fmk64dgulea0mrg" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮುಗಲಾಪುಂಡು. ಮುಗಲ್ ತಂಪಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿದ]] ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ [[ನೀರ್]] ಸಾರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರ್‌ದ ಚಲನೆಗ್ ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡ್ದ್ ಕಡಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರ್ ಕಾಯಿದ್ ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರ್‌ದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮೋಡೊಲೆಡು ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರು   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರ್, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://www.usgs.gov/water-science-school/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.
&lt;ref&gt;.  https://www.noaa.gov/education/resource-collections/freshwater/water-cycle  &lt;/ref&gt;

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರ್ ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://scied.ucar.edu/learning-zone/climate-change-impacts/water-cycle-climate-change &lt;/ref&gt;

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>lh3j8wc2q45ndbd3fmk64dgulea0mrg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375062</id>
      <parentid>375061</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವರ್ಷಾವತರಣ :  */</comment>
      <origin>375062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22007" sha1="8rzyveq5mhk5b60igjddomf01o8hbwa" xml:space="preserve">
ನೀರ್  ಪನ್ಪುನ  ಅಸಾಧಾರಣ ಬಿಲೆತ್ತ  ದ್ರವ ಜೀವರಾಶಿಲೆಗ್  ನಂಮ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಕೊಡುಗೆ. ಆಂಡಾ, ಈ ನೀರ್ ಭೂಮಿಡು, ಸುತ್ತಲದ ಪ್ರಕೃತಿಡು, ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಂತುದು ಇತ್ತಿನ ಅತ್ತಾಂಡ ದೆಂಗುದು ಕುಲ್ದಿನ ವಸ್ತು ಅತ್ತು.  ಗಮನಿಸಾದ್ ತೂಯರ್ಡಾ  ನೀರ್ ಸದಾ ಕಾಲ ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುನ, ಬಗೆಬಗೆತ ರೂಪುಲೆಗ್ ಬದಲಾಪಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಯುಂಡು. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್  ಆವಿಯಾದ್ ಆಜಿದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಾನುಗು ಪೋದ್  ಮುಗಲಾಪುಂಡು. ಮುಗಲ್ ತಂಪಾದ್  ಭೂಮಿಗು  ಬರ್ಸಾ ಆದ್  ಬೂರುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿದ]] ಮಿತ್ತ್  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ತೋಡು ಸೇರ್ದ್, ತೋಡುಲೆಡ್ ಪರಪುನ [[ನೀರ್]] ಸಾರು ತುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತುದೆ(ಸುದೆ)ಕುಲು  ಕಡೆಕ್ ಅಳಿವೆಲೆಡು ಕಡಲು ಕೂಡುನವು  ಪ್ರಕೃತಿದ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಆದುಂಡು.  ಪರಪುನ ನೀರುಡು ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತುದು ಪೋದು ಅಂತರ್ಜಲ ಆಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ [[ಅಂತರ್ಜಲ]]ಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್  ಚಲನೆಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.  ಅಯಿತಲಾ ಒಂಜಿ ಅಂಶ ಭೂಮಿದ ಉಲತ ಉಲಯಿಡೇ  ಪರತೊಂದು ಪೋದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ  ಸುದೆ,  ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು. ಇಂಚ  ಕಡಲುಡು ಸೇರಿನ ನೀರು, ಕುಡಾ ಆವಿಯದ್, ಆಜಿದ್ ಮೋಡವಾಪುಂಡು.  ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಚಲನೆಗು ಜಲಚಕ್ರ  ಇನ್ಪೆರು.
[[ಫೈಲ್:HydroCycle_4_inksc.png|alt=ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ|right|400x400px]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ==
'''ಜಲ ಚಕ್ರ'''  ಅತ್ತಾಂಡ  '''ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರ''' ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ  ಭೂಮಿಡು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಸಂಪತ್ತು, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೈ‍ತ (ನೆಲತ) ಪಿದಯಿ ( ಇನ್ನಗ  ವಾತಾವರಣೊಡು)  ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಾಯಿ ( ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ತಿರ್ತ್) ಮುಟ್ಟು ಮುಟ್ಟುಲೆಡ್   ಚಕ್ರದಂಚಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ನಡೆತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ  ಪರಿಚಲನೆನ್ ವಿವರಿಸಾವುಂಡು.

 ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಉಪ್ಪುನ  ಒಟ್ಟು ನೀರ್ದ ಪ್ರಮಾಣ  ಎಚ್ಚಿ  ಕಡಿಮೆ ನಿಕಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಚಕ್ರದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಮಜಲುಲೆಡು  ಪರಪುನ ನೀರ್ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಲೆಡು  ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಅತ್ತಾಂಡ ಘನರೂಪ (ಹಿಮ) ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು, ಅಂಚನೆ, ಚೀಪೆನೀರು, ಉಪ್ಪುನೀರು, ಹಿಮೊಟು ಅಡಕವಾಯಿನ ನೀರು, ವಾತಾವರಣದ ನೀರು ಇಂಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪ-ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆವರೆ ಯಾವು. ಜಲಚಕ್ರದ ನೀರ್ ಒಂಜಿ  ಜಲಸಂಗ್ರಹೊಡುದು  ನನೊಂಜಿ  ಮೂಲೊಗು ಇನ್ನಗ  ಸುದೆಕುಲೆಡ್ದು  ಸಮುದ್ರೊಗು, ಸಮುದ್ರೊಡುದು ವಾತಾವರಣೊಗು ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್  ಬನ್ನಗ, ಸಹಕರಿಸಾವುನ  ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ಇನ್ನಗ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (evapo-transpiration), ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ (condensation), ವರ್ಷಾವತರಣ (precipitation), ಅವಚಾರಣ ( ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಜತ್ತ್ ದ್ ಇಂಗುನ) (infiltration), ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರವಾಹ (ಮೇಲುದ ಪರಪು -surface flow) ಬುಕ್ಕೊ  ಅಂತರಪ್ರವಾಹ (ನೆಲತಡಿತ  ಪರಪು- subsurface flow). ಇಂಚ, ಚಕ್ರೀಯ ಪರಿಚಲನೆಡು  ನಿರಂತರವಾದ್ ತೊಡಗುದಿನ ನೀರು - ದ್ರವ, ಘನ ಮತ್ತು   ಅನಿಲ  ಸ್ಥಿತಿಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ  ಪರಿವರ್ತನೆ  ಆವೊಂದು  ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು..

ಜಲ ಚಕ್ರದ  ಗೊಬ್ಬುಡು  ವಾತಾವರಣದ  ಉಷ್ಣತೆನು  ಬದಲಾವಣೆ  ಮಲ್ಪುನ  ಶಾಖ ವಿನಿಮಯೊಲಾ ಸೇರ‍್ದುಂಡು. ಉಂದೆಕು ನಿದರ್ಶನ ಇನ್ನಗ, ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ತನ್ನ ಸುತ್ತದ  ವಾತಾವರಣೊಡುದು ಶಕ್ತಿನು ಗೆತೊಂಧು ಪರಿಸರೊನು ತಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು.  ಪ್ರತಿಯಾದ್, ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಆಪಿನ ನೀರು ಶಕ್ತಿನು ಬುಡುಪಾಡುದ್ ಪರಿಸರೊನು ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾ, ಶಾಖ ಪರಿವರ್ತನೆ   ಆನಗ ಹವಾಮಾನದ  ಮಿತ್ತ್  ಪರಿಣಾಮ  ಬೂರುಂಡು.

ಜಲಚಕ್ರದ  ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಪಿನಿ)  ಮಜಲುಡು  ಆವಿಯಾಪಿನ  ನೀರು ಶುಧ್ಧ ರೂಪೊನು  ಪಡೆವೊಂದು  ಬುಕ್ಕೊ  ಭೂಮಿಗು  ಪಿರ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ನೀರು (ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಪ್ರವಾಹ) ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತ್ ಪೋಪಿನ ಮಜಲುಡು ಖನಿಜೊಲೆನ್, ಪೊಯ್ಯೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ತುಂಡುಲೆನ್  ತನ್ನೊಟ್ಟುಗು  ಸುದೆಕುಲೆನ ಜಲಮಾರ‍್ಗೊಡು ಸಾಗಿಸಾವುಂಡು. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ನೀರು ಪರಪುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡು ಭೂಭಾಗೊಲು ತೆರದು ಸವಕಳಿಯಾಪಿನೆಡ್ದಾವರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಜ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡಾಪಿನ ಕಾರಣ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಭೂಸ್ವರೂಪಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಗುಲಾ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.
[[File: Bosco Chiesanuova (Grietz Dossetti Tinazzo) Lessinia VR Italy 2013-04-01 photo CTG ACA LESSINIA Paolo Villa 0055sp 04.jpg|thumb|ಹಿಮಪಾತ|alt=ಹಿಮಪಾತ]]

== ಜಲಚಕ್ರದ ವಿವರ ==
ಜಲಚಕ್ರೊಡು ನೀರ್‌ದ ಚಲನೆಗ್ ಮೂಲಕಾರಣವಾಯಿನ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡ್ದ್ ಕಡಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರಲೆನ  ನೀರ್ ಕಾಯಿದ್ ಬೆಚ್ಚಾದ್  '''ಆವಿ'''ಯಾಪುಂಡು. ಆವಿಯಾಯಿನ ನೀರು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಡು ಸೇರೊಣುಂಡು. ಹಿಮಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಂದುದ ರೂಪದ ನೀರುಲಾ ಕರಾದ್ ನೀರಾವಿಯಾಪುಂಡು. ಸಸ್ಯೊಲೆನ ನೀರು '''ಬಾಷ್ಪವಿಸರ್ಜನೆ'''ಯಾಪುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಣ್ಣುಡುದುಲಾ ಇತ್ತಿನ ನೀರು ಆಜಿದ್ ಆವಿಯಾಪುಂಡು. ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲೆನ ( H2O) ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಾತಾವರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಆಮ್ಲಜನಕ (O) ಸಾರಜನಕ(N) ಇಂಚಿನ ಘಟಕೊಲೆನ  ಸಾಂದ್ರತೆಡುದು ಕಡಿಮೆಯಾದಿಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ ಹಗುರವಾಯಿನ ಅನಿಲರೂಪೊದ ನೀರಾವಿಯ ಕಣಕುಲು  ನೀಂದೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪಾ. ಗಾಳಿದ ಪರಪು(ಪ್ರವಾಹ)ದೊಟ್ಟುಗು ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಸೇರೊಂದು ಗಾಳಿದೊಟ್ಟುಗು ಭೂಮಂಡಲದ ಒಂಜಿ ಕಡೆಡುದು ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕು  ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವಾ.  ಅಂಚನೆ,, ವಾತಾವರಣೊಡು ತೇಲುನ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋನಗ ಎತ್ತರಗುಣ (altitude) ಎಚ್ಚಿನಂಚನೆ ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡ (pressure) ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣಮಾನ (temperature) ಕಡಿಮೆಯಾಪುಂಡು.. ಉಷ್ಣಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಕಾರಣ ನೀರಾವಿದ ಕಣಕುಲು ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿಡುದು ತಂಡುದು ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ  ಕಣಕುಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಪುಂಡು. ದ್ರವರೂಪದ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ಗಾಳಿಡುದು ದುಣ್ಣವಾದಿತ್ತುದು ಎಚ್ಚುಎಚ್ಚಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿನಂಚನೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ್  '''ಮೋಡೊಲೆನ''' ರೂಪ ಪಡೆವೊಂದು ವಾತಾವರಣೊಡು ತೋಜುವಾ. ಇಂಚ ನೀರಿದ ಕಣಕುಲು ತಂಡಾದು  ಅನಿಲರೂಪೊಡುದು  ದ್ರವರೂಪೊಗು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡು ಭೂಮಿದ ನೆಲತ ಮಟ್ಟೊಡು  ಬನ್ನಗ ಒರಾನೆ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ ಮೈಂದು ( '''ಮಂಜು''' - fog)  ಆವರಿಸಾಯಿನಂಚ  ತೋಜಿದು ಬರ್ಪುಂಡು. ವಾತಾವರಣೊಡು  ಮೋಡದ ನೀರ್‌ದ ಕಣಕುಲು ಪರಸ್ಪರ ತಾಂಟುದು ಇಜಿಂಡಾ ಕೂಡೊಂದು ಬುಲೇದು ದುಣ್ಣ  ಎಚ್ಚಾದು ಭೂಮಿಗು ಬರ್ಸಾದ್ (ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಹಿಮವಾದ್) ಬೂರುನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನು '''ವರ್ಷಾವತರಣ''' (precipitation) ಇನ್ಪೆರು. ಹಿಮವಾದ್ ಭೂಮಿಗು ಬೂರಿನ ನೀರು ಹಿಮಕಂಡೆ (ice caps) ಲಾದ್ ಹಿಮಚ್ಚಾದಿತ ಪರ್ವತಲೆಡು ಶೇಖರವಾದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಲೆನ ಮುಟ್ಟ  ಒರಿಯರೆ ಯಾವು; ಇಜಿಂಡಾ ಹಿಮಸುದೆ (glacier) ಕುಲಾದ್ ಪರ್ವತಲೆಡುದು ತಿರ್ತು ಪರತೊಂದು ಪೋವಾ. ನೀರಾದ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರಿನ ಬರ್ಸ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರತುದು (run off) ತೋಡು ತಾರು ಸುದೆ ತೋಕೆಲೆನು ಸೇರೊಂದು ಪರತೊಂದು ಕಡೆಕ್ ಕಡಲುನು  ಸೇರುವಾ. ಪರತಿನ ನೀರುದ ವಂತೆ ಭಾಗ ಕೆದು ಸರವುಲೆಡು ದಿಂಜುವಾ. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಪರತುದು ಪೋಪುನ ನೀರಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ನೆಲತ ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಕ್ರಮೇಣ ಉಲಾಯಿಡು ಪರತುದು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಬಿರಿಕಿ ಸೆಲೆಕುಲೆನ ನಡುವೆ ದಿಂಜೊಂದು  '''[[ಅಂತರ್ಜಲ]]''' ವಾಪುಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲದ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆನು ಜಲಭರ (aquifer)ಲು ಇನ್ಪೆರು. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡುದು  ಸ್ತರ ಭಂಗಿತ ಪ್ರದೇಶಲೆಡು  '''ಚಿಲಿಂಬಿ''' (spring) ಯಾದ್ ಇಜಿಂಡ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಭಲೆಡು ಒಸರಾದ್ (seepage) ಪಿದಾಯಿ ಪರತುದು  ಸುದೆಕುಲೆನ  ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://www.britannica.com/science/water-cycle &lt;/ref&gt;

== ಜಲಚಕ್ರೊಡು  ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲು ==

=== '''ವರ್ಷಾವತರಣ : ''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು   ಆವಿಯಾದು ಮುಗಲ್‌ಡ್ ಸಾಂದ್ರವಾಯಿನ  ನೀರ್   ಬರ್ಸವಾದ್ ಪಿರ ಭೂಮಿಗ್ ಬೂರುಂಡು, ಉಂದು ಅತ್ತಾಂದೆ  ಕೆಲವು  ದಿಂಜ ತಂಪುದ  ಹವಾಗುಣಲೆಡು  ಹಿಮ, ಆಣಿಕಲ್ಲು, ಮಂಜು, ಹಿಮ ಪರೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ  ಹಿಮಮಿಶ್ರವಾಯಿನ  ಬರ್ಸ  ಲಾ   ಬೂರರೆ ಯಾವು.  ಇಂಚ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತು ಬೂರುನ ಬರ್ಸ (ಬುಕ್ಕೊ  ಕೆಲವುಕಡೆಟು ಹಿಮತ ರೂಪೊಲೆನ್ ಸೇರದ್  ಒಟ್ಟುಗು)  '''ವರ್ಷಾವತರಣ'''  ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ  ಸರಿಸಮಾರಾದು  ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ ದಾತ್  ನೀರು ಬರ್ಸ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ  ಆಕಾಸೊಡುದು ಭೂಮಿಗು ಬೂರುಂಡು., ಉಂದೆಟು  ೩೯೮,೦೦೦ ಘನ ಕಿ.ಮಿ.ದಾತು ಬರ್ಸ-ಹಿಮಪಾತೊಲು  ಸಮುದ್ರಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುಂಡು.&lt;ref&gt; https://gpm.nasa.gov/education/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== '''ಸಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧನ''' ===
ಆಕಾಶೊಡುದು ಬೂರುನ ಬರ್ಸದ ನೀರು ಮರಗಿಡ(ಸಸ್ಯ)ಲೆನ  ಇರೆ ಗೊಂಚಿಲುಲೆನ  ಪೊದಿಕೆಲೆಡುದು ತಡೆತುದು  (ಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ್) ಭೂಮಿಗು  ಬೂರುನ  ಬದಲು ಸೀದಾ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾದ್  ನೀರಾವಿಯಾದು  ವಾಯುಮಂಡಲೊಗು ಪಿರಪೋಪುಂಡು.

=== '''ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹ''' ===
ಹಿಮಾಲಯದಂಚಿನ  ಎತ್ತರದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡು,  ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡು, ನೀರು ಗಟ್ಟಿಯಾದು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಹಿಮಪದರೊಲು  ದೊಂಬುಗು  ಕರಾದ್  ಪರಪುನಗ  ಉಂಡಾಪಿನ ನೀರಿದ ಆಂಶ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾದ್  ಸುದೆಕುಲಾದ್ ಪರಪುಂಡು.

=== '''ಪರಪುನ ನೀರು''' ===
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಅಂಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲುವೆಲಡು ದಿಂಜಿದು  ಪರಪುನ ನೀರು. ಭಾಗಶಃ ಭೂಮಿದುಲಾಯಿ  ಕಂತರೆಯಾವು,, ಗಾಳಿಡು ಆವಿ ಆವರೆಯಾವು, ಇಜಿಂಡ ಕೆದು  ಸರವುಲೆಡು  ಸಂಗ್ರಹ ಆವರೆಯಾವು, ಅತ್ತಾಂಡ ಮನುಷ್ಯೆರು  ಬೇಸಾಯೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಇತರೆ ಉಪಯೋಗೊಲೆಗು ಬಳಸರೆ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಬಾಹ್ಯ ಜಲ''' ===
ಭೂಮಿಡು ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನ ಬುಕ್ಕೊ  ಬಗೆ ಬಗೆತ ಜಲಮೂಲೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುನು ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರು.ತೋಡು,ತಾರು, ಸುದೆ( ತುದೆ) ಇಂಚಿನ ಸಹಜ ರಚನೆಲೆಡು ಪರಪುನ ನೀರುಗು ಅಂಚನೆ ಕೆದು, ಸರವು, ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಜಲಾಶಯಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ನೀರುಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಹ್ಯಜಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರು.

=== '''ಇಂಗುನಕ್ರಿಯೆ''' ===
ಭೂಮಿದ  ಮೇಲ್ಮೈಯಿಡುದು ನೆಲತ  ಉಲಾಯಿ ಇಂಗುದು ಪರಪುನ ನೀರು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ  ಇಂಗಿನ ನೀರು, ಮಣ್ಣಿದ  ತೇವವಾದ್  ಅತ್ತಾಂಡ  ಅಂತರ್ಜಲವಾದ್  (ಭೂಜಲ) ಉಪ್ಪರೆ ಯಾವು. ಇಂಗುನ ಕ್ರಿಯೆಗು ಅವಕಾಶ   ದಿಂಜ ಆಯಿನಂಚನೆ  ಭೂಮಿಡು ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಆಪಿನ ಪ್ರಮಾಣಲಾ ದಿಂಜ ಆಪುಂಡು.

=== '''ಅವಚಾರಣ ''' ===
ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಇನ್ನಗ ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಇಂಗುನ ನೀರ್, ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ  ಒಟ್ಟೆಲು, ರಂದ್ರೊಲೆನ ಮೂಲಕ ಸಹಜವಾದ್  ಪರಪುನ  ಬುಕ್ಕೊ ಪರಡುನ ಕ್ರಿಯೆ.

=== '''ಅಂತರಪ್ರವಾಹ'''  ===
ನೆಲತ ತಿರುತು/ ಅಡಿಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.''' '''ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಭಾಗೊಡು ಇನ್ನಗ ಭೂತೊಗಟೆದ ಮಿತ್ತದ ಪದರೊಲಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದುಲು, ಒಟ್ಟೆಲು ರಂದ್ರೊಲೆಡು ಅಂಚನೆ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದ್  ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆದ ಬಲೊಟು  ಪರಪುನ ನೀರು.. ಉಂದೆಟು ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಮಾನವ ಬಳಕೆ ಅತ್ತಾಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆಡು ( ಚಿಲಿಂಬಿ, ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಜಲ) ಒಸರುಲಾದ್ ಇಜಿಂಡಾ ಅರೆಗಾಲೊಡು ನೆಲತ ಅಡಿಟೇ ಸುದೆಕು ಪರತುದು ಸುದೆತ ಮೂಲಕ ಕಡಲು ಸೇರುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://www.usgs.gov/water-science-school/water-cycle &lt;/ref&gt;

=== ಅಂತರ್ಜಲ ===
ನೆಲತ ಅಡಿಟು ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು, ಒಟ್ಟೆಲೆಡು, ಸಂದುಲೆಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ  ನೀರುಗು ಅಂತರ್ಜಲ ಇನ್ಪೆರು. ಭೂಜಲ ಪನ್ಪುನ  ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಲಾ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಅಂತರ್ಜಲ  ನಿಶ್ಚಲ ಅತ್ತಾಂಡ  ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ನೀರುದ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ತು. ಅವುಲಾ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಪದರೊಲೆಡು ಪರಪುಂಡು,  ಪರಪುನ ಕಾರಣ ಕಾಲಮಾನೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾನ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಪೊಸ ಬರ್ಸ ಬತ್ತುದು,  ನೆಲೊಟು ನೀರು ಇಂಗುದು ಅಂತರ್ಜಲತ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ ಗಾಂತುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಭರೊಲೆಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಾತ್ ಪರಾತ್ ಪ್ರಾಯದ  ಅಂತರ್ಜಲ ಲಾ ತಿಕುದುಂಡು.
&lt;ref&gt;.  https://www.noaa.gov/education/resource-collections/freshwater/water-cycle  &lt;/ref&gt;

=== '''ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆಜುನಿ)''' ===
ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖದ ಕಾರಣ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತು ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ ಆಜಿದ್, ಆವಿಯಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದ್ ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಬಾಹ್ಯ ಜಲ ಸಂಗ್ರಹೊಲೆಡುದು (ಕೆದು, ಸುದೆ, ಕಡಲು ಇತಿಯಾದಿ) ಅತ್ತಾಂದೆ ಮಣ್ಣುಡು ಇತ್ತಿನ ನೀರುದ ಪಸೆಲಾ ಆಜುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಗಿಡ ಮರೊಕುಲು ಬುಡುಪುನ ನೀರುದ ಪಸೆಕುಲಾ ಆಜುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಕ್ರಿಯೆಕುಲೆಗು ಒಟ್ಟಾದ್ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಇನ್ಪೆರು. ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಜಿದು ವಾತಾವರಣೊಗು ಸೇರುನ ನೀರಾವಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂದಾಜಿ ೫೦೫,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡುದೆರು. ಉಂದೆಟು  ಎಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ೪೩೪,೦೦೦ ಘನ ಕಿಲೊ ಮೀಟರುದಾತ್ ನೀರ್ ಕಡಲು- ಸಾಗರೊಲೆಡುದು ಆಜುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿದ್ ಬಯಿದುಂಡು.&lt;ref&gt;. https://scied.ucar.edu/learning-zone/climate-change-impacts/water-cycle-climate-change &lt;/ref&gt;

== ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ ==
* [[:kn:ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರ]] (ಕನ್ನಡ).
* [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲ (ತುಳು)]]
* [[:en:Water cycle|water cycle]]

== ಉಲ್ಲೇಖ ==

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಜಲವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]</text>
      <sha1>8rzyveq5mhk5b60igjddomf01o8hbwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ:Sitenotice</title>
    <ns>8</ns>
    <id>6544</id>
    <revision>
      <id>375034</id>
      <parentid>375033</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Fix the language &amp; css</comment>
      <origin>375034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1868" sha1="lphtkcrdamwcj0jh6ana8lvehvm9uqz" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:100%; background-color: light-dark(#f7eecd, #333); color: light-dark(#333, #f7eecd); border: 1px solid #d5ac00; border-radius: 8px; border-right: 4px solid #d5ac00; padding: 1px;  font-size: 14px;  line-height: 1.5;  text-align: center; clear: both;&quot;
| style=&quot;width:30%; vertical-align: middle; padding: 0.1em; text-align: center;&quot; | [[File:WLTLC_logo_-_tcy.svg|75px|link=|ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ]]
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 0.1em; text-align: left;&quot; |{{text|[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ|'''ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬರವು ಪಂತೊ''']]&lt;br/&gt;
20 ಅಕ್ಟೊಬರ್ - 30 ನವಂಬರ್ 2026 ಮುಟ್ಟ ನಡತೊಂಡ್'''}}
|}

{| style=&quot;margin:auto; background:#d7ffff; border:1px solid Black; border-radius:6px; padding:8px; width:100%; color:Purple;&quot;
|-
| style=&quot;width:35px; text-align:right; vertical-align:middle; padding:0px; white-space:nowrap;&quot; | [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|50px|link=ವಿಕಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (WikiRefine)]]
| style=&quot;text-align:center; padding:5px 0px 5px 0px;&quot; | &lt;span style=&quot;color:Purple !important;&quot;&gt;'''ವಿಕಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (07 ನವೆಂಬರ್ – 21 ನವೆಂಬರ್)'''&lt;/span&gt;&lt;br/&gt; ಸಂಪೊಲಿಪು ಬೊಕ್ಕ ವಿಸಯೊದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆದ ಮೂಕೇನೊ ಲೇಕನೊಲೆನ ಸುದಾರಿಪರಾ '''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವಿಕಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ( WikiRefine)|ಪಾಲ್ ದೆತೊನರಾ ಈ ಪುಟೊನು ತೂಲೆ]]'''
|}</text>
      <sha1>lphtkcrdamwcj0jh6ana8lvehvm9uqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375036</id>
      <parentid>375034</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <comment>Implemented dark mode</comment>
      <origin>375036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1952" sha1="0swsfvfzpebhj4e00afo7zo6iqmaqvu" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:100%; background-color: light-dark(#f7eecd, #333); color: light-dark(#333, #f7eecd); border: 1px solid #d5ac00; border-radius: 8px; border-right: 4px solid #d5ac00; padding: 1px;  font-size: 14px;  line-height: 1.5;  text-align: center; clear: both;&quot;
| style=&quot;width:30%; vertical-align: middle; padding: 0.1em; text-align: center;&quot; | [[File:WLTLC_logo_-_tcy.svg|75px|link=|ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ]]
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 0.1em; text-align: left;&quot; |{{text|[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ|'''ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬರವು ಪಂತೊ''']]&lt;br/&gt;
20 ಅಕ್ಟೊಬರ್ - 30 ನವಂಬರ್ 2026 ಮುಟ್ಟ ನಡತೊಂಡ್'''}}
|}

{| style=&quot;margin:auto; background:light-dark(#d7ffff, #113032); border:1px solid light-dark(Black, #3a6b6b); border-radius:6px; padding:8px; width:100%; color:light-dark(Purple, #dda0dd);&quot;
|-
| style=&quot;width:35px; text-align:right; vertical-align:middle; padding:0px; white-space:nowrap;&quot; | [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|50px|link=ವಿಕಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (WikiRefine)]]
| style=&quot;text-align:center; padding:5px 0px 5px 0px;&quot; | &lt;span style=&quot;color:light-dark(Purple, #dda0dd) !important;&quot;&gt;'''ವಿಕಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (07 ನವೆಂಬರ್ – 21 ನವೆಂಬರ್)'''&lt;/span&gt;&lt;br/&gt; ಸಂಪೊಲಿಪು ಬೊಕ್ಕ ವಿಸಯೊದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆದ ಮೂಕೇನೊ ಲೇಕನೊಲೆನ ಸುದಾರಿಪರಾ '''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವಿಕಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ( WikiRefine)|ಪಾಲ್ ದೆತೊನರಾ ಈ ಪುಟೊನು ತೂಲೆ]]'''
|}</text>
      <sha1>0swsfvfzpebhj4e00afo7zo6iqmaqvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಂದ್ರಯಾನ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8018</id>
    <revision>
      <id>375130</id>
      <parentid>281125</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T11:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>ಉಲ್ಲೇಕೊ ಸೇರಾಯಿನಿ</comment>
      <origin>375130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10859" sha1="09h48wxu3tj1k8qdqnnlgrbavl69zar" xml:space="preserve">'''ಚಂದ್ರಯಾನ''' ಪಂಡ ಚಂದ್ರನಾಡೆಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಚಾರ ತೆರಿಯೆರೆಗಾದ್ ಬೂಮಿರ್ದ್ ಬಾನೊಗ್ ಕಡಪುಡುನಾ ಚಂದ್ರ ವಾನೊ. ಉಂದು ನರಮಾನಿದಾಂತಿನ ಚಂದ್ರ ಶೋಧಕ.

ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ISRO)ದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಚಂದ್ರಯಾನ -೧ನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ಡ್ ಬಾನೊಗ್ ರಾಪಯೆರ್. ಉಂದು ಆಗಸ್ಟ್‌ 2009ರ ಮುಟ್ಟ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಯಾತ್ರೆಡ್ [[ಚಂದ್ರೆ|ಚಂದ್ರನ]] ಉಪಗ್ರಹ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಲ ಸೇರಿದಿತ್ತ್ಂಡ್. [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ನೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ]] ಸತೀಶ್‌ ಧವನ್‌ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರೊಡ್ದು ಈ ಗಗನನೌಕೆನ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಂದ್ರನ ನೆಲನ್ ಶೋಧನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತ ತನ್ನನೆ ಆಯಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಚಂದ್ರಯಾನ ಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯೋಜನೆಗೆ ಮಾಮಲ್ಲ ಉತ್ತೇಜನ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. 8 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ಕ್ ಚಂದ್ರಯಾನೊಗು ಪೋಯಿನ ವಾಹನೊನು ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಸೇರಾಯೆರ್.

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೧ ==
[[File:CY1 2007 (cropped).jpg|thumb|ಚಂದ್ರಯಾನ-೧ ಉಪಗ್ರಹ]]
೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ಡ್ 20:06 IST ಸಮಯೊಡು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಬುರುನ ಶೋದಕ (ಮೂನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಪ್ರೋಬ್) ಉಪಗ್ರಹೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಆದ್ ಚಂದ್ರನ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾಗಗ್ ಬುರುಂಡು. ಭಾರತ ದೇಶ ನಾಲನೇ ದೇಶವಾದ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಬಾವುಟ ರಾಪಂಡ್. ಪ್ರೋಬ್ ಷ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್‌ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ತಗ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶಡ್ ಉಂತುದು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಧೂಳು ಲಕ್ಕಾದ್ ನೀರ್ ಉಂಡಾ ಇಜ್ಜಾ ಪಂಡ್‌ದ್ ತೆರಿಯೊನಿಯೆರೆ ಈ ಉಪಗ್ರಹ ಉಪಯೋಗ ಆದುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಮಲ್ತಿನ ಖರ್ಚ್ ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿಡ್ ೩೮೬ ಕೋಟಿ (US$೯೦ million).

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೨ ==
೨೦೧೯ ದ ಜುಲೈ ೨೨ಕ್ಕ್ ಮಧ್ಯಾನ ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನದ ೨ ಗಂಟೆ ೪೩ (೨ಗಂ. ೪೩ ನಿ.ಕ್ಕೆ) ನಿಮಿಷಡ್ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರೋಡ್ದ್ 
ಜಿಯೋಸಿಂಕ್ರೋನಸ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಲಾಂಚ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಮಾರ್ಕ್ 3 (ಜಿ ಎಸ್ ಎಲ್ ವಿ ಎಂಕೆ 3-ಎಂ1) ರಾಕೆಟ್ದ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಭೂಮಿಡ್ದ್ ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ೩,೮೪,೪೦೦ ಕಿ.ಮಿ ದೂರ ಉಂಡು. ಉಂದು [[ಚಂದ್ರೆ|ಚಂದ್ರ]]ನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ಸೇರೊಡಾಂಡ ಸುಮಾರ್ ೪೮ ದಿನೊ ಬೋಡಾಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೭ನೇ ತಾರೀಕ್‌ಗ್ ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
 
* ಖರ್ಚು - ೯೦೦ ಕೋಟಿ
* ಜಿ ಎಸ್ ಎಲ್ ವಿ - ಬಾಹುಬಲಿ
* ಲ್ಯಾಂಡರ್ - ವಿಕ್ರಮ್
* ರೋವರ್ - ಪ್ರಜ್ಞಾನ್

== ಚಂದ್ರಯಾನ -೨ ಉದ್ದೇಸೊ ==
ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು (ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆದ್) ಜತ್ತ್‌ದ್ ಅಲ್ಪದ ನೀರ್, ಮಣ್ಣ್, ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತ್, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತ್‌ದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಫೋಟೊ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಡೇಟ ಸಮೇತ ಭೂಭಾಗೊದ ಇಸ್ರೊದ ಮಾಹಿತಿ ಕೊಠಡಿಗ್ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನೆ. ಅವೆಟ್ ಅಳವಡಿಸಯಿನ ಕ್ಯಾಮರ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ನೀರುಂಡ, ಮಂಜು ಉಂಡ, ಬಂಡೆ ಉಂಡ ಪನ್ಪಿನೆದ ಫೋಟೊ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಉದ್ದೇಸೊಡು ಚಂದ್ರಯಾನ -೨ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೨ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತ ==
* ಚಂದ್ರಯಾನ-2 ಲ್ಯಾಂಡರ್ 'ವಿಕ್ರಮ್' 7-9-2019 ಶನಿವಾರ ಬೊಲ್ಪುಗು1.55ಗ್ ಚಂದ್ರನ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಕಡೆಕ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೊಂಡು. ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಜಪ್ಪೆರೆ 2.1 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಾತ್ ಎತ್ತರೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ವಿಕ್ರಮ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಸಾದನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೋಂಡು. 'ವಿಕ್ರಮ' ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೈಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯೆರೆ ಕಡೆತ ೧೫ ನಿಮಿಷ ಮಾತ್ರ ಬಾಕಿ ಉಪ್ಪುನಗ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಆಂಡ ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಾದ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ವಿಷಯ ಮಿಷನ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಕೋಣೆಗ್ ಒವ್ವೆ ರೀತಿದ  ಮಾಹಿತಿ ತಿಕ್ಕ್‌ದಿಜ್ಜಿ. ವೀಕ್ಷಣೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್ ದಾದ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಆತಂಕ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/chandrayaan-2-countdown-live-662835.html - ವಿಕ್ರಮ್‌ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ ಕ್ಷಣಗಳ ಮಾಹಿತಿ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ d: 06 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/technology/science/historic-event-landing-662958.html ಚಂದ್ರನ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶದ ಕೊನೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡ ಲ್ಯಾಂಡರ್‌ ವಿಕ್ರಮ್;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 07 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;

== ವಿಕ್ರಮನ ಪತ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತೊಗು ಕಾರಣ ==
ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರುಡು ಸುತ್ತುನ ಆರ್ಬಿಟರ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್‌ನ್ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.ಅಂಚನೆ ಸಂಪರ್ಕೊಗು ತಿಕ್ಕಂದಿನಂಚಿನ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯಿನ ಥರ್ಮಲ್ ಫೊಟೊನು ರವಾನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಸುಸ್ಥಿತಿಡ್ ಉಂಡು ಆಂಡ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್ ಡೇಟ ಸಂಪರ್ಕೊ ಇಜ್ಜಿ.
ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಕಾರೊ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ರಭಸೊಡು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್(ಜತ್ತಿನಿ) ಆಯಿನೆಡ್ದಾತ್ರೊ ಡೇಟಾ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನ ಏಂಟೆನಾದ ಜೋಡಣೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಆದಿಪ್ಪು ಅಂಚಾದ್ ಸಂಪರ್ಕೊಗು ತಿಕ್ಕಂದೆ ಆಯೆರೆ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರುಡು ಸುತ್ತುನ ಆರ್ಬಿಟರ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಸುಸ್ಥಿತಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯಿನ ಥರ್ಮಲ್ ಫೊಟೊನು ರವಾನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಬುಕ್ಕೊ ರೋವರ್‌‌ಗ್ ಸ್ವತಃ ರೀಸ್ಟೊರ್ ಮನ್ಪುನಂಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಡೇಟಾ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನ ಏಟೆಂನಾ ಸುಸ್ಥಿತಿಗ್ ಬರ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು ಒಂಜಿ ವೇಳೆ ಸ್ವಯಂ ರೀಸ್ಟೊರ್ ಆಂಡ ಸಂಪರ್ಕ ತಿಕ್ಕುನ ಸಾಧ್ಯತೆಲ ಉಂಡು ಪಂದ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆನ ನಂಬಿಕೆ.
===ಚಂದ್ರಯಾನ 3===
 ಚಂದ್ರಯಾನ 2 ಯೋಜನೆಯ ವಿಫಲವಾಯಿನ 4 ವರ್ಷೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ  ಚಂದ್ರಯಾನ 3 ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾತ್ಂಡ್. ಭೂಮಿಡ್ದ್ ಆಂತರಿಕ್ಷೊಗು ರಾಯಿನ ನ ಫ್ಯಾಟ್ ಬಾಯ್ ರಾಕೆಟ್, ಗಗನ ನೌಕೆನ್  ದೆತೊಂದು ಪೋದಿತ್ತ್ಂಡ್.  40 ದಿನೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ  ಚಂದ್ರನ ಜಾಲ್‌ಡ್ ಜತ್ತಿನ ಲ್ಯಾಂಡರ್, ತಾನ್ ಕೊನೊಯಿನ ರೋವರ್‌ನ್ ತಿರ್ತ್ ಜಪ್ಪಾದ್, ಉಂದೆತ ಬೇಲೆ ಸುರು ಆತ್ಂಡ್. ಇಸ್ರೋದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯೋಜನೆ ಉಂದು. ಈ ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಪುನ ಮುಖಾಂತರ  ಭಾರತ ಆಂತರಿಕ್ಷ ರಂಗೊಡು ಮಾಮಲ್ಲ ಮೈಲುಗಲ್ಲು ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;https://vijaykarnataka.com/news/india/chandrayaan-3-moon-mission-fat-boy-rocket-vikram-lander-and-pragyan-rover-project-explained/articleshow/101750422.cms&lt;/ref&gt;

===ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ===

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>09h48wxu3tj1k8qdqnnlgrbavl69zar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375131</id>
      <parentid>375130</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T11:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <origin>375131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10958" sha1="8r8cv4dwdhng2nd6csc4dg8defqindh" xml:space="preserve">'''ಚಂದ್ರಯಾನ''' ಪಂಡ ಚಂದ್ರನಾಡೆಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಚಾರ ತೆರಿಯೆರೆಗಾದ್ ಬೂಮಿರ್ದ್ ಬಾನೊಗ್ ಕಡಪುಡುನಾ ಚಂದ್ರ ವಾನೊ. ಉಂದು ನರಮಾನಿದಾಂತಿನ ಚಂದ್ರ ಶೋಧಕ.

ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ISRO)ದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಚಂದ್ರಯಾನ -೧ನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ಡ್ ಬಾನೊಗ್ ರಾಪಯೆರ್. ಉಂದು ಆಗಸ್ಟ್‌ 2009ರ ಮುಟ್ಟ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಯಾತ್ರೆಡ್ [[ಚಂದ್ರೆ|ಚಂದ್ರನ]] ಉಪಗ್ರಹ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಲ ಸೇರಿದಿತ್ತ್ಂಡ್. [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ನೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ]] ಸತೀಶ್‌ ಧವನ್‌ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರೊಡ್ದು ಈ ಗಗನನೌಕೆನ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಂದ್ರನ ನೆಲನ್ ಶೋಧನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತ ತನ್ನನೆ ಆಯಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಚಂದ್ರಯಾನ ಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯೋಜನೆಗೆ ಮಾಮಲ್ಲ ಉತ್ತೇಜನ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. 8 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ಕ್ ಚಂದ್ರಯಾನೊಗು ಪೋಯಿನ ವಾಹನೊನು ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಸೇರಾಯೆರ್.

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೧ ==
[[File:CY1 2007 (cropped).jpg|thumb|ಚಂದ್ರಯಾನ-೧ ಉಪಗ್ರಹ]]
೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ಡ್ 20:06 IST ಸಮಯೊಡು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಬುರುನ ಶೋದಕ (ಮೂನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಪ್ರೋಬ್) ಉಪಗ್ರಹೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಆದ್ ಚಂದ್ರನ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾಗಗ್ ಬುರುಂಡು. ಭಾರತ ದೇಶ ನಾಲನೇ ದೇಶವಾದ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಬಾವುಟ ರಾಪಂಡ್. ಪ್ರೋಬ್ ಷ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್‌ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ತಗ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶಡ್ ಉಂತುದು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಧೂಳು ಲಕ್ಕಾದ್ ನೀರ್ ಉಂಡಾ ಇಜ್ಜಾ ಪಂಡ್‌ದ್ ತೆರಿಯೊನಿಯೆರೆ ಈ ಉಪಗ್ರಹ ಉಪಯೋಗ ಆದುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಮಲ್ತಿನ ಖರ್ಚ್ ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿಡ್ ೩೮೬ ಕೋಟಿ (US$೯೦ million).

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೨ ==
೨೦೧೯ ದ ಜುಲೈ ೨೨ಕ್ಕ್ ಮಧ್ಯಾನ ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನದ ೨ ಗಂಟೆ ೪೩ (೨ಗಂ. ೪೩ ನಿ.ಕ್ಕೆ) ನಿಮಿಷಡ್ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರೋಡ್ದ್ 
ಜಿಯೋಸಿಂಕ್ರೋನಸ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಲಾಂಚ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಮಾರ್ಕ್ 3 (ಜಿ ಎಸ್ ಎಲ್ ವಿ ಎಂಕೆ 3-ಎಂ1) ರಾಕೆಟ್ದ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಭೂಮಿಡ್ದ್ ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ೩,೮೪,೪೦೦ ಕಿ.ಮಿ ದೂರ ಉಂಡು. ಉಂದು [[ಚಂದ್ರೆ|ಚಂದ್ರ]]ನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ಸೇರೊಡಾಂಡ ಸುಮಾರ್ ೪೮ ದಿನೊ ಬೋಡಾಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೭ನೇ ತಾರೀಕ್‌ಗ್ ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
 
* ಖರ್ಚು - ೯೦೦ ಕೋಟಿ
* ಜಿ ಎಸ್ ಎಲ್ ವಿ - ಬಾಹುಬಲಿ
* ಲ್ಯಾಂಡರ್ - ವಿಕ್ರಮ್
* ರೋವರ್ - ಪ್ರಜ್ಞಾನ್

== ಚಂದ್ರಯಾನ -೨ ಉದ್ದೇಸೊ ==
ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು (ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆದ್) ಜತ್ತ್‌ದ್ ಅಲ್ಪದ ನೀರ್, ಮಣ್ಣ್, ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತ್, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತ್‌ದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಫೋಟೊ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಡೇಟ ಸಮೇತ ಭೂಭಾಗೊದ ಇಸ್ರೊದ ಮಾಹಿತಿ ಕೊಠಡಿಗ್ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನೆ. ಅವೆಟ್ ಅಳವಡಿಸಯಿನ ಕ್ಯಾಮರ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ನೀರುಂಡ, ಮಂಜು ಉಂಡ, ಬಂಡೆ ಉಂಡ ಪನ್ಪಿನೆದ ಫೋಟೊ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಉದ್ದೇಸೊಡು ಚಂದ್ರಯಾನ -೨ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೨ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತ ==
* ಚಂದ್ರಯಾನ-2 ಲ್ಯಾಂಡರ್ 'ವಿಕ್ರಮ್' 7-9-2019 ಶನಿವಾರ ಬೊಲ್ಪುಗು1.55ಗ್ ಚಂದ್ರನ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಕಡೆಕ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೊಂಡು. ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಜಪ್ಪೆರೆ 2.1 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಾತ್ ಎತ್ತರೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ವಿಕ್ರಮ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಸಾದನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೋಂಡು. 'ವಿಕ್ರಮ' ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೈಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯೆರೆ ಕಡೆತ ೧೫ ನಿಮಿಷ ಮಾತ್ರ ಬಾಕಿ ಉಪ್ಪುನಗ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಆಂಡ ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಾದ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ವಿಷಯ ಮಿಷನ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಕೋಣೆಗ್ ಒವ್ವೆ ರೀತಿದ  ಮಾಹಿತಿ ತಿಕ್ಕ್‌ದಿಜ್ಜಿ. ವೀಕ್ಷಣೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್ ದಾದ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಆತಂಕ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/chandrayaan-2-countdown-live-662835.html - ವಿಕ್ರಮ್‌ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ ಕ್ಷಣಗಳ ಮಾಹಿತಿ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ d: 06 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/technology/science/historic-event-landing-662958.html ಚಂದ್ರನ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶದ ಕೊನೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡ ಲ್ಯಾಂಡರ್‌ ವಿಕ್ರಮ್;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 07 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;

== ವಿಕ್ರಮನ ಪತ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತೊಗು ಕಾರಣ ==
ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರುಡು ಸುತ್ತುನ ಆರ್ಬಿಟರ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್‌ನ್ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.ಅಂಚನೆ ಸಂಪರ್ಕೊಗು ತಿಕ್ಕಂದಿನಂಚಿನ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯಿನ ಥರ್ಮಲ್ ಫೊಟೊನು ರವಾನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಸುಸ್ಥಿತಿಡ್ ಉಂಡು ಆಂಡ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್ ಡೇಟ ಸಂಪರ್ಕೊ ಇಜ್ಜಿ.
ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಕಾರೊ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ರಭಸೊಡು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್(ಜತ್ತಿನಿ) ಆಯಿನೆಡ್ದಾತ್ರೊ ಡೇಟಾ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನ ಏಂಟೆನಾದ ಜೋಡಣೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಆದಿಪ್ಪು ಅಂಚಾದ್ ಸಂಪರ್ಕೊಗು ತಿಕ್ಕಂದೆ ಆಯೆರೆ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರುಡು ಸುತ್ತುನ ಆರ್ಬಿಟರ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಸುಸ್ಥಿತಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯಿನ ಥರ್ಮಲ್ ಫೊಟೊನು ರವಾನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಬುಕ್ಕೊ ರೋವರ್‌‌ಗ್ ಸ್ವತಃ ರೀಸ್ಟೊರ್ ಮನ್ಪುನಂಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಡೇಟಾ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನ ಏಟೆಂನಾ ಸುಸ್ಥಿತಿಗ್ ಬರ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು ಒಂಜಿ ವೇಳೆ ಸ್ವಯಂ ರೀಸ್ಟೊರ್ ಆಂಡ ಸಂಪರ್ಕ ತಿಕ್ಕುನ ಸಾಧ್ಯತೆಲ ಉಂಡು ಪಂದ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆನ ನಂಬಿಕೆ.
===ಚಂದ್ರಯಾನ 3===
ಚಂದ್ರಯಾನ 2 ಯೋಜನೆಯ ವಿಫಲವಾಯಿನ 4 ವರ್ಷೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ  ಚಂದ್ರಯಾನ 3 ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾತ್ಂಡ್&lt;ref&gt;https://newsonair.gov.in/chandrayaan-3-to-be-launched-on-14th-july-from-sriharikota-isro/&lt;/ref&gt;. ಭೂಮಿಡ್ದ್ ಆಂತರಿಕ್ಷೊಗು ರಾಯಿನ ನ ಫ್ಯಾಟ್ ಬಾಯ್ ರಾಕೆಟ್, ಗಗನ ನೌಕೆನ್  ದೆತೊಂದು ಪೋದಿತ್ತ್ಂಡ್.  40 ದಿನೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ  ಚಂದ್ರನ ಜಾಲ್‌ಡ್ ಜತ್ತಿನ ಲ್ಯಾಂಡರ್, ತಾನ್ ಕೊನೊಯಿನ ರೋವರ್‌ನ್ ತಿರ್ತ್ ಜಪ್ಪಾದ್, ಉಂದೆತ ಬೇಲೆ ಸುರು ಆತ್ಂಡ್. ಇಸ್ರೋದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯೋಜನೆ ಉಂದು. ಈ ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಪುನ ಮುಖಾಂತರ  ಭಾರತ ಆಂತರಿಕ್ಷ ರಂಗೊಡು ಮಾಮಲ್ಲ ಮೈಲುಗಲ್ಲು ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;https://vijaykarnataka.com/news/india/chandrayaan-3-moon-mission-fat-boy-rocket-vikram-lander-and-pragyan-rover-project-explained/articleshow/101750422.cms&lt;/ref&gt;

===ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ===

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>8r8cv4dwdhng2nd6csc4dg8defqindh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375132</id>
      <parentid>375131</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T11:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಚಂದ್ರಯಾನ 3 */</comment>
      <origin>375132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11094" sha1="tbrafkzmisqjlol3mwo0sjud7o4vmja" xml:space="preserve">'''ಚಂದ್ರಯಾನ''' ಪಂಡ ಚಂದ್ರನಾಡೆಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಚಾರ ತೆರಿಯೆರೆಗಾದ್ ಬೂಮಿರ್ದ್ ಬಾನೊಗ್ ಕಡಪುಡುನಾ ಚಂದ್ರ ವಾನೊ. ಉಂದು ನರಮಾನಿದಾಂತಿನ ಚಂದ್ರ ಶೋಧಕ.

ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ISRO)ದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಚಂದ್ರಯಾನ -೧ನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ಡ್ ಬಾನೊಗ್ ರಾಪಯೆರ್. ಉಂದು ಆಗಸ್ಟ್‌ 2009ರ ಮುಟ್ಟ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಯಾತ್ರೆಡ್ [[ಚಂದ್ರೆ|ಚಂದ್ರನ]] ಉಪಗ್ರಹ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಲ ಸೇರಿದಿತ್ತ್ಂಡ್. [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ನೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ]] ಸತೀಶ್‌ ಧವನ್‌ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರೊಡ್ದು ಈ ಗಗನನೌಕೆನ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಂದ್ರನ ನೆಲನ್ ಶೋಧನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತ ತನ್ನನೆ ಆಯಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಚಂದ್ರಯಾನ ಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯೋಜನೆಗೆ ಮಾಮಲ್ಲ ಉತ್ತೇಜನ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. 8 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ಕ್ ಚಂದ್ರಯಾನೊಗು ಪೋಯಿನ ವಾಹನೊನು ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಸೇರಾಯೆರ್.

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೧ ==
[[File:CY1 2007 (cropped).jpg|thumb|ಚಂದ್ರಯಾನ-೧ ಉಪಗ್ರಹ]]
೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ಡ್ 20:06 IST ಸಮಯೊಡು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಬುರುನ ಶೋದಕ (ಮೂನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಪ್ರೋಬ್) ಉಪಗ್ರಹೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಆದ್ ಚಂದ್ರನ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾಗಗ್ ಬುರುಂಡು. ಭಾರತ ದೇಶ ನಾಲನೇ ದೇಶವಾದ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಬಾವುಟ ರಾಪಂಡ್. ಪ್ರೋಬ್ ಷ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್‌ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ತಗ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶಡ್ ಉಂತುದು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಧೂಳು ಲಕ್ಕಾದ್ ನೀರ್ ಉಂಡಾ ಇಜ್ಜಾ ಪಂಡ್‌ದ್ ತೆರಿಯೊನಿಯೆರೆ ಈ ಉಪಗ್ರಹ ಉಪಯೋಗ ಆದುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಮಲ್ತಿನ ಖರ್ಚ್ ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿಡ್ ೩೮೬ ಕೋಟಿ (US$೯೦ million).

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೨ ==
೨೦೧೯ ದ ಜುಲೈ ೨೨ಕ್ಕ್ ಮಧ್ಯಾನ ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನದ ೨ ಗಂಟೆ ೪೩ (೨ಗಂ. ೪೩ ನಿ.ಕ್ಕೆ) ನಿಮಿಷಡ್ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರೋಡ್ದ್ 
ಜಿಯೋಸಿಂಕ್ರೋನಸ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಲಾಂಚ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಮಾರ್ಕ್ 3 (ಜಿ ಎಸ್ ಎಲ್ ವಿ ಎಂಕೆ 3-ಎಂ1) ರಾಕೆಟ್ದ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಭೂಮಿಡ್ದ್ ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ೩,೮೪,೪೦೦ ಕಿ.ಮಿ ದೂರ ಉಂಡು. ಉಂದು [[ಚಂದ್ರೆ|ಚಂದ್ರ]]ನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ಸೇರೊಡಾಂಡ ಸುಮಾರ್ ೪೮ ದಿನೊ ಬೋಡಾಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೭ನೇ ತಾರೀಕ್‌ಗ್ ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
 
* ಖರ್ಚು - ೯೦೦ ಕೋಟಿ
* ಜಿ ಎಸ್ ಎಲ್ ವಿ - ಬಾಹುಬಲಿ
* ಲ್ಯಾಂಡರ್ - ವಿಕ್ರಮ್
* ರೋವರ್ - ಪ್ರಜ್ಞಾನ್

== ಚಂದ್ರಯಾನ -೨ ಉದ್ದೇಸೊ ==
ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು (ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆದ್) ಜತ್ತ್‌ದ್ ಅಲ್ಪದ ನೀರ್, ಮಣ್ಣ್, ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತ್, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತ್‌ದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಫೋಟೊ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಡೇಟ ಸಮೇತ ಭೂಭಾಗೊದ ಇಸ್ರೊದ ಮಾಹಿತಿ ಕೊಠಡಿಗ್ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನೆ. ಅವೆಟ್ ಅಳವಡಿಸಯಿನ ಕ್ಯಾಮರ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ನೀರುಂಡ, ಮಂಜು ಉಂಡ, ಬಂಡೆ ಉಂಡ ಪನ್ಪಿನೆದ ಫೋಟೊ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಉದ್ದೇಸೊಡು ಚಂದ್ರಯಾನ -೨ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೨ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತ ==
* ಚಂದ್ರಯಾನ-2 ಲ್ಯಾಂಡರ್ 'ವಿಕ್ರಮ್' 7-9-2019 ಶನಿವಾರ ಬೊಲ್ಪುಗು1.55ಗ್ ಚಂದ್ರನ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಕಡೆಕ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೊಂಡು. ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಜಪ್ಪೆರೆ 2.1 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಾತ್ ಎತ್ತರೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ವಿಕ್ರಮ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಸಾದನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೋಂಡು. 'ವಿಕ್ರಮ' ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೈಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯೆರೆ ಕಡೆತ ೧೫ ನಿಮಿಷ ಮಾತ್ರ ಬಾಕಿ ಉಪ್ಪುನಗ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಆಂಡ ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಾದ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ವಿಷಯ ಮಿಷನ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಕೋಣೆಗ್ ಒವ್ವೆ ರೀತಿದ  ಮಾಹಿತಿ ತಿಕ್ಕ್‌ದಿಜ್ಜಿ. ವೀಕ್ಷಣೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್ ದಾದ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಆತಂಕ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/chandrayaan-2-countdown-live-662835.html - ವಿಕ್ರಮ್‌ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ ಕ್ಷಣಗಳ ಮಾಹಿತಿ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ d: 06 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/technology/science/historic-event-landing-662958.html ಚಂದ್ರನ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶದ ಕೊನೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡ ಲ್ಯಾಂಡರ್‌ ವಿಕ್ರಮ್;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 07 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;

== ವಿಕ್ರಮನ ಪತ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತೊಗು ಕಾರಣ ==
ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರುಡು ಸುತ್ತುನ ಆರ್ಬಿಟರ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್‌ನ್ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.ಅಂಚನೆ ಸಂಪರ್ಕೊಗು ತಿಕ್ಕಂದಿನಂಚಿನ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯಿನ ಥರ್ಮಲ್ ಫೊಟೊನು ರವಾನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಸುಸ್ಥಿತಿಡ್ ಉಂಡು ಆಂಡ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್ ಡೇಟ ಸಂಪರ್ಕೊ ಇಜ್ಜಿ.
ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಕಾರೊ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ರಭಸೊಡು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್(ಜತ್ತಿನಿ) ಆಯಿನೆಡ್ದಾತ್ರೊ ಡೇಟಾ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನ ಏಂಟೆನಾದ ಜೋಡಣೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಆದಿಪ್ಪು ಅಂಚಾದ್ ಸಂಪರ್ಕೊಗು ತಿಕ್ಕಂದೆ ಆಯೆರೆ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರುಡು ಸುತ್ತುನ ಆರ್ಬಿಟರ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಸುಸ್ಥಿತಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯಿನ ಥರ್ಮಲ್ ಫೊಟೊನು ರವಾನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಬುಕ್ಕೊ ರೋವರ್‌‌ಗ್ ಸ್ವತಃ ರೀಸ್ಟೊರ್ ಮನ್ಪುನಂಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಡೇಟಾ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನ ಏಟೆಂನಾ ಸುಸ್ಥಿತಿಗ್ ಬರ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು ಒಂಜಿ ವೇಳೆ ಸ್ವಯಂ ರೀಸ್ಟೊರ್ ಆಂಡ ಸಂಪರ್ಕ ತಿಕ್ಕುನ ಸಾಧ್ಯತೆಲ ಉಂಡು ಪಂದ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆನ ನಂಬಿಕೆ.
===ಚಂದ್ರಯಾನ 3===
ಚಂದ್ರಯಾನ 2 ಯೋಜನೆಯ ವಿಫಲವಾಯಿನ 4 ವರ್ಷೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ  ಚಂದ್ರಯಾನ 3 ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾತ್ಂಡ್&lt;ref&gt;https://newsonair.gov.in/chandrayaan-3-to-be-launched-on-14th-july-from-sriharikota-isro/&lt;/ref&gt;. ಭೂಮಿಡ್ದ್ ಆಂತರಿಕ್ಷೊಗು ರಾಯಿನ ನ ಫ್ಯಾಟ್ ಬಾಯ್ ರಾಕೆಟ್, ಗಗನ ನೌಕೆನ್  ದೆತೊಂದು ಪೋದಿತ್ತ್ಂಡ್.  40 ದಿನೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ  ಚಂದ್ರನ ಜಾಲ್‌ಡ್ ಜತ್ತಿನ ಲ್ಯಾಂಡರ್, ತಾನ್ ಕೊನೊಯಿನ ರೋವರ್‌ನ್ ತಿರ್ತ್ ಜಪ್ಪಾದ್, ಉಂದೆತ ಬೇಲೆ ಸುರು ಆತ್ಂಡ್&lt;ref&gt;https://kannada.asianetnews.com/india-news/isro-set-date-dor-launch-of-india-moon-mission-chandrayaan-3-on-july-13-san-rwyrwf&lt;/ref&gt;. ಇಸ್ರೋದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯೋಜನೆ ಉಂದು. ಈ ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಪುನ ಮುಖಾಂತರ  ಭಾರತ ಆಂತರಿಕ್ಷ ರಂಗೊಡು ಮಾಮಲ್ಲ ಮೈಲುಗಲ್ಲು ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;https://vijaykarnataka.com/news/india/chandrayaan-3-moon-mission-fat-boy-rocket-vikram-lander-and-pragyan-rover-project-explained/articleshow/101750422.cms&lt;/ref&gt;

===ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ===

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>tbrafkzmisqjlol3mwo0sjud7o4vmja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375133</id>
      <parentid>375132</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T11:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <origin>375133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11093" sha1="tv1zmqd4e5s42ewj4nbg1vmdxp930x3" xml:space="preserve">'''ಚಂದ್ರಯಾನ''' ಪಂಡ ಚಂದ್ರನಾಡೆಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಚಾರ ತೆರಿಯೆರೆಗಾದ್ ಬೂಮಿರ್ದ್ ಬಾನೊಗ್ ಕಡಪುಡುನಾ ಚಂದ್ರ ವಾನೊ. ಉಂದು ನರಮಾನಿದಾಂತಿನ ಚಂದ್ರ ಶೋಧಕ.
ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ISRO)ದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಚಂದ್ರಯಾನ -೧ನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ಡ್ ಬಾನೊಗ್ ರಾಪಯೆರ್. ಉಂದು ಆಗಸ್ಟ್‌ 2009ರ ಮುಟ್ಟ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಯಾತ್ರೆಡ್ [[ಚಂದ್ರೆ|ಚಂದ್ರನ]] ಉಪಗ್ರಹ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಲ ಸೇರಿದಿತ್ತ್ಂಡ್. [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ನೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ]] ಸತೀಶ್‌ ಧವನ್‌ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರೊಡ್ದು ಈ ಗಗನನೌಕೆನ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಂದ್ರನ ನೆಲನ್ ಶೋಧನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತ ತನ್ನನೆ ಆಯಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಚಂದ್ರಯಾನ ಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯೋಜನೆಗೆ ಮಾಮಲ್ಲ ಉತ್ತೇಜನ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. 8 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ಕ್ ಚಂದ್ರಯಾನೊಗು ಪೋಯಿನ ವಾಹನೊನು ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಸೇರಾಯೆರ್.

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೧ ==
[[File:CY1 2007 (cropped).jpg|thumb|ಚಂದ್ರಯಾನ-೧ ಉಪಗ್ರಹ]]
೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ಡ್ 20:06 IST ಸಮಯೊಡು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಬುರುನ ಶೋದಕ (ಮೂನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಪ್ರೋಬ್) ಉಪಗ್ರಹೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಆದ್ ಚಂದ್ರನ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾಗಗ್ ಬುರುಂಡು. ಭಾರತ ದೇಶ ನಾಲನೇ ದೇಶವಾದ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಬಾವುಟ ರಾಪಂಡ್. ಪ್ರೋಬ್ ಷ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್‌ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ತಗ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶಡ್ ಉಂತುದು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಧೂಳು ಲಕ್ಕಾದ್ ನೀರ್ ಉಂಡಾ ಇಜ್ಜಾ ಪಂಡ್‌ದ್ ತೆರಿಯೊನಿಯೆರೆ ಈ ಉಪಗ್ರಹ ಉಪಯೋಗ ಆದುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಮಲ್ತಿನ ಖರ್ಚ್ ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿಡ್ ೩೮೬ ಕೋಟಿ (US$೯೦ million).

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೨ ==
೨೦೧೯ ದ ಜುಲೈ ೨೨ಕ್ಕ್ ಮಧ್ಯಾನ ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನದ ೨ ಗಂಟೆ ೪೩ (೨ಗಂ. ೪೩ ನಿ.ಕ್ಕೆ) ನಿಮಿಷಡ್ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರೋಡ್ದ್ 
ಜಿಯೋಸಿಂಕ್ರೋನಸ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಲಾಂಚ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಮಾರ್ಕ್ 3 (ಜಿ ಎಸ್ ಎಲ್ ವಿ ಎಂಕೆ 3-ಎಂ1) ರಾಕೆಟ್ದ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಭೂಮಿಡ್ದ್ ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ೩,೮೪,೪೦೦ ಕಿ.ಮಿ ದೂರ ಉಂಡು. ಉಂದು [[ಚಂದ್ರೆ|ಚಂದ್ರ]]ನ ಕಕ್ಷೆಗ್ ಸೇರೊಡಾಂಡ ಸುಮಾರ್ ೪೮ ದಿನೊ ಬೋಡಾಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೭ನೇ ತಾರೀಕ್‌ಗ್ ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
 
* ಖರ್ಚು - ೯೦೦ ಕೋಟಿ
* ಜಿ ಎಸ್ ಎಲ್ ವಿ - ಬಾಹುಬಲಿ
* ಲ್ಯಾಂಡರ್ - ವಿಕ್ರಮ್
* ರೋವರ್ - ಪ್ರಜ್ಞಾನ್

== ಚಂದ್ರಯಾನ -೨ ಉದ್ದೇಸೊ ==
ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು (ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆದ್) ಜತ್ತ್‌ದ್ ಅಲ್ಪದ ನೀರ್, ಮಣ್ಣ್, ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತ್, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತ್‌ದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಫೋಟೊ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಡೇಟ ಸಮೇತ ಭೂಭಾಗೊದ ಇಸ್ರೊದ ಮಾಹಿತಿ ಕೊಠಡಿಗ್ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನೆ. ಅವೆಟ್ ಅಳವಡಿಸಯಿನ ಕ್ಯಾಮರ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ನೀರುಂಡ, ಮಂಜು ಉಂಡ, ಬಂಡೆ ಉಂಡ ಪನ್ಪಿನೆದ ಫೋಟೊ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಉದ್ದೇಸೊಡು ಚಂದ್ರಯಾನ -೨ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

== ಚಂದ್ರಯಾನ ೨ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತ ==
* ಚಂದ್ರಯಾನ-2 ಲ್ಯಾಂಡರ್ 'ವಿಕ್ರಮ್' 7-9-2019 ಶನಿವಾರ ಬೊಲ್ಪುಗು1.55ಗ್ ಚಂದ್ರನ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಕಡೆಕ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೊಂಡು. ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಜಪ್ಪೆರೆ 2.1 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಾತ್ ಎತ್ತರೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ವಿಕ್ರಮ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಸಾದನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೋಂಡು. 'ವಿಕ್ರಮ' ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೈಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯೆರೆ ಕಡೆತ ೧೫ ನಿಮಿಷ ಮಾತ್ರ ಬಾಕಿ ಉಪ್ಪುನಗ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಆಂಡ ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಾದ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ವಿಷಯ ಮಿಷನ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಕೋಣೆಗ್ ಒವ್ವೆ ರೀತಿದ  ಮಾಹಿತಿ ತಿಕ್ಕ್‌ದಿಜ್ಜಿ. ವೀಕ್ಷಣೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್ ದಾದ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಆತಂಕ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/chandrayaan-2-countdown-live-662835.html - ವಿಕ್ರಮ್‌ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ ಕ್ಷಣಗಳ ಮಾಹಿತಿ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ d: 06 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/technology/science/historic-event-landing-662958.html ಚಂದ್ರನ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶದ ಕೊನೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡ ಲ್ಯಾಂಡರ್‌ ವಿಕ್ರಮ್;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 07 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;

== ವಿಕ್ರಮನ ಪತ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತೊಗು ಕಾರಣ ==
ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರುಡು ಸುತ್ತುನ ಆರ್ಬಿಟರ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್‌ನ್ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.ಅಂಚನೆ ಸಂಪರ್ಕೊಗು ತಿಕ್ಕಂದಿನಂಚಿನ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯಿನ ಥರ್ಮಲ್ ಫೊಟೊನು ರವಾನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಸುಸ್ಥಿತಿಡ್ ಉಂಡು ಆಂಡ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್ ಡೇಟ ಸಂಪರ್ಕೊ ಇಜ್ಜಿ.
ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಕಾರೊ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ರಭಸೊಡು ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್(ಜತ್ತಿನಿ) ಆಯಿನೆಡ್ದಾತ್ರೊ ಡೇಟಾ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನ ಏಂಟೆನಾದ ಜೋಡಣೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಆದಿಪ್ಪು ಅಂಚಾದ್ ಸಂಪರ್ಕೊಗು ತಿಕ್ಕಂದೆ ಆಯೆರೆ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರುಡು ಸುತ್ತುನ ಆರ್ಬಿಟರ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಸುಸ್ಥಿತಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಯಿನ ಥರ್ಮಲ್ ಫೊಟೊನು ರವಾನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಬುಕ್ಕೊ ರೋವರ್‌‌ಗ್ ಸ್ವತಃ ರೀಸ್ಟೊರ್ ಮನ್ಪುನಂಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಡೇಟಾ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುನ ಏಟೆಂನಾ ಸುಸ್ಥಿತಿಗ್ ಬರ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು ಒಂಜಿ ವೇಳೆ ಸ್ವಯಂ ರೀಸ್ಟೊರ್ ಆಂಡ ಸಂಪರ್ಕ ತಿಕ್ಕುನ ಸಾಧ್ಯತೆಲ ಉಂಡು ಪಂದ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆನ ನಂಬಿಕೆ.
===ಚಂದ್ರಯಾನ 3===
ಚಂದ್ರಯಾನ 2 ಯೋಜನೆಯ ವಿಫಲವಾಯಿನ 4 ವರ್ಷೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ  ಚಂದ್ರಯಾನ 3 ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾತ್ಂಡ್&lt;ref&gt;https://newsonair.gov.in/chandrayaan-3-to-be-launched-on-14th-july-from-sriharikota-isro/&lt;/ref&gt;. ಭೂಮಿಡ್ದ್ ಆಂತರಿಕ್ಷೊಗು ರಾಯಿನ ನ ಫ್ಯಾಟ್ ಬಾಯ್ ರಾಕೆಟ್, ಗಗನ ನೌಕೆನ್  ದೆತೊಂದು ಪೋದಿತ್ತ್ಂಡ್.  40 ದಿನೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ  ಚಂದ್ರನ ಜಾಲ್‌ಡ್ ಜತ್ತಿನ ಲ್ಯಾಂಡರ್, ತಾನ್ ಕೊನೊಯಿನ ರೋವರ್‌ನ್ ತಿರ್ತ್ ಜಪ್ಪಾದ್, ಉಂದೆತ ಬೇಲೆ ಸುರು ಆತ್ಂಡ್&lt;ref&gt;https://kannada.asianetnews.com/india-news/isro-set-date-dor-launch-of-india-moon-mission-chandrayaan-3-on-july-13-san-rwyrwf&lt;/ref&gt;. ಇಸ್ರೋದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯೋಜನೆ ಉಂದು. ಈ ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಪುನ ಮುಖಾಂತರ  ಭಾರತ ಆಂತರಿಕ್ಷ ರಂಗೊಡು ಮಾಮಲ್ಲ ಮೈಲುಗಲ್ಲು ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;https://vijaykarnataka.com/news/india/chandrayaan-3-moon-mission-fat-boy-rocket-vikram-lander-and-pragyan-rover-project-explained/articleshow/101750422.cms&lt;/ref&gt;

===ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ===

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>tv1zmqd4e5s42ewj4nbg1vmdxp930x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8579</id>
    <revision>
      <id>375052</id>
      <parentid>281200</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T18:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <origin>375052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19048" sha1="sh7wtycljt8kj31pt89dszau3j2mlgy" xml:space="preserve">{{Infobox person
| bodyclass  = biography vcard
|birth- name        = ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| image       = File:Jawaharlal Nehru.jpg|thumb|ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| imagesize   = 200px
| caption     =  ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| birth date   =   ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯      
| birth place =  ಅಲಹಬಾದ್
| death date   =  ಮೇ ೨೭ ೧೯೬೪
| death place  =
| education=  ಕಾನೂನು ಪದವಿ,ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ
| alma mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
| spouses     = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| occupation  =ಭಾರತೊದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
|childern     =ಒಂಜಿ
|daughter     = ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ
|parents      =ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರ್,ಸ್ವರೂಪ್  ರಾಣಿ ಥುಸು
| spouse       = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| awards        = ಭಾರತ ರತ್ನ
| alma_mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
}}

[[File:Bundesarchiv Bild 183-61849-0001, Indien, Otto Grotewohl bei Ministerpräsident Nehru.jpg|thumb|ನೆಹರೂ]]
'''ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು''' ((ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯ - ಮೇ ೨೭, ೧೯೬೪)) ಒರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆ, ಭಾರತದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ಭಾರತ |ಭಾರತದ]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದುಂಬುಲ ಅವೆಡ್ದ್  ಬುಕ್ಕೊಲ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ. 1947ಡ್ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ್  ತಾಪನೆಯಾಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ 1964ಡ್  ಆರ್ ಸಯಿಪುನೆ ಮುಟ್ಟ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಮಾಜವಾದ ತತ್ವದ,  ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತತತ್ವದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸ್ವತಂತ್ರ  ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ಪನ್ಪಿ ಪುಗರ್ತೆ ಆರೆಗಿತ್ತ್ಂಡ್.  ಭಾರತದ ಜೋಕುಲು ಆರೆನ್ ಚಾಚಾ ನೆಹರು (&quot;ಅಂಕಲ್ ನೆಹರು&quot;) ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Jawaharlal-Nehru&lt;/ref&gt;

=== ಪುಟ್ಟು ಬಳತಿನಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಕುಟುಂಬ ===
* ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಭಾರತ]]ದ ಅಲಹಾಬಾದ್‍ಡ್ ೧೮೮೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೪ಕ್ಕ್ ಪುಟ್ಟ್ಯೆರ್&lt;ref&gt;https://www.biography.com/political-figure/jawaharlal-nehru&lt;/ref&gt;. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್  ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ (1861-1931), ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತ್ ಸಮುದಾಯಗು ಸೇರಿ್ನ  ಸ್ವ-ನಿರ್ಮಿತ ಶ್ರೀಮಂತ ವಕೀಲೆರ್, 1919 ಬುಕ್ಕೊ 1928 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್’ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸದೆರ್. ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ, ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ ಥುಸು (1868) -1938), ಲಾಹೋರ್‌ಡ್ ನೆಲೆಯಾದಿತ್ತಿನ  ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬೊದಾರ್ ಮೋತಿಲಾಲೆರೆನ ರಡ್ಡ್‌ನೆ ಬುಡೆದಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸುರುತ ಬುಡೆದಿ ಸುರುತ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದುನ ಸಮಯೊಡು ಸಯಿತ್ ಪೋದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಜವಾಹರ್’ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲೇಡ್ ಮಲ್ಲ ಮಗೆಯಾದಿಪ್ಪುವೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಅವೆಟ್ ಮಲ್ಲ ಮಗಳ್ ವಿಜಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿದ ಸುರುತ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಕಿನ್ಯ ಮೆಗ್ದಿ ಕೃಷ್ಣ ಹತೀಶಿಂಗ್  ಬರಹಗಾರ್ತಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು.

=== ಬಾಲ್ಯ ===
ಶ್ರೀಮಂತ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಆನಂದ್ ಭವನ ‍ಪನ್ಪಿ ಅರಮನೆತ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಇಂಚ ಮಾತ ಸವಲತ್ತ್‌ದ ವಾತಾವರಣೊಡು ಬಳತಿನಾರ್ ನೆಹರೂ. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಖಾಸಗಿ ಗವರ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೀಚರೆನ ಮುಖಾಂತರ ಇಲ್ಲಡೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರ್ಪಾಯೆರ್.  ಟೀಚರ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಟಿ. ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನ ಪ್ರಭಾವೊಡ್ದು ವಿಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಆಸಕ್ತಿ  ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಡ್ ತನ್ನ ೧೩ನೇ ವರ್ಸೊಡು ಕುಟುಂಬದ ದೋಸ್ತಿ ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಪನ್ಪಿನಾರೆಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯೆರ್. ಆಂಡಲ, ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಟ್  ಅರೆನ ಆಸಕ್ತಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒರಿದಿಜ್ಜಿ.  ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ಬುಡ್ಡು ಪೋಯಿಬುಕ್ಕೊ  ನೆಹರು ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿನ್ ಬುಡಿಯೆರ್. &quot;ಸುಮಾರು ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಕಾಲ ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನೆಹರುನೊಟ್ಟುಗು ಇತ್ತೆರ್ ಅರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಧೊಟು  ಪ್ರಭಾವ ಬೂರ್ದ್ಂಡ್ &lt;ref&gt;https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-jawaharlal-nehru/&lt;/ref&gt;
ನೆಹರೂನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಈ ಆಸಕ್ತಿಲು ಅರೆನ್ ಬೌದ್ಧ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊಲೆನ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಂಡ್.  ಬಾಲ ರಾಮ್ ನಂದರೆ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಂಥೊಲು ನೆಹರೂಗು &quot;ಭಾರತದ [ಭಾರತದ] ಧಾರ್ಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಸುರುತ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುನವಾದಿಪ್ಪುಂಡು.

=== ಪದವಿ ===
*ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1907 ಡ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍ಗ್ ನೆಹರು ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 1910 ಡ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನೊಡು ಗೌರವ (ಆನರ್ಸ್) ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಈ ಅವಧಿಡ್ ಆರ್ ರಾಜಕಾರಣ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ,ಇತಿಹಾಸ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾದ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. 1910 ಡ್ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಲಂಡನ್‌ಗ್ ಪೋದು ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್–ಇನ್’ಡ್ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್ ಈ ಸಮಯೊಡು ಆರ್ ಬೀಟ್ರಿಸ್ ವೆಬ್ ಸೇರ್ದ್ ಫ್ಯಾಬಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರೆ ಅಧ್ಯಯನೊನು ದುಂಬುವರಿತೆರ್. ಆರೆನ್ 1912 ಡ್ ಬಾರ್’ಗೆ (ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾಗಿ) ಲೆತ್ತೆರ್.

=== ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಪದವಿ ಅಭ್ಯಾಸ === 
* ಆಗಸ್ಟ್ 1912 ಗ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಡ್ ವಕೀಲೆರಾದ್ ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನ್ಯಾಯವಾದಿ್ಯಾದ್ ನೆಲೆಯಾವೊಡುಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಅರೆನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊಡು ಆರ್ ಉಮೇದ್ ಇತ್ತಿನ ಆಸಕ್ತಿನ್ ತೋಜದಿಜೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾನೂನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಅತ್ತ್ಂಡ ವಕೀಲೆರೆ ಕಂಪನಿದ ಖುಷಿ ಪಡೆತ್‌ಜೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆದ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಅರೆನ ಪಾ್ಲ್ ಪಡೆಯಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅರೆನ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಉದ್ಯೋಗೊ ಬುಕ್ಕೊದ ದಿನೊಟು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಪುಂಡು.
 
==== ನೆಹರುನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ : ೧೮೮೯-೧೯೧೮ ====
* ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಮಾಮಲ್ಲ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ, ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗೆ. ನೆಹರು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‍ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ದ ಪದವೀಧರೆರಾದಿತ್ತೆರ್..  ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್ ಡ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾದ್/ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್’ ಆದ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗು ಸೇರೊನುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣೊಡು ಉಮೇದ್ ತೋಜವೆರ್, ಅಮ್ಮೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ರಾಜಕೀಯೊಡು ಸಕ್ರಿಯವಾದುಪ್ಪುವೆರ್. ಕಡೆಕ್ ಕಾನೂನು ವಿವಾದ ವಕೀಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಬದಲಾದ್ ಅರೆನ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ರಾಷ್ರೀಯವಾದದ ಕಡೆಕ್ ತಿರ್ಗುಂಡು. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು. 
* ಅರೆನ ಜವ್ವನದ ಪೊರ್ತುಡ್ದು  ಬದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಯಾದಿತ್ತ್‌ದ್, 1910ದ ಕ್ರಾಂತಿ‍ಲೆನ ಸಮಯೊಡು  ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದು ಮಾಮಲ್ಲ ನರಮಾನಿ ಆಯೆರ. 1920 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷದ(ಬಣ) ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಯಕರಾಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆಕ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾ‍ಯಿನ ಗಾಂಧಿನ ಒಪ್ಪಿಗೆದ ಮಿತ್ತ್ ಇಡೀ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ  ನಾಯಕೆರಾಯೆರ್. '''ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ 1929 ಡ್, ನೆಹರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ದ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು  ಲೆಪ್ಪು ಕೊರಿಯೆರ್'''.

=== 1929ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆ ===
* ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಟ್ಟಿಗೆದ ಮಾತ ಸಂಬಂಧೊಡ್ಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬುಡುಕಟ್ಟ್ ಆವೊಡುಂದು  ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ಪೊಡುಂದು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ನಾಯಕೆರೆಡ್ ನೆಹರುಲ ಒರಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಅರೆನ ನಿರ್ಣಯೊನು 1927 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದ ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಗಾಂಧೀಜಿನ ಪಾತೆರೊನು ಮೀರ್‌ದ್‌ಲ ಅಂಗೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್ (ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಬೇಡಿ್ಕೆದ ಘೋಷಣೆಗೆ್ ನನಲ ಕಾಲ ಕೂಡ್ದ್ ಬೈದಿಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನವು ಗಾಂದೀಜಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್). '''ಆ ಸಮಯೊಡು ನೆಹರು  ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುನಂಚಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉಲಯಿದ ಒಂಜಿ ಒತ್ತಡದ ಗುಂಪುನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು “ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್” ಪನ್ಪಿ ಕೂಟ.''' 
* 1928 ಡ್ ಗಾಂಧೀಜಿ ನೆಹರುನ ಬೇಡಿಕೆಲೆಗ್ ಒತ್ತೊನುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷೊಡು ಭಾರತೊಗು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊರ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ ವಿನಂತಿ ಮಲ್ಪುನ ನಿರ್ಣಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. ಗಡುವು ಕರಿಂಡ  ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಪೊರಂಬಾಟ  ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಾತ ಭಾರತೀಯೆರೆಗ್ ಲೆಪ್ಪು ಕೊರ್ಪುಂಡು ಮನ್ಪಿನೆಕ್ ನೆಹರು ಒಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡಲ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ಕೊರ್ನ ೨ ವರುಷದ ಸಮಯ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ನೆಹರೂನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ - ಅರ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಡ್ದ್ ತಕ್ಷಣದ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಗ್ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುವೆರ್. ಗಾಂಧೀಜಿ ರಡ್ದ್ ವರ್ಷೊಡ್ದು ಒಂಜೆನ ಅವಧಿಗೆ ಸಮಯೊನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಲ್ಪಾದ್ ರಾಜಿ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. 
* ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬೇಡಿಕೆಲೆನ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ 1929 ಡ್ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್.  1929 ದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 29 ನಾನಿ ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಗುರಿಕಾರ್ಮೆನ್ ನೆಹರು ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್  ಕರೆಕೊರ್ಪುನ ಯಶಸ್ವಿ ನಿರ್ಣಯೊನು ಮಂಡನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

== ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ==
1929 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ನೀತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಭವಿಷ್ಯದ ಭಾರತ-ರಾಷ್ಟ್ರೊನು ನೆಹರು ವಿವರಿಸಯೆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉದ್ದೇಶೊಲು ಧರ್ಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಂಘೊಲೆನ್ ರೂಪಿಸಪಿನ ಹಕ್ಕ್‌ಲು, ಜಾತಿ, ಬಣ್ಣ, ಮತ ಅತ್ತ್ಂಡ ಧರ್ಮದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗ್‌ಲ ಸಮಾನತೆದ ಕಾನೂನು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ್ಲೆನ ರಕ್ಷಣೆ, ರೈತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಮಿಕೆರೆ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ್ಲು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಪರಿಚಯ, ನಿಷೇಧ ಪಾಡುನೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ, ಸಮಾಜವಾದ, ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತ ಭಾರತೊದ ತಾಪನೆ. ಈ ಮಾತ ಉದ್ದೇಶೊಲು 1929-31ಕ್ಕ್ ನೆಹರುಡ್ದು ರಚಿನೆ ಆಯಿನ &quot;ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ&quot; ದ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಗಾಂಧೀಜಿನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಡ್ದ್ ಅನುಮೋದಿನೆ ಆಂಡ್.

===ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು===
1955 ಡ್ ಭಾರತದ ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಗರಿಕ ಮಾನಾದಿಗೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ನೆಹರು ಪಡೆತೆರ್. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿನ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ನೆಹರುಗು ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಗೌರವ ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಧಾನಿಡ್ದ್ ಪಡೆವೊಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನೊನು ಪಾಲನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆಹರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ್  ಆರೆಗ್ ಆರೆ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರಿಯೆರೆ ಆದೇಶ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್. ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರ ದೆತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರೊಡೆ ಆ ಮಾನಾದಿಗೆನ್ ನೆಹರು ಕೊರಿಯೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ನರಮಾನಿ]]</text>
      <sha1>sh7wtycljt8kj31pt89dszau3j2mlgy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375125</id>
      <parentid>375052</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>ಉಲ್ಲೇಕೊ ಸೇರಾಯಿನಿ</comment>
      <origin>375125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19108" sha1="1hmp67m7pz2vdsgr0iqaj0r66whkayh" xml:space="preserve">{{Infobox person
| bodyclass  = biography vcard
|birth- name        = ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| image       = File:Jawaharlal Nehru.jpg|thumb|ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| imagesize   = 200px
| caption     =  ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| birth date   =   ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯      
| birth place =  ಅಲಹಬಾದ್
| death date   =  ಮೇ ೨೭ ೧೯೬೪
| death place  =
| education=  ಕಾನೂನು ಪದವಿ,ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ
| alma mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
| spouses     = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| occupation  =ಭಾರತೊದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
|childern     =ಒಂಜಿ
|daughter     = ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ
|parents      =ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರ್,ಸ್ವರೂಪ್  ರಾಣಿ ಥುಸು
| spouse       = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| awards        = ಭಾರತ ರತ್ನ
| alma_mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
}}

[[File:Bundesarchiv Bild 183-61849-0001, Indien, Otto Grotewohl bei Ministerpräsident Nehru.jpg|thumb|ನೆಹರೂ]]
'''ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು''' ((ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯ - ಮೇ ೨೭, ೧೯೬೪)) ಒರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆ, ಭಾರತದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ಭಾರತ |ಭಾರತದ]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದುಂಬುಲ ಅವೆಡ್ದ್  ಬುಕ್ಕೊಲ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ. 1947ಡ್ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ್  ತಾಪನೆಯಾಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ 1964ಡ್  ಆರ್ ಸಯಿಪುನೆ ಮುಟ್ಟ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಮಾಜವಾದ ತತ್ವದ,  ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತತತ್ವದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸ್ವತಂತ್ರ  ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ಪನ್ಪಿ ಪುಗರ್ತೆ ಆರೆಗಿತ್ತ್ಂಡ್.  ಭಾರತದ ಜೋಕುಲು ಆರೆನ್ ಚಾಚಾ ನೆಹರು (&quot;ಅಂಕಲ್ ನೆಹರು&quot;) ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Jawaharlal-Nehru&lt;/ref&gt;

=== ಪುಟ್ಟು ಬಳತಿನಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಕುಟುಂಬ ===
* ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಭಾರತ]]ದ ಅಲಹಾಬಾದ್‍ಡ್ ೧೮೮೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೪ಕ್ಕ್ ಪುಟ್ಟ್ಯೆರ್&lt;ref&gt;https://www.biography.com/political-figure/jawaharlal-nehru&lt;/ref&gt;. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್  ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ (1861-1931), ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತ್ ಸಮುದಾಯಗು ಸೇರಿ್ನ  ಸ್ವ-ನಿರ್ಮಿತ ಶ್ರೀಮಂತ ವಕೀಲೆರ್, 1919 ಬುಕ್ಕೊ 1928 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್’ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸದೆರ್. ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ, ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ ಥುಸು (1868) -1938), ಲಾಹೋರ್‌ಡ್ ನೆಲೆಯಾದಿತ್ತಿನ  ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬೊದಾರ್ ಮೋತಿಲಾಲೆರೆನ ರಡ್ಡ್‌ನೆ ಬುಡೆದಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸುರುತ ಬುಡೆದಿ ಸುರುತ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದುನ ಸಮಯೊಡು ಸಯಿತ್ ಪೋದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಜವಾಹರ್’ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲೇಡ್ ಮಲ್ಲ ಮಗೆಯಾದಿಪ್ಪುವೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಅವೆಟ್ ಮಲ್ಲ ಮಗಳ್ ವಿಜಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿದ ಸುರುತ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಕಿನ್ಯ ಮೆಗ್ದಿ ಕೃಷ್ಣ ಹತೀಶಿಂಗ್  ಬರಹಗಾರ್ತಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು.

=== ಬಾಲ್ಯ ===
ಶ್ರೀಮಂತ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಆನಂದ್ ಭವನ ‍ಪನ್ಪಿ ಅರಮನೆತ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಇಂಚ ಮಾತ ಸವಲತ್ತ್‌ದ ವಾತಾವರಣೊಡು ಬಳತಿನಾರ್ ನೆಹರೂ. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಖಾಸಗಿ ಗವರ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೀಚರೆನ ಮುಖಾಂತರ ಇಲ್ಲಡೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರ್ಪಾಯೆರ್.  ಟೀಚರ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಟಿ. ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನ ಪ್ರಭಾವೊಡ್ದು ವಿಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಆಸಕ್ತಿ  ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಡ್ ತನ್ನ ೧೩ನೇ ವರ್ಸೊಡು ಕುಟುಂಬದ ದೋಸ್ತಿ ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಪನ್ಪಿನಾರೆಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯೆರ್. ಆಂಡಲ, ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಟ್  ಅರೆನ ಆಸಕ್ತಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒರಿದಿಜ್ಜಿ.  ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ಬುಡ್ಡು ಪೋಯಿಬುಕ್ಕೊ  ನೆಹರು ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿನ್ ಬುಡಿಯೆರ್. &quot;ಸುಮಾರು ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಕಾಲ ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನೆಹರುನೊಟ್ಟುಗು ಇತ್ತೆರ್ ಅರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಧೊಟು  ಪ್ರಭಾವ ಬೂರ್ದ್ಂಡ್ &lt;ref&gt;https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-jawaharlal-nehru/&lt;/ref&gt;
ನೆಹರೂನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಈ ಆಸಕ್ತಿಲು ಅರೆನ್ ಬೌದ್ಧ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊಲೆನ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಂಡ್.  ಬಾಲ ರಾಮ್ ನಂದರೆ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಂಥೊಲು ನೆಹರೂಗು &quot;ಭಾರತದ [ಭಾರತದ] ಧಾರ್ಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಸುರುತ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುನವಾದಿಪ್ಪುಂಡು.&lt;ref&gt;https://www.iocus.org/news-details/india-news/104&lt;/ref&gt;

=== ಪದವಿ ===
*ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1907 ಡ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍ಗ್ ನೆಹರು ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 1910 ಡ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನೊಡು ಗೌರವ (ಆನರ್ಸ್) ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಈ ಅವಧಿಡ್ ಆರ್ ರಾಜಕಾರಣ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ,ಇತಿಹಾಸ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾದ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. 1910 ಡ್ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಲಂಡನ್‌ಗ್ ಪೋದು ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್–ಇನ್’ಡ್ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್ ಈ ಸಮಯೊಡು ಆರ್ ಬೀಟ್ರಿಸ್ ವೆಬ್ ಸೇರ್ದ್ ಫ್ಯಾಬಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರೆ ಅಧ್ಯಯನೊನು ದುಂಬುವರಿತೆರ್. ಆರೆನ್ 1912 ಡ್ ಬಾರ್’ಗೆ (ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾಗಿ) ಲೆತ್ತೆರ್.

=== ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಪದವಿ ಅಭ್ಯಾಸ === 
* ಆಗಸ್ಟ್ 1912 ಗ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಡ್ ವಕೀಲೆರಾದ್ ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನ್ಯಾಯವಾದಿ್ಯಾದ್ ನೆಲೆಯಾವೊಡುಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಅರೆನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊಡು ಆರ್ ಉಮೇದ್ ಇತ್ತಿನ ಆಸಕ್ತಿನ್ ತೋಜದಿಜೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾನೂನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಅತ್ತ್ಂಡ ವಕೀಲೆರೆ ಕಂಪನಿದ ಖುಷಿ ಪಡೆತ್‌ಜೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆದ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಅರೆನ ಪಾ್ಲ್ ಪಡೆಯಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅರೆನ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಉದ್ಯೋಗೊ ಬುಕ್ಕೊದ ದಿನೊಟು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಪುಂಡು.
 
==== ನೆಹರುನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ : ೧೮೮೯-೧೯೧೮ ====
* ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಮಾಮಲ್ಲ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ, ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗೆ. ನೆಹರು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‍ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ದ ಪದವೀಧರೆರಾದಿತ್ತೆರ್..  ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್ ಡ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾದ್/ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್’ ಆದ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗು ಸೇರೊನುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣೊಡು ಉಮೇದ್ ತೋಜವೆರ್, ಅಮ್ಮೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ರಾಜಕೀಯೊಡು ಸಕ್ರಿಯವಾದುಪ್ಪುವೆರ್. ಕಡೆಕ್ ಕಾನೂನು ವಿವಾದ ವಕೀಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಬದಲಾದ್ ಅರೆನ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ರಾಷ್ರೀಯವಾದದ ಕಡೆಕ್ ತಿರ್ಗುಂಡು. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು. 
* ಅರೆನ ಜವ್ವನದ ಪೊರ್ತುಡ್ದು  ಬದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಯಾದಿತ್ತ್‌ದ್, 1910ದ ಕ್ರಾಂತಿ‍ಲೆನ ಸಮಯೊಡು  ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದು ಮಾಮಲ್ಲ ನರಮಾನಿ ಆಯೆರ. 1920 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷದ(ಬಣ) ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಯಕರಾಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆಕ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾ‍ಯಿನ ಗಾಂಧಿನ ಒಪ್ಪಿಗೆದ ಮಿತ್ತ್ ಇಡೀ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ  ನಾಯಕೆರಾಯೆರ್. '''ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ 1929 ಡ್, ನೆಹರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ದ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು  ಲೆಪ್ಪು ಕೊರಿಯೆರ್'''.

=== 1929ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆ ===
* ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಟ್ಟಿಗೆದ ಮಾತ ಸಂಬಂಧೊಡ್ಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬುಡುಕಟ್ಟ್ ಆವೊಡುಂದು  ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ಪೊಡುಂದು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ನಾಯಕೆರೆಡ್ ನೆಹರುಲ ಒರಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಅರೆನ ನಿರ್ಣಯೊನು 1927 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದ ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಗಾಂಧೀಜಿನ ಪಾತೆರೊನು ಮೀರ್‌ದ್‌ಲ ಅಂಗೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್ (ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಬೇಡಿ್ಕೆದ ಘೋಷಣೆಗೆ್ ನನಲ ಕಾಲ ಕೂಡ್ದ್ ಬೈದಿಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನವು ಗಾಂದೀಜಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್). '''ಆ ಸಮಯೊಡು ನೆಹರು  ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುನಂಚಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉಲಯಿದ ಒಂಜಿ ಒತ್ತಡದ ಗುಂಪುನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು “ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್” ಪನ್ಪಿ ಕೂಟ.''' 
* 1928 ಡ್ ಗಾಂಧೀಜಿ ನೆಹರುನ ಬೇಡಿಕೆಲೆಗ್ ಒತ್ತೊನುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷೊಡು ಭಾರತೊಗು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊರ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ ವಿನಂತಿ ಮಲ್ಪುನ ನಿರ್ಣಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. ಗಡುವು ಕರಿಂಡ  ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಪೊರಂಬಾಟ  ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಾತ ಭಾರತೀಯೆರೆಗ್ ಲೆಪ್ಪು ಕೊರ್ಪುಂಡು ಮನ್ಪಿನೆಕ್ ನೆಹರು ಒಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡಲ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ಕೊರ್ನ ೨ ವರುಷದ ಸಮಯ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ನೆಹರೂನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ - ಅರ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಡ್ದ್ ತಕ್ಷಣದ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಗ್ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುವೆರ್. ಗಾಂಧೀಜಿ ರಡ್ದ್ ವರ್ಷೊಡ್ದು ಒಂಜೆನ ಅವಧಿಗೆ ಸಮಯೊನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಲ್ಪಾದ್ ರಾಜಿ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. 
* ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬೇಡಿಕೆಲೆನ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ 1929 ಡ್ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್.  1929 ದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 29 ನಾನಿ ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಗುರಿಕಾರ್ಮೆನ್ ನೆಹರು ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್  ಕರೆಕೊರ್ಪುನ ಯಶಸ್ವಿ ನಿರ್ಣಯೊನು ಮಂಡನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

== ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ==
1929 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ನೀತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಭವಿಷ್ಯದ ಭಾರತ-ರಾಷ್ಟ್ರೊನು ನೆಹರು ವಿವರಿಸಯೆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉದ್ದೇಶೊಲು ಧರ್ಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಂಘೊಲೆನ್ ರೂಪಿಸಪಿನ ಹಕ್ಕ್‌ಲು, ಜಾತಿ, ಬಣ್ಣ, ಮತ ಅತ್ತ್ಂಡ ಧರ್ಮದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗ್‌ಲ ಸಮಾನತೆದ ಕಾನೂನು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ್ಲೆನ ರಕ್ಷಣೆ, ರೈತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಮಿಕೆರೆ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ್ಲು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಪರಿಚಯ, ನಿಷೇಧ ಪಾಡುನೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ, ಸಮಾಜವಾದ, ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತ ಭಾರತೊದ ತಾಪನೆ. ಈ ಮಾತ ಉದ್ದೇಶೊಲು 1929-31ಕ್ಕ್ ನೆಹರುಡ್ದು ರಚಿನೆ ಆಯಿನ &quot;ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ&quot; ದ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಗಾಂಧೀಜಿನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಡ್ದ್ ಅನುಮೋದಿನೆ ಆಂಡ್.

===ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು===
1955 ಡ್ ಭಾರತದ ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಗರಿಕ ಮಾನಾದಿಗೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ನೆಹರು ಪಡೆತೆರ್. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿನ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ನೆಹರುಗು ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಗೌರವ ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಧಾನಿಡ್ದ್ ಪಡೆವೊಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನೊನು ಪಾಲನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆಹರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ್  ಆರೆಗ್ ಆರೆ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರಿಯೆರೆ ಆದೇಶ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್. ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರ ದೆತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರೊಡೆ ಆ ಮಾನಾದಿಗೆನ್ ನೆಹರು ಕೊರಿಯೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ನರಮಾನಿ]]</text>
      <sha1>1hmp67m7pz2vdsgr0iqaj0r66whkayh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375126</id>
      <parentid>375125</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>/* ನೆಹರುನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ : ೧೮೮೯-೧೯೧೮ */</comment>
      <origin>375126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19179" sha1="2n88phky73wg9nxzyitvqp6csda33wj" xml:space="preserve">{{Infobox person
| bodyclass  = biography vcard
|birth- name        = ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| image       = File:Jawaharlal Nehru.jpg|thumb|ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| imagesize   = 200px
| caption     =  ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| birth date   =   ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯      
| birth place =  ಅಲಹಬಾದ್
| death date   =  ಮೇ ೨೭ ೧೯೬೪
| death place  =
| education=  ಕಾನೂನು ಪದವಿ,ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ
| alma mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
| spouses     = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| occupation  =ಭಾರತೊದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
|childern     =ಒಂಜಿ
|daughter     = ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ
|parents      =ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರ್,ಸ್ವರೂಪ್  ರಾಣಿ ಥುಸು
| spouse       = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| awards        = ಭಾರತ ರತ್ನ
| alma_mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
}}

[[File:Bundesarchiv Bild 183-61849-0001, Indien, Otto Grotewohl bei Ministerpräsident Nehru.jpg|thumb|ನೆಹರೂ]]
'''ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು''' ((ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯ - ಮೇ ೨೭, ೧೯೬೪)) ಒರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆ, ಭಾರತದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ಭಾರತ |ಭಾರತದ]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದುಂಬುಲ ಅವೆಡ್ದ್  ಬುಕ್ಕೊಲ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ. 1947ಡ್ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ್  ತಾಪನೆಯಾಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ 1964ಡ್  ಆರ್ ಸಯಿಪುನೆ ಮುಟ್ಟ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಮಾಜವಾದ ತತ್ವದ,  ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತತತ್ವದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸ್ವತಂತ್ರ  ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ಪನ್ಪಿ ಪುಗರ್ತೆ ಆರೆಗಿತ್ತ್ಂಡ್.  ಭಾರತದ ಜೋಕುಲು ಆರೆನ್ ಚಾಚಾ ನೆಹರು (&quot;ಅಂಕಲ್ ನೆಹರು&quot;) ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Jawaharlal-Nehru&lt;/ref&gt;

=== ಪುಟ್ಟು ಬಳತಿನಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಕುಟುಂಬ ===
* ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಭಾರತ]]ದ ಅಲಹಾಬಾದ್‍ಡ್ ೧೮೮೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೪ಕ್ಕ್ ಪುಟ್ಟ್ಯೆರ್&lt;ref&gt;https://www.biography.com/political-figure/jawaharlal-nehru&lt;/ref&gt;. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್  ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ (1861-1931), ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತ್ ಸಮುದಾಯಗು ಸೇರಿ್ನ  ಸ್ವ-ನಿರ್ಮಿತ ಶ್ರೀಮಂತ ವಕೀಲೆರ್, 1919 ಬುಕ್ಕೊ 1928 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್’ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸದೆರ್. ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ, ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ ಥುಸು (1868) -1938), ಲಾಹೋರ್‌ಡ್ ನೆಲೆಯಾದಿತ್ತಿನ  ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬೊದಾರ್ ಮೋತಿಲಾಲೆರೆನ ರಡ್ಡ್‌ನೆ ಬುಡೆದಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸುರುತ ಬುಡೆದಿ ಸುರುತ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದುನ ಸಮಯೊಡು ಸಯಿತ್ ಪೋದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಜವಾಹರ್’ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲೇಡ್ ಮಲ್ಲ ಮಗೆಯಾದಿಪ್ಪುವೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಅವೆಟ್ ಮಲ್ಲ ಮಗಳ್ ವಿಜಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿದ ಸುರುತ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಕಿನ್ಯ ಮೆಗ್ದಿ ಕೃಷ್ಣ ಹತೀಶಿಂಗ್  ಬರಹಗಾರ್ತಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು.

=== ಬಾಲ್ಯ ===
ಶ್ರೀಮಂತ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಆನಂದ್ ಭವನ ‍ಪನ್ಪಿ ಅರಮನೆತ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಇಂಚ ಮಾತ ಸವಲತ್ತ್‌ದ ವಾತಾವರಣೊಡು ಬಳತಿನಾರ್ ನೆಹರೂ. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಖಾಸಗಿ ಗವರ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೀಚರೆನ ಮುಖಾಂತರ ಇಲ್ಲಡೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರ್ಪಾಯೆರ್.  ಟೀಚರ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಟಿ. ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನ ಪ್ರಭಾವೊಡ್ದು ವಿಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಆಸಕ್ತಿ  ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಡ್ ತನ್ನ ೧೩ನೇ ವರ್ಸೊಡು ಕುಟುಂಬದ ದೋಸ್ತಿ ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಪನ್ಪಿನಾರೆಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯೆರ್. ಆಂಡಲ, ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಟ್  ಅರೆನ ಆಸಕ್ತಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒರಿದಿಜ್ಜಿ.  ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ಬುಡ್ಡು ಪೋಯಿಬುಕ್ಕೊ  ನೆಹರು ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿನ್ ಬುಡಿಯೆರ್. &quot;ಸುಮಾರು ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಕಾಲ ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನೆಹರುನೊಟ್ಟುಗು ಇತ್ತೆರ್ ಅರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಧೊಟು  ಪ್ರಭಾವ ಬೂರ್ದ್ಂಡ್ &lt;ref&gt;https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-jawaharlal-nehru/&lt;/ref&gt;
ನೆಹರೂನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಈ ಆಸಕ್ತಿಲು ಅರೆನ್ ಬೌದ್ಧ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊಲೆನ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಂಡ್.  ಬಾಲ ರಾಮ್ ನಂದರೆ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಂಥೊಲು ನೆಹರೂಗು &quot;ಭಾರತದ [ಭಾರತದ] ಧಾರ್ಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಸುರುತ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುನವಾದಿಪ್ಪುಂಡು.&lt;ref&gt;https://www.iocus.org/news-details/india-news/104&lt;/ref&gt;

=== ಪದವಿ ===
*ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1907 ಡ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍ಗ್ ನೆಹರು ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 1910 ಡ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನೊಡು ಗೌರವ (ಆನರ್ಸ್) ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಈ ಅವಧಿಡ್ ಆರ್ ರಾಜಕಾರಣ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ,ಇತಿಹಾಸ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾದ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. 1910 ಡ್ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಲಂಡನ್‌ಗ್ ಪೋದು ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್–ಇನ್’ಡ್ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್ ಈ ಸಮಯೊಡು ಆರ್ ಬೀಟ್ರಿಸ್ ವೆಬ್ ಸೇರ್ದ್ ಫ್ಯಾಬಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರೆ ಅಧ್ಯಯನೊನು ದುಂಬುವರಿತೆರ್. ಆರೆನ್ 1912 ಡ್ ಬಾರ್’ಗೆ (ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾಗಿ) ಲೆತ್ತೆರ್.

=== ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಪದವಿ ಅಭ್ಯಾಸ === 
* ಆಗಸ್ಟ್ 1912 ಗ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಡ್ ವಕೀಲೆರಾದ್ ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನ್ಯಾಯವಾದಿ್ಯಾದ್ ನೆಲೆಯಾವೊಡುಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಅರೆನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊಡು ಆರ್ ಉಮೇದ್ ಇತ್ತಿನ ಆಸಕ್ತಿನ್ ತೋಜದಿಜೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾನೂನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಅತ್ತ್ಂಡ ವಕೀಲೆರೆ ಕಂಪನಿದ ಖುಷಿ ಪಡೆತ್‌ಜೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆದ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಅರೆನ ಪಾ್ಲ್ ಪಡೆಯಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅರೆನ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಉದ್ಯೋಗೊ ಬುಕ್ಕೊದ ದಿನೊಟು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಪುಂಡು.
 
==== ನೆಹರುನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ : ೧೮೮೯-೧೯೧೮ ====
* ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಮಾಮಲ್ಲ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ, ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗೆ. ನೆಹರು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‍ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ದ ಪದವೀಧರೆರಾದಿತ್ತೆರ್..  ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್ ಡ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾದ್/ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್’ ಆದ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗು ಸೇರೊನುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣೊಡು ಉಮೇದ್ ತೋಜವೆರ್, ಅಮ್ಮೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ರಾಜಕೀಯೊಡು ಸಕ್ರಿಯವಾದುಪ್ಪುವೆರ್. ಕಡೆಕ್ ಕಾನೂನು ವಿವಾದ ವಕೀಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಬದಲಾದ್ ಅರೆನ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ರಾಷ್ರೀಯವಾದದ ಕಡೆಕ್ ತಿರ್ಗುಂಡು. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು. 
* ಅರೆನ ಜವ್ವನದ ಪೊರ್ತುಡ್ದು  ಬದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಯಾದಿತ್ತ್‌ದ್, 1910ದ ಕ್ರಾಂತಿ‍ಲೆನ ಸಮಯೊಡು  ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದು ಮಾಮಲ್ಲ ನರಮಾನಿ ಆಯೆರ. 1920 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷದ(ಬಣ) ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಯಕರಾಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆಕ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾ‍ಯಿನ ಗಾಂಧಿನ ಒಪ್ಪಿಗೆದ ಮಿತ್ತ್ ಇಡೀ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ  ನಾಯಕೆರಾಯೆರ್. '''ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ 1929 ಡ್, ನೆಹರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ದ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು  ಲೆಪ್ಪು ಕೊರಿಯೆರ್'''.&lt;ref&gt;https://www.vedantu.com/biography/jawaharlal-nehru-biography&lt;/ref&gt;

=== 1929ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆ ===
* ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಟ್ಟಿಗೆದ ಮಾತ ಸಂಬಂಧೊಡ್ಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬುಡುಕಟ್ಟ್ ಆವೊಡುಂದು  ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ಪೊಡುಂದು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ನಾಯಕೆರೆಡ್ ನೆಹರುಲ ಒರಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಅರೆನ ನಿರ್ಣಯೊನು 1927 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದ ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಗಾಂಧೀಜಿನ ಪಾತೆರೊನು ಮೀರ್‌ದ್‌ಲ ಅಂಗೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್ (ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಬೇಡಿ್ಕೆದ ಘೋಷಣೆಗೆ್ ನನಲ ಕಾಲ ಕೂಡ್ದ್ ಬೈದಿಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನವು ಗಾಂದೀಜಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್). '''ಆ ಸಮಯೊಡು ನೆಹರು  ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುನಂಚಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉಲಯಿದ ಒಂಜಿ ಒತ್ತಡದ ಗುಂಪುನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು “ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್” ಪನ್ಪಿ ಕೂಟ.''' 
* 1928 ಡ್ ಗಾಂಧೀಜಿ ನೆಹರುನ ಬೇಡಿಕೆಲೆಗ್ ಒತ್ತೊನುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷೊಡು ಭಾರತೊಗು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊರ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ ವಿನಂತಿ ಮಲ್ಪುನ ನಿರ್ಣಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. ಗಡುವು ಕರಿಂಡ  ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಪೊರಂಬಾಟ  ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಾತ ಭಾರತೀಯೆರೆಗ್ ಲೆಪ್ಪು ಕೊರ್ಪುಂಡು ಮನ್ಪಿನೆಕ್ ನೆಹರು ಒಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡಲ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ಕೊರ್ನ ೨ ವರುಷದ ಸಮಯ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ನೆಹರೂನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ - ಅರ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಡ್ದ್ ತಕ್ಷಣದ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಗ್ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುವೆರ್. ಗಾಂಧೀಜಿ ರಡ್ದ್ ವರ್ಷೊಡ್ದು ಒಂಜೆನ ಅವಧಿಗೆ ಸಮಯೊನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಲ್ಪಾದ್ ರಾಜಿ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. 
* ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬೇಡಿಕೆಲೆನ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ 1929 ಡ್ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್.  1929 ದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 29 ನಾನಿ ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಗುರಿಕಾರ್ಮೆನ್ ನೆಹರು ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್  ಕರೆಕೊರ್ಪುನ ಯಶಸ್ವಿ ನಿರ್ಣಯೊನು ಮಂಡನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

== ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ==
1929 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ನೀತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಭವಿಷ್ಯದ ಭಾರತ-ರಾಷ್ಟ್ರೊನು ನೆಹರು ವಿವರಿಸಯೆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉದ್ದೇಶೊಲು ಧರ್ಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಂಘೊಲೆನ್ ರೂಪಿಸಪಿನ ಹಕ್ಕ್‌ಲು, ಜಾತಿ, ಬಣ್ಣ, ಮತ ಅತ್ತ್ಂಡ ಧರ್ಮದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗ್‌ಲ ಸಮಾನತೆದ ಕಾನೂನು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ್ಲೆನ ರಕ್ಷಣೆ, ರೈತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಮಿಕೆರೆ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ್ಲು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಪರಿಚಯ, ನಿಷೇಧ ಪಾಡುನೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ, ಸಮಾಜವಾದ, ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತ ಭಾರತೊದ ತಾಪನೆ. ಈ ಮಾತ ಉದ್ದೇಶೊಲು 1929-31ಕ್ಕ್ ನೆಹರುಡ್ದು ರಚಿನೆ ಆಯಿನ &quot;ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ&quot; ದ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಗಾಂಧೀಜಿನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಡ್ದ್ ಅನುಮೋದಿನೆ ಆಂಡ್.

===ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು===
1955 ಡ್ ಭಾರತದ ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಗರಿಕ ಮಾನಾದಿಗೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ನೆಹರು ಪಡೆತೆರ್. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿನ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ನೆಹರುಗು ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಗೌರವ ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಧಾನಿಡ್ದ್ ಪಡೆವೊಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನೊನು ಪಾಲನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆಹರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ್  ಆರೆಗ್ ಆರೆ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರಿಯೆರೆ ಆದೇಶ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್. ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರ ದೆತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರೊಡೆ ಆ ಮಾನಾದಿಗೆನ್ ನೆಹರು ಕೊರಿಯೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ನರಮಾನಿ]]</text>
      <sha1>2n88phky73wg9nxzyitvqp6csda33wj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375127</id>
      <parentid>375126</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T11:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <origin>375127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19166" sha1="8monmwha9ytbioxn92pifnz4o5bqwwo" xml:space="preserve">{{Infobox person
| bodyclass  = biography vcard
|birth- name        = ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| image       = File:Jawaharlal Nehru.jpg|thumb|ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| imagesize   = 200px
| caption     =  ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| birth date   =   ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯      
| birth place =  ಅಲಹಬಾದ್
| death date   =  ಮೇ ೨೭ ೧೯೬೪
| death place  =
| education=  ಕಾನೂನು ಪದವಿ,ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ
| alma mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
| spouses     = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| occupation  =ಭಾರತೊದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
|childern     =ಒಂಜಿ
|daughter     = ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ
|parents      =ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರ್,ಸ್ವರೂಪ್  ರಾಣಿ ಥುಸು
| spouse       = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| awards        = ಭಾರತ ರತ್ನ
| alma_mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
}}

[[File:Bundesarchiv Bild 183-61849-0001, Indien, Otto Grotewohl bei Ministerpräsident Nehru.jpg|thumb|ನೆಹರೂ]]
'''ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು''' ((ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯ - ಮೇ ೨೭, ೧೯೬೪)) ಒರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆ, ಭಾರತದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ಭಾರತ |ಭಾರತದ]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದುಂಬುಲ ಅವೆಡ್ದ್  ಬುಕ್ಕೊಲ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ. 1947ಡ್ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ್  ತಾಪನೆಯಾಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ 1964ಡ್  ಆರ್ ಸಯಿಪುನೆ ಮುಟ್ಟ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಮಾಜವಾದ ತತ್ವದ,  ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತತತ್ವದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸ್ವತಂತ್ರ  ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ಪನ್ಪಿ ಪುಗರ್ತೆ ಆರೆಗಿತ್ತ್ಂಡ್.  ಭಾರತದ ಜೋಕುಲು ಆರೆನ್ ಚಾಚಾ ನೆಹರು (&quot;ಅಂಕಲ್ ನೆಹರು&quot;) ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Jawaharlal-Nehru&lt;/ref&gt;
=== ಪುಟ್ಟು ಬಳತಿನಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಕುಟುಂಬ ===
* ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಭಾರತ]]ದ ಅಲಹಾಬಾದ್‍ಡ್ ೧೮೮೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೪ಕ್ಕ್ ಪುಟ್ಟ್ಯೆರ್&lt;ref&gt;https://www.biography.com/political-figure/jawaharlal-nehru&lt;/ref&gt;. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್  ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ (1861-1931), ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತ್ ಸಮುದಾಯಗು ಸೇರಿ್ನ  ಸ್ವ-ನಿರ್ಮಿತ ಶ್ರೀಮಂತ ವಕೀಲೆರ್, 1919 ಬುಕ್ಕೊ 1928 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್’ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸದೆರ್. ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ, ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ ಥುಸು (1868) -1938), ಲಾಹೋರ್‌ಡ್ ನೆಲೆಯಾದಿತ್ತಿನ  ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬೊದಾರ್ ಮೋತಿಲಾಲೆರೆನ ರಡ್ಡ್‌ನೆ ಬುಡೆದಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸುರುತ ಬುಡೆದಿ ಸುರುತ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದುನ ಸಮಯೊಡು ಸಯಿತ್ ಪೋದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಜವಾಹರ್’ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲೇಡ್ ಮಲ್ಲ ಮಗೆಯಾದಿಪ್ಪುವೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಅವೆಟ್ ಮಲ್ಲ ಮಗಳ್ ವಿಜಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿದ ಸುರುತ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಕಿನ್ಯ ಮೆಗ್ದಿ ಕೃಷ್ಣ ಹತೀಶಿಂಗ್  ಬರಹಗಾರ್ತಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು.
=== ಬಾಲ್ಯ ===
ಶ್ರೀಮಂತ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಆನಂದ್ ಭವನ ‍ಪನ್ಪಿ ಅರಮನೆತ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಇಂಚ ಮಾತ ಸವಲತ್ತ್‌ದ ವಾತಾವರಣೊಡು ಬಳತಿನಾರ್ ನೆಹರೂ. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಖಾಸಗಿ ಗವರ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೀಚರೆನ ಮುಖಾಂತರ ಇಲ್ಲಡೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರ್ಪಾಯೆರ್.  ಟೀಚರ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಟಿ. ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನ ಪ್ರಭಾವೊಡ್ದು ವಿಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಆಸಕ್ತಿ  ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಡ್ ತನ್ನ ೧೩ನೇ ವರ್ಸೊಡು ಕುಟುಂಬದ ದೋಸ್ತಿ ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಪನ್ಪಿನಾರೆಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯೆರ್. ಆಂಡಲ, ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಟ್  ಅರೆನ ಆಸಕ್ತಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒರಿದಿಜ್ಜಿ.  ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ಬುಡ್ಡು ಪೋಯಿಬುಕ್ಕೊ  ನೆಹರು ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿನ್ ಬುಡಿಯೆರ್. &quot;ಸುಮಾರು ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಕಾಲ ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನೆಹರುನೊಟ್ಟುಗು ಇತ್ತೆರ್ ಅರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಧೊಟು  ಪ್ರಭಾವ ಬೂರ್ದ್ಂಡ್ &lt;ref&gt;https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-jawaharlal-nehru/&lt;/ref&gt;
ನೆಹರೂನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಈ ಆಸಕ್ತಿಲು ಅರೆನ್ ಬೌದ್ಧ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊಲೆನ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಂಡ್.  ಬಾಲ ರಾಮ್ ನಂದರೆ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಂಥೊಲು ನೆಹರೂಗು &quot;ಭಾರತದ [ಭಾರತದ] ಧಾರ್ಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಸುರುತ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುನವಾದಿಪ್ಪುಂಡು.&lt;ref&gt;https://www.iocus.org/news-details/india-news/104&lt;/ref&gt;
=== ಪದವಿ ===
*ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1907 ಡ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍ಗ್ ನೆಹರು ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 1910 ಡ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನೊಡು ಗೌರವ (ಆನರ್ಸ್) ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಈ ಅವಧಿಡ್ ಆರ್ ರಾಜಕಾರಣ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ,ಇತಿಹಾಸ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾದ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. 1910 ಡ್ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಲಂಡನ್‌ಗ್ ಪೋದು ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್–ಇನ್’ಡ್ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್ ಈ ಸಮಯೊಡು ಆರ್ ಬೀಟ್ರಿಸ್ ವೆಬ್ ಸೇರ್ದ್ ಫ್ಯಾಬಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರೆ ಅಧ್ಯಯನೊನು ದುಂಬುವರಿತೆರ್. ಆರೆನ್ 1912 ಡ್ ಬಾರ್’ಗೆ (ನ್ಯಾವಾದಿಯಾದ್) ಲೆತ್ತೆರ್.
=== ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಪದವಿ ಅಭ್ಯಾಸ === 
* ಆಗಸ್ಟ್ 1912 ಗ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಡ್ ವಕೀಲೆರಾದ್ ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನ್ಯಾಯವಾದಿ್ಯಾದ್ ನೆಲೆಯಾವೊಡುಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಅರೆನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊಡು ಆರ್ ಉಮೇದ್ ಇತ್ತಿನ ಆಸಕ್ತಿನ್ ತೋಜದಿಜೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾನೂನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಅತ್ತ್ಂಡ ವಕೀಲೆರೆ ಕಂಪನಿದ ಖುಷಿ ಪಡೆತ್‌ಜೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆದ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಅರೆನ ಪಾ್ಲ್ ಪಡೆಯಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅರೆನ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಉದ್ಯೋಗೊ ಬುಕ್ಕೊದ ದಿನೊಟು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಪುಂಡು.
==== ನೆಹರುನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ : ೧೮೮೯-೧೯೧೮ ====
* ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಮಾಮಲ್ಲ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ, ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗೆ. ನೆಹರು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‍ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ದ ಪದವೀಧರೆರಾದಿತ್ತೆರ್..  ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್ ಡ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾದ್/ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್’ ಆದ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗು ಸೇರೊನುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣೊಡು ಉಮೇದ್ ತೋಜವೆರ್, ಅಮ್ಮೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ರಾಜಕೀಯೊಡು ಸಕ್ರಿಯವಾದುಪ್ಪುವೆರ್. ಕಡೆಕ್ ಕಾನೂನು ವಿವಾದ ವಕೀಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಬದಲಾದ್ ಅರೆನ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ರಾಷ್ರೀಯವಾದದ ಕಡೆಕ್ ತಿರ್ಗುಂಡು. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು. 
* ಅರೆನ ಜವ್ವನದ ಪೊರ್ತುಡ್ದು  ಬದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಯಾದಿತ್ತ್‌ದ್, 1910ದ ಕ್ರಾಂತಿ‍ಲೆನ ಸಮಯೊಡು  ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದು ಮಾಮಲ್ಲ ನರಮಾನಿ ಆಯೆರ. 1920 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷದ(ಬಣ) ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಯಕರಾಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆಕ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾ‍ಯಿನ ಗಾಂಧಿನ ಒಪ್ಪಿಗೆದ ಮಿತ್ತ್ ಇಡೀ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ  ನಾಯಕೆರಾಯೆರ್. '''ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ 1929 ಡ್, ನೆಹರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ದ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು  ಲೆಪ್ಪು ಕೊರಿಯೆರ್'''.&lt;ref&gt;https://www.vedantu.com/biography/jawaharlal-nehru-biography&lt;/ref&gt;
=== 1929ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆ ===
* ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಟ್ಟಿಗೆದ ಮಾತ ಸಂಬಂಧೊಡ್ಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬುಡುಕಟ್ಟ್ ಆವೊಡುಂದು  ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ಪೊಡುಂದು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ನಾಯಕೆರೆಡ್ ನೆಹರುಲ ಒರಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಅರೆನ ನಿರ್ಣಯೊನು 1927 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದ ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಗಾಂಧೀಜಿನ ಪಾತೆರೊನು ಮೀರ್‌ದ್‌ಲ ಅಂಗೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್ (ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಬೇಡಿ್ಕೆದ ಘೋಷಣೆಗೆ್ ನನಲ ಕಾಲ ಕೂಡ್ದ್ ಬೈದಿಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನವು ಗಾಂದೀಜಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್). '''ಆ ಸಮಯೊಡು ನೆಹರು  ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುನಂಚಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉಲಯಿದ ಒಂಜಿ ಒತ್ತಡದ ಗುಂಪುನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು “ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್” ಪನ್ಪಿ ಕೂಟ.''' 
* 1928 ಡ್ ಗಾಂಧೀಜಿ ನೆಹರುನ ಬೇಡಿಕೆಲೆಗ್ ಒತ್ತೊನುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷೊಡು ಭಾರತೊಗು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊರ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ ವಿನಂತಿ ಮಲ್ಪುನ ನಿರ್ಣಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. ಗಡುವು ಕರಿಂಡ  ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಪೊರಂಬಾಟ  ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಾತ ಭಾರತೀಯೆರೆಗ್ ಲೆಪ್ಪು ಕೊರ್ಪುಂಡು ಮನ್ಪಿನೆಕ್ ನೆಹರು ಒಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡಲ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ಕೊರ್ನ ೨ ವರುಷದ ಸಮಯ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ನೆಹರೂನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ - ಅರ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಡ್ದ್ ತಕ್ಷಣದ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಗ್ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುವೆರ್. ಗಾಂಧೀಜಿ ರಡ್ದ್ ವರ್ಷೊಡ್ದು ಒಂಜೆನ ಅವಧಿಗೆ ಸಮಯೊನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಲ್ಪಾದ್ ರಾಜಿ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. 
* ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬೇಡಿಕೆಲೆನ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ 1929 ಡ್ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್.  1929 ದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 29 ನಾನಿ ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಗುರಿಕಾರ್ಮೆನ್ ನೆಹರು ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್  ಕರೆಕೊರ್ಪುನ ಯಶಸ್ವಿ ನಿರ್ಣಯೊನು ಮಂಡನೆ ಮಲ್ತೆರ್.
== ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ==
1929 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ನೀತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಭವಿಷ್ಯದ ಭಾರತ-ರಾಷ್ಟ್ರೊನು ನೆಹರು ವಿವರಿಸಯೆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉದ್ದೇಶೊಲು ಧರ್ಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಂಘೊಲೆನ್ ರೂಪಿಸಪಿನ ಹಕ್ಕ್‌ಲು, ಜಾತಿ, ಬಣ್ಣ, ಮತ ಅತ್ತ್ಂಡ ಧರ್ಮದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗ್‌ಲ ಸಮಾನತೆದ ಕಾನೂನು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ್ಲೆನ ರಕ್ಷಣೆ, ರೈತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಮಿಕೆರೆ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ್ಲು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಪರಿಚಯ, ನಿಷೇಧ ಪಾಡುನೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ, ಸಮಾಜವಾದ, ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತ ಭಾರತೊದ ತಾಪನೆ. ಈ ಮಾತ ಉದ್ದೇಶೊಲು 1929-31ಕ್ಕ್ ನೆಹರುಡ್ದು ರಚಿನೆ ಆಯಿನ &quot;ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ&quot; ದ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಗಾಂಧೀಜಿನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಡ್ದ್ ಅನುಮೋದಿನೆ ಆಂಡ್.
===ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು===
1955 ಡ್ ಭಾರತದ ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಗರಿಕ ಮಾನಾದಿಗೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ನೆಹರು ಪಡೆತೆರ್. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿನ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ನೆಹರುಗು ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಗೌರವ ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಧಾನಿಡ್ದ್ ಪಡೆವೊಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನೊನು ಪಾಲನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆಹರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ್  ಆರೆಗ್ ಆರೆ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರಿಯೆರೆ ಆದೇಶ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್. ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರ ದೆತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರೊಡೆ ಆ ಮಾನಾದಿಗೆನ್ ನೆಹರು ಕೊರಿಯೆರ್.
== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ನರಮಾನಿ]]</text>
      <sha1>8monmwha9ytbioxn92pifnz4o5bqwwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375128</id>
      <parentid>375127</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T11:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪುಟ್ಟು ಬಳತಿನಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಕುಟುಂಬ */</comment>
      <origin>375128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19209" sha1="ljg5wb0iv998u9zvo36w6j2g3x2pl3s" xml:space="preserve">{{Infobox person
| bodyclass  = biography vcard
|birth- name        = ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| image       = File:Jawaharlal Nehru.jpg|thumb|ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| imagesize   = 200px
| caption     =  ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| birth date   =   ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯      
| birth place =  ಅಲಹಬಾದ್
| death date   =  ಮೇ ೨೭ ೧೯೬೪
| death place  =
| education=  ಕಾನೂನು ಪದವಿ,ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ
| alma mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
| spouses     = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| occupation  =ಭಾರತೊದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
|childern     =ಒಂಜಿ
|daughter     = ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ
|parents      =ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರ್,ಸ್ವರೂಪ್  ರಾಣಿ ಥುಸು
| spouse       = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| awards        = ಭಾರತ ರತ್ನ
| alma_mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
}}

[[File:Bundesarchiv Bild 183-61849-0001, Indien, Otto Grotewohl bei Ministerpräsident Nehru.jpg|thumb|ನೆಹರೂ]]
'''ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು''' ((ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯ - ಮೇ ೨೭, ೧೯೬೪)) ಒರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆ, ಭಾರತದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ಭಾರತ |ಭಾರತದ]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದುಂಬುಲ ಅವೆಡ್ದ್  ಬುಕ್ಕೊಲ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ. 1947ಡ್ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ್  ತಾಪನೆಯಾಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ 1964ಡ್  ಆರ್ ಸಯಿಪುನೆ ಮುಟ್ಟ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಮಾಜವಾದ ತತ್ವದ,  ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತತತ್ವದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸ್ವತಂತ್ರ  ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ಪನ್ಪಿ ಪುಗರ್ತೆ ಆರೆಗಿತ್ತ್ಂಡ್.  ಭಾರತದ ಜೋಕುಲು ಆರೆನ್ ಚಾಚಾ ನೆಹರು (&quot;ಅಂಕಲ್ ನೆಹರು&quot;) ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Jawaharlal-Nehru&lt;/ref&gt;
=== ಪುಟ್ಟು ಬಳತಿನಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಕುಟುಂಬ ===
* ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಭಾರತ]]ದ ಅಲಹಾಬಾದ್‍ಡ್ ೧೮೮೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೪ಕ್ಕ್ ಪುಟ್ಟ್ಯೆರ್&lt;ref&gt;https://www.biography.com/political-figure/jawaharlal-nehru&lt;/ref&gt;. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್  ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ (1861-1931), [[ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ|ಕಾಶ್ಮೀರಿ]] ಪಂಡಿತ್ ಸಮುದಾಯಗು ಸೇರಿ್ನ  ಸ್ವ-ನಿರ್ಮಿತ ಶ್ರೀಮಂತ ವಕೀಲೆರ್, 1919 ಬುಕ್ಕೊ 1928 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್’ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸದೆರ್. ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ, ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ ಥುಸು (1868) -1938), ಲಾಹೋರ್‌ಡ್ ನೆಲೆಯಾದಿತ್ತಿನ  ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬೊದಾರ್ ಮೋತಿಲಾಲೆರೆನ ರಡ್ಡ್‌ನೆ ಬುಡೆದಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸುರುತ ಬುಡೆದಿ ಸುರುತ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದುನ ಸಮಯೊಡು ಸಯಿತ್ ಪೋದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಜವಾಹರ್’ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲೇಡ್ ಮಲ್ಲ ಮಗೆಯಾದಿಪ್ಪುವೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಅವೆಟ್ ಮಲ್ಲ ಮಗಳ್ ವಿಜಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿದ ಸುರುತ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಕಿನ್ಯ ಮೆಗ್ದಿ ಕೃಷ್ಣ ಹತೀಶಿಂಗ್  ಬರಹಗಾರ್ತಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು.

=== ಬಾಲ್ಯ ===
ಶ್ರೀಮಂತ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಆನಂದ್ ಭವನ ‍ಪನ್ಪಿ ಅರಮನೆತ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಇಂಚ ಮಾತ ಸವಲತ್ತ್‌ದ ವಾತಾವರಣೊಡು ಬಳತಿನಾರ್ ನೆಹರೂ. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಖಾಸಗಿ ಗವರ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೀಚರೆನ ಮುಖಾಂತರ ಇಲ್ಲಡೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರ್ಪಾಯೆರ್.  ಟೀಚರ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಟಿ. ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನ ಪ್ರಭಾವೊಡ್ದು ವಿಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಆಸಕ್ತಿ  ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಡ್ ತನ್ನ ೧೩ನೇ ವರ್ಸೊಡು ಕುಟುಂಬದ ದೋಸ್ತಿ ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಪನ್ಪಿನಾರೆಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯೆರ್. ಆಂಡಲ, ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಟ್  ಅರೆನ ಆಸಕ್ತಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒರಿದಿಜ್ಜಿ.  ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ಬುಡ್ಡು ಪೋಯಿಬುಕ್ಕೊ  ನೆಹರು ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿನ್ ಬುಡಿಯೆರ್. &quot;ಸುಮಾರು ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಕಾಲ ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನೆಹರುನೊಟ್ಟುಗು ಇತ್ತೆರ್ ಅರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಧೊಟು  ಪ್ರಭಾವ ಬೂರ್ದ್ಂಡ್ &lt;ref&gt;https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-jawaharlal-nehru/&lt;/ref&gt;
ನೆಹರೂನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಈ ಆಸಕ್ತಿಲು ಅರೆನ್ ಬೌದ್ಧ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊಲೆನ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಂಡ್.  ಬಾಲ ರಾಮ್ ನಂದರೆ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಂಥೊಲು ನೆಹರೂಗು &quot;ಭಾರತದ [ಭಾರತದ] ಧಾರ್ಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಸುರುತ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುನವಾದಿಪ್ಪುಂಡು.&lt;ref&gt;https://www.iocus.org/news-details/india-news/104&lt;/ref&gt;
=== ಪದವಿ ===
*ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1907 ಡ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍ಗ್ ನೆಹರು ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 1910 ಡ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನೊಡು ಗೌರವ (ಆನರ್ಸ್) ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಈ ಅವಧಿಡ್ ಆರ್ ರಾಜಕಾರಣ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ,ಇತಿಹಾಸ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾದ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. 1910 ಡ್ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಲಂಡನ್‌ಗ್ ಪೋದು ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್–ಇನ್’ಡ್ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್ ಈ ಸಮಯೊಡು ಆರ್ ಬೀಟ್ರಿಸ್ ವೆಬ್ ಸೇರ್ದ್ ಫ್ಯಾಬಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರೆ ಅಧ್ಯಯನೊನು ದುಂಬುವರಿತೆರ್. ಆರೆನ್ 1912 ಡ್ ಬಾರ್’ಗೆ (ನ್ಯಾವಾದಿಯಾದ್) ಲೆತ್ತೆರ್.
=== ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಪದವಿ ಅಭ್ಯಾಸ === 
* ಆಗಸ್ಟ್ 1912 ಗ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಡ್ ವಕೀಲೆರಾದ್ ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನ್ಯಾಯವಾದಿ್ಯಾದ್ ನೆಲೆಯಾವೊಡುಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಅರೆನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊಡು ಆರ್ ಉಮೇದ್ ಇತ್ತಿನ ಆಸಕ್ತಿನ್ ತೋಜದಿಜೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾನೂನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಅತ್ತ್ಂಡ ವಕೀಲೆರೆ ಕಂಪನಿದ ಖುಷಿ ಪಡೆತ್‌ಜೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆದ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಅರೆನ ಪಾ್ಲ್ ಪಡೆಯಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅರೆನ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಉದ್ಯೋಗೊ ಬುಕ್ಕೊದ ದಿನೊಟು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಪುಂಡು.
==== ನೆಹರುನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ : ೧೮೮೯-೧೯೧೮ ====
* ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಮಾಮಲ್ಲ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ, ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗೆ. ನೆಹರು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‍ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ದ ಪದವೀಧರೆರಾದಿತ್ತೆರ್..  ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್ ಡ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾದ್/ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್’ ಆದ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗು ಸೇರೊನುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣೊಡು ಉಮೇದ್ ತೋಜವೆರ್, ಅಮ್ಮೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ರಾಜಕೀಯೊಡು ಸಕ್ರಿಯವಾದುಪ್ಪುವೆರ್. ಕಡೆಕ್ ಕಾನೂನು ವಿವಾದ ವಕೀಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಬದಲಾದ್ ಅರೆನ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ರಾಷ್ರೀಯವಾದದ ಕಡೆಕ್ ತಿರ್ಗುಂಡು. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು. 
* ಅರೆನ ಜವ್ವನದ ಪೊರ್ತುಡ್ದು  ಬದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಯಾದಿತ್ತ್‌ದ್, 1910ದ ಕ್ರಾಂತಿ‍ಲೆನ ಸಮಯೊಡು  ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದು ಮಾಮಲ್ಲ ನರಮಾನಿ ಆಯೆರ. 1920 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷದ(ಬಣ) ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಯಕರಾಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆಕ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾ‍ಯಿನ ಗಾಂಧಿನ ಒಪ್ಪಿಗೆದ ಮಿತ್ತ್ ಇಡೀ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ  ನಾಯಕೆರಾಯೆರ್. '''ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ 1929 ಡ್, ನೆಹರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ದ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು  ಲೆಪ್ಪು ಕೊರಿಯೆರ್'''.&lt;ref&gt;https://www.vedantu.com/biography/jawaharlal-nehru-biography&lt;/ref&gt;
=== 1929ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆ ===
* ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಟ್ಟಿಗೆದ ಮಾತ ಸಂಬಂಧೊಡ್ಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬುಡುಕಟ್ಟ್ ಆವೊಡುಂದು  ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ಪೊಡುಂದು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ನಾಯಕೆರೆಡ್ ನೆಹರುಲ ಒರಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಅರೆನ ನಿರ್ಣಯೊನು 1927 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದ ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಗಾಂಧೀಜಿನ ಪಾತೆರೊನು ಮೀರ್‌ದ್‌ಲ ಅಂಗೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್ (ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಬೇಡಿ್ಕೆದ ಘೋಷಣೆಗೆ್ ನನಲ ಕಾಲ ಕೂಡ್ದ್ ಬೈದಿಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನವು ಗಾಂದೀಜಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್). '''ಆ ಸಮಯೊಡು ನೆಹರು  ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುನಂಚಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉಲಯಿದ ಒಂಜಿ ಒತ್ತಡದ ಗುಂಪುನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು “ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್” ಪನ್ಪಿ ಕೂಟ.''' 
* 1928 ಡ್ ಗಾಂಧೀಜಿ ನೆಹರುನ ಬೇಡಿಕೆಲೆಗ್ ಒತ್ತೊನುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷೊಡು ಭಾರತೊಗು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊರ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ ವಿನಂತಿ ಮಲ್ಪುನ ನಿರ್ಣಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. ಗಡುವು ಕರಿಂಡ  ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಪೊರಂಬಾಟ  ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಾತ ಭಾರತೀಯೆರೆಗ್ ಲೆಪ್ಪು ಕೊರ್ಪುಂಡು ಮನ್ಪಿನೆಕ್ ನೆಹರು ಒಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡಲ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ಕೊರ್ನ ೨ ವರುಷದ ಸಮಯ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ನೆಹರೂನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ - ಅರ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಡ್ದ್ ತಕ್ಷಣದ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಗ್ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುವೆರ್. ಗಾಂಧೀಜಿ ರಡ್ದ್ ವರ್ಷೊಡ್ದು ಒಂಜೆನ ಅವಧಿಗೆ ಸಮಯೊನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಲ್ಪಾದ್ ರಾಜಿ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. 
* ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬೇಡಿಕೆಲೆನ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ 1929 ಡ್ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್.  1929 ದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 29 ನಾನಿ ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಗುರಿಕಾರ್ಮೆನ್ ನೆಹರು ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್  ಕರೆಕೊರ್ಪುನ ಯಶಸ್ವಿ ನಿರ್ಣಯೊನು ಮಂಡನೆ ಮಲ್ತೆರ್.
== ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ==
1929 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ನೀತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಭವಿಷ್ಯದ ಭಾರತ-ರಾಷ್ಟ್ರೊನು ನೆಹರು ವಿವರಿಸಯೆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉದ್ದೇಶೊಲು ಧರ್ಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಂಘೊಲೆನ್ ರೂಪಿಸಪಿನ ಹಕ್ಕ್‌ಲು, ಜಾತಿ, ಬಣ್ಣ, ಮತ ಅತ್ತ್ಂಡ ಧರ್ಮದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗ್‌ಲ ಸಮಾನತೆದ ಕಾನೂನು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ್ಲೆನ ರಕ್ಷಣೆ, ರೈತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಮಿಕೆರೆ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ್ಲು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಪರಿಚಯ, ನಿಷೇಧ ಪಾಡುನೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ, ಸಮಾಜವಾದ, ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತ ಭಾರತೊದ ತಾಪನೆ. ಈ ಮಾತ ಉದ್ದೇಶೊಲು 1929-31ಕ್ಕ್ ನೆಹರುಡ್ದು ರಚಿನೆ ಆಯಿನ &quot;ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ&quot; ದ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಗಾಂಧೀಜಿನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಡ್ದ್ ಅನುಮೋದಿನೆ ಆಂಡ್.
===ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು===
1955 ಡ್ ಭಾರತದ ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಗರಿಕ ಮಾನಾದಿಗೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ನೆಹರು ಪಡೆತೆರ್. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿನ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ನೆಹರುಗು ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಗೌರವ ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಧಾನಿಡ್ದ್ ಪಡೆವೊಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನೊನು ಪಾಲನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆಹರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ್  ಆರೆಗ್ ಆರೆ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರಿಯೆರೆ ಆದೇಶ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್. ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರ ದೆತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರೊಡೆ ಆ ಮಾನಾದಿಗೆನ್ ನೆಹರು ಕೊರಿಯೆರ್.
== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ನರಮಾನಿ]]</text>
      <sha1>ljg5wb0iv998u9zvo36w6j2g3x2pl3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375129</id>
      <parentid>375128</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T11:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <origin>375129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19211" sha1="gxkpkl8ojjjbly1jo1tsv9j01ffvds8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| bodyclass  = biography vcard
|birth- name        = ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| image       = File:Jawaharlal Nehru.jpg|thumb|ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| imagesize   = 200px
| caption     =  ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
| birth date   =   ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯      
| birth place =  ಅಲಹಬಾದ್
| death date   =  ಮೇ ೨೭ ೧೯೬೪
| death place  =
| education=  ಕಾನೂನು ಪದವಿ,ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ
| alma mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
| spouses     = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| occupation  =ಭಾರತೊದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
|childern     =ಒಂಜಿ
|daughter     = ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ
|parents      =ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರ್,ಸ್ವರೂಪ್  ರಾಣಿ ಥುಸು
| spouse       = ಕಮಲಾ ಕೌಲ್
| awards        = ಭಾರತ ರತ್ನ
| alma_mater  = ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍
}}

[[File:Bundesarchiv Bild 183-61849-0001, Indien, Otto Grotewohl bei Ministerpräsident Nehru.jpg|thumb|ನೆಹರೂ]]
'''ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು''' ((ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೮೮೯ - ಮೇ ೨೭, ೧೯೬೪)) ಒರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆ, ಭಾರತದ ಸುರುತ ಪ್ರಧಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ಭಾರತ |ಭಾರತದ]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದುಂಬುಲ ಅವೆಡ್ದ್  ಬುಕ್ಕೊಲ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ. 1947ಡ್ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ್  ತಾಪನೆಯಾಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ 1964ಡ್  ಆರ್ ಸಯಿಪುನೆ ಮುಟ್ಟ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಮಾಜವಾದ ತತ್ವದ,  ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತತತ್ವದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸ್ವತಂತ್ರ  ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ಪನ್ಪಿ ಪುಗರ್ತೆ ಆರೆಗಿತ್ತ್ಂಡ್.  ಭಾರತದ ಜೋಕುಲು ಆರೆನ್ ಚಾಚಾ ನೆಹರು (&quot;ಅಂಕಲ್ ನೆಹರು&quot;) ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Jawaharlal-Nehru&lt;/ref&gt;
=== ಪುಟ್ಟು ಬಳತಿನಿ ಬುಕ್ಕೊ  ಕುಟುಂಬ ===
* ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಭಾರತ]]ದ ಅಲಹಾಬಾದ್‍ಡ್ ೧೮೮೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೪ಕ್ಕ್ ಪುಟ್ಟ್ಯೆರ್&lt;ref&gt;https://www.biography.com/political-figure/jawaharlal-nehru&lt;/ref&gt;. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್  ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ (1861-1931), [[ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ|ಕಾಶ್ಮೀರಿ]] ಪಂಡಿತ್ ಸಮುದಾಯಗು ಸೇರಿ್ನ  ಸ್ವ-ನಿರ್ಮಿತ ಶ್ರೀಮಂತ ವಕೀಲೆರ್, 1919 ಬುಕ್ಕೊ 1928 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್’ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸದೆರ್. ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ, ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ ಥುಸು (1868) -1938), ಲಾಹೋರ್‌ಡ್ ನೆಲೆಯಾದಿತ್ತಿನ  ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬೊದಾರ್ ಮೋತಿಲಾಲೆರೆನ ರಡ್ಡ್‌ನೆ ಬುಡೆದಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸುರುತ ಬುಡೆದಿ ಸುರುತ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದುನ ಸಮಯೊಡು ಸಯಿತ್ ಪೋದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಜವಾಹರ್’ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲೇಡ್ ಮಲ್ಲ ಮಗೆಯಾದಿಪ್ಪುವೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಅವೆಟ್ ಮಲ್ಲ ಮಗಳ್ ವಿಜಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿದ ಸುರುತ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಕಿನ್ಯ ಮೆಗ್ದಿ ಕೃಷ್ಣ ಹತೀಶಿಂಗ್  ಬರಹಗಾರ್ತಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು.

=== ಬಾಲ್ಯ ===
ಶ್ರೀಮಂತ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಆನಂದ್ ಭವನ ‍ಪನ್ಪಿ ಅರಮನೆತ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಇಂಚ ಮಾತ ಸವಲತ್ತ್‌ದ ವಾತಾವರಣೊಡು ಬಳತಿನಾರ್ ನೆಹರೂ. ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಖಾಸಗಿ ಗವರ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೀಚರೆನ ಮುಖಾಂತರ ಇಲ್ಲಡೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊರ್ಪಾಯೆರ್.  ಟೀಚರ್ ಫರ್ಡಿನ್ಯಾಂಡ್ ಟಿ. ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನ ಪ್ರಭಾವೊಡ್ದು ವಿಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಆಸಕ್ತಿ  ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಡ್ ತನ್ನ ೧೩ನೇ ವರ್ಸೊಡು ಕುಟುಂಬದ ದೋಸ್ತಿ ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಪನ್ಪಿನಾರೆಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯೆರ್. ಆಂಡಲ, ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಟ್  ಅರೆನ ಆಸಕ್ತಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒರಿದಿಜ್ಜಿ.  ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ಬುಡ್ಡು ಪೋಯಿಬುಕ್ಕೊ  ನೆಹರು ಥಿಯಾಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿನ್ ಬುಡಿಯೆರ್. &quot;ಸುಮಾರು ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಕಾಲ ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ನೆಹರುನೊಟ್ಟುಗು ಇತ್ತೆರ್ ಅರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಧೊಟು  ಪ್ರಭಾವ ಬೂರ್ದ್ಂಡ್ &lt;ref&gt;https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-jawaharlal-nehru/&lt;/ref&gt;
ನೆಹರೂನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಈ ಆಸಕ್ತಿಲು ಅರೆನ್ ಬೌದ್ಧ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊಲೆನ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಂಡ್.  ಬಾಲ ರಾಮ್ ನಂದರೆ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಂಥೊಲು ನೆಹರೂಗು &quot;ಭಾರತದ [ಭಾರತದ] ಧಾರ್ಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಸುರುತ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುನವಾದಿಪ್ಪುಂಡು.&lt;ref&gt;https://www.iocus.org/news-details/india-news/104&lt;/ref&gt;
=== ಪದವಿ ===
*ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1907 ಡ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ದ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್’‌‍ಗ್ ನೆಹರು ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 1910 ಡ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನೊಡು ಗೌರವ (ಆನರ್ಸ್) ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಈ ಅವಧಿಡ್ ಆರ್ ರಾಜಕಾರಣ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ,ಇತಿಹಾಸ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾದ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. 1910 ಡ್ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಲಂಡನ್‌ಗ್ ಪೋದು ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್–ಇನ್’ಡ್ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್ ಈ ಸಮಯೊಡು ಆರ್ ಬೀಟ್ರಿಸ್ ವೆಬ್ ಸೇರ್ದ್ ಫ್ಯಾಬಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರೆ ಅಧ್ಯಯನೊನು ದುಂಬುವರಿತೆರ್. ಆರೆನ್ 1912 ಡ್ ಬಾರ್’ಗೆ (ನ್ಯಾವಾದಿಯಾದ್) ಲೆತ್ತೆರ್.
=== ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಪದವಿ ಅಭ್ಯಾಸ === 
* ಆಗಸ್ಟ್ 1912 ಗ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಹರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಡ್ ವಕೀಲೆರಾದ್ ಸೇರಿಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನ್ಯಾಯವಾದಿ್ಯಾದ್ ನೆಲೆಯಾವೊಡುಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಅರೆನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊಡು ಆರ್ ಉಮೇದ್ ಇತ್ತಿನ ಆಸಕ್ತಿನ್ ತೋಜದಿಜೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾನೂನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಅತ್ತ್ಂಡ ವಕೀಲೆರೆ ಕಂಪನಿದ ಖುಷಿ ಪಡೆತ್‌ಜೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆದ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಅರೆನ ಪಾ್ಲ್ ಪಡೆಯಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅರೆನ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಉದ್ಯೋಗೊ ಬುಕ್ಕೊದ ದಿನೊಟು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಪುಂಡು.
==== ನೆಹರುನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ : ೧೮೮೯-೧೯೧೮ ====
* ಪಂಡಿತ್ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಮಾಮಲ್ಲ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ, ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗೆ. ನೆಹರು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‍ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ದ ಪದವೀಧರೆರಾದಿತ್ತೆರ್..  ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಡ್ ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್ ಡ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾದ್/ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್’ ಆದ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗು ಸೇರೊನುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣೊಡು ಉಮೇದ್ ತೋಜವೆರ್, ಅಮ್ಮೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ರಾಜಕೀಯೊಡು ಸಕ್ರಿಯವಾದುಪ್ಪುವೆರ್. ಕಡೆಕ್ ಕಾನೂನು ವಿವಾದ ವಕೀಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಬದಲಾದ್ ಅರೆನ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ರಾಷ್ರೀಯವಾದದ ಕಡೆಕ್ ತಿರ್ಗುಂಡು. ೧೯೧೬ಡ್ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ನೆಹರುಗು ಕಮಲಾ ಕೌಲ್‌ ಪನ್ಪಿನಾರೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು. 
* ಅರೆನ ಜವ್ವನದ ಪೊರ್ತುಡ್ದು  ಬದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಯಾದಿತ್ತ್‌ದ್, 1910ದ ಕ್ರಾಂತಿ‍ಲೆನ ಸಮಯೊಡು  ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋದು ಮಾಮಲ್ಲ ನರಮಾನಿ ಆಯೆರ. 1920 ಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷದ(ಬಣ) ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಯಕರಾಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆಕ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾ‍ಯಿನ ಗಾಂಧಿನ ಒಪ್ಪಿಗೆದ ಮಿತ್ತ್ ಇಡೀ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ  ನಾಯಕೆರಾಯೆರ್. '''ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ 1929 ಡ್, ನೆಹರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ದ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು  ಲೆಪ್ಪು ಕೊರಿಯೆರ್'''.&lt;ref&gt;https://www.vedantu.com/biography/jawaharlal-nehru-biography&lt;/ref&gt;
=== 1929ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆ ===
* ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಟ್ಟಿಗೆದ ಮಾತ ಸಂಬಂಧೊಡ್ಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬುಡುಕಟ್ಟ್ ಆವೊಡುಂದು  ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ಪೊಡುಂದು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ನಾಯಕೆರೆಡ್ ನೆಹರುಲ ಒರಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಅರೆನ ನಿರ್ಣಯೊನು 1927 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದ ಮದ್ರಾಸ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಗಾಂಧೀಜಿನ ಪಾತೆರೊನು ಮೀರ್‌ದ್‌ಲ ಅಂಗೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್ (ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಬೇಡಿ್ಕೆದ ಘೋಷಣೆಗೆ್ ನನಲ ಕಾಲ ಕೂಡ್ದ್ ಬೈದಿಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನವು ಗಾಂದೀಜಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್). '''ಆ ಸಮಯೊಡು ನೆಹರು  ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುನಂಚಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉಲಯಿದ ಒಂಜಿ ಒತ್ತಡದ ಗುಂಪುನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು “ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್” ಪನ್ಪಿ ಕೂಟ.''' 
* 1928 ಡ್ ಗಾಂಧೀಜಿ ನೆಹರುನ ಬೇಡಿಕೆಲೆಗ್ ಒತ್ತೊನುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷೊಡು ಭಾರತೊಗು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊರ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ ವಿನಂತಿ ಮಲ್ಪುನ ನಿರ್ಣಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತೆರ್. ಗಡುವು ಕರಿಂಡ  ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್ ಪೊರಂಬಾಟ  ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಾತ ಭಾರತೀಯೆರೆಗ್ ಲೆಪ್ಪು ಕೊರ್ಪುಂಡು ಮನ್ಪಿನೆಕ್ ನೆಹರು ಒಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡಲ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ಕೊರ್ನ ೨ ವರುಷದ ಸಮಯ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ನೆಹರೂನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ - ಅರ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಡ್ದ್ ತಕ್ಷಣದ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಗ್ ಒತ್ತಡ ಪಾಡುವೆರ್. ಗಾಂಧೀಜಿ ರಡ್ದ್ ವರ್ಷೊಡ್ದು ಒಂಜೆನ ಅವಧಿಗೆ ಸಮಯೊನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಲ್ಪಾದ್ ರಾಜಿ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. 
* ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬೇಡಿಕೆಲೆನ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ 1929 ಡ್ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್.  1929 ದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 29 ನಾನಿ ಲಾಹೋರ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಗುರಿಕಾರ್ಮೆನ್ ನೆಹರು ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾದ್  ಕರೆಕೊರ್ಪುನ ಯಶಸ್ವಿ ನಿರ್ಣಯೊನು ಮಂಡನೆ ಮಲ್ತೆರ್.
=== ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪಿ ===
1929 ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ನೀತಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಭವಿಷ್ಯದ ಭಾರತ-ರಾಷ್ಟ್ರೊನು ನೆಹರು ವಿವರಿಸಯೆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಉದ್ದೇಶೊಲು ಧರ್ಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಂಘೊಲೆನ್ ರೂಪಿಸಪಿನ ಹಕ್ಕ್‌ಲು, ಜಾತಿ, ಬಣ್ಣ, ಮತ ಅತ್ತ್ಂಡ ಧರ್ಮದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗ್‌ಲ ಸಮಾನತೆದ ಕಾನೂನು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ್ಲೆನ ರಕ್ಷಣೆ, ರೈತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಮಿಕೆರೆ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ್ಲು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಪರಿಚಯ, ನಿಷೇಧ ಪಾಡುನೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ, ಸಮಾಜವಾದ, ಬುಕ್ಕೊ ಜಾತ್ಯತೀತ ಭಾರತೊದ ತಾಪನೆ. ಈ ಮಾತ ಉದ್ದೇಶೊಲು 1929-31ಕ್ಕ್ ನೆಹರುಡ್ದು ರಚಿನೆ ಆಯಿನ &quot;ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ&quot; ದ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಗಾಂಧೀಜಿನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಡ್ದ್ ಅನುಮೋದಿನೆ ಆಂಡ್.
===ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು===
1955 ಡ್ ಭಾರತದ ಮಾಮಲ್ಲ ನಾಗರಿಕ ಮಾನಾದಿಗೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ನೆಹರು ಪಡೆತೆರ್. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿನ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ನೆಹರುಗು ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಗೌರವ ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಧಾನಿಡ್ದ್ ಪಡೆವೊಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನೊನು ಪಾಲನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆಹರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ್  ಆರೆಗ್ ಆರೆ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರಿಯೆರೆ ಆದೇಶ ಮಲ್ತ್‌ದ್ಜೆರ್. ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರ ದೆತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರೊಡೆ ಆ ಮಾನಾದಿಗೆನ್ ನೆಹರು ಕೊರಿಯೆರ್.
== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ನರಮಾನಿ]]</text>
      <sha1>gxkpkl8ojjjbly1jo1tsv9j01ffvds8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕುಡ್ಲದ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8690</id>
    <revision>
      <id>375114</id>
      <parentid>280898</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>4610</id>
      </contributor>
      <origin>375114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7650" sha1="rrgle69vf640ltoemxbsv0prvuexwm3" xml:space="preserve">'''ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ''' [[ಕುಡ್ಲ]] ([[ಮಂಗಳೂರು]]) ಬುಕ್ಕೊ [[ಉಡುಪಿ]] ಬಾಗೊಲೆಡ್ ಮನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಧತ್ತೊ [[ಕೋರಿ]] ಕಜಿಪು. &quot;ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ&quot; ನ್ [[ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರೊ|ಕನ್ನಡಡ್]] ಕೋಳಿ ಸುಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ‍್ ಢ್ &quot;ಚಿಕನ್ ಸುಕ್ಕ&quot; ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಸುಕ್ಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸೆಮಿ ಗ್ರೇವಿ ಪನ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್‌ಲಾ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref&gt;http://cheriesstolenrecipes.blogspot.com/2011/06/kori-aajadina-chicken-sukka.html?m=1&lt;/ref&gt;

[[ಕೋರಿ]] ಕಜಿಪು ಸಾರ್ ದಾಂತೆ ಉಪ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಕೋರಿಸುಕ್ಕ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಳು ನಾಡ್]] ಡ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕೊಗು ಬಾರಿ ಪುದರ್. [[ಮದಿಮೆ]], ನಿಶ್ಚಯ, [[ಬಯಕೆ]], ವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಬೋಡೇ. ಅತ್ತಂದೆ [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]]ಡ್ಲಾ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕದ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಭೂತೊಲೆಗ್ ಬಲಸನಗ, ಉಲಯಿ ಲೆಪ್ಪುನಗ, ಅಗೆಲ್ ಬಲಸನಗ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ಇಲ್ಲಲೆಡ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನಗ ಬೊಲ್ಪು ಕೋರಿದನೇ ಹೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ಭೂತೊಗು, ಅಗಲ್ ಲೆಗ್ ಬಲಸನಗ ಹೆಚ್ಚ ಊರ್ದ ಕೋರಿದ ಸುಕ್ಕನೇ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಊರ್ದ ಕೋರಿಗ್ ರುಚಿ ಹೆಚ್ಚ. ಅಂಚಾದ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕೊಗು ಊರ್ದ ಕೋರಿನೇ ಹೆಚ್ಚ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕಗ್ ಬೋಡಿತ್ತಿನ ಸಾಮಾನುಲು ==
ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು:&lt;ref&gt;http://www.udupitoday.com/udtoday/variety.php?news=get&amp;team_id=53&lt;/ref&gt;

* ೧ ೧/೨ ಕೆಜಿ [[ಕೋರಿ]]
* ೧೦ ನುಂಗೆಲ್ ಕೆಂಪು [[ಮುಂಚಿ]] (ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ)&lt;ref&gt;https://www.agrocrops.com/red-dry-chillies.php&lt;/ref&gt;
* ೧ ಕಪ್ ಪೆರೆಯಿನ ತಾರಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ)
* ೨ ಚಮಚ ಕೊತ್ತಂಬರಿ
* ೧೦-೧೨ [[ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ]] (ಕರಿಮೆಣಸು)
* ೧/೨ ಚಮಚ ಜೀರ್ದೆರಿ [[ಜೀರಿಗೆ]]
* ೧/೨ ಚಮಚ ಮೆಂತೆ 
* ೨ ಇಂಚ್ ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ
* ೬ ಲವಂಗ
* ೧/೪ ಚಮಚ ಮಂಜಲ್ (ಅರಿಶಿನ)ದ ಪುಡಿ
* ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿದ ೫-೬ ಎಸಲ್ 
* ೨ ನೀರುಳ್ಳಿ
* ೨-೩ [[ಟೊಮೆಟೊ]]
* ೫-೬ ಬೇವುರೆದ ಇರೆ
* ೧ ಲಿಂಬೆಪುಳಿ
* ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾಪಿನಾತ್ ಉಪ್ಪು
* ೧ ಚಮಚ ನೈಯಿ + ೧ ಚಮಚ ತಾರಾಯಿದ ಎಣ್ಣೆ

== ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ ==
ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕನ್ ಮಲ್ಪುನ್ ವಿಧಾನೊ

* ಕೋರಿನ್ ಎಲ್ಯ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‌ದ್, ದೆಕ್ಕ್‌ಲೆ. ಬುಕ್ಕೊ ಐಕ್ [[ಮಂಜೊಲ್|ಮಂಜಲ್]], ಉಪ್ಪು, ಬುಕ್ಕೊ ನಿಂಬೆ ರಸ ಪಾಡ್ದ್ ಬೈಪಾವೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಬರೀಟ್ ದೀವೊಡು.
* ಮಸಾಲಾ ಪುಡಿ: ಪೊದ್‍ತ್‍ನ ನುಂಗೆಲ್ ಕೆಂಪು ಮುಂಚಿ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಮೆಂತೆ, ಜೀರಿಗೆ, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಲವಂಗ ಒಟ್ಟುಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ಪೊಡು.
* ಮಸಾಲಾ ಪೇಸ್ಟ್: ೧ ನೀರುಳ್ಳಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿನ್ ಪೇಸ್ಟ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಪೆರೆಯಿನ ತಾರಾಯಿ ಸೇರಾದ್ ಚೂರು ಪೊರ್ತು ಪೊಡಿ ಮಲ್ಪೊಡು.
* ನೈ ಬುಕ್ಕೊ ಎಣ್ಣೆನ್ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ತ್ ದ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತಿನ ನೀರುಳ್ಳಿನ್ ಬಂಗಾರ್ (ಗೋಲ್ಡನ್ ಬ್ರೌನ್)ದ ಬಣ್ಣಗ್ ಬರ್ಪುನಡೆ ಮುಟ್ಟ ಪೊದುಪೊಡು, ತುಂಡು ಮಲ್ತಿನ ಟೊಮ್ಯಾಟೊನು ಸೇರಾವೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಪೊದುಪೊಡು.
* ಬೇವುದ ಇರೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಚೂರ್ ಪೊರ್ತು ಪೊದುಪೊಡು. ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಯಿಪಾದಿನ ಕೋರಿನ್ ಸೇರಾವೊಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತೆನ್‍ಲಾ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಚೂರ್ ಪೊರ್ತು ಬೈಪಾವೊಡು.
* ಇತ್ತೆ ಮಸಾಲಾ ಪೇಸ್ಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಸಾಲ ಪೊಡಿನ್ ಸೇರಾವೊಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಕೊತ್ತಂಬರಿದ ಸಪ್ಪು ಪಾಡ್ಂಡ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ತಯಾರ್ ಆಪುಂಡು.

== ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ == 
ಕೋರಿ ಕಜಿಪುಗು ದೆಪ್ಪುಲೆಕ್ಕ ಗರಮ್ ಮಸಾಲೆ ಮಾತಾ ಸೇರಾದ್ ಸಾಮಾನ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಪೊತ್ತುದಿ ಸನ್ನ ಕಡೆವೊಡಿ. ಸನ್ನ ಕಡೆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಒಂಜಿ ಬಾಜನೊಗು ದೆತ್ತ್ ದ್ ದೀದ್ ಅವ್ವೇ ಕಲ್ಲ್ ಗ್ ಪೆರೆದಿನ ನುಂಗುದಿ [[ತಾರಾಯಿ]]ನ್ ಪಾಡ್ದ್ ನಾಲ್ ಸುತ್ತು ತಿರ್ಗಾವೊಡು. ಅವೆನ್ಲಾ ದೆತ್ತ್ ದ್ ದೀದ್ ಕಲ್ಲ್ ದೆಕ್ಕಿನ ನೀರ್ ನ್ಲಾ ದೆತ್ತ್ ದೀವೊಡು. ದಾಸೆಮಿ, [[ಬೊಳ್ಳುಳಿ|ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿ]], [[ಮುಂಚಿ|ನುಂಗೆಲ್ ಮುಂಚಿ]], [[ಬೇಸೊಪ್ಪು]]ದ ಒಗ್ಗರಣೆ ಪಾಡ್ದ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ನೀರ್ ಆಜಾದಿನ ಕೋರಿನ್ ಐಕ್ ಪಾಡ್ದ್ ಒಂತೆ ತಿರ್ಗಾವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆಯಿನ ಅರೆಪುಲಾ, ದೆತ್ತ್ ದೀತಿ [[ನೀರ್]] ನ್ಲಾ ಪಾಡ್ದ್ ಹದ ತೂಟ್ಟು ಬೆಯ್ಪಾವೊಡು. ಬೆಯಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ಉಪ್ಪು]] ಪಾಡ್ದ್ ಕಲಡಾವೊಡು, ಉಪ್ಪು ಕಲಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲ್ಡಡ್ ನಾಲ್ ಸುತ್ತು ತಿರ್ಗಾದ್ ದೀದಿತ್ತಿ ತಾರಾಯಿದ ಪೂನು ಐಕ್ ಪಾಡೊಡು. ಹದ ತೂಟ್ಟು ನೀರ್ ಮಾತಾ ಆಜುನೆಟ್ಟ ಕೈಲ್ ಪಾಡೊಂದುಪ್ಪೊಡು. ನೀರ್ ಮಾತಾ ಆಜಿ ಬುಕ್ಕೊ. [[ಬಿಸಲೆ]] ಜಾದ್ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚುದು ದೀವೊಡು.

== ತೂಲೆ ==
[[ಕೋರಿ]]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕಜಿಪು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ತೆನಸ್]]</text>
      <sha1>rrgle69vf640ltoemxbsv0prvuexwm3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375117</id>
      <parentid>375114</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>4610</id>
      </contributor>
      <comment>Filled in 2 bare reference(s) with reFill 2</comment>
      <origin>375117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7721" sha1="dzph7vhhg9g7z1wvq4dy2jh1acwwx0s" xml:space="preserve">'''ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ''' [[ಕುಡ್ಲ]] ([[ಮಂಗಳೂರು]]) ಬುಕ್ಕೊ [[ಉಡುಪಿ]] ಬಾಗೊಲೆಡ್ ಮನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಧತ್ತೊ [[ಕೋರಿ]] ಕಜಿಪು. &quot;ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ&quot; ನ್ [[ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರೊ|ಕನ್ನಡಡ್]] ಕೋಳಿ ಸುಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ‍್ ಢ್ &quot;ಚಿಕನ್ ಸುಕ್ಕ&quot; ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಸುಕ್ಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸೆಮಿ ಗ್ರೇವಿ ಪನ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್‌ಲಾ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref&gt;http://cheriesstolenrecipes.blogspot.com/2011/06/kori-aajadina-chicken-sukka.html?m=1&lt;/ref&gt;

[[ಕೋರಿ]] ಕಜಿಪು ಸಾರ್ ದಾಂತೆ ಉಪ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಕೋರಿಸುಕ್ಕ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಳು ನಾಡ್]] ಡ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕೊಗು ಬಾರಿ ಪುದರ್. [[ಮದಿಮೆ]], ನಿಶ್ಚಯ, [[ಬಯಕೆ]], ವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಬೋಡೇ. ಅತ್ತಂದೆ [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]]ಡ್ಲಾ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕದ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಭೂತೊಲೆಗ್ ಬಲಸನಗ, ಉಲಯಿ ಲೆಪ್ಪುನಗ, ಅಗೆಲ್ ಬಲಸನಗ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ಇಲ್ಲಲೆಡ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನಗ ಬೊಲ್ಪು ಕೋರಿದನೇ ಹೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ಭೂತೊಗು, ಅಗಲ್ ಲೆಗ್ ಬಲಸನಗ ಹೆಚ್ಚ ಊರ್ದ ಕೋರಿದ ಸುಕ್ಕನೇ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಊರ್ದ ಕೋರಿಗ್ ರುಚಿ ಹೆಚ್ಚ. ಅಂಚಾದ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕೊಗು ಊರ್ದ ಕೋರಿನೇ ಹೆಚ್ಚ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕಗ್ ಬೋಡಿತ್ತಿನ ಸಾಮಾನುಲು ==
ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.udupitoday.com/udtoday/variety.php?news=get&amp;team_id=53|title=Udupi Today: Sunday Special Recipe # 5: Kori Sukka (Dry Chicken With Coconut)|website=www.udupitoday.com}}&lt;/ref&gt;

* ೧ ೧/೨ ಕೆಜಿ [[ಕೋರಿ]]
* ೧೦ ನುಂಗೆಲ್ ಕೆಂಪು [[ಮುಂಚಿ]] (ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ)
* ೧ ಕಪ್ ಪೆರೆಯಿನ ತಾರಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ)
* ೨ ಚಮಚ ಕೊತ್ತಂಬರಿ
* ೧೦-೧೨ [[ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ]] (ಕರಿಮೆಣಸು)
* ೧/೨ ಚಮಚ ಜೀರ್ದೆರಿ [[ಜೀರಿಗೆ]]
* ೧/೨ ಚಮಚ ಮೆಂತೆ 
* ೨ ಇಂಚ್ ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ
* ೬ ಲವಂಗ
* ೧/೪ ಚಮಚ ಮಂಜಲ್ (ಅರಿಶಿನ)ದ ಪುಡಿ
* ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿದ ೫-೬ ಎಸಲ್ 
* ೨ ನೀರುಳ್ಳಿ
* ೨-೩ [[ಟೊಮೆಟೊ]]
* ೫-೬ ಬೇವುರೆದ ಇರೆ
* ೧ ಲಿಂಬೆಪುಳಿ
* ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾಪಿನಾತ್ ಉಪ್ಪು
* ೧ ಚಮಚ ನೈಯಿ + ೧ ಚಮಚ ತಾರಾಯಿದ ಎಣ್ಣೆ

== ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ ==
ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕನ್ ಮಲ್ಪುನ್ ವಿಧಾನೊ

* ಕೋರಿನ್ ಎಲ್ಯ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‌ದ್, ದೆಕ್ಕ್‌ಲೆ. ಬುಕ್ಕೊ ಐಕ್ [[ಮಂಜೊಲ್|ಮಂಜಲ್]], ಉಪ್ಪು, ಬುಕ್ಕೊ ನಿಂಬೆ ರಸ ಪಾಡ್ದ್ ಬೈಪಾವೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಬರೀಟ್ ದೀವೊಡು.
* ಮಸಾಲಾ ಪುಡಿ: ಪೊದ್‍ತ್‍ನ ನುಂಗೆಲ್ ಕೆಂಪು ಮುಂಚಿ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಮೆಂತೆ, ಜೀರಿಗೆ, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಲವಂಗ ಒಟ್ಟುಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ಪೊಡು.
* ಮಸಾಲಾ ಪೇಸ್ಟ್: ೧ ನೀರುಳ್ಳಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಳ್ಳುಳ್ಳಿನ್ ಪೇಸ್ಟ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಪೆರೆಯಿನ ತಾರಾಯಿ ಸೇರಾದ್ ಚೂರು ಪೊರ್ತು ಪೊಡಿ ಮಲ್ಪೊಡು.
* ನೈ ಬುಕ್ಕೊ ಎಣ್ಣೆನ್ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ತ್ ದ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತಿನ ನೀರುಳ್ಳಿನ್ ಬಂಗಾರ್ (ಗೋಲ್ಡನ್ ಬ್ರೌನ್)ದ ಬಣ್ಣಗ್ ಬರ್ಪುನಡೆ ಮುಟ್ಟ ಪೊದುಪೊಡು, ತುಂಡು ಮಲ್ತಿನ ಟೊಮ್ಯಾಟೊನು ಸೇರಾವೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಪೊದುಪೊಡು.
* ಬೇವುದ ಇರೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಚೂರ್ ಪೊರ್ತು ಪೊದುಪೊಡು. ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಯಿಪಾದಿನ ಕೋರಿನ್ ಸೇರಾವೊಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತೆನ್‍ಲಾ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಚೂರ್ ಪೊರ್ತು ಬೈಪಾವೊಡು.
* ಇತ್ತೆ ಮಸಾಲಾ ಪೇಸ್ಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಸಾಲ ಪೊಡಿನ್ ಸೇರಾವೊಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಕೊತ್ತಂಬರಿದ ಸಪ್ಪು ಪಾಡ್ಂಡ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ತಯಾರ್ ಆಪುಂಡು.

== ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ == 
ಕೋರಿ ಕಜಿಪುಗು ದೆಪ್ಪುಲೆಕ್ಕ ಗರಮ್ ಮಸಾಲೆ ಮಾತಾ ಸೇರಾದ್ ಸಾಮಾನ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಪೊತ್ತುದಿ ಸನ್ನ ಕಡೆವೊಡಿ. ಸನ್ನ ಕಡೆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಒಂಜಿ ಬಾಜನೊಗು ದೆತ್ತ್ ದ್ ದೀದ್ ಅವ್ವೇ ಕಲ್ಲ್ ಗ್ ಪೆರೆದಿನ ನುಂಗುದಿ [[ತಾರಾಯಿ]]ನ್ ಪಾಡ್ದ್ ನಾಲ್ ಸುತ್ತು ತಿರ್ಗಾವೊಡು. ಅವೆನ್ಲಾ ದೆತ್ತ್ ದ್ ದೀದ್ ಕಲ್ಲ್ ದೆಕ್ಕಿನ ನೀರ್ ನ್ಲಾ ದೆತ್ತ್ ದೀವೊಡು. ದಾಸೆಮಿ, [[ಬೊಳ್ಳುಳಿ|ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿ]], [[ಮುಂಚಿ|ನುಂಗೆಲ್ ಮುಂಚಿ]], [[ಬೇಸೊಪ್ಪು]]ದ ಒಗ್ಗರಣೆ ಪಾಡ್ದ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ನೀರ್ ಆಜಾದಿನ ಕೋರಿನ್ ಐಕ್ ಪಾಡ್ದ್ ಒಂತೆ ತಿರ್ಗಾವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆಯಿನ ಅರೆಪುಲಾ, ದೆತ್ತ್ ದೀತಿ [[ನೀರ್]] ನ್ಲಾ ಪಾಡ್ದ್ ಹದ ತೂಟ್ಟು ಬೆಯ್ಪಾವೊಡು. ಬೆಯಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ಉಪ್ಪು]] ಪಾಡ್ದ್ ಕಲಡಾವೊಡು, ಉಪ್ಪು ಕಲಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲ್ಡಡ್ ನಾಲ್ ಸುತ್ತು ತಿರ್ಗಾದ್ ದೀದಿತ್ತಿ ತಾರಾಯಿದ ಪೂನು ಐಕ್ ಪಾಡೊಡು. ಹದ ತೂಟ್ಟು ನೀರ್ ಮಾತಾ ಆಜುನೆಟ್ಟ ಕೈಲ್ ಪಾಡೊಂದುಪ್ಪೊಡು. ನೀರ್ ಮಾತಾ ಆಜಿ ಬುಕ್ಕೊ. [[ಬಿಸಲೆ]] ಜಾದ್ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚುದು ದೀವೊಡು.

== ತೂಲೆ ==
[[ಕೋರಿ]]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕಜಿಪು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ತೆನಸ್]]</text>
      <sha1>dzph7vhhg9g7z1wvq4dy2jh1acwwx0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10487</id>
    <redirect title="ಕುಡ್ಲದ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ" />
    <revision>
      <id>375115</id>
      <parentid>281010</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>4610</id>
      </contributor>
      <comment>Redirect to [[ಕುಡ್ಲದ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ]]</comment>
      <origin>375115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3541" sha1="1m0v34hfif4uw0sg2zou3hr52rh2eoa" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ಕುಡ್ಲದ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ]]
[[ಕೋರಿ]] ಕಜಿಪು ಸಾರ್ ದಾಂತೆ ಉಪ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಕೋರಿಸುಕ್ಕ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಳು ನಾಡ್]] ಡ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕೊಗು ಬಾರಿ ಪುದರ್. [[ಮದಿಮೆ]], ನಿಶ್ಚಯ, [[ಬಯಕೆ]], ವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಬೋಡೇ. ಅತ್ತಂದೆ  [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]]ಡ್ಲಾ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕದ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಭೂತೊಲೆಗ್ ಬಲಸನಗ, ಉಲಯಿ ಲೆಪ್ಪುನಗ, ಅಗೆಲ್ ಬಲಸನಗ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ಇಲ್ಲಲೆಡ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನಗ ಬೊಲ್ಪು ಕೋರಿದನೇ ಹೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ಭೂತೊಗು, ಅಗಲ್ ಲೆಗ್ ಬಲಸನಗ ಹೆಚ್ಚ ಊರ್ದ ಕೋರಿದ ಸುಕ್ಕನೇ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಊರ್ದ ಕೋರಿಗ್ ರುಚಿ ಹೆಚ್ಚ. ಅಂಚಾದ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕೊಗು ಊರ್ದ ಕೋರಿನೇ ಹೆಚ್ಚ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ== 
ಕೋರಿ ಕಜಿಪುಗು ದೆಪ್ಪುಲೆಕ್ಕ ಗರಮ್ ಮಸಾಲೆ ಮಾತಾ ಸೇರಾದ್ ಸಾಮಾನ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಪೊತ್ತುದಿ ಸನ್ನ ಕಡೆವೊಡಿ. ಸನ್ನ ಕಡೆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಒಂಜಿ ಬಾಜನೊಗು ದೆತ್ತ್ ದ್ ದೀದ್ ಅವ್ವೇ ಕಲ್ಲ್ ಗ್ ಪೆರೆದಿನ ನುಂಗುದಿ [[ತಾರಾಯಿ]]ನ್ ಪಾಡ್ದ್ ನಾಲ್ ಸುತ್ತು ತಿರ್ಗಾವೊಡು. ಅವೆನ್ಲಾ ದೆತ್ತ್ ದ್ ದೀದ್ ಕಲ್ಲ್ ದೆಕ್ಕಿನ ನೀರ್ ನ್ಲಾ ದೆತ್ತ್ ದೀವೊಡು. ದಾಸೆಮಿ, [[ಬೊಳ್ಳುಳಿ|ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿ]], [[ಮುಂಚಿ|ನುಂಗೆಲ್ ಮುಂಚಿ]], [[ಬೇಸೊಪ್ಪು]]ದ ಒಗ್ಗರಣೆ ಪಾಡ್ದ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ನೀರ್ ಆಜಾದಿನ ಕೋರಿನ್ ಐಕ್ ಪಾಡ್ದ್ ಒಂತೆ ತಿರ್ಗಾವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆಯಿನ ಅರೆಪುಲಾ, ದೆತ್ತ್ ದೀತಿ [[ನೀರ್]] ನ್ಲಾ ಪಾಡ್ದ್ ಹದ ತೂಟ್ಟು ಬೆಯ್ಪಾವೊಡು. ಬೆಯಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ಉಪ್ಪು]] ಪಾಡ್ದ್ ಕಲಡಾವೊಡು, ಉಪ್ಪು ಕಲಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲ್ಡಡ್ ನಾಲ್ ಸುತ್ತು ತಿರ್ಗಾದ್ ದೀದಿತ್ತಿ ತಾರಾಯಿದ ಪೂನು ಐಕ್ ಪಾಡೊಡು. ಹದ ತೂಟ್ಟು ನೀರ್ ಮಾತಾ ಆಜುನೆಟ್ಟ ಕೈಲ್ ಪಾಡೊಂದುಪ್ಪೊಡು. ನೀರ್ ಮಾತಾ ಆಜಿ ಬುಕ್ಕೊ. [[ಬಿಸಲೆ]] ಜಾದ್ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚುದು ದೀವೊಡು.
[[File:Thai Game chicken - red 3.JPG|thumb|ಕೋರಿ]]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಸಾಂಕುನ ಪಕ್ಕಿಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಕಜಿಪು]]</text>
      <sha1>1m0v34hfif4uw0sg2zou3hr52rh2eoa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375116</id>
      <parentid>375115</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>4610</id>
      </contributor>
      <origin>375116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3439" sha1="ipza56pgcri05tje0nlstw5bfprwamd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ಕುಡ್ಲದ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ]]
[[ಕೋರಿ]] ಕಜಿಪು ಸಾರ್ ದಾಂತೆ ಉಪ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಕೋರಿಸುಕ್ಕ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಳು ನಾಡ್]] ಡ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕೊಗು ಬಾರಿ ಪುದರ್. [[ಮದಿಮೆ]], ನಿಶ್ಚಯ, [[ಬಯಕೆ]], ವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಬೋಡೇ. ಅತ್ತಂದೆ  [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]]ಡ್ಲಾ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕದ ಬಳಕೆ ಉಂಡು. ಭೂತೊಲೆಗ್ ಬಲಸನಗ, ಉಲಯಿ ಲೆಪ್ಪುನಗ, ಅಗೆಲ್ ಬಲಸನಗ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ಇಲ್ಲಲೆಡ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನಗ ಬೊಲ್ಪು ಕೋರಿದನೇ ಹೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ಭೂತೊಗು, ಅಗಲ್ ಲೆಗ್ ಬಲಸನಗ ಹೆಚ್ಚ ಊರ್ದ ಕೋರಿದ ಸುಕ್ಕನೇ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಊರ್ದ ಕೋರಿಗ್ ರುಚಿ ಹೆಚ್ಚ. ಅಂಚಾದ್ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕೊಗು ಊರ್ದ ಕೋರಿನೇ ಹೆಚ್ಚ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ== 
ಕೋರಿ ಕಜಿಪುಗು ದೆಪ್ಪುಲೆಕ್ಕ ಗರಮ್ ಮಸಾಲೆ ಮಾತಾ ಸೇರಾದ್ ಸಾಮಾನ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಪೊತ್ತುದಿ ಸನ್ನ ಕಡೆವೊಡಿ. ಸನ್ನ ಕಡೆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ ಒಂಜಿ ಬಾಜನೊಗು ದೆತ್ತ್ ದ್ ದೀದ್ ಅವ್ವೇ ಕಲ್ಲ್ ಗ್ ಪೆರೆದಿನ ನುಂಗುದಿ [[ತಾರಾಯಿ]]ನ್ ಪಾಡ್ದ್ ನಾಲ್ ಸುತ್ತು ತಿರ್ಗಾವೊಡು. ಅವೆನ್ಲಾ ದೆತ್ತ್ ದ್ ದೀದ್ ಕಲ್ಲ್ ದೆಕ್ಕಿನ ನೀರ್ ನ್ಲಾ ದೆತ್ತ್ ದೀವೊಡು. ದಾಸೆಮಿ, [[ಬೊಳ್ಳುಳಿ|ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿ]], [[ಮುಂಚಿ|ನುಂಗೆಲ್ ಮುಂಚಿ]], [[ಬೇಸೊಪ್ಪು]]ದ ಒಗ್ಗರಣೆ ಪಾಡ್ದ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ನೀರ್ ಆಜಾದಿನ ಕೋರಿನ್ ಐಕ್ ಪಾಡ್ದ್ ಒಂತೆ ತಿರ್ಗಾವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆಯಿನ ಅರೆಪುಲಾ, ದೆತ್ತ್ ದೀತಿ [[ನೀರ್]] ನ್ಲಾ ಪಾಡ್ದ್ ಹದ ತೂಟ್ಟು ಬೆಯ್ಪಾವೊಡು. ಬೆಯಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ಉಪ್ಪು]] ಪಾಡ್ದ್ ಕಲಡಾವೊಡು, ಉಪ್ಪು ಕಲಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲ್ಡಡ್ ನಾಲ್ ಸುತ್ತು ತಿರ್ಗಾದ್ ದೀದಿತ್ತಿ ತಾರಾಯಿದ ಪೂನು ಐಕ್ ಪಾಡೊಡು. ಹದ ತೂಟ್ಟು ನೀರ್ ಮಾತಾ ಆಜುನೆಟ್ಟ ಕೈಲ್ ಪಾಡೊಂದುಪ್ಪೊಡು. ನೀರ್ ಮಾತಾ ಆಜಿ ಬುಕ್ಕೊ. [[ಬಿಸಲೆ]] ಜಾದ್ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚುದು ದೀವೊಡು.
[[File:Thai Game chicken - red 3.JPG|thumb|ಕೋರಿ]]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==


[[ವರ್ಗೊ:ಕಜಿಪು]]</text>
      <sha1>ipza56pgcri05tje0nlstw5bfprwamd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15070</id>
    <revision>
      <id>375075</id>
      <parentid>374809</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T03:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <origin>375075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11821" sha1="7g2up8r3s3yb977mzkkkjoqf6zq5q5p" xml:space="preserve">[[File:Akkamahadevi Udathadi1.JPG|250px|thumb|right|ಉಡುತಡಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿ]]
[[File:Akkamahadevi Udathadi.JPG|250px|thumb|right]]
'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಒಂಜಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಕವಿಯತ್ರಿ (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://karnatakasinfo.blogspot.com/2013/07/kannadas-first.html|title=Interesting Facts About Karnataka: Kannada's First|first=Abhijit|last=Hipparagi|date=30 July 2013|access-date=14 April 2018}}&lt;/ref&gt;), ಮೈತ್ರಿ/ಸಾಧಕಿ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೩೦–೧೧೬೦) ಬೊಕ್ಕ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Waithe |first=Mary Ellen |title=Women Philosophers from Non-Western Traditions: the First Four Thousand Years |date=2024 |publisher=Springer International Publishing AG |others=Therese Boos Dykeman |isbn=978-3-031-28563-9 |edition=1st |series=Women in the History of Philosophy and Sciences Series |location=Cham}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |title=banajiga debate &quot;Making Sense of the Lingayat vs Veerashaiva Debate&quot;. |access-date=31 March 2018 |archive-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226164933/https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಬರೆತಿನ ೪೩೦ ''ವಚನೊಲು'' (ಕನ್ನಡಡ್ ತಟ್ಟನೆ ಬತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪದ್ಯೊಲು), ಬೊಕ್ಕ ''ಮಂತ್ರೋಗೋಪ್ಯ'' ಹಾಗು ''ಯೋಗಾಂಗತ್ರಿವಿಧಿ'' ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಎಲ್ಯ ಕೃತಿಕ್ಲು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಆರ ಕೊರ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲು ಪಂದು ಪರಿಗಣನೆ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224170937/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|url-status=live|archive-date=24 December 2019|title=Biography of a mystic poet|newspaper=The Hindu|date=26 September 2006|access-date=14 April 2018|url-access=subscription|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ''ಅಕ್ಕ'' (ಅಕ್ಕ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಅರ್‌ಗ್ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ಡ್ ನಡತೊಂದಿತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಎಡ್ಡೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊನು ತೂದು ಬಸವಣ್ಣ, ಸಿದ್ಧರಾಮ, ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುನಂಚಿನ ಶರಣೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಗೌರವದ ಪುದರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2011-09-23 |title=An Epitome of Feminism - Akka Mahadevi |url=https://www.karnataka.com/personalities/akka-mahadevi/ |access-date=2024-02-05 |website=Karnataka.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣನೆ ಆತೆರ್. ಆರ್ ಶಿವನ್ (&quot;ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ&quot;) ಅರೆನ ಕಂಡನಿ ಪಂದ್ ಎನ್ನಿದಿತ್ತೆರ್ (ಉಂದೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಭಕ್ತಿದ 'ಮಧುರ ಭಾವ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಮಾದ್ಹುರ್ಯ' ರೂಪ ಪಂದ್ ತೆರಿವೊಲಿ).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mudaliar |first=Chandra Y |date=1991 |title=Religious Experiences of Hindu Women: A Study of Akka Mahadevi |url=https://www.jstor.org/stable/20717064 |journal=Mystics Quarterly |volume=17 |issue=3 |pages=137–146 |jstor=20717064 |issn=0742-5503}}&lt;/ref&gt;


== ಜೀವನೊ ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಉಡುತಡಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸುಮತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಲಾ ಶೆಟ್ಟಿ ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗಲಾದ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಉಡುತಡಿನ ಉಡುಗಣಿ ಪಂದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಉಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊ ಆತ್ಂಡ್. ಕೌಶಿಕೆ ಪನ್ಪಿನ ರಾಜೆನ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಲೌಕಿಕ ಜೀವನೊ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂದ್ ಮಾತೆನ್ ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆರೆನ ಕುಜಲ್ ಡೆ ಇಡೀ ದೇಹೊನು ಮುಚ್ಚ್ ದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಶಿವಶರಣೆಯಾದ್ ಶ್ರೀಶೈಲಗ್ ಪೋಪಿನ ಸಾದಿಡ್  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಬಸವ ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪೊಡು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣ, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶರೆಣೆರೊಟ್ಟುಗು ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಕ್ರಾಂತಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಪ್ಪೆರ್. ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಪನ್ಪಿನ ಅಂಕಿತ ನಾಮದೊಟ್ಟುಗು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು (ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯೊ) ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್.

== ವಚನೊಲು ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಾಯೊಡು ಎಲ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸಮಾಜೊಡು ಇಪ್ಪುನ ತಪ್ಪುಲೆನ ವಚನೊಡು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬಂಡಾಯ, ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಯಿನ ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯೊಲು ಆರೆನ ವಚನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈಡೆ ಮುಟ್ಟ ಆರೆನ ೪೩೪ ವಚನೊಲು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಕೆಲವು ವಚನೊಲು ಇಂಚ ಉಂಡು: 
&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ವಚನಗಳು|url=https://kanaja.karnataka.gov.in/vachanasahitya/%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81/|accessdate=5 February 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
೧. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಡಿ ಮೃಗಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಮುದ್ರದ ತಡಿಯಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ನೊರೆ ತೆರೆಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಂತೆಯೊಳಗೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಾಚಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವ ಕೇಳಯ್ಯù ಈ ಲೋಕದೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಳಿಕ
ಸ್ತುತಿ-ನಿಂದೆಗಳು ಬಂದರೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಕೋಪವ ತಾಳದೆ ಸಮಾಧಾನಿಯಾಗಿರಬೇಕು.
[[File:Akkamahadevi Vachana.JPG|thumb|Akkamahadevi Vachana]]

೨. ಈಳೆ-ನಿಂಬೆ-ಮಾವು-ಮಾದಲಕ್ಕೆ
ಹುಳಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಬ್ಬು-ಬಾಳೆ-ನಾರಿವಾಳಕ್ಕೆ ಸಿಹಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಳವೆ-ಶಾಲಿಗೆ ಓಗರದ ಉದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಮರುಗ-ಮಲ್ಲಿಗೆ-ಪಚ್ಚೆ-ಮುಡಿವಾಳಕ್ಕೆ
ಪರಿಮಳದುದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಇಂತೀ ಜಲ ಒಂದೆ, ನೆಲ ಒಂದೆ, ಆಕಾಶ ಒಂದೆ!
ಒಂದೇ ಜಲವು ಹಲವು ದ್ರವ್ಯಂಗಳ ಕೂಡಿ
ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರಾಗಿಹ ಹಾಂಗೆ
ಎನ್ನ ದೇವ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನು
ಹಲವು ಜಗಂಗಳ ಕೂಡಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರೇನು? ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರೆ!

೩. ತನು ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜನವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಮನ ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹದುಳಿಗರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಗಂಧಾಕ್ಷತೆಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಅರಿವು ಕಣ್ತೆರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಆರತಿಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಭಾವಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಧೂಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಪರಿಣಾಮಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ತ್ರಿಕರಣಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹೃದಯಕಮಲ ಅರಳದವರಲ್ಲಿ ಇರಲೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಎನ್ನಲ್ಲಿ ಏನುಂಟೆಂದು ಕರಸ್ಥಲವನಿಂಬುಗೊಂಡೆ ಹೇಳಾ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯ.

೪. ನರ-ಜನ್ಮವ ತೊಡೆದು
ಹರ-ಜನ್ಮವ ಮಾಡಿದ ಗುರುವೆ
ಭವ ಬಂಧನವ ಬಿಡಿಸಿ
ಪರಮಸುಖವ ತೋರಿದ ಗುರುವೆ
ಭವಿ ಎಂಬುದ ತೊಡೆದು
ಭಕ್ತೆ ಎಂದೆನಿಸಿದ ಗುರುವೆ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ತಂದೆನ್ನ ಕೈವಶಕೆ
ಕೊಟ್ಟ ಗುರುವೆ ನಮೋ ನಮೋ

೪. ಕಡೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತಿ ದೃಢವಿಲ್ಲದಾಳುತನ, ಮೃಡನೊಲಿಯ ಹೇಳಿದಡೆ ಎಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ? ಮಾಡಲಾಗದು ಅಳಿಮನವ, ಮಾಡಿದಡೆ ಮನದೊಡೆಯ ಬಲ್ಲನೈಸೆ ? ವಿರಳವಿಲ್ಲದೆ ಮಣಿಯ ಪವಣಿಸಿಹೆನೆಂದಡೆ ಮರುಳಾ, ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನೆಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ?

೫. ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮಂಗದಾಚಾರವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಲಿಂಗಸಂಗವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಮನದ ಸುಜ್ಞಾನವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಜಂಗಮಸಂಬಂಧವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯ ತಿಳಿದು ಎನಗೆ ನಿಜವು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ.
 ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನ ಹೆಸರಿಟ್ಟ ಗುರು ನೀವಾದ ಕಾರಣ 
ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೀಪಾದಕ್ಕೆ ನಮೋ ನಮೋ ಎನುತಿರ್ದೆನು ಕಾಣಾ ಸಂಗನಬಸವಣ್ಣಾ. 
&lt;/poem&gt;

== ಲಿಂಗೈಕ್ಯ ==
1160 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಆರೆನ 30ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶೊದ ಶ್ರೀಶೈಲಡ್ ತೀರಿಯೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]]
[[ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು]]</text>
      <sha1>7g2up8r3s3yb977mzkkkjoqf6zq5q5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375076</id>
      <parentid>375075</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T03:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಲಿಂಗೈಕ್ಯ */</comment>
      <origin>375076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19985" sha1="mblqn2zty4odogmxauzqcq6ylsxr1v5" xml:space="preserve">[[File:Akkamahadevi Udathadi1.JPG|250px|thumb|right|ಉಡುತಡಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿ]]
[[File:Akkamahadevi Udathadi.JPG|250px|thumb|right]]
'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಒಂಜಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಕವಿಯತ್ರಿ (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://karnatakasinfo.blogspot.com/2013/07/kannadas-first.html|title=Interesting Facts About Karnataka: Kannada's First|first=Abhijit|last=Hipparagi|date=30 July 2013|access-date=14 April 2018}}&lt;/ref&gt;), ಮೈತ್ರಿ/ಸಾಧಕಿ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೩೦–೧೧೬೦) ಬೊಕ್ಕ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Waithe |first=Mary Ellen |title=Women Philosophers from Non-Western Traditions: the First Four Thousand Years |date=2024 |publisher=Springer International Publishing AG |others=Therese Boos Dykeman |isbn=978-3-031-28563-9 |edition=1st |series=Women in the History of Philosophy and Sciences Series |location=Cham}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |title=banajiga debate &quot;Making Sense of the Lingayat vs Veerashaiva Debate&quot;. |access-date=31 March 2018 |archive-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226164933/https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಬರೆತಿನ ೪೩೦ ''ವಚನೊಲು'' (ಕನ್ನಡಡ್ ತಟ್ಟನೆ ಬತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪದ್ಯೊಲು), ಬೊಕ್ಕ ''ಮಂತ್ರೋಗೋಪ್ಯ'' ಹಾಗು ''ಯೋಗಾಂಗತ್ರಿವಿಧಿ'' ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಎಲ್ಯ ಕೃತಿಕ್ಲು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಆರ ಕೊರ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲು ಪಂದು ಪರಿಗಣನೆ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224170937/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|url-status=live|archive-date=24 December 2019|title=Biography of a mystic poet|newspaper=The Hindu|date=26 September 2006|access-date=14 April 2018|url-access=subscription|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ''ಅಕ್ಕ'' (ಅಕ್ಕ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಅರ್‌ಗ್ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ಡ್ ನಡತೊಂದಿತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಎಡ್ಡೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊನು ತೂದು ಬಸವಣ್ಣ, ಸಿದ್ಧರಾಮ, ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುನಂಚಿನ ಶರಣೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಗೌರವದ ಪುದರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2011-09-23 |title=An Epitome of Feminism - Akka Mahadevi |url=https://www.karnataka.com/personalities/akka-mahadevi/ |access-date=2024-02-05 |website=Karnataka.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣನೆ ಆತೆರ್. ಆರ್ ಶಿವನ್ (&quot;ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ&quot;) ಅರೆನ ಕಂಡನಿ ಪಂದ್ ಎನ್ನಿದಿತ್ತೆರ್ (ಉಂದೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಭಕ್ತಿದ 'ಮಧುರ ಭಾವ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಮಾದ್ಹುರ್ಯ' ರೂಪ ಪಂದ್ ತೆರಿವೊಲಿ).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mudaliar |first=Chandra Y |date=1991 |title=Religious Experiences of Hindu Women: A Study of Akka Mahadevi |url=https://www.jstor.org/stable/20717064 |journal=Mystics Quarterly |volume=17 |issue=3 |pages=137–146 |jstor=20717064 |issn=0742-5503}}&lt;/ref&gt;


== ಜೀವನೊ ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಉಡುತಡಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸುಮತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಲಾ ಶೆಟ್ಟಿ ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗಲಾದ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಉಡುತಡಿನ ಉಡುಗಣಿ ಪಂದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಉಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊ ಆತ್ಂಡ್. ಕೌಶಿಕೆ ಪನ್ಪಿನ ರಾಜೆನ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಲೌಕಿಕ ಜೀವನೊ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂದ್ ಮಾತೆನ್ ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆರೆನ ಕುಜಲ್ ಡೆ ಇಡೀ ದೇಹೊನು ಮುಚ್ಚ್ ದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಶಿವಶರಣೆಯಾದ್ ಶ್ರೀಶೈಲಗ್ ಪೋಪಿನ ಸಾದಿಡ್  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಬಸವ ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪೊಡು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣ, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶರೆಣೆರೊಟ್ಟುಗು ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಕ್ರಾಂತಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಪ್ಪೆರ್. ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಪನ್ಪಿನ ಅಂಕಿತ ನಾಮದೊಟ್ಟುಗು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು (ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯೊ) ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್.

== ವಚನೊಲು ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಾಯೊಡು ಎಲ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸಮಾಜೊಡು ಇಪ್ಪುನ ತಪ್ಪುಲೆನ ವಚನೊಡು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬಂಡಾಯ, ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಯಿನ ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯೊಲು ಆರೆನ ವಚನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈಡೆ ಮುಟ್ಟ ಆರೆನ ೪೩೪ ವಚನೊಲು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಕೆಲವು ವಚನೊಲು ಇಂಚ ಉಂಡು: 
&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ವಚನಗಳು|url=https://kanaja.karnataka.gov.in/vachanasahitya/%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81/|accessdate=5 February 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
೧. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಡಿ ಮೃಗಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಮುದ್ರದ ತಡಿಯಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ನೊರೆ ತೆರೆಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಂತೆಯೊಳಗೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಾಚಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವ ಕೇಳಯ್ಯù ಈ ಲೋಕದೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಳಿಕ
ಸ್ತುತಿ-ನಿಂದೆಗಳು ಬಂದರೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಕೋಪವ ತಾಳದೆ ಸಮಾಧಾನಿಯಾಗಿರಬೇಕು.
[[File:Akkamahadevi Vachana.JPG|thumb|Akkamahadevi Vachana]]

೨. ಈಳೆ-ನಿಂಬೆ-ಮಾವು-ಮಾದಲಕ್ಕೆ
ಹುಳಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಬ್ಬು-ಬಾಳೆ-ನಾರಿವಾಳಕ್ಕೆ ಸಿಹಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಳವೆ-ಶಾಲಿಗೆ ಓಗರದ ಉದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಮರುಗ-ಮಲ್ಲಿಗೆ-ಪಚ್ಚೆ-ಮುಡಿವಾಳಕ್ಕೆ
ಪರಿಮಳದುದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಇಂತೀ ಜಲ ಒಂದೆ, ನೆಲ ಒಂದೆ, ಆಕಾಶ ಒಂದೆ!
ಒಂದೇ ಜಲವು ಹಲವು ದ್ರವ್ಯಂಗಳ ಕೂಡಿ
ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರಾಗಿಹ ಹಾಂಗೆ
ಎನ್ನ ದೇವ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನು
ಹಲವು ಜಗಂಗಳ ಕೂಡಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರೇನು? ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರೆ!

೩. ತನು ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜನವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಮನ ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹದುಳಿಗರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಗಂಧಾಕ್ಷತೆಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಅರಿವು ಕಣ್ತೆರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಆರತಿಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಭಾವಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಧೂಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಪರಿಣಾಮಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ತ್ರಿಕರಣಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹೃದಯಕಮಲ ಅರಳದವರಲ್ಲಿ ಇರಲೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಎನ್ನಲ್ಲಿ ಏನುಂಟೆಂದು ಕರಸ್ಥಲವನಿಂಬುಗೊಂಡೆ ಹೇಳಾ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯ.

೪. ನರ-ಜನ್ಮವ ತೊಡೆದು
ಹರ-ಜನ್ಮವ ಮಾಡಿದ ಗುರುವೆ
ಭವ ಬಂಧನವ ಬಿಡಿಸಿ
ಪರಮಸುಖವ ತೋರಿದ ಗುರುವೆ
ಭವಿ ಎಂಬುದ ತೊಡೆದು
ಭಕ್ತೆ ಎಂದೆನಿಸಿದ ಗುರುವೆ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ತಂದೆನ್ನ ಕೈವಶಕೆ
ಕೊಟ್ಟ ಗುರುವೆ ನಮೋ ನಮೋ

೪. ಕಡೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತಿ ದೃಢವಿಲ್ಲದಾಳುತನ, ಮೃಡನೊಲಿಯ ಹೇಳಿದಡೆ ಎಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ? ಮಾಡಲಾಗದು ಅಳಿಮನವ, ಮಾಡಿದಡೆ ಮನದೊಡೆಯ ಬಲ್ಲನೈಸೆ ? ವಿರಳವಿಲ್ಲದೆ ಮಣಿಯ ಪವಣಿಸಿಹೆನೆಂದಡೆ ಮರುಳಾ, ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನೆಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ?

೫. ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮಂಗದಾಚಾರವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಲಿಂಗಸಂಗವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಮನದ ಸುಜ್ಞಾನವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಜಂಗಮಸಂಬಂಧವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯ ತಿಳಿದು ಎನಗೆ ನಿಜವು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ.
 ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನ ಹೆಸರಿಟ್ಟ ಗುರು ನೀವಾದ ಕಾರಣ 
ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೀಪಾದಕ್ಕೆ ನಮೋ ನಮೋ ಎನುತಿರ್ದೆನು ಕಾಣಾ ಸಂಗನಬಸವಣ್ಣಾ. 
&lt;/poem&gt;

== ಕೃತಿಕ್ಲು ==
ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲೆನ್, ಬೇತೆ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿದ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ (ಅರೆನ ಇಷ್ಟದ ದೇವರೆನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಬಲಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಪುದರ್) ಮುಖಾಂತರ ಗುರುತು ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=58|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ವಿಚಾರೊಡ್, ಆರ್ ಶಿವನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರನ್ ಗಳಿಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು, ಆಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಷಾತಜ್ಞೆರಾಯಿನ ಎ. ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ ಅರ್ ಮಲ್ದಿನ ಅರ್ಥ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದಂಚ ಬೊಳ್ದು ಉಪ್ಪುನ ಈಶ್ವರೇ' ಪಂದ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ತಾರು ಬೊಕ್ಕ ಲಲಿತಾ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಕಾರ, ಉಂದೆತ್ತ ತೀರ ಕೈತಲ್ದ ಅರ್ತ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಪೊರ್ಲುದ ಅರ್ಜುನ' ಪಂದ್ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ ಬಳಕೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ದೆತೊಂಡ, ಸುಮಾರ್ ೩೫೦ ಭಾವಗೀತೆಲು ಅತ್ತ್ಂಡ 'ವಚನೊಲು' ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=79|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಅರೆನ ಚನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನ ಮಿತ್ತುಪ್ಪುನ ಭಕ್ತಿನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ಅಕ್ರಮ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪರಸ್ತ್ರೀ/ಪರಪುರುಷ ಮೋಕೆದ ರೂಪಕೊನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬಲಪಡಿಸುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಈ ವಚನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ನಾಡುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಅಂಚನೆ  ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರೀತಿ, ಬೊಕ್ಕ ಅಗಲುವಿಕೆದ ಕಲ್ಪನೆಲು ಲಾ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಬರೆತಿನ ನೇರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ವಚನೊಲು ಒಂಜಿ &quot;ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸ್ವತಂತ್ರತೆನ್&quot; ತೋಜಾವುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸಮಾಜದ ನಿಲುವಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟಳೆಲೆಗ್ ಎದುರಾದ್ ನಡತುದ್, ಪೊಣ್ಣುಮಗಳೆನ್ ಅರೆನನೇ ಆಯಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟೊಡು ಬದುಕುನ ಒರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಪಿರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಆರ್ ಭಕ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟದೇವರೆನ ನಡುತ ಮಿಲನೊನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ತೀವ್ರವಾಯಿನ ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ರೂಪಕೊಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ramaswamy|first=Vijaya|date=1996-01-01|title=Madness, Holiness, Poetry : The Vachanas Of Virasaivite Women|jstor=23336165|journal=Indian Literature|volume=39|issue=3 (173)|pages=147–155}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಲೈಂಗಿಕ ಗುರುತುದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಪುನ್ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮನ್ಪುವಾ; ಉದಾಹರಣೆಗ್, ಒಂಜಿ ವಚನೊಡು ಆರ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಶಿವದೇವರ ಶಕ್ತಿ ಆಣ್ ರೂಪೊಡು ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಆಣುಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿ ಪೊಣ್ಣು ರೂಪೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್: &quot;ಯಾನ್ ಗರ್ವದ ಒಜಮಾನಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ್ ತೂಯೆ, ಅರೆನ ಎದುರುಡು ಮಾತ ಆಣುಲು ಪೂರಾ ಪೊಣ್ಣುಲು ಅತ್ತುಡ ಬುಡೆದಿಯೆರ್.&quot;ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಕೆಲವು ವಚನೊಲೆಡ್ ಆರ್ ತನನ್ ಪೊಣ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ರಡ್ಡ್‌ಲ ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ಬೇತೆ ಸಾಕಾರೊದ ಪೊಣ್ಣು ಭಕ್ತಿ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲು ವೈರಾಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಟಿಪಣೊದ ಭಾವನೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು: ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚೊರ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಲೆರ್ದುಲಾ ದೂರ ಉಪ್ಪುನ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನ ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ಅಸಮಾಧಾನಕರ ಪಂದ್ ತೂಯಿನ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ, ಅಕ್ಲೆನ್ ಮೆದುವಾಯಿನ ಇರೆತ ತಿರ್ತ್ ಡೆಂಗಿತ್ತ್‌ನ ಮುಳ್ಳುಲು, ನಂಬೆರೆ ಆವಂದಿನಕುಲು ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ತನನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಆರ್, &quot;ಸೈಪುನ, ಕುರಿಯುನ ಈ ಕಂಡನಾಯೆರೆನ್ ದೆತೊಂದು ಪೋದು ನಿಕ್ಲೆನ ಅಟಿಲುದ ದಿಕ್ಕೆಲುಗ್ ಪಾಡ್ಲೆ!&quot; ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನನೊಂಜಿ ವಚನೊಡು, ಆರ್ ಬುಡೆದಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತೆಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ನಡುತ ತಿಕ್ಕಾಟೊನು ಈ ರೀತಿ ತೋಜಾಪೆರ್:


'''ಉಲಾಯಿ ಕಂಡನೆ, ಪಿದಯಿ ಮೋಕೆದಾಯೆ.'''&lt;br&gt;
'''ಎಂಕ್ ರಡ್ಡ್ ಜನನ್ಲಾ ತೂವೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ.'''&lt;br&gt;
'''ಈ ಲೋಕೊ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಪರಲೋಕೊ, ರಡ್ಡನ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒರಿಪ್ಪಾಯೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ'''.&lt;ref name=&quot;Chakravarty&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chakravarty|first1=Uma|date=1989|title=The World of the Bhaktin in South Indian Traditions - The Body and Beyond|url=http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|journal=Manushi|volume=50-51-52|page=25|access-date=18 September 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117202022/http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಲಿಂಗೈಕ್ಯ ==
1160 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಆರೆನ 30ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶೊದ ಶ್ರೀಶೈಲಡ್ ತೀರಿಯೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]]
[[ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು]]</text>
      <sha1>mblqn2zty4odogmxauzqcq6ylsxr1v5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375077</id>
      <parentid>375076</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T03:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <origin>375077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20324" sha1="20qx6ccdao1xwql38c7smrbr3du2iy8" xml:space="preserve">[[File:Akkamahadevi Udathadi1.JPG|250px|thumb|right|ಉಡುತಡಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿ]]
[[File:Akkamahadevi Udathadi.JPG|250px|thumb|right | ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಪುಟ್ಟುದ ಇಲ್ಲ್‌ ಆಯಿನ ಉಡುತಡಿ (ಉಡತಡಿ) ಜಾಗೊಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ದ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ]]
'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಒಂಜಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಕವಿಯತ್ರಿ (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://karnatakasinfo.blogspot.com/2013/07/kannadas-first.html|title=Interesting Facts About Karnataka: Kannada's First|first=Abhijit|last=Hipparagi|date=30 July 2013|access-date=14 April 2018}}&lt;/ref&gt;), ಮೈತ್ರಿ/ಸಾಧಕಿ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೩೦–೧೧೬೦) ಬೊಕ್ಕ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Waithe |first=Mary Ellen |title=Women Philosophers from Non-Western Traditions: the First Four Thousand Years |date=2024 |publisher=Springer International Publishing AG |others=Therese Boos Dykeman |isbn=978-3-031-28563-9 |edition=1st |series=Women in the History of Philosophy and Sciences Series |location=Cham}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |title=banajiga debate &quot;Making Sense of the Lingayat vs Veerashaiva Debate&quot;. |access-date=31 March 2018 |archive-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226164933/https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಬರೆತಿನ ೪೩೦ ''ವಚನೊಲು'' (ಕನ್ನಡಡ್ ತಟ್ಟನೆ ಬತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪದ್ಯೊಲು), ಬೊಕ್ಕ ''ಮಂತ್ರೋಗೋಪ್ಯ'' ಹಾಗು ''ಯೋಗಾಂಗತ್ರಿವಿಧಿ'' ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಎಲ್ಯ ಕೃತಿಕ್ಲು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಆರ ಕೊರ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲು ಪಂದು ಪರಿಗಣನೆ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224170937/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|url-status=live|archive-date=24 December 2019|title=Biography of a mystic poet|newspaper=The Hindu|date=26 September 2006|access-date=14 April 2018|url-access=subscription|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ''ಅಕ್ಕ'' (ಅಕ್ಕ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಅರ್‌ಗ್ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ಡ್ ನಡತೊಂದಿತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಎಡ್ಡೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊನು ತೂದು ಬಸವಣ್ಣ, ಸಿದ್ಧರಾಮ, ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುನಂಚಿನ ಶರಣೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಗೌರವದ ಪುದರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2011-09-23 |title=An Epitome of Feminism - Akka Mahadevi |url=https://www.karnataka.com/personalities/akka-mahadevi/ |access-date=2024-02-05 |website=Karnataka.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣನೆ ಆತೆರ್. ಆರ್ ಶಿವನ್ (&quot;ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ&quot;) ಅರೆನ ಕಂಡನಿ ಪಂದ್ ಎನ್ನಿದಿತ್ತೆರ್ (ಉಂದೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಭಕ್ತಿದ 'ಮಧುರ ಭಾವ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಮಾದ್ಹುರ್ಯ' ರೂಪ ಪಂದ್ ತೆರಿವೊಲಿ).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mudaliar |first=Chandra Y |date=1991 |title=Religious Experiences of Hindu Women: A Study of Akka Mahadevi |url=https://www.jstor.org/stable/20717064 |journal=Mystics Quarterly |volume=17 |issue=3 |pages=137–146 |jstor=20717064 |issn=0742-5503}}&lt;/ref&gt;


== ಜೀವನೊ ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಉಡುತಡಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸುಮತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಲಾ ಶೆಟ್ಟಿ ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗಲಾದ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಉಡುತಡಿನ ಉಡುಗಣಿ ಪಂದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಉಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊ ಆತ್ಂಡ್. ಕೌಶಿಕೆ ಪನ್ಪಿನ ರಾಜೆನ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಲೌಕಿಕ ಜೀವನೊ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂದ್ ಮಾತೆನ್ ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆರೆನ ಕುಜಲ್ ಡೆ ಇಡೀ ದೇಹೊನು ಮುಚ್ಚ್ ದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಶಿವಶರಣೆಯಾದ್ ಶ್ರೀಶೈಲಗ್ ಪೋಪಿನ ಸಾದಿಡ್  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಬಸವ ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪೊಡು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣ, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶರೆಣೆರೊಟ್ಟುಗು ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಕ್ರಾಂತಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಪ್ಪೆರ್. ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಪನ್ಪಿನ ಅಂಕಿತ ನಾಮದೊಟ್ಟುಗು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು (ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯೊ) ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್.

== ವಚನೊಲು ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಾಯೊಡು ಎಲ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸಮಾಜೊಡು ಇಪ್ಪುನ ತಪ್ಪುಲೆನ ವಚನೊಡು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬಂಡಾಯ, ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಯಿನ ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯೊಲು ಆರೆನ ವಚನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈಡೆ ಮುಟ್ಟ ಆರೆನ ೪೩೪ ವಚನೊಲು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಕೆಲವು ವಚನೊಲು ಇಂಚ ಉಂಡು: 
&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ವಚನಗಳು|url=https://kanaja.karnataka.gov.in/vachanasahitya/%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81/|accessdate=5 February 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
೧. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಡಿ ಮೃಗಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಮುದ್ರದ ತಡಿಯಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ನೊರೆ ತೆರೆಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಂತೆಯೊಳಗೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಾಚಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವ ಕೇಳಯ್ಯù ಈ ಲೋಕದೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಳಿಕ
ಸ್ತುತಿ-ನಿಂದೆಗಳು ಬಂದರೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಕೋಪವ ತಾಳದೆ ಸಮಾಧಾನಿಯಾಗಿರಬೇಕು.
[[File:Akkamahadevi Vachana.JPG|thumb|'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯ ವಚನ]]

೨. ಈಳೆ-ನಿಂಬೆ-ಮಾವು-ಮಾದಲಕ್ಕೆ
ಹುಳಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಬ್ಬು-ಬಾಳೆ-ನಾರಿವಾಳಕ್ಕೆ ಸಿಹಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಳವೆ-ಶಾಲಿಗೆ ಓಗರದ ಉದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಮರುಗ-ಮಲ್ಲಿಗೆ-ಪಚ್ಚೆ-ಮುಡಿವಾಳಕ್ಕೆ
ಪರಿಮಳದುದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಇಂತೀ ಜಲ ಒಂದೆ, ನೆಲ ಒಂದೆ, ಆಕಾಶ ಒಂದೆ!
ಒಂದೇ ಜಲವು ಹಲವು ದ್ರವ್ಯಂಗಳ ಕೂಡಿ
ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರಾಗಿಹ ಹಾಂಗೆ
ಎನ್ನ ದೇವ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನು
ಹಲವು ಜಗಂಗಳ ಕೂಡಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರೇನು? ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರೆ!

೩. ತನು ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜನವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಮನ ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹದುಳಿಗರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಗಂಧಾಕ್ಷತೆಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಅರಿವು ಕಣ್ತೆರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಆರತಿಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಭಾವಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಧೂಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಪರಿಣಾಮಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ತ್ರಿಕರಣಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹೃದಯಕಮಲ ಅರಳದವರಲ್ಲಿ ಇರಲೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಎನ್ನಲ್ಲಿ ಏನುಂಟೆಂದು ಕರಸ್ಥಲವನಿಂಬುಗೊಂಡೆ ಹೇಳಾ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯ.

೪. ನರ-ಜನ್ಮವ ತೊಡೆದು
ಹರ-ಜನ್ಮವ ಮಾಡಿದ ಗುರುವೆ
ಭವ ಬಂಧನವ ಬಿಡಿಸಿ
ಪರಮಸುಖವ ತೋರಿದ ಗುರುವೆ
ಭವಿ ಎಂಬುದ ತೊಡೆದು
ಭಕ್ತೆ ಎಂದೆನಿಸಿದ ಗುರುವೆ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ತಂದೆನ್ನ ಕೈವಶಕೆ
ಕೊಟ್ಟ ಗುರುವೆ ನಮೋ ನಮೋ

೪. ಕಡೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತಿ ದೃಢವಿಲ್ಲದಾಳುತನ, ಮೃಡನೊಲಿಯ ಹೇಳಿದಡೆ ಎಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ? ಮಾಡಲಾಗದು ಅಳಿಮನವ, ಮಾಡಿದಡೆ ಮನದೊಡೆಯ ಬಲ್ಲನೈಸೆ ? ವಿರಳವಿಲ್ಲದೆ ಮಣಿಯ ಪವಣಿಸಿಹೆನೆಂದಡೆ ಮರುಳಾ, ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನೆಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ?

೫. ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮಂಗದಾಚಾರವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಲಿಂಗಸಂಗವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಮನದ ಸುಜ್ಞಾನವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಜಂಗಮಸಂಬಂಧವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯ ತಿಳಿದು ಎನಗೆ ನಿಜವು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ.
 ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನ ಹೆಸರಿಟ್ಟ ಗುರು ನೀವಾದ ಕಾರಣ 
ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೀಪಾದಕ್ಕೆ ನಮೋ ನಮೋ ಎನುತಿರ್ದೆನು ಕಾಣಾ ಸಂಗನಬಸವಣ್ಣಾ. 
&lt;/poem&gt;

== ಕೃತಿಕ್ಲು ==
ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲೆನ್, ಬೇತೆ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿದ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ (ಅರೆನ ಇಷ್ಟದ ದೇವರೆನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಬಲಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಪುದರ್) ಮುಖಾಂತರ ಗುರುತು ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=58|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ವಿಚಾರೊಡ್, ಆರ್ ಶಿವನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರನ್ ಗಳಿಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು, ಆಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಷಾತಜ್ಞೆರಾಯಿನ ಎ. ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ ಅರ್ ಮಲ್ದಿನ ಅರ್ಥ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದಂಚ ಬೊಳ್ದು ಉಪ್ಪುನ ಈಶ್ವರೇ' ಪಂದ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ತಾರು ಬೊಕ್ಕ ಲಲಿತಾ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಕಾರ, ಉಂದೆತ್ತ ತೀರ ಕೈತಲ್ದ ಅರ್ತ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಪೊರ್ಲುದ ಅರ್ಜುನ' ಪಂದ್ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ ಬಳಕೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ದೆತೊಂಡ, ಸುಮಾರ್ ೩೫೦ ಭಾವಗೀತೆಲು ಅತ್ತ್ಂಡ 'ವಚನೊಲು' ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=79|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಅರೆನ ಚನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನ ಮಿತ್ತುಪ್ಪುನ ಭಕ್ತಿನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ಅಕ್ರಮ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪರಸ್ತ್ರೀ/ಪರಪುರುಷ ಮೋಕೆದ ರೂಪಕೊನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬಲಪಡಿಸುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಈ ವಚನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ನಾಡುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಅಂಚನೆ  ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರೀತಿ, ಬೊಕ್ಕ ಅಗಲುವಿಕೆದ ಕಲ್ಪನೆಲು ಲಾ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಬರೆತಿನ ನೇರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ವಚನೊಲು ಒಂಜಿ &quot;ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸ್ವತಂತ್ರತೆನ್&quot; ತೋಜಾವುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸಮಾಜದ ನಿಲುವಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟಳೆಲೆಗ್ ಎದುರಾದ್ ನಡತುದ್, ಪೊಣ್ಣುಮಗಳೆನ್ ಅರೆನನೇ ಆಯಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟೊಡು ಬದುಕುನ ಒರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಪಿರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಆರ್ ಭಕ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟದೇವರೆನ ನಡುತ ಮಿಲನೊನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ತೀವ್ರವಾಯಿನ ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ರೂಪಕೊಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ramaswamy|first=Vijaya|date=1996-01-01|title=Madness, Holiness, Poetry : The Vachanas Of Virasaivite Women|jstor=23336165|journal=Indian Literature|volume=39|issue=3 (173)|pages=147–155}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಲೈಂಗಿಕ ಗುರುತುದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಪುನ್ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮನ್ಪುವಾ; ಉದಾಹರಣೆಗ್, ಒಂಜಿ ವಚನೊಡು ಆರ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಶಿವದೇವರ ಶಕ್ತಿ ಆಣ್ ರೂಪೊಡು ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಆಣುಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿ ಪೊಣ್ಣು ರೂಪೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್: &quot;ಯಾನ್ ಗರ್ವದ ಒಜಮಾನಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ್ ತೂಯೆ, ಅರೆನ ಎದುರುಡು ಮಾತ ಆಣುಲು ಪೂರಾ ಪೊಣ್ಣುಲು ಅತ್ತುಡ ಬುಡೆದಿಯೆರ್.&quot;ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಕೆಲವು ವಚನೊಲೆಡ್ ಆರ್ ತನನ್ ಪೊಣ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ರಡ್ಡ್‌ಲ ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ಬೇತೆ ಸಾಕಾರೊದ ಪೊಣ್ಣು ಭಕ್ತಿ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲು ವೈರಾಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಟಿಪಣೊದ ಭಾವನೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು: ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚೊರ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಲೆರ್ದುಲಾ ದೂರ ಉಪ್ಪುನ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನ ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ಅಸಮಾಧಾನಕರ ಪಂದ್ ತೂಯಿನ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ, ಅಕ್ಲೆನ್ ಮೆದುವಾಯಿನ ಇರೆತ ತಿರ್ತ್ ಡೆಂಗಿತ್ತ್‌ನ ಮುಳ್ಳುಲು, ನಂಬೆರೆ ಆವಂದಿನಕುಲು ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ತನನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಆರ್, &quot;ಸೈಪುನ, ಕುರಿಯುನ ಈ ಕಂಡನಾಯೆರೆನ್ ದೆತೊಂದು ಪೋದು ನಿಕ್ಲೆನ ಅಟಿಲುದ ದಿಕ್ಕೆಲುಗ್ ಪಾಡ್ಲೆ!&quot; ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನನೊಂಜಿ ವಚನೊಡು, ಆರ್ ಬುಡೆದಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತೆಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ನಡುತ ತಿಕ್ಕಾಟೊನು ಈ ರೀತಿ ತೋಜಾಪೆರ್:


'''ಉಲಾಯಿ ಕಂಡನೆ, ಪಿದಯಿ ಮೋಕೆದಾಯೆ.'''&lt;br&gt;
'''ಎಂಕ್ ರಡ್ಡ್ ಜನನ್ಲಾ ತೂವೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ.'''&lt;br&gt;
'''ಈ ಲೋಕೊ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಪರಲೋಕೊ, ರಡ್ಡನ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒರಿಪ್ಪಾಯೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ'''.&lt;ref name=&quot;Chakravarty&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chakravarty|first1=Uma|date=1989|title=The World of the Bhaktin in South Indian Traditions - The Body and Beyond|url=http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|journal=Manushi|volume=50-51-52|page=25|access-date=18 September 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117202022/http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಲಿಂಗೈಕ್ಯ ==
1160 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಆರೆನ 30ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶೊದ ಶ್ರೀಶೈಲಡ್ ತೀರುದು ಪೋಯೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]]
[[ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು]]</text>
      <sha1>20qx6ccdao1xwql38c7smrbr3du2iy8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375078</id>
      <parentid>375077</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T03:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕೃತಿಕ್ಲು */</comment>
      <origin>375078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20508" sha1="rivb3cof97i7tlsdhi26iqw3v4iz4bu" xml:space="preserve">[[File:Akkamahadevi Udathadi1.JPG|250px|thumb|right|ಉಡುತಡಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿ]]
[[File:Akkamahadevi Udathadi.JPG|250px|thumb|right | ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಪುಟ್ಟುದ ಇಲ್ಲ್‌ ಆಯಿನ ಉಡುತಡಿ (ಉಡತಡಿ) ಜಾಗೊಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ದ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ]]
'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಒಂಜಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಕವಿಯತ್ರಿ (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://karnatakasinfo.blogspot.com/2013/07/kannadas-first.html|title=Interesting Facts About Karnataka: Kannada's First|first=Abhijit|last=Hipparagi|date=30 July 2013|access-date=14 April 2018}}&lt;/ref&gt;), ಮೈತ್ರಿ/ಸಾಧಕಿ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೩೦–೧೧೬೦) ಬೊಕ್ಕ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Waithe |first=Mary Ellen |title=Women Philosophers from Non-Western Traditions: the First Four Thousand Years |date=2024 |publisher=Springer International Publishing AG |others=Therese Boos Dykeman |isbn=978-3-031-28563-9 |edition=1st |series=Women in the History of Philosophy and Sciences Series |location=Cham}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |title=banajiga debate &quot;Making Sense of the Lingayat vs Veerashaiva Debate&quot;. |access-date=31 March 2018 |archive-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226164933/https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಬರೆತಿನ ೪೩೦ ''ವಚನೊಲು'' (ಕನ್ನಡಡ್ ತಟ್ಟನೆ ಬತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪದ್ಯೊಲು), ಬೊಕ್ಕ ''ಮಂತ್ರೋಗೋಪ್ಯ'' ಹಾಗು ''ಯೋಗಾಂಗತ್ರಿವಿಧಿ'' ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಎಲ್ಯ ಕೃತಿಕ್ಲು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಆರ ಕೊರ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲು ಪಂದು ಪರಿಗಣನೆ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224170937/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|url-status=live|archive-date=24 December 2019|title=Biography of a mystic poet|newspaper=The Hindu|date=26 September 2006|access-date=14 April 2018|url-access=subscription|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ''ಅಕ್ಕ'' (ಅಕ್ಕ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಅರ್‌ಗ್ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ಡ್ ನಡತೊಂದಿತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಎಡ್ಡೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊನು ತೂದು ಬಸವಣ್ಣ, ಸಿದ್ಧರಾಮ, ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುನಂಚಿನ ಶರಣೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಗೌರವದ ಪುದರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2011-09-23 |title=An Epitome of Feminism - Akka Mahadevi |url=https://www.karnataka.com/personalities/akka-mahadevi/ |access-date=2024-02-05 |website=Karnataka.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣನೆ ಆತೆರ್. ಆರ್ ಶಿವನ್ (&quot;ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ&quot;) ಅರೆನ ಕಂಡನಿ ಪಂದ್ ಎನ್ನಿದಿತ್ತೆರ್ (ಉಂದೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಭಕ್ತಿದ 'ಮಧುರ ಭಾವ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಮಾದ್ಹುರ್ಯ' ರೂಪ ಪಂದ್ ತೆರಿವೊಲಿ).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mudaliar |first=Chandra Y |date=1991 |title=Religious Experiences of Hindu Women: A Study of Akka Mahadevi |url=https://www.jstor.org/stable/20717064 |journal=Mystics Quarterly |volume=17 |issue=3 |pages=137–146 |jstor=20717064 |issn=0742-5503}}&lt;/ref&gt;


== ಜೀವನೊ ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಉಡುತಡಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸುಮತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಲಾ ಶೆಟ್ಟಿ ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗಲಾದ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಉಡುತಡಿನ ಉಡುಗಣಿ ಪಂದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಉಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊ ಆತ್ಂಡ್. ಕೌಶಿಕೆ ಪನ್ಪಿನ ರಾಜೆನ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಲೌಕಿಕ ಜೀವನೊ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂದ್ ಮಾತೆನ್ ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆರೆನ ಕುಜಲ್ ಡೆ ಇಡೀ ದೇಹೊನು ಮುಚ್ಚ್ ದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಶಿವಶರಣೆಯಾದ್ ಶ್ರೀಶೈಲಗ್ ಪೋಪಿನ ಸಾದಿಡ್  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಬಸವ ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪೊಡು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣ, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶರೆಣೆರೊಟ್ಟುಗು ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಕ್ರಾಂತಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಪ್ಪೆರ್. ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಪನ್ಪಿನ ಅಂಕಿತ ನಾಮದೊಟ್ಟುಗು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು (ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯೊ) ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್.

== ವಚನೊಲು ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಾಯೊಡು ಎಲ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸಮಾಜೊಡು ಇಪ್ಪುನ ತಪ್ಪುಲೆನ ವಚನೊಡು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬಂಡಾಯ, ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಯಿನ ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯೊಲು ಆರೆನ ವಚನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈಡೆ ಮುಟ್ಟ ಆರೆನ ೪೩೪ ವಚನೊಲು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಕೆಲವು ವಚನೊಲು ಇಂಚ ಉಂಡು: 
&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ವಚನಗಳು|url=https://kanaja.karnataka.gov.in/vachanasahitya/%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81/|accessdate=5 February 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
೧. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಡಿ ಮೃಗಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಮುದ್ರದ ತಡಿಯಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ನೊರೆ ತೆರೆಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಂತೆಯೊಳಗೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಾಚಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವ ಕೇಳಯ್ಯù ಈ ಲೋಕದೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಳಿಕ
ಸ್ತುತಿ-ನಿಂದೆಗಳು ಬಂದರೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಕೋಪವ ತಾಳದೆ ಸಮಾಧಾನಿಯಾಗಿರಬೇಕು.
[[File:Akkamahadevi Vachana.JPG|thumb|'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯ ವಚನ]]

೨. ಈಳೆ-ನಿಂಬೆ-ಮಾವು-ಮಾದಲಕ್ಕೆ
ಹುಳಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಬ್ಬು-ಬಾಳೆ-ನಾರಿವಾಳಕ್ಕೆ ಸಿಹಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಳವೆ-ಶಾಲಿಗೆ ಓಗರದ ಉದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಮರುಗ-ಮಲ್ಲಿಗೆ-ಪಚ್ಚೆ-ಮುಡಿವಾಳಕ್ಕೆ
ಪರಿಮಳದುದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಇಂತೀ ಜಲ ಒಂದೆ, ನೆಲ ಒಂದೆ, ಆಕಾಶ ಒಂದೆ!
ಒಂದೇ ಜಲವು ಹಲವು ದ್ರವ್ಯಂಗಳ ಕೂಡಿ
ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರಾಗಿಹ ಹಾಂಗೆ
ಎನ್ನ ದೇವ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನು
ಹಲವು ಜಗಂಗಳ ಕೂಡಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರೇನು? ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರೆ!

೩. ತನು ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜನವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಮನ ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹದುಳಿಗರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಗಂಧಾಕ್ಷತೆಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಅರಿವು ಕಣ್ತೆರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಆರತಿಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಭಾವಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಧೂಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಪರಿಣಾಮಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ತ್ರಿಕರಣಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹೃದಯಕಮಲ ಅರಳದವರಲ್ಲಿ ಇರಲೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಎನ್ನಲ್ಲಿ ಏನುಂಟೆಂದು ಕರಸ್ಥಲವನಿಂಬುಗೊಂಡೆ ಹೇಳಾ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯ.

೪. ನರ-ಜನ್ಮವ ತೊಡೆದು
ಹರ-ಜನ್ಮವ ಮಾಡಿದ ಗುರುವೆ
ಭವ ಬಂಧನವ ಬಿಡಿಸಿ
ಪರಮಸುಖವ ತೋರಿದ ಗುರುವೆ
ಭವಿ ಎಂಬುದ ತೊಡೆದು
ಭಕ್ತೆ ಎಂದೆನಿಸಿದ ಗುರುವೆ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ತಂದೆನ್ನ ಕೈವಶಕೆ
ಕೊಟ್ಟ ಗುರುವೆ ನಮೋ ನಮೋ

೪. ಕಡೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತಿ ದೃಢವಿಲ್ಲದಾಳುತನ, ಮೃಡನೊಲಿಯ ಹೇಳಿದಡೆ ಎಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ? ಮಾಡಲಾಗದು ಅಳಿಮನವ, ಮಾಡಿದಡೆ ಮನದೊಡೆಯ ಬಲ್ಲನೈಸೆ ? ವಿರಳವಿಲ್ಲದೆ ಮಣಿಯ ಪವಣಿಸಿಹೆನೆಂದಡೆ ಮರುಳಾ, ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನೆಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ?

೫. ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮಂಗದಾಚಾರವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಲಿಂಗಸಂಗವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಮನದ ಸುಜ್ಞಾನವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಜಂಗಮಸಂಬಂಧವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯ ತಿಳಿದು ಎನಗೆ ನಿಜವು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ.
 ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನ ಹೆಸರಿಟ್ಟ ಗುರು ನೀವಾದ ಕಾರಣ 
ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೀಪಾದಕ್ಕೆ ನಮೋ ನಮೋ ಎನುತಿರ್ದೆನು ಕಾಣಾ ಸಂಗನಬಸವಣ್ಣಾ. 
&lt;/poem&gt;

[[File:Akka Maha Devi Room at Udugani.JPG|thumb|ಉಡುಗಣಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಾಮಹಾದೇವಿನ ಕೋಣೆ (ಜ್ಞಾಪಕ ಮಂದಿರ)]]
== ಕೃತಿಕ್ಲು ==
ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲೆನ್, ಬೇತೆ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿದ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ (ಅರೆನ ಇಷ್ಟದ ದೇವರೆನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಬಲಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಪುದರ್) ಮುಖಾಂತರ ಗುರುತು ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=58|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ವಿಚಾರೊಡ್, ಆರ್ ಶಿವನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರನ್ ಗಳಿಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು, ಆಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಷಾತಜ್ಞೆರಾಯಿನ ಎ. ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ ಅರ್ ಮಲ್ದಿನ ಅರ್ಥ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದಂಚ ಬೊಳ್ದು ಉಪ್ಪುನ ಈಶ್ವರೇ' ಪಂದ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ತಾರು ಬೊಕ್ಕ ಲಲಿತಾ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಕಾರ, ಉಂದೆತ್ತ ತೀರ ಕೈತಲ್ದ ಅರ್ತ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಪೊರ್ಲುದ ಅರ್ಜುನ' ಪಂದ್ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ ಬಳಕೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ದೆತೊಂಡ, ಸುಮಾರ್ ೩೫೦ ಭಾವಗೀತೆಲು ಅತ್ತ್ಂಡ 'ವಚನೊಲು' ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=79|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಅರೆನ ಚನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನ ಮಿತ್ತುಪ್ಪುನ ಭಕ್ತಿನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ಅಕ್ರಮ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪರಸ್ತ್ರೀ/ಪರಪುರುಷ ಮೋಕೆದ ರೂಪಕೊನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬಲಪಡಿಸುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಈ ವಚನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ನಾಡುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಅಂಚನೆ  ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರೀತಿ, ಬೊಕ್ಕ ಅಗಲುವಿಕೆದ ಕಲ್ಪನೆಲು ಲಾ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಬರೆತಿನ ನೇರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ವಚನೊಲು ಒಂಜಿ &quot;ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸ್ವತಂತ್ರತೆನ್&quot; ತೋಜಾವುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸಮಾಜದ ನಿಲುವಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟಳೆಲೆಗ್ ಎದುರಾದ್ ನಡತುದ್, ಪೊಣ್ಣುಮಗಳೆನ್ ಅರೆನನೇ ಆಯಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟೊಡು ಬದುಕುನ ಒರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಪಿರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಆರ್ ಭಕ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟದೇವರೆನ ನಡುತ ಮಿಲನೊನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ತೀವ್ರವಾಯಿನ ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ರೂಪಕೊಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ramaswamy|first=Vijaya|date=1996-01-01|title=Madness, Holiness, Poetry : The Vachanas Of Virasaivite Women|jstor=23336165|journal=Indian Literature|volume=39|issue=3 (173)|pages=147–155}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಲೈಂಗಿಕ ಗುರುತುದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಪುನ್ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮನ್ಪುವಾ; ಉದಾಹರಣೆಗ್, ಒಂಜಿ ವಚನೊಡು ಆರ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಶಿವದೇವರ ಶಕ್ತಿ ಆಣ್ ರೂಪೊಡು ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಆಣುಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿ ಪೊಣ್ಣು ರೂಪೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್: &quot;ಯಾನ್ ಗರ್ವದ ಒಜಮಾನಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ್ ತೂಯೆ, ಅರೆನ ಎದುರುಡು ಮಾತ ಆಣುಲು ಪೂರಾ ಪೊಣ್ಣುಲು ಅತ್ತುಡ ಬುಡೆದಿಯೆರ್.&quot;ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಕೆಲವು ವಚನೊಲೆಡ್ ಆರ್ ತನನ್ ಪೊಣ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ರಡ್ಡ್‌ಲ ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ಬೇತೆ ಸಾಕಾರೊದ ಪೊಣ್ಣು ಭಕ್ತಿ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲು ವೈರಾಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಟಿಪಣೊದ ಭಾವನೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು: ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚೊರ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಲೆರ್ದುಲಾ ದೂರ ಉಪ್ಪುನ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನ ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ಅಸಮಾಧಾನಕರ ಪಂದ್ ತೂಯಿನ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ, ಅಕ್ಲೆನ್ ಮೆದುವಾಯಿನ ಇರೆತ ತಿರ್ತ್ ಡೆಂಗಿತ್ತ್‌ನ ಮುಳ್ಳುಲು, ನಂಬೆರೆ ಆವಂದಿನಕುಲು ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ತನನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಆರ್, &quot;ಸೈಪುನ, ಕುರಿಯುನ ಈ ಕಂಡನಾಯೆರೆನ್ ದೆತೊಂದು ಪೋದು ನಿಕ್ಲೆನ ಅಟಿಲುದ ದಿಕ್ಕೆಲುಗ್ ಪಾಡ್ಲೆ!&quot; ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನನೊಂಜಿ ವಚನೊಡು, ಆರ್ ಬುಡೆದಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತೆಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ನಡುತ ತಿಕ್ಕಾಟೊನು ಈ ರೀತಿ ತೋಜಾಪೆರ್:


'''ಉಲಾಯಿ ಕಂಡನೆ, ಪಿದಯಿ ಮೋಕೆದಾಯೆ.'''&lt;br&gt;
'''ಎಂಕ್ ರಡ್ಡ್ ಜನನ್ಲಾ ತೂವೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ.'''&lt;br&gt;
'''ಈ ಲೋಕೊ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಪರಲೋಕೊ, ರಡ್ಡನ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒರಿಪ್ಪಾಯೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ'''.&lt;ref name=&quot;Chakravarty&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chakravarty|first1=Uma|date=1989|title=The World of the Bhaktin in South Indian Traditions - The Body and Beyond|url=http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|journal=Manushi|volume=50-51-52|page=25|access-date=18 September 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117202022/http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಲಿಂಗೈಕ್ಯ ==
1160 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಆರೆನ 30ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶೊದ ಶ್ರೀಶೈಲಡ್ ತೀರುದು ಪೋಯೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]]
[[ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು]]</text>
      <sha1>rivb3cof97i7tlsdhi26iqw3v4iz4bu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375079</id>
      <parentid>375078</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T03:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕೃತಿಕ್ಲು */</comment>
      <origin>375079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20657" sha1="gtxlp4ng119hx731j3mjaeue3yy6s1i" xml:space="preserve">[[File:Akkamahadevi Udathadi1.JPG|250px|thumb|right|ಉಡುತಡಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿ]]
[[File:Akkamahadevi Udathadi.JPG|250px|thumb|right | ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಪುಟ್ಟುದ ಇಲ್ಲ್‌ ಆಯಿನ ಉಡುತಡಿ (ಉಡತಡಿ) ಜಾಗೊಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ದ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ]]
'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಒಂಜಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಕವಿಯತ್ರಿ (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://karnatakasinfo.blogspot.com/2013/07/kannadas-first.html|title=Interesting Facts About Karnataka: Kannada's First|first=Abhijit|last=Hipparagi|date=30 July 2013|access-date=14 April 2018}}&lt;/ref&gt;), ಮೈತ್ರಿ/ಸಾಧಕಿ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೩೦–೧೧೬೦) ಬೊಕ್ಕ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Waithe |first=Mary Ellen |title=Women Philosophers from Non-Western Traditions: the First Four Thousand Years |date=2024 |publisher=Springer International Publishing AG |others=Therese Boos Dykeman |isbn=978-3-031-28563-9 |edition=1st |series=Women in the History of Philosophy and Sciences Series |location=Cham}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |title=banajiga debate &quot;Making Sense of the Lingayat vs Veerashaiva Debate&quot;. |access-date=31 March 2018 |archive-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226164933/https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಬರೆತಿನ ೪೩೦ ''ವಚನೊಲು'' (ಕನ್ನಡಡ್ ತಟ್ಟನೆ ಬತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪದ್ಯೊಲು), ಬೊಕ್ಕ ''ಮಂತ್ರೋಗೋಪ್ಯ'' ಹಾಗು ''ಯೋಗಾಂಗತ್ರಿವಿಧಿ'' ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಎಲ್ಯ ಕೃತಿಕ್ಲು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಆರ ಕೊರ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲು ಪಂದು ಪರಿಗಣನೆ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224170937/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|url-status=live|archive-date=24 December 2019|title=Biography of a mystic poet|newspaper=The Hindu|date=26 September 2006|access-date=14 April 2018|url-access=subscription|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ''ಅಕ್ಕ'' (ಅಕ್ಕ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಅರ್‌ಗ್ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ಡ್ ನಡತೊಂದಿತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಎಡ್ಡೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊನು ತೂದು ಬಸವಣ್ಣ, ಸಿದ್ಧರಾಮ, ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುನಂಚಿನ ಶರಣೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಗೌರವದ ಪುದರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2011-09-23 |title=An Epitome of Feminism - Akka Mahadevi |url=https://www.karnataka.com/personalities/akka-mahadevi/ |access-date=2024-02-05 |website=Karnataka.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣನೆ ಆತೆರ್. ಆರ್ ಶಿವನ್ (&quot;ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ&quot;) ಅರೆನ ಕಂಡನಿ ಪಂದ್ ಎನ್ನಿದಿತ್ತೆರ್ (ಉಂದೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಭಕ್ತಿದ 'ಮಧುರ ಭಾವ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಮಾದ್ಹುರ್ಯ' ರೂಪ ಪಂದ್ ತೆರಿವೊಲಿ).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mudaliar |first=Chandra Y |date=1991 |title=Religious Experiences of Hindu Women: A Study of Akka Mahadevi |url=https://www.jstor.org/stable/20717064 |journal=Mystics Quarterly |volume=17 |issue=3 |pages=137–146 |jstor=20717064 |issn=0742-5503}}&lt;/ref&gt;


== ಜೀವನೊ ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಉಡುತಡಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸುಮತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಲಾ ಶೆಟ್ಟಿ ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗಲಾದ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಉಡುತಡಿನ ಉಡುಗಣಿ ಪಂದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಉಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊ ಆತ್ಂಡ್. ಕೌಶಿಕೆ ಪನ್ಪಿನ ರಾಜೆನ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಲೌಕಿಕ ಜೀವನೊ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂದ್ ಮಾತೆನ್ ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆರೆನ ಕುಜಲ್ ಡೆ ಇಡೀ ದೇಹೊನು ಮುಚ್ಚ್ ದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಶಿವಶರಣೆಯಾದ್ ಶ್ರೀಶೈಲಗ್ ಪೋಪಿನ ಸಾದಿಡ್  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಬಸವ ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪೊಡು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣ, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶರೆಣೆರೊಟ್ಟುಗು ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಕ್ರಾಂತಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಪ್ಪೆರ್. ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಪನ್ಪಿನ ಅಂಕಿತ ನಾಮದೊಟ್ಟುಗು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು (ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯೊ) ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್.

== ವಚನೊಲು ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಾಯೊಡು ಎಲ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸಮಾಜೊಡು ಇಪ್ಪುನ ತಪ್ಪುಲೆನ ವಚನೊಡು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬಂಡಾಯ, ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಯಿನ ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯೊಲು ಆರೆನ ವಚನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈಡೆ ಮುಟ್ಟ ಆರೆನ ೪೩೪ ವಚನೊಲು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಕೆಲವು ವಚನೊಲು ಇಂಚ ಉಂಡು: 
&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ವಚನಗಳು|url=https://kanaja.karnataka.gov.in/vachanasahitya/%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81/|accessdate=5 February 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
೧. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಡಿ ಮೃಗಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಮುದ್ರದ ತಡಿಯಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ನೊರೆ ತೆರೆಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಂತೆಯೊಳಗೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಾಚಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವ ಕೇಳಯ್ಯù ಈ ಲೋಕದೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಳಿಕ
ಸ್ತುತಿ-ನಿಂದೆಗಳು ಬಂದರೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಕೋಪವ ತಾಳದೆ ಸಮಾಧಾನಿಯಾಗಿರಬೇಕು.
[[File:Akkamahadevi Vachana.JPG|thumb|'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯ ವಚನ]]

೨. ಈಳೆ-ನಿಂಬೆ-ಮಾವು-ಮಾದಲಕ್ಕೆ
ಹುಳಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಬ್ಬು-ಬಾಳೆ-ನಾರಿವಾಳಕ್ಕೆ ಸಿಹಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಳವೆ-ಶಾಲಿಗೆ ಓಗರದ ಉದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಮರುಗ-ಮಲ್ಲಿಗೆ-ಪಚ್ಚೆ-ಮುಡಿವಾಳಕ್ಕೆ
ಪರಿಮಳದುದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಇಂತೀ ಜಲ ಒಂದೆ, ನೆಲ ಒಂದೆ, ಆಕಾಶ ಒಂದೆ!
ಒಂದೇ ಜಲವು ಹಲವು ದ್ರವ್ಯಂಗಳ ಕೂಡಿ
ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರಾಗಿಹ ಹಾಂಗೆ
ಎನ್ನ ದೇವ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನು
ಹಲವು ಜಗಂಗಳ ಕೂಡಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರೇನು? ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರೆ!

೩. ತನು ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜನವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಮನ ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹದುಳಿಗರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಗಂಧಾಕ್ಷತೆಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಅರಿವು ಕಣ್ತೆರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಆರತಿಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಭಾವಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಧೂಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಪರಿಣಾಮಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ತ್ರಿಕರಣಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹೃದಯಕಮಲ ಅರಳದವರಲ್ಲಿ ಇರಲೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಎನ್ನಲ್ಲಿ ಏನುಂಟೆಂದು ಕರಸ್ಥಲವನಿಂಬುಗೊಂಡೆ ಹೇಳಾ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯ.

೪. ನರ-ಜನ್ಮವ ತೊಡೆದು
ಹರ-ಜನ್ಮವ ಮಾಡಿದ ಗುರುವೆ
ಭವ ಬಂಧನವ ಬಿಡಿಸಿ
ಪರಮಸುಖವ ತೋರಿದ ಗುರುವೆ
ಭವಿ ಎಂಬುದ ತೊಡೆದು
ಭಕ್ತೆ ಎಂದೆನಿಸಿದ ಗುರುವೆ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ತಂದೆನ್ನ ಕೈವಶಕೆ
ಕೊಟ್ಟ ಗುರುವೆ ನಮೋ ನಮೋ

೪. ಕಡೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತಿ ದೃಢವಿಲ್ಲದಾಳುತನ, ಮೃಡನೊಲಿಯ ಹೇಳಿದಡೆ ಎಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ? ಮಾಡಲಾಗದು ಅಳಿಮನವ, ಮಾಡಿದಡೆ ಮನದೊಡೆಯ ಬಲ್ಲನೈಸೆ ? ವಿರಳವಿಲ್ಲದೆ ಮಣಿಯ ಪವಣಿಸಿಹೆನೆಂದಡೆ ಮರುಳಾ, ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನೆಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ?

೫. ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮಂಗದಾಚಾರವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಲಿಂಗಸಂಗವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಮನದ ಸುಜ್ಞಾನವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಜಂಗಮಸಂಬಂಧವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯ ತಿಳಿದು ಎನಗೆ ನಿಜವು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ.
 ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನ ಹೆಸರಿಟ್ಟ ಗುರು ನೀವಾದ ಕಾರಣ 
ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೀಪಾದಕ್ಕೆ ನಮೋ ನಮೋ ಎನುತಿರ್ದೆನು ಕಾಣಾ ಸಂಗನಬಸವಣ್ಣಾ. 
&lt;/poem&gt;

[[File:Akka Maha Devi Room at Udugani.JPG|thumb|ಉಡುಗಣಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಾಮಹಾದೇವಿನ ಕೋಣೆ (ಜ್ಞಾಪಕ ಮಂದಿರ)]]
[[File:Akkamahadevi Cave.jpg|thumb|ಶ್ರೀಶೈಲೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಗವಿ (ಗುಹೆ)]]
== ಕೃತಿಕ್ಲು ==
ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲೆನ್, ಬೇತೆ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿದ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ (ಅರೆನ ಇಷ್ಟದ ದೇವರೆನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಬಲಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಪುದರ್) ಮುಖಾಂತರ ಗುರುತು ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=58|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ವಿಚಾರೊಡ್, ಆರ್ ಶಿವನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರನ್ ಗಳಿಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು, ಆಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಷಾತಜ್ಞೆರಾಯಿನ ಎ. ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ ಅರ್ ಮಲ್ದಿನ ಅರ್ಥ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದಂಚ ಬೊಳ್ದು ಉಪ್ಪುನ ಈಶ್ವರೇ' ಪಂದ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ತಾರು ಬೊಕ್ಕ ಲಲಿತಾ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಕಾರ, ಉಂದೆತ್ತ ತೀರ ಕೈತಲ್ದ ಅರ್ತ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಪೊರ್ಲುದ ಅರ್ಜುನ' ಪಂದ್ ಆಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ ಬಳಕೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ದೆತೊಂಡ, ಸುಮಾರ್ ೩೫೦ ಭಾವಗೀತೆಲು ಅತ್ತ್ಂಡ 'ವಚನೊಲು' ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=79|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಅರೆನ ಚನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನ ಮಿತ್ತುಪ್ಪುನ ಭಕ್ತಿನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ಅಕ್ರಮ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪರಸ್ತ್ರೀ/ಪರಪುರುಷ ಮೋಕೆದ ರೂಪಕೊನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬಲಪಡಿಸುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಈ ವಚನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ನಾಡುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಅಂಚನೆ  ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರೀತಿ, ಬೊಕ್ಕ ಅಗಲುವಿಕೆದ ಕಲ್ಪನೆಲು ಲಾ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಬರೆತಿನ ನೇರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ವಚನೊಲು ಒಂಜಿ &quot;ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸ್ವತಂತ್ರತೆನ್&quot; ತೋಜಾವುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸಮಾಜದ ನಿಲುವಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟಳೆಲೆಗ್ ಎದುರಾದ್ ನಡತುದ್, ಪೊಣ್ಣುಮಗಳೆನ್ ಅರೆನನೇ ಆಯಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟೊಡು ಬದುಕುನ ಒರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಪಿರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಆರ್ ಭಕ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟದೇವರೆನ ನಡುತ ಮಿಲನೊನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ತೀವ್ರವಾಯಿನ ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ರೂಪಕೊಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ramaswamy|first=Vijaya|date=1996-01-01|title=Madness, Holiness, Poetry : The Vachanas Of Virasaivite Women|jstor=23336165|journal=Indian Literature|volume=39|issue=3 (173)|pages=147–155}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಲೈಂಗಿಕ ಗುರುತುದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಪುನ್ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮನ್ಪುವಾ; ಉದಾಹರಣೆಗ್, ಒಂಜಿ ವಚನೊಡು ಆರ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಶಿವದೇವರ ಶಕ್ತಿ ಆಣ್ ರೂಪೊಡು ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಆಣುಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿ ಪೊಣ್ಣು ರೂಪೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್: &quot;ಯಾನ್ ಗರ್ವದ ಒಜಮಾನಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ್ ತೂಯೆ, ಅರೆನ ಎದುರುಡು ಮಾತ ಆಣುಲು ಪೂರಾ ಪೊಣ್ಣುಲು ಅತ್ತುಡ ಬುಡೆದಿಯೆರ್.&quot;ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಕೆಲವು ವಚನೊಲೆಡ್ ಆರ್ ತನನ್ ಪೊಣ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ರಡ್ಡ್‌ಲ ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ಬೇತೆ ಸಾಕಾರೊದ ಪೊಣ್ಣು ಭಕ್ತಿ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲು ವೈರಾಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಟಿಪಣೊದ ಭಾವನೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು: ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚೊರ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಲೆರ್ದುಲಾ ದೂರ ಉಪ್ಪುನ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನ ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ಅಸಮಾಧಾನಕರ ಪಂದ್ ತೂಯಿನ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ, ಅಕ್ಲೆನ್ ಮೆದುವಾಯಿನ ಇರೆತ ತಿರ್ತ್ ಡೆಂಗಿತ್ತ್‌ನ ಮುಳ್ಳುಲು, ನಂಬೆರೆ ಆವಂದಿನಕುಲು ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ತನನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಆರ್, &quot;ಸೈಪುನ, ಕುರಿಯುನ ಈ ಕಂಡನಾಯೆರೆನ್ ದೆತೊಂದು ಪೋದು ನಿಕ್ಲೆನ ಅಟಿಲುದ ದಿಕ್ಕೆಲುಗ್ ಪಾಡ್ಲೆ!&quot; ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನನೊಂಜಿ ವಚನೊಡು, ಆರ್ ಬುಡೆದಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತೆಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ನಡುತ ತಿಕ್ಕಾಟೊನು ಈ ರೀತಿ ತೋಜಾಪೆರ್:


'''ಉಲಾಯಿ ಕಂಡನೆ, ಪಿದಯಿ ಮೋಕೆದಾಯೆ.'''&lt;br&gt;
'''ಎಂಕ್ ರಡ್ಡ್ ಜನನ್ಲಾ ತೂವೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ.'''&lt;br&gt;
'''ಈ ಲೋಕೊ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಪರಲೋಕೊ, ರಡ್ಡನ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒರಿಪ್ಪಾಯೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ'''.&lt;ref name=&quot;Chakravarty&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chakravarty|first1=Uma|date=1989|title=The World of the Bhaktin in South Indian Traditions - The Body and Beyond|url=http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|journal=Manushi|volume=50-51-52|page=25|access-date=18 September 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117202022/http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಲಿಂಗೈಕ್ಯ ==
1160 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಆರೆನ 30ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶೊದ ಶ್ರೀಶೈಲಡ್ ತೀರುದು ಪೋಯೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]]
[[ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು]]</text>
      <sha1>gtxlp4ng119hx731j3mjaeue3yy6s1i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375080</id>
      <parentid>375079</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T03:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕೃತಿಕ್ಲು */</comment>
      <origin>375080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20811" sha1="hdpc77i6kybou4cklxxv9dn5i8nmu79" xml:space="preserve">[[File:Akkamahadevi Udathadi1.JPG|250px|thumb|right|ಉಡುತಡಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿ]]
[[File:Akkamahadevi Udathadi.JPG|250px|thumb|right | ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಪುಟ್ಟುದ ಇಲ್ಲ್‌ ಆಯಿನ ಉಡುತಡಿ (ಉಡತಡಿ) ಜಾಗೊಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ದ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ]]
'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಒಂಜಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಕವಿಯತ್ರಿ (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://karnatakasinfo.blogspot.com/2013/07/kannadas-first.html|title=Interesting Facts About Karnataka: Kannada's First|first=Abhijit|last=Hipparagi|date=30 July 2013|access-date=14 April 2018}}&lt;/ref&gt;), ಮೈತ್ರಿ/ಸಾಧಕಿ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೩೦–೧೧೬೦) ಬೊಕ್ಕ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Waithe |first=Mary Ellen |title=Women Philosophers from Non-Western Traditions: the First Four Thousand Years |date=2024 |publisher=Springer International Publishing AG |others=Therese Boos Dykeman |isbn=978-3-031-28563-9 |edition=1st |series=Women in the History of Philosophy and Sciences Series |location=Cham}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |title=banajiga debate &quot;Making Sense of the Lingayat vs Veerashaiva Debate&quot;. |access-date=31 March 2018 |archive-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226164933/https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಬರೆತಿನ ೪೩೦ ''ವಚನೊಲು'' (ಕನ್ನಡಡ್ ತಟ್ಟನೆ ಬತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪದ್ಯೊಲು), ಬೊಕ್ಕ ''ಮಂತ್ರೋಗೋಪ್ಯ'' ಹಾಗು ''ಯೋಗಾಂಗತ್ರಿವಿಧಿ'' ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಎಲ್ಯ ಕೃತಿಕ್ಲು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಆರ ಕೊರ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲು ಪಂದು ಪರಿಗಣನೆ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224170937/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|url-status=live|archive-date=24 December 2019|title=Biography of a mystic poet|newspaper=The Hindu|date=26 September 2006|access-date=14 April 2018|url-access=subscription|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ''ಅಕ್ಕ'' (ಅಕ್ಕ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಅರ್‌ಗ್ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ಡ್ ನಡತೊಂದಿತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಎಡ್ಡೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊನು ತೂದು ಬಸವಣ್ಣ, ಸಿದ್ಧರಾಮ, ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುನಂಚಿನ ಶರಣೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಗೌರವದ ಪುದರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2011-09-23 |title=An Epitome of Feminism - Akka Mahadevi |url=https://www.karnataka.com/personalities/akka-mahadevi/ |access-date=2024-02-05 |website=Karnataka.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣನೆ ಆತೆರ್. ಆರ್ ಶಿವನ್ (&quot;ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ&quot;) ಅರೆನ ಕಂಡನಿ ಪಂದ್ ಎನ್ನಿದಿತ್ತೆರ್ (ಉಂದೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಭಕ್ತಿದ 'ಮಧುರ ಭಾವ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಮಾದ್ಹುರ್ಯ' ರೂಪ ಪಂದ್ ತೆರಿವೊಲಿ).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mudaliar |first=Chandra Y |date=1991 |title=Religious Experiences of Hindu Women: A Study of Akka Mahadevi |url=https://www.jstor.org/stable/20717064 |journal=Mystics Quarterly |volume=17 |issue=3 |pages=137–146 |jstor=20717064 |issn=0742-5503}}&lt;/ref&gt;


== ಜೀವನೊ ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಉಡುತಡಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸುಮತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಲಾ ಶೆಟ್ಟಿ ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗಲಾದ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಉಡುತಡಿನ ಉಡುಗಣಿ ಪಂದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಉಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊ ಆತ್ಂಡ್. ಕೌಶಿಕೆ ಪನ್ಪಿನ ರಾಜೆನ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಲೌಕಿಕ ಜೀವನೊ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂದ್ ಮಾತೆನ್ ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆರೆನ ಕುಜಲ್ ಡೆ ಇಡೀ ದೇಹೊನು ಮುಚ್ಚ್ ದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಶಿವಶರಣೆಯಾದ್ ಶ್ರೀಶೈಲಗ್ ಪೋಪಿನ ಸಾದಿಡ್  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಬಸವ ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪೊಡು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣ, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶರೆಣೆರೊಟ್ಟುಗು ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಕ್ರಾಂತಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಪ್ಪೆರ್. ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಪನ್ಪಿನ ಅಂಕಿತ ನಾಮದೊಟ್ಟುಗು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು (ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯೊ) ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್.

== ವಚನೊಲು ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಾಯೊಡು ಎಲ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸಮಾಜೊಡು ಇಪ್ಪುನ ತಪ್ಪುಲೆನ ವಚನೊಡು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬಂಡಾಯ, ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಯಿನ ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯೊಲು ಆರೆನ ವಚನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈಡೆ ಮುಟ್ಟ ಆರೆನ ೪೩೪ ವಚನೊಲು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಕೆಲವು ವಚನೊಲು ಇಂಚ ಉಂಡು: 
&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ವಚನಗಳು|url=https://kanaja.karnataka.gov.in/vachanasahitya/%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81/|accessdate=5 February 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
೧. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಡಿ ಮೃಗಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಮುದ್ರದ ತಡಿಯಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ನೊರೆ ತೆರೆಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಂತೆಯೊಳಗೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಾಚಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವ ಕೇಳಯ್ಯù ಈ ಲೋಕದೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಳಿಕ
ಸ್ತುತಿ-ನಿಂದೆಗಳು ಬಂದರೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಕೋಪವ ತಾಳದೆ ಸಮಾಧಾನಿಯಾಗಿರಬೇಕು.
[[File:Akkamahadevi Vachana.JPG|thumb|'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯ ವಚನ]]

೨. ಈಳೆ-ನಿಂಬೆ-ಮಾವು-ಮಾದಲಕ್ಕೆ
ಹುಳಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಬ್ಬು-ಬಾಳೆ-ನಾರಿವಾಳಕ್ಕೆ ಸಿಹಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಳವೆ-ಶಾಲಿಗೆ ಓಗರದ ಉದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಮರುಗ-ಮಲ್ಲಿಗೆ-ಪಚ್ಚೆ-ಮುಡಿವಾಳಕ್ಕೆ
ಪರಿಮಳದುದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಇಂತೀ ಜಲ ಒಂದೆ, ನೆಲ ಒಂದೆ, ಆಕಾಶ ಒಂದೆ!
ಒಂದೇ ಜಲವು ಹಲವು ದ್ರವ್ಯಂಗಳ ಕೂಡಿ
ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರಾಗಿಹ ಹಾಂಗೆ
ಎನ್ನ ದೇವ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನು
ಹಲವು ಜಗಂಗಳ ಕೂಡಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರೇನು? ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರೆ!

೩. ತನು ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜನವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಮನ ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹದುಳಿಗರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಗಂಧಾಕ್ಷತೆಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಅರಿವು ಕಣ್ತೆರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಆರತಿಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಭಾವಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಧೂಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಪರಿಣಾಮಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ತ್ರಿಕರಣಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹೃದಯಕಮಲ ಅರಳದವರಲ್ಲಿ ಇರಲೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಎನ್ನಲ್ಲಿ ಏನುಂಟೆಂದು ಕರಸ್ಥಲವನಿಂಬುಗೊಂಡೆ ಹೇಳಾ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯ.

೪. ನರ-ಜನ್ಮವ ತೊಡೆದು
ಹರ-ಜನ್ಮವ ಮಾಡಿದ ಗುರುವೆ
ಭವ ಬಂಧನವ ಬಿಡಿಸಿ
ಪರಮಸುಖವ ತೋರಿದ ಗುರುವೆ
ಭವಿ ಎಂಬುದ ತೊಡೆದು
ಭಕ್ತೆ ಎಂದೆನಿಸಿದ ಗುರುವೆ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ತಂದೆನ್ನ ಕೈವಶಕೆ
ಕೊಟ್ಟ ಗುರುವೆ ನಮೋ ನಮೋ

೪. ಕಡೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತಿ ದೃಢವಿಲ್ಲದಾಳುತನ, ಮೃಡನೊಲಿಯ ಹೇಳಿದಡೆ ಎಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ? ಮಾಡಲಾಗದು ಅಳಿಮನವ, ಮಾಡಿದಡೆ ಮನದೊಡೆಯ ಬಲ್ಲನೈಸೆ ? ವಿರಳವಿಲ್ಲದೆ ಮಣಿಯ ಪವಣಿಸಿಹೆನೆಂದಡೆ ಮರುಳಾ, ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನೆಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ?

೫. ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮಂಗದಾಚಾರವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಲಿಂಗಸಂಗವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಮನದ ಸುಜ್ಞಾನವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಜಂಗಮಸಂಬಂಧವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯ ತಿಳಿದು ಎನಗೆ ನಿಜವು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ.
 ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನ ಹೆಸರಿಟ್ಟ ಗುರು ನೀವಾದ ಕಾರಣ 
ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೀಪಾದಕ್ಕೆ ನಮೋ ನಮೋ ಎನುತಿರ್ದೆನು ಕಾಣಾ ಸಂಗನಬಸವಣ್ಣಾ. 
&lt;/poem&gt;

[[File:Akka Maha Devi Room at Udugani.JPG|thumb|ಉಡುಗಣಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಾಮಹಾದೇವಿನ ಕೋಣೆ (ಜ್ಞಾಪಕ ಮಂದಿರ)]]
[[File:Akkamahadevi Cave.jpg|thumb|ಶ್ರೀಶೈಲೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಗವಿ (ಗುಹೆ)]]
== ಕೃತಿಕ್ಲು ==
ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲೆನ್, ಬೇತೆ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿದ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ (ಅರೆನ ಇಷ್ಟದ ದೇವರೆನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಬಲಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಪುದರ್) ಮುಖಾಂತರ ಗುರುತು ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=58|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ವಿಚಾರೊಡ್, ಆರ್ ಶಿವನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರನ್ ಗಳಿಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು, ಆಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಷಾತಜ್ಞೆರಾಯಿನ ಎ. ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ ಅರ್ ಮಲ್ದಿನ ಅರ್ಥ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದಂಚ ಬೊಳ್ದು ಉಪ್ಪುನ ಈಶ್ವರೇ' ಪಂದ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ತಾರು ಬೊಕ್ಕ ಲಲಿತಾ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಕಾರ, ಉಂದೆತ್ತ ತೀರ ಕೈತಲ್ದ ಅರ್ತ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಪೊರ್ಲುದ ಅರ್ಜುನ' ಪಂದ್ ಆಪುಂಡು.&lt;ref&gt;Tharu, Susie; Lalita, K. (1 January 1991). Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century. Feminist Press at CUNY. p. 78. ISBN 9781558610279.&lt;/ref&gt;

ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ ಬಳಕೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ದೆತೊಂಡ, ಸುಮಾರ್ ೩೫೦ ಭಾವಗೀತೆಲು ಅತ್ತ್ಂಡ 'ವಚನೊಲು' ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=79|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಅರೆನ ಚನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನ ಮಿತ್ತುಪ್ಪುನ ಭಕ್ತಿನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ಅಕ್ರಮ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪರಸ್ತ್ರೀ/ಪರಪುರುಷ ಮೋಕೆದ ರೂಪಕೊನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬಲಪಡಿಸುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಈ ವಚನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ನಾಡುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಅಂಚನೆ  ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರೀತಿ, ಬೊಕ್ಕ ಅಗಲುವಿಕೆದ ಕಲ್ಪನೆಲು ಲಾ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಬರೆತಿನ ನೇರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ವಚನೊಲು ಒಂಜಿ &quot;ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸ್ವತಂತ್ರತೆನ್&quot; ತೋಜಾವುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸಮಾಜದ ನಿಲುವಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟಳೆಲೆಗ್ ಎದುರಾದ್ ನಡತುದ್, ಪೊಣ್ಣುಮಗಳೆನ್ ಅರೆನನೇ ಆಯಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟೊಡು ಬದುಕುನ ಒರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಪಿರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಆರ್ ಭಕ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟದೇವರೆನ ನಡುತ ಮಿಲನೊನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ತೀವ್ರವಾಯಿನ ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ರೂಪಕೊಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ramaswamy|first=Vijaya|date=1996-01-01|title=Madness, Holiness, Poetry : The Vachanas Of Virasaivite Women|jstor=23336165|journal=Indian Literature|volume=39|issue=3 (173)|pages=147–155}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಲೈಂಗಿಕ ಗುರುತುದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಪುನ್ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮನ್ಪುವಾ; ಉದಾಹರಣೆಗ್, ಒಂಜಿ ವಚನೊಡು ಆರ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಶಿವದೇವರ ಶಕ್ತಿ ಆಣ್ ರೂಪೊಡು ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಆಣುಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿ ಪೊಣ್ಣು ರೂಪೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್: &quot;ಯಾನ್ ಗರ್ವದ ಒಜಮಾನಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ್ ತೂಯೆ, ಅರೆನ ಎದುರುಡು ಮಾತ ಆಣುಲು ಪೂರಾ ಪೊಣ್ಣುಲು ಅತ್ತುಡ ಬುಡೆದಿಯೆರ್.&quot;ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಕೆಲವು ವಚನೊಲೆಡ್ ಆರ್ ತನನ್ ಪೊಣ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ರಡ್ಡ್‌ಲ ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ಬೇತೆ ಸಾಕಾರೊದ ಪೊಣ್ಣು ಭಕ್ತಿ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲು ವೈರಾಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಟಿಪಣೊದ ಭಾವನೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು: ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚೊರ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಲೆರ್ದುಲಾ ದೂರ ಉಪ್ಪುನ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನ ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ಅಸಮಾಧಾನಕರ ಪಂದ್ ತೂಯಿನ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ, ಅಕ್ಲೆನ್ ಮೆದುವಾಯಿನ ಇರೆತ ತಿರ್ತ್ ಡೆಂಗಿತ್ತ್‌ನ ಮುಳ್ಳುಲು, ನಂಬೆರೆ ಆವಂದಿನಕುಲು ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ತನನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಆರ್, &quot;ಸೈಪುನ, ಕುರಿಯುನ ಈ ಕಂಡನಾಯೆರೆನ್ ದೆತೊಂದು ಪೋದು ನಿಕ್ಲೆನ ಅಟಿಲುದ ದಿಕ್ಕೆಲುಗ್ ಪಾಡ್ಲೆ!&quot; ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನನೊಂಜಿ ವಚನೊಡು, ಆರ್ ಬುಡೆದಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತೆಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ನಡುತ ತಿಕ್ಕಾಟೊನು ಈ ರೀತಿ ತೋಜಾಪೆರ್:


'''ಉಲಾಯಿ ಕಂಡನೆ, ಪಿದಯಿ ಮೋಕೆದಾಯೆ.'''&lt;br&gt;
'''ಎಂಕ್ ರಡ್ಡ್ ಜನನ್ಲಾ ತೂವೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ.'''&lt;br&gt;
'''ಈ ಲೋಕೊ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಪರಲೋಕೊ, ರಡ್ಡನ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒರಿಪ್ಪಾಯೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ'''.&lt;ref name=&quot;Chakravarty&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chakravarty|first1=Uma|date=1989|title=The World of the Bhaktin in South Indian Traditions - The Body and Beyond|url=http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|journal=Manushi|volume=50-51-52|page=25|access-date=18 September 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117202022/http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಲಿಂಗೈಕ್ಯ ==
1160 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಆರೆನ 30ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶೊದ ಶ್ರೀಶೈಲಡ್ ತೀರುದು ಪೋಯೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]]
[[ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು]]</text>
      <sha1>hdpc77i6kybou4cklxxv9dn5i8nmu79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375081</id>
      <parentid>375080</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T03:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕೃತಿಕ್ಲು */</comment>
      <origin>375081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20637" sha1="5evetb4e5hrqxs21lkuhldlx8s1khmw" xml:space="preserve">[[File:Akkamahadevi Udathadi1.JPG|250px|thumb|right|ಉಡುತಡಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿ]]
[[File:Akkamahadevi Udathadi.JPG|250px|thumb|right | ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಪುಟ್ಟುದ ಇಲ್ಲ್‌ ಆಯಿನ ಉಡುತಡಿ (ಉಡತಡಿ) ಜಾಗೊಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ದ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ]]
'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಒಂಜಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಕವಿಯತ್ರಿ (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://karnatakasinfo.blogspot.com/2013/07/kannadas-first.html|title=Interesting Facts About Karnataka: Kannada's First|first=Abhijit|last=Hipparagi|date=30 July 2013|access-date=14 April 2018}}&lt;/ref&gt;), ಮೈತ್ರಿ/ಸಾಧಕಿ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೩೦–೧೧೬೦) ಬೊಕ್ಕ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Waithe |first=Mary Ellen |title=Women Philosophers from Non-Western Traditions: the First Four Thousand Years |date=2024 |publisher=Springer International Publishing AG |others=Therese Boos Dykeman |isbn=978-3-031-28563-9 |edition=1st |series=Women in the History of Philosophy and Sciences Series |location=Cham}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |title=banajiga debate &quot;Making Sense of the Lingayat vs Veerashaiva Debate&quot;. |access-date=31 March 2018 |archive-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226164933/https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಬರೆತಿನ ೪೩೦ ''ವಚನೊಲು'' (ಕನ್ನಡಡ್ ತಟ್ಟನೆ ಬತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪದ್ಯೊಲು), ಬೊಕ್ಕ ''ಮಂತ್ರೋಗೋಪ್ಯ'' ಹಾಗು ''ಯೋಗಾಂಗತ್ರಿವಿಧಿ'' ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಎಲ್ಯ ಕೃತಿಕ್ಲು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಆರ ಕೊರ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲು ಪಂದು ಪರಿಗಣನೆ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224170937/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|url-status=live|archive-date=24 December 2019|title=Biography of a mystic poet|newspaper=The Hindu|date=26 September 2006|access-date=14 April 2018|url-access=subscription|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ''ಅಕ್ಕ'' (ಅಕ್ಕ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಅರ್‌ಗ್ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ಡ್ ನಡತೊಂದಿತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಎಡ್ಡೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊನು ತೂದು ಬಸವಣ್ಣ, ಸಿದ್ಧರಾಮ, ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುನಂಚಿನ ಶರಣೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಗೌರವದ ಪುದರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2011-09-23 |title=An Epitome of Feminism - Akka Mahadevi |url=https://www.karnataka.com/personalities/akka-mahadevi/ |access-date=2024-02-05 |website=Karnataka.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣನೆ ಆತೆರ್. ಆರ್ ಶಿವನ್ (&quot;ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ&quot;) ಅರೆನ ಕಂಡನಿ ಪಂದ್ ಎನ್ನಿದಿತ್ತೆರ್ (ಉಂದೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಭಕ್ತಿದ 'ಮಧುರ ಭಾವ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಮಾದ್ಹುರ್ಯ' ರೂಪ ಪಂದ್ ತೆರಿವೊಲಿ).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mudaliar |first=Chandra Y |date=1991 |title=Religious Experiences of Hindu Women: A Study of Akka Mahadevi |url=https://www.jstor.org/stable/20717064 |journal=Mystics Quarterly |volume=17 |issue=3 |pages=137–146 |jstor=20717064 |issn=0742-5503}}&lt;/ref&gt;


== ಜೀವನೊ ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಉಡುತಡಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸುಮತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಲಾ ಶೆಟ್ಟಿ ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗಲಾದ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಉಡುತಡಿನ ಉಡುಗಣಿ ಪಂದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಉಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊ ಆತ್ಂಡ್. ಕೌಶಿಕೆ ಪನ್ಪಿನ ರಾಜೆನ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಲೌಕಿಕ ಜೀವನೊ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂದ್ ಮಾತೆನ್ ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆರೆನ ಕುಜಲ್ ಡೆ ಇಡೀ ದೇಹೊನು ಮುಚ್ಚ್ ದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಶಿವಶರಣೆಯಾದ್ ಶ್ರೀಶೈಲಗ್ ಪೋಪಿನ ಸಾದಿಡ್  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಬಸವ ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪೊಡು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣ, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶರೆಣೆರೊಟ್ಟುಗು ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಕ್ರಾಂತಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಪ್ಪೆರ್. ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಪನ್ಪಿನ ಅಂಕಿತ ನಾಮದೊಟ್ಟುಗು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು (ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯೊ) ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್.

== ವಚನೊಲು ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಾಯೊಡು ಎಲ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸಮಾಜೊಡು ಇಪ್ಪುನ ತಪ್ಪುಲೆನ ವಚನೊಡು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬಂಡಾಯ, ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಯಿನ ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯೊಲು ಆರೆನ ವಚನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈಡೆ ಮುಟ್ಟ ಆರೆನ ೪೩೪ ವಚನೊಲು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಕೆಲವು ವಚನೊಲು ಇಂಚ ಉಂಡು: 
&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ವಚನಗಳು|url=https://kanaja.karnataka.gov.in/vachanasahitya/%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81/|accessdate=5 February 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
೧. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಡಿ ಮೃಗಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಮುದ್ರದ ತಡಿಯಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ನೊರೆ ತೆರೆಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಂತೆಯೊಳಗೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಾಚಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವ ಕೇಳಯ್ಯù ಈ ಲೋಕದೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಳಿಕ
ಸ್ತುತಿ-ನಿಂದೆಗಳು ಬಂದರೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಕೋಪವ ತಾಳದೆ ಸಮಾಧಾನಿಯಾಗಿರಬೇಕು.
[[File:Akkamahadevi Vachana.JPG|thumb|'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯ ವಚನ]]

೨. ಈಳೆ-ನಿಂಬೆ-ಮಾವು-ಮಾದಲಕ್ಕೆ
ಹುಳಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಬ್ಬು-ಬಾಳೆ-ನಾರಿವಾಳಕ್ಕೆ ಸಿಹಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಳವೆ-ಶಾಲಿಗೆ ಓಗರದ ಉದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಮರುಗ-ಮಲ್ಲಿಗೆ-ಪಚ್ಚೆ-ಮುಡಿವಾಳಕ್ಕೆ
ಪರಿಮಳದುದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಇಂತೀ ಜಲ ಒಂದೆ, ನೆಲ ಒಂದೆ, ಆಕಾಶ ಒಂದೆ!
ಒಂದೇ ಜಲವು ಹಲವು ದ್ರವ್ಯಂಗಳ ಕೂಡಿ
ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರಾಗಿಹ ಹಾಂಗೆ
ಎನ್ನ ದೇವ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನು
ಹಲವು ಜಗಂಗಳ ಕೂಡಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರೇನು? ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರೆ!

೩. ತನು ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜನವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಮನ ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹದುಳಿಗರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಗಂಧಾಕ್ಷತೆಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಅರಿವು ಕಣ್ತೆರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಆರತಿಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಭಾವಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಧೂಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಪರಿಣಾಮಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ತ್ರಿಕರಣಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹೃದಯಕಮಲ ಅರಳದವರಲ್ಲಿ ಇರಲೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಎನ್ನಲ್ಲಿ ಏನುಂಟೆಂದು ಕರಸ್ಥಲವನಿಂಬುಗೊಂಡೆ ಹೇಳಾ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯ.

೪. ನರ-ಜನ್ಮವ ತೊಡೆದು
ಹರ-ಜನ್ಮವ ಮಾಡಿದ ಗುರುವೆ
ಭವ ಬಂಧನವ ಬಿಡಿಸಿ
ಪರಮಸುಖವ ತೋರಿದ ಗುರುವೆ
ಭವಿ ಎಂಬುದ ತೊಡೆದು
ಭಕ್ತೆ ಎಂದೆನಿಸಿದ ಗುರುವೆ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ತಂದೆನ್ನ ಕೈವಶಕೆ
ಕೊಟ್ಟ ಗುರುವೆ ನಮೋ ನಮೋ

೪. ಕಡೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತಿ ದೃಢವಿಲ್ಲದಾಳುತನ, ಮೃಡನೊಲಿಯ ಹೇಳಿದಡೆ ಎಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ? ಮಾಡಲಾಗದು ಅಳಿಮನವ, ಮಾಡಿದಡೆ ಮನದೊಡೆಯ ಬಲ್ಲನೈಸೆ ? ವಿರಳವಿಲ್ಲದೆ ಮಣಿಯ ಪವಣಿಸಿಹೆನೆಂದಡೆ ಮರುಳಾ, ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನೆಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ?

೫. ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮಂಗದಾಚಾರವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಲಿಂಗಸಂಗವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಮನದ ಸುಜ್ಞಾನವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಜಂಗಮಸಂಬಂಧವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯ ತಿಳಿದು ಎನಗೆ ನಿಜವು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ.
 ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನ ಹೆಸರಿಟ್ಟ ಗುರು ನೀವಾದ ಕಾರಣ 
ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೀಪಾದಕ್ಕೆ ನಮೋ ನಮೋ ಎನುತಿರ್ದೆನು ಕಾಣಾ ಸಂಗನಬಸವಣ್ಣಾ. 
&lt;/poem&gt;

[[File:Akka Maha Devi Room at Udugani.JPG|thumb|ಉಡುಗಣಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಾಮಹಾದೇವಿನ ಕೋಣೆ (ಜ್ಞಾಪಕ ಮಂದಿರ)]]
[[File:Akkamahadevi Cave.jpg|thumb|ಶ್ರೀಶೈಲೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಗವಿ (ಗುಹೆ)]]
== ಕೃತಿಕ್ಲು ==
ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲೆನ್, ಬೇತೆ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿದ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ (ಅರೆನ ಇಷ್ಟದ ದೇವರೆನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಬಲಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಪುದರ್) ಮುಖಾಂತರ ಗುರುತು ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=58|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ವಿಚಾರೊಡ್, ಆರ್ ಶಿವನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರನ್ ಗಳಿಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು, ಆಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಷಾತಜ್ಞೆರಾಯಿನ ಎ. ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ ಅರ್ ಮಲ್ದಿನ ಅರ್ಥ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದಂಚ ಬೊಳ್ದು ಉಪ್ಪುನ ಈಶ್ವರೇ' ಪಂದ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ತಾರು ಬೊಕ್ಕ ಲಲಿತಾ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಕಾರ, ಉಂದೆತ್ತ ತೀರ ಕೈತಲ್ದ ಅರ್ತ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಪೊರ್ಲುದ ಅರ್ಜುನ' ಪಂದ್ ಆಪುಂಡು.&lt;ref&gt;Tharu, Susie; Lalita, K. (1 January 1991). Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century. Feminist Press at CUNY. p. 78. ISBN 9781558610279.&lt;/ref&gt;

ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ ಬಳಕೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ದೆತೊಂಡ, ಸುಮಾರ್ ೩೫೦ ಭಾವಗೀತೆಲು ಅತ್ತ್ಂಡ 'ವಚನೊಲು' ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref&gt;Ramaswamy, Vijaya (1 January 1992). &quot;Rebels — Conformists? Women Saints in Medieval South India&quot;. Anthropos. 87 (1/3): 133–146. JSTOR 40462578.&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಅರೆನ ಚನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನ ಮಿತ್ತುಪ್ಪುನ ಭಕ್ತಿನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ಅಕ್ರಮ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪರಸ್ತ್ರೀ/ಪರಪುರುಷ ಮೋಕೆದ ರೂಪಕೊನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬಲಪಡಿಸುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಈ ವಚನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ನಾಡುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಅಂಚನೆ  ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರೀತಿ, ಬೊಕ್ಕ ಅಗಲುವಿಕೆದ ಕಲ್ಪನೆಲು ಲಾ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಬರೆತಿನ ನೇರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ವಚನೊಲು ಒಂಜಿ &quot;ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸ್ವತಂತ್ರತೆನ್&quot; ತೋಜಾವುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸಮಾಜದ ನಿಲುವಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟಳೆಲೆಗ್ ಎದುರಾದ್ ನಡತುದ್, ಪೊಣ್ಣುಮಗಳೆನ್ ಅರೆನನೇ ಆಯಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟೊಡು ಬದುಕುನ ಒರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಪಿರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಆರ್ ಭಕ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟದೇವರೆನ ನಡುತ ಮಿಲನೊನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ತೀವ್ರವಾಯಿನ ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ರೂಪಕೊಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ramaswamy|first=Vijaya|date=1996-01-01|title=Madness, Holiness, Poetry : The Vachanas Of Virasaivite Women|jstor=23336165|journal=Indian Literature|volume=39|issue=3 (173)|pages=147–155}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಲೈಂಗಿಕ ಗುರುತುದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಪುನ್ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮನ್ಪುವಾ; ಉದಾಹರಣೆಗ್, ಒಂಜಿ ವಚನೊಡು ಆರ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಶಿವದೇವರ ಶಕ್ತಿ ಆಣ್ ರೂಪೊಡು ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಆಣುಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿ ಪೊಣ್ಣು ರೂಪೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್: &quot;ಯಾನ್ ಗರ್ವದ ಒಜಮಾನಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ್ ತೂಯೆ, ಅರೆನ ಎದುರುಡು ಮಾತ ಆಣುಲು ಪೂರಾ ಪೊಣ್ಣುಲು ಅತ್ತುಡ ಬುಡೆದಿಯೆರ್.&quot;ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಕೆಲವು ವಚನೊಲೆಡ್ ಆರ್ ತನನ್ ಪೊಣ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ರಡ್ಡ್‌ಲ ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ಬೇತೆ ಸಾಕಾರೊದ ಪೊಣ್ಣು ಭಕ್ತಿ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲು ವೈರಾಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಟಿಪಣೊದ ಭಾವನೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು: ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚೊರ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಲೆರ್ದುಲಾ ದೂರ ಉಪ್ಪುನ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನ ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ಅಸಮಾಧಾನಕರ ಪಂದ್ ತೂಯಿನ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ, ಅಕ್ಲೆನ್ ಮೆದುವಾಯಿನ ಇರೆತ ತಿರ್ತ್ ಡೆಂಗಿತ್ತ್‌ನ ಮುಳ್ಳುಲು, ನಂಬೆರೆ ಆವಂದಿನಕುಲು ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ತನನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಆರ್, &quot;ಸೈಪುನ, ಕುರಿಯುನ ಈ ಕಂಡನಾಯೆರೆನ್ ದೆತೊಂದು ಪೋದು ನಿಕ್ಲೆನ ಅಟಿಲುದ ದಿಕ್ಕೆಲುಗ್ ಪಾಡ್ಲೆ!&quot; ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನನೊಂಜಿ ವಚನೊಡು, ಆರ್ ಬುಡೆದಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತೆಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ನಡುತ ತಿಕ್ಕಾಟೊನು ಈ ರೀತಿ ತೋಜಾಪೆರ್:


'''ಉಲಾಯಿ ಕಂಡನೆ, ಪಿದಯಿ ಮೋಕೆದಾಯೆ.'''&lt;br&gt;
'''ಎಂಕ್ ರಡ್ಡ್ ಜನನ್ಲಾ ತೂವೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ.'''&lt;br&gt;
'''ಈ ಲೋಕೊ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಪರಲೋಕೊ, ರಡ್ಡನ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒರಿಪ್ಪಾಯೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ'''.&lt;ref name=&quot;Chakravarty&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chakravarty|first1=Uma|date=1989|title=The World of the Bhaktin in South Indian Traditions - The Body and Beyond|url=http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|journal=Manushi|volume=50-51-52|page=25|access-date=18 September 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117202022/http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಲಿಂಗೈಕ್ಯ ==
1160 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಆರೆನ 30ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶೊದ ಶ್ರೀಶೈಲಡ್ ತೀರುದು ಪೋಯೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]]
[[ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು]]</text>
      <sha1>5evetb4e5hrqxs21lkuhldlx8s1khmw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375082</id>
      <parentid>375081</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T03:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕೃತಿಕ್ಲು */</comment>
      <origin>375082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20794" sha1="pkrnc3ce09vt07djkpxloyeoeu6ynqv" xml:space="preserve">[[File:Akkamahadevi Udathadi1.JPG|250px|thumb|right|ಉಡುತಡಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿ]]
[[File:Akkamahadevi Udathadi.JPG|250px|thumb|right | ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಪುಟ್ಟುದ ಇಲ್ಲ್‌ ಆಯಿನ ಉಡುತಡಿ (ಉಡತಡಿ) ಜಾಗೊಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ದ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಅರೆನ ಮೂರ್ತಿ]]
'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಒಂಜಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಕವಿಯತ್ರಿ (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://karnatakasinfo.blogspot.com/2013/07/kannadas-first.html|title=Interesting Facts About Karnataka: Kannada's First|first=Abhijit|last=Hipparagi|date=30 July 2013|access-date=14 April 2018}}&lt;/ref&gt;), ಮೈತ್ರಿ/ಸಾಧಕಿ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೩೦–೧೧೬೦) ಬೊಕ್ಕ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Waithe |first=Mary Ellen |title=Women Philosophers from Non-Western Traditions: the First Four Thousand Years |date=2024 |publisher=Springer International Publishing AG |others=Therese Boos Dykeman |isbn=978-3-031-28563-9 |edition=1st |series=Women in the History of Philosophy and Sciences Series |location=Cham}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |title=banajiga debate &quot;Making Sense of the Lingayat vs Veerashaiva Debate&quot;. |access-date=31 March 2018 |archive-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226164933/https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಬರೆತಿನ ೪೩೦ ''ವಚನೊಲು'' (ಕನ್ನಡಡ್ ತಟ್ಟನೆ ಬತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪದ್ಯೊಲು), ಬೊಕ್ಕ ''ಮಂತ್ರೋಗೋಪ್ಯ'' ಹಾಗು ''ಯೋಗಾಂಗತ್ರಿವಿಧಿ'' ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಎಲ್ಯ ಕೃತಿಕ್ಲು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು ಆರ ಕೊರ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಲು ಪಂದು ಪರಿಗಣನೆ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224170937/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|url-status=live|archive-date=24 December 2019|title=Biography of a mystic poet|newspaper=The Hindu|date=26 September 2006|access-date=14 April 2018|url-access=subscription|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ''ಅಕ್ಕ'' (ಅಕ್ಕ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಅರ್‌ಗ್ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ಡ್ ನಡತೊಂದಿತ್ತಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಎಡ್ಡೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊನು ತೂದು ಬಸವಣ್ಣ, ಸಿದ್ಧರಾಮ, ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುನಂಚಿನ ಶರಣೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಗೌರವದ ಪುದರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mudde |first=Raggi |date=2011-09-23 |title=An Epitome of Feminism - Akka Mahadevi |url=https://www.karnataka.com/personalities/akka-mahadevi/ |access-date=2024-02-05 |website=Karnataka.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣನೆ ಆತೆರ್. ಆರ್ ಶಿವನ್ (&quot;ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ&quot;) ಅರೆನ ಕಂಡನಿ ಪಂದ್ ಎನ್ನಿದಿತ್ತೆರ್ (ಉಂದೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಭಕ್ತಿದ 'ಮಧುರ ಭಾವ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಮಾದ್ಹುರ್ಯ' ರೂಪ ಪಂದ್ ತೆರಿವೊಲಿ).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mudaliar |first=Chandra Y |date=1991 |title=Religious Experiences of Hindu Women: A Study of Akka Mahadevi |url=https://www.jstor.org/stable/20717064 |journal=Mystics Quarterly |volume=17 |issue=3 |pages=137–146 |jstor=20717064 |issn=0742-5503}}&lt;/ref&gt;


== ಜೀವನೊ ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಉಡುತಡಿ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸುಮತಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಲಾ ಶೆಟ್ಟಿ ದಂಪತಿಲೆನ ಮಗಲಾದ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಉಡುತಡಿನ ಉಡುಗಣಿ ಪಂದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಉಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊ ಆತ್ಂಡ್. ಕೌಶಿಕೆ ಪನ್ಪಿನ ರಾಜೆನ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಲೌಕಿಕ ಜೀವನೊ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂದ್ ಮಾತೆನ್ ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆರೆನ ಕುಜಲ್ ಡೆ ಇಡೀ ದೇಹೊನು ಮುಚ್ಚ್ ದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಶಿವಶರಣೆಯಾದ್ ಶ್ರೀಶೈಲಗ್ ಪೋಪಿನ ಸಾದಿಡ್  ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಬಸವ ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪೊಡು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣ, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶರೆಣೆರೊಟ್ಟುಗು ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಕ್ರಾಂತಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಪ್ಪೆರ್. ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಪನ್ಪಿನ ಅಂಕಿತ ನಾಮದೊಟ್ಟುಗು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗು (ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯೊ) ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್.

== ವಚನೊಲು ==
ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಪ್ರಾಯೊಡು ಎಲ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸಮಾಜೊಡು ಇಪ್ಪುನ ತಪ್ಪುಲೆನ ವಚನೊಡು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬಂಡಾಯ, ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಯಿನ ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯೊಲು ಆರೆನ ವಚನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈಡೆ ಮುಟ್ಟ ಆರೆನ ೪೩೪ ವಚನೊಲು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಕೆಲವು ವಚನೊಲು ಇಂಚ ಉಂಡು: 
&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ವಚನಗಳು|url=https://kanaja.karnataka.gov.in/vachanasahitya/%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95-%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81/|accessdate=5 February 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
೧. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಡಿ ಮೃಗಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಮುದ್ರದ ತಡಿಯಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ನೊರೆ ತೆರೆಗಳಿಗಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಸಂತೆಯೊಳಗೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಾಚಿದೊಡೆಂತಯ್ಯ?
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವ ಕೇಳಯ್ಯù ಈ ಲೋಕದೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಳಿಕ
ಸ್ತುತಿ-ನಿಂದೆಗಳು ಬಂದರೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಕೋಪವ ತಾಳದೆ ಸಮಾಧಾನಿಯಾಗಿರಬೇಕು.
[[File:Akkamahadevi Vachana.JPG|thumb|'''ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ''' ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯ ವಚನ]]

೨. ಈಳೆ-ನಿಂಬೆ-ಮಾವು-ಮಾದಲಕ್ಕೆ
ಹುಳಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಬ್ಬು-ಬಾಳೆ-ನಾರಿವಾಳಕ್ಕೆ ಸಿಹಿ ನೀರೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಕಳವೆ-ಶಾಲಿಗೆ ಓಗರದ ಉದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಮರುಗ-ಮಲ್ಲಿಗೆ-ಪಚ್ಚೆ-ಮುಡಿವಾಳಕ್ಕೆ
ಪರಿಮಳದುದಕವ ನೆರೆದವರಾರಯ್ಯ?
ಇಂತೀ ಜಲ ಒಂದೆ, ನೆಲ ಒಂದೆ, ಆಕಾಶ ಒಂದೆ!
ಒಂದೇ ಜಲವು ಹಲವು ದ್ರವ್ಯಂಗಳ ಕೂಡಿ
ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರಾಗಿಹ ಹಾಂಗೆ
ಎನ್ನ ದೇವ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನು
ಹಲವು ಜಗಂಗಳ ಕೂಡಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರೇನು? ತನ್ನ ಪರಿ ಬೇರೆ!

೩. ತನು ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜನವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಮನ ಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹದುಳಿಗರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಗಂಧಾಕ್ಷತೆಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಅರಿವು ಕಣ್ತೆರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಆರತಿಯನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಭಾವಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಧೂಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಪರಿಣಾಮಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ತ್ರಿಕರಣಶುದ್ಧವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಹೃದಯಕಮಲ ಅರಳದವರಲ್ಲಿ ಇರಲೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು
ಎನ್ನಲ್ಲಿ ಏನುಂಟೆಂದು ಕರಸ್ಥಲವನಿಂಬುಗೊಂಡೆ ಹೇಳಾ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯ.

೪. ನರ-ಜನ್ಮವ ತೊಡೆದು
ಹರ-ಜನ್ಮವ ಮಾಡಿದ ಗುರುವೆ
ಭವ ಬಂಧನವ ಬಿಡಿಸಿ
ಪರಮಸುಖವ ತೋರಿದ ಗುರುವೆ
ಭವಿ ಎಂಬುದ ತೊಡೆದು
ಭಕ್ತೆ ಎಂದೆನಿಸಿದ ಗುರುವೆ
ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ತಂದೆನ್ನ ಕೈವಶಕೆ
ಕೊಟ್ಟ ಗುರುವೆ ನಮೋ ನಮೋ

೪. ಕಡೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ತಿ ದೃಢವಿಲ್ಲದಾಳುತನ, ಮೃಡನೊಲಿಯ ಹೇಳಿದಡೆ ಎಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ? ಮಾಡಲಾಗದು ಅಳಿಮನವ, ಮಾಡಿದಡೆ ಮನದೊಡೆಯ ಬಲ್ಲನೈಸೆ ? ವಿರಳವಿಲ್ಲದೆ ಮಣಿಯ ಪವಣಿಸಿಹೆನೆಂದಡೆ ಮರುಳಾ, ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನೆಂತೊಲಿವನಯ್ಯಾ ?

೫. ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮಂಗದಾಚಾರವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಲಿಂಗಸಂಗವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಮನದ ಸುಜ್ಞಾನವ ಕಂಡು ಎನಗೆ ಜಂಗಮಸಂಬಂಧವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ. 
ಬಸವಣ್ಣಾ, ನಿಮ್ಮ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯ ತಿಳಿದು ಎನಗೆ ನಿಜವು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ.
 ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನ ಹೆಸರಿಟ್ಟ ಗುರು ನೀವಾದ ಕಾರಣ 
ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೀಪಾದಕ್ಕೆ ನಮೋ ನಮೋ ಎನುತಿರ್ದೆನು ಕಾಣಾ ಸಂಗನಬಸವಣ್ಣಾ. 
&lt;/poem&gt;

[[File:Akka Maha Devi Room at Udugani.JPG|thumb|ಉಡುಗಣಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಾಮಹಾದೇವಿನ ಕೋಣೆ (ಜ್ಞಾಪಕ ಮಂದಿರ)]]
[[File:Akkamahadevi Cave.jpg|thumb|ಶ್ರೀಶೈಲೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿನ ಗವಿ (ಗುಹೆ)]]
== ಕೃತಿಕ್ಲು ==
ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲೆನ್, ಬೇತೆ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿದ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ (ಅರೆನ ಇಷ್ಟದ ದೇವರೆನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಬಲಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಪುದರ್) ಮುಖಾಂತರ ಗುರುತು ಮಲ್ಪೊಲಿ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=58|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ವಿಚಾರೊಡ್, ಆರ್ ಶಿವನ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರನ್ ಗಳಿಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ''ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು, ಆಂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಷಾತಜ್ಞೆರಾಯಿನ ಎ. ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ ಅರ್ ಮಲ್ದಿನ ಅರ್ಥ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದಂಚ ಬೊಳ್ದು ಉಪ್ಪುನ ಈಶ್ವರೇ' ಪಂದ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆತ್ಂಡ್.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ತಾರು ಬೊಕ್ಕ ಲಲಿತಾ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಕಾರ, ಉಂದೆತ್ತ ತೀರ ಕೈತಲ್ದ ಅರ್ತ 'ಮಲ್ಲಿಗೆದ ಪೊರ್ಲುದ ಅರ್ಜುನ' ಪಂದ್ ಆಪುಂಡು.&lt;ref&gt;Tharu, Susie; Lalita, K. (1 January 1991). Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century. Feminist Press at CUNY. p. 78. ISBN 9781558610279.&lt;/ref&gt;

ಅರ್‌ನ 'ಅಂಕಿತನಾಮ'ದ ಬಳಕೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ದೆತೊಂಡ, ಸುಮಾರ್ ೩೫೦ ಭಾವಗೀತೆಲು ಅತ್ತ್ಂಡ 'ವಚನೊಲು' ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref&gt;Ramaswamy, Vijaya (1 January 1992). &quot;Rebels — Conformists? Women Saints in Medieval South India&quot;. Anthropos. 87 (1/3): 133–146. JSTOR 40462578.&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಅರೆನ ಚನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನ ಮಿತ್ತುಪ್ಪುನ ಭಕ್ತಿನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ಅಕ್ರಮ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪರಸ್ತ್ರೀ/ಪರಪುರುಷ ಮೋಕೆದ ರೂಪಕೊನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬಲಪಡಿಸುಂಡು.&lt;ref&gt;Tharu, Susie J.; Lalita, Ke (1 January 1991). Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century. Feminist Press at CUNY. p. 79. ISBN 9781558610279.&lt;/ref&gt; ಈ ವಚನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಶಿವ) ದೇವರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ನಾಡುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಅಂಚನೆ  ಶಾರೀರಿಕ ಪ್ರೀತಿ, ಬೊಕ್ಕ ಅಗಲುವಿಕೆದ ಕಲ್ಪನೆಲು ಲಾ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ ಬರೆತಿನ ನೇರ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ವಚನೊಲು ಒಂಜಿ &quot;ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸ್ವತಂತ್ರತೆನ್&quot; ತೋಜಾವುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸಮಾಜದ ನಿಲುವಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟಳೆಲೆಗ್ ಎದುರಾದ್ ನಡತುದ್, ಪೊಣ್ಣುಮಗಳೆನ್ ಅರೆನನೇ ಆಯಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟೊಡು ಬದುಕುನ ಒರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಪಿರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಆರ್ ಭಕ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಷ್ಟದೇವರೆನ ನಡುತ ಮಿಲನೊನ್ ತೋಜಾಪೆರೆ ತೀವ್ರವಾಯಿನ ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ರೂಪಕೊಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ramaswamy|first=Vijaya|date=1996-01-01|title=Madness, Holiness, Poetry : The Vachanas Of Virasaivite Women|jstor=23336165|journal=Indian Literature|volume=39|issue=3 (173)|pages=147–155}}&lt;/ref&gt; ಅರೆನ ಕೃತಿಕ್ಲು ಲೈಂಗಿಕ ಗುರುತುದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಪುನ್ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮನ್ಪುವಾ; ಉದಾಹರಣೆಗ್, ಒಂಜಿ ವಚನೊಡು ಆರ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಶಿವದೇವರ ಶಕ್ತಿ ಆಣ್ ರೂಪೊಡು ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಆಣುಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿ ಪೊಣ್ಣು ರೂಪೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್: &quot;ಯಾನ್ ಗರ್ವದ ಒಜಮಾನಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ್ ತೂಯೆ, ಅರೆನ ಎದುರುಡು ಮಾತ ಆಣುಲು ಪೂರಾ ಪೊಣ್ಣುಲು ಅತ್ತುಡ ಬುಡೆದಿಯೆರ್.&quot;ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಕೆಲವು ವಚನೊಲೆಡ್ ಆರ್ ತನನ್ ಪೊಣ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್ ರಡ್ಡ್‌ಲ ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ಬೇತೆ ಸಾಕಾರೊದ ಪೊಣ್ಣು ಭಕ್ತಿ ಕವಿಕ್ಲೆನಂಚನೆ, ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿನ ಕೃತಿಕ್ಲು ವೈರಾಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಟಿಪಣೊದ ಭಾವನೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು: ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚೊರ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಲೆರ್ದುಲಾ ದೂರ ಉಪ್ಪುನ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನ ಸಮ್ಮಂಧೊನ್ ಅಸಮಾಧಾನಕರ ಪಂದ್ ತೂಯಿನ ಅಕ್ಕ ಮಹಾದೇವಿ, ಅಕ್ಲೆನ್ ಮೆದುವಾಯಿನ ಇರೆತ ತಿರ್ತ್ ಡೆಂಗಿತ್ತ್‌ನ ಮುಳ್ಳುಲು, ನಂಬೆರೆ ಆವಂದಿನಕುಲು ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ತನನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಮನುಷ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಆರ್, &quot;ಸೈಪುನ, ಕುರಿಯುನ ಈ ಕಂಡನಾಯೆರೆನ್ ದೆತೊಂದು ಪೋದು ನಿಕ್ಲೆನ ಅಟಿಲುದ ದಿಕ್ಕೆಲುಗ್ ಪಾಡ್ಲೆ!&quot; ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನನೊಂಜಿ ವಚನೊಡು, ಆರ್ ಬುಡೆದಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತೆಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ನಡುತ ತಿಕ್ಕಾಟೊನು ಈ ರೀತಿ ತೋಜಾಪೆರ್:


'''ಉಲಾಯಿ ಕಂಡನೆ, ಪಿದಯಿ ಮೋಕೆದಾಯೆ.'''&lt;br&gt;
'''ಎಂಕ್ ರಡ್ಡ್ ಜನನ್ಲಾ ತೂವೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ.'''&lt;br&gt;
'''ಈ ಲೋಕೊ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಪರಲೋಕೊ, ರಡ್ಡನ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒರಿಪ್ಪಾಯೆರೆ ಆಪುಜ್ಜಿ'''.&lt;ref name=&quot;Chakravarty&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chakravarty|first1=Uma|date=1989|title=The World of the Bhaktin in South Indian Traditions - The Body and Beyond|url=http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|journal=Manushi|volume=50-51-52|page=25|access-date=18 September 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117202022/http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/pdf_files-50-51-52/the_world_of_the_bhaktin_in_south_indian.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಲಿಂಗೈಕ್ಯ ==
1160 ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಆರೆನ 30ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶೊದ ಶ್ರೀಶೈಲಡ್ ತೀರುದು ಪೋಯೆರ್.

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]]
[[ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು]]</text>
      <sha1>pkrnc3ce09vt07djkpxloyeoeu6ynqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೋಡ್ಯೂಲ್:Params</title>
    <ns>828</ns>
    <id>18080</id>
    <revision>
      <id>375063</id>
      <parentid>373835</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T21:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>6930</id>
      </contributor>
      <comment>Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q122696746|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]]</comment>
      <origin>375063</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="92368" sha1="edjjks8ayvjip4tl4xpkdb2en7irkcr" xml:space="preserve">require[[strict]]


	---                                        ---
	---     PRIVATE ENVIRONMENT                ---
	---    ________________________________    ---
	---                                        ---


	--[[ Abstract utilities ]]--
	----------------------------


-- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers)
local function zero_padded (str)
	return ('%03d%s'):format(#str, str)
end


-- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting)
local function natural_sort (var1, var2)
	return var1:gsub('%d+', zero_padded) &lt; var2:gsub('%d+', zero_padded)
end


-- Return a copy or a reference to a table
local function copy_or_ref_table (src, refonly)
	if refonly then return src end
	local newtab = {}
	for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end
	return newtab
end


-- Copy at most N items (of all kinds) from `src` to `dest` and return `dest`
local function copy_table_maxn (dest, src, len)
	local idx = 1
	for key, val in pairs(src) do
		dest[key], idx = val, idx + 1
		if idx &gt; len then break end
	end
	return dest
end


-- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left
local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len)
	local cache, tmp = {}, idx + len - 1
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' and key &gt;= idx then
			if key &gt; tmp then cache[key - len] = val end
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
end


-- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary)
local function copy_table_reduced (tbl, idx, len)
	local ret, tmp = {}, idx + len - 1
	if idx &gt; 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &lt; idx then
				ret[key] = val
			elseif key &gt; tmp then ret[key - len] = val end
		end
	elseif tmp &gt; 0 then
		local nshift = 1 - idx
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val
			elseif key &gt; tmp then ret[key - tmp] = val
			elseif key &lt; idx then ret[key + nshift] = val end
		end
	else
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &gt; tmp then
				ret[key] = val
			elseif key &lt; idx then ret[key + len] = val end
		end
	end
	return ret
end


-- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary)
local function copy_table_expanded (tbl, idx, len)
	local ret, tmp = {}, idx + len - 1
	if idx &gt; 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &lt; idx then
				ret[key] = val
			else ret[key + len] = val end
		end
	elseif tmp &gt; 0 then
		local nshift = idx - 1
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val
			elseif key &gt; 0 then ret[key + tmp] = val
			elseif key &lt; 1 then ret[key + nshift] = val end
		end
	else
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &gt; tmp then
				ret[key] = val
			else ret[key - len] = val end
		end
	end
	return ret
end


-- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys
local function get_sorted_key_list (tbl, sort_fn)
	local nums, words, nn, nw = {}, {}, 1, 1
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then nums[nn], nn = key, nn + 1
		else words[nw], nw = key, nw + 1 end
	end
	table.sort(nums)
	table.sort(words, sort_fn)
	return nums, words, nn - 1, nw - 1
end


-- Parse a parameter name string and return it as a string or a number
local function get_param_name (par_str)
	local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$'
	if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end
	return tonumber(ret)
end


-- Move a key from a table to another, but only if under a different name and
-- always parsing numeric strings as numbers
local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey)
	local realkey = get_param_name(dkey)
	if skey ~= realkey then dest[realkey], src[skey] = val, nil end
end


	--[[ Public strings ]]--
	------------------------


-- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names)
local mkeywords = {
	['or'] = 0,
	pattern = 1,
	plain = 2,
	strict = 3
}


-- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names)
local sortfunctions = {
	alphabetically = false,
	naturally = natural_sort
}


-- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers
-- (functions and modifiers MUST avoid these names)
--[[

Meanings of the columns:

  col[1] = Loop type (0-3)
  col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3)
  col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback
  col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name
  col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value
  col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]`
  col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]`

A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`)

]]--
local mapping_styles = {
	names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 },
	values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 },
	values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 },
	names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 },
	names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 },
	names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 },
	values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 },
	blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 }
}


-- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names)
local memoryslots = {
	h = 'header',
	f = 'footer',
	i = 'itersep',
	l = 'lastsep',
	n = 'ifngiven',
	p = 'pairsep',
	s = 'oxfordsep'
}


-- Possible trimming modes for the `parsing` modifier
local trim_parse_opts = {
	trim_none = { false, false },
	trim_positional = { false, true },
	trim_named = { true, false },
	trim_all = { true, true }
}


-- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and
-- `reinterpreting` modifiers
local isep_parse_opts = {
	splitter_pattern = false,
	splitter_string = true
}


-- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and
-- `reinterpreting` modifiers
local psep_parse_opts = {
	setter_pattern = false,
	setter_string = true
}


-- Possible position references for the `splicing` modifier
local position_references = {
	add_nothing = 0,
	add_smallest_number = 1,
	add_last_of_sequence = 2,
	add_largest_number = 3
}


-- Possible modes for the `reassigning` modifier
local a_modes = {
	transfer = 0,
	clone = 1,
	rename = 2,
	copy = 3,
	sacrifice = 4,
	provide = 5,
	spare = 7
}


-- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `here`, `in_substack`,
-- `let`, `expose`, `use`, `with_flushed_glue`, `without_flushed_glue`
-- `without_sorting`


	--[[ Private constants ]]--
	---------------------------


-- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`)
local modulename = 'Module:Params'


-- The functions listed here declare that they don't need the
-- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if 
-- they are modifiers they also guarantee that they will make their own
-- (modified) copy available
local refparams = {
	call_for_each_group = true,
	combining = true,
	combining_by_calling = true,
	combining_values = true,
	concat_and_call = true,
	concat_and_invoke = true,
	concat_and_magic = true,
	count = true,
	grouping_by_calling = true,
	mixing_names_and_values = true,
	keeping_at_most = true,
	renaming_by_mixing = true,
	renaming_to_sequence = true,
	renaming_to_uppercase = true,
	renaming_to_lowercase = true,
	shifting = true,
	splicing = true,
	value_of = true,
	with_name_matching = true
}


-- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we
-- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its
-- optimal value at Module talk:Params)
local maxfill = 1024


-- The private table of functions
local library = {}


-- Functions and modifiers that can only be invoked in first position
local static_iface = {}


	--[[ Private functions ]]--
	---------------------------


-- Create a new context
local function context_new (child_frame, first_fn_name)
	local main_frame, tpipe = child_frame:getParent(), { first_fn_name }
	for key, val in pairs(child_frame.args) do
		if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then tpipe[key + 1] = val
		else tpipe[key] = val end
	end
	return {
		frame = main_frame,
		pipe = tpipe,
		oparams = main_frame.args,
		firstposonly = static_iface,
		iterfunc = pairs,
		fnpos = 1,
		sorttype = 0,
		n_parents = 0,
		n_children = 0,
		n_available = maxfill
	}
end


-- Move to the next action within the user-given list
local function context_iterate (ctx, next_fn_pos, trimmed_fname)
	local fname = trimmed_fname or ctx.pipe[next_fn_pos] and
		ctx.pipe[next_fn_pos]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		': You must specify a function to call', 0) end
	if library[fname] == nil then
		if ctx.firstposonly[fname] == nil then error(modulename ..
			': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0)
		else error(modulename .. ': The ‘' .. fname ..
			'’ directive can only appear in first position', 0)
		end
	end
	ctx.fnpos = next_fn_pos
	return library[fname]
end


-- Main loop
local function main_loop (ctx, start_with)
	local fn = start_with
	repeat fn = fn(ctx) until not fn
	if ctx.n_parents &gt; 0 then error(modulename ..
		': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end
	if ctx.n_children &gt; 0 then error(modulename ..
		', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end
end


-- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table
local function set_strings_from_opts (dest, opts, offs)
	local cmd
	if opts[offs] == nil then return offs - 1 end
	cmd = opts[offs]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/'):match'^/*(.*[^/])'
	if cmd == nil then return offs end
	local vname, chr
	local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), offs + 1
	for idx = 1, #cmd do
		chr = cmd:byte(idx)
		if chr == sep then
			for key, val in ipairs(amap) do
				dest[val], amap[key] = opts[argc], nil
			end
			argc = argc + 1
		else
			vname = memoryslots[string.char(chr)]
			if vname == nil then error(modulename ..
				', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end
			table.insert(amap, vname)
		end
	end
	for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end
	return argc
end


-- Add a new stack of parameters to `ctx.children`
local function new_substack (ctx)
	local currsnap, newparams = ctx.n_children + 1, {}
	if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams }
	else ctx.children[currsnap] = newparams end
	ctx.n_children = currsnap
	return newparams
end


-- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or
-- `'without_sorting'`, or `nil`
local function load_sort_opt (raw_arg)
	local trarg
	if raw_arg ~= nil then trarg = raw_arg:match'^%s*(.*%S)' end
	if trarg == nil then return nil, 1, false, nil end
	if trarg == 'without_sorting' then return nil, 2, false, nil end
	local tmp = sortfunctions[trarg]
	if tmp == nil then return nil, 1, false, trarg end
	return tmp or nil, 2, true, nil
end


-- Parse optional user arguments of type `...|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|
-- [number of additional parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]`
local function load_child_opts (src, start_from, append_after, params)
	local tnamed, tmp1, tmp2
	local pin, tbl, mem = start_from, {}, {}
	while src[pin] ~= nil and src[pin + 1] ~= nil do
		tmp1 = src[pin]:match'^%s*(.*%S)'
		if tmp1 == 'let' and src[pin + 2] ~= nil then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 1])
			tbl[tmp1], pin = src[pin + 2], pin + 3
--[[
		elseif tmp1 == 'expose' then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 1])
			tmp2 = params[tmp1]
			mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = tmp2, tmp2, pin + 2
]]--
		elseif tmp1 == 'use' and src[pin + 2] ~= nil then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 2])
			tmp2 = params[tmp1]
			mem[tmp1], tbl[get_param_name(src[pin + 1])], pin =
				tmp2, tmp2, pin + 3
		else break end
	end
	local tnew = copy_or_ref_table(params, next(mem) == nil)
	for key in pairs(mem) do tnew[key] = nil end
	if pin ~= start_from then tnamed, tbl = tbl, {} end
	tmp1 = tonumber(src[pin])
	if tmp1 ~= nil and math.floor(tmp1) == tmp1 then
		if tmp1 &lt; 0 then tmp1 = -1 end
		tmp2 = append_after - pin
		for idx = pin + 1, pin + tmp1 do tbl[idx + tmp2] = src[idx] end
		pin = pin + tmp1 + 1
	end
	if tnamed ~= nil then
		for key, val in pairs(tnamed) do tbl[key] = val end
	end
	return tbl, pin, tnew, mem
end


-- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*`
-- class of modifiers
local function load_callback_opts (src, start_from, default_style, params)
	local style, shf
	local tmp = src[start_from + 1]
	if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end
	if style == nil then style, shf = default_style, start_from - 1
	else shf = start_from end
	local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5]
	tmp = style[6]
	if tmp &gt; -1 then
		karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			karg = tonumber(karg)
			n_exist = math.max(n_exist, karg)
		end
	end
	tmp = style[7]
	if tmp &gt; -1 then
		varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			varg = tonumber(varg)
			n_exist = math.max(n_exist, varg)
		end
	end
	tmp = style[1]
	local dest, argc, tnew, mem = load_child_opts(src, style[2] + shf,
		n_exist, params)
	if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then
		tmp = tmp - 2 end
	if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then
		tmp = tmp - 1 end
	return dest, argc, tmp, karg, varg, tnew, mem
end


-- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of
-- modifiers
local function load_replace_args (opts, offs, whoami)
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end
	local tn, flg
	local ptn, repl, nmax, argc =
		opts[offs + 1], opts[offs + 2], tonumber(opts[offs + 3]), 3
	if nmax ~= nil then argc = 4
	elseif opts[offs + 3] ~= nil then
		tn = opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)'
		if tn == nil then argc = 4 end
	end
	if tn == nil and opts[offs + argc] ~= nil then
		tn = opts[offs + argc]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if tn ~= nil then
		flg = mkeywords[tn]
		if flg ~= nil then tn = nil end
	end
	if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end
	return ptn, repl, nmax, flg, offs + argc, (nmax ~= nil and nmax &lt; 1) or
		(flg == 3 and ptn == repl), tn
end


-- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers
local function load_pattern_args (opts, offs, whoami)
	local tn, kwid
	local ptns, arg, state, nptns, idx = {}, opts[offs + 1], 0, 0, offs + 2
	while arg ~= nil do
		if state == 0 then
			nptns, state = nptns + 1, -1
			ptns[nptns] = { arg, false, false }
		else
			tn = arg:match'^%s*(.*%S)'
			kwid = tn and mkeywords[tn]
			if kwid == nil or (state &gt; 0 and kwid &gt; 0) then break
			else
				state = kwid
				if state &gt; 1 then ptns[nptns][2] = true end
				if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end
			end
		end
		arg, idx = opts[idx], idx + 1
	end
	if state == 0 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end
	return ptns, nptns, idx - 1, kwid == nil and tn or nil
end


-- Load the optional arguments of the `parsing`, `reinterpreting` and
-- `evaluating` modifiers
local function load_parse_opts (opts, offs, isp, psp)
	local tn, tmp
	local optslots, noptslots, argc, trimn, trimu, iplain, pplain =
		{ true, true, true }, 3, offs, true, false, true, true
	repeat
		noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc]
		tn = tmp and tmp:match'^%s*(.*%S)'
		if tn == nil then break end
		if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tn] ~= nil then
			tmp = trim_parse_opts[tn]
			trimn, trimu, optslots[1] = tmp[1], tmp[2], nil
		elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tn] ~= nil then
			argc = argc + 1
			iplain, isp, optslots[2] = isep_parse_opts[tn],
				opts[argc], nil
		elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tn] ~= nil then
			argc = argc + 1
			pplain, psp, optslots[3] = psep_parse_opts[tn],
				opts[argc], nil
		else break end
		argc, tn = argc + 1, nil
	until noptslots &lt; 1
	return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc, tn
end


-- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table
local value_maps = {
	[0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end
	end,
	[1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			margs[varg] = val
			tbl[key] = fn()
		end
	end,
	[2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key in pairs(tbl) do
			margs[karg] = key
			tbl[key] = fn()
		end
	end,
	[3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			margs[karg], margs[varg] = key, val
			tbl[key] = fn()
		end
	end
}


-- Private table for `map_names()`
local name_thieves = {
	[0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[varg] = val
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[karg] = key
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[karg], rargs[varg] = key, val
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end
}


-- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table
local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn)
	local cache = {}
	name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
	for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
end


-- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric
-- suffixes in its keys
local function make_groups (src)
	-- NOTE: `src` might be the original metatable!
	local prefix, gid
	local groups = {}
	for key, val in pairs(src) do
		-- `key` must only be a string or a number...
		if type(key) == 'string' then
			prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$'
			gid = tonumber(gid) or ''
		else prefix, gid = '', key end
		if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end
		if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			prefix = tonumber(prefix)
			if prefix &lt; 1 then prefix = prefix - 1 end
		end
		groups[gid][prefix] = val
	end
	return groups
end


-- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and
-- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length
local function parse_placeholder_string (target)
	local skel, canvas, idx, s_pos, e_pos =
		{}, {}, 1, 1, string.find(target, '%$[@#]', 1, false)
	while e_pos ~= nil do
		canvas[idx], skel[idx + 1] =
			target:sub(s_pos, e_pos - 1),
			target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@'
		idx, s_pos = idx + 2, e_pos + 2
		e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false)
	end
	if (s_pos &gt; target:len()) then idx = idx - 1
	else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end
	return skel, canvas, idx
end


-- Populate a table by parsing a parameter string (heavy lifting for `parsing`,
-- `reinterpreting` and `evaluating`)
local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru)
	local key, val, spos1, spos2, pos1, pos2
	local pos3, idx, lenplone = 0, 1, #str + 1
	if isp == nil or isp == '' then
		if psp == nil or psp == '' then
			if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$'
			else tbl[idx] = str end
			return
		end
		spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl)
		if spos1 == nil then
			key = idx
			if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$'
			else val = str end
		else
			key = get_param_name(str:sub(1, spos1 - 1))
			val = str:sub(spos2 + 1)
			if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
		end
		tbl[key] = val
		return
	end
	if psp == nil or psp == '' then
		repeat
			pos1 = pos3 + 1
			pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl)
			val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1)
			if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
			tbl[idx], idx = val, idx + 1
		until pos2 == nil
		return
	end
	repeat
		pos1 = pos3 + 1
		pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl)
		val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1)
		spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl)
		if spos1 == nil then
			key = idx
			if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
			idx = idx + 1
		else
			key = get_param_name(val:sub(1, spos1 - 1))
			val = val:sub(spos2 + 1)
			if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
		end
		tbl[key] = val
	until pos2 == nil
	return
end


-- Heavy lifting for `snapshotting` and `remembering`
local function make_child (ctx, src, whoami)
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len == 0 then
		local stack = new_substack(ctx)
		for key, val in pairs(src) do stack[key] = val end
		return len == nil and 1 or 2
	end
	if len &lt; 0 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘' ..
		whoami .. '’: The number of parameters to copy must be an integer greater than zero', 0) end
	copy_table_maxn(new_substack(ctx), src, len)
	return 2
end


-- Heavy lifting for `setting_by_flushing`, `combining` and `combining_values`
local function set_strings_from_substack (ctx, dest, whoami)
	if ctx.n_children &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: There are no substacks to flush', 0) end
	local currsnap = ctx.n_children
	local stack = ctx.children[currsnap]
	for key, val in pairs(memoryslots) do
		if stack[key] ~= nil then dest[val] = stack[key] end
	end
	ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1
end


-- Heavy lifting for `combining` and `combining_values`
local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function
	-- MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end
	local argc
	local tbl, vars = ctx.params, {}
	local sortfn, ivar0, dosort, tmp = load_sort_opt(opts[offs + 2])
	if ivar0 == 2 then
		tmp = opts[offs + 3] ~= nil and opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	ivar0 = ivar0 + offs
	if tmp == 'with_flushed_glue' then
		ivar0 = ivar0 + 1
		argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1)
		set_strings_from_substack(ctx, vars, whoami)
	else
		if tmp == 'without_flushed_glue' then ivar0 = ivar0 + 1 end
		argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1)
	end
	if argc &lt; ivar0 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end
	if next(tbl) == nil then
		if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params =
			{ [get_param_name(opts[offs + 1])] = vars.ifngiven }
		elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end
		return argc + 1
	end
	local cache, len
	if dosort then
		local words
		cache, words, len, tmp = get_sorted_key_list(tbl, sortfn)
		for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end
		len = len + tmp
	else
		cache, len = {}, 1
		for key in pairs(tbl) do cache[len], len = key, len + 1 end
		len = len - 1
	end
	local pmap, nss, kvs, pps =
		{}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or ''
	for idx = 1, len do
		tmp, pmap[nss + 1] = cache[idx], pps
		pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs)
		nss = nss + 2
	end
	tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep
	if tmp ~= nil and nss &gt; 4 then pmap[nss - 1] = tmp
	elseif nss &gt; 2 and vars.lastsep ~= nil then
		pmap[nss - 1] = vars.lastsep
	end
	pmap[1] = vars.header or ''
	if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end
	ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 1])] = table.concat(pmap) }
	return argc + 1
end


-- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric
-- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options
-- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters
local function concat_params (ctx, offs)
	local tbl, retval, cache, nmax = ctx.params, {}, {}, 0
	for key, val in pairs(ctx.pipe) do
		if type(key) == 'number' then
			if key &lt; 1 then cache[key] = val
			elseif key &gt; offs then cache[key - offs] = val end
			if key &gt; nmax then nmax = key end
		else cache[key] = val end
	end
	nmax = nmax - offs
	if ctx.subset == 1 then
		-- We need only the sequence
		for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end
	else
		if ctx.subset == -1 then
			for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then
				retval[key + nmax] = val
			else retval[key] = val end
		end
	end
	for key, val in pairs(cache) do retval[key] = val end
	return retval
end


-- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this
-- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable)
local function flush_params (ctx, fn)
	local tmp
	local tbl = ctx.params
	if ctx.subset == -1 then
		for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
	elseif ctx.subset == 1 then
		if ctx.pins == nil then
			for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end
			return
		end
		tmp = {}
		for key, val in ipairs(tbl) do tmp[key] = val end
		tbl = tmp
	end
	if ctx.pins ~= nil then
		local marker = ctx.sorttype &lt; 1 and ctx.subset ~= -1 or nil
		for idx = 1, #ctx.pins do
			tmp = ctx.pins[idx]
			if tbl[tmp] ~= nil then
				fn(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp] = marker
			end
		end
		if ctx.subset == 1 then
			for key, val in ipairs(tbl) do
				if val ~= true then fn(key, val) end
			end
			return
		end
	end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then
		local nums, words, nn, nw =
			get_sorted_key_list(tbl, natural_sort)
		if ctx.sorttype == 2 then
			for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end
			for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
			return
		end
		for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
		for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end
		return
	end
	if ctx.subset == -1 or ctx.pins == nil then
		for key, val in ipairs(tbl) do
			fn(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
		for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end
		return
	end
	for key, val in ipairs(tbl) do
		if val ~= true then fn(key, val) end
		tbl[key] = nil
	end
	for key, val in pairs(tbl) do
		if val ~= true then fn(key, val) end
	end
end


-- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value
-- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable)
local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth)
	if ctx.subset == 1 then
		flush_params(ctx, fn_seq)
		return
	end
	if ctx.subset == -1 then
		flush_params(ctx, fn_oth)
		return
	end
	local tbl = ctx.params
	if ctx.pins == nil and ctx.sorttype &lt; 1 then
		for key, val in ipairs(tbl) do
			fn_seq(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
		for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end
		return
	end
	local tseq = {}
	for key, val in ipairs(tbl) do tseq[key] = val end
	if ctx.pins ~= nil then
		local tmp
		local marker = ctx.sorttype &lt; 1 or nil
		for idx = 1, #ctx.pins do
			tmp = ctx.pins[idx]
			if tseq[tmp] ~= nil then
				fn_seq(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp], tseq[tmp] = nil, marker
			elseif tbl[tmp] ~= nil then
				fn_oth(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp] = nil
			end
		end
	end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then
		local nums, words, nn, nw =
			get_sorted_key_list(tbl, natural_sort)
		if ctx.sorttype == 2 then
			for idx = 1, nw do
				fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]])
			end
		end
		for idx = 1, nn do
			if tseq[nums[idx]] ~= nil then
				fn_seq(nums[idx], tseq[nums[idx]])
			else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
		end
		if ctx.sorttype ~= 2 then
			for idx = 1, nw do
				fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]])
			end
		end
		return
	end
	for key, val in ipairs(tseq) do
		if val ~= true then
			fn_seq(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end
end


-- Finalize and return a concatenated list
local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize)
	if len &gt; 0 then
		local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep
		if tmp ~= nil and len &gt; modsize * 2 then
			lst[len - modsize + 1] = tmp
		elseif len &gt; modsize and ctx.lastsep ~= nil then
			lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep
		end
		lst[1] = ctx.header or ''
		if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end
		ctx.text = table.concat(lst)
	else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
end


	---                                        ---
	---     PUBLIC ENVIRONMENT                 ---
	---    ________________________________    ---
	---                                        ---


	--[[ Modifiers ]]--
	-------------------


-- Syntax:  #invoke:params|sequential|pipe to
library.sequential = function (ctx)
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == -1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end
	ctx.iterfunc, ctx.subset = ipairs, 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|non-sequential|pipe to
library['non-sequential'] = function (ctx)
	if ctx.subset == -1 then error(modulename ..
		': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.iterfunc, ctx.subset = pairs, -1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|all_sorted|pipe to
library.all_sorted = function (ctx)
	if ctx.sorttype == 1 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end
	if ctx.sorttype == 2 then error(modulename ..
		': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.sorttype = 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reassorted|pipe to
library.reassorted = function (ctx)
	if ctx.sorttype == 2 then error(modulename ..
		': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end
	if ctx.sorttype == 1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.sorttype = 2
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pinned_until|sentinel|[parameter name 1]|[parameter
--            name 2]|...|parameter name N|sentinel|pipe to
library.pinned_until = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘pinned_until’: No sentinel was provided', 0) end
	local tmp, bucket, curr, ncurr
	local sntl, idx = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', 2
	if ctx.pin_bucket == nil then
		bucket, curr, ncurr = {}, {}, 0
		ctx.pin_bucket, ctx.pins = bucket, curr
	else bucket, curr, ncurr = ctx.pin_bucket, ctx.pins, ctx.npins end
	while opts[offs + idx] ~= nil do
		tmp = opts[offs + idx]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if tmp == sntl then
			if idx == 2 then error(modulename ..
				', ‘pinned_until’: No parameters to pin were provided', 0) end
			ctx.npins = ncurr + idx - 2
			return context_iterate(ctx, offs + idx + 1)
		end
		if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			tmp = tonumber(tmp)
		end
		if bucket[tmp] then error(modulename ..
			', ‘pinned_until’: Duplicate pinned parameter ‘' .. tostring(tmp) .. '’', 0) end
		curr[ncurr + idx - 1], bucket[tmp], idx = tmp, true, idx + 1
	end
	error(modulename .. ', ‘pinned_until’: Missing sentinel in position #' .. tostring(idx), 0)
end


-- Syntax:  #invoke:params|setting|directives|...|pipe to
library.setting = function (ctx)
	local new_offs = set_strings_from_opts(ctx, ctx.pipe, ctx.fnpos + 1)
	if new_offs - ctx.fnpos &lt; 2 then error(modulename ..
		', ‘setting’: No directive was given', 0) end
	return context_iterate(ctx, new_offs + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|scoring|new parameter name|[container]|pipe to
library.scoring = function (ctx)
	local opts, offs, retval = ctx.pipe, ctx.fnpos, 0
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end
	for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end
	local tn = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if tn == 'in_substack' then
		new_substack(ctx)[get_param_name(opts[offs + 1])] =
			tostring(retval)
		return context_iterate(ctx, offs + 3)
	end
	ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = tostring(retval)
	return tn == 'here' and context_iterate(ctx, offs + 3) or
		context_iterate(ctx, offs + 2, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|squeezing|pipe to
library.squeezing = function (ctx)
	local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			newlen = newlen + 1
			indices[newlen], store[key], tbl[key] = key, val, nil
		end
	end
	table.sort(indices)
	for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to
library.filling_the_gaps = function (ctx)
	local newval, tbl, tmp, nmin, nmax, nnums =
		ctx.pipe[ctx.fnpos + 1], ctx.params, {}, 1, nil, -1
	if newval == nil then error(modulename ..
		', ‘filling_the_gaps’: No value was provided', 0) end
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			if nmax == nil then
				if key &lt; nmin then nmin = key end
				nmax = key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
			tmp[key], nnums = val, nnums + 1
		end
	end
	if nmax ~= nil and nmax - nmin &gt; nnums then
		ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax
		if ctx.n_available &lt; 0 then error(modulename ..
			', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end
		for idx = nmin, nmax do tbl[idx] = newval end
		for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|clearing|pipe to
library.clearing = function (ctx)
	local tbl, numerics = ctx.params, {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key], tbl[key] = val, nil
		end
	end
	for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to
library.cutting = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local lcut = tonumber(opts[offs + 1])
	if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename ..
		', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end
	local rcut = tonumber(opts[offs + 2])
	if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename ..
		', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	local len = #tbl
	if lcut &lt; 0 then lcut = len + lcut end
	if rcut &lt; 0 then rcut = len + rcut end
	local tot = lcut + rcut
	if tot &gt; 0 then
		local cache = {}
		if tot &gt;= len then
			for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
			tot = len
		else
			for idx = len - rcut + 1, len do tbl[idx] = nil end
			for idx = 1, lcut do tbl[idx] = nil end
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then
				if key &gt; len then cache[key - tot] = val
				else cache[key - lcut] = val end
				tbl[key] = nil
			end
		end
		for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to
library.cropping = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local lcut = tonumber(opts[offs + 1])
	if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename ..
		', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end
	local rcut = tonumber(opts[offs + 2])
	if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename ..
		', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	local nmin, nmax
	for key in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			if nmin == nil then nmin, nmax = key, key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
		end
	end
	if nmin ~= nil then
		local len = nmax - nmin + 1
		if lcut &lt; 0 then lcut = len + lcut end
		if rcut &lt; 0 then rcut = len + rcut end
		if lcut + rcut - len &gt; -1 then
			for key in pairs(tbl) do
				if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end
			end
		elseif lcut + rcut &gt; 0 then
			for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end
			for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end
			local lshift = nmin + lcut - 1
			if lshift &gt; 0 then
				for idx = lshift + 1, nmax do
					tbl[idx - lshift], tbl[idx] =
						tbl[idx], nil
				end
			end
		end
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to
library.purging = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local idx = tonumber(opts[offs + 1])
	if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename ..
		', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	if len &lt; 1 then
		len = len + table.maxn(tbl)
		if idx &gt; len then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		len = len - idx + 1
	end
	ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len)
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to
library.backpurging = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local last = tonumber(opts[offs + 1])
	if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename ..
		', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end
	local idx
	local tbl = ctx.params
	if len &gt; 0 then idx = last - len + 1
	else
		for key in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and (idx == nil or
				key &lt; idx) then idx = key end
		end
		if idx == nil then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		idx = idx - len
		if last &lt; idx then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		len = last - idx + 1
	end
	ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len)
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|shifting|addend|pipe to
library.shifting = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local nshift = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then
		error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end
	local tbl = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val
		else tbl[key] = val end
	end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to
library.reversing_numeric_names = function (ctx)
	local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key], tbl[key] = val, nil
			if key &gt; nmax then nmax = key end
		end
	end
	for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to
--[[
library.pivoting_numeric_names = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	local shift = #tbl + 1
	if shift &lt; 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end
	local tmp = {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then tmp[key], tbl[key] = val, nil end
	end
	for key, val in pairs(tmp) do tbl[shift - key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to
--[[
library.mirroring_numeric_names = function (ctx)
	local nmax, nmin
	local tbl, tmp = ctx.params, {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			tmp[key], tbl[key] = val, nil
			if nmax == nil then nmin, nmax = key, key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
		end
	end
	for key, val in pairs(tmp) do tbl[nmax + nmin - key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to
--[[
library.swapping_numeric_names = function (ctx)
	local tmp
	local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 1
	for key in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			cache[nsize], nsize = key, nsize + 1
		end
	end
	table.sort(cache)
	for idx = math.floor((nsize - 1) / 2), 1, -1 do
		tmp = tbl[cache[idx] ]
		tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx] ]
		tbl[cache[nsize - idx] ] = tmp
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to
library.sorting_sequential_values = function (ctx)
	local sortfn
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tn = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tn ~= nil then sortfn = sortfunctions[tn] end
	if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn)
	else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil`
	if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, offs + 1, tn) end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment|
--            [number of elements to write]|...|pipe to
library.splicing = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local tmp2, argc, pos, refp
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp1 = opts[offs + 1]
	if tmp1 ~= nil then
		tmp2 = tonumber(tmp1)
		if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then
			pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4,
				tmp1:match'^%s*(.*%S)'
			if tmp2 ~= nil then
				refp = position_references[tmp2]
				if refp == nil then error(modulename ..
					', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end
			else refp = 0 end
		else pos, argc, refp = tmp2, offs + 3, 0 end
	else pos, argc, refp = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4, 0 end
	if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename ..
		', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[argc - 1])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end
	local insn = tonumber(opts[argc])
	if len == 0 and (insn == nil or insn &lt; 1) then error(modulename ..
		', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to write cannot be zero', 0) end
	if refp == 2 then
		for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end
		refp = 0
	end
	tmp1, tmp2 = nil, nil
	if refp ~= 0 or len ~= 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' then
				if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key
				elseif key &lt; tmp1 then tmp1 = key
				elseif key &gt; tmp2 then tmp2 = key end
			end
		end
	end
	if tmp2 == nil then len = 0
	elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2
	elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end
	if len &gt; 0 and pos + len &gt; tmp1 and pos &lt;= tmp2 then
		tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len)
	elseif len &lt; 0 and pos - len &gt; tmp1 and pos &lt;= tmp2 then
		tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len)
	else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end
	ctx.params = tbl
	if insn == nil or insn &lt; 0 or math.floor(insn) ~= insn then
		return context_iterate(ctx, argc)
	end
	tmp1 = argc - offs - pos + 1
	for key = pos, pos + insn - 1 do tbl[key] = opts[offs + key + tmp1] end
	return context_iterate(ctx, argc + insn + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|imposing|name|value|pipe to
library.imposing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end
	ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = opts[offs + 2]
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|providing|name|value|pipe to
library.providing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end
	local key = get_param_name(opts[offs + 1])
	if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = opts[offs + 2] end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reassigning|source|destination|[mode]|pipe to
library.reassigning = function (ctx)
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘reassigning’: Missing source parameter', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘reassigning’: Missing destination parameter', 0) end
	local mode, argc
	local src, tn = get_param_name(opts[offs + 1]),
		opts[offs + 3] ~= nil and opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)'
	local val = tbl[src]
	if tn ~= nil then mode = a_modes[tn] end
	if mode == nil then mode, argc = 0, offs + 3
	else argc, tn = offs + 4, nil end
	if val == nil and mode &gt; 1 then
		return context_iterate(ctx, argc, tn)
	end
	local dest = get_param_name(opts[offs + 2])
	local tmp = tbl[dest] == nil
	if mode % 2 == 0 or (mode == 7 and tmp) then tbl[src] = nil end
	if tmp or mode &lt; 4 then tbl[dest] = val end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to
library.discarding = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil then
		ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = nil
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local key = tonumber(opts[offs + 1])
	if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename ..
		', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end
	if len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end
	for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to
library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx)
	local tmp = ctx.params
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to
library.excluding_numeric_names = function (ctx)
	local tmp = ctx.params
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]|
--            [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag
--            N]|pipe to
library.with_name_matching = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local tmp, ptn
	local tbl, newparams, opts, offs = ctx.params, {}, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_name_matching')
	for idx = 1, nptns do
		ptn = targets[idx]
		if ptn[3] then
			tmp = ptn[1]
			if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
				tmp = tonumber(tmp)
			end
			newparams[tmp] = tbl[tmp]
		else
			for key, val in pairs(tbl) do
				if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
					newparams[key] = val
				end
			end
		end
	end
	ctx.params = newparams
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1]|
--            [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain
--            flag N]|pipe to
library.with_name_not_matching = function (ctx)
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_name_not_matching')
	if nptns == 1 and targets[1][3] then
		local tmp = targets[1][1]
		if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			tbl[tonumber(tmp)] = nil
		else tbl[tmp] = nil end
		return context_iterate(ctx, argc, tn)
	end
	local yesmatch, ptn
	for key in pairs(tbl) do
		yesmatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if tostring(key) ~= ptn[1] then
					yesmatch = false
					break
				end
			elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				yesmatch = false
				break
			end
		end
		if yesmatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]|
--            [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag
--            N]|pipe to
library.with_value_matching = function (ctx)
	local nomatch, ptn
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_value_matching')
	for key, val in pairs(tbl) do
		nomatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if val == ptn[1] then
					nomatch = false
					break
				end
			elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				nomatch = false
				break
			end
		end
		if nomatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1]|
--            [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain
--            flag N]|pipe to
library.with_value_not_matching = function (ctx)
	local yesmatch, ptn
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_value_not_matching')
	for key, val in pairs(tbl) do
		yesmatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if val ~= ptn[1] then
					yesmatch = false
					break
				end
			elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				yesmatch = false
				break
			end
		end
		if yesmatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|keeping_at_most|number of parameters to pick|pipe to
library.keeping_at_most = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘keeping_at_most’: The number of parameters to keep must be an integer greater than zero', 0) end
	ctx.params = copy_table_maxn({}, ctx.params, len)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|trimming_values|pipe to
library.trimming_values = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to
library.mapping_to_lowercase = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to
library.mapping_to_uppercase = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to
library.mapping_by_calling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	local model = { title = tname, args = margs }
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.mapping_by_invoking = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.mapping_by_magic = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain
--            flag]|pipe to
library.mapping_by_replacing = function (ctx)
	local ptn, repl, nmax, flg, argc, die, tn =
		load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'mapping_by_replacing')
	if die then return context_iterate(ctx, argc, tn) end
	local tbl = ctx.params
	if flg == 3 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if val == ptn then tbl[key] = repl end
		end
	else
		if flg == 2 then
			-- Copied from Module:String's `str._escapePattern()`
			ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0')
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax)
		end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to
library.mapping_by_mixing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end
	local tbl, mix = ctx.params, opts[offs + 1]
	if mix == '$#' then
		for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix)
	for key, val in pairs(tbl) do
		for idx = 2, n_parts, 2 do
			if skel[idx] then cnv[idx] = val
			else cnv[idx] = tostring(key) end
		end
		tbl[key] = table.concat(cnv)
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to
library.renaming_to_lowercase = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else
		cache[key] = val end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to
library.renaming_to_uppercase = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else
		cache[key] = val end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to
library.renaming_to_sequence = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache, len
	local tbl = ctx.params
	local sortfn, argc, dosort, tn = load_sort_opt(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if dosort then
		local words, wl
		cache, words, len, wl = get_sorted_key_list(tbl, sortfn)
		for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end
		for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end
	else
		cache, len = {}, 1
		for _, val in pairs(tbl) do cache[len], len = val, len + 1 end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to
library.renaming_by_calling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	local model = { title = tname, args = rargs }
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function
--            name|[call style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of
--            additional arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument
--            N]|pipe to
library.renaming_by_invoking = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.renaming_by_magic = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain
--            flag]|pipe to
library.renaming_by_replacing = function (ctx)
	local ptn, repl, nmax, flg, argc, die, tn =
		load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'renaming_by_replacing')
	if die then return context_iterate(ctx, argc, tn) end
	local tbl = ctx.params
	if flg == 3 then
		ptn = get_param_name(ptn)
		local val = tbl[ptn]
		if val ~= nil then
			tbl[ptn], tbl[get_param_name(repl)] = nil, val
		end
	else
		if flg == 2 then
			-- Copied from Module:String's `str._escapePattern()`
			ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0')
		end
		local cache = {}
		for key, val in pairs(tbl) do
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache,
				tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax))
		end
		for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to
library.renaming_by_mixing = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local mix = ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]
	if mix == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end
	local cache = {}
	mix = mix:match'^%s*(.-)%s*$'
	if mix == '$@' then
		for _, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = val
		end
	else
		local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix)
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			for idx = 2, n_parts, 2 do
				if skel[idx] then canvas[idx] = val
				else canvas[idx] = tostring(key) end
			end
			cache[get_param_name(table.concat(canvas))] = val
		end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|grouping_by_calling|template
--            name|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.grouping_by_calling = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp, argc, tbl, mem =
		load_child_opts(opts, offs + 2, 0, ctx.params)
	local gargs = {}
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) == 'number' and key &lt; 1 then gargs[key - 1] = val
		else gargs[key] = val end
	end
	tmp = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tmp }
	local groups = make_groups(tbl)
	for gid, group in pairs(groups) do
		for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end
		group[0], model.args = gid, group
		groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end
	for key, val in pairs(mem) do groups[key] = val end
	ctx.params = groups
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration
--            delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to
library.parsing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc, tn =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=')
	parse_parameter_string(ctx.params, opts[offs + 1], isep, iplain, psep,
		pplain, trimnamed, trimunnamed)
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim
--            flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter
--            setter]|[...]|pipe to
library.reinterpreting = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc, tn =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=')
	local tbl, tmp = ctx.params, get_param_name(opts[offs + 1])
	local str = tbl[tmp]
	if str ~= nil then
		tbl[tmp] = nil
		parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain,
			trimnamed, trimunnamed)
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration
--            delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to
library.evaluating = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, repos, tn =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '!', ':')
	if opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then
		remove_numeric_keys(opts, offs, repos - offs)
		return context_iterate(ctx, offs, tn)
	end
	local new_opts, cache = {}, {}
	parse_parameter_string(cache, opts[offs + 1], isep, iplain, psep,
		pplain, trimnamed, trimunnamed)
	local shift = #cache + offs - repos + 1
	for key, val in pairs(opts) do
		if type(key) ~= 'number' or key &lt; offs then new_opts[key] = val
		elseif key &gt;= repos then new_opts[key + shift] = val end
	end
	for key, val in pairs(cache) do
		if type(key) ~= 'number' or key &lt; 1 then new_opts[key] = val
		else new_opts[key + offs] = val end
	end
	ctx.pipe = new_opts
	return context_iterate(ctx, offs + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to
library.mixing_names_and_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end
	local tmp
	local cache, mix_k, mix_v =
		{}, opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', opts[offs + 2]
	if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then
		for _, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = val
		end
	elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = tostring(key)
		end
	elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then
		for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end
	else
		local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k)
		local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v)
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			tmp = tostring(key)
			for idx = 2, n_parts_k, 2 do
				if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val
				else cnv_k[idx] = tmp end
			end
			for idx = 2, n_parts_v, 2 do
				if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val
				else cnv_v[idx] = tmp end
			end
			cache[get_param_name(table.concat(cnv_k))] =
				table.concat(cnv_v)
		end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining|new parameter name|[sort
--            order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to
library.combining = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	return context_iterate(ctx, combine_parameters(
		ctx,
		function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end,
		'combining'
	))
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort
--            order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to
library.combining_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	return context_iterate(ctx, combine_parameters(
		ctx,
		function (key, val, kvs) return val end,
		'combining_values'
	))
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter
--            name|pipe to
library.combining_by_calling = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 2])] = ctx.frame:expandTemplate{
			title = tname,
			args = ctx.params
		}
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new
--            parameter name|pipe to
library.combining_by_invoking = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	if opts[offs + 3] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 3])] =
			tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 4)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter
--            name|pipe to
library.combining_by_magic = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 2])] =
			ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params)
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|snapshotting|[maximum number]|pipe to
library.snapshotting = function (ctx)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos +
		make_child(ctx, ctx.params, 'snapshotting'))
end


-- Syntax:  #invoke:params|remembering|[maximum number]|pipe to
library.remembering = function (ctx)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos +
		make_child(ctx, ctx.oparams, 'remembering'))
end


-- Syntax:  #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to
library.entering_substack = function (ctx)
	local tbl, opts, offs, ncurrparent =
		ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos, ctx.n_parents + 1
	local tn = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl }
	else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end
	ctx.n_parents = ncurrparent
	if tn == 'new' then
		ctx.params = {}
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local currsnap = ctx.n_children
	if currsnap &gt; 0 then
		ctx.params, ctx.children[currsnap], ctx.n_children =
			ctx.children[currsnap], nil, currsnap - 1
	else
		local newparams = {}
		for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end
		ctx.params = newparams
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 1, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to
library.pulling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end
	local tmp = ctx.n_parents
	local parent = tmp &lt; 1 and ctx.oparams or ctx.parents[tmp]
	tmp = get_param_name(opts[offs + 1])
	if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|recalling|parameter name|pipe to
library.recalling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘recalling’: No parameter to recall was provided', 0) end
	local arg = get_param_name(opts[offs + 1])
	if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|finding|parameter name|pipe to
--[[
library.finding = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘finding’: No parameter to find was provided', 0) end
	local arg = get_param_name(opts[offs + 1])
	local parent
	for idx = ctx.n_parents, 1, -1 do
		parent = ctx.parents[idx]
		if parent[arg] ~= nil then
			ctx.params[arg] = parent[arg]
			return context_iterate(ctx, offs + 2)
		end
	end
	if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|picking|number of parameters to pick|pipe to
--[[
library.picking = function (ctx)
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘picking’: The number of parameters to pick must be an integer greater than zero', 0) end
	if ctx.n_parents &lt; 1 then copy_table_maxn(ctx.params, ctx.oparams, len)
	else copy_table_maxn(ctx.params, ctx.parents[ctx.n_parents], len) end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|detaching_substack|pipe to
library.detaching_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘detaching_substack’: No substacks have been created', 0) end
	local parent = ctx.parents[ncurrparent]
	for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|dropping_substack|pipe to
library.dropping_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘dropping_substack’: No substacks have been created', 0) end
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents =
		ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|leaving_substack|pipe to
library.leaving_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘leaving_substack’: No substacks have been created', 0) end
	local currsnap = ctx.n_children + 1
	if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params }
	else ctx.children[currsnap] = ctx.params end
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents, ctx.n_children =
		ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1, currsnap
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|merging_substack|pipe to
library.merging_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end
	local parent, child = ctx.parents[ncurrparent], ctx.params
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = parent, nil,
		ncurrparent - 1
	for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|rearranging_substacks|...|pipe to
library.rearranging_substacks = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp = tonumber(opts[offs + 1])
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘rearranging_substacks’: You must specify at least one substack', 0) end
	local argc
	local oldchdn, newchdn, ntot, sid = ctx.children, {}, ctx.n_children, 1
	repeat
		if tmp &gt; ntot or tmp &lt; 1 or math.floor(tmp) ~= tmp then error(modulename ..
			', ‘rearranging_substacks’: Substack #' .. tostring(tmp) .. ' does not exist', 0) end
		if oldchdn[ntot - tmp + 1] == nil then error(modulename ..
			', ‘rearranging_substacks’: Substack #' .. tostring(tmp) .. ' appears multiple times', 0) end
		newchdn[ntot - sid + 1], oldchdn[ntot - tmp + 1], sid =
			oldchdn[ntot - tmp + 1], nil, sid + 1
		tmp = tonumber(opts[offs + sid])
	until tmp == nil
	ctx.children, argc, sid = newchdn, offs + sid, 1
	for idx = 1, ntot do
		tmp = oldchdn[idx]
		if tmp ~= nil then newchdn[sid], sid = tmp, sid + 1 end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|flushing|pipe to
library.flushing = function (ctx)
	if ctx.n_children &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end
	local parent, currsnap = ctx.params, ctx.n_children
	for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end
	ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|setting_by_flushing|pipe to
library.setting_by_flushing = function (ctx)
	set_strings_from_substack(ctx, ctx, 'setting_by_flushing')
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


	--[[ Functions ]]--
	-----------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|count
library.count = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local retval = 0
	for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end
	if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end
	ctx.text = retval
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2]|
--            [...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value
--            n]|[...]
library.concat_and_call = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end
	ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{
		title = tname,
		args = concat_params(ctx, offs + 1)
	}
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend
--            1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named
--            item n=value n]|[...]
library.concat_and_invoke = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end
	local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{
		title = 'Module:' .. mname,
		args = concat_params(ctx, offs + 2)
	})
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend
--            2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=
--            value n]|[...]
library.concat_and_magic = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end
	ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic,
		concat_params(ctx, offs + 1))
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|value_of|parameter name
library.value_of = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end
	local val
	local key = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$'
	if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
		key = tonumber(key)
		val = ctx.params[key]
		-- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in
		-- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable)
		if val ~= nil and (
			ctx.subset ~= -1 or key &gt; #ctx.params or key &lt; 1
		) and (
			ctx.subset ~= 1 or (key &lt;= #ctx.params and key &gt; 0)
		) then
			ctx.text = (ctx.header or '') .. val ..
				(ctx.footer or '')
		else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
	else
		val = ctx.params[key]
		if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header
			or '') .. val .. (ctx.footer or '')
		else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
	end
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list
library.list = function (ctx)
	local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss =
			pps, key, kvs, val, nss + 4
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list_values
library.list_values = function (ctx)
	-- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us
	local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		ret[nss + 1], ret[nss + 2], nss = pps, val, nss + 2
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list_maybe_with_names
library.list_maybe_with_names = function (ctx)
	local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or ''
	mixed_flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3],
				ret[nss + 4], nss = pps, '', '', val, nss + 4
		end,
		function (key, val)
			ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3],
				ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|for_each|wikitext
library.for_each = function (ctx)
	local ret, nss, pps, txt =
		{}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[ctx.fnpos + 1] or ''
	local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt)
	flush_params(ctx, function (key, val)
		for idx = 2, n_parts, 2 do
			if skel[idx] then cnv[idx] = val
			else cnv[idx] = tostring(key) end
		end
		ret[nss + 1], nss = pps, nss + 2
		ret[nss] = table.concat(cnv)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2]|
--            [...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end
	local cargs = copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1)
	local model, ret, nss, ccs =
		{ title = tname, args = cargs }, {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append
--            1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|
--            [named param n=value n]|[...]
library.invoke_for_each = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end
	local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs }
	local mfunc, ret, nss, ccs =
		require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or ''
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	flush_params(ctx, function (key, val)
		iargs[1], iargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model))
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.magic_for_each = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end
	local ret, nss, ccs, cargs = {}, 0, ctx.itersep or '',
		copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1)
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs)

	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each_value = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end
	local cargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs)
	local model = { title = tname, args = cargs }
	local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.invoke_for_each_value = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end
	local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs + 1)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs }
	local mfunc, ret, nss, ccs =
		require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or ''
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	flush_params(ctx, function (key, val)
		iargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model))
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1]|
--            [append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named
--            param n=value n]|[...]
library.magic_for_each_value = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end
	local cargs, ret, nss, ccs =
		copy_table_reduced(opts, 1, offs), {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each_group = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tmp }
	local bargs, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or ''
	for key, val in pairs(opts) do
		if type(key) ~= 'number' then bargs[key] = val
		elseif key &gt; offs then bargs[key - offs - 1] = val
		elseif key &lt; 1 then bargs[key - 1] = val end
	end
	ctx.params = make_groups(ctx.params)
	flush_params(ctx, function (gid, group)
		for key, val in pairs(bargs) do group[key] = val end
		group[0], model.args, ret[nss + 1], nss = gid, group, ccs,
			nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


	--[[ First-position-only modifiers ]]--
	---------------------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|new|pipe to
static_iface.new = function (child_frame)
	local ctx = context_new(child_frame, 'new')
	ctx.params = {}
	main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 2))
	return ctx.text
end


	--[[ First-position-only functions ]]--
	---------------------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|self
static_iface.self = function (child_frame)
	return child_frame:getParent():getTitle()
end


	--[[ Public metatable of functions ]]--
	---------------------------------------


return setmetatable({}, {
	__index = function (_, query)
		local fname = query:match'^%s*(.*%S)'
		if fname == nil then error(modulename ..
			': You must specify a function to call', 0) end
		local func = static_iface[fname]
		if func ~= nil then return func end
		func = library[fname]
		if func == nil then error(modulename ..
			': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
		return function (child_frame)
			local ctx = context_new(child_frame, fname)
			ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams,
				refparams[fname])
			main_loop(ctx, func)
			return ctx.text
		end
	end
})</text>
      <sha1>edjjks8ayvjip4tl4xpkdb2en7irkcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:In the news</title>
    <ns>10</ns>
    <id>22124</id>
    <revision>
      <id>375035</id>
      <parentid>373981</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <origin>375035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2185" sha1="nub4l9it0352s5vkxl233rg6p6shybo" xml:space="preserve">{{Main page image/ITN
| image   =  File:ಪಿಲಿತ ವೇಷ.jpg|SONADA_JOGI&lt;!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--&gt;
| width   = 
| caption = ಪಿಲಿ ಏಸ
| title   = ಪಿಲಿ ಏಸ
| alt     = ಪಿಲಿ ಏಸ
| link    =  
| border  = no &lt;!-- only set if image has a light background --&gt;
| caption align = left
}}
&lt;!-- New items go on top, remove the last one when posting, 4 items maximum --&gt;
* &lt;!-- November 08--&gt;'''[[ತುಡರ ಪರ್ಬೊ]]''' ತುಳುವೆರೆ ಪರ್ಬೊಲೆಡ್ ಮಾಮಲ್ಲ ಪರ್ಬೊ. ಪುದರೇ ಪನ್ನಿನಂಚ ಬೊಲ್ಪುದ ಸಾಲ್‌ಡ್ ತುಳುನಾಡ್ ಐತಾಪಿ ದೀಪೊಲೆನ ಪರ್ಬೊ ಉಂದು.
*&lt;!--October 17--&gt; '''[[ಮಾರ್ನೆಮಿ]]''' ಉಂದು ಇರಾನಮಾಸೆದ ಮನತಾನಿಡ್ದ್ ಸುರು ಅಪುನ ಪತ್ತ್ ದಿನೊತ್ತ ಒಂಜಿ ತುಳುವೆರೆ ಪರ್ಬೊ. ಮಾರ್ನೆಮಿಡ್ [[ಪಿಲಿ ಏಸ]] ''(ಚಿತ್ರೊಡು)'' ನಡಪುಂಡು.
*&lt;!--August 17--&gt; [[ಸೋಣೊ]] ತಿಂಗೊಲುಡು [[ಸೋಣ ಸನಿಯಾರೊ]] ಉನ್ಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ '''[[ಸೋಣದ ಜೋಗಿ]]''' ನಲಿಕೆ ನಡಪುಂಡು.
*&lt;!--August 12--&gt;'''[[ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ]]''' ದಾನಿ ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ [[ಪಾಲೆ ಮರ]]ತ ಕೆತ್ತೆದ ಮರ್ದ್  ಪರ್ದ್ [[ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ]] ತಿನ್ಪುನೆ ಕ್ರಮೊ.
{{In the news/footer
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
&lt;!--Post ongoing items in alphabetical order--&gt;
*&lt;!--Mar 26 2025--&gt;
**
*&lt;!--Apr 14 2024--&gt; 
**
|recentdeaths =
&lt;!--New items go on top, remove the last one when posting, 6 items maximum, consider {{nowrap|[[Name]]}} or non-breaking spaces (&amp;nbsp;) for names with middle names or initials--&gt;
*
*
*
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nub4l9it0352s5vkxl233rg6p6shybo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೋಡ್ಯೂಲ್:TuluvasLivingandCultureHeritageTopicsTable</title>
    <ns>828</ns>
    <id>28163</id>
    <revision>
      <id>375113</id>
      <parentid>374052</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>4610</id>
      </contributor>
      <comment>updated: 2026-11-09 06:01:56</comment>
      <origin>375113</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="62551" sha1="ekvbw2ydjptvp0oe1obwfehpicoaif1" xml:space="preserve">--[[
  Module:TuluvasLivingandCultureHeritageTopicsTable
  Usage: {{#invoke:TuluvasLivingandCultureHeritageTopicsTable|table}}
         {{#invoke:TuluvasLivingandCultureHeritageTopicsTable|inputbox}}

  Generates language availability tables and sitelinks for
  English, Kannada, and Tulu Wikipedias.

  For missing Tulu articles, each row offers:
    * an inline InputBox (type=create) for entering the Tulu page name
    * Translate link -&gt; tcywiki Special:ContentTranslation
                       from=en|kn, to=tcy, page=&lt;source title&gt;
]]

local p = {}

local languages = {
    {code = 'en',  name = 'English', wiki = 'enwiki'},
    {code = 'kn',  name = 'ಕನ್ನಡ',   wiki = 'knwiki'},
    {code = 'tcy', name = 'ತುಳು',    wiki = 'tcywiki'}
}

--[[
  Module:WikiLovesTuluvasLivingAndCulturalHeritage
  Table: Wiki Loves Tuluvas Living and Cultural Heritage
  Automatically generated from Wikipedia categories
  Last updated: 2026-11-09 06:01:56
]]

local topics = {
    -- Tulu Cinema from Category:Tulu cinema
    {&quot;Tulu cinema&quot;, &quot;Q7852417&quot;, &quot;Tulu Cinema&quot;, &quot;Tulu cinema&quot;, &quot;ತುಳು ಸಿನಿಮಾ&quot;, &quot;ತುಳು ಸಿನೆಮಾ&quot;},
    {&quot;Cinema of South India&quot;, &quot;Q7567541&quot;, &quot;Tulu Cinema&quot;, &quot;Cinema of South India&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ekka Saka&quot;, &quot;Q19571574&quot;, &quot;Tulu Cinema&quot;, &quot;Ekka Saka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;List of highest-grossing South Indian films&quot;, &quot;Q105638942&quot;, &quot;Tulu Cinema&quot;, &quot;List of highest-grossing South Indian films&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;List of Tulu-language films&quot;, &quot;Q21010883&quot;, &quot;Tulu Cinema&quot;, &quot;List of Tulu-language films&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},

    -- People (Udupi) from Category:People from Udupi
    {&quot;B.V. Acharya&quot;, &quot;Q66442367&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;B.V. Acharya&quot;, &quot;ಬಿ.ವಿ ಆಚಾರ್ಯ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Prahlad Acharya&quot;, &quot;Q7237720&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Prahlad Acharya&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;V. S. Acharya&quot;, &quot;Q7906213&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;V. S. Acharya&quot;, &quot;ವಿ. ಎಸ್. ಆಚಾರ್ಯ&quot;, &quot;ವಿ. ಎಸ್. ಆಚಾರ್ಯ&quot;},
    {&quot;N. M. Adyanthaya&quot;, &quot;Q6951702&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;N. M. Adyanthaya&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pruthvi Ambaar&quot;, &quot;Q95810821&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Pruthvi Ambaar&quot;, &quot;ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬಾರ್&quot;, &quot;ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬಾರ್&quot;},
    {&quot;H. S. Ballal&quot;, &quot;Q5628543&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;H. S. Ballal&quot;, &quot;ಎಚ್. ಎಸ್. ಬಲ್ಲಾಳ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;K. Raghupati Bhat&quot;, &quot;Q6323875&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;K. Raghupati Bhat&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Adline Castelino&quot;, &quot;Q85943901&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Adline Castelino&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Meera Chandrasekhar&quot;, &quot;Q20810631&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Meera Chandrasekhar&quot;, &quot;ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Oscar Fernandes&quot;, &quot;Q1453956&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Oscar Fernandes&quot;, &quot;ಆಸ್ಕರ್ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್&quot;, &quot;ಆಸ್ಕರ್ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್&quot;},
    {&quot;Bannanje Govindacharya&quot;, &quot;Q4856866&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Bannanje Govindacharya&quot;, &quot;ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯ&quot;, &quot;ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯ&quot;},
    {&quot;Nik Gugger&quot;, &quot;Q18132152&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Nik Gugger&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Harini (Kannada actress)&quot;, &quot;Q15723133&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Harini (Kannada actress)&quot;, &quot;ಹರಿಣಿ&quot;, &quot;ಹರಿಣಿ(ನಟಿ)&quot;},
    {&quot;Ranjani Hebbar&quot;, &quot;Q20880402&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Ranjani Hebbar&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;B. M. Hegde&quot;, &quot;Q4883664&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;B. M. Hegde&quot;, &quot;ಬಿ.ಎಮ್.ಹೆಗ್ಡೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Khedinji Kanthappa Hegde&quot;, &quot;Q6401191&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Khedinji Kanthappa Hegde&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Inna Rammohan Rao&quot;, &quot;Q130265916&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Inna Rammohan Rao&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Udupi Jayaram&quot;, &quot;Q100234492&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Udupi Jayaram&quot;, &quot;ಉಡುಪಿ ಜಯರಾಮ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;M. V. Kamath&quot;, &quot;Q3877603&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;M. V. Kamath&quot;, &quot;ಎಮ್. ವಿ. ಕಾಮತ್&quot;, &quot;ಎಂ.ವಿ.ಕಾಮತ್&quot;},
    {&quot;K. R. Karanth&quot;, &quot;Q6323819&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;K. R. Karanth&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ganesh Karnik&quot;, &quot;Q5520835&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Ganesh Karnik&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Santosh Kumar Gulwadi&quot;, &quot;Q51091201&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Santosh Kumar Gulwadi&quot;, &quot;ಸಂತೋಷ ಕುಮಾರ್ ಗುಲ್ವಾಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Manorama Madhwaraj&quot;, &quot;Q6751416&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Manorama Madhwaraj&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Lalaji Mendon&quot;, &quot;Q6480170&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Lalaji Mendon&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Prabhu Mundkur&quot;, &quot;Q65944580&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Prabhu Mundkur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ramdas Pai&quot;, &quot;Q7289318&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Ramdas Pai&quot;, &quot;ರಾಮದಾಸ ಮಾಧವ ಪೈ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;T. M. A. Pai&quot;, &quot;Q7668481&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;T. M. A. Pai&quot;, &quot;ಟಿ.ಎಮ್.ಎ.ಪೈ&quot;, &quot;ಟಿ. ಎಮ್. ಎ. ಪೈ&quot;},
    {&quot;Vinaya Prasad&quot;, &quot;Q3595283&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Vinaya Prasad&quot;, &quot;ವಿನಯಾ ಪ್ರಸಾದ್&quot;, &quot;ವಿನಯಾ ಪ್ರಸಾದ್&quot;},
    {&quot;Ramchandra P. N.&quot;, &quot;Q7289286&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Ramchandra P. N.&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Arun Shenoy&quot;, &quot;Q16217614&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Arun Shenoy&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nakul Shenoy&quot;, &quot;Q35829956&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Nakul Shenoy&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;P. Ranganath Shenoy&quot;, &quot;Q7117489&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;P. Ranganath Shenoy&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;B. R. Shetty&quot;, &quot;Q4834167&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;B. R. Shetty&quot;, &quot;ಬಿ. ಆರ್. ಶೆಟ್ಟಿ&quot;, &quot;ಬಾವಗುತ್ತು ರಘುರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;B. Vithal Shetty&quot;, &quot;Q4834247&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;B. Vithal Shetty&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;I. M. Jayarama Shetty&quot;, &quot;Q5968029&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;I. M. Jayarama Shetty&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಐ. ಎಮ್. ಜಯರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;Kalmanje Jagannatha Shetty&quot;, &quot;Q6354026&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Kalmanje Jagannatha Shetty&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Rakshit Shetty&quot;, &quot;Q16239340&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Rakshit Shetty&quot;, &quot;ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ&quot;, &quot;ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;V. P. Shetty&quot;, &quot;Q7906168&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;V. P. Shetty&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vinay Kumar Sorake&quot;, &quot;Q7931379&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Vinay Kumar Sorake&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gundibail Sunderam&quot;, &quot;Q5618639&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Gundibail Sunderam&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vishwesha Tirtha&quot;, &quot;Q4112616&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Vishwesha Tirtha&quot;, &quot;ವಿಶ್ವೇಶ ತೀರ್ಥ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Archana Udupa&quot;, &quot;Q4785561&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Archana Udupa&quot;, &quot;ಅರ್ಚನಾ ಉಡುಪ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;H. V. K. Udupa&quot;, &quot;Q66441101&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;H. V. K. Udupa&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;K. N. Udupa&quot;, &quot;Q20687457&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;K. N. Udupa&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vadiraj&quot;, &quot;Q140332589&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Vadiraj&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vaidehi (Kannada writer)&quot;, &quot;Q7908699&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Vaidehi (Kannada writer)&quot;, &quot;ವೈದೇಹಿ&quot;, &quot;ವೈದೇಹಿ&quot;},
    {&quot;B. Vittalacharya&quot;, &quot;Q3714731&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;B. Vittalacharya&quot;, &quot;ಬಿ.ವಿಠ್ಠಲಾಚಾರ್ಯ&quot;, &quot;&quot;},

    -- Transport from Category:Transport in Dakshina Kannada district
    {&quot;Kabaka Puttur railway station&quot;, &quot;Q63360791&quot;, &quot;Transport&quot;, &quot;Kabaka Puttur railway station&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},

    -- District from Category:Dakshina Kannada district
    {&quot;Mangaluru District&quot;, &quot;Q950571&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Mangaluru District&quot;, &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ&quot;, &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ&quot;},
    {&quot;Bantval Assembly constituency&quot;, &quot;Q55435116&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Bantval Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಬಂಟ್ವಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Belthangady Assembly constituency&quot;, &quot;Q17017113&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Belthangady Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Dakshina Kannada Lok Sabha constituency&quot;, &quot;Q5121423&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Dakshina Kannada Lok Sabha constituency&quot;, &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)&quot;, &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Dharmasthala mass burial case&quot;, &quot;Q135471372&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Dharmasthala mass burial case&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kambala&quot;, &quot;Q6356259&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Kambala&quot;, &quot;ಕಂಬಳ&quot;, &quot;ಕಂಬುಲ&quot;},
    {&quot;Mangalore City Assembly constituency&quot;, &quot;Q124655666&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Mangalore City Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Mangalore City North Assembly constituency&quot;, &quot;Q28173545&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Mangalore City North Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Mangalore Lok Sabha constituency&quot;, &quot;Q6748709&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Mangalore Lok Sabha constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Moodabidri Assembly constituency&quot;, &quot;Q55435115&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Moodabidri Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Panemangalore Assembly constituency&quot;, &quot;Q124795470&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Panemangalore Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pattanaje&quot;, &quot;Q31830233&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Pattanaje&quot;, &quot;ಪತ್ತನಾಜೆ&quot;, &quot;ಪತ್ತನಾಜೆ&quot;},
    {&quot;Kanara&quot;, &quot;Q3010684&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Kanara&quot;, &quot;ಕೆನರಾ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pili Yesa&quot;, &quot;Q5935713&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Pili Yesa&quot;, &quot;ಹುಲಿವೇಷ&quot;, &quot;ಪಿಲಿ ಏಸ&quot;},
    {&quot;Puttur Assembly constituency&quot;, &quot;Q55435117&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Puttur Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Siddavesa&quot;, &quot;Q31830689&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Siddavesa&quot;, &quot;ಸಿದ್ಧವೇಷ&quot;, &quot;ಸಿದ್ದವೇಸ ನಲಿಕೆ&quot;},
    {&quot;Soujanya rape and murder case&quot;, &quot;Q141693449&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Soujanya rape and murder case&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;South Kanara (North) Lok Sabha constituency&quot;, &quot;Q48727343&quot;, &quot;District&quot;, &quot;South Kanara (North) Lok Sabha constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;South Kanara (South) Lok Sabha constituency&quot;, &quot;Q48727364&quot;, &quot;District&quot;, &quot;South Kanara (South) Lok Sabha constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;St. Joseph Church, Belman&quot;, &quot;Q60741501&quot;, &quot;District&quot;, &quot;St. Joseph Church, Belman&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sullia Assembly constituency&quot;, &quot;Q55435118&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Sullia Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Surathkal Assembly constituency&quot;, &quot;Q124655639&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Surathkal Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Tulu language&quot;, &quot;Q34251&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Tulu language&quot;, &quot;ತುಳು&quot;, &quot;ತುಳು ಬಾಸೆ&quot;},
    {&quot;Udupi Assembly constituency&quot;, &quot;Q55435028&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Udupi Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ullal Assembly constituency&quot;, &quot;Q124655657&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Ullal Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ullal City Municipal Council&quot;, &quot;Q28154562&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Ullal City Municipal Council&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vittal Assembly constituency&quot;, &quot;Q117705790&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Vittal Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},

    -- Museums from Category:Museums in Mangalore
    {&quot;Aloyseum&quot;, &quot;Q85741013&quot;, &quot;Museums&quot;, &quot;Aloyseum&quot;, &quot;ಅಲೋಸಿಯಮ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Srimanthi Bhai Memorial Government Museum&quot;, &quot;Q85802848&quot;, &quot;Museums&quot;, &quot;Srimanthi Bhai Memorial Government Museum&quot;, &quot;ಶ್ರೀಮಂತಿ ಭಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸರ್ಕಾರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ&quot;, &quot;&quot;},

    -- Buildings &amp; Structures from Category:Buildings and structures in Mangalore
    {&quot;Centre for Entrepreneurship Opportunities and Learning&quot;, &quot;Q85751277&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Centre for Entrepreneurship Opportunities and Learning&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Light House Hill&quot;, &quot;Q17068827&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Light House Hill&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mangala Stadium&quot;, &quot;Q6748660&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Mangala Stadium&quot;, &quot;ಮಂಗಳ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ&quot;, &quot;ಮಂಗಳಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ&quot;},
    {&quot;Mangalore Central railway station&quot;, &quot;Q4855803&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Mangalore Central railway station&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ&quot;},
    {&quot;Mangalore International Airport&quot;, &quot;Q290527&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Mangalore International Airport&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mangalore Junction railway station&quot;, &quot;Q16894563&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Mangalore Junction railway station&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Netravati Bridge&quot;, &quot;Q24912217&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Netravati Bridge&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pandava Caves&quot;, &quot;Q15040933&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Pandava Caves&quot;, &quot;ಪಾಂಡವರ ಗುಹೆಗಳು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;List of tallest buildings in Mangaluru&quot;, &quot;Q19893328&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;List of tallest buildings in Mangaluru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;TMA Pai International Convention Centre&quot;, &quot;Q28154322&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;TMA Pai International Convention Centre&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Town Hall, Mangaluru&quot;, &quot;Q28154431&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Town Hall, Mangaluru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;U S Mallya Indoor Stadium&quot;, &quot;Q60760744&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;U S Mallya Indoor Stadium&quot;, &quot;ಯು ಎಸ್ ಮಲ್ಯ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ&quot;, &quot;&quot;},

    -- Tourist Attractions from Category:Tourist attractions in Dakshina Kannada district
    {&quot;Bandaje Falls&quot;, &quot;Q4854332&quot;, &quot;Tourist Attractions&quot;, &quot;Bandaje Falls&quot;, &quot;ಬಂಡಾಜೆ ಜಲಪಾತ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Manjusha Museum&quot;, &quot;Q6750466&quot;, &quot;Tourist Attractions&quot;, &quot;Manjusha Museum&quot;, &quot;ಮಂಜುಷಾ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ&quot;, &quot;&quot;},

    -- Temples from Category:Hindu temples in Udupi district
    {&quot;Ambalapady Mahakali Temple&quot;, &quot;Q4740978&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Ambalapady Mahakali Temple&quot;, &quot;ಅಂಬಲಪಾಡಿ ಮಹಾಕಾಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಜನಾರ್ಧನ ದೇವಾಲಯ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Anantheshwara Temple, Udupi&quot;, &quot;Q19899058&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Anantheshwara Temple, Udupi&quot;, &quot;ಅನಂತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಉಡುಪಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Balekudru Shreematha&quot;, &quot;Q4850689&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Balekudru Shreematha&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gude Mahalingeswara Temple&quot;, &quot;Q24943431&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Gude Mahalingeswara Temple&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Guru Narasimha Temple, Saligrama&quot;, &quot;Q5620424&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Guru Narasimha Temple, Saligrama&quot;, &quot;ಗುರು ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kollur Mookambika Temple&quot;, &quot;Q3595863&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Kollur Mookambika Temple&quot;, &quot;ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Maranakatte&quot;, &quot;Q6754766&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Maranakatte&quot;, &quot;ಮಾರಣಕಟ್ಟೆ - ಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mundkur&quot;, &quot;Q5952313&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Mundkur&quot;, &quot;ಮುಂಡ್ಕೂರು&quot;, &quot;ಮುಂಡ್ಕೂರು&quot;},
    {&quot;Saarvajanika Nagabrahmastana Moodanidambooru, Bannanje&quot;, &quot;Q7395703&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Saarvajanika Nagabrahmastana Moodanidambooru, Bannanje&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sri Maha Vishnumoorthy Temple, Karval, Yerlapady&quot;, &quot;Q7586148&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Sri Maha Vishnumoorthy Temple, Karval, Yerlapady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sri Venkataramana Temple, Karkala&quot;, &quot;Q7124020&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Sri Venkataramana Temple, Karkala&quot;, &quot;ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಾರ್ಕಳ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sri Vinayaka Temple, Guddattu&quot;, &quot;Q60617898&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Sri Vinayaka Temple, Guddattu&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಗುಡ್ಡೆಟ್ಟು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sri Vishweshwara Temple, Yellur&quot;, &quot;Q8052015&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Sri Vishweshwara Temple, Yellur&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಎಲ್ಲೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;List of Hindu temples in Tulu Nadu&quot;, &quot;Q6642825&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;List of Hindu temples in Tulu Nadu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Udupi Sri Krishna Matha&quot;, &quot;Q2044395&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Udupi Sri Krishna Matha&quot;, &quot;ಕೃಷ್ಣ ಮಠ&quot;, &quot;ಕೃಷ್ಣ ಮಠ&quot;},

    -- Buildings &amp; Structures from Category:Buildings and structures in Udupi district
    {&quot;Ajjarakadu Mahatma Gandhi District Stadium&quot;, &quot;Q24748065&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Ajjarakadu Mahatma Gandhi District Stadium&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Chaturmukha Basadi, Karkala&quot;, &quot;Q22952213&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Chaturmukha Basadi, Karkala&quot;, &quot;ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ, ಕಾರ್ಕಳ&quot;, &quot;ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ, ಕಾರ್ಕಳ&quot;},
    {&quot;Our Lady of Lourdes Church, Kanajar&quot;, &quot;Q24931711&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Our Lady of Lourdes Church, Kanajar&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Our Lady of the Miracles Cathedral, Kallianpur (Milagres Cathedral)&quot;, &quot;Q15253371&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Our Lady of the Miracles Cathedral, Kallianpur (Milagres Cathedral)&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Suralu Mud Palace&quot;, &quot;Q97096910&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Suralu Mud Palace&quot;, &quot;ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆ&quot;, &quot;ಸೂರಾಲು ಮಣ್ಣ್‌ದ ಅರಮನೆ&quot;},
    {&quot;Udupi Power Plant&quot;, &quot;Q11990788&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Udupi Power Plant&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಉಡುಪಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಘಟಕ&quot;},

    -- Geography from Category:Dakshina Kannada district geography stubs
    {&quot;102 Nekkilady&quot;, &quot;Q4546414&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;102 Nekkilady&quot;, &quot;೧೦೨ ನೆಕ್ಕಿಲಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aithoor&quot;, &quot;Q4699314&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aithoor&quot;, &quot;ಐತ್ತೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aivarnadu&quot;, &quot;Q4699367&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aivarnadu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aivathoklu&quot;, &quot;Q4699371&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aivathoklu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ajjavara&quot;, &quot;Q4699863&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ajjavara&quot;, &quot;ಅಜ್ಜಾವರ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ajjibettu&quot;, &quot;Q4699876&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ajjibettu&quot;, &quot;ಅಜ್ಜಿಬೆಟ್ಟು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aletty&quot;, &quot;Q4716527&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aletty&quot;, &quot;ಅಲೆಟ್ಟಿ&quot;, &quot;ಅಲೆಟ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;Alike&quot;, &quot;Q4726612&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Alike&quot;, &quot;ಅಳಿಕೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Amtady&quot;, &quot;Q4748878&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Amtady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aramboor&quot;, &quot;Q4784003&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aramboor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aranthodu&quot;, &quot;Q4784155&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aranthodu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aryapu (Rural)&quot;, &quot;Q4802665&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aryapu (Rural)&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Attur-kemral&quot;, &quot;Q4818747&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Attur-kemral&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Baikampady&quot;, &quot;Q4843250&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Baikampady&quot;, &quot;ಬೈಕಂಪಾಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bajal&quot;, &quot;Q627069&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bajal&quot;, &quot;ಬಜಾಲ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bajathuru&quot;, &quot;Q4848854&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bajathuru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Balkunje&quot;, &quot;Q10737568&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Balkunje&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Balthila&quot;, &quot;Q4852673&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Balthila&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bellare, Dakshina Kannada&quot;, &quot;Q4883495&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bellare, Dakshina Kannada&quot;, &quot;ಬೆಳ್ಳಾರೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Boloor, Mangalore&quot;, &quot;Q85748087&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Boloor, Mangalore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Charmadi Ghat&quot;, &quot;Q5086410&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Charmadi Ghat&quot;, &quot;ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಘಾಟಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Devaragundi&quot;, &quot;Q16919384&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Devaragundi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Doddathota&quot;, &quot;Q5287757&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Doddathota&quot;, &quot;ದೊಡ್ಡತೋಟ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Doddikatta&quot;, &quot;Q5287772&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Doddikatta&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ernody&quot;, &quot;Q5394845&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ernody&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Golthamajal&quot;, &quot;Q5580983&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Golthamajal&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gurupura River&quot;, &quot;Q5620539&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Gurupura River&quot;, &quot;ಗುರುಪುರ ನದಿ&quot;, &quot;ಗುರುಪುರ ಸುದೆ&quot;},
    {&quot;Guthigaru&quot;, &quot;Q5621744&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Guthigaru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hirebandadi&quot;, &quot;Q5769581&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hirebandadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ilanthila&quot;, &quot;Q5997147&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ilanthila&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Inoli&quot;, &quot;Q17056571&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Inoli&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ira, Dakshina Kannada&quot;, &quot;Q6065918&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ira, Dakshina Kannada&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Jalsoor&quot;, &quot;Q6126987&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Jalsoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kabaka Puttur&quot;, &quot;Q6343783&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kabaka Puttur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kadandale&quot;, &quot;Q6345146&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kadandale&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kakkinje&quot;, &quot;Q6349531&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kakkinje&quot;, &quot;ಕಕ್ಕಿಂಜೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kalladka&quot;, &quot;Q6353482&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kalladka&quot;, &quot;ಕಲ್ಲಡ್ಕ&quot;, &quot;ಕಲ್ಲಡ್ಕ&quot;},
    {&quot;Kalmanja village&quot;, &quot;Q16897869&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kalmanja village&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kaniyuru&quot;, &quot;Q2725645&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kaniyuru&quot;, &quot;ಕಾಣಿಯೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kannur, Dakshina Kannada&quot;, &quot;Q3812794&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kannur, Dakshina Kannada&quot;, &quot;ಕಣ್ಣೂರು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kanyana&quot;, &quot;Q6365834&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kanyana&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Katipalla&quot;, &quot;Q6377627&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Katipalla&quot;, &quot;ಕಾಟಿಪಳ್ಳ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kayarthadka&quot;, &quot;Q140196754&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kayarthadka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kepu&quot;, &quot;Q6393257&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kepu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Keyyur&quot;, &quot;Q6398562&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Keyyur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kinnipadavu&quot;, &quot;Q124349043&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kinnipadavu&quot;, &quot;ಕಿನ್ನಿಪದವು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kinnya&quot;, &quot;Q6414147&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kinnya&quot;, &quot;ಕಿನ್ಯ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kodangallu&quot;, &quot;Q6425213&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kodangallu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kodimbala&quot;, &quot;Q6425332&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kodimbala&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Koila&quot;, &quot;Q10780717&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Koila&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kokradi&quot;, &quot;Q6426858&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kokradi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kolnadu&quot;, &quot;Q6427431&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kolnadu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kolthige&quot;, &quot;Q6427911&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kolthige&quot;, &quot;ಕೊಳ್ತಿಗೆ ಗ್ರಾಮ&quot;, &quot;ಕೊಳ್ತಿಗೆ&quot;},
    {&quot;Koluvail&quot;, &quot;Q6427948&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Koluvail&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kotekar&quot;, &quot;Q6433924&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kotekar&quot;, &quot;ಕೋಟೆಕಾರ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kotekara&quot;, &quot;Q2234630&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kotekara&quot;, &quot;ಕೋಟೆಕಾರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kumaradhara River&quot;, &quot;Q3827648&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kumaradhara River&quot;, &quot;ಕುಮಾರಧಾರ ನದಿ&quot;, &quot;ಕುಮಾರಧಾರೆ ಸುದೆ&quot;},
    {&quot;Kunchadka&quot;, &quot;Q97261392&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kunchadka&quot;, &quot;ಕುಂಚಡ್ಕ&quot;, &quot;ಕುಂಚಡ್ಕ&quot;},
    {&quot;Kurnad&quot;, &quot;Q6372796&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kurnad&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kuvettu&quot;, &quot;Q6448789&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kuvettu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Laila, Dakshina Kannada&quot;, &quot;Q6473838&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Laila, Dakshina Kannada&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Madanthyar&quot;, &quot;Q6728881&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Madanthyar&quot;, &quot;ಮಡಂತ್ಯಾರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Manchi&quot;, &quot;Q6747597&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Manchi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mandekolu&quot;, &quot;Q6747944&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mandekolu&quot;, &quot;ಮಂಡೆಕೋಲು&quot;, &quot;ಮಂಡೆಕೋಲು&quot;},
    {&quot;Mani, Karnataka&quot;, &quot;Q6749387&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mani, Karnataka&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಾಣಿ&quot;},
    {&quot;Mannagudda&quot;, &quot;Q85783664&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mannagudda&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Marody&quot;, &quot;Q24931708&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Marody&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Maryhill, Mangaluru&quot;, &quot;Q17072289&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Maryhill, Mangaluru&quot;, &quot;ಮೇರಿಹಿಲ್ ಮಂಗಳೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mithur&quot;, &quot;Q6881730&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mithur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Muchur&quot;, &quot;Q6931115&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Muchur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mudushedde&quot;, &quot;Q2558117&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mudushedde&quot;, &quot;ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Munnur&quot;, &quot;Q2558083&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Munnur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Munnuru&quot;, &quot;Q6936808&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Munnuru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Naravi&quot;, &quot;Q6965454&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Naravi&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನಾರಾವಿ&quot;},
    {&quot;Narikombu&quot;, &quot;Q6965928&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Narikombu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Narimogru&quot;, &quot;Q6965957&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Narimogru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Naringana&quot;, &quot;Q6965970&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Naringana&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nelliyadi&quot;, &quot;Q6990200&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nelliyadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Neriya&quot;, &quot;Q6996406&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Neriya&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nettanigemudnoor&quot;, &quot;Q7000440&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nettanigemudnoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Odadadka&quot;, &quot;Q7077219&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Odadadka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Olamogru&quot;, &quot;Q7083073&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Olamogru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Omzoor&quot;, &quot;Q7090814&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Omzoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Padmanoor&quot;, &quot;Q7123858&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Padmanoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Padu Kody&quot;, &quot;Q7123967&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Padu Kody&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pajiradka&quot;, &quot;Q7125310&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pajiradka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Panemangalore, Karnataka&quot;, &quot;Q7130798&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Panemangalore, Karnataka&quot;, &quot;ಪಾಣೆಮಂಗಳೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pavanje&quot;, &quot;Q7155531&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pavanje&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Phajeer&quot;, &quot;Q7180203&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Phajeer&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Polali&quot;, &quot;Q7208866&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Polali&quot;, &quot;ಪೊಳಲಿ&quot;, &quot;ಪೊಳಲಿ&quot;},
    {&quot;Pudu, Dakshina Kannada&quot;, &quot;Q12127219&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pudu, Dakshina Kannada&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pumpwell&quot;, &quot;Q28405187&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pumpwell&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Punaroor&quot;, &quot;Q7259909&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Punaroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Punjalkatte&quot;, &quot;Q7260361&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Punjalkatte&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Puttur taluk&quot;, &quot;Q7262501&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Puttur taluk&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sajipamuda&quot;, &quot;Q7402662&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Sajipamuda&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sampaje&quot;, &quot;Q7410078&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Sampaje&quot;, &quot;ಸಂಪಾಜೆ&quot;, &quot;ಸಂಪಾಜೆ&quot;},
    {&quot;Sarapady&quot;, &quot;Q7423159&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Sarapady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Shiradi&quot;, &quot;Q7498222&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Shiradi&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಶಿರಾಡಿ&quot;},
    {&quot;Shirthady&quot;, &quot;Q17089910&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Shirthady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sullia taluk&quot;, &quot;Q7636363&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Sullia taluk&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Surya Sadashiva Temple&quot;, &quot;Q7647371&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Surya Sadashiva Temple&quot;, &quot;ಸದಾಶಿವ ರುದ್ರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುರ್ಯ&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವರುದ್ರ ದೇವಸ್ತಾನ, ಸುರ್ಯ&quot;},
    {&quot;Talipady&quot;, &quot;Q7679535&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Talipady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Thokur&quot;, &quot;Q7786669&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Thokur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Thokur-62&quot;, &quot;Q2229183&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Thokur-62&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Thumbe&quot;, &quot;Q2738770&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Thumbe&quot;, &quot;ತುಂಬೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Tokur, India&quot;, &quot;Q7813748&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Tokur, India&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತೋಕೂರು&quot;},
    {&quot;Ubaradka Mittur&quot;, &quot;Q119084449&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ubaradka Mittur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Uchila, Dakshina Kannada district&quot;, &quot;Q16726700&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Uchila, Dakshina Kannada district&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ullal beach&quot;, &quot;Q28154811&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ullal beach&quot;, &quot;ಉಳ್ಳಾಲ ಕಡಲತೀರ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ullal City Municipal Council&quot;, &quot;Q28154562&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ullal City Municipal Council&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Veerakamba&quot;, &quot;Q7918151&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Veerakamba&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vittal Assembly constituency&quot;, &quot;Q117705790&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Vittal Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vittalpadanur&quot;, &quot;Q7937274&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Vittalpadanur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yedamangala railway station&quot;, &quot;Q63355710&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yedamangala railway station&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yedapadavu&quot;, &quot;Q8051061&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yedapadavu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},

    -- Geography from Category:Udupi district geography stubs
    {&quot;33 Shiroor&quot;, &quot;Q4635213&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;33 Shiroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;34 Kudi&quot;, &quot;Q4635384&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;34 Kudi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;38 Kalthur&quot;, &quot;Q4635980&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;38 Kalthur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;41 Shiroor&quot;, &quot;Q4637615&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;41 Shiroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;52 Heroor&quot;, &quot;Q4640219&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;52 Heroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;92 Heroor&quot;, &quot;Q4645819&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;92 Heroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;108 Kalthur&quot;, &quot;Q4546766&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;108 Kalthur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Achalady&quot;, &quot;Q4673432&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Achalady&quot;, &quot;ಅಚ್ಲಾಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Adamaru&quot;, &quot;Q4680117&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Adamaru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ajekar&quot;, &quot;Q4699704&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ajekar&quot;, &quot;ಅಜೆಕಾರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ajri, India&quot;, &quot;Q8000871&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ajri, India&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Asodu&quot;, &quot;Q10735796&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Asodu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Attur, Udupi&quot;, &quot;Q48727839&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Attur, Udupi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Badagabettu&quot;, &quot;Q4840507&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Badagabettu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Badakere&quot;, &quot;Q10737092&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Badakere&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bankerkatta&quot;, &quot;Q85745300&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bankerkatta&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Beejadi&quot;, &quot;Q4879814&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Beejadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Belve&quot;, &quot;Q119039024&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Belve&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Benegal&quot;, &quot;Q109448189&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Benegal&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bijoor&quot;, &quot;Q4907244&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bijoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bommarabettu&quot;, &quot;Q4940875&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bommarabettu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Chakra River&quot;, &quot;Q605465&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Chakra River&quot;, &quot;ಚಕ್ರ ನದಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Cherkady&quot;, &quot;Q5091998&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Cherkady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Devalkunda&quot;, &quot;Q118950524&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Devalkunda&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Eedu&quot;, &quot;Q5347031&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Eedu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gantihole&quot;, &quot;Q24946418&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Gantihole&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gavali, Udupi&quot;, &quot;Q5527984&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Gavali, Udupi&quot;, &quot;ಗಾವಳಿ, ಉಡುಪಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Golihole&quot;, &quot;Q10762145&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Golihole&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Greater Udupi&quot;, &quot;Q5600795&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Greater Udupi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gujjadi&quot;, &quot;Q10763056&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Gujjadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hadavu&quot;, &quot;Q10764596&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hadavu&quot;, &quot;ಹಡವು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hallihole&quot;, &quot;Q108803611&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hallihole&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hejamadi&quot;, &quot;Q5701222&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hejamadi&quot;, &quot;ಹೆಜಮಾಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hemmadi&quot;, &quot;Q5712318&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hemmadi&quot;, &quot;ಹೆಮ್ಮಾಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Heranjal&quot;, &quot;Q10766772&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Heranjal&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Herga&quot;, &quot;Q5738368&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Herga&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Heskathoor&quot;, &quot;Q10766862&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Heskathoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hirgana&quot;, &quot;Q15947931&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hirgana&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hiriadka&quot;, &quot;Q17055077&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hiriadka&quot;, &quot;ಹಿರಿಯಡ್ಕ&quot;, &quot;ಹಿರಿಯಡ್ಕ&quot;},
    {&quot;Hoode Beach&quot;, &quot;Q108749459&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hoode Beach&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hoovinakere&quot;, &quot;Q5898852&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hoovinakere&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hosadu&quot;, &quot;Q119039316&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hosadu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Innanje&quot;, &quot;Q6035256&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Innanje&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Jadkal&quot;, &quot;Q109340345&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Jadkal&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Japthi&quot;, &quot;Q119398398&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Japthi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kadike Beach&quot;, &quot;Q108649544&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kadike Beach&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kalthodu&quot;, &quot;Q10775882&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kalthodu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kamalashile&quot;, &quot;Q16897903&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kamalashile&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kambadakone&quot;, &quot;Q107313441&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kambadakone&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kavrady&quot;, &quot;Q6379340&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kavrady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kedaka River&quot;, &quot;Q6382515&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kedaka River&quot;, &quot;ಕೇದಕ ನದಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kedoor&quot;, &quot;Q10778534&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kedoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kemmannu&quot;, &quot;Q6386968&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kemmannu&quot;, &quot;ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kemundel&quot;, &quot;Q6387181&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kemundel&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kenchanoor&quot;, &quot;Q10778786&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kenchanoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Keradi&quot;, &quot;Q115805711&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Keradi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kirimanjeshwar&quot;, &quot;Q6415294&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kirimanjeshwar&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kodavoor&quot;, &quot;Q6425247&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kodavoor&quot;, &quot;ಕೊಡವೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kodi, India&quot;, &quot;Q6425275&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kodi, India&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kodibettu&quot;, &quot;Q6425311&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kodibettu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kollur, Udupi district&quot;, &quot;Q6427407&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kollur, Udupi district&quot;, &quot;ಕೊಲ್ಲೂರು&quot;, &quot;ಕೊಲ್ಲೂರು&quot;},
    {&quot;Koosalli Waterfalls&quot;, &quot;Q16976126&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Koosalli Waterfalls&quot;, &quot;ಕೋಸಳ್ಳಿ ಜಲಪಾತ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kotathattu&quot;, &quot;Q6433893&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kotathattu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kote, Karnataka&quot;, &quot;Q6433776&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kote, Karnataka&quot;, &quot;ಕೋಟೆ, ಕರ್ನಾಟಕ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Koteshwara&quot;, &quot;Q3310789&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Koteshwara&quot;, &quot;ಕೋಟೇಶ್ವರ&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕೋಟೇಶ್ವರ&quot;},
    {&quot;Kubja River&quot;, &quot;Q6441277&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kubja River&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kukkikatte&quot;, &quot;Q15240716&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kukkikatte&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kukkundoor&quot;, &quot;Q6442506&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kukkundoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kundabarandadi&quot;, &quot;Q10782261&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kundabarandadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kunjarugiri&quot;, &quot;Q6444820&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kunjarugiri&quot;, &quot;ದುರ್ಗಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕುಂಜಾರುಗಿರಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kuthpady&quot;, &quot;Q6448443&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kuthpady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mallar, Karnataka&quot;, &quot;Q2625388&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mallar, Karnataka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Manoor, Karnataka&quot;, &quot;Q6751294&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Manoor, Karnataka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Marpalli&quot;, &quot;Q141605841&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Marpalli&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Miyar&quot;, &quot;Q6884400&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Miyar&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Molahalli&quot;, &quot;Q10794364&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Molahalli&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mudoor&quot;, &quot;Q10795118&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mudoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mulur&quot;, &quot;Q2552515&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mulur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Munder, Udupi&quot;, &quot;Q109466875&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Munder, Udupi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nadsal&quot;, &quot;Q6957978&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nadsal&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nagodi&quot;, &quot;Q16878465&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nagodi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nandanavana&quot;, &quot;Q6963185&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nandanavana&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nandicoor&quot;, &quot;Q15260940&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nandicoor&quot;, &quot;ನಂದಿಕೂರು&quot;, &quot;ನಂದಿಕೂರು&quot;},
    {&quot;Navunda&quot;, &quot;Q17078451&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Navunda&quot;, &quot;ನಾವುಂದ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Padubidri&quot;, &quot;Q7123984&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Padubidri&quot;, &quot;ಪಡುಬಿದ್ರಿ&quot;, &quot;ಪಡುಬಿದ್ರಿ&quot;},
    {&quot;Pajaka&quot;, &quot;Q7125277&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pajaka&quot;, &quot;ಪಾಜಕ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pangala&quot;, &quot;Q7130899&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pangala&quot;, &quot;ಪಾಂಗಾಳ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Parappady&quot;, &quot;Q7135754&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Parappady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Santhoor&quot;, &quot;Q38249618&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Santhoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Seetha River&quot;, &quot;Q24930508&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Seetha River&quot;, &quot;ಸೀತಾ ನದಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Shankaranarayana&quot;, &quot;Q7488718&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Shankaranarayana&quot;, &quot;ಶಂಕರನಾರಾಯಣ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Shiroor&quot;, &quot;Q7498948&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Shiroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Shirva, India&quot;, &quot;Q7499005&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Shirva, India&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Siddapura, Udupi&quot;, &quot;Q7508043&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Siddapura, Udupi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Souparnika River&quot;, &quot;Q3322775&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Souparnika River&quot;, &quot;ಸೌಪರ್ಣಿಕ ನದಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Taggarse&quot;, &quot;Q107143870&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Taggarse&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Tenkanidyoor&quot;, &quot;Q7699901&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Tenkanidyoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತೆಂಕನಿಡಿಯೂರು&quot;},
    {&quot;Thekkatte&quot;, &quot;Q119039488&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Thekkatte&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Thopanangadi&quot;, &quot;Q7796008&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Thopanangadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Tonse East&quot;, &quot;Q7821662&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Tonse East&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Tonse West&quot;, &quot;Q7821664&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Tonse West&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Trasi&quot;, &quot;Q7835753&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Trasi&quot;, &quot;ತ್ರಾಸಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Uchila, Udupi district&quot;, &quot;Q7876725&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Uchila, Udupi district&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಉಚ್ಚಿಲ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ&quot;},
    {&quot;Udupi Power Plant&quot;, &quot;Q11990788&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Udupi Power Plant&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಉಡುಪಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಘಟಕ&quot;},
    {&quot;Uliargoli&quot;, &quot;Q7878951&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Uliargoli&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ulloor (Karnataka)&quot;, &quot;Q119084376&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ulloor (Karnataka)&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Uppoor&quot;, &quot;Q7899162&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Uppoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Uppunda&quot;, &quot;Q7899192&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Uppunda&quot;, &quot;ಉಪ್ಪುಂದ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vandse&quot;, &quot;Q7914556&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Vandse&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Varahi River&quot;, &quot;Q7915411&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Varahi River&quot;, &quot;ವಾರಾಹಿ ನದಿ&quot;, &quot;ವಾರಾಹಿ ತುದೆ&quot;},
    {&quot;Varamballi&quot;, &quot;Q7915424&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Varamballi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Varanga&quot;, &quot;Q48723757&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Varanga&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yedthare&quot;, &quot;Q8051095&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yedthare&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yellur, Udupi&quot;, &quot;Q8052014&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yellur, Udupi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yenagudde&quot;, &quot;Q2552537&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yenagudde&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yennehole&quot;, &quot;Q8052378&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yennehole&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},

    -- Birds from Category:ಪಕ್ಕಿಲು
    {&quot;ಇಟ್ಟಿರಿ&quot;, &quot;Q752398&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Red-wattled lapwing&quot;, &quot;ಕೆಂಪು ಟಿಟ್ಟಿಭ&quot;, &quot;ಇಟ್ಟಿರಿ&quot;},
    {&quot;ಓಂಗಿಲೆ&quot;, &quot;Q26773&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Hornbill&quot;, &quot;ಮಂಗಟ್ಟೆ&quot;, &quot;ಓಂಗಿಲೆ&quot;},
    {&quot;ಕಕ್ಕೆ&quot;, &quot;Q43365&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Corvus&quot;, &quot;ಕಾಗೆ&quot;, &quot;ಕಕ್ಕೆ&quot;},
    {&quot;ಕಾಡ್ ಕೋರಿ&quot;, &quot;Q222951&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Junglefowl&quot;, &quot;ಕಾಡುಕೋಳಿ&quot;, &quot;ಕಾಡ್ ಕೋರಿ&quot;},
    {&quot;ಕುಂಡಕೋರಿ&quot;, &quot;Q862825&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;White-breasted waterhen&quot;, &quot;ಹುಂಡು ಕೋಳಿ&quot;, &quot;ಕುಂಡಕೋರಿ&quot;},
    {&quot;ಕುಪ್ಪುಲು&quot;, &quot;Q767112&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Greater coucal&quot;, &quot;ಕೆಂಬೂತ-ಘನ&quot;, &quot;ಕುಪ್ಪುಲು&quot;},
    {&quot;ಕೆತ್ತಿ ಕಲುವೆ&quot;, &quot;Q31830071&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೆತ್ತಿ ಕಲುವೆ&quot;},
    {&quot;ಕೇಂಕನ್&quot;, &quot;Q27074582&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Red-necked spurfowl&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೇಂಕನ್&quot;},
    {&quot;ಕೊಕ್ಕರೆ&quot;, &quot;Q312272&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Egretta&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೊಕ್ಕರೆ&quot;},
    {&quot;ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ&quot;, &quot;Q188854&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Bulbul&quot;, &quot;ಪಿಕಳಾರ&quot;, &quot;ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ&quot;},
    {&quot;ಕೋಗಿಲೆ&quot;, &quot;Q26381&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Cuckoo&quot;, &quot;ಕೋಗಿಲೆ&quot;, &quot;ಕೋಗಿಲೆ&quot;},
    {&quot;ಕೋರಿ&quot;, &quot;Q780&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Chicken&quot;, &quot;ಕೋಳಿ&quot;, &quot;ಕೋರಿ&quot;},
    {&quot;ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ&quot;, &quot;&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಕೋರಿಕಟ್ಟ&quot;, &quot;Q319771&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Cockfighting&quot;, &quot;ಕೋಳಿ ಅಂಕ&quot;, &quot;ಕೋರಿಕಟ್ಟ&quot;},
    {&quot;ಗಿಡಿ&quot;, &quot;Q374141&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Tawny eagle&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗಿಡಿ&quot;},
    {&quot;ಗುರ್ಬಿ&quot;, &quot;Q28922&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Old World sparrow&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗುರ್ಬಿ&quot;},
    {&quot;ಗೂಮೆ&quot;, &quot;Q25222&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Owl&quot;, &quot;ಗೂಬೆ&quot;, &quot;ಗೂಮೆ&quot;},
    {&quot;ಪಕ್ಕಿ&quot;, &quot;Q5113&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Bird&quot;, &quot;ಪಕ್ಷಿ&quot;, &quot;ಪಕ್ಕಿ&quot;},
    {&quot;ಪೆರಡೆ&quot;, &quot;Q31830322&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪೆರಡೆ&quot;},
    {&quot;ಬೊಲ್ಲರ ಮಾನಿಗ&quot;, &quot;Q266761&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Oriental magpie-robin&quot;, &quot;ಮಡಿವಾಳ (ಹಕ್ಕಿ)&quot;, &quot;ಬೊಲ್ಲರ ಮಾನಿಗ&quot;},
    {&quot;ಮಯಿರ್&quot;, &quot;Q61865&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Indian peafowl&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಯಿರ್&quot;},
    {&quot;ಮರ ಕೊಡಪೆ&quot;, &quot;Q25439&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Woodpecker&quot;, &quot;ಮರಕುಟಿಕ&quot;, &quot;ಮರ ಕೊಡಪೆ&quot;},
    {&quot;ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್&quot;, &quot;Q43624&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Hummingbird&quot;, &quot;ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್&quot;, &quot;ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್&quot;},

    -- Trees from Category:ಮರೊಕುಲ್
    {&quot;ಅಡ್ಕಬಾರೆ&quot;, &quot;Q25627246&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಡ್ಕಬಾರೆ&quot;, &quot;ಅಡ್ಕಬಾರೆ&quot;},
    {&quot;ಅರ್ತಿ&quot;, &quot;Q36146&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Fig&quot;, &quot;ಅಂಜೂರ&quot;, &quot;ಅರ್ತಿ&quot;},
    {&quot;ಅಶೋಕ ಮರ&quot;, &quot;Q757356&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Saraca asoca&quot;, &quot;ಅಶೋಕ ವೃಕ್ಷ&quot;, &quot;ಅಶೋಕ ಮರ&quot;},
    {&quot;ಆಂಡಿಪುನಾರ್&quot;, &quot;Q13114481&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Carallia brachiata&quot;, &quot;ಅಂಡಿಪುನಾರ್&quot;, &quot;ಆಂಡಿಪುನಾರ್&quot;},
    {&quot;ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ&quot;, &quot;Q31829593&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Aatida Amaase&quot;, &quot;ಆಟಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ&quot;, &quot;ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ&quot;},
    {&quot;ಇಜಿನ್‌ದ ಮರ&quot;, &quot;Q370239&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Cinnamomum verum&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಇಜಿನ್‌ದ ಮರ&quot;},
    {&quot;ಕಂಗ್&quot;, &quot;Q31829694&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕಂಗ್&quot;},
    {&quot;ತಾರಿ&quot;, &quot;Q31830007&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತಾರಿ&quot;},
    {&quot;ತಾರೆದ ಮರ&quot;, &quot;Q31830010&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತೆಂಗಿನಮರ&quot;, &quot;ತಾರೆದ ಮರ&quot;},
    {&quot;ದಡ್ಡಲ್ ಮರ&quot;, &quot;Q2718249&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Careya arborea&quot;, &quot;ಕವಲು ಮರ&quot;, &quot;ದಡ್ಡಲ್ ಮರ&quot;},
    {&quot;ದೂಪದ ಮರ&quot;, &quot;Q2576684&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Vateria indica&quot;, &quot;ಧೂಪದ ಮರ&quot;, &quot;ದೂಪದ ಮರ&quot;},
    {&quot;ನಾನಿಲ್ ಮರ&quot;, &quot;Q97272056&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನಾನಿಲ್ ಮರ&quot;},
    {&quot;ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ&quot;, &quot;Q310050&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Phyllanthus emblica&quot;, &quot;ನೆಲ್ಲಿ&quot;, &quot;ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ&quot;},
    {&quot;ಪಾಲೆ ಮರ&quot;, &quot;Q135307&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Alstonia scholaris&quot;, &quot;ಹಾಲೆ ಮರ&quot;, &quot;ಪಾಲೆ ಮರ&quot;},
    {&quot;ಪೆಜಕಾಯಿ&quot;, &quot;Q3595140&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Artocarpus hirsutus&quot;, &quot;ಹೆಬ್ಬಲಸು&quot;, &quot;ಪೆಜಕಾಯಿ&quot;},
    {&quot;ಪೊಂಗರೆ ಮರ&quot;, &quot;Q715744&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Erythrina variegata&quot;, &quot;ಹಾಲವಾಣ&quot;, &quot;ಪೊಂಗರೆ ಮರ&quot;},
    {&quot;ಬೀಜದ ಮರ&quot;, &quot;Q31830429&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಬೀಜದ ಮರ&quot;},
    {&quot;ಬೆದ್‍ರ್&quot;, &quot;Q35922&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Bambuseae&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಬೆದ್‍ರ್&quot;},
    {&quot;ಮಂತ್ ಪುಳಿ&quot;, &quot;Q18187249&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Garcinia gummi-gutta&quot;, &quot;ಉಪ್ಪಾಗೆ&quot;, &quot;ಮಂತ್ ಪುಳಿ&quot;},
    {&quot;ಮರ ತೇವ್&quot;, &quot;Q31830533&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮರ ತೇವ್&quot;},
    {&quot;ರೆಂಜೆ&quot;, &quot;Q2088434&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Mimusops elengi&quot;, &quot;ರಂಜ&quot;, &quot;ರೆಂಜೆ&quot;},
    {&quot;ಶ್ರೀಗಂಧ&quot;, &quot;Q210858&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Santalum album&quot;, &quot;ಶ್ರೀಗಂಧ&quot;, &quot;ಶ್ರೀಗಂಧ&quot;},
    {&quot;ಸೊರಗೆ&quot;, &quot;Q31830699&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಸೊರಗೆ&quot;},

    -- Folk Worship from Category:ಭೂತಾರಾಧನೆ
    {&quot;ಅಕ್ಕೆರಸು ಸಿರಿ&quot;, &quot;&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಅಗೆಲ್&quot;, &quot;Q31829547&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಗೆಲ್&quot;},
    {&quot;ಅಣಿ&quot;, &quot;Q31829559&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಣಿ&quot;},
    {&quot;ಅರ್ದಲ&quot;, &quot;Q65452681&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅರ್ದಲ&quot;},
    {&quot;ಉಲ್ಲಾಕುಳು&quot;, &quot;Q31829642&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಉಲ್ಲಾಕುಳು&quot;},
    {&quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ&quot;, &quot;Q31829766&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ&quot;, &quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;ಕಾಪು ಪಿಲಿಕೋಲೊ&quot;, &quot;Q31829779&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕಾಪು ಪಿಲಿಕೋಲೊ&quot;},
    {&quot;ಕಾರ್ನಿಕೊದ ದೈವೊಲು&quot;, &quot;Q12060940&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;Kallil Temple&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕಾರ್ನಿಕೊದ ದೈವೊಲು&quot;},
    {&quot;ಕುರವ ದೈವ&quot;, &quot;Q97271761&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುರವ ದೈವ&quot;},
    {&quot;ಕೊಂತಿ ಪೂಜೆ&quot;, &quot;Q97271832&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೊಂತಿ ಪೂಜೆ&quot;},
    {&quot;ಕೊರಗತನಿಯೆ&quot;, &quot;Q31829849&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೊರಗತನಿಯ&quot;, &quot;ಕೊರಗತನಿಯೆ&quot;},
    {&quot;ಕೊರತಿ ದೈವ&quot;, &quot;Q31829858&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೊರತಿ ದೈವ&quot;, &quot;ಕೊರತಿ ದೈವ&quot;},
    {&quot;ಕೋರ್ದಬ್ಬು&quot;, &quot;Q65452595&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೋರ್ದಬ್ಬು&quot;},
    {&quot;ಗಗ್ಗರ&quot;, &quot;Q65452670&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗಗ್ಗರ&quot;, &quot;ಗಗ್ಗರ&quot;},
    {&quot;ಗಗ್ಗರದೆಚ್ಚಿ&quot;, &quot;Q97271899&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗಗ್ಗರದೆಚ್ಚಿ&quot;},
    {&quot;ಜುಮಾದಿ&quot;, &quot;Q16290343&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;Jumadi&quot;, &quot;ಜುಮಾದಿ&quot;, &quot;ಜುಮಾದಿ&quot;},
    {&quot;ತನ್ನಿಮಾನಿಗ&quot;, &quot;Q97271994&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತನ್ನಿಮಾನಿಗ&quot;},
    {&quot;ಪಂಜುರ್ಲಿ&quot;, &quot;Q97261910&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;Panjurli&quot;, &quot;ಪಂಜುರ್ಲಿ&quot;, &quot;ಪಂಜುರ್ಲಿ&quot;},
    {&quot;ಪನಿಯಾರ&quot;, &quot;Q97272123&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪನಿಯಾರ&quot;},
    {&quot;ಭೂತ ಕೋಲ&quot;, &quot;Q4902233&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;Buta Kola&quot;, &quot;ಭೂತಕೋಲ&quot;, &quot;ಭೂತ ಕೋಲ&quot;},
    {&quot;ಮಾಯಂದಾಲ್ ದೈವೊ&quot;, &quot;Q25626738&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಾಯಂದಾಲ್ ದೈವ&quot;, &quot;ಮಾಯಂದಾಲ್ ದೈವೊ&quot;},
    {&quot;ಮೂಕಾಂಬಿ ಗುಳಿಗ&quot;, &quot;Q97272406&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮೂಕಾಂಬಿ ಗುಳಿಗ&quot;},
    {&quot;ರುದ್ರಾಂಡಿ&quot;, &quot;&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ&quot;, &quot;Q89444381&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ&quot;, &quot;ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ&quot;},
    {&quot;ಶಿರಾಡಿ ದೈವ&quot;, &quot;Q134960053&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಶಿರಾಡಿ ದೈವ&quot;},
    {&quot;ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್&quot;, &quot;Q31792312&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಣೋಲಿಬೈಲು&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್&quot;},

    -- Tulu Folklore from Category:ತುಳು_ಜಾನಪದ
    {&quot;ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್&quot;, &quot;Q65452688&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್&quot;, &quot;ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್&quot;},
    {&quot;ಅಗೆಲ್&quot;, &quot;Q31829547&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಗೆಲ್&quot;},
    {&quot;ಅಜ್ಜಿಕತೆ&quot;, &quot;Q31829550&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಜ್ಜಿಕತೆ&quot;},
    {&quot;ಅಣಿ&quot;, &quot;Q31829559&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಣಿ&quot;},
    {&quot;ಅಪ್ಪೆ&quot;, &quot;Q7560&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Mother&quot;, &quot;ತಾಯಿ&quot;, &quot;ಅಪ್ಪೆ&quot;},
    {&quot;ಅಮಾಸೆ&quot;, &quot;Q2641660&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Amavasya&quot;, &quot;ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ&quot;, &quot;ಅಮಾಸೆ&quot;},
    {&quot;ಅರಸಾಯ&quot;, &quot;Q65452716&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅರಸಾಯ&quot;},
    {&quot;ಆಟಿ&quot;, &quot;Q65452742&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಆಟಿ&quot;},
    {&quot;ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು&quot;, &quot;Q31829596&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು&quot;},
    {&quot;ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ&quot;, &quot;Q4662783&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Aati kalenja&quot;, &quot;ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ&quot;, &quot;ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ&quot;},
    {&quot;ಆಟಿಕುಲ್ಲುನೆ&quot;, &quot;&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಆಟಿತಪ್ಪು&quot;, &quot;&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಆಟಿದ ಸಮ್ಮನೊ&quot;, &quot;Q65452544&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಆಟಿದ ಸಮ್ಮನೊ&quot;},
    {&quot;ಇನ್ಸುಲಿನ್ ದಯಿ&quot;, &quot;Q3029378&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Chamaecostus cuspidatus&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಇನ್ಸುಲಿನ್ ದಯಿ&quot;},
    {&quot;ಇರನ ಅಮಾಸೆ&quot;, &quot;Q31829613&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಇರನ ಅಮಾಸೆ&quot;},
    {&quot;ಎರುಕೋಲ&quot;, &quot;&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಓ ಬೇಲೆಪದೊ&quot;, &quot;Q31830769&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಓ ಬೇಲೆಪದೊ&quot;},
    {&quot;ಕಡ್ಯ&quot;, &quot;Q65452487&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕಡ್ಯ&quot;},
    {&quot;ಕದ್ರಿ ಕಂಬುಲ&quot;, &quot;Q31829725&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕದ್ರಿ ಕಂಬುಲ&quot;},
    {&quot;ಕಬತ್ತಾರ್&quot;, &quot;&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಕರ್ಂಗೋಲು&quot;, &quot;Q31829748&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕರ್ಂಗೋಲು&quot;},
    {&quot;ಕು. ಶಿ ಹರಿದಾಸ ಭಟ್&quot;, &quot;Q128231314&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕು. ಶಿ ಹರಿದಾಸ ಭಟ್&quot;},
    {&quot;ಕುಟ್ಟಿ ಪೂಜೆ&quot;, &quot;Q97271741&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುಟ್ಟಿ ಪೂಜೆ&quot;},
    {&quot;ಕುಟ್ಟಿದೊಣ್ಣೆ&quot;, &quot;Q1254757&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Gillidanda&quot;, &quot;ಚಿನ್ನಿ ದಾಂಡು&quot;, &quot;ಕುಟ್ಟಿದೊಣ್ಣೆ&quot;},
    {&quot;ಕುದ್ಪೆ&quot;, &quot;Q65452417&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುದ್ಪೆ&quot;},
    {&quot;ಕುಲೆ&quot;, &quot;Q31829812&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುಲೆ&quot;},
    {&quot;ಕುಲೆ ಮದಿಮೆ&quot;, &quot;Q31829819&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುಲೆ ಮದಿಮೆ&quot;},
    {&quot;ಕೂರಿ&quot;, &quot;Q65452369&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೂರಿ&quot;},
    {&quot;ಕೆ.ಅಭಯ್‍ ಕುಮಾರ್&quot;, &quot;Q25628206&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೆ.ಆಭಯ್ ಕುಮಾರ್&quot;, &quot;ಕೆ.ಅಭಯ್‍ ಕುಮಾರ್&quot;},
    {&quot;ಕೆಡ್ಡಸ&quot;, &quot;Q6382557&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Keddaso&quot;, &quot;ಕೆಡ್ಡಸ&quot;, &quot;ಕೆಡ್ಡಸ&quot;},
    {&quot;ಕೈ ಪತ್ತಾವುನೆ&quot;, &quot;Q31829836&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೈ ಪತ್ತಾವುನೆ&quot;},
    {&quot;ಕೈಬಿತ್ತ್&quot;, &quot;&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಕೊರಗ&quot;, &quot;Q6431329&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Koraga people&quot;, &quot;ಕೊರಗ&quot;, &quot;ಕೊರಗ&quot;},
    {&quot;ಕೋಲೊ&quot;, &quot;Q31829859&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೋಲೊ&quot;},
    {&quot;ಗಟ್ಟಿ&quot;, &quot;Q31829867&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗಟ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;ಗಾದೆ ಗೊಂಚಿಲ್&quot;, &quot;Q31829881&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗಾದೆ ಗೊಂಚಿಲ್&quot;},
    {&quot;ಗಾದೆಲು&quot;, &quot;Q35102&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Proverb&quot;, &quot;ಗಾದೆ&quot;, &quot;ಗಾದೆಲು&quot;},
    {&quot;ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ&quot;, &quot;Q31829923&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Chennu Nalike&quot;, &quot;ಚೆನ್ನು ಕುಣಿತ&quot;, &quot;ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ&quot;},
    {&quot;ಚೆನ್ನೆಮಣೆ&quot;, &quot;Q3611616&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Ali Guli Mane&quot;, &quot;ಚೆನ್ನೆಮಣೆ&quot;, &quot;ಚೆನ್ನೆಮಣೆ&quot;},
    {&quot;ಜುಬುಲಿ&quot;, &quot;Q65403350&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುಂಟೆ ಬಿಲ್ಲೆ&quot;, &quot;ಜುಬುಲಿ&quot;},
    {&quot;ಜೋಕುಲೆ ಕಬಿತೆ&quot;, &quot;Q31830751&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಜೋಕುಲೆ ಕಬಿತೆ&quot;},
    {&quot;ತಂಬಿಲ&quot;, &quot;Q31829973&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತಂಬಿಲ&quot;},
    {&quot;ತರ್ಂಬುಚ್ಛಿ&quot;, &quot;Q31829993&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತರ್ಂಬುಚ್ಛಿ&quot;},
    {&quot;ತಾರಾನಾಥ ವರ್ಕಾಡಿ&quot;, &quot;Q31830003&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತಾರಾನಾಥ ವರ್ಕಾಡಿ&quot;},
    {&quot;ತಾಳಮದ್ದಲೆ&quot;, &quot;Q7678735&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Tala-Maddale&quot;, &quot;ತಾಳಮದ್ದಳೆ&quot;, &quot;ತಾಳಮದ್ದಲೆ&quot;},
    {&quot;ತಾಸೆ&quot;, &quot;Q31830015&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತಾಸೆ&quot;},
    {&quot;ತುಳು ತಿಂಗೊಲು&quot;, &quot;Q7852416&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Tulu calendar&quot;, &quot;ತುಳು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್&quot;, &quot;ತುಳು ತಿಂಗೊಲು&quot;},
    {&quot;ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಳೆನ ಕೊಡುಗೆ&quot;, &quot;Q31830041&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಳೆನ ಕೊಡುಗೆ&quot;},
    {&quot;ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ&quot;, &quot;Q31830045&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ&quot;},
    {&quot;ತುಳುತ ಗಾದೆಲು&quot;, &quot;Q31830051&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುತ ಗಾದೆಲು&quot;},
    {&quot;ತುಳುತ ಪಾಡ್ದಾನೊ&quot;, &quot;Q31830052&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುತ ಪಾಡ್ದಾನೊ&quot;},
    {&quot;ತುಳುನಾಡ ಗೊಬ್ಬುಲು&quot;, &quot;Q31830059&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುನಾಡ ಗೊಬ್ಬುಲು&quot;},
    {&quot;ತುಳುನಾಡ್ದ ಐತಿಹ್ಯೊಲು&quot;, &quot;Q31830065&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುನಾಡ್ದ ಐತಿಹ್ಯೊಲು&quot;},
    {&quot;ತುಳುನಾಡ್ದ ಗೊಬ್ಬುಲು&quot;, &quot;Q31830069&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುನಾಡ್ದ ಗೊಬ್ಬುಲು&quot;},
    {&quot;ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಮೊಗೇರೆ‌ರ್&quot;, &quot;Q31830081&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಮೊಗೇರೆ‌ರ್&quot;},
    {&quot;ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೇವತಾರಾಧನೆ&quot;, &quot;Q31830085&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೇವತಾರಾಧನೆ&quot;},
    {&quot;ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ&quot;, &quot;Q31830164&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ&quot;},
    {&quot;ದೈವಾರಾಧನೆ&quot;, &quot;Q31830156&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ದೈವಾರಾಧನೆ&quot;},
    {&quot;ನರ್ಸಣ್ಣೆ&quot;, &quot;Q31830178&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನರ್ಸಣ್ಣೆ&quot;},
    {&quot;ನಲಿಕೆದಕುಲು&quot;, &quot;Q31830768&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನಲಿಕೆದಕುಲು&quot;},
    {&quot;ನೂಲಮದಿಮೆ&quot;, &quot;Q31830208&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನೂಲಮದಿಮೆ&quot;},
    {&quot;ನೋಲಿಸರೊ&quot;, &quot;Q31830215&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನೋಲಿಸರೊ&quot;},
    {&quot;ಪಗ್ಗು&quot;, &quot;Q31830224&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪಗ್ಗು&quot;},
    {&quot;ಪಗ್ಗು ಪದಿನೆನ್ಮ&quot;, &quot;Q97272100&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪಗ್ಗು ಪದಿನೆನ್ಮ&quot;},
    {&quot;ಪನಿಯಾರ&quot;, &quot;Q97272123&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪನಿಯಾರ&quot;},
    {&quot;ಪಾಡ್ದನ&quot;, &quot;Q31830262&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪಾಡ್ಡನ&quot;, &quot;ಪಾಡ್ದನ&quot;},
    {&quot;ಪಿಶಾಚಿ&quot;, &quot;Q45529&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Ghost&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪಿಶಾಚಿ&quot;},
    {&quot;ಪೂವರಿ&quot;, &quot;Q97272168&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪೂವರಿ&quot;},
    {&quot;ಪೆಲಕಾಯಿ&quot;, &quot;Q45757&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Jackfruit&quot;, &quot;ಹಲಸು&quot;, &quot;ಪೆಲಕಾಯಿ&quot;},
    {&quot;ಪೊಕ್ಕು&quot;, &quot;Q97272188&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪೊಕ್ಕು&quot;},
    {&quot;ಪೊಸಪ್ಪೆ ದೈವ&quot;, &quot;Q31830350&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪೊಸಪ್ಪೆ ದೈವ&quot;},
    {&quot;ಬಚ್ಚಂಗಾಯಿ&quot;, &quot;Q17507129&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Watermelon&quot;, &quot;ಕಲ್ಲಂಗಡಿ&quot;, &quot;ಬಚ್ಚಂಗಾಯಿ&quot;},
    {&quot;ಮಂಡಲ&quot;, &quot;Q3011594&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Daboia&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಂಡಲ&quot;},
    {&quot;ಮಾಂಕಾಳಿ ನಲಿಕೆ&quot;, &quot;Q31792147&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಾಂಕಾಳಿ ಕುಣಿತ&quot;, &quot;ಮಾಂಕಾಳಿ ನಲಿಕೆ&quot;},
    {&quot;ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್&quot;, &quot;Q139502745&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಾಯಿದ ಪುರುಷೆ&quot;, &quot;ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್&quot;},
    {&quot;ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ&quot;, &quot;Q135427578&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ&quot;},
    {&quot;ಮೂಕಾಂಬಿ ಗುಳಿಗ&quot;, &quot;Q97272406&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮೂಕಾಂಬಿ ಗುಳಿಗ&quot;},
    {&quot;ಯಕ್ಷಗಾನ&quot;, &quot;Q1584013&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Yakshagana&quot;, &quot;ಯಕ್ಷಗಾನ&quot;, &quot;ಯಕ್ಷಗಾನ&quot;},
    {&quot;ಲಗೋರಿ&quot;, &quot;Q97272441&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಲಗೋರಿ&quot;},
    {&quot;ವಾದ್ಯೊಲು&quot;, &quot;Q31830623&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ವಾದ್ಯೊಲು&quot;},
    {&quot;ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರ&quot;, &quot;Q157512&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Engagement&quot;, &quot;ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ&quot;, &quot;ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರ&quot;},
    {&quot;ಸಂದ್ ಬೂರು&quot;, &quot;Q2157164&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Cissus quadrangularis&quot;, &quot;ಮಂಗರವಳ್ಳಿ&quot;, &quot;ಸಂದ್ ಬೂರು&quot;},
    {&quot;ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕ&quot;, &quot;Q97272528&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕ&quot;},

}

local sitelinkCache = {}

local function getSitelink(qid, wiki)
    if not qid or not wiki then return nil end
    local cacheKey = qid .. '_' .. wiki
    if sitelinkCache[cacheKey] ~= nil then return sitelinkCache[cacheKey] end
    local success, entity = pcall(mw.wikibase.getEntityObject, qid)
    if not success or not entity then
        sitelinkCache[cacheKey] = nil
        return nil
    end
    local sitelink = entity:getSitelink(wiki)
    sitelinkCache[cacheKey] = sitelink
    return sitelink
end

-- Generic InputBox builder (create a page on the local wiki).
local function buildInputBox(id, placeholder, buttonLabel, width)
    local box = mw.html.create('inputbox')
    box:wikitext('\ntype=create')
    box:wikitext('\nwidth=' .. (width or 20))
    box:wikitext('\nbreak=no')
    box:wikitext('\nplaceholder=' .. (placeholder or 'Enter page name'))
    box:wikitext('\nbuttonlabel=' .. (buttonLabel or 'Create page'))
    box:wikitext('\nid=' .. id)
    return tostring(box)
end

-- Section/global input box, wrapped in the tinted container
local function createInputBox(idSuffix)
    local id = 'tulu-create-' .. (idSuffix or 'default')
    local inner = buildInputBox(id, 'Enter page name', 'Create page', 30)

    local out = mw.html.create('div')
        :attr('class', 'tulu-create-box')
        :css('margin', '0.75em 0')
        :css('padding', '0.6em')
        :css('background', '#fff8e6')
        :css('border', '1px solid #d4a017')
        :css('border-radius', '4px')

    out:wikitext(inner)
    return tostring(out)
end

local function createNavigation()
    local categories = {}
    for _, topic in ipairs(topics) do
        local cat = topic[3] or 'General'
        categories[cat] = true
    end
    local sortedCats = {}
    for cat in pairs(categories) do table.insert(sortedCats, cat) end
    table.sort(sortedCats)
    local nav = {
        '&lt;div style=&quot;margin: 1em 0; padding: 0.5em; background: #f8f9fa; '
            .. 'border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;',
        '&lt;strong&gt;Jump to section:&lt;/strong&gt; '
    }
    local links = {}
    for _, cat in ipairs(sortedCats) do
        local anchor = 'section-' .. cat:gsub(' ', '_'):gsub('[%(%)]', '')
        links[#links + 1] = '[[#' .. anchor .. '|' .. cat .. ']]'
    end
    nav[#nav + 1] = table.concat(links, ' | ')
    nav[#nav + 1] = '&lt;/div&gt;'
    return table.concat(nav)
end

local function createTableHeader()
    local header = {
        '{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;',
        '! №',
        '! style=&quot;width: 25%;&quot; | Content name',
        '! style=&quot;width: 15%;&quot; | Category',
    }
    for _, lang in ipairs(languages) do
        local title = ' title=&quot;' .. lang.name .. ' Wikipedia&quot;'
        header[#header + 1] = '!' .. title .. ' | ' .. lang.name
    end
    header[#header + 1] = '! Wikidata'
    return table.concat(header, '\n')
end

local function encodeTitle(t)
    return mw.uri.encode(t:gsub(' ', '_'), 'PATH')
end

local function contentTranslationLink(fromCode, sourceTitle, label)
    if not sourceTitle or sourceTitle == '' then return nil end
    local url = 'https://tcy.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation'
        .. '?from=' .. fromCode
        .. '&amp;to=tcy'
        .. '&amp;page=' .. encodeTitle(sourceTitle)
    return '[' .. url .. ' ' .. label .. ']'
end

-- Row: missing Tulu shows inline InputBox + translate links
local function createTopicRow(index, topic)
    local title       = topic[1]
    local qid         = topic[2]
    local category    = topic[3] or 'General'
    local enSitelink  = topic[4] or ''
    local knSitelink  = topic[5] or ''
    local tcySitelink = topic[6] or ''

    local row = {
        '\n|-',
        '| ' .. index,
        '| ' .. title,
        '| ' .. category,
    }

    if enSitelink ~= '' then
        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #d4f4d4; text-align: center;&quot; | '
            .. '[[:en:' .. enSitelink .. '|' .. enSitelink .. ']]'
    else
        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #ffe0e0; text-align: center;&quot; | −'
    end

    if knSitelink ~= '' then
        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #d4f4d4; text-align: center;&quot; | '
            .. '[[:kn:' .. knSitelink .. '|' .. knSitelink .. ']]'
    else
        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #ffe0e0; text-align: center;&quot; | −'
    end

    if tcySitelink ~= '' then
        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #d4f4d4; text-align: center;&quot; | '
            .. '[[:tcy:' .. tcySitelink .. '|' .. tcySitelink .. ']]'
    else
        -- Suggested title for the create box (prefilled value not supported
        -- by &lt;inputbox&gt; for type=create; placeholder only)
        local suggested = (enSitelink ~= '' and enSitelink) or title

        local parts = {}

        -- Inline InputBox for the user to type a Tulu page name.
        -- Unique id per row is required (duplicate ids are invalid HTML).
        parts[#parts + 1] = buildInputBox(
            'tulu-create-row-' .. index,
            'Tulu page name (e.g. ' .. suggested .. ')',
            'Create',
            20
        )

        -- Translation links (only when a source-language article exists)
        local fromEn = contentTranslationLink('en', enSitelink, 'translate from English')
        if fromEn then parts[#parts + 1] = '&lt;br&gt;' .. fromEn end

        local fromKn = contentTranslationLink('kn', knSitelink, 'ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಿ')
        if fromKn then parts[#parts + 1] = '&lt;br&gt;' .. fromKn end

        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #ffe0e0; text-align: center;&quot; | '
            .. table.concat(parts)
    end

    row[#row + 1] = '| [[d:' .. qid .. '|' .. qid .. ']]'
    return table.concat(row, '\n')
end

local function createTableFooter(rows)
    local totalTopics = #rows
    if totalTopics == 0 then
        return '\n|-\n| colspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | No topics available'
    end
    local colStats = {}
    for i = 1, #languages do colStats[i] = {exists = 0, missing = 0} end
    for _, topic in ipairs(rows) do
        if topic[4] and topic[4] ~= '' then colStats[1].exists = colStats[1].exists + 1 else colStats[1].missing = colStats[1].missing + 1 end
        if topic[5] and topic[5] ~= '' then colStats[2].exists = colStats[2].exists + 1 else colStats[2].missing = colStats[2].missing + 1 end
        if topic[6] and topic[6] ~= '' then colStats[3].exists = colStats[3].exists + 1 else colStats[3].missing = colStats[3].missing + 1 end
    end
    local footer = {
        '\n|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f0f0f0;&quot;',
        '| colspan=&quot;3&quot; | Total articles',
    }
    for i = 1, #languages do
        footer[#footer + 1] = '| style=&quot;text-align: center;&quot; | '
            .. colStats[i].exists .. ' / ' .. totalTopics
    end
    footer[#footer + 1] = '|'
    return table.concat(footer, '\n')
end

local function renderCategoryTable(categoryName, categoryTopics, startIndex)
    local result = {}
    local anchor = 'section-' .. categoryName:gsub(' ', '_'):gsub('[%(%)]', '')
    result[#result + 1] = '&lt;div id=&quot;' .. anchor .. '&quot;&gt;&lt;/div&gt;'
    result[#result + 1] = '\n=== ' .. categoryName .. ' ===\n'

    local missingTulu = 0
    for _, t in ipairs(categoryTopics) do
        if not (t[6] and t[6] ~= '') then missingTulu = missingTulu + 1 end
    end

    result[#result + 1] = '&lt;div style=&quot;font-size: 90%; color: #555; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Total: '
        .. #categoryTopics .. ' articles · '
        .. '&lt;span style=&quot;color:#b32424;&quot;&gt;Missing in Tulu: ' .. missingTulu .. '&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;'

    result[#result + 1] = createInputBox(categoryName:gsub('[^%w]', '_'))

    result[#result + 1] = createTableHeader()
    local currentIndex = startIndex
    for _, topic in ipairs(categoryTopics) do
        result[#result + 1] = createTopicRow(currentIndex, topic)
        currentIndex = currentIndex + 1
    end
    result[#result + 1] = createTableFooter(categoryTopics)
    result[#result + 1] = '\n|}\n'
    return table.concat(result, '\n')
end

function p.table(frame)
    local result = {}

    local categories = {}
    for _, topic in ipairs(topics) do
        local cat = topic[3] or 'General'
        if not categories[cat] then categories[cat] = {} end
        table.insert(categories[cat], topic)
    end
    local sortedCats = {}
    for cat in pairs(categories) do table.insert(sortedCats, cat) end
    table.sort(sortedCats)

    result[#result + 1] = [=[
&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1em; padding: 0.5em; background: #e8f4f8; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px; font-size: 90%;&quot;&gt;
&lt;strong&gt;Data sources:&lt;/strong&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Articles from Tuluva cuisine, Culture of Tuluvas, Birds, Buildings &amp;amp; Structures, District, Folk Worship, Geography, Museums, Temples, Tourist Attractions, Transport, Trees, Tulu Cinema, Tulu Folklore&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Update to sitelinks from Wikidata can be done through editing [[Module:TuluvasLivingandCultureHeritageTopicsTable]] or by placing a request to [[User_talk:A826]]&lt;/li&gt;
&lt;li style=&quot;background: #d4f4d4; padding: 2px 4px;&quot;&gt;Green = article exists in that language&lt;/li&gt;
&lt;li style=&quot;background: #ffe0e0; padding: 2px 4px;&quot;&gt;Red = article does not exist&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;
]=]

    result[#result + 1] = createInputBox('global')
    result[#result + 1] = createNavigation()

    local startIndex = 1
    for _, cat in ipairs(sortedCats) do
        result[#result + 1] = renderCategoryTable(cat, categories[cat], startIndex)
        startIndex = startIndex + #categories[cat]
    end
    return table.concat(result, '\n')
end

function p.inputbox(frame)
    return createInputBox('standalone')
end

return p</text>
      <sha1>ekvbw2ydjptvp0oe1obwfehpicoaif1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375118</id>
      <parentid>375113</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>4610</id>
      </contributor>
      <comment>updated: 2026-11-09 06:20:44 UTC</comment>
      <origin>375118</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="62488" sha1="s63zl0z5895y2ycu1w4jx4s6wozh7v5" xml:space="preserve">--[[
  Module:TuluvasLivingandCultureHeritageTopicsTable
  Usage: {{#invoke:TuluvasLivingandCultureHeritageTopicsTable|table}}
         {{#invoke:TuluvasLivingandCultureHeritageTopicsTable|inputbox}}

  Generates language availability tables and sitelinks for
  English, Kannada, and Tulu Wikipedias.

  For missing Tulu articles, each row offers:
    * an inline InputBox (type=create) for entering the Tulu page name
    * Translate link -&gt; tcywiki Special:ContentTranslation
                       from=en|kn, to=tcy, page=&lt;source title&gt;
]]

local p = {}

local languages = {
    {code = 'en',  name = 'English', wiki = 'enwiki'},
    {code = 'kn',  name = 'ಕನ್ನಡ',   wiki = 'knwiki'},
    {code = 'tcy', name = 'ತುಳು',    wiki = 'tcywiki'}
}

--[[
  Module:WikiLovesTuluvasLivingAndCulturalHeritage
  Table: Wiki Loves Tuluvas Living and Cultural Heritage
  Automatically generated from Wikipedia categories
  Last updated: 2026-11-09 06:20:44
]]

local topics = {
    -- Tulu Cinema from Category:Tulu cinema
    {&quot;Tulu cinema&quot;, &quot;Q7852417&quot;, &quot;Tulu Cinema&quot;, &quot;Tulu cinema&quot;, &quot;ತುಳು ಸಿನಿಮಾ&quot;, &quot;ತುಳು ಸಿನೆಮಾ&quot;},
    {&quot;Cinema of South India&quot;, &quot;Q7567541&quot;, &quot;Tulu Cinema&quot;, &quot;Cinema of South India&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ekka Saka&quot;, &quot;Q19571574&quot;, &quot;Tulu Cinema&quot;, &quot;Ekka Saka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;List of highest-grossing South Indian films&quot;, &quot;Q105638942&quot;, &quot;Tulu Cinema&quot;, &quot;List of highest-grossing South Indian films&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;List of Tulu-language films&quot;, &quot;Q21010883&quot;, &quot;Tulu Cinema&quot;, &quot;List of Tulu-language films&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},

    -- People (Udupi) from Category:People from Udupi
    {&quot;B.V. Acharya&quot;, &quot;Q66442367&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;B.V. Acharya&quot;, &quot;ಬಿ.ವಿ ಆಚಾರ್ಯ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Prahlad Acharya&quot;, &quot;Q7237720&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Prahlad Acharya&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;V. S. Acharya&quot;, &quot;Q7906213&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;V. S. Acharya&quot;, &quot;ವಿ. ಎಸ್. ಆಚಾರ್ಯ&quot;, &quot;ವಿ. ಎಸ್. ಆಚಾರ್ಯ&quot;},
    {&quot;N. M. Adyanthaya&quot;, &quot;Q6951702&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;N. M. Adyanthaya&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pruthvi Ambaar&quot;, &quot;Q95810821&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Pruthvi Ambaar&quot;, &quot;ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬಾರ್&quot;, &quot;ಪೃಥ್ವಿ ಅಂಬಾರ್&quot;},
    {&quot;H. S. Ballal&quot;, &quot;Q5628543&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;H. S. Ballal&quot;, &quot;ಎಚ್. ಎಸ್. ಬಲ್ಲಾಳ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;K. Raghupati Bhat&quot;, &quot;Q6323875&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;K. Raghupati Bhat&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Adline Castelino&quot;, &quot;Q85943901&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Adline Castelino&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Meera Chandrasekhar&quot;, &quot;Q20810631&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Meera Chandrasekhar&quot;, &quot;ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Oscar Fernandes&quot;, &quot;Q1453956&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Oscar Fernandes&quot;, &quot;ಆಸ್ಕರ್ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್&quot;, &quot;ಆಸ್ಕರ್ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್&quot;},
    {&quot;Bannanje Govindacharya&quot;, &quot;Q4856866&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Bannanje Govindacharya&quot;, &quot;ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯ&quot;, &quot;ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯ&quot;},
    {&quot;Nik Gugger&quot;, &quot;Q18132152&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Nik Gugger&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Harini (Kannada actress)&quot;, &quot;Q15723133&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Harini (Kannada actress)&quot;, &quot;ಹರಿಣಿ&quot;, &quot;ಹರಿಣಿ(ನಟಿ)&quot;},
    {&quot;Ranjani Hebbar&quot;, &quot;Q20880402&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Ranjani Hebbar&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;B. M. Hegde&quot;, &quot;Q4883664&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;B. M. Hegde&quot;, &quot;ಬಿ.ಎಮ್.ಹೆಗ್ಡೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Khedinji Kanthappa Hegde&quot;, &quot;Q6401191&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Khedinji Kanthappa Hegde&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Inna Rammohan Rao&quot;, &quot;Q130265916&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Inna Rammohan Rao&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Udupi Jayaram&quot;, &quot;Q100234492&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Udupi Jayaram&quot;, &quot;ಉಡುಪಿ ಜಯರಾಮ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;M. V. Kamath&quot;, &quot;Q3877603&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;M. V. Kamath&quot;, &quot;ಎಮ್. ವಿ. ಕಾಮತ್&quot;, &quot;ಎಂ.ವಿ.ಕಾಮತ್&quot;},
    {&quot;K. R. Karanth&quot;, &quot;Q6323819&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;K. R. Karanth&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ganesh Karnik&quot;, &quot;Q5520835&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Ganesh Karnik&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Santosh Kumar Gulwadi&quot;, &quot;Q51091201&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Santosh Kumar Gulwadi&quot;, &quot;ಸಂತೋಷ ಕುಮಾರ್ ಗುಲ್ವಾಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Manorama Madhwaraj&quot;, &quot;Q6751416&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Manorama Madhwaraj&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Lalaji Mendon&quot;, &quot;Q6480170&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Lalaji Mendon&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Prabhu Mundkur&quot;, &quot;Q65944580&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Prabhu Mundkur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ramdas Pai&quot;, &quot;Q7289318&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Ramdas Pai&quot;, &quot;ರಾಮದಾಸ ಮಾಧವ ಪೈ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;T. M. A. Pai&quot;, &quot;Q7668481&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;T. M. A. Pai&quot;, &quot;ಟಿ.ಎಮ್.ಎ.ಪೈ&quot;, &quot;ಟಿ. ಎಮ್. ಎ. ಪೈ&quot;},
    {&quot;Vinaya Prasad&quot;, &quot;Q3595283&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Vinaya Prasad&quot;, &quot;ವಿನಯಾ ಪ್ರಸಾದ್&quot;, &quot;ವಿನಯಾ ಪ್ರಸಾದ್&quot;},
    {&quot;Ramchandra P. N.&quot;, &quot;Q7289286&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Ramchandra P. N.&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Arun Shenoy&quot;, &quot;Q16217614&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Arun Shenoy&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nakul Shenoy&quot;, &quot;Q35829956&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Nakul Shenoy&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;P. Ranganath Shenoy&quot;, &quot;Q7117489&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;P. Ranganath Shenoy&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;B. R. Shetty&quot;, &quot;Q4834167&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;B. R. Shetty&quot;, &quot;ಬಿ. ಆರ್. ಶೆಟ್ಟಿ&quot;, &quot;ಬಾವಗುತ್ತು ರಘುರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;B. Vithal Shetty&quot;, &quot;Q4834247&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;B. Vithal Shetty&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;I. M. Jayarama Shetty&quot;, &quot;Q5968029&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;I. M. Jayarama Shetty&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಐ. ಎಮ್. ಜಯರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;Kalmanje Jagannatha Shetty&quot;, &quot;Q6354026&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Kalmanje Jagannatha Shetty&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Rakshit Shetty&quot;, &quot;Q16239340&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Rakshit Shetty&quot;, &quot;ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ&quot;, &quot;ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;V. P. Shetty&quot;, &quot;Q7906168&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;V. P. Shetty&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vinay Kumar Sorake&quot;, &quot;Q7931379&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Vinay Kumar Sorake&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gundibail Sunderam&quot;, &quot;Q5618639&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Gundibail Sunderam&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vishwesha Tirtha&quot;, &quot;Q4112616&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Vishwesha Tirtha&quot;, &quot;ವಿಶ್ವೇಶ ತೀರ್ಥ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Archana Udupa&quot;, &quot;Q4785561&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Archana Udupa&quot;, &quot;ಅರ್ಚನಾ ಉಡುಪ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;H. V. K. Udupa&quot;, &quot;Q66441101&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;H. V. K. Udupa&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;K. N. Udupa&quot;, &quot;Q20687457&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;K. N. Udupa&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vadiraj&quot;, &quot;Q140332589&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Vadiraj&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vaidehi (Kannada writer)&quot;, &quot;Q7908699&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;Vaidehi (Kannada writer)&quot;, &quot;ವೈದೇಹಿ&quot;, &quot;ವೈದೇಹಿ&quot;},
    {&quot;B. Vittalacharya&quot;, &quot;Q3714731&quot;, &quot;People (Udupi)&quot;, &quot;B. Vittalacharya&quot;, &quot;ಬಿ.ವಿಠ್ಠಲಾಚಾರ್ಯ&quot;, &quot;&quot;},

    -- Transport from Category:Transport in Dakshina Kannada district
    {&quot;Kabaka Puttur railway station&quot;, &quot;Q63360791&quot;, &quot;Transport&quot;, &quot;Kabaka Puttur railway station&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},

    -- District from Category:Dakshina Kannada district
    {&quot;Mangaluru District&quot;, &quot;Q950571&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Mangaluru District&quot;, &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ&quot;, &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ&quot;},
    {&quot;Bantval Assembly constituency&quot;, &quot;Q55435116&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Bantval Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಬಂಟ್ವಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Belthangady Assembly constituency&quot;, &quot;Q17017113&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Belthangady Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Dakshina Kannada Lok Sabha constituency&quot;, &quot;Q5121423&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Dakshina Kannada Lok Sabha constituency&quot;, &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)&quot;, &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Dharmasthala mass burial case&quot;, &quot;Q135471372&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Dharmasthala mass burial case&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kambala&quot;, &quot;Q6356259&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Kambala&quot;, &quot;ಕಂಬಳ&quot;, &quot;ಕಂಬುಲ&quot;},
    {&quot;Mangalore City Assembly constituency&quot;, &quot;Q124655666&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Mangalore City Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Mangalore City North Assembly constituency&quot;, &quot;Q28173545&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Mangalore City North Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Mangalore Lok Sabha constituency&quot;, &quot;Q6748709&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Mangalore Lok Sabha constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Moodabidri Assembly constituency&quot;, &quot;Q55435115&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Moodabidri Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ&quot;},
    {&quot;Panemangalore Assembly constituency&quot;, &quot;Q124795470&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Panemangalore Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pattanaje&quot;, &quot;Q31830233&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Pattanaje&quot;, &quot;ಪತ್ತನಾಜೆ&quot;, &quot;ಪತ್ತನಾಜೆ&quot;},
    {&quot;Kanara&quot;, &quot;Q3010684&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Kanara&quot;, &quot;ಕೆನರಾ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pili Yesa&quot;, &quot;Q5935713&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Pili Yesa&quot;, &quot;ಹುಲಿವೇಷ&quot;, &quot;ಪಿಲಿ ಏಸ&quot;},
    {&quot;Puttur Assembly constituency&quot;, &quot;Q55435117&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Puttur Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Siddavesa&quot;, &quot;Q31830689&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Siddavesa&quot;, &quot;ಸಿದ್ಧವೇಷ&quot;, &quot;ಸಿದ್ದವೇಸ ನಲಿಕೆ&quot;},
    {&quot;Soujanya rape and murder case&quot;, &quot;Q141693449&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Soujanya rape and murder case&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;South Kanara (North) Lok Sabha constituency&quot;, &quot;Q48727343&quot;, &quot;District&quot;, &quot;South Kanara (North) Lok Sabha constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;South Kanara (South) Lok Sabha constituency&quot;, &quot;Q48727364&quot;, &quot;District&quot;, &quot;South Kanara (South) Lok Sabha constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;St. Joseph Church, Belman&quot;, &quot;Q60741501&quot;, &quot;District&quot;, &quot;St. Joseph Church, Belman&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sullia Assembly constituency&quot;, &quot;Q55435118&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Sullia Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Surathkal Assembly constituency&quot;, &quot;Q124655639&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Surathkal Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Tulu language&quot;, &quot;Q34251&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Tulu language&quot;, &quot;ತುಳು&quot;, &quot;ತುಳು ಬಾಸೆ&quot;},
    {&quot;Udupi Assembly constituency&quot;, &quot;Q55435028&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Udupi Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ullal Assembly constituency&quot;, &quot;Q124655657&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Ullal Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ullal City Municipal Council&quot;, &quot;Q28154562&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Ullal City Municipal Council&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vittal Assembly constituency&quot;, &quot;Q117705790&quot;, &quot;District&quot;, &quot;Vittal Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},

    -- Museums from Category:Museums in Mangalore
    {&quot;Aloyseum&quot;, &quot;Q85741013&quot;, &quot;Museums&quot;, &quot;Aloyseum&quot;, &quot;ಅಲೋಸಿಯಮ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Srimanthi Bhai Memorial Government Museum&quot;, &quot;Q85802848&quot;, &quot;Museums&quot;, &quot;Srimanthi Bhai Memorial Government Museum&quot;, &quot;ಶ್ರೀಮಂತಿ ಭಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸರ್ಕಾರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ&quot;, &quot;&quot;},

    -- Buildings &amp; Structures from Category:Buildings and structures in Mangalore
    {&quot;Centre for Entrepreneurship Opportunities and Learning&quot;, &quot;Q85751277&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Centre for Entrepreneurship Opportunities and Learning&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Light House Hill&quot;, &quot;Q17068827&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Light House Hill&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mangala Stadium&quot;, &quot;Q6748660&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Mangala Stadium&quot;, &quot;ಮಂಗಳ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ&quot;, &quot;ಮಂಗಳಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ&quot;},
    {&quot;Mangalore Central railway station&quot;, &quot;Q4855803&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Mangalore Central railway station&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ&quot;},
    {&quot;Mangalore International Airport&quot;, &quot;Q290527&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Mangalore International Airport&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mangalore Junction railway station&quot;, &quot;Q16894563&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Mangalore Junction railway station&quot;, &quot;ಮಂಗಳೂರು ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Netravati Bridge&quot;, &quot;Q24912217&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Netravati Bridge&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pandava Caves&quot;, &quot;Q15040933&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Pandava Caves&quot;, &quot;ಪಾಂಡವರ ಗುಹೆಗಳು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;List of tallest buildings in Mangaluru&quot;, &quot;Q19893328&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;List of tallest buildings in Mangaluru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;TMA Pai International Convention Centre&quot;, &quot;Q28154322&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;TMA Pai International Convention Centre&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Town Hall, Mangaluru&quot;, &quot;Q28154431&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Town Hall, Mangaluru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;U S Mallya Indoor Stadium&quot;, &quot;Q60760744&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;U S Mallya Indoor Stadium&quot;, &quot;ಯು ಎಸ್ ಮಲ್ಯ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ&quot;, &quot;&quot;},

    -- Tourist Attractions from Category:Tourist attractions in Dakshina Kannada district
    {&quot;Bandaje Falls&quot;, &quot;Q4854332&quot;, &quot;Tourist Attractions&quot;, &quot;Bandaje Falls&quot;, &quot;ಬಂಡಾಜೆ ಜಲಪಾತ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Manjusha Museum&quot;, &quot;Q6750466&quot;, &quot;Tourist Attractions&quot;, &quot;Manjusha Museum&quot;, &quot;ಮಂಜುಷಾ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ&quot;, &quot;&quot;},

    -- Temples from Category:Hindu temples in Udupi district
    {&quot;Ambalapady Mahakali Temple&quot;, &quot;Q4740978&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Ambalapady Mahakali Temple&quot;, &quot;ಅಂಬಲಪಾಡಿ ಮಹಾಕಾಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಜನಾರ್ಧನ ದೇವಾಲಯ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Anantheshwara Temple, Udupi&quot;, &quot;Q19899058&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Anantheshwara Temple, Udupi&quot;, &quot;ಅನಂತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಉಡುಪಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Balekudru Shreematha&quot;, &quot;Q4850689&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Balekudru Shreematha&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gude Mahalingeswara Temple&quot;, &quot;Q24943431&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Gude Mahalingeswara Temple&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Guru Narasimha Temple, Saligrama&quot;, &quot;Q5620424&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Guru Narasimha Temple, Saligrama&quot;, &quot;ಗುರು ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kollur Mookambika Temple&quot;, &quot;Q3595863&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Kollur Mookambika Temple&quot;, &quot;ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Maranakatte&quot;, &quot;Q6754766&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Maranakatte&quot;, &quot;ಮಾರಣಕಟ್ಟೆ - ಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mundkur&quot;, &quot;Q5952313&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Mundkur&quot;, &quot;ಮುಂಡ್ಕೂರು&quot;, &quot;ಮುಂಡ್ಕೂರು&quot;},
    {&quot;Saarvajanika Nagabrahmastana Moodanidambooru, Bannanje&quot;, &quot;Q7395703&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Saarvajanika Nagabrahmastana Moodanidambooru, Bannanje&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sri Maha Vishnumoorthy Temple, Karval, Yerlapady&quot;, &quot;Q7586148&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Sri Maha Vishnumoorthy Temple, Karval, Yerlapady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sri Venkataramana Temple, Karkala&quot;, &quot;Q7124020&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Sri Venkataramana Temple, Karkala&quot;, &quot;ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಾರ್ಕಳ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sri Vinayaka Temple, Guddattu&quot;, &quot;Q60617898&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Sri Vinayaka Temple, Guddattu&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಗುಡ್ಡೆಟ್ಟು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sri Vishweshwara Temple, Yellur&quot;, &quot;Q8052015&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Sri Vishweshwara Temple, Yellur&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಎಲ್ಲೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;List of Hindu temples in Tulu Nadu&quot;, &quot;Q6642825&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;List of Hindu temples in Tulu Nadu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Udupi Sri Krishna Matha&quot;, &quot;Q2044395&quot;, &quot;Temples&quot;, &quot;Udupi Sri Krishna Matha&quot;, &quot;ಕೃಷ್ಣ ಮಠ&quot;, &quot;ಕೃಷ್ಣ ಮಠ&quot;},

    -- Buildings &amp; Structures from Category:Buildings and structures in Udupi district
    {&quot;Ajjarakadu Mahatma Gandhi District Stadium&quot;, &quot;Q24748065&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Ajjarakadu Mahatma Gandhi District Stadium&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Chaturmukha Basadi, Karkala&quot;, &quot;Q22952213&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Chaturmukha Basadi, Karkala&quot;, &quot;ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ, ಕಾರ್ಕಳ&quot;, &quot;ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ, ಕಾರ್ಕಳ&quot;},
    {&quot;Our Lady of Lourdes Church, Kanajar&quot;, &quot;Q24931711&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Our Lady of Lourdes Church, Kanajar&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Our Lady of the Miracles Cathedral, Kallianpur (Milagres Cathedral)&quot;, &quot;Q15253371&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Our Lady of the Miracles Cathedral, Kallianpur (Milagres Cathedral)&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Suralu Mud Palace&quot;, &quot;Q97096910&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Suralu Mud Palace&quot;, &quot;ಸೂರಾಲು ಅರಮನೆ&quot;, &quot;ಸೂರಾಲು ಮಣ್ಣ್‌ದ ಅರಮನೆ&quot;},
    {&quot;Udupi Power Plant&quot;, &quot;Q11990788&quot;, &quot;Buildings &amp; Structures&quot;, &quot;Udupi Power Plant&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಉಡುಪಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಘಟಕ&quot;},

    -- Geography from Category:Dakshina Kannada district geography stubs
    {&quot;102 Nekkilady&quot;, &quot;Q4546414&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;102 Nekkilady&quot;, &quot;೧೦೨ ನೆಕ್ಕಿಲಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aithoor&quot;, &quot;Q4699314&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aithoor&quot;, &quot;ಐತ್ತೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aivarnadu&quot;, &quot;Q4699367&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aivarnadu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aivathoklu&quot;, &quot;Q4699371&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aivathoklu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ajjavara&quot;, &quot;Q4699863&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ajjavara&quot;, &quot;ಅಜ್ಜಾವರ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ajjibettu&quot;, &quot;Q4699876&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ajjibettu&quot;, &quot;ಅಜ್ಜಿಬೆಟ್ಟು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aletty&quot;, &quot;Q4716527&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aletty&quot;, &quot;ಅಲೆಟ್ಟಿ&quot;, &quot;ಅಲೆಟ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;Alike&quot;, &quot;Q4726612&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Alike&quot;, &quot;ಅಳಿಕೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Amtady&quot;, &quot;Q4748878&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Amtady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aramboor&quot;, &quot;Q4784003&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aramboor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aranthodu&quot;, &quot;Q4784155&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aranthodu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Aryapu (Rural)&quot;, &quot;Q4802665&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Aryapu (Rural)&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Attur-kemral&quot;, &quot;Q4818747&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Attur-kemral&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Baikampady&quot;, &quot;Q4843250&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Baikampady&quot;, &quot;ಬೈಕಂಪಾಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bajal&quot;, &quot;Q627069&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bajal&quot;, &quot;ಬಜಾಲ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bajathuru&quot;, &quot;Q4848854&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bajathuru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Balkunje&quot;, &quot;Q10737568&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Balkunje&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Balthila&quot;, &quot;Q4852673&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Balthila&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bellare, Dakshina Kannada&quot;, &quot;Q4883495&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bellare, Dakshina Kannada&quot;, &quot;ಬೆಳ್ಳಾರೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Boloor, Mangalore&quot;, &quot;Q85748087&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Boloor, Mangalore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Charmadi Ghat&quot;, &quot;Q5086410&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Charmadi Ghat&quot;, &quot;ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಘಾಟಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Devaragundi&quot;, &quot;Q16919384&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Devaragundi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Doddathota&quot;, &quot;Q5287757&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Doddathota&quot;, &quot;ದೊಡ್ಡತೋಟ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Doddikatta&quot;, &quot;Q5287772&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Doddikatta&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ernody&quot;, &quot;Q5394845&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ernody&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Golthamajal&quot;, &quot;Q5580983&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Golthamajal&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gurupura River&quot;, &quot;Q5620539&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Gurupura River&quot;, &quot;ಗುರುಪುರ ನದಿ&quot;, &quot;ಗುರುಪುರ ಸುದೆ&quot;},
    {&quot;Guthigaru&quot;, &quot;Q5621744&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Guthigaru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hirebandadi&quot;, &quot;Q5769581&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hirebandadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ilanthila&quot;, &quot;Q5997147&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ilanthila&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Inoli&quot;, &quot;Q17056571&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Inoli&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ira, Dakshina Kannada&quot;, &quot;Q6065918&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ira, Dakshina Kannada&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Jalsoor&quot;, &quot;Q6126987&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Jalsoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kabaka Puttur&quot;, &quot;Q6343783&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kabaka Puttur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kadandale&quot;, &quot;Q6345146&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kadandale&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kakkinje&quot;, &quot;Q6349531&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kakkinje&quot;, &quot;ಕಕ್ಕಿಂಜೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kalladka&quot;, &quot;Q6353482&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kalladka&quot;, &quot;ಕಲ್ಲಡ್ಕ&quot;, &quot;ಕಲ್ಲಡ್ಕ&quot;},
    {&quot;Kalmanja village&quot;, &quot;Q16897869&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kalmanja village&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kaniyuru&quot;, &quot;Q2725645&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kaniyuru&quot;, &quot;ಕಾಣಿಯೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kannur, Dakshina Kannada&quot;, &quot;Q3812794&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kannur, Dakshina Kannada&quot;, &quot;ಕಣ್ಣೂರು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kanyana&quot;, &quot;Q6365834&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kanyana&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Katipalla&quot;, &quot;Q6377627&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Katipalla&quot;, &quot;ಕಾಟಿಪಳ್ಳ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kayarthadka&quot;, &quot;Q140196754&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kayarthadka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kepu&quot;, &quot;Q6393257&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kepu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Keyyur&quot;, &quot;Q6398562&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Keyyur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kinnipadavu&quot;, &quot;Q124349043&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kinnipadavu&quot;, &quot;ಕಿನ್ನಿಪದವು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kinnya&quot;, &quot;Q6414147&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kinnya&quot;, &quot;ಕಿನ್ಯ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kodangallu&quot;, &quot;Q6425213&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kodangallu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kodimbala&quot;, &quot;Q6425332&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kodimbala&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Koila&quot;, &quot;Q10780717&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Koila&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kokradi&quot;, &quot;Q6426858&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kokradi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kolnadu&quot;, &quot;Q6427431&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kolnadu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kolthige&quot;, &quot;Q6427911&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kolthige&quot;, &quot;ಕೊಳ್ತಿಗೆ ಗ್ರಾಮ&quot;, &quot;ಕೊಳ್ತಿಗೆ&quot;},
    {&quot;Koluvail&quot;, &quot;Q6427948&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Koluvail&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kotekar&quot;, &quot;Q6433924&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kotekar&quot;, &quot;ಕೋಟೆಕಾರ್&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kotekara&quot;, &quot;Q2234630&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kotekara&quot;, &quot;ಕೋಟೆಕಾರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kumaradhara River&quot;, &quot;Q3827648&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kumaradhara River&quot;, &quot;ಕುಮಾರಧಾರ ನದಿ&quot;, &quot;ಕುಮಾರಧಾರೆ ಸುದೆ&quot;},
    {&quot;Kunchadka&quot;, &quot;Q97261392&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kunchadka&quot;, &quot;ಕುಂಚಡ್ಕ&quot;, &quot;ಕುಂಚಡ್ಕ&quot;},
    {&quot;Kurnad&quot;, &quot;Q6372796&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kurnad&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kuvettu&quot;, &quot;Q6448789&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kuvettu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Laila, Dakshina Kannada&quot;, &quot;Q6473838&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Laila, Dakshina Kannada&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Madanthyar&quot;, &quot;Q6728881&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Madanthyar&quot;, &quot;ಮಡಂತ್ಯಾರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Manchi&quot;, &quot;Q6747597&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Manchi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mandekolu&quot;, &quot;Q6747944&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mandekolu&quot;, &quot;ಮಂಡೆಕೋಲು&quot;, &quot;ಮಂಡೆಕೋಲು&quot;},
    {&quot;Mani, Karnataka&quot;, &quot;Q6749387&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mani, Karnataka&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಾಣಿ&quot;},
    {&quot;Mannagudda&quot;, &quot;Q85783664&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mannagudda&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Marody&quot;, &quot;Q24931708&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Marody&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Maryhill, Mangaluru&quot;, &quot;Q17072289&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Maryhill, Mangaluru&quot;, &quot;ಮೇರಿಹಿಲ್ ಮಂಗಳೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mithur&quot;, &quot;Q6881730&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mithur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Muchur&quot;, &quot;Q6931115&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Muchur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mudushedde&quot;, &quot;Q2558117&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mudushedde&quot;, &quot;ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Munnur&quot;, &quot;Q2558083&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Munnur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Munnuru&quot;, &quot;Q6936808&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Munnuru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Naravi&quot;, &quot;Q6965454&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Naravi&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನಾರಾವಿ&quot;},
    {&quot;Narikombu&quot;, &quot;Q6965928&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Narikombu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Narimogru&quot;, &quot;Q6965957&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Narimogru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Naringana&quot;, &quot;Q6965970&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Naringana&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nelliyadi&quot;, &quot;Q6990200&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nelliyadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Neriya&quot;, &quot;Q6996406&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Neriya&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nettanigemudnoor&quot;, &quot;Q7000440&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nettanigemudnoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Odadadka&quot;, &quot;Q7077219&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Odadadka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Olamogru&quot;, &quot;Q7083073&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Olamogru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Omzoor&quot;, &quot;Q7090814&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Omzoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Padmanoor&quot;, &quot;Q7123858&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Padmanoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Padu Kody&quot;, &quot;Q7123967&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Padu Kody&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pajiradka&quot;, &quot;Q7125310&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pajiradka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Panemangalore, Karnataka&quot;, &quot;Q7130798&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Panemangalore, Karnataka&quot;, &quot;ಪಾಣೆಮಂಗಳೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pavanje&quot;, &quot;Q7155531&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pavanje&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Phajeer&quot;, &quot;Q7180203&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Phajeer&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Polali&quot;, &quot;Q7208866&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Polali&quot;, &quot;ಪೊಳಲಿ&quot;, &quot;ಪೊಳಲಿ&quot;},
    {&quot;Pudu, Dakshina Kannada&quot;, &quot;Q12127219&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pudu, Dakshina Kannada&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pumpwell&quot;, &quot;Q28405187&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pumpwell&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Punaroor&quot;, &quot;Q7259909&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Punaroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Punjalkatte&quot;, &quot;Q7260361&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Punjalkatte&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Puttur taluk&quot;, &quot;Q7262501&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Puttur taluk&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sajipamuda&quot;, &quot;Q7402662&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Sajipamuda&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sampaje&quot;, &quot;Q7410078&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Sampaje&quot;, &quot;ಸಂಪಾಜೆ&quot;, &quot;ಸಂಪಾಜೆ&quot;},
    {&quot;Sarapady&quot;, &quot;Q7423159&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Sarapady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Shiradi&quot;, &quot;Q7498222&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Shiradi&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಶಿರಾಡಿ&quot;},
    {&quot;Shirthady&quot;, &quot;Q17089910&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Shirthady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Sullia taluk&quot;, &quot;Q7636363&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Sullia taluk&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Surya Sadashiva Temple&quot;, &quot;Q7647371&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Surya Sadashiva Temple&quot;, &quot;ಸದಾಶಿವ ರುದ್ರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುರ್ಯ&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವರುದ್ರ ದೇವಸ್ತಾನ, ಸುರ್ಯ&quot;},
    {&quot;Talipady&quot;, &quot;Q7679535&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Talipady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Thokur&quot;, &quot;Q7786669&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Thokur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Thokur-62&quot;, &quot;Q2229183&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Thokur-62&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Thumbe&quot;, &quot;Q2738770&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Thumbe&quot;, &quot;ತುಂಬೆ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Tokur, India&quot;, &quot;Q7813748&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Tokur, India&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತೋಕೂರು&quot;},
    {&quot;Ubaradka Mittur&quot;, &quot;Q119084449&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ubaradka Mittur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Uchila, Dakshina Kannada district&quot;, &quot;Q16726700&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Uchila, Dakshina Kannada district&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ullal beach&quot;, &quot;Q28154811&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ullal beach&quot;, &quot;ಉಳ್ಳಾಲ ಕಡಲತೀರ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ullal City Municipal Council&quot;, &quot;Q28154562&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ullal City Municipal Council&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Veerakamba&quot;, &quot;Q7918151&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Veerakamba&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vittal Assembly constituency&quot;, &quot;Q117705790&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Vittal Assembly constituency&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vittalpadanur&quot;, &quot;Q7937274&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Vittalpadanur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yedamangala railway station&quot;, &quot;Q63355710&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yedamangala railway station&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yedapadavu&quot;, &quot;Q8051061&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yedapadavu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},

    -- Geography from Category:Udupi district geography stubs
    {&quot;33 Shiroor&quot;, &quot;Q4635213&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;33 Shiroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;34 Kudi&quot;, &quot;Q4635384&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;34 Kudi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;38 Kalthur&quot;, &quot;Q4635980&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;38 Kalthur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;41 Shiroor&quot;, &quot;Q4637615&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;41 Shiroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;52 Heroor&quot;, &quot;Q4640219&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;52 Heroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;92 Heroor&quot;, &quot;Q4645819&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;92 Heroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;108 Kalthur&quot;, &quot;Q4546766&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;108 Kalthur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Achalady&quot;, &quot;Q4673432&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Achalady&quot;, &quot;ಅಚ್ಲಾಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Adamaru&quot;, &quot;Q4680117&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Adamaru&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ajekar&quot;, &quot;Q4699704&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ajekar&quot;, &quot;ಅಜೆಕಾರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ajri, India&quot;, &quot;Q8000871&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ajri, India&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Asodu&quot;, &quot;Q10735796&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Asodu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Attur, Udupi&quot;, &quot;Q48727839&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Attur, Udupi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Badagabettu&quot;, &quot;Q4840507&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Badagabettu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Badakere&quot;, &quot;Q10737092&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Badakere&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bankerkatta&quot;, &quot;Q85745300&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bankerkatta&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Beejadi&quot;, &quot;Q4879814&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Beejadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Belve&quot;, &quot;Q119039024&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Belve&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Benegal&quot;, &quot;Q109448189&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Benegal&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bijoor&quot;, &quot;Q4907244&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bijoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Bommarabettu&quot;, &quot;Q4940875&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Bommarabettu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Chakra River&quot;, &quot;Q605465&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Chakra River&quot;, &quot;ಚಕ್ರ ನದಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Cherkady&quot;, &quot;Q5091998&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Cherkady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Devalkunda&quot;, &quot;Q118950524&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Devalkunda&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Eedu&quot;, &quot;Q5347031&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Eedu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gantihole&quot;, &quot;Q24946418&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Gantihole&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gavali, Udupi&quot;, &quot;Q5527984&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Gavali, Udupi&quot;, &quot;ಗಾವಳಿ, ಉಡುಪಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Golihole&quot;, &quot;Q10762145&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Golihole&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Greater Udupi&quot;, &quot;Q5600795&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Greater Udupi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Gujjadi&quot;, &quot;Q10763056&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Gujjadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hadavu&quot;, &quot;Q10764596&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hadavu&quot;, &quot;ಹಡವು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hallihole&quot;, &quot;Q108803611&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hallihole&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hejamadi&quot;, &quot;Q5701222&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hejamadi&quot;, &quot;ಹೆಜಮಾಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hemmadi&quot;, &quot;Q5712318&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hemmadi&quot;, &quot;ಹೆಮ್ಮಾಡಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Heranjal&quot;, &quot;Q10766772&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Heranjal&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Herga&quot;, &quot;Q5738368&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Herga&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Heskathoor&quot;, &quot;Q10766862&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Heskathoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hirgana&quot;, &quot;Q15947931&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hirgana&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hiriadka&quot;, &quot;Q17055077&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hiriadka&quot;, &quot;ಹಿರಿಯಡ್ಕ&quot;, &quot;ಹಿರಿಯಡ್ಕ&quot;},
    {&quot;Hoode Beach&quot;, &quot;Q108749459&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hoode Beach&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hoovinakere&quot;, &quot;Q5898852&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hoovinakere&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Hosadu&quot;, &quot;Q119039316&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Hosadu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Innanje&quot;, &quot;Q6035256&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Innanje&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Jadkal&quot;, &quot;Q109340345&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Jadkal&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Japthi&quot;, &quot;Q119398398&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Japthi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kadike Beach&quot;, &quot;Q108649544&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kadike Beach&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kalthodu&quot;, &quot;Q10775882&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kalthodu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kamalashile&quot;, &quot;Q16897903&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kamalashile&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kambadakone&quot;, &quot;Q107313441&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kambadakone&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kavrady&quot;, &quot;Q6379340&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kavrady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kedaka River&quot;, &quot;Q6382515&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kedaka River&quot;, &quot;ಕೇದಕ ನದಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kedoor&quot;, &quot;Q10778534&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kedoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kemmannu&quot;, &quot;Q6386968&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kemmannu&quot;, &quot;ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kemundel&quot;, &quot;Q6387181&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kemundel&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kenchanoor&quot;, &quot;Q10778786&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kenchanoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Keradi&quot;, &quot;Q115805711&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Keradi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kirimanjeshwar&quot;, &quot;Q6415294&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kirimanjeshwar&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kodavoor&quot;, &quot;Q6425247&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kodavoor&quot;, &quot;ಕೊಡವೂರು&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kodi, India&quot;, &quot;Q6425275&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kodi, India&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kodibettu&quot;, &quot;Q6425311&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kodibettu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kollur, Udupi district&quot;, &quot;Q6427407&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kollur, Udupi district&quot;, &quot;ಕೊಲ್ಲೂರು&quot;, &quot;ಕೊಲ್ಲೂರು&quot;},
    {&quot;Koosalli Waterfalls&quot;, &quot;Q16976126&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Koosalli Waterfalls&quot;, &quot;ಕೋಸಳ್ಳಿ ಜಲಪಾತ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kotathattu&quot;, &quot;Q6433893&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kotathattu&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kote, Karnataka&quot;, &quot;Q6433776&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kote, Karnataka&quot;, &quot;ಕೋಟೆ, ಕರ್ನಾಟಕ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Koteshwara&quot;, &quot;Q3310789&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Koteshwara&quot;, &quot;ಕೋಟೇಶ್ವರ&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕೋಟೇಶ್ವರ&quot;},
    {&quot;Kubja River&quot;, &quot;Q6441277&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kubja River&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kukkikatte&quot;, &quot;Q15240716&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kukkikatte&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kukkundoor&quot;, &quot;Q6442506&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kukkundoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kundabarandadi&quot;, &quot;Q10782261&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kundabarandadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kunjarugiri&quot;, &quot;Q6444820&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kunjarugiri&quot;, &quot;ದುರ್ಗಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕುಂಜಾರುಗಿರಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Kuthpady&quot;, &quot;Q6448443&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Kuthpady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mallar, Karnataka&quot;, &quot;Q2625388&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mallar, Karnataka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Manoor, Karnataka&quot;, &quot;Q6751294&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Manoor, Karnataka&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Marpalli&quot;, &quot;Q141605841&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Marpalli&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Miyar&quot;, &quot;Q6884400&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Miyar&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Molahalli&quot;, &quot;Q10794364&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Molahalli&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mudoor&quot;, &quot;Q10795118&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mudoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Mulur&quot;, &quot;Q2552515&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Mulur&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Munder, Udupi&quot;, &quot;Q109466875&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Munder, Udupi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nadsal&quot;, &quot;Q6957978&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nadsal&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nagodi&quot;, &quot;Q16878465&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nagodi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nandanavana&quot;, &quot;Q6963185&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nandanavana&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Nandicoor&quot;, &quot;Q15260940&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Nandicoor&quot;, &quot;ನಂದಿಕೂರು&quot;, &quot;ನಂದಿಕೂರು&quot;},
    {&quot;Navunda&quot;, &quot;Q17078451&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Navunda&quot;, &quot;ನಾವುಂದ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Padubidri&quot;, &quot;Q7123984&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Padubidri&quot;, &quot;ಪಡುಬಿದ್ರಿ&quot;, &quot;ಪಡುಬಿದ್ರಿ&quot;},
    {&quot;Pajaka&quot;, &quot;Q7125277&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pajaka&quot;, &quot;ಪಾಜಕ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Pangala&quot;, &quot;Q7130899&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Pangala&quot;, &quot;ಪಾಂಗಾಳ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Parappady&quot;, &quot;Q7135754&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Parappady&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Santhoor&quot;, &quot;Q38249618&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Santhoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Seetha River&quot;, &quot;Q24930508&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Seetha River&quot;, &quot;ಸೀತಾ ನದಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Shankaranarayana&quot;, &quot;Q7488718&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Shankaranarayana&quot;, &quot;ಶಂಕರನಾರಾಯಣ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Shiroor&quot;, &quot;Q7498948&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Shiroor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Shirva, India&quot;, &quot;Q7499005&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Shirva, India&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Siddapura, Udupi&quot;, &quot;Q7508043&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Siddapura, Udupi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Souparnika River&quot;, &quot;Q3322775&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Souparnika River&quot;, &quot;ಸೌಪರ್ಣಿಕ ನದಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Taggarse&quot;, &quot;Q107143870&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Taggarse&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Tenkanidyoor&quot;, &quot;Q7699901&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Tenkanidyoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತೆಂಕನಿಡಿಯೂರು&quot;},
    {&quot;Thekkatte&quot;, &quot;Q119039488&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Thekkatte&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Thopanangadi&quot;, &quot;Q7796008&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Thopanangadi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Tonse East&quot;, &quot;Q7821662&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Tonse East&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Tonse West&quot;, &quot;Q7821664&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Tonse West&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Trasi&quot;, &quot;Q7835753&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Trasi&quot;, &quot;ತ್ರಾಸಿ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Uchila, Udupi district&quot;, &quot;Q7876725&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Uchila, Udupi district&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಉಚ್ಚಿಲ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ&quot;},
    {&quot;Udupi Power Plant&quot;, &quot;Q11990788&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Udupi Power Plant&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಉಡುಪಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಘಟಕ&quot;},
    {&quot;Uliargoli&quot;, &quot;Q7878951&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Uliargoli&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Ulloor (Karnataka)&quot;, &quot;Q119084376&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Ulloor (Karnataka)&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Uppoor&quot;, &quot;Q7899162&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Uppoor&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Uppunda&quot;, &quot;Q7899192&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Uppunda&quot;, &quot;ಉಪ್ಪುಂದ&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Vandse&quot;, &quot;Q7914556&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Vandse&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Varahi River&quot;, &quot;Q7915411&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Varahi River&quot;, &quot;ವಾರಾಹಿ ನದಿ&quot;, &quot;ವಾರಾಹಿ ತುದೆ&quot;},
    {&quot;Varamballi&quot;, &quot;Q7915424&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Varamballi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Varanga&quot;, &quot;Q48723757&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Varanga&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yedthare&quot;, &quot;Q8051095&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yedthare&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yellur, Udupi&quot;, &quot;Q8052014&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yellur, Udupi&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yenagudde&quot;, &quot;Q2552537&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yenagudde&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;Yennehole&quot;, &quot;Q8052378&quot;, &quot;Geography&quot;, &quot;Yennehole&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},

    -- Birds from Category:ಪಕ್ಕಿಲು
    {&quot;ಇಟ್ಟಿರಿ&quot;, &quot;Q752398&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Red-wattled lapwing&quot;, &quot;ಕೆಂಪು ಟಿಟ್ಟಿಭ&quot;, &quot;ಇಟ್ಟಿರಿ&quot;},
    {&quot;ಓಂಗಿಲೆ&quot;, &quot;Q26773&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Hornbill&quot;, &quot;ಮಂಗಟ್ಟೆ&quot;, &quot;ಓಂಗಿಲೆ&quot;},
    {&quot;ಕಕ್ಕೆ&quot;, &quot;Q43365&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Corvus&quot;, &quot;ಕಾಗೆ&quot;, &quot;ಕಕ್ಕೆ&quot;},
    {&quot;ಕಾಡ್ ಕೋರಿ&quot;, &quot;Q222951&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Junglefowl&quot;, &quot;ಕಾಡುಕೋಳಿ&quot;, &quot;ಕಾಡ್ ಕೋರಿ&quot;},
    {&quot;ಕುಂಡಕೋರಿ&quot;, &quot;Q862825&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;White-breasted waterhen&quot;, &quot;ಹುಂಡು ಕೋಳಿ&quot;, &quot;ಕುಂಡಕೋರಿ&quot;},
    {&quot;ಕುಪ್ಪುಲು&quot;, &quot;Q767112&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Greater coucal&quot;, &quot;ಕೆಂಬೂತ-ಘನ&quot;, &quot;ಕುಪ್ಪುಲು&quot;},
    {&quot;ಕೆತ್ತಿ ಕಲುವೆ&quot;, &quot;Q31830071&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೆತ್ತಿ ಕಲುವೆ&quot;},
    {&quot;ಕೇಂಕನ್&quot;, &quot;Q27074582&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Red-necked spurfowl&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೇಂಕನ್&quot;},
    {&quot;ಕೊಕ್ಕರೆ&quot;, &quot;Q312272&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Egretta&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೊಕ್ಕರೆ&quot;},
    {&quot;ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ&quot;, &quot;Q188854&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Bulbul&quot;, &quot;ಪಿಕಳಾರ&quot;, &quot;ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ&quot;},
    {&quot;ಕೋಗಿಲೆ&quot;, &quot;Q26381&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Cuckoo&quot;, &quot;ಕೋಗಿಲೆ&quot;, &quot;ಕೋಗಿಲೆ&quot;},
    {&quot;ಕೋರಿ&quot;, &quot;Q780&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Chicken&quot;, &quot;ಕೋಳಿ&quot;, &quot;ಕೋರಿ&quot;},
    {&quot;ಕೋರಿಕಟ್ಟ&quot;, &quot;Q319771&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Cockfighting&quot;, &quot;ಕೋಳಿ ಅಂಕ&quot;, &quot;ಕೋರಿಕಟ್ಟ&quot;},
    {&quot;ಗಿಡಿ&quot;, &quot;Q374141&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Tawny eagle&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗಿಡಿ&quot;},
    {&quot;ಗುರ್ಬಿ&quot;, &quot;Q28922&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Old World sparrow&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗುರ್ಬಿ&quot;},
    {&quot;ಗೂಮೆ&quot;, &quot;Q25222&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Owl&quot;, &quot;ಗೂಬೆ&quot;, &quot;ಗೂಮೆ&quot;},
    {&quot;ಪಕ್ಕಿ&quot;, &quot;Q5113&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Bird&quot;, &quot;ಪಕ್ಷಿ&quot;, &quot;ಪಕ್ಕಿ&quot;},
    {&quot;ಪೆರಡೆ&quot;, &quot;Q31830322&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪೆರಡೆ&quot;},
    {&quot;ಬೊಲ್ಲರ ಮಾನಿಗ&quot;, &quot;Q266761&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Oriental magpie-robin&quot;, &quot;ಮಡಿವಾಳ (ಹಕ್ಕಿ)&quot;, &quot;ಬೊಲ್ಲರ ಮಾನಿಗ&quot;},
    {&quot;ಮಯಿರ್&quot;, &quot;Q61865&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Indian peafowl&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಯಿರ್&quot;},
    {&quot;ಮರ ಕೊಡಪೆ&quot;, &quot;Q25439&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Woodpecker&quot;, &quot;ಮರಕುಟಿಕ&quot;, &quot;ಮರ ಕೊಡಪೆ&quot;},
    {&quot;ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್&quot;, &quot;Q43624&quot;, &quot;Birds&quot;, &quot;Hummingbird&quot;, &quot;ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್&quot;, &quot;ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್&quot;},

    -- Trees from Category:ಮರೊಕುಲ್
    {&quot;ಅಡ್ಕಬಾರೆ&quot;, &quot;Q25627246&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಡ್ಕಬಾರೆ&quot;, &quot;ಅಡ್ಕಬಾರೆ&quot;},
    {&quot;ಅರ್ತಿ&quot;, &quot;Q36146&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Fig&quot;, &quot;ಅಂಜೂರ&quot;, &quot;ಅರ್ತಿ&quot;},
    {&quot;ಅಶೋಕ ಮರ&quot;, &quot;Q757356&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Saraca asoca&quot;, &quot;ಅಶೋಕ ವೃಕ್ಷ&quot;, &quot;ಅಶೋಕ ಮರ&quot;},
    {&quot;ಆಂಡಿಪುನಾರ್&quot;, &quot;Q13114481&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Carallia brachiata&quot;, &quot;ಅಂಡಿಪುನಾರ್&quot;, &quot;ಆಂಡಿಪುನಾರ್&quot;},
    {&quot;ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ&quot;, &quot;Q31829593&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Aatida Amaase&quot;, &quot;ಆಟಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ&quot;, &quot;ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ&quot;},
    {&quot;ಇಜಿನ್‌ದ ಮರ&quot;, &quot;Q370239&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Cinnamomum verum&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಇಜಿನ್‌ದ ಮರ&quot;},
    {&quot;ಕಂಗ್&quot;, &quot;Q31829694&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕಂಗ್&quot;},
    {&quot;ತಾರಿ&quot;, &quot;Q31830007&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತಾರಿ&quot;},
    {&quot;ತಾರೆದ ಮರ&quot;, &quot;Q31830010&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತೆಂಗಿನಮರ&quot;, &quot;ತಾರೆದ ಮರ&quot;},
    {&quot;ದಡ್ಡಲ್ ಮರ&quot;, &quot;Q2718249&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Careya arborea&quot;, &quot;ಕವಲು ಮರ&quot;, &quot;ದಡ್ಡಲ್ ಮರ&quot;},
    {&quot;ದೂಪದ ಮರ&quot;, &quot;Q2576684&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Vateria indica&quot;, &quot;ಧೂಪದ ಮರ&quot;, &quot;ದೂಪದ ಮರ&quot;},
    {&quot;ನಾನಿಲ್ ಮರ&quot;, &quot;Q97272056&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನಾನಿಲ್ ಮರ&quot;},
    {&quot;ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ&quot;, &quot;Q310050&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Phyllanthus emblica&quot;, &quot;ನೆಲ್ಲಿ&quot;, &quot;ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ&quot;},
    {&quot;ಪಾಲೆ ಮರ&quot;, &quot;Q135307&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Alstonia scholaris&quot;, &quot;ಹಾಲೆ ಮರ&quot;, &quot;ಪಾಲೆ ಮರ&quot;},
    {&quot;ಪೆಜಕಾಯಿ&quot;, &quot;Q3595140&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Artocarpus hirsutus&quot;, &quot;ಹೆಬ್ಬಲಸು&quot;, &quot;ಪೆಜಕಾಯಿ&quot;},
    {&quot;ಪೊಂಗರೆ ಮರ&quot;, &quot;Q715744&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Erythrina variegata&quot;, &quot;ಹಾಲವಾಣ&quot;, &quot;ಪೊಂಗರೆ ಮರ&quot;},
    {&quot;ಬೀಜದ ಮರ&quot;, &quot;Q31830429&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಬೀಜದ ಮರ&quot;},
    {&quot;ಬೆದ್‍ರ್&quot;, &quot;Q35922&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Bambuseae&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಬೆದ್‍ರ್&quot;},
    {&quot;ಮಂತ್ ಪುಳಿ&quot;, &quot;Q18187249&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Garcinia gummi-gutta&quot;, &quot;ಉಪ್ಪಾಗೆ&quot;, &quot;ಮಂತ್ ಪುಳಿ&quot;},
    {&quot;ಮರ ತೇವ್&quot;, &quot;Q31830533&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮರ ತೇವ್&quot;},
    {&quot;ರೆಂಜೆ&quot;, &quot;Q2088434&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Mimusops elengi&quot;, &quot;ರಂಜ&quot;, &quot;ರೆಂಜೆ&quot;},
    {&quot;ಶ್ರೀಗಂಧ&quot;, &quot;Q210858&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;Santalum album&quot;, &quot;ಶ್ರೀಗಂಧ&quot;, &quot;ಶ್ರೀಗಂಧ&quot;},
    {&quot;ಸೊರಗೆ&quot;, &quot;Q31830699&quot;, &quot;Trees&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಸೊರಗೆ&quot;},

    -- Folk Worship from Category:ಭೂತಾರಾಧನೆ
    {&quot;ಅಕ್ಕೆರಸು ಸಿರಿ&quot;, &quot;&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಅಗೆಲ್&quot;, &quot;Q31829547&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಗೆಲ್&quot;},
    {&quot;ಅಣಿ&quot;, &quot;Q31829559&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಣಿ&quot;},
    {&quot;ಅರ್ದಲ&quot;, &quot;Q65452681&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅರ್ದಲ&quot;},
    {&quot;ಉಲ್ಲಾಕುಳು&quot;, &quot;Q31829642&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಉಲ್ಲಾಕುಳು&quot;},
    {&quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ&quot;, &quot;Q31829766&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ&quot;, &quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;ಕಾಪು ಪಿಲಿಕೋಲೊ&quot;, &quot;Q31829779&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕಾಪು ಪಿಲಿಕೋಲೊ&quot;},
    {&quot;ಕಾರ್ನಿಕೊದ ದೈವೊಲು&quot;, &quot;Q12060940&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;Kallil Temple&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕಾರ್ನಿಕೊದ ದೈವೊಲು&quot;},
    {&quot;ಕುರವ ದೈವ&quot;, &quot;Q97271761&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುರವ ದೈವ&quot;},
    {&quot;ಕೊಂತಿ ಪೂಜೆ&quot;, &quot;Q97271832&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೊಂತಿ ಪೂಜೆ&quot;},
    {&quot;ಕೊರಗತನಿಯೆ&quot;, &quot;Q31829849&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೊರಗತನಿಯ&quot;, &quot;ಕೊರಗತನಿಯೆ&quot;},
    {&quot;ಕೊರತಿ ದೈವ&quot;, &quot;Q31829858&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೊರತಿ ದೈವ&quot;, &quot;ಕೊರತಿ ದೈವ&quot;},
    {&quot;ಕೋರ್ದಬ್ಬು&quot;, &quot;Q65452595&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೋರ್ದಬ್ಬು&quot;},
    {&quot;ಗಗ್ಗರ&quot;, &quot;Q65452670&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗಗ್ಗರ&quot;, &quot;ಗಗ್ಗರ&quot;},
    {&quot;ಗಗ್ಗರದೆಚ್ಚಿ&quot;, &quot;Q97271899&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗಗ್ಗರದೆಚ್ಚಿ&quot;},
    {&quot;ಜುಮಾದಿ&quot;, &quot;Q16290343&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;Jumadi&quot;, &quot;ಜುಮಾದಿ&quot;, &quot;ಜುಮಾದಿ&quot;},
    {&quot;ತನ್ನಿಮಾನಿಗ&quot;, &quot;Q97271994&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತನ್ನಿಮಾನಿಗ&quot;},
    {&quot;ಪಂಜುರ್ಲಿ&quot;, &quot;Q97261910&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;Panjurli&quot;, &quot;ಪಂಜುರ್ಲಿ&quot;, &quot;ಪಂಜುರ್ಲಿ&quot;},
    {&quot;ಪನಿಯಾರ&quot;, &quot;Q97272123&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪನಿಯಾರ&quot;},
    {&quot;ಭೂತ ಕೋಲ&quot;, &quot;Q4902233&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;Buta Kola&quot;, &quot;ಭೂತಕೋಲ&quot;, &quot;ಭೂತ ಕೋಲ&quot;},
    {&quot;ಮಾಯಂದಾಲ್ ದೈವೊ&quot;, &quot;Q25626738&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಾಯಂದಾಲ್ ದೈವ&quot;, &quot;ಮಾಯಂದಾಲ್ ದೈವೊ&quot;},
    {&quot;ಮೂಕಾಂಬಿ ಗುಳಿಗ&quot;, &quot;Q97272406&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮೂಕಾಂಬಿ ಗುಳಿಗ&quot;},
    {&quot;ರುದ್ರಾಂಡಿ&quot;, &quot;&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ&quot;, &quot;Q89444381&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ&quot;, &quot;ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ&quot;},
    {&quot;ಶಿರಾಡಿ ದೈವ&quot;, &quot;Q134960053&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಶಿರಾಡಿ ದೈವ&quot;},
    {&quot;ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್&quot;, &quot;Q31792312&quot;, &quot;Folk Worship&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಣೋಲಿಬೈಲು&quot;, &quot;ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್&quot;},

    -- Tulu Folklore from Category:ತುಳು_ಜಾನಪದ
    {&quot;ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್&quot;, &quot;Q65452688&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್&quot;, &quot;ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್&quot;},
    {&quot;ಅಗೆಲ್&quot;, &quot;Q31829547&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಗೆಲ್&quot;},
    {&quot;ಅಜ್ಜಿಕತೆ&quot;, &quot;Q31829550&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಜ್ಜಿಕತೆ&quot;},
    {&quot;ಅಣಿ&quot;, &quot;Q31829559&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅಣಿ&quot;},
    {&quot;ಅಪ್ಪೆ&quot;, &quot;Q7560&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Mother&quot;, &quot;ತಾಯಿ&quot;, &quot;ಅಪ್ಪೆ&quot;},
    {&quot;ಅಮಾಸೆ&quot;, &quot;Q2641660&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Amavasya&quot;, &quot;ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ&quot;, &quot;ಅಮಾಸೆ&quot;},
    {&quot;ಅರಸಾಯ&quot;, &quot;Q65452716&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಅರಸಾಯ&quot;},
    {&quot;ಆಟಿ&quot;, &quot;Q65452742&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಆಟಿ&quot;},
    {&quot;ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು&quot;, &quot;Q31829596&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು&quot;},
    {&quot;ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ&quot;, &quot;Q4662783&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Aati kalenja&quot;, &quot;ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ&quot;, &quot;ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ&quot;},
    {&quot;ಆಟಿಕುಲ್ಲುನೆ&quot;, &quot;&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಆಟಿತಪ್ಪು&quot;, &quot;&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಆಟಿದ ಸಮ್ಮನೊ&quot;, &quot;Q65452544&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಆಟಿದ ಸಮ್ಮನೊ&quot;},
    {&quot;ಇನ್ಸುಲಿನ್ ದಯಿ&quot;, &quot;Q3029378&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Chamaecostus cuspidatus&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಇನ್ಸುಲಿನ್ ದಯಿ&quot;},
    {&quot;ಇರನ ಅಮಾಸೆ&quot;, &quot;Q31829613&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಇರನ ಅಮಾಸೆ&quot;},
    {&quot;ಎರುಕೋಲ&quot;, &quot;&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಓ ಬೇಲೆಪದೊ&quot;, &quot;Q31830769&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಓ ಬೇಲೆಪದೊ&quot;},
    {&quot;ಕಡ್ಯ&quot;, &quot;Q65452487&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕಡ್ಯ&quot;},
    {&quot;ಕದ್ರಿ ಕಂಬುಲ&quot;, &quot;Q31829725&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕದ್ರಿ ಕಂಬುಲ&quot;},
    {&quot;ಕಬತ್ತಾರ್&quot;, &quot;&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಕರ್ಂಗೋಲು&quot;, &quot;Q31829748&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕರ್ಂಗೋಲು&quot;},
    {&quot;ಕು. ಶಿ ಹರಿದಾಸ ಭಟ್&quot;, &quot;Q128231314&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕು. ಶಿ ಹರಿದಾಸ ಭಟ್&quot;},
    {&quot;ಕುಟ್ಟಿ ಪೂಜೆ&quot;, &quot;Q97271741&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುಟ್ಟಿ ಪೂಜೆ&quot;},
    {&quot;ಕುಟ್ಟಿದೊಣ್ಣೆ&quot;, &quot;Q1254757&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Gillidanda&quot;, &quot;ಚಿನ್ನಿ ದಾಂಡು&quot;, &quot;ಕುಟ್ಟಿದೊಣ್ಣೆ&quot;},
    {&quot;ಕುದ್ಪೆ&quot;, &quot;Q65452417&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುದ್ಪೆ&quot;},
    {&quot;ಕುಲೆ&quot;, &quot;Q31829812&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುಲೆ&quot;},
    {&quot;ಕುಲೆ ಮದಿಮೆ&quot;, &quot;Q31829819&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುಲೆ ಮದಿಮೆ&quot;},
    {&quot;ಕೂರಿ&quot;, &quot;Q65452369&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೂರಿ&quot;},
    {&quot;ಕೆ.ಅಭಯ್‍ ಕುಮಾರ್&quot;, &quot;Q25628206&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೆ.ಆಭಯ್ ಕುಮಾರ್&quot;, &quot;ಕೆ.ಅಭಯ್‍ ಕುಮಾರ್&quot;},
    {&quot;ಕೆಡ್ಡಸ&quot;, &quot;Q6382557&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Keddaso&quot;, &quot;ಕೆಡ್ಡಸ&quot;, &quot;ಕೆಡ್ಡಸ&quot;},
    {&quot;ಕೈ ಪತ್ತಾವುನೆ&quot;, &quot;Q31829836&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೈ ಪತ್ತಾವುನೆ&quot;},
    {&quot;ಕೈಬಿತ್ತ್&quot;, &quot;&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;},
    {&quot;ಕೊರಗ&quot;, &quot;Q6431329&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Koraga people&quot;, &quot;ಕೊರಗ&quot;, &quot;ಕೊರಗ&quot;},
    {&quot;ಕೋಲೊ&quot;, &quot;Q31829859&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕೋಲೊ&quot;},
    {&quot;ಗಟ್ಟಿ&quot;, &quot;Q31829867&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗಟ್ಟಿ&quot;},
    {&quot;ಗಾದೆ ಗೊಂಚಿಲ್&quot;, &quot;Q31829881&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಗಾದೆ ಗೊಂಚಿಲ್&quot;},
    {&quot;ಗಾದೆಲು&quot;, &quot;Q35102&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Proverb&quot;, &quot;ಗಾದೆ&quot;, &quot;ಗಾದೆಲು&quot;},
    {&quot;ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ&quot;, &quot;Q31829923&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Chennu Nalike&quot;, &quot;ಚೆನ್ನು ಕುಣಿತ&quot;, &quot;ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ&quot;},
    {&quot;ಚೆನ್ನೆಮಣೆ&quot;, &quot;Q3611616&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Ali Guli Mane&quot;, &quot;ಚೆನ್ನೆಮಣೆ&quot;, &quot;ಚೆನ್ನೆಮಣೆ&quot;},
    {&quot;ಜುಬುಲಿ&quot;, &quot;Q65403350&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಕುಂಟೆ ಬಿಲ್ಲೆ&quot;, &quot;ಜುಬುಲಿ&quot;},
    {&quot;ಜೋಕುಲೆ ಕಬಿತೆ&quot;, &quot;Q31830751&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಜೋಕುಲೆ ಕಬಿತೆ&quot;},
    {&quot;ತಂಬಿಲ&quot;, &quot;Q31829973&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತಂಬಿಲ&quot;},
    {&quot;ತರ್ಂಬುಚ್ಛಿ&quot;, &quot;Q31829993&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತರ್ಂಬುಚ್ಛಿ&quot;},
    {&quot;ತಾರಾನಾಥ ವರ್ಕಾಡಿ&quot;, &quot;Q31830003&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತಾರಾನಾಥ ವರ್ಕಾಡಿ&quot;},
    {&quot;ತಾಳಮದ್ದಲೆ&quot;, &quot;Q7678735&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Tala-Maddale&quot;, &quot;ತಾಳಮದ್ದಳೆ&quot;, &quot;ತಾಳಮದ್ದಲೆ&quot;},
    {&quot;ತಾಸೆ&quot;, &quot;Q31830015&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತಾಸೆ&quot;},
    {&quot;ತುಳು ತಿಂಗೊಲು&quot;, &quot;Q7852416&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Tulu calendar&quot;, &quot;ತುಳು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್&quot;, &quot;ತುಳು ತಿಂಗೊಲು&quot;},
    {&quot;ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಳೆನ ಕೊಡುಗೆ&quot;, &quot;Q31830041&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಳೆನ ಕೊಡುಗೆ&quot;},
    {&quot;ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ&quot;, &quot;Q31830045&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ&quot;},
    {&quot;ತುಳುತ ಗಾದೆಲು&quot;, &quot;Q31830051&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುತ ಗಾದೆಲು&quot;},
    {&quot;ತುಳುತ ಪಾಡ್ದಾನೊ&quot;, &quot;Q31830052&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುತ ಪಾಡ್ದಾನೊ&quot;},
    {&quot;ತುಳುನಾಡ ಗೊಬ್ಬುಲು&quot;, &quot;Q31830059&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುನಾಡ ಗೊಬ್ಬುಲು&quot;},
    {&quot;ತುಳುನಾಡ್ದ ಐತಿಹ್ಯೊಲು&quot;, &quot;Q31830065&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುನಾಡ್ದ ಐತಿಹ್ಯೊಲು&quot;},
    {&quot;ತುಳುನಾಡ್ದ ಗೊಬ್ಬುಲು&quot;, &quot;Q31830069&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುನಾಡ್ದ ಗೊಬ್ಬುಲು&quot;},
    {&quot;ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಮೊಗೇರೆ‌ರ್&quot;, &quot;Q31830081&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಮೊಗೇರೆ‌ರ್&quot;},
    {&quot;ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೇವತಾರಾಧನೆ&quot;, &quot;Q31830085&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೇವತಾರಾಧನೆ&quot;},
    {&quot;ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ&quot;, &quot;Q31830164&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ&quot;},
    {&quot;ದೈವಾರಾಧನೆ&quot;, &quot;Q31830156&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ದೈವಾರಾಧನೆ&quot;},
    {&quot;ನರ್ಸಣ್ಣೆ&quot;, &quot;Q31830178&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನರ್ಸಣ್ಣೆ&quot;},
    {&quot;ನಲಿಕೆದಕುಲು&quot;, &quot;Q31830768&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನಲಿಕೆದಕುಲು&quot;},
    {&quot;ನೂಲಮದಿಮೆ&quot;, &quot;Q31830208&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನೂಲಮದಿಮೆ&quot;},
    {&quot;ನೋಲಿಸರೊ&quot;, &quot;Q31830215&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ನೋಲಿಸರೊ&quot;},
    {&quot;ಪಗ್ಗು&quot;, &quot;Q31830224&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪಗ್ಗು&quot;},
    {&quot;ಪಗ್ಗು ಪದಿನೆನ್ಮ&quot;, &quot;Q97272100&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪಗ್ಗು ಪದಿನೆನ್ಮ&quot;},
    {&quot;ಪನಿಯಾರ&quot;, &quot;Q97272123&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪನಿಯಾರ&quot;},
    {&quot;ಪಾಡ್ದನ&quot;, &quot;Q31830262&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪಾಡ್ಡನ&quot;, &quot;ಪಾಡ್ದನ&quot;},
    {&quot;ಪಿಶಾಚಿ&quot;, &quot;Q45529&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Ghost&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪಿಶಾಚಿ&quot;},
    {&quot;ಪೂವರಿ&quot;, &quot;Q97272168&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪೂವರಿ&quot;},
    {&quot;ಪೆಲಕಾಯಿ&quot;, &quot;Q45757&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Jackfruit&quot;, &quot;ಹಲಸು&quot;, &quot;ಪೆಲಕಾಯಿ&quot;},
    {&quot;ಪೊಕ್ಕು&quot;, &quot;Q97272188&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪೊಕ್ಕು&quot;},
    {&quot;ಪೊಸಪ್ಪೆ ದೈವ&quot;, &quot;Q31830350&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಪೊಸಪ್ಪೆ ದೈವ&quot;},
    {&quot;ಬಚ್ಚಂಗಾಯಿ&quot;, &quot;Q17507129&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Watermelon&quot;, &quot;ಕಲ್ಲಂಗಡಿ&quot;, &quot;ಬಚ್ಚಂಗಾಯಿ&quot;},
    {&quot;ಮಂಡಲ&quot;, &quot;Q3011594&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Daboia&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಂಡಲ&quot;},
    {&quot;ಮಾಂಕಾಳಿ ನಲಿಕೆ&quot;, &quot;Q31792147&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಾಂಕಾಳಿ ಕುಣಿತ&quot;, &quot;ಮಾಂಕಾಳಿ ನಲಿಕೆ&quot;},
    {&quot;ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್&quot;, &quot;Q139502745&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಾಯಿದ ಪುರುಷೆ&quot;, &quot;ಮಾಯಿದ ಪುರ್ಸೆರ್&quot;},
    {&quot;ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ&quot;, &quot;Q135427578&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ&quot;},
    {&quot;ಮೂಕಾಂಬಿ ಗುಳಿಗ&quot;, &quot;Q97272406&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಮೂಕಾಂಬಿ ಗುಳಿಗ&quot;},
    {&quot;ಯಕ್ಷಗಾನ&quot;, &quot;Q1584013&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Yakshagana&quot;, &quot;ಯಕ್ಷಗಾನ&quot;, &quot;ಯಕ್ಷಗಾನ&quot;},
    {&quot;ಲಗೋರಿ&quot;, &quot;Q97272441&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಲಗೋರಿ&quot;},
    {&quot;ವಾದ್ಯೊಲು&quot;, &quot;Q31830623&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ವಾದ್ಯೊಲು&quot;},
    {&quot;ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರ&quot;, &quot;Q157512&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Engagement&quot;, &quot;ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ&quot;, &quot;ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರ&quot;},
    {&quot;ಸಂದ್ ಬೂರು&quot;, &quot;Q2157164&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;Cissus quadrangularis&quot;, &quot;ಮಂಗರವಳ್ಳಿ&quot;, &quot;ಸಂದ್ ಬೂರು&quot;},
    {&quot;ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕ&quot;, &quot;Q97272528&quot;, &quot;Tulu Folklore&quot;, &quot;&quot;, &quot;&quot;, &quot;ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕ&quot;},

}

local sitelinkCache = {}

local function getSitelink(qid, wiki)
    if not qid or not wiki then return nil end
    local cacheKey = qid .. '_' .. wiki
    if sitelinkCache[cacheKey] ~= nil then return sitelinkCache[cacheKey] end
    local success, entity = pcall(mw.wikibase.getEntityObject, qid)
    if not success or not entity then
        sitelinkCache[cacheKey] = nil
        return nil
    end
    local sitelink = entity:getSitelink(wiki)
    sitelinkCache[cacheKey] = sitelink
    return sitelink
end

-- Generic InputBox builder (create a page on the local wiki).
local function buildInputBox(id, placeholder, buttonLabel, width)
    local box = mw.html.create('inputbox')
    box:wikitext('\ntype=create')
    box:wikitext('\nwidth=' .. (width or 20))
    box:wikitext('\nbreak=no')
    box:wikitext('\nplaceholder=' .. (placeholder or 'Enter page name'))
    box:wikitext('\nbuttonlabel=' .. (buttonLabel or 'Create page'))
    box:wikitext('\nid=' .. id)
    return tostring(box)
end

-- Section/global input box, wrapped in the tinted container
local function createInputBox(idSuffix)
    local id = 'tulu-create-' .. (idSuffix or 'default')
    local inner = buildInputBox(id, 'Enter page name', 'Create page', 30)

    local out = mw.html.create('div')
        :attr('class', 'tulu-create-box')
        :css('margin', '0.75em 0')
        :css('padding', '0.6em')
        :css('background', '#fff8e6')
        :css('border', '1px solid #d4a017')
        :css('border-radius', '4px')

    out:wikitext(inner)
    return tostring(out)
end

local function createNavigation()
    local categories = {}
    for _, topic in ipairs(topics) do
        local cat = topic[3] or 'General'
        categories[cat] = true
    end
    local sortedCats = {}
    for cat in pairs(categories) do table.insert(sortedCats, cat) end
    table.sort(sortedCats)
    local nav = {
        '&lt;div style=&quot;margin: 1em 0; padding: 0.5em; background: #f8f9fa; '
            .. 'border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;',
        '&lt;strong&gt;Jump to section:&lt;/strong&gt; '
    }
    local links = {}
    for _, cat in ipairs(sortedCats) do
        local anchor = 'section-' .. cat:gsub(' ', '_'):gsub('[%(%)]', '')
        links[#links + 1] = '[[#' .. anchor .. '|' .. cat .. ']]'
    end
    nav[#nav + 1] = table.concat(links, ' | ')
    nav[#nav + 1] = '&lt;/div&gt;'
    return table.concat(nav)
end

local function createTableHeader()
    local header = {
        '{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;',
        '! №',
        '! style=&quot;width: 25%;&quot; | Content name',
        '! style=&quot;width: 15%;&quot; | Category',
    }
    for _, lang in ipairs(languages) do
        local title = ' title=&quot;' .. lang.name .. ' Wikipedia&quot;'
        header[#header + 1] = '!' .. title .. ' | ' .. lang.name
    end
    header[#header + 1] = '! Wikidata'
    return table.concat(header, '\n')
end

local function encodeTitle(t)
    return mw.uri.encode(t:gsub(' ', '_'), 'PATH')
end

local function contentTranslationLink(fromCode, sourceTitle, label)
    if not sourceTitle or sourceTitle == '' then return nil end
    local url = 'https://tcy.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation'
        .. '?from=' .. fromCode
        .. '&amp;to=tcy'
        .. '&amp;page=' .. encodeTitle(sourceTitle)
    return '[' .. url .. ' ' .. label .. ']'
end

-- Row: missing Tulu shows inline InputBox + translate links
local function createTopicRow(index, topic)
    local title       = topic[1]
    local qid         = topic[2]
    local category    = topic[3] or 'General'
    local enSitelink  = topic[4] or ''
    local knSitelink  = topic[5] or ''
    local tcySitelink = topic[6] or ''

    local row = {
        '\n|-',
        '| ' .. index,
        '| ' .. title,
        '| ' .. category,
    }

    if enSitelink ~= '' then
        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #d4f4d4; text-align: center;&quot; | '
            .. '[[:en:' .. enSitelink .. '|' .. enSitelink .. ']]'
    else
        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #ffe0e0; text-align: center;&quot; | −'
    end

    if knSitelink ~= '' then
        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #d4f4d4; text-align: center;&quot; | '
            .. '[[:kn:' .. knSitelink .. '|' .. knSitelink .. ']]'
    else
        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #ffe0e0; text-align: center;&quot; | −'
    end

    if tcySitelink ~= '' then
        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #d4f4d4; text-align: center;&quot; | '
            .. '[[:tcy:' .. tcySitelink .. '|' .. tcySitelink .. ']]'
    else
        -- Suggested title for the create box (prefilled value not supported
        -- by &lt;inputbox&gt; for type=create; placeholder only)
        local suggested = (enSitelink ~= '' and enSitelink) or title

        local parts = {}

        -- Inline InputBox for the user to type a Tulu page name.
        -- Unique id per row is required (duplicate ids are invalid HTML).
        parts[#parts + 1] = buildInputBox(
            'tulu-create-row-' .. index,
            'Tulu page name (e.g. ' .. suggested .. ')',
            'Create',
            20
        )

        -- Translation links (only when a source-language article exists)
        local fromEn = contentTranslationLink('en', enSitelink, 'translate from English')
        if fromEn then parts[#parts + 1] = '&lt;br&gt;' .. fromEn end

        local fromKn = contentTranslationLink('kn', knSitelink, 'ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಿ')
        if fromKn then parts[#parts + 1] = '&lt;br&gt;' .. fromKn end

        row[#row + 1] = '| style=&quot;background: #ffe0e0; text-align: center;&quot; | '
            .. table.concat(parts)
    end

    row[#row + 1] = '| [[d:' .. qid .. '|' .. qid .. ']]'
    return table.concat(row, '\n')
end

local function createTableFooter(rows)
    local totalTopics = #rows
    if totalTopics == 0 then
        return '\n|-\n| colspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | No topics available'
    end
    local colStats = {}
    for i = 1, #languages do colStats[i] = {exists = 0, missing = 0} end
    for _, topic in ipairs(rows) do
        if topic[4] and topic[4] ~= '' then colStats[1].exists = colStats[1].exists + 1 else colStats[1].missing = colStats[1].missing + 1 end
        if topic[5] and topic[5] ~= '' then colStats[2].exists = colStats[2].exists + 1 else colStats[2].missing = colStats[2].missing + 1 end
        if topic[6] and topic[6] ~= '' then colStats[3].exists = colStats[3].exists + 1 else colStats[3].missing = colStats[3].missing + 1 end
    end
    local footer = {
        '\n|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;font-weight: bold; background: #f0f0f0;&quot;',
        '| colspan=&quot;3&quot; | Total articles',
    }
    for i = 1, #languages do
        footer[#footer + 1] = '| style=&quot;text-align: center;&quot; | '
            .. colStats[i].exists .. ' / ' .. totalTopics
    end
    footer[#footer + 1] = '|'
    return table.concat(footer, '\n')
end

local function renderCategoryTable(categoryName, categoryTopics, startIndex)
    local result = {}
    local anchor = 'section-' .. categoryName:gsub(' ', '_'):gsub('[%(%)]', '')
    result[#result + 1] = '&lt;div id=&quot;' .. anchor .. '&quot;&gt;&lt;/div&gt;'
    result[#result + 1] = '\n=== ' .. categoryName .. ' ===\n'

    local missingTulu = 0
    for _, t in ipairs(categoryTopics) do
        if not (t[6] and t[6] ~= '') then missingTulu = missingTulu + 1 end
    end

    result[#result + 1] = '&lt;div style=&quot;font-size: 90%; color: #555; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Total: '
        .. #categoryTopics .. ' articles · '
        .. '&lt;span style=&quot;color:#b32424;&quot;&gt;Missing in Tulu: ' .. missingTulu .. '&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;'

    result[#result + 1] = createInputBox(categoryName:gsub('[^%w]', '_'))

    result[#result + 1] = createTableHeader()
    local currentIndex = startIndex
    for _, topic in ipairs(categoryTopics) do
        result[#result + 1] = createTopicRow(currentIndex, topic)
        currentIndex = currentIndex + 1
    end
    result[#result + 1] = createTableFooter(categoryTopics)
    result[#result + 1] = '\n|}\n'
    return table.concat(result, '\n')
end

function p.table(frame)
    local result = {}

    local categories = {}
    for _, topic in ipairs(topics) do
        local cat = topic[3] or 'General'
        if not categories[cat] then categories[cat] = {} end
        table.insert(categories[cat], topic)
    end
    local sortedCats = {}
    for cat in pairs(categories) do table.insert(sortedCats, cat) end
    table.sort(sortedCats)

    result[#result + 1] = [=[
&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1em; padding: 0.5em; background: #e8f4f8; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px; font-size: 90%;&quot;&gt;
&lt;strong&gt;Data sources:&lt;/strong&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Articles from Tuluva cuisine, Culture of Tuluvas, Birds, Buildings &amp;amp; Structures, District, Folk Worship, Geography, Museums, Temples, Tourist Attractions, Transport, Trees, Tulu Cinema, Tulu Folklore&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Update to sitelinks from Wikidata can be done through editing [[Module:TuluvasLivingandCultureHeritageTopicsTable]] or by placing a request to [[User_talk:A826]]&lt;/li&gt;
&lt;li style=&quot;background: #d4f4d4; padding: 2px 4px;&quot;&gt;Green = article exists in that language&lt;/li&gt;
&lt;li style=&quot;background: #ffe0e0; padding: 2px 4px;&quot;&gt;Red = article does not exist&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;
]=]

    result[#result + 1] = createInputBox('global')
    result[#result + 1] = createNavigation()

    local startIndex = 1
    for _, cat in ipairs(sortedCats) do
        result[#result + 1] = renderCategoryTable(cat, categories[cat], startIndex)
        startIndex = startIndex + #categories[cat]
    end
    return table.concat(result, '\n')
end

function p.inputbox(frame)
    return createInputBox('standalone')
end

return p</text>
      <sha1>s63zl0z5895y2ycu1w4jx4s6wozh7v5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>28314</id>
    <revision>
      <id>375124</id>
      <parentid>374449</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>407</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-46 */ಪೊಸ ವಿಭಾಗ</comment>
      <origin>375124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35566" sha1="qgd2hwax2f51he13u2jb9lqg73xoa15" xml:space="preserve">{{Archives}}{{User:MiszaBot/config
| algo                = old(30d)
| archive             = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿ/ಆರ್ಕೈವ್ %(counter)d
| counter             = 9
| maxarchivesize      = 150K
| archiveheader       = {{Archive}}
| minthreadstoarchive = 1
| minthreadsleft      = 3
}}ಇವರೊಲೆಗ್ [[m:Tech/News|ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲೆನ್]] ತೂಲೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಚಂದಾದಾರಿಕೆಗ್ ಸೈನ್-ಅಪ್ ಮಲ್ಪುಲೆ. {{[[Template:Latest tech news|ಇಂಚಿಪೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿ]]}} ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ನ್‍ಲಾ ತೂಲೆ.
[[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುದ್ದಿ|ತಾಂತ್ರಿಕ]]

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-42&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;ref name=&quot;Miller2026-1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304]

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs.
* The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077]
* [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]].
* Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075]

'''Updates for technical contributors'''
* There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response.

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:09, 13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31142468 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-43&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20.
* An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:07, 19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31178499 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-44&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal.
* Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/]
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced.

'''Updates for editors'''
* A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308]

'''Updates for technical contributors'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:26, 27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31199592 --&gt;

== Tech News: 2026-45 ==
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Translations]] are available.
&lt;/div&gt;

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Weekly highlight&lt;/span&gt;'''
* [[:w:PHP2Shell|PHPಡ್ ಸುರಕ್ಷತೆದ ದುರ್ಬಲತೆ]] ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾವರ ಮಸ್ತ್ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಕರಿನ ವಾರ ಆಫ್ಲೈನ್‌​​ಗ್ ದೆತೊನುವೆರ್. ಉಂದು ಜಗತ್ತ್ ದ ಮಸ್ತ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್‌ಲೆನ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೂರುಂಡು. [[m:Special:MyLanguage/Toolforge|Toolforge]] ಬುಕ್ಕೊ [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Cloud Services|Cloud VPS]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22 ಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ಅಪ್ ಆತ್ಂಡ್. ಮಸ್ತ್ ಮುಕ್ಯೊ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಕ್ರಮೇಣ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಕೆಲವು ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಪುನರಾರಂಭ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಯಾ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ನಿರ್ವಹಣೆಕಾರೆರ್ ಬೋಡು. ಕೆಲವೆರ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಪ್ಯಾಚ್ ಮಲ್ತಿನ ಪಿಎಚ್‌ಪಿ ಆವೃತ್ತಿಗ್ ಅಪ್‌ಗ್ರೇಡ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಕೆಲವು ಸಾಧನೊಲು ಪಿಎಚ್‌ಪಿ ದ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಆವೃತ್ತಿಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್ ಅವು ಇತ್ತೆದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಪ್ಯಾಚ್‌ಲೆಡ್ ಬೆಂಬಲೊಡು ಇಜ್ಜಿ. ಅಕುಲು ಮೆನ್ಟೇನರ್‌ಲೆಗ್ ಇತ್ತೆದ ಆವೃತ್ತಿಗ್ ಅಪ್‌ಗ್ರೇಡ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಉಂದೆಕ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯತ್ನ ಬೋಡಾಪುಂಡು. [[:wikitech:Talk:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community#Exceptions|ವಿಕಿಟೆಕ್‌ಡ್]] ಕೆಲಸೊನು ಈರ್ ಅನುಸರಿಸೊಲಿ.

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Updates for editors&lt;/span&gt;'''
* ಅರೇಬಿಕ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಬೊಕ್ಕ ಜಪಾನೀಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಲೆಗ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಐಒಎಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಐಚ್ಛಿಕ ಸರ್ಚ್ ಪ್ರಯೋಗ ನಡತೊಂದುಂಡು. ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನ ಓದುಗೆರ್ ಲೇಕನೊಲೆನ ಒಳಗೆ ಸರ್ಚ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ ಮೂಲ ಲೇಕನೊಲೆಡ್ ನೇರವಾದ್ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಬಾಗೊಲೆನ್ ತೊವೊಲಿ, ಉತ್ತರೊಲು ಅತ್ತಂದೆ ಸಾರಾಂಶೊಲು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಪುಜಿ. ಉಂದು [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|ಸೆಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಸರ್ಚ್‌ದ 2ನೇ ಹಂತ]] ಡ್ ನಾಲ್ ಪ್ರಯೋಗೊಲೆಡ್ ಸುರುತವು. ಉಂದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22 ತಾರೀಕ್‌ಗ್ ಸುರು ಆದ್ 20 ದಿನತು ನಡಪುಂಡು. ಯೋಜನೆದ [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|ಚರ್ಚೆ ಪುಟ]] ಡ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗ್ ಸ್ವಾಗತ.
* [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences|ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರ್]] ತಂಡ [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences/Share_card|ಕಾರ್ಡ್ ಪಾಡುಲೆ]] ನ್ ಮೊಬೈಲ್ ಡ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಕನಯೆರೆ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ತೊಂದುಂಡು. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊ ಬಳಕೆದಾರೆರೆಗ್ ಅಕುಲು ಓದುನ ಲೇಕನೊದ ಆದಾರೊಡ್ ಸ್ನೇಹಿತೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ದೃಶ್ಯ ಆಕರ್ಷಕ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ ಪಾಡುನ ಆಯ್ಕೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಕಾರ್ಡ್‌ಡ್ ಲೇಕನೊದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ, ಚಿತ್ರ, ಸುರುತ ಪಠ್ಯ, ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಬಂಧಿತ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರ್ತಿ ಓದುನಗ ಲೇಕನೊಗು ಲಿಂಕ್‌ಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29 ಡ್ದ್ ನವೆಂಬರ್ 8 ಮುಟ್ಟ ಏರೆನಲಾ ಲೇಕನೊದ URL ಗ್ &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;?useformat=mobile&amp;sharecard=1&lt;/code&gt; ನ್ ಸೇರಾದ್ ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊನು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಂಪಾದಕೆರೆಗ್ ಲೆಪ್ಪೊಲೆ ಉಂಡು. [[m:Talk:Future_Audiences/Share_card| ಯೋಜನೆದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟ]] ಬುಕ್ಕೊ [[phab:T439161|ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಟರ್]]‌ಡ್ ಏತ್ ದೋಷೊಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ವರದಿ ಮಲ್ಪುಲೆ. 
* ಗಣಿತ ಸೂತ್ರೊಲೆನ ಡೀಫಾಲ್ಟ್ ರೆಂಡರರ್ ನವೆಂಬರ್ 2 ತಾರೀಕ್‌ಗ್ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಬದಲಾವಣೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಸರ್ವರ್ ಸೂತ್ರೊನು MathML ಆದ್ ಕಡಪುಡುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ನಿಕ್ಲೆನ ಬ್ರೌಸರ್ ಅವೆನ್ ತೋಜಾವುನಗ MathJax ನ್ ಗಳಸುವೊ. ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸುರಕ್ಷತೆದ ಕಾರಣೊಲೆದಾತ್ರ, ಉಂದು ಮ್ಯಾಥೊಯಿಡ್/RESTBase ಡಿಪ್ರೆಕೇಶನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆದ ಕಡೆತ ಪಜ್ಜೊ. ನಿಕುಲು [[w:en:Wikipedia:WikiProject Mathematics/MathFormattingBugs|ಪ್ರಶ್ನೆಲೆನ್ ಕೇನೊಲಿ ಅತ್ತಂಡ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ವರದಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T375238]
* ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊಗು ಒಂಜಿ ಐಡಿಯಾ ಉಂಡಾ, ಅತ್ತ್ಂಡ ಒಂಜಿ ಬಗ್‌ನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡ? [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|ಸಮುದಾಯದ ಇಚ್ಛೆದ ಪಟ್ಟಿಗ್ ನಿಕ್ಲೆನ ಸಲಹೆನ್ ನವೆಂಬರ್ 8 ತಾರೀಕ್‌ಗ್ ಸಲ್ಲಿಸಲೆ!]]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Recurrent item&lt;/span&gt;]] &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].&lt;/span&gt;

'''&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Updates for technical contributors&lt;/span&gt;'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Recurrent item&lt;/span&gt;]] &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Detailed code updates later this week:&lt;/span&gt; [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.3|MediaWiki]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W45&quot;/&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:52, 3 ನವಂಬರ್ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31236748 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-46&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/46|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikipedia Apps team is preparing to launch Year in Review in early December. Year in Review gives app users a personalized recap of how they read and engaged with Wikipedia throughout the year. The team is looking for volunteers to help make it available in as many languages as possible. Translators can contribute through [https://translatewiki.net/ translatewiki.net]. For [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&amp;action=translate&amp;group=out-wikimedia-mobile-wikipedia-android-strings&amp;filter=%21translated Android], search for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;yir&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; under the &quot;Untranslated&quot; tab, and for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&amp;action=translate&amp;group=out-wikimedia-mobile-wikipedia-ios&amp;filter=%21translated&amp;optional=1 iOS], search for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;year-in-review&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; under the &quot;Untranslated&quot; tab.
*  The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature that helps editors create articles that follow a Wikipedia’s policies, is now available on all Wikipedias. Administrators and interface admins can configure and expose it for editors to use via [[Special:CommunityConfiguration/ArticleGuidance]]. A [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Community Configuration|configuration guide is available]]. Visit [[mw:Talk:Article guidance|the project talk page]] to ask any questions.

'''Updates for editors'''
* Following the release of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to all Wikipedias in September, logged-in users will soon be able to [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#October/November 2026: Custom collections and call to action|organize articles saved in their lists into customizable categories]]. This will enable readers to create collections and revisit saved articles based on their interests, potentially encouraging frequent visits to Wikipedia. The update will roll out to all Wikipedia users between November 9 and 16.
* The Wikipedia Apps team is preparing to launch the first of two notification experiments for English Wikipedia readers on Android who have opted in to notifications. The three-week experiment will send notifications suggesting personalized Discover reading lists which are collections of Wikipedia articles recommended based on articles the reader has previously viewed. The goal is to understand whether these recommendations help readers discover relevant content and encourage them to return to the app. No action is required, and users can manage their notification preferences in the app settings. [[mw:Wikimedia Apps/Team/Notifications|Learn more and share feedback]].
* A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] was causing the page to fail to load for users who have unseen changes on Wikimedia Commons. The bug has now been fixed. If you temporarily removed &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;commons.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; from your personal [[m:Special:GlobalWatchlistSettings|Global Watchlist settings]] due to the bug, you can restore it there. [https://phabricator.wikimedia.org/T439203]
* A new Beta feature called &quot;Home&quot; will be [[mw:Special:MyLanguage/Home/Deployment|deployed to 10 Wikipedias]] for a limited test. This new feature aims to replace &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:Homepage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for newcomers, with additional modules planned for the future to improve upon the current experience. If you want to participate in the test, please [[mw:Talk:Home|sign up]]. &quot;Home&quot; will be released to all users later this month.
* On English and Russian Wikipedias, [[m:User:Alaexis/Source Verifier|Source Verification]] is now available as an experimental Suggestion for experienced editors within [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion_Mode|Suggestion Mode]]. It uses an LLM hosted on [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing|LiftWing]] to try to check whether a cited source supports the claim it’s attached to. To try it out, please [[phab:T426359|see these testing instructions]]. If you are at another language Wikipedia and your community is interested in trying it out, please [[m:User talk:Alaexis/Source Verifier|express your interest]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where dates passed as blank parameters to functions in wikitext were incorrectly interpreted using the month-day-year format instead of the day-month-year format, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T403884]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting on 1 December 2026, hCaptcha will be required for edits made via the API by non-autoconfirmed users. If your tool, gadget, or user script makes edits on behalf of newcomer users, [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/hCaptcha#November 2026: Completing hCaptcha rollout|see how to update it]].
*  [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2026 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations close on 22 November 2026.
* Toolforge has introduced two new beta features. &quot;Toolforge alerts&quot; send email notifications when a tool becomes unavailable, returns errors, or restarts frequently. &quot;Extended logging&quot; makes it easier to investigate problems by providing logs for events such as job creation, deletion, and deployment failures through the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;toolforge logs&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; command. Both features are opt-in and help tool maintainers become aware of and resolve problems with their tools more quickly. Maintainers can [[wikitech:Help:Toolforge/Alerts|enable alerts]] and learn how to [[wikitech:Help:Toolforge/Running_jobs#Toolforge_logs|access extended logs]]. They are also encouraged to try the features and [[wikitech:Help:Cloud_Services_communication|provide feedback]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.4|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* A proposal to change how we currently organize the Wikimedia Hackathon [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]]; the deadline has been extended to November 13th.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:03, 9 ನವಂಬರ್ 2026 (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31249348 --&gt;</text>
      <sha1>qgd2hwax2f51he13u2jb9lqg73xoa15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>29025</id>
    <revision>
      <id>375045</id>
      <parentid>374423</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Dark mode+</comment>
      <origin>375045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="320uowpgy7cf7c4u0fm9l8dbujhut7p" xml:space="preserve">__NOTOC____NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;background: light-dark(#f7eecd, #333); color: inherit; border: 1px solid #ccc; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 20px 0; box-shadow: 0 0 10px rgba(0, 0, 0, 0.1); align-items: center;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:WLTLC logo - tcy.svg|125px|center]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-family:Georgia,'Linux Libertine','Times New Roman',serif; font-size:1.5em; line-height:1.15; letter-spacing:0.06em;&quot;&gt;ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ&lt;/div&gt; ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ ವಿಚಾರೊ, ಕಲೆ, ನಲಿಕೆ, ಬದ್ಕುನ ಕ್ರಮೊ ಇಂಚ ಒರಿಪಾವುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆ.
{{clear}}
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{{Clickable button 2|ಮುಲ್ಪ ದಸ್ಕತ್ ಪಾಡ್ಲೆ|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು}} |class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|ಬರೆಯಿನ ಲೇಕನೊನು ಸೇರಾಲೆ|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/tlc-tcy/add|class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;

== ಏಪೊ ಮುಟ್ಟ ==
'''20 ಅಕ್ಟೊಬರ್''' 2026 UTC - '''30 ನವಂಬರ್''' 2026 UTC ಮುಟ್ಟ

== ನಿಯಮೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲು ==
* ಇಸಯೊ ಸೇರಾವುನ, ಆತ್ತ್ಂಡ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಡು ಕಡಿಮೆಡ್ 3000 ಬೈಟ್ ಇಜ್ಜಾಂಡ 300 ಸಬ್ದೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪೊಡು.
* ಲೇಕನವು ಎಡ್ಡೆ ಇಪ್ಪೊಡು. ಮೆಷಿನ್‌ ತರ್ಜುಮೆ ಅವಾರೆ ಬಲ್ಲಿ.
* ವೊವ್ವೇ ರೀತಿದ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಉಲ್ಲಂಗನೆಲು ಅಂಚನೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಇಪ್ಪರೆಗ್ ಬಲ್ಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಯಮೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಲೇಕನೊಗು ಸರಿಯಾಯಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಇಪ್ಪೊಡು.
* ಲೇಕನನೊನು 20 ಅಕ್ಟೊಬರ್‌ದ್ - 30 ನವಂಬರ್‌ದ ನಡುಟು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತಿಪ್ಪೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಪೊಸತ್ತ್‌ ತಯಾರ್‌ ಮಲ್ತಿಪ್ಪೊಡು.
* ಲೇಕನನೊ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ ವಿಚಾರೊ, ಕಲೆ, ನಲಿಕೆ, ಬದ್‌ಕ್ ಬಗೆಟ್.


== ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು ==
ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಲೇಕನೊನು ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಚ್ಚೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮುಲ್ಪ ದಸ್ಕತ್ ಪಾಡ್ಲೆ.
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{{Clickable button 2|ದಸ್ಕತ್ ಪಾಡ್ಲೆ|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು}} |class=mw-ui-progressive}} {{Clickable button 2|ಲೇಕನೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿ|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/ಲೇಕನೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿ}} |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
{{Hidden|ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕ್ಲೆನ ಪಟ್ಟಿ|
{{/ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು}}}}

== ಬೊಮ್ಮನೊಲು ==
# ಸುರುತ : '''{{INR}}5000'''
# ರಡ್ಡನೆ : '''{{INR}}4000'''
# ಮೂಜನೆ : '''{{INR}}3000'''

== ಸಂಯೋಜಕೆರ್ ==
* {{U|Bharathesha Alasandemajalu}}
* {{U|ChiK}}

== ಜೂರಿ ಸದಸ್ಯೆರ್ ==
* {{U|Vishwanatha Badikana}}
* {{U|ChiK}}

== ಮೆಟಾ-ವಿಕಿಡ್ ತೂಲೆ ==
* [[:meta:Wiki_Loves_Tuluvas_Living_and_Cultural_Heritage/Events|ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ]]
&lt;/div&gt;

[[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ]]</text>
      <sha1>320uowpgy7cf7c4u0fm9l8dbujhut7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Infobox Indian constituency</title>
    <ns>10</ns>
    <id>29328</id>
    <revision>
      <id>375066</id>
      <parentid>374804</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>ಅನುವಾದ</comment>
      <origin>375066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5318" sha1="cnkpmoeluq4xh9rfru2r29suvgt6kzk" xml:space="preserve">{{main other|{{#if:{{Has short description}}||{{short description|{{{short description|{{#switch:{{{type|}}}
  |LS        = Lok Sabha constituency 
  |SLA       = Vidhan Sabha constituency 
  | #default = Indian electoral constituency 
  }}}}}|noreplace}}}}}}{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
| bodyclass      = vcard 
| headerstyle    = background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| autoheaders    = y
| above          = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}

| subheaderclass = category
| subheaderstyle = font-weight: bold; background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| subheader      = {{#switch:{{{type}}}
                             | SLA | Vidhan Sabha = {{#if:{{{mla|}}}{{{abolished|}}}{{{constituency_no|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former c|C}}onstituency {{#if: {{{constituency_no|}}} |No. {{{constituency_no}}} }} for the {{Template:Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = parl}}}}
                            | LS | Lok Sabha = {{#if:{{{mp|}}}{{{abolished|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[List of constituencies of the Lok Sabha|Lok Sabha constituency]]}}
                            | #default = {{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[Elections in India|Indian electoral constituency]]
}}


| image1          = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map_image|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption1        = {{{map_caption|}}}
| header1        = Constituency details

| label2         = ದೇಸೊ
| data2          = [[ಭಾರತ]]
| label3         = [[Administrative divisions of India|Region]]
| data3          = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = region}}
| label4         = [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು|ರಾಜ್ಯೊ]]|
| data4          = {{{state|}}}
| label5         = [[Union territory|Union Territory]]
| data5          = {{{union_territory|}}}
| label6         = ಇಬಾಗೊ
| data6          = {{{division|}}}
| label7         =  [[ಭಾರತೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲು|ಜಿಲ್ಲೆ]] 
| data7          = {{{district|}}}
| label8         = [[ಭಾರತೊದ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು|ಲೋ.ಸ. ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]
| data8          = {{if empty|{{{constituency|}}}|{{{loksabha_cons|}}}}}
| label9         = ವಿಧಾನಸಭೆ
| data9          = {{{assembly_cons|}}}
| label10        = ಉಂಡುಮಲ್ತಿನ
| data10         ={{{established|}}}
| label11        = ಮಾಜಾಯಿನ
| data11         = {{{abolished|}}}
| label12        = ಒಟ್ಟು ಮತದಾರೆರ್
| data12         = {{{electors|}}}
| label13        = ಮೀಸಲು
| data13         = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| reservation = {{{reservation|}}} | section = reservation}}

| header20       = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mp|}}}|[[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆರ್]]|{{#if:{{{mla|}}}|[[Member of the Legislative Assembly (India)|Member of Legislative Assembly]]}} }}}}

| data21         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = Office}} }}|{{#if:{{{mp|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| section = OfficeLS}} }}}} }}}}

| data22         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{incumbent_image|}}}|size=120|alt={{{incumbent_image_alt|}}}}}}}

| data23         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}{{{mp|}}}|&lt;b&gt;Incumbent&lt;/b&gt;}} &lt;div&gt; {{#if:{{{mp|}}}|&lt;b&gt;{{{mp|}}}&lt;/b&gt;|{{#if:{{{mla|}}}|&lt;b&gt;{{{mla}}}&lt;/b&gt;}} }} &lt;/div&gt;}}

| data24         = &lt;!-- blank --&gt;
| label25        = ಪಕ್ಸೊ
| data25         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{party|}}}}}
| label27        = ಒಕ್ಕೂಟ
| data27         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{alliance|}}}}}
| label28        = ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ವರ್ಸೊ
| data28         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{if empty|{{{year|}}}|{{{latest_election_year|}}}}}}}
| label29        = ಪಿರವುದಾರ್
| data29         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{preceded_by|}}}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox Indian constituency with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}
|preview=Page using [[Template:Infobox Indian constituency]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;
|ignoreblank=y
|name|type|image|image_size|alt|caption|map_image|map_alt|map_caption|state|union_territory|division|district|constituency_no|constituency|assembly_cons|loksabha_cons|established|abolished|electors|reservation|current_office|incumbent_image|incumbent_image_alt|mla|mp|party|successful_party|alliance|year|latest_election_year|preceded_by|parl_name
}}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = Infobox Indian constituency
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox Indian constituency with conflicting parameters}}
| state; union_territory
| constituency; assembly_cons
| mp; mla
}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cnkpmoeluq4xh9rfru2r29suvgt6kzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375067</id>
      <parentid>375066</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>375067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5343" sha1="2ph91p22tozzzsdlguyh2q9u4rkhrb2" xml:space="preserve">{{main other|{{#if:{{Has short description}}||{{short description|{{{short description|{{#switch:{{{type|}}}
  |LS        = Lok Sabha constituency 
  |SLA       = [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ]] 
  | #default = Indian electoral constituency 
  }}}}}|noreplace}}}}}}{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
| bodyclass      = vcard 
| headerstyle    = background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| autoheaders    = y
| above          = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}

| subheaderclass = category
| subheaderstyle = font-weight: bold; background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| subheader      = {{#switch:{{{type}}}
                             | SLA | Vidhan Sabha = {{#if:{{{mla|}}}{{{abolished|}}}{{{constituency_no|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former c|C}}onstituency {{#if: {{{constituency_no|}}} |No. {{{constituency_no}}} }} for the {{Template:Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = parl}}}}
                            | LS | Lok Sabha = {{#if:{{{mp|}}}{{{abolished|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[List of constituencies of the Lok Sabha|Lok Sabha constituency]]}}
                            | #default = {{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[Elections in India|Indian electoral constituency]]
}}


| image1          = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map_image|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption1        = {{{map_caption|}}}
| header1        = Constituency details

| label2         = ದೇಸೊ
| data2          = [[ಭಾರತ]]
| label3         = [[Administrative divisions of India|Region]]
| data3          = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = region}}
| label4         = [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು|ರಾಜ್ಯೊ]]|
| data4          = {{{state|}}}
| label5         = [[Union territory|Union Territory]]
| data5          = {{{union_territory|}}}
| label6         = ಇಬಾಗೊ
| data6          = {{{division|}}}
| label7         =  [[ಭಾರತೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲು|ಜಿಲ್ಲೆ]] 
| data7          = {{{district|}}}
| label8         = [[ಭಾರತೊದ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು|ಲೋ.ಸ. ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]
| data8          = {{if empty|{{{constituency|}}}|{{{loksabha_cons|}}}}}
| label9         = ವಿಧಾನಸಭೆ
| data9          = {{{assembly_cons|}}}
| label10        = ಉಂಡುಮಲ್ತಿನ
| data10         ={{{established|}}}
| label11        = ಮಾಜಾಯಿನ
| data11         = {{{abolished|}}}
| label12        = ಒಟ್ಟು ಮತದಾರೆರ್
| data12         = {{{electors|}}}
| label13        = ಮೀಸಲು
| data13         = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| reservation = {{{reservation|}}} | section = reservation}}

| header20       = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mp|}}}|[[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆರ್]]|{{#if:{{{mla|}}}|[[Member of the Legislative Assembly (India)|Member of Legislative Assembly]]}} }}}}

| data21         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = Office}} }}|{{#if:{{{mp|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| section = OfficeLS}} }}}} }}}}

| data22         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{incumbent_image|}}}|size=120|alt={{{incumbent_image_alt|}}}}}}}

| data23         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}{{{mp|}}}|&lt;b&gt;Incumbent&lt;/b&gt;}} &lt;div&gt; {{#if:{{{mp|}}}|&lt;b&gt;{{{mp|}}}&lt;/b&gt;|{{#if:{{{mla|}}}|&lt;b&gt;{{{mla}}}&lt;/b&gt;}} }} &lt;/div&gt;}}

| data24         = &lt;!-- blank --&gt;
| label25        = ಪಕ್ಸೊ
| data25         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{party|}}}}}
| label27        = ಒಕ್ಕೂಟ
| data27         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{alliance|}}}}}
| label28        = ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ವರ್ಸೊ
| data28         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{if empty|{{{year|}}}|{{{latest_election_year|}}}}}}}
| label29        = ಪಿರವುದಾರ್
| data29         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{preceded_by|}}}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox Indian constituency with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}
|preview=Page using [[Template:Infobox Indian constituency]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;
|ignoreblank=y
|name|type|image|image_size|alt|caption|map_image|map_alt|map_caption|state|union_territory|division|district|constituency_no|constituency|assembly_cons|loksabha_cons|established|abolished|electors|reservation|current_office|incumbent_image|incumbent_image_alt|mla|mp|party|successful_party|alliance|year|latest_election_year|preceded_by|parl_name
}}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = Infobox Indian constituency
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox Indian constituency with conflicting parameters}}
| state; union_territory
| constituency; assembly_cons
| mp; mla
}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ph91p22tozzzsdlguyh2q9u4rkhrb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375069</id>
      <parentid>375067</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[User talk:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ]])ತ ಪಿರಕೊಣಪಿ ಪಡಿಪಾಟ [[Special:Diff/375067|375067]]</comment>
      <origin>375069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5318" sha1="cnkpmoeluq4xh9rfru2r29suvgt6kzk" xml:space="preserve">{{main other|{{#if:{{Has short description}}||{{short description|{{{short description|{{#switch:{{{type|}}}
  |LS        = Lok Sabha constituency 
  |SLA       = Vidhan Sabha constituency 
  | #default = Indian electoral constituency 
  }}}}}|noreplace}}}}}}{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
| bodyclass      = vcard 
| headerstyle    = background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| autoheaders    = y
| above          = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}

| subheaderclass = category
| subheaderstyle = font-weight: bold; background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| subheader      = {{#switch:{{{type}}}
                             | SLA | Vidhan Sabha = {{#if:{{{mla|}}}{{{abolished|}}}{{{constituency_no|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former c|C}}onstituency {{#if: {{{constituency_no|}}} |No. {{{constituency_no}}} }} for the {{Template:Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = parl}}}}
                            | LS | Lok Sabha = {{#if:{{{mp|}}}{{{abolished|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[List of constituencies of the Lok Sabha|Lok Sabha constituency]]}}
                            | #default = {{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[Elections in India|Indian electoral constituency]]
}}


| image1          = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map_image|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption1        = {{{map_caption|}}}
| header1        = Constituency details

| label2         = ದೇಸೊ
| data2          = [[ಭಾರತ]]
| label3         = [[Administrative divisions of India|Region]]
| data3          = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = region}}
| label4         = [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು|ರಾಜ್ಯೊ]]|
| data4          = {{{state|}}}
| label5         = [[Union territory|Union Territory]]
| data5          = {{{union_territory|}}}
| label6         = ಇಬಾಗೊ
| data6          = {{{division|}}}
| label7         =  [[ಭಾರತೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲು|ಜಿಲ್ಲೆ]] 
| data7          = {{{district|}}}
| label8         = [[ಭಾರತೊದ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು|ಲೋ.ಸ. ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]
| data8          = {{if empty|{{{constituency|}}}|{{{loksabha_cons|}}}}}
| label9         = ವಿಧಾನಸಭೆ
| data9          = {{{assembly_cons|}}}
| label10        = ಉಂಡುಮಲ್ತಿನ
| data10         ={{{established|}}}
| label11        = ಮಾಜಾಯಿನ
| data11         = {{{abolished|}}}
| label12        = ಒಟ್ಟು ಮತದಾರೆರ್
| data12         = {{{electors|}}}
| label13        = ಮೀಸಲು
| data13         = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| reservation = {{{reservation|}}} | section = reservation}}

| header20       = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mp|}}}|[[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆರ್]]|{{#if:{{{mla|}}}|[[Member of the Legislative Assembly (India)|Member of Legislative Assembly]]}} }}}}

| data21         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = Office}} }}|{{#if:{{{mp|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| section = OfficeLS}} }}}} }}}}

| data22         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{incumbent_image|}}}|size=120|alt={{{incumbent_image_alt|}}}}}}}

| data23         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}{{{mp|}}}|&lt;b&gt;Incumbent&lt;/b&gt;}} &lt;div&gt; {{#if:{{{mp|}}}|&lt;b&gt;{{{mp|}}}&lt;/b&gt;|{{#if:{{{mla|}}}|&lt;b&gt;{{{mla}}}&lt;/b&gt;}} }} &lt;/div&gt;}}

| data24         = &lt;!-- blank --&gt;
| label25        = ಪಕ್ಸೊ
| data25         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{party|}}}}}
| label27        = ಒಕ್ಕೂಟ
| data27         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{alliance|}}}}}
| label28        = ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ವರ್ಸೊ
| data28         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{if empty|{{{year|}}}|{{{latest_election_year|}}}}}}}
| label29        = ಪಿರವುದಾರ್
| data29         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{preceded_by|}}}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox Indian constituency with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}
|preview=Page using [[Template:Infobox Indian constituency]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;
|ignoreblank=y
|name|type|image|image_size|alt|caption|map_image|map_alt|map_caption|state|union_territory|division|district|constituency_no|constituency|assembly_cons|loksabha_cons|established|abolished|electors|reservation|current_office|incumbent_image|incumbent_image_alt|mla|mp|party|successful_party|alliance|year|latest_election_year|preceded_by|parl_name
}}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = Infobox Indian constituency
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox Indian constituency with conflicting parameters}}
| state; union_territory
| constituency; assembly_cons
| mp; mla
}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cnkpmoeluq4xh9rfru2r29suvgt6kzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375070</id>
      <parentid>375069</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>375070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5328" sha1="1ssy2x17rp4zw3ox52ivpvhqkxxlwxt" xml:space="preserve">{{main other|{{#if:{{Has short description}}||{{short description|{{{short description|{{#switch:{{{type|}}}
  |LS        = Lok Sabha constituency 
  |SLA       = Vidhan Sabha constituency 
  | #default = Indian electoral constituency 
  }}}}}|noreplace}}}}}}{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
| bodyclass      = vcard 
| headerstyle    = background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| autoheaders    = y
| above          = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}

| subheaderclass = category
| subheaderstyle = font-weight: bold; background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| subheader      = {{#switch:{{{type}}}
                             | SLA | Vidhan Sabha = {{#if:{{{mla|}}}{{{abolished|}}}{{{constituency_no|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former c|C}}onstituency {{#if: {{{constituency_no|}}} |ಸಂಕೆ. {{{constituency_no}}} }} for the {{Template:Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = parl}}}}
                            | LS | Lok Sabha = {{#if:{{{mp|}}}{{{abolished|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[List of constituencies of the Lok Sabha|Lok Sabha constituency]]}}
                            | #default = {{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[Elections in India|Indian electoral constituency]]
}}


| image1          = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map_image|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption1        = {{{map_caption|}}}
| header1        = Constituency details

| label2         = ದೇಸೊ
| data2          = [[ಭಾರತ]]
| label3         = [[Administrative divisions of India|Region]]
| data3          = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = region}}
| label4         = [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು|ರಾಜ್ಯೊ]]|
| data4          = {{{state|}}}
| label5         = [[Union territory|Union Territory]]
| data5          = {{{union_territory|}}}
| label6         = ಇಬಾಗೊ
| data6          = {{{division|}}}
| label7         =  [[ಭಾರತೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲು|ಜಿಲ್ಲೆ]] 
| data7          = {{{district|}}}
| label8         = [[ಭಾರತೊದ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು|ಲೋ.ಸ. ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]
| data8          = {{if empty|{{{constituency|}}}|{{{loksabha_cons|}}}}}
| label9         = ವಿಧಾನಸಭೆ
| data9          = {{{assembly_cons|}}}
| label10        = ಉಂಡುಮಲ್ತಿನ
| data10         ={{{established|}}}
| label11        = ಮಾಜಾಯಿನ
| data11         = {{{abolished|}}}
| label12        = ಒಟ್ಟು ಮತದಾರೆರ್
| data12         = {{{electors|}}}
| label13        = ಮೀಸಲು
| data13         = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| reservation = {{{reservation|}}} | section = reservation}}

| header20       = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mp|}}}|[[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆರ್]]|{{#if:{{{mla|}}}|[[Member of the Legislative Assembly (India)|Member of Legislative Assembly]]}} }}}}

| data21         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = Office}} }}|{{#if:{{{mp|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| section = OfficeLS}} }}}} }}}}

| data22         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{incumbent_image|}}}|size=120|alt={{{incumbent_image_alt|}}}}}}}

| data23         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}{{{mp|}}}|&lt;b&gt;Incumbent&lt;/b&gt;}} &lt;div&gt; {{#if:{{{mp|}}}|&lt;b&gt;{{{mp|}}}&lt;/b&gt;|{{#if:{{{mla|}}}|&lt;b&gt;{{{mla}}}&lt;/b&gt;}} }} &lt;/div&gt;}}

| data24         = &lt;!-- blank --&gt;
| label25        = ಪಕ್ಸೊ
| data25         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{party|}}}}}
| label27        = ಒಕ್ಕೂಟ
| data27         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{alliance|}}}}}
| label28        = ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ವರ್ಸೊ
| data28         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{if empty|{{{year|}}}|{{{latest_election_year|}}}}}}}
| label29        = ಪಿರವುದಾರ್
| data29         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{preceded_by|}}}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox Indian constituency with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}
|preview=Page using [[Template:Infobox Indian constituency]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;
|ignoreblank=y
|name|type|image|image_size|alt|caption|map_image|map_alt|map_caption|state|union_territory|division|district|constituency_no|constituency|assembly_cons|loksabha_cons|established|abolished|electors|reservation|current_office|incumbent_image|incumbent_image_alt|mla|mp|party|successful_party|alliance|year|latest_election_year|preceded_by|parl_name
}}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = Infobox Indian constituency
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox Indian constituency with conflicting parameters}}
| state; union_territory
| constituency; assembly_cons
| mp; mla
}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ssy2x17rp4zw3ox52ivpvhqkxxlwxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375071</id>
      <parentid>375070</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>375071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5345" sha1="3xpklsq6mxw19hgxsasu9690iuh5hup" xml:space="preserve">{{main other|{{#if:{{Has short description}}||{{short description|{{{short description|{{#switch:{{{type|}}}
  |LS        = Lok Sabha constituency 
  |SLA       = Vidhan Sabha constituency 
  | #default = Indian electoral constituency 
  }}}}}|noreplace}}}}}}{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
| bodyclass      = vcard 
| headerstyle    = background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| autoheaders    = y
| above          = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}

| subheaderclass = category
| subheaderstyle = font-weight: bold; background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| subheader      = {{#switch:{{{type}}}
                             | SLA | Vidhan Sabha = {{#if:{{{mla|}}}{{{abolished|}}}{{{constituency_no|}}}|{{Template:Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = parl}}ದ {{#if:{{{abolished|}}}|ಮಾಜಾಯಿನ }}ಕ್ಷೇತ್ರ {{#if: {{{constituency_no|}}} |ಸಂಕೆ. {{{constituency_no}}} }}}}
                            | LS | Lok Sabha = {{#if:{{{mp|}}}{{{abolished|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[List of constituencies of the Lok Sabha|Lok Sabha constituency]]}}
                            | #default = {{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[Elections in India|Indian electoral constituency]]
}}


| image1          = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map_image|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption1        = {{{map_caption|}}}
| header1        = Constituency details

| label2         = ದೇಸೊ
| data2          = [[ಭಾರತ]]
| label3         = [[Administrative divisions of India|Region]]
| data3          = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = region}}
| label4         = [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು|ರಾಜ್ಯೊ]]|
| data4          = {{{state|}}}
| label5         = [[Union territory|Union Territory]]
| data5          = {{{union_territory|}}}
| label6         = ಇಬಾಗೊ
| data6          = {{{division|}}}
| label7         =  [[ಭಾರತೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲು|ಜಿಲ್ಲೆ]] 
| data7          = {{{district|}}}
| label8         = [[ಭಾರತೊದ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು|ಲೋ.ಸ. ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]
| data8          = {{if empty|{{{constituency|}}}|{{{loksabha_cons|}}}}}
| label9         = ವಿಧಾನಸಭೆ
| data9          = {{{assembly_cons|}}}
| label10        = ಉಂಡುಮಲ್ತಿನ
| data10         ={{{established|}}}
| label11        = ಮಾಜಾಯಿನ
| data11         = {{{abolished|}}}
| label12        = ಒಟ್ಟು ಮತದಾರೆರ್
| data12         = {{{electors|}}}
| label13        = ಮೀಸಲು
| data13         = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| reservation = {{{reservation|}}} | section = reservation}}

| header20       = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mp|}}}|[[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆರ್]]|{{#if:{{{mla|}}}|[[Member of the Legislative Assembly (India)|Member of Legislative Assembly]]}} }}}}

| data21         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = Office}} }}|{{#if:{{{mp|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| section = OfficeLS}} }}}} }}}}

| data22         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{incumbent_image|}}}|size=120|alt={{{incumbent_image_alt|}}}}}}}

| data23         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}{{{mp|}}}|&lt;b&gt;Incumbent&lt;/b&gt;}} &lt;div&gt; {{#if:{{{mp|}}}|&lt;b&gt;{{{mp|}}}&lt;/b&gt;|{{#if:{{{mla|}}}|&lt;b&gt;{{{mla}}}&lt;/b&gt;}} }} &lt;/div&gt;}}

| data24         = &lt;!-- blank --&gt;
| label25        = ಪಕ್ಸೊ
| data25         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{party|}}}}}
| label27        = ಒಕ್ಕೂಟ
| data27         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{alliance|}}}}}
| label28        = ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ವರ್ಸೊ
| data28         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{if empty|{{{year|}}}|{{{latest_election_year|}}}}}}}
| label29        = ಪಿರವುದಾರ್
| data29         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{preceded_by|}}}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox Indian constituency with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}
|preview=Page using [[Template:Infobox Indian constituency]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;
|ignoreblank=y
|name|type|image|image_size|alt|caption|map_image|map_alt|map_caption|state|union_territory|division|district|constituency_no|constituency|assembly_cons|loksabha_cons|established|abolished|electors|reservation|current_office|incumbent_image|incumbent_image_alt|mla|mp|party|successful_party|alliance|year|latest_election_year|preceded_by|parl_name
}}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = Infobox Indian constituency
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox Indian constituency with conflicting parameters}}
| state; union_territory
| constituency; assembly_cons
| mp; mla
}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xpklsq6mxw19hgxsasu9690iuh5hup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375072</id>
      <parentid>375071</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>375072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5251" sha1="n99cwr9izj0qorjxq6pqanaykpqwdq6" xml:space="preserve">{{main other|{{#if:{{Has short description}}||{{short description|{{{short description|{{#switch:{{{type|}}}
  |LS        = Lok Sabha constituency 
  |SLA       = Vidhan Sabha constituency 
  | #default = Indian electoral constituency 
  }}}}}|noreplace}}}}}}{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
| bodyclass      = vcard 
| headerstyle    = background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| autoheaders    = y
| above          = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}

| subheaderclass = category
| subheaderstyle = font-weight: bold; background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| subheader      = {{#switch:{{{type}}}
                             | SLA | Vidhan Sabha = {{#if:{{{mla|}}}{{{abolished|}}}{{{constituency_no|}}}|ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆದ {{#if:{{{abolished|}}}|ಮಾಜಾಯಿನ }}ಕ್ಷೇತ್ರ {{#if: {{{constituency_no|}}} |ಸಂಕೆ. {{{constituency_no}}} }}}}
                            | LS | Lok Sabha = {{#if:{{{mp|}}}{{{abolished|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[List of constituencies of the Lok Sabha|Lok Sabha constituency]]}}
                            | #default = {{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[Elections in India|Indian electoral constituency]]
}}


| image1          = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map_image|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption1        = {{{map_caption|}}}
| header1        = Constituency details

| label2         = ದೇಸೊ
| data2          = [[ಭಾರತ]]
| label3         = [[Administrative divisions of India|Region]]
| data3          = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = region}}
| label4         = [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು|ರಾಜ್ಯೊ]]|
| data4          = {{{state|}}}
| label5         = [[Union territory|Union Territory]]
| data5          = {{{union_territory|}}}
| label6         = ಇಬಾಗೊ
| data6          = {{{division|}}}
| label7         =  [[ಭಾರತೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲು|ಜಿಲ್ಲೆ]] 
| data7          = {{{district|}}}
| label8         = [[ಭಾರತೊದ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು|ಲೋ.ಸ. ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]
| data8          = {{if empty|{{{constituency|}}}|{{{loksabha_cons|}}}}}
| label9         = ವಿಧಾನಸಭೆ
| data9          = {{{assembly_cons|}}}
| label10        = ಉಂಡುಮಲ್ತಿನ
| data10         ={{{established|}}}
| label11        = ಮಾಜಾಯಿನ
| data11         = {{{abolished|}}}
| label12        = ಒಟ್ಟು ಮತದಾರೆರ್
| data12         = {{{electors|}}}
| label13        = ಮೀಸಲು
| data13         = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| reservation = {{{reservation|}}} | section = reservation}}

| header20       = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mp|}}}|[[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆರ್]]|{{#if:{{{mla|}}}|[[Member of the Legislative Assembly (India)|Member of Legislative Assembly]]}} }}}}

| data21         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = Office}} }}|{{#if:{{{mp|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| section = OfficeLS}} }}}} }}}}

| data22         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{incumbent_image|}}}|size=120|alt={{{incumbent_image_alt|}}}}}}}

| data23         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}{{{mp|}}}|&lt;b&gt;Incumbent&lt;/b&gt;}} &lt;div&gt; {{#if:{{{mp|}}}|&lt;b&gt;{{{mp|}}}&lt;/b&gt;|{{#if:{{{mla|}}}|&lt;b&gt;{{{mla}}}&lt;/b&gt;}} }} &lt;/div&gt;}}

| data24         = &lt;!-- blank --&gt;
| label25        = ಪಕ್ಸೊ
| data25         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{party|}}}}}
| label27        = ಒಕ್ಕೂಟ
| data27         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{alliance|}}}}}
| label28        = ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ವರ್ಸೊ
| data28         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{if empty|{{{year|}}}|{{{latest_election_year|}}}}}}}
| label29        = ಪಿರವುದಾರ್
| data29         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{preceded_by|}}}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox Indian constituency with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}
|preview=Page using [[Template:Infobox Indian constituency]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;
|ignoreblank=y
|name|type|image|image_size|alt|caption|map_image|map_alt|map_caption|state|union_territory|division|district|constituency_no|constituency|assembly_cons|loksabha_cons|established|abolished|electors|reservation|current_office|incumbent_image|incumbent_image_alt|mla|mp|party|successful_party|alliance|year|latest_election_year|preceded_by|parl_name
}}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = Infobox Indian constituency
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox Indian constituency with conflicting parameters}}
| state; union_territory
| constituency; assembly_cons
| mp; mla
}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n99cwr9izj0qorjxq6pqanaykpqwdq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375073</id>
      <parentid>375072</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>375073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5303" sha1="onwdgwa52s041sqii99i1tt6tcquizn" xml:space="preserve">{{main other|{{#if:{{Has short description}}||{{short description|{{{short description|{{#switch:{{{type|}}}
  |LS        = Lok Sabha constituency 
  |SLA       = Vidhan Sabha constituency 
  | #default = Indian electoral constituency 
  }}}}}|noreplace}}}}}}{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
| bodyclass      = vcard 
| headerstyle    = background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| autoheaders    = y
| above          = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}

| subheaderclass = category
| subheaderstyle = font-weight: bold; background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| subheader      = {{#switch:{{{type}}}
                             | SLA | Vidhan Sabha = {{#if:{{{mla|}}}{{{abolished|}}}{{{constituency_no|}}}|[[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ದ {{#if:{{{abolished|}}}|ಮಾಜಾಯಿನ }}ಕ್ಷೇತ್ರ {{#if: {{{constituency_no|}}} |ಸಂಕೆ. {{{constituency_no}}} }}}}
                            | LS | Lok Sabha = {{#if:{{{mp|}}}{{{abolished|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[List of constituencies of the Lok Sabha|Lok Sabha constituency]]}}
                            | #default = {{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[Elections in India|Indian electoral constituency]]
}}


| image1          = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map_image|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption1        = {{{map_caption|}}}
| header1        = Constituency details

| label2         = ದೇಸೊ
| data2          = [[ಭಾರತ]]
| label3         = [[Administrative divisions of India|Region]]
| data3          = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = region}}
| label4         = [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು|ರಾಜ್ಯೊ]]|
| data4          = {{{state|}}}
| label5         = [[Union territory|Union Territory]]
| data5          = {{{union_territory|}}}
| label6         = ಇಬಾಗೊ
| data6          = {{{division|}}}
| label7         =  [[ಭಾರತೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲು|ಜಿಲ್ಲೆ]] 
| data7          = {{{district|}}}
| label8         = [[ಭಾರತೊದ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು|ಲೋ.ಸ. ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]
| data8          = {{if empty|{{{constituency|}}}|{{{loksabha_cons|}}}}}
| label9         = ವಿಧಾನಸಭೆ
| data9          = {{{assembly_cons|}}}
| label10        = ಉಂಡುಮಲ್ತಿನ
| data10         ={{{established|}}}
| label11        = ಮಾಜಾಯಿನ
| data11         = {{{abolished|}}}
| label12        = ಒಟ್ಟು ಮತದಾರೆರ್
| data12         = {{{electors|}}}
| label13        = ಮೀಸಲು
| data13         = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| reservation = {{{reservation|}}} | section = reservation}}

| header20       = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mp|}}}|[[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆರ್]]|{{#if:{{{mla|}}}|[[Member of the Legislative Assembly (India)|Member of Legislative Assembly]]}} }}}}

| data21         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = Office}} }}|{{#if:{{{mp|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| section = OfficeLS}} }}}} }}}}

| data22         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{incumbent_image|}}}|size=120|alt={{{incumbent_image_alt|}}}}}}}

| data23         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}{{{mp|}}}|&lt;b&gt;Incumbent&lt;/b&gt;}} &lt;div&gt; {{#if:{{{mp|}}}|&lt;b&gt;{{{mp|}}}&lt;/b&gt;|{{#if:{{{mla|}}}|&lt;b&gt;{{{mla}}}&lt;/b&gt;}} }} &lt;/div&gt;}}

| data24         = &lt;!-- blank --&gt;
| label25        = ಪಕ್ಸೊ
| data25         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{party|}}}}}
| label27        = ಒಕ್ಕೂಟ
| data27         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{alliance|}}}}}
| label28        = ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ವರ್ಸೊ
| data28         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{if empty|{{{year|}}}|{{{latest_election_year|}}}}}}}
| label29        = ಪಿರವುದಾರ್
| data29         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{preceded_by|}}}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox Indian constituency with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}
|preview=Page using [[Template:Infobox Indian constituency]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;
|ignoreblank=y
|name|type|image|image_size|alt|caption|map_image|map_alt|map_caption|state|union_territory|division|district|constituency_no|constituency|assembly_cons|loksabha_cons|established|abolished|electors|reservation|current_office|incumbent_image|incumbent_image_alt|mla|mp|party|successful_party|alliance|year|latest_election_year|preceded_by|parl_name
}}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = Infobox Indian constituency
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox Indian constituency with conflicting parameters}}
| state; union_territory
| constituency; assembly_cons
| mp; mla
}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>onwdgwa52s041sqii99i1tt6tcquizn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375084</id>
      <parentid>375073</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>375084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5306" sha1="gizqvqn6k8lqdxiolfbppiuznr8sihh" xml:space="preserve">{{main other|{{#if:{{Has short description}}||{{short description|{{{short description|{{#switch:{{{type|}}}
  |LS        = Lok Sabha constituency 
  |SLA       = Vidhan Sabha constituency 
  | #default = Indian electoral constituency 
  }}}}}|noreplace}}}}}}{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
| bodyclass      = vcard 
| headerstyle    = background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| autoheaders    = y
| above          = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}

| subheaderclass = category
| subheaderstyle = font-weight: bold; background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| subheader      = {{#switch:{{{type}}}
                             | SLA | Vidhan Sabha = {{#if:{{{mla|}}}{{{abolished|}}}{{{constituency_no|}}}|[[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ದ {{#if:{{{abolished|}}}|ಮಾಜಾಯಿನ }}ಕ್ಷೇತ್ರ {{#if: {{{constituency_no|}}} |ಸಂಕೆ. {{{constituency_no}}} }}}}
                            | LS | Lok Sabha = {{#if:{{{mp|}}}{{{abolished|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[List of constituencies of the Lok Sabha|Lok Sabha constituency]]}}
                            | #default = {{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[Elections in India|Indian electoral constituency]]
}}


| image1          = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map_image|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption1        = {{{map_caption|}}}
| header1        = Constituency details

| label2         = ದೇಸೊ
| data2          = [[ಭಾರತ]]
| label3         = [[Administrative divisions of India|Region]]
| data3          = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = region}}
| label4         = [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು|ರಾಜ್ಯೊ]]|
| data4          = {{{state|}}}
| label5         = [[Union territory|Union Territory]]
| data5          = {{{union_territory|}}}
| label6         = ಇಬಾಗೊ
| data6          = {{{division|}}}
| label7         =  [[ಭಾರತೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲು|ಜಿಲ್ಲೆ]] 
| data7          = {{{district|}}}
| label8         = [[ಭಾರತೊದ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು|ಲೋ.ಸ. ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]
| data8          = {{if empty|{{{constituency|}}}|{{{loksabha_cons|}}}}}
| label9         = ವಿಧಾನಸಭೆ
| data9          = {{{assembly_cons|}}}
| label10        = ಉಂಡುಮಲ್ತಿನ
| data10         ={{{established|}}}
| label11        = ಮಾಜಾಯಿನ
| data11         = {{{abolished|}}}
| label12        = ಒಟ್ಟು ಮತದಾರೆರ್
| data12         = {{{electors|}}}
| label13        = ಮೀಸಲು
| data13         = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| reservation = {{{reservation|}}} | section = reservation}}

| header20       = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mp|}}}|[[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆರ್]]|{{#if:{{{mla|}}}|[[Member of the Legislative Assembly (India)|Member of Legislative Assembly]]}} }}}}

| data21         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = Office}} }}|{{#if:{{{mp|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| section = OfficeLS}} }}}} }}}}

| data22         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{incumbent_image|}}}|size=120|alt={{{incumbent_image_alt|}}}}}}}

| data23         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}{{{mp|}}}|&lt;b&gt;ಹಾಲಿ&lt;/b&gt;}} &lt;div&gt; {{#if:{{{mp|}}}|&lt;b&gt;{{{mp|}}}&lt;/b&gt;|{{#if:{{{mla|}}}|&lt;b&gt;{{{mla}}}&lt;/b&gt;}} }} &lt;/div&gt;}}

| data24         = &lt;!-- blank --&gt;
| label25        = ಪಕ್ಸೊ
| data25         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{party|}}}}}
| label27        = ಒಕ್ಕೂಟ
| data27         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{alliance|}}}}}
| label28        = ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ವರ್ಸೊ
| data28         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{if empty|{{{year|}}}|{{{latest_election_year|}}}}}}}
| label29        = ಪಿರವುದಾರ್
| data29         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{preceded_by|}}}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox Indian constituency with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}
|preview=Page using [[Template:Infobox Indian constituency]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;
|ignoreblank=y
|name|type|image|image_size|alt|caption|map_image|map_alt|map_caption|state|union_territory|division|district|constituency_no|constituency|assembly_cons|loksabha_cons|established|abolished|electors|reservation|current_office|incumbent_image|incumbent_image_alt|mla|mp|party|successful_party|alliance|year|latest_election_year|preceded_by|parl_name
}}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = Infobox Indian constituency
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox Indian constituency with conflicting parameters}}
| state; union_territory
| constituency; assembly_cons
| mp; mla
}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gizqvqn6k8lqdxiolfbppiuznr8sihh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375090</id>
      <parentid>375084</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>375090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5279" sha1="myfhamu5aytnekpon4cog3pgrcmnn0f" xml:space="preserve">{{main other|{{#if:{{Has short description}}||{{short description|{{{short description|{{#switch:{{{type|}}}
  |LS        = Lok Sabha constituency 
  |SLA       = Vidhan Sabha constituency 
  | #default = Indian electoral constituency 
  }}}}}|noreplace}}}}}}{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
| bodyclass      = vcard 
| headerstyle    = background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| autoheaders    = y
| above          = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}

| subheaderclass = category
| subheaderstyle = font-weight: bold; background: #ccf;color:inherit; padding: 4px;
| subheader      = {{#switch:{{{type}}}
                             | SLA | Vidhan Sabha = {{#if:{{{mla|}}}{{{abolished|}}}{{{constituency_no|}}}|[[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ದ {{#if:{{{abolished|}}}|ಮಾಜಾಯಿನ }}ಕ್ಷೇತ್ರ {{#if: {{{constituency_no|}}} |ಸಂಕೆ. {{{constituency_no}}} }}}}
                            | LS | Lok Sabha = {{#if:{{{mp|}}}{{{abolished|}}}|{{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[List of constituencies of the Lok Sabha|Lok Sabha constituency]]}}
                            | #default = {{#if:{{{abolished|}}}|Former}} [[Elections in India|Indian electoral constituency]]
}}


| image1          = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map_image|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption1        = {{{map_caption|}}}
| header1        = Constituency details

| label2         = ದೇಸೊ
| data2          = [[ಭಾರತ]]
| label3         = [[Administrative divisions of India|Region]]
| data3          = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = region}}
| label4         = [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು|ರಾಜ್ಯೊ]]|
| data4          = {{{state|}}}
| label5         = [[Union territory|Union Territory]]
| data5          = {{{union_territory|}}}
| label6         = ಇಬಾಗೊ
| data6          = {{{division|}}}
| label7         =  [[ಭಾರತೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲು|ಜಿಲ್ಲೆ]] 
| data7          = {{{district|}}}
| label8         = [[ಭಾರತೊದ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು|ಲೋ.ಸ. ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]
| data8          = {{if empty|{{{constituency|}}}|{{{loksabha_cons|}}}}}
| label9         = ವಿಧಾನಸಭೆ
| data9          = {{{assembly_cons|}}}
| label10        = ಉಂಡುಮಲ್ತಿನ
| data10         ={{{established|}}}
| label11        = ಮಾಜಾಯಿನ
| data11         = {{{abolished|}}}
| label12        = ಒಟ್ಟು ಮತದಾರೆರ್
| data12         = {{{electors|}}}
| label13        = ಮೀಸಲು
| data13         = {{Infobox Indian constituency/defaultdata| reservation = {{{reservation|}}} | section = reservation}}

| header20       = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mp|}}}|[[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆರ್]]|{{#if:{{{mla|}}}|[[ಶಾಸನಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆರ್]]}} }}}}

| data21         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| state = {{{state|}}} | union_territory = {{{union_territory|}}} | section = Office}} }}|{{#if:{{{mp|}}}|{{If empty | {{{current_office|}}} | {{Infobox Indian constituency/defaultdata| section = OfficeLS}} }}}} }}}}

| data22         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{incumbent_image|}}}|size=120|alt={{{incumbent_image_alt|}}}}}}}

| data23         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{#if:{{{mla|}}}{{{mp|}}}|&lt;b&gt;ಹಾಲಿ&lt;/b&gt;}} &lt;div&gt; {{#if:{{{mp|}}}|&lt;b&gt;{{{mp|}}}&lt;/b&gt;|{{#if:{{{mla|}}}|&lt;b&gt;{{{mla}}}&lt;/b&gt;}} }} &lt;/div&gt;}}

| data24         = &lt;!-- blank --&gt;
| label25        = ಪಕ್ಸೊ
| data25         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{party|}}}}}
| label27        = ಒಕ್ಕೂಟ
| data27         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{alliance|}}}}}
| label28        = ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿನ ವರ್ಸೊ
| data28         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{if empty|{{{year|}}}|{{{latest_election_year|}}}}}}}
| label29        = ಪಿರವುದಾರ್
| data29         = {{#if:{{{abolished|}}}||{{{preceded_by|}}}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox Indian constituency with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}
|preview=Page using [[Template:Infobox Indian constituency]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;
|ignoreblank=y
|name|type|image|image_size|alt|caption|map_image|map_alt|map_caption|state|union_territory|division|district|constituency_no|constituency|assembly_cons|loksabha_cons|established|abolished|electors|reservation|current_office|incumbent_image|incumbent_image_alt|mla|mp|party|successful_party|alliance|year|latest_election_year|preceded_by|parl_name
}}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = Infobox Indian constituency
| cat = {{main other|Category:Pages using infobox Indian constituency with conflicting parameters}}
| state; union_territory
| constituency; assembly_cons
| mp; mla
}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>myfhamu5aytnekpon4cog3pgrcmnn0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29356</id>
    <revision>
      <id>375037</id>
      <parentid>374807</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ */</comment>
      <origin>375037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6709" sha1="h1teajh3usplfur2rf0gnif38c4mdcp" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಉಲೈ ಬರ್ಪುಂಡು. ೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ 'ಸುರತ್ಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕ್ಯೆ ೨೦೨ ಆದುಂಡು.

ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡು ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲು, ಗುರುಪುರ, ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆದ ಬಾಗೊಲು, ಪಾಲಿಕೆದ ವಾರ್ಡ್.1 ಡ್ದು 20 ಮುಟ್ಟ, ಅಂಚನೆ 22 ಬೊಕ್ಕ 23. ಪಣಂಬೂರು, ಸುರತ್ಕಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಾಗೆಲು ಬರ್ಪೊ. ಮುಲ್ಪ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು, ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್ ರಿಫೈನರಿ, ಎನ್.ಐ.ಟಿ.ಕೆ ದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=7 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ==
ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಎಡ್ಡೆಡ್ ಬದುಕುನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಾತಾವರಣ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕರಾವಳಿದ ಮೂಲ ಸಮುದಾಯಲಾಯಿನ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು, ಬಿಲ್ಲವೆರ್, ಬಂಟೆರ್  ಬೊಕ್ಕ ಕುಲಾಲ/ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಅಂಚನೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ಪಂಗಡದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.

ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (Voters Population)
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ (ECI) ೨೦೨೩ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೨,೪೯,೪೬೪ (೨.೪೯ ಲಕ್ಷ) ನೋಂದಾಯಿತ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಣ್ ಮತದಾರೆರೆರ್ದ್ (೧,೨೦,೯೯೦) ಪೊಣ್ಣು ಮತದಾರೆರೆನ (೧,೨೮,೪೬೧) ಸಂಖ್ಯೆನೆ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು. ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುನ ಕಾರಣ ಜನಕುಲೆಗ್ ಮತದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಎಡ್ಡೆ ಜಾಗೃತಿ ಉಂಡು.

ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ (Election History)
೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (ಬಿಜೆಪಿ) ನಡುಟು ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ದ ಸುರುತ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೩ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಆರ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.
ಆಂಡ ೨೦೧೮ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಪೊಸ ಮುಖ, ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ೨೬,೬೪೮ ಮತೊಕುಲೆನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಇತ್ತೀಚೆಗ್ ನಡತಿನ ೨೦೨೩ದ ಚುನಾವಣೆಡ್‌ಲಾ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.

ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು (Statistics)
೨೦೨೩ದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರು ೭೩.೩೬% ದಷ್ಟು ಎಡ್ಡೆ ಮತದಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ೧,೦೩,೫೩೧ (1,03,531) ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ೭೦,೬೦೯ (70,609) ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್. ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ೩೨,೯೨೨ ಮತೊಕುಲೆನ (೧೮.೧% ವೋಟ್ ಶೇರ್) ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಗೆಲ್ಪು ಸಾಧಿಸಯೆರ್.

==ಉಲ್ಲೇಕ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>h1teajh3usplfur2rf0gnif38c4mdcp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375038</id>
      <parentid>375037</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T15:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>375038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6675" sha1="ltcvt0zahy9fobfppo4xzpczvpxwhoq" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಉಲೈ ಬರ್ಪುಂಡು. ೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ 'ಸುರತ್ಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕ್ಯೆ ೨೦೨ ಆದುಂಡು.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡು ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲು, ಗುರುಪುರ, ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆದ ಬಾಗೊಲು, ಪಾಲಿಕೆದ ವಾರ್ಡ್.1 ಡ್ದು 20 ಮುಟ್ಟ, ಅಂಚನೆ 22 ಬೊಕ್ಕ 23. ಪಣಂಬೂರು, ಸುರತ್ಕಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಾಗೆಲು ಬರ್ಪೊ. ಮುಲ್ಪ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು, ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್ ರಿಫೈನರಿ, ಎನ್.ಐ.ಟಿ.ಕೆ ದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=7 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ==
ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಎಡ್ಡೆಡ್ ಬದುಕುನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಾತಾವರಣ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕರಾವಳಿದ ಮೂಲ ಸಮುದಾಯಲಾಯಿನ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು, ಬಿಲ್ಲವೆರ್, ಬಂಟೆರ್  ಬೊಕ್ಕ ಕುಲಾಲ/ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಅಂಚನೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ಪಂಗಡದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.

==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ (ECI) ೨೦೨೩ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೨,೪೯,೪೬೪ (೨.೪೯ ಲಕ್ಷ) ನೋಂದಾಯಿತ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಣ್ ಮತದಾರೆರೆರ್ದ್ (೧,೨೦,೯೯೦) ಪೊಣ್ಣು ಮತದಾರೆರೆನ (೧,೨೮,೪೬೧) ಸಂಖ್ಯೆನೆ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು. ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುನ ಕಾರಣ ಜನಕುಲೆಗ್ ಮತದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಎಡ್ಡೆ ಜಾಗೃತಿ ಉಂಡು.

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==
೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (ಬಿಜೆಪಿ) ನಡುಟು ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ದ ಸುರುತ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೩ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಆರ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.
ಆಂಡ ೨೦೧೮ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಪೊಸ ಮುಖ, ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ೨೬,೬೪೮ ಮತೊಕುಲೆನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಇತ್ತೀಚೆಗ್ ನಡತಿನ ೨೦೨೩ದ ಚುನಾವಣೆಡ್‌ಲಾ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.

==ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು==
೨೦೨೩ದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರು ೭೩.೩೬% ದಷ್ಟು ಎಡ್ಡೆ ಮತದಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ೧,೦೩,೫೩೧ (1,03,531) ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ೭೦,೬೦೯ (70,609) ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್. ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ೩೨,೯೨೨ ಮತೊಕುಲೆನ (೧೮.೧% ವೋಟ್ ಶೇರ್) ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಗೆಲ್ಪು ಸಾಧಿಸಯೆರ್.

==ಉಲ್ಲೇಕ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>ltcvt0zahy9fobfppo4xzpczvpxwhoq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375040</id>
      <parentid>375038</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>375040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7755" sha1="sfr8anov463gush5q2mzlbo3c4h7xgx" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಉಲೈ ಬರ್ಪುಂಡು. ೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ 'ಸುರತ್ಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕ್ಯೆ ೨೦೨ ಆದುಂಡು.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡು ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲು, ಗುರುಪುರ, ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆದ ಬಾಗೊಲು, ಪಾಲಿಕೆದ ವಾರ್ಡ್.1 ಡ್ದು 20 ಮುಟ್ಟ, ಅಂಚನೆ 22 ಬೊಕ್ಕ 23. ಪಣಂಬೂರು, ಸುರತ್ಕಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಾಗೆಲು ಬರ್ಪೊ. ಮುಲ್ಪ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು, ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್ ರಿಫೈನರಿ, ಎನ್.ಐ.ಟಿ.ಕೆ ದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=7 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ==
ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಎಡ್ಡೆಡ್ ಬದುಕುನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಾತಾವರಣ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕರಾವಳಿದ ಮೂಲ ಸಮುದಾಯಲಾಯಿನ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು, ಬಿಲ್ಲವೆರ್, ಬಂಟೆರ್  ಬೊಕ್ಕ ಕುಲಾಲ/ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಅಂಚನೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ಪಂಗಡದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಸಂಕೆದ ಲೆಕಾಚಾರೊಡು ತೂಂಡ, ಬಿಲ್ಲವ 45,000, ಮುಸ್ಲಿಂ 35,000, ಬಂಟೆರ್ 25,000, ಮೊಗವೀರೆರ್- 15,000, ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ -10,000, ಕುಲಾಲೆರ್ 4,000, ಬಟ್ರೆನಕುಲು 3,000 ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೩ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೨,೪೯,೪೬೪ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೦,೯೯೦ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೮,೪೬೧ ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==
೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿದ ನಡುಟು ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ದ ಸುರುತ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೩ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಆರ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.
ಆಂಡ ೨೦೧೮ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಪೊಸ ಮುಖ, ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ೨೬,೬೪೮ ಮತೊಕುಲೆನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಇತ್ತೀಚೆಗ್ ನಡತಿನ ೨೦೨೩ದ ಚುನಾವಣೆಡ್‌ಲಾ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು==
೨೦೨೩ದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರು ೭೩.೩೬% ದಷ್ಟು ಎಡ್ಡೆ ಮತದಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. 1,03,531 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ 70,609 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್. ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ೩೨,೯೨೨ ಮತೊಕುಲೆನ (೧೮.೧% ವೋಟ್ ಶೇರ್) ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಈ ಓಟುಡು ಗೆಂದಿಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಕ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>sfr8anov463gush5q2mzlbo3c4h7xgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375042</id>
      <parentid>375040</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ */</comment>
      <origin>375042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8792" sha1="mng3hwv978yu6w4u2phnxn6fidyg5uf" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಉಲೈ ಬರ್ಪುಂಡು. ೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ 'ಸುರತ್ಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕ್ಯೆ ೨೦೨ ಆದುಂಡು.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡು ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲು, ಗುರುಪುರ, ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆದ ಬಾಗೊಲು, ಪಾಲಿಕೆದ ವಾರ್ಡ್.1 ಡ್ದು 20 ಮುಟ್ಟ, ಅಂಚನೆ 22 ಬೊಕ್ಕ 23. ಪಣಂಬೂರು, ಸುರತ್ಕಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಾಗೆಲು ಬರ್ಪೊ. ಮುಲ್ಪ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು, ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್ ರಿಫೈನರಿ, ಎನ್.ಐ.ಟಿ.ಕೆ ದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=7 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ==
ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಎಡ್ಡೆಡ್ ಬದುಕುನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಾತಾವರಣ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕರಾವಳಿದ ಮೂಲ ಸಮುದಾಯಲಾಯಿನ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು, ಬಿಲ್ಲವೆರ್, ಬಂಟೆರ್  ಬೊಕ್ಕ ಕುಲಾಲ/ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಅಂಚನೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ಪಂಗಡದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಸಂಕೆದ ಲೆಕಾಚಾರೊಡು ತೂಂಡ, ಬಿಲ್ಲವ 45,000, ಮುಸ್ಲಿಂ 35,000, ಬಂಟೆರ್ 25,000, ಮೊಗವೀರೆರ್- 15,000, ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ -10,000, ಕುಲಾಲೆರ್ 4,000, ಬಟ್ರೆನಕುಲು 3,000 ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೩ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೨,೪೯,೪೬೪ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೦,೯೯೦ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೮,೪೬೧ ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==
೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿದ ನಡುಟು ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ದ ಸುರುತ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೩ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಆರ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.
ಆಂಡ ೨೦೧೮ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಪೊಸ ಮುಖ, ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ೨೬,೬೪೮ ಮತೊಕುಲೆನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಇತ್ತೀಚೆಗ್ ನಡತಿನ ೨೦೨೩ದ ಚುನಾವಣೆಡ್‌ಲಾ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ಚುನಾವಣೆ
! ಸದಸ್ಯೆ
! colspan=2|ಪಕ್ಷ
|-
| [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2008]] || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2013]] || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
|-
| [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2018]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; rowspan=&quot;2&quot; | || rowspan=&quot;2&quot; | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2023]]
|}

==ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು==
೨೦೨೩ದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರು ೭೩.೩೬% ದಷ್ಟು ಎಡ್ಡೆ ಮತದಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. 1,03,531 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ 70,609 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್. ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ೩೨,೯೨೨ ಮತೊಕುಲೆನ (೧೮.೧% ವೋಟ್ ಶೇರ್) ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಈ ಓಟುಡು ಗೆಂದಿಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಕ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>mng3hwv978yu6w4u2phnxn6fidyg5uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375044</id>
      <parentid>375042</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು */</comment>
      <origin>375044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16344" sha1="5pslnbwykjyotf7hi30x27gnemiqu4o" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಉಲೈ ಬರ್ಪುಂಡು. ೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ 'ಸುರತ್ಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕ್ಯೆ ೨೦೨ ಆದುಂಡು.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡು ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲು, ಗುರುಪುರ, ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆದ ಬಾಗೊಲು, ಪಾಲಿಕೆದ ವಾರ್ಡ್.1 ಡ್ದು 20 ಮುಟ್ಟ, ಅಂಚನೆ 22 ಬೊಕ್ಕ 23. ಪಣಂಬೂರು, ಸುರತ್ಕಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಾಗೆಲು ಬರ್ಪೊ. ಮುಲ್ಪ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು, ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್ ರಿಫೈನರಿ, ಎನ್.ಐ.ಟಿ.ಕೆ ದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=7 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ==
ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಎಡ್ಡೆಡ್ ಬದುಕುನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಾತಾವರಣ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕರಾವಳಿದ ಮೂಲ ಸಮುದಾಯಲಾಯಿನ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು, ಬಿಲ್ಲವೆರ್, ಬಂಟೆರ್  ಬೊಕ್ಕ ಕುಲಾಲ/ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಅಂಚನೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ಪಂಗಡದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಸಂಕೆದ ಲೆಕಾಚಾರೊಡು ತೂಂಡ, ಬಿಲ್ಲವ 45,000, ಮುಸ್ಲಿಂ 35,000, ಬಂಟೆರ್ 25,000, ಮೊಗವೀರೆರ್- 15,000, ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ -10,000, ಕುಲಾಲೆರ್ 4,000, ಬಟ್ರೆನಕುಲು 3,000 ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೩ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೨,೪೯,೪೬೪ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೦,೯೯೦ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೮,೪೬೧ ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==
೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿದ ನಡುಟು ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ದ ಸುರುತ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೩ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಆರ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.
ಆಂಡ ೨೦೧೮ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಪೊಸ ಮುಖ, ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ೨೬,೬೪೮ ಮತೊಕುಲೆನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಇತ್ತೀಚೆಗ್ ನಡತಿನ ೨೦೨೩ದ ಚುನಾವಣೆಡ್‌ಲಾ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ಚುನಾವಣೆ
! ಸದಸ್ಯೆ
! colspan=2|ಪಕ್ಷ
|-
| [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2008]] || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2013]] || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
|-
| [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2018]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; rowspan=&quot;2&quot; | || rowspan=&quot;2&quot; | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2023]]
|}

==ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು==
೨೦೨೩ದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರು ೭೩.೩೬% ದಷ್ಟು ಎಡ್ಡೆ ಮತದಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. 1,03,531 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ 70,609 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್. ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ೩೨,೯೨೨ ಮತೊಕುಲೆನ (೧೮.೧% ವೋಟ್ ಶೇರ್) ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಈ ಓಟುಡು ಗೆಂದಿಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
== ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶೊಲು ==

=== 2023 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref name=&quot;Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North&quot;&gt;{{cite news |title=Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |access-date=9 April 2025 |publisher=Election Commission of India |date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409133555/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |archive-date=9 April 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 103,531 || 56.77 || {{increase}}0.75
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ || 70,609 || 38.72 || {{decrease}}2.16
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 5,256 || 2.88 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,194 || 0.65 || {{decrease}}0.01
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 32,922 || 18.05 || {{increase}}2.92
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 183,007 || 73.36 || {{decrease}}1.73
|}

=== 2018 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/mangalore-city-north-election-result|title=Mangalore City North Assembly Election 2018, Karnataka}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 98,648 || 56.02 || {{increase}}7.25
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 72,000 || 40.88 || {{decrease}}11.95
|-
| bgcolor=&quot;#CB0922&quot; | || ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ) || ಮುನೀರ್ ಕಾಟಿಪಳ್ಳ || 2,472 || 1.40 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,166 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 26,648 || 15.13 || {{increase}}11.07
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 176,362 || 75.09 || {{increase}}3.59
|}

=== 2013 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Statistical Report on General Election, 2013 : To the Legislative Assembly of Karnataka |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |website=eci.nic.in |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220034253/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |archive-date=2013-12-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 69,897 || 52.83 || {{increase}}10.67
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 64,524 || 48.77 || {{decrease}}4.33
|-
| bgcolor=&quot;#00A550&quot; | || ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ || ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ || 3,323 || 2.51 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಕರ್ನಾಟಕ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ || ರಾಮಚಂದ್ರ ಬೈಕಂಪಾಡಿ || 2,104 || 1.59 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಗುಲಾಮ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ || 1,808 || 1.37 || {{decrease}}0.56
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಎಚ್. ವಿನಯ ಆಚಾರ್ಯ || 1,536 || 1.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#00B272&quot; | || ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ || ಸುಪ್ರೀತ್ ಕುಮಾರ್ ಪೂಜಾರಿ || 1,136 || 0.86 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ಪಿಂಟೊ || 878 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 5,373 || 4.06 || {{decrease}}6.87
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 146,165 || 71.50 || {{decrease}}0.68
|}

=== 2008 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=General Election Karnataka Legislative Assembly 2008 Election Statistics |url=https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |publisher=Government of Karnataka |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201232433/https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |archive-date=1 February 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 70,057 || 53.10 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 55,631 || 42.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಅಮೀನ್. ಎಸ್. ವಿ || 2,542 || 1.93 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಆನಂದ ಗಟ್ಟಿ || 1,642 || 1.24 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#22409A&quot; | || ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ || ಶಶಿಕಲಾ. ಎಂ || 1,322 || 1.00 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 14,426 || 10.93 || -
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 131,978 || 72.18 || -
|}

==ಉಲ್ಲೇಕ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>5pslnbwykjyotf7hi30x27gnemiqu4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375046</id>
      <parentid>375044</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T17:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <origin>375046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16353" sha1="ffau5pfi1xr4ljmlznptpt51dupnmk0" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಉಲೈ ಬರ್ಪುಂಡು. ೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ 'ಸುರತ್ಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕ್ಯೆ ೨೦೨ ಆದುಂಡು.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡು ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲು, ಗುರುಪುರ, ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆದ ಬಾಗೊಲು, ಪಾಲಿಕೆದ ವಾರ್ಡ್.1 ಡ್ದು 20 ಮುಟ್ಟ, ಅಂಚನೆ 22 ಬೊಕ್ಕ 23. ಪಣಂಬೂರು, ಸುರತ್ಕಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಾಗೆಲು ಬರ್ಪೊ. ಮುಲ್ಪ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು, ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್ ರಿಫೈನರಿ, ಎನ್.ಐ.ಟಿ.ಕೆ ದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=7 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ==
ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಎಡ್ಡೆಡ್ ಬದುಕುನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಾತಾವರಣ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕರಾವಳಿದ ಮೂಲ ಸಮುದಾಯಲಾಯಿನ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು, ಬಿಲ್ಲವೆರ್, ಬಂಟೆರ್  ಬೊಕ್ಕ ಕುಲಾಲ/ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಅಂಚನೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ಪಂಗಡದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಸಂಕೆದ ಲೆಕಾಚಾರೊಡು ತೂಂಡ, ಬಿಲ್ಲವ 45,000, ಮುಸ್ಲಿಂ 35,000, ಬಂಟೆರ್ 25,000, ಮೊಗವೀರೆರ್- 15,000, ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ -10,000, ಕುಲಾಲೆರ್ 4,000, ಬಟ್ರೆನಕುಲು 3,000 ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೩ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೨,೪೯,೪೬೪ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೦,೯೯೦ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೮,೪೬೧ ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==
೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿದ ನಡುಟು ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ದ ಸುರುತ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೩ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಆರ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.
ಆಂಡ ೨೦೧೮ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಪೊಸ ಮುಖ, ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ೨೬,೬೪೮ ಮತೊಕುಲೆನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಇತ್ತೀಚೆಗ್ ನಡತಿನ ೨೦೨೩ದ ಚುನಾವಣೆಡ್‌ಲಾ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ಚುನಾವಣೆ
! ಸದಸ್ಯೆ
! colspan=2|ಪಕ್ಷ
|-
| [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2008]] || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2013]] || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
|-
| [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2018]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; rowspan=&quot;2&quot; | || rowspan=&quot;2&quot; | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2023]]
|}

==ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು==
೨೦೨೩ದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರು ೭೩.೩೬% ದಷ್ಟು ಎಡ್ಡೆ ಮತದಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. 1,03,531 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ 70,609 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್. ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ೩೨,೯೨೨ ಮತೊಕುಲೆನ (೧೮.೧% ವೋಟ್ ಶೇರ್) ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಈ ಓಟುಡು ಗೆಂದಿಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
== ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶೊಲು ==

=== 2023 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref name=&quot;Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North&quot;&gt;{{cite news |title=Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |access-date=9 April 2025 |publisher=Election Commission of India |date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409133555/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |archive-date=9 April 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 103,531 || 56.77 || {{increase}}0.75
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ || 70,609 || 38.72 || {{decrease}}2.16
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 5,256 || 2.88 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,194 || 0.65 || {{decrease}}0.01
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 32,922 || 18.05 || {{increase}}2.92
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 183,007 || 73.36 || {{decrease}}1.73
|}

=== 2018 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/mangalore-city-north-election-result|title=Mangalore City North Assembly Election 2018, Karnataka}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 98,648 || 56.02 || {{increase}}7.25
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 72,000 || 40.88 || {{decrease}}11.95
|-
| bgcolor=&quot;#CB0922&quot; | || ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ) || ಮುನೀರ್ ಕಾಟಿಪಳ್ಳ || 2,472 || 1.40 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,166 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 26,648 || 15.13 || {{increase}}11.07
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 176,362 || 75.09 || {{increase}}3.59
|}

=== 2013 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Statistical Report on General Election, 2013 : To the Legislative Assembly of Karnataka |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |website=eci.nic.in |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220034253/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |archive-date=2013-12-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 69,897 || 52.83 || {{increase}}10.67
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 64,524 || 48.77 || {{decrease}}4.33
|-
| bgcolor=&quot;#00A550&quot; | || ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ || ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ || 3,323 || 2.51 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಕರ್ನಾಟಕ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ || ರಾಮಚಂದ್ರ ಬೈಕಂಪಾಡಿ || 2,104 || 1.59 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಗುಲಾಮ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ || 1,808 || 1.37 || {{decrease}}0.56
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಎಚ್. ವಿನಯ ಆಚಾರ್ಯ || 1,536 || 1.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#00B272&quot; | || ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ || ಸುಪ್ರೀತ್ ಕುಮಾರ್ ಪೂಜಾರಿ || 1,136 || 0.86 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ಪಿಂಟೊ || 878 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 5,373 || 4.06 || {{decrease}}6.87
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 146,165 || 71.50 || {{decrease}}0.68
|}

=== 2008 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=General Election Karnataka Legislative Assembly 2008 Election Statistics |url=https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |publisher=Government of Karnataka |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201232433/https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |archive-date=1 February 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 70,057 || 53.10 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 55,631 || 42.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಅಮೀನ್. ಎಸ್. ವಿ || 2,542 || 1.93 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಆನಂದ ಗಟ್ಟಿ || 1,642 || 1.24 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#22409A&quot; | || ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ || ಶಶಿಕಲಾ. ಎಂ || 1,322 || 1.00 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 14,426 || 10.93 || -
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 131,978 || 72.18 || -
|}

==ಉಲ್ಲೇಕೋಲು==
{{reflist}}</text>
      <sha1>ffau5pfi1xr4ljmlznptpt51dupnmk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375064</id>
      <parentid>375046</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>navbox template</comment>
      <origin>375064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40826" sha1="21qwmasniytdqv6cs2hff46n81yrkfn" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಉಲೈ ಬರ್ಪುಂಡು. ೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ 'ಸುರತ್ಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕ್ಯೆ ೨೦೨ ಆದುಂಡು.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡು ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲು, ಗುರುಪುರ, ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆದ ಬಾಗೊಲು, ಪಾಲಿಕೆದ ವಾರ್ಡ್.1 ಡ್ದು 20 ಮುಟ್ಟ, ಅಂಚನೆ 22 ಬೊಕ್ಕ 23. ಪಣಂಬೂರು, ಸುರತ್ಕಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಾಗೆಲು ಬರ್ಪೊ. ಮುಲ್ಪ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು, ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್ ರಿಫೈನರಿ, ಎನ್.ಐ.ಟಿ.ಕೆ ದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=7 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ==
ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಎಡ್ಡೆಡ್ ಬದುಕುನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಾತಾವರಣ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕರಾವಳಿದ ಮೂಲ ಸಮುದಾಯಲಾಯಿನ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು, ಬಿಲ್ಲವೆರ್, ಬಂಟೆರ್  ಬೊಕ್ಕ ಕುಲಾಲ/ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಅಂಚನೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ಪಂಗಡದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಸಂಕೆದ ಲೆಕಾಚಾರೊಡು ತೂಂಡ, ಬಿಲ್ಲವ 45,000, ಮುಸ್ಲಿಂ 35,000, ಬಂಟೆರ್ 25,000, ಮೊಗವೀರೆರ್- 15,000, ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ -10,000, ಕುಲಾಲೆರ್ 4,000, ಬಟ್ರೆನಕುಲು 3,000 ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೩ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೨,೪೯,೪೬೪ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೦,೯೯೦ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೮,೪೬೧ ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==
೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿದ ನಡುಟು ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ದ ಸುರುತ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೩ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಆರ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.
ಆಂಡ ೨೦೧೮ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಪೊಸ ಮುಖ, ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ೨೬,೬೪೮ ಮತೊಕುಲೆನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಇತ್ತೀಚೆಗ್ ನಡತಿನ ೨೦೨೩ದ ಚುನಾವಣೆಡ್‌ಲಾ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ಚುನಾವಣೆ
! ಸದಸ್ಯೆ
! colspan=2|ಪಕ್ಷ
|-
| [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2008]] || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2013]] || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
|-
| [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2018]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; rowspan=&quot;2&quot; | || rowspan=&quot;2&quot; | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2023]]
|}

==ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು==
೨೦೨೩ದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರು ೭೩.೩೬% ದಷ್ಟು ಎಡ್ಡೆ ಮತದಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. 1,03,531 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ 70,609 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್. ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ೩೨,೯೨೨ ಮತೊಕುಲೆನ (೧೮.೧% ವೋಟ್ ಶೇರ್) ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಈ ಓಟುಡು ಗೆಂದಿಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
== ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶೊಲು ==

=== 2023 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref name=&quot;Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North&quot;&gt;{{cite news |title=Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |access-date=9 April 2025 |publisher=Election Commission of India |date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409133555/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |archive-date=9 April 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 103,531 || 56.77 || {{increase}}0.75
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ || 70,609 || 38.72 || {{decrease}}2.16
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 5,256 || 2.88 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,194 || 0.65 || {{decrease}}0.01
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 32,922 || 18.05 || {{increase}}2.92
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 183,007 || 73.36 || {{decrease}}1.73
|}

=== 2018 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/mangalore-city-north-election-result|title=Mangalore City North Assembly Election 2018, Karnataka}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 98,648 || 56.02 || {{increase}}7.25
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 72,000 || 40.88 || {{decrease}}11.95
|-
| bgcolor=&quot;#CB0922&quot; | || ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ) || ಮುನೀರ್ ಕಾಟಿಪಳ್ಳ || 2,472 || 1.40 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,166 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 26,648 || 15.13 || {{increase}}11.07
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 176,362 || 75.09 || {{increase}}3.59
|}

=== 2013 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Statistical Report on General Election, 2013 : To the Legislative Assembly of Karnataka |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |website=eci.nic.in |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220034253/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |archive-date=2013-12-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 69,897 || 52.83 || {{increase}}10.67
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 64,524 || 48.77 || {{decrease}}4.33
|-
| bgcolor=&quot;#00A550&quot; | || ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ || ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ || 3,323 || 2.51 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಕರ್ನಾಟಕ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ || ರಾಮಚಂದ್ರ ಬೈಕಂಪಾಡಿ || 2,104 || 1.59 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಗುಲಾಮ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ || 1,808 || 1.37 || {{decrease}}0.56
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಎಚ್. ವಿನಯ ಆಚಾರ್ಯ || 1,536 || 1.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#00B272&quot; | || ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ || ಸುಪ್ರೀತ್ ಕುಮಾರ್ ಪೂಜಾರಿ || 1,136 || 0.86 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ಪಿಂಟೊ || 878 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 5,373 || 4.06 || {{decrease}}6.87
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 146,165 || 71.50 || {{decrease}}0.68
|}

=== 2008 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=General Election Karnataka Legislative Assembly 2008 Election Statistics |url=https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |publisher=Government of Karnataka |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201232433/https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |archive-date=1 February 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 70,057 || 53.10 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 55,631 || 42.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಅಮೀನ್. ಎಸ್. ವಿ || 2,542 || 1.93 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಆನಂದ ಗಟ್ಟಿ || 1,642 || 1.24 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#22409A&quot; | || ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ || ಶಶಿಕಲಾ. ಎಂ || 1,322 || 1.00 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 14,426 || 10.93 || -
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 131,978 || 72.18 || -
|}

==ಉಲ್ಲೇಕೋಲು==
{{reflist}}
{{Navbox
| name      = Assembly constituencies of Karnataka
| title     = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೊದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]ಲು
| listclass = hlist
| state = {{{state|}}}

| group1 = ಇತ್ತೆದ
| list1  =
:[[ಅಫಜಲಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಫಜಲಪುರ]]
:[[ಆಳಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಆಳಂದ]]
:[[ಆನೇಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಆನೇಕಲ್]]
:[[ಅರಭಾವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಭಾವಿ]]
:[[ಅರಕಲಗೂಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಕಲಗೂಡು]]
:[[ಅರಸೀಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಸೀಕೆರೆ]]
:[[ಅಥಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಥಣಿ]]
:[[ಔರಾದ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಔರಾದ್]]
:[[ಬಿ. ಟಿ. ಎಂ ಲೇಔಟ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಿ. ಟಿ. ಎಂ ಲೇಔಟ್]]
:[[ಬಬಲೇಶ್ವರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಬಲೇಶ್ವರ]]
:[[ಬಾದಾಮಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾದಾಮಿ]]
:[[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]
:[[ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ]]
:[[ಬೈಲಹೊಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೈಲಹೊಂಗಲ]]
:[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]]
:[[ಬಂಟ್ವಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಂಟ್ವಾಳ]]
:[[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]]
:[[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]]
:[[ಬಸವನಗುಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವನಗುಡಿ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ಉತ್ತರ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಬಳ್ಳಾರಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಳ್ಳಾರಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಬಳ್ಳಾರಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಳ್ಳಾರಿ ನಗರ]]
:[[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]]
:[[ಬೇಲೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೇಲೂರು]]
:[[ಭದ್ರಾವತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭದ್ರಾವತಿ]]
:[[ಭಾಲ್ಕಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭಾಲ್ಕಿ]]
:[[ಭಟ್ಕಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭಟ್ಕಳ]]
:[[ಬೀದರ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀದರ್]]
:[[ಬೀದರ್ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀದರ್ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ವಿಜಯಪುರ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯಪುರ ನಗರ]]
:[[ಬೀಳಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀಳಗಿ]]
:[[ಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಬ್ಯಾಡಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬ್ಯಾಡಗಿ]]
:[[ಬ್ಯಾಟರಾಯನಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬ್ಯಾಟರಾಯನಪುರ]]
:[[ಬೈಂದೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೈಂದೂರು]]
:[[ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ ನಗರ]]
:[[ಚಳ್ಳಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಳ್ಳಕೆರೆ]]
:[[ಚಾಮರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜ]]
:[[ಚಾಮರಾಜನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜನಗರ]]
:[[ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ]]
:[[ಚನ್ನಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚನ್ನಗಿರಿ]]
:[[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]]
:[[ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಚಿಕ್ಕೋಡಿ-ಸದಲಗಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕೋಡಿ-ಸದಲಗಾ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]]
:[[ಚಿಂಚೋಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಂಚೋಳಿ]]
:[[ಚಿಂತಾಮಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಂತಾಮಣಿ]]
:[[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]
:[[ಚಿತ್ತಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿತ್ತಾಪುರ]]
:[[ದಾಸರಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾಸರಹಳ್ಳಿ]]
:[[ದಾವಣಗೆರೆ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾವಣಗೆರೆ ಉತ್ತರ]]
:[[ದಾವಣಗೆರೆ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾವಣಗೆರೆ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ದೇವದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವದುರ್ಗ]]
:[[ದೇವನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ]]
:[[ಧಾರವಾಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಧಾರವಾಡ]]
:[[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]]
:[[ಗದಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗದಗ]]
:[[ಗಾಂಧಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗಾಂಧಿ ನಗರ]]
:[[ಗಂಗಾವತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗಂಗಾವತಿ]]
:[[ಗೌರಿಬಿದನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೌರಿಬಿದನೂರು]]
:[[ಗೋಕಾಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೋಕಾಕ]]
:[[ಗೋವಿಂದರಾಜ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೋವಿಂದರಾಜ ನಗರ]]
:[[ಗುಬ್ಬಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಬ್ಬಿ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಉತ್ತರ]]
:[[ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ]]
:[[ಗುರುಮಠಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುರುಮಠಕಲ್]]
:[[ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ]]
:[[ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಹಳಿಯಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಳಿಯಾಳ]]
:[[ಹಾನಗಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾನಗಲ್]]
:[[ಹನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹನೂರು]]
:[[ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹರಪನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಹರಿಹರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹರಿಹರ]]
:[[ಹಾಸನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾಸನ]]
:[[ಹಾವೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾವೇರಿ]]
:[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೆಬ್ಬಾಳ]]
:[[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ]]
:[[ಹಿರೇಕೆರೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಿರೇಕೆರೂರು]]
:[[ಹಿರಿಯೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಿರಿಯೂರು]]
:[[ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ]]
:[[ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ]]
:[[ಹೊನ್ನಾಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊನ್ನಾಳಿ]]
:[[ಹೊನ್ನಾವರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊನ್ನಾವರ]]
:[[ಹೊಸದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಸದುರ್ಗ]]
:[[ಹೊಸಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಸಕೋಟೆ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪಶ್ಚಿಮ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಕೇಂದ್ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಕೇಂದ್ರ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪೂರ್ವ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪೂರ್ವ]]
:[[ಹುಕ್ಕೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಕ್ಕೇರಿ]]
:[[ಹುಮ್ನಾಬಾದ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಮ್ನಾಬಾದ್]]
:[[ಹುಣಸೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಣಸೂರು]]
:[[ಹುನಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುನಗುಂದ]]
:[[ಇಂಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಇಂಡಿ]]
:[[ಜಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಗಳೂರು]]
:[[ಜಮಖಂಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಮಖಂಡಿ]]
:[[ಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಯನಗರ]]
:[[ಜೇವರ್ಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜೇವರ್ಗಿ]]
:[[ಕಡೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಡೂರು]]
:[[ಕಾಗವಾಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾಗವಾಡ]]
:[[ಕಲಘಟಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಲಘಟಗಿ]]
:[[ಕಂಪ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಂಪ್ಲಿ]]
:[[ಕನಕಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕನಕಗಿರಿ]]
:[[ಕನಕಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕನಕಪುರ]]
:[[ಕಾಪು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾಪು]]
:[[ಕಾರ್ಕಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾರ್ಕಳ]]
:[[ಕಾರವಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾರವಾರ]]
:[[ಖಾನಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಖಾನಾಪುರ]]
:[[ಕಿತ್ತೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಿತ್ತೂರು]]
:[[ಕೋಲಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೋಲಾರ]]
:[[ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ]]
:[[ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ]]
:[[ಕೊಪ್ಪಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಪ್ಪಳ]]
:[[ಕೊರಟಗೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊರಟಗೆರೆ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ]]
:[[ಕೆ. ಆರ್. ಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೆ. ಆರ್. ಪುರ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಕುಡಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಡಚಿ]]
:[[ಕೂಡ್ಲಿಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೂಡ್ಲಿಗಿ]]
:[[ಕುಮಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಮಟಾ]]
:[[ಕುಂದಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಂದಾಪುರ]]
:[[ಕುಂದಗೋಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಂದಗೋಳ]]
:[[ಕುಣಿಗಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಣಿಗಲ್]]
:[[ಕುಷ್ಟಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಷ್ಟಗಿ]]
:[[ಲಿಂಗಸೂಗೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಲಿಂಗಸೂಗೂರು]]
:[[ಮದ್ದೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮದ್ದೂರು]]
:[[ಮಧುಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಧುಗಿರಿ]]
:[[ಮಡಿಕೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಡಿಕೇರಿ]]
:[[ಮಾಗಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಗಡಿ]]
:[[ಮಹದೇವಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಹದೇವಪುರ]]
:[[ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಲೇಔಟ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಲೇಔಟ್]]
:[[ಮಳವಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಳವಳ್ಳಿ]]
:[[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]]
:[[ಮಾಲೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಲೂರು]]
:[[ಮಂಡ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಡ್ಯ]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಮಾನ್ವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾನ್ವಿ]]
:[[ಮಸ್ಕಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಸ್ಕಿ]]
:[[ಮಾಯಕೊಂಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಯಕೊಂಡ]]
:[[ಮೇಲುಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೇಲುಕೋಟೆ]]
:[[ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು]]
:[[ಮೂಡಬಿದಿರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೂಡಬಿದಿರೆ]]
:[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]]
:[[ಮುಧೋಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುಧೋಳ]]
:[[ಮೂಡಿಗೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೂಡಿಗೆರೆ]]
:[[ಮುಳಬಾಗಿಲು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುಳಬಾಗಿಲು]]
:[[ನಾಗಮಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಾಗಮಂಗಲ]]
:[[ನಾಗಠಾಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಾಗಠಾಣ]]
:[[ನಂಜನಗೂಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಂಜನಗೂಡು]]
:[[ನರಸಿಂಹರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನರಸಿಂಹರಾಜ]]
:[[ನರಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನರಗುಂದ]]
:[[ನವಲಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನವಲಗುಂದ]]
:[[ನೆಲಮಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನೆಲಮಂಗಲ]]
:[[ನಿಪ್ಪಾಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಿಪ್ಪಾಣಿ]]
:[[ಪದ್ಮನಾಭನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪದ್ಮನಾಭನಗರ]]
:[[ಪಾವಗಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪಾವಗಡ]]
:[[ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಪುಲಕೇಶಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪುಲಕೇಶಿನಗರ]]
:[[ಪುತ್ತೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪುತ್ತೂರು]]
:[[ರಾಯಚೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಚೂರು]]
:[[ರಾಯಚೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಚೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ರಾಜಾಜಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಜಾಜಿನಗರ]]
:[[ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ]]
:[[ರಾಮನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಮನಗರ]]
:[[ರಾಮದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಮದುರ್ಗ]]
:[[ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು]]
:[[ರಾಯಬಾಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಬಾಗ]]
:[[ರೋಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರೋಣ]]
:[[ಸಾಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಾಗರ]]
:[[ಸಕಲೇಶಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಕಲೇಶಪುರ]]
:[[ಸಂಡೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಂಡೂರು]]
:[[ಸರ್ವಜ್ಞನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸರ್ವಜ್ಞನಗರ]]
:[[ಸವದತ್ತಿ ಯಲ್ಲಮ್ಮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸವದತ್ತಿ ಯಲ್ಲಮ್ಮ]]
:[[ಸೇಡಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸೇಡಂ]]
:[[ಶಹಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಹಾಪುರ]]
:[[ಶಾಂತಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಾಂತಿ ನಗರ]]
:[[ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ]]
:[[ಶಿಕಾರಿಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಕಾರಿಪುರ]]
:[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]
:[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಶಿರಹಟ್ಟಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಹಟ್ಟಿ]]
:[[ಶಿವಾಜಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಾಜಿನಗರ]]
:[[ಶೋರಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶೋರಾಪುರ]]
:[[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]]
:[[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]]
:[[ಸಿಂದಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿಂದಗಿ]]
:[[ಸಿಂಧನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿಂಧನೂರು]]
:[[ಶಿರಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಾ]]
:[[ಶಿರಸಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಸಿ]]
:[[ಸಿರಗುಪ್ಪ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿರಗುಪ್ಪ]]
:[[ಸೊರಬ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸೊರಬ]]
:[[ಶೃಂಗೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶೃಂಗೇರಿ]]
:[[ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ]]
:[[ಸುಳ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸುಳ್ಯ]]
:[[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಟಿ. ನರಸೀಪುರ]]
:[[ತರೀಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತರೀಕೆರೆ]]
:[[ತೇರದಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೇರದಾಳ]]
:[[ತಿಪಟೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತಿಪಟೂರು]]
:[[ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ]]
:[[ತುಮಕೂರು ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುಮಕೂರು ನಗರ]]
:[[ತುಮಕೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುಮಕೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ತುರುವೇಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುರುವೇಕೆರೆ]]
:[[ಉಡುಪಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಉಡುಪಿ]]
:[[ವರುಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವರುಣ]]
:[[ವಿಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯ ನಗರ]]
:[[ವಿಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯನಗರ]]
:[[ವಿರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಯಾದಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಾದಗಿರಿ]]
:[[ಯಲಹಂಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲಹಂಕ]]
:[[ಯಲಬುರ್ಗಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲಬುರ್ಗಾ]]
:[[ಯಲ್ಲಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲ್ಲಾಪುರ]]
:[[ಯಮಕನಮರಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಮಕನಮರಡಿ]]
:[[ಯಶವಂತಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಶವಂತಪುರ]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
{{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}}
{{collapsible option}}
}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>21qwmasniytdqv6cs2hff46n81yrkfn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375065</id>
      <parentid>375064</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಉಲ್ಲೇಕೋಲು */</comment>
      <origin>375065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40480" sha1="ewozhniw43tjn28md87zxxy73x2u23t" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಉಲೈ ಬರ್ಪುಂಡು. ೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ 'ಸುರತ್ಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕ್ಯೆ ೨೦೨ ಆದುಂಡು.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡು ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲು, ಗುರುಪುರ, ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆದ ಬಾಗೊಲು, ಪಾಲಿಕೆದ ವಾರ್ಡ್.1 ಡ್ದು 20 ಮುಟ್ಟ, ಅಂಚನೆ 22 ಬೊಕ್ಕ 23. ಪಣಂಬೂರು, ಸುರತ್ಕಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಾಗೆಲು ಬರ್ಪೊ. ಮುಲ್ಪ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು, ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್ ರಿಫೈನರಿ, ಎನ್.ಐ.ಟಿ.ಕೆ ದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=7 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ==
ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಎಡ್ಡೆಡ್ ಬದುಕುನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಾತಾವರಣ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕರಾವಳಿದ ಮೂಲ ಸಮುದಾಯಲಾಯಿನ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು, ಬಿಲ್ಲವೆರ್, ಬಂಟೆರ್  ಬೊಕ್ಕ ಕುಲಾಲ/ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಅಂಚನೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ಪಂಗಡದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಸಂಕೆದ ಲೆಕಾಚಾರೊಡು ತೂಂಡ, ಬಿಲ್ಲವ 45,000, ಮುಸ್ಲಿಂ 35,000, ಬಂಟೆರ್ 25,000, ಮೊಗವೀರೆರ್- 15,000, ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ -10,000, ಕುಲಾಲೆರ್ 4,000, ಬಟ್ರೆನಕುಲು 3,000 ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೩ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೨,೪೯,೪೬೪ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೦,೯೯೦ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೮,೪೬೧ ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==
೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿದ ನಡುಟು ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ದ ಸುರುತ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೩ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಆರ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.
ಆಂಡ ೨೦೧೮ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಪೊಸ ಮುಖ, ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ೨೬,೬೪೮ ಮತೊಕುಲೆನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಇತ್ತೀಚೆಗ್ ನಡತಿನ ೨೦೨೩ದ ಚುನಾವಣೆಡ್‌ಲಾ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ಚುನಾವಣೆ
! ಸದಸ್ಯೆ
! colspan=2|ಪಕ್ಷ
|-
| [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2008]] || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2013]] || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
|-
| [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2018]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; rowspan=&quot;2&quot; | || rowspan=&quot;2&quot; | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2023]]
|}

==ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು==
೨೦೨೩ದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರು ೭೩.೩೬% ದಷ್ಟು ಎಡ್ಡೆ ಮತದಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. 1,03,531 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ 70,609 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್. ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ೩೨,೯೨೨ ಮತೊಕುಲೆನ (೧೮.೧% ವೋಟ್ ಶೇರ್) ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಈ ಓಟುಡು ಗೆಂದಿಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
== ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶೊಲು ==

=== 2023 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref name=&quot;Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North&quot;&gt;{{cite news |title=Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |access-date=9 April 2025 |publisher=Election Commission of India |date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409133555/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |archive-date=9 April 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 103,531 || 56.77 || {{increase}}0.75
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ || 70,609 || 38.72 || {{decrease}}2.16
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 5,256 || 2.88 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,194 || 0.65 || {{decrease}}0.01
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 32,922 || 18.05 || {{increase}}2.92
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 183,007 || 73.36 || {{decrease}}1.73
|}

=== 2018 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/mangalore-city-north-election-result|title=Mangalore City North Assembly Election 2018, Karnataka}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 98,648 || 56.02 || {{increase}}7.25
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 72,000 || 40.88 || {{decrease}}11.95
|-
| bgcolor=&quot;#CB0922&quot; | || ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ) || ಮುನೀರ್ ಕಾಟಿಪಳ್ಳ || 2,472 || 1.40 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,166 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 26,648 || 15.13 || {{increase}}11.07
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 176,362 || 75.09 || {{increase}}3.59
|}

=== 2013 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Statistical Report on General Election, 2013 : To the Legislative Assembly of Karnataka |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |website=eci.nic.in |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220034253/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |archive-date=2013-12-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 69,897 || 52.83 || {{increase}}10.67
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 64,524 || 48.77 || {{decrease}}4.33
|-
| bgcolor=&quot;#00A550&quot; | || ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ || ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ || 3,323 || 2.51 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಕರ್ನಾಟಕ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ || ರಾಮಚಂದ್ರ ಬೈಕಂಪಾಡಿ || 2,104 || 1.59 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಗುಲಾಮ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ || 1,808 || 1.37 || {{decrease}}0.56
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಎಚ್. ವಿನಯ ಆಚಾರ್ಯ || 1,536 || 1.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#00B272&quot; | || ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ || ಸುಪ್ರೀತ್ ಕುಮಾರ್ ಪೂಜಾರಿ || 1,136 || 0.86 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ಪಿಂಟೊ || 878 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 5,373 || 4.06 || {{decrease}}6.87
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 146,165 || 71.50 || {{decrease}}0.68
|}

=== 2008 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=General Election Karnataka Legislative Assembly 2008 Election Statistics |url=https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |publisher=Government of Karnataka |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201232433/https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |archive-date=1 February 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 70,057 || 53.10 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 55,631 || 42.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಅಮೀನ್. ಎಸ್. ವಿ || 2,542 || 1.93 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಆನಂದ ಗಟ್ಟಿ || 1,642 || 1.24 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#22409A&quot; | || ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ || ಶಶಿಕಲಾ. ಎಂ || 1,322 || 1.00 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 14,426 || 10.93 || -
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 131,978 || 72.18 || -
|}

==ಉಲ್ಲೇಕೋಲು==
{{reflist}}
{{Navbox
| name      = Assembly constituencies of Karnataka
| title     = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೊದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]ಲು
| listclass = hlist
| state = {{{state|}}}

| group1 = ಇತ್ತೆದ
| list1  =
:[[ಅಫಜಲಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಫಜಲಪುರ]]
:[[ಆಳಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಆಳಂದ]]
:[[ಆನೇಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಆನೇಕಲ್]]
:[[ಅರಭಾವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಭಾವಿ]]
:[[ಅರಕಲಗೂಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಕಲಗೂಡು]]
:[[ಅರಸೀಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಸೀಕೆರೆ]]
:[[ಅಥಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಥಣಿ]]
:[[ಔರಾದ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಔರಾದ್]]
:[[ಬಿ. ಟಿ. ಎಂ ಲೇಔಟ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಿ. ಟಿ. ಎಂ ಲೇಔಟ್]]
:[[ಬಬಲೇಶ್ವರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಬಲೇಶ್ವರ]]
:[[ಬಾದಾಮಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾದಾಮಿ]]
:[[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]
:[[ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ]]
:[[ಬೈಲಹೊಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೈಲಹೊಂಗಲ]]
:[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]]
:[[ಬಂಟ್ವಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಂಟ್ವಾಳ]]
:[[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]]
:[[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]]
:[[ಬಸವನಗುಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವನಗುಡಿ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ಉತ್ತರ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಬಳ್ಳಾರಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಳ್ಳಾರಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಬಳ್ಳಾರಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಳ್ಳಾರಿ ನಗರ]]
:[[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]]
:[[ಬೇಲೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೇಲೂರು]]
:[[ಭದ್ರಾವತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭದ್ರಾವತಿ]]
:[[ಭಾಲ್ಕಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭಾಲ್ಕಿ]]
:[[ಭಟ್ಕಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭಟ್ಕಳ]]
:[[ಬೀದರ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀದರ್]]
:[[ಬೀದರ್ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀದರ್ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ವಿಜಯಪುರ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯಪುರ ನಗರ]]
:[[ಬೀಳಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀಳಗಿ]]
:[[ಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಬ್ಯಾಡಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬ್ಯಾಡಗಿ]]
:[[ಬ್ಯಾಟರಾಯನಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬ್ಯಾಟರಾಯನಪುರ]]
:[[ಬೈಂದೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೈಂದೂರು]]
:[[ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ ನಗರ]]
:[[ಚಳ್ಳಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಳ್ಳಕೆರೆ]]
:[[ಚಾಮರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜ]]
:[[ಚಾಮರಾಜನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜನಗರ]]
:[[ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ]]
:[[ಚನ್ನಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚನ್ನಗಿರಿ]]
:[[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]]
:[[ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಚಿಕ್ಕೋಡಿ-ಸದಲಗಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕೋಡಿ-ಸದಲಗಾ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]]
:[[ಚಿಂಚೋಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಂಚೋಳಿ]]
:[[ಚಿಂತಾಮಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಂತಾಮಣಿ]]
:[[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]
:[[ಚಿತ್ತಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿತ್ತಾಪುರ]]
:[[ದಾಸರಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾಸರಹಳ್ಳಿ]]
:[[ದಾವಣಗೆರೆ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾವಣಗೆರೆ ಉತ್ತರ]]
:[[ದಾವಣಗೆರೆ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾವಣಗೆರೆ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ದೇವದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವದುರ್ಗ]]
:[[ದೇವನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ]]
:[[ಧಾರವಾಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಧಾರವಾಡ]]
:[[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]]
:[[ಗದಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗದಗ]]
:[[ಗಾಂಧಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗಾಂಧಿ ನಗರ]]
:[[ಗಂಗಾವತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗಂಗಾವತಿ]]
:[[ಗೌರಿಬಿದನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೌರಿಬಿದನೂರು]]
:[[ಗೋಕಾಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೋಕಾಕ]]
:[[ಗೋವಿಂದರಾಜ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೋವಿಂದರಾಜ ನಗರ]]
:[[ಗುಬ್ಬಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಬ್ಬಿ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಉತ್ತರ]]
:[[ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ]]
:[[ಗುರುಮಠಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುರುಮಠಕಲ್]]
:[[ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ]]
:[[ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಹಳಿಯಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಳಿಯಾಳ]]
:[[ಹಾನಗಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾನಗಲ್]]
:[[ಹನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹನೂರು]]
:[[ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹರಪನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಹರಿಹರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹರಿಹರ]]
:[[ಹಾಸನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾಸನ]]
:[[ಹಾವೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾವೇರಿ]]
:[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೆಬ್ಬಾಳ]]
:[[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ]]
:[[ಹಿರೇಕೆರೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಿರೇಕೆರೂರು]]
:[[ಹಿರಿಯೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಿರಿಯೂರು]]
:[[ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ]]
:[[ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ]]
:[[ಹೊನ್ನಾಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊನ್ನಾಳಿ]]
:[[ಹೊನ್ನಾವರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊನ್ನಾವರ]]
:[[ಹೊಸದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಸದುರ್ಗ]]
:[[ಹೊಸಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಸಕೋಟೆ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪಶ್ಚಿಮ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಕೇಂದ್ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಕೇಂದ್ರ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪೂರ್ವ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪೂರ್ವ]]
:[[ಹುಕ್ಕೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಕ್ಕೇರಿ]]
:[[ಹುಮ್ನಾಬಾದ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಮ್ನಾಬಾದ್]]
:[[ಹುಣಸೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಣಸೂರು]]
:[[ಹುನಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುನಗುಂದ]]
:[[ಇಂಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಇಂಡಿ]]
:[[ಜಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಗಳೂರು]]
:[[ಜಮಖಂಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಮಖಂಡಿ]]
:[[ಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಯನಗರ]]
:[[ಜೇವರ್ಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜೇವರ್ಗಿ]]
:[[ಕಡೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಡೂರು]]
:[[ಕಾಗವಾಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾಗವಾಡ]]
:[[ಕಲಘಟಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಲಘಟಗಿ]]
:[[ಕಂಪ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಂಪ್ಲಿ]]
:[[ಕನಕಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕನಕಗಿರಿ]]
:[[ಕನಕಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕನಕಪುರ]]
:[[ಕಾಪು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾಪು]]
:[[ಕಾರ್ಕಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾರ್ಕಳ]]
:[[ಕಾರವಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾರವಾರ]]
:[[ಖಾನಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಖಾನಾಪುರ]]
:[[ಕಿತ್ತೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಿತ್ತೂರು]]
:[[ಕೋಲಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೋಲಾರ]]
:[[ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ]]
:[[ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ]]
:[[ಕೊಪ್ಪಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಪ್ಪಳ]]
:[[ಕೊರಟಗೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊರಟಗೆರೆ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ]]
:[[ಕೆ. ಆರ್. ಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೆ. ಆರ್. ಪುರ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಕುಡಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಡಚಿ]]
:[[ಕೂಡ್ಲಿಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೂಡ್ಲಿಗಿ]]
:[[ಕುಮಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಮಟಾ]]
:[[ಕುಂದಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಂದಾಪುರ]]
:[[ಕುಂದಗೋಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಂದಗೋಳ]]
:[[ಕುಣಿಗಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಣಿಗಲ್]]
:[[ಕುಷ್ಟಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಷ್ಟಗಿ]]
:[[ಲಿಂಗಸೂಗೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಲಿಂಗಸೂಗೂರು]]
:[[ಮದ್ದೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮದ್ದೂರು]]
:[[ಮಧುಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಧುಗಿರಿ]]
:[[ಮಡಿಕೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಡಿಕೇರಿ]]
:[[ಮಾಗಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಗಡಿ]]
:[[ಮಹದೇವಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಹದೇವಪುರ]]
:[[ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಲೇಔಟ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಲೇಔಟ್]]
:[[ಮಳವಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಳವಳ್ಳಿ]]
:[[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]]
:[[ಮಾಲೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಲೂರು]]
:[[ಮಂಡ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಡ್ಯ]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಮಾನ್ವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾನ್ವಿ]]
:[[ಮಸ್ಕಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಸ್ಕಿ]]
:[[ಮಾಯಕೊಂಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಯಕೊಂಡ]]
:[[ಮೇಲುಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೇಲುಕೋಟೆ]]
:[[ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು]]
:[[ಮೂಡಬಿದಿರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೂಡಬಿದಿರೆ]]
:[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]]
:[[ಮುಧೋಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುಧೋಳ]]
:[[ಮೂಡಿಗೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೂಡಿಗೆರೆ]]
:[[ಮುಳಬಾಗಿಲು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುಳಬಾಗಿಲು]]
:[[ನಾಗಮಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಾಗಮಂಗಲ]]
:[[ನಾಗಠಾಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಾಗಠಾಣ]]
:[[ನಂಜನಗೂಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಂಜನಗೂಡು]]
:[[ನರಸಿಂಹರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನರಸಿಂಹರಾಜ]]
:[[ನರಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನರಗುಂದ]]
:[[ನವಲಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನವಲಗುಂದ]]
:[[ನೆಲಮಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನೆಲಮಂಗಲ]]
:[[ನಿಪ್ಪಾಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಿಪ್ಪಾಣಿ]]
:[[ಪದ್ಮನಾಭನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪದ್ಮನಾಭನಗರ]]
:[[ಪಾವಗಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪಾವಗಡ]]
:[[ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಪುಲಕೇಶಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪುಲಕೇಶಿನಗರ]]
:[[ಪುತ್ತೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪುತ್ತೂರು]]
:[[ರಾಯಚೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಚೂರು]]
:[[ರಾಯಚೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಚೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ರಾಜಾಜಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಜಾಜಿನಗರ]]
:[[ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ]]
:[[ರಾಮನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಮನಗರ]]
:[[ರಾಮದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಮದುರ್ಗ]]
:[[ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು]]
:[[ರಾಯಬಾಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಬಾಗ]]
:[[ರೋಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರೋಣ]]
:[[ಸಾಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಾಗರ]]
:[[ಸಕಲೇಶಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಕಲೇಶಪುರ]]
:[[ಸಂಡೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಂಡೂರು]]
:[[ಸರ್ವಜ್ಞನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸರ್ವಜ್ಞನಗರ]]
:[[ಸವದತ್ತಿ ಯಲ್ಲಮ್ಮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸವದತ್ತಿ ಯಲ್ಲಮ್ಮ]]
:[[ಸೇಡಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸೇಡಂ]]
:[[ಶಹಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಹಾಪುರ]]
:[[ಶಾಂತಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಾಂತಿ ನಗರ]]
:[[ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ]]
:[[ಶಿಕಾರಿಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಕಾರಿಪುರ]]
:[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]
:[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಶಿರಹಟ್ಟಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಹಟ್ಟಿ]]
:[[ಶಿವಾಜಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಾಜಿನಗರ]]
:[[ಶೋರಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶೋರಾಪುರ]]
:[[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]]
:[[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]]
:[[ಸಿಂದಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿಂದಗಿ]]
:[[ಸಿಂಧನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿಂಧನೂರು]]
:[[ಶಿರಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಾ]]
:[[ಶಿರಸಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಸಿ]]
:[[ಸಿರಗುಪ್ಪ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿರಗುಪ್ಪ]]
:[[ಸೊರಬ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸೊರಬ]]
:[[ಶೃಂಗೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶೃಂಗೇರಿ]]
:[[ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ]]
:[[ಸುಳ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸುಳ್ಯ]]
:[[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಟಿ. ನರಸೀಪುರ]]
:[[ತರೀಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತರೀಕೆರೆ]]
:[[ತೇರದಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೇರದಾಳ]]
:[[ತಿಪಟೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತಿಪಟೂರು]]
:[[ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ]]
:[[ತುಮಕೂರು ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುಮಕೂರು ನಗರ]]
:[[ತುಮಕೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುಮಕೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ತುರುವೇಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುರುವೇಕೆರೆ]]
:[[ಉಡುಪಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಉಡುಪಿ]]
:[[ವರುಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವರುಣ]]
:[[ವಿಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯ ನಗರ]]
:[[ವಿಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯನಗರ]]
:[[ವಿರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಯಾದಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಾದಗಿರಿ]]
:[[ಯಲಹಂಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲಹಂಕ]]
:[[ಯಲಬುರ್ಗಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲಬುರ್ಗಾ]]
:[[ಯಲ್ಲಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲ್ಲಾಪುರ]]
:[[ಯಮಕನಮರಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಮಕನಮರಡಿ]]
:[[ಯಶವಂತಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಶವಂತಪುರ]]
}}</text>
      <sha1>ewozhniw43tjn28md87zxxy73x2u23t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375068</id>
      <parentid>375065</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>375068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41348" sha1="fag8z18qd6ahirskpz41p9sbt12z800" xml:space="preserve">{{Infobox Indian constituency
| name         = ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ
| state        = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| district     = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]
| constituency_no = 202
| type  = SLA
| reservation    =  None
| map_image = 202-Mangalore City North constituency.svg
| established  = 2008
| electors     = {{formatnum:249464}} (2023)&lt;ref name=election2023&gt;{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/ |title=Karnataka Legislative Assembly Election - 2023 |publisher=[[Election Commission of India]] |website=eci.gov.in |access-date=24 July 2023}}&lt;/ref&gt;{{update after|2028|7}}
| mla          = [[Bharath Shetty Y|Y. Bharath Shetty]]
| party        = [[Bharatiya Janata Party]]
| latest_election_year = [[2023 Karnataka Legislative Assembly election|2023]]
| preceded_by  = [[Mohiuddin Bava]]
}}

'''ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಉಲೈ ಬರ್ಪುಂಡು. ೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ 'ಸುರತ್ಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕ್ಯೆ ೨೦೨ ಆದುಂಡು.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡು ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲು, ಗುರುಪುರ, ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆದ ಬಾಗೊಲು, ಪಾಲಿಕೆದ ವಾರ್ಡ್.1 ಡ್ದು 20 ಮುಟ್ಟ, ಅಂಚನೆ 22 ಬೊಕ್ಕ 23. ಪಣಂಬೂರು, ಸುರತ್ಕಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಾಗೆಲು ಬರ್ಪೊ. ಮುಲ್ಪ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು, ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್ ರಿಫೈನರಿ, ಎನ್.ಐ.ಟಿ.ಕೆ ದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=7 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ==
ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಎಡ್ಡೆಡ್ ಬದುಕುನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಾತಾವರಣ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕರಾವಳಿದ ಮೂಲ ಸಮುದಾಯಲಾಯಿನ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು, ಬಿಲ್ಲವೆರ್, ಬಂಟೆರ್  ಬೊಕ್ಕ ಕುಲಾಲ/ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಅಂಚನೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ಪಂಗಡದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಸಂಕೆದ ಲೆಕಾಚಾರೊಡು ತೂಂಡ, ಬಿಲ್ಲವ 45,000, ಮುಸ್ಲಿಂ 35,000, ಬಂಟೆರ್ 25,000, ಮೊಗವೀರೆರ್- 15,000, ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ -10,000, ಕುಲಾಲೆರ್ 4,000, ಬಟ್ರೆನಕುಲು 3,000 ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೩ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೨,೪೯,೪೬೪ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೦,೯೯೦ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೮,೪೬೧ ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==
೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿದ ನಡುಟು ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ದ ಸುರುತ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೩ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಆರ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.
ಆಂಡ ೨೦೧೮ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಪೊಸ ಮುಖ, ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ೨೬,೬೪೮ ಮತೊಕುಲೆನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಇತ್ತೀಚೆಗ್ ನಡತಿನ ೨೦೨೩ದ ಚುನಾವಣೆಡ್‌ಲಾ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ಚುನಾವಣೆ
! ಸದಸ್ಯೆ
! colspan=2|ಪಕ್ಷ
|-
| [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2008]] || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2013]] || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
|-
| [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2018]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; rowspan=&quot;2&quot; | || rowspan=&quot;2&quot; | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2023]]
|}

==ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು==
೨೦೨೩ದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರು ೭೩.೩೬% ದಷ್ಟು ಎಡ್ಡೆ ಮತದಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. 1,03,531 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ 70,609 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್. ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ೩೨,೯೨೨ ಮತೊಕುಲೆನ (೧೮.೧% ವೋಟ್ ಶೇರ್) ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಈ ಓಟುಡು ಗೆಂದಿಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
== ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶೊಲು ==

=== 2023 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref name=&quot;Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North&quot;&gt;{{cite news |title=Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |access-date=9 April 2025 |publisher=Election Commission of India |date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409133555/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |archive-date=9 April 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 103,531 || 56.77 || {{increase}}0.75
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ || 70,609 || 38.72 || {{decrease}}2.16
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 5,256 || 2.88 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,194 || 0.65 || {{decrease}}0.01
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 32,922 || 18.05 || {{increase}}2.92
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 183,007 || 73.36 || {{decrease}}1.73
|}

=== 2018 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/mangalore-city-north-election-result|title=Mangalore City North Assembly Election 2018, Karnataka}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 98,648 || 56.02 || {{increase}}7.25
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 72,000 || 40.88 || {{decrease}}11.95
|-
| bgcolor=&quot;#CB0922&quot; | || ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ) || ಮುನೀರ್ ಕಾಟಿಪಳ್ಳ || 2,472 || 1.40 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,166 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 26,648 || 15.13 || {{increase}}11.07
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 176,362 || 75.09 || {{increase}}3.59
|}

=== 2013 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Statistical Report on General Election, 2013 : To the Legislative Assembly of Karnataka |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |website=eci.nic.in |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220034253/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |archive-date=2013-12-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 69,897 || 52.83 || {{increase}}10.67
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 64,524 || 48.77 || {{decrease}}4.33
|-
| bgcolor=&quot;#00A550&quot; | || ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ || ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ || 3,323 || 2.51 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಕರ್ನಾಟಕ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ || ರಾಮಚಂದ್ರ ಬೈಕಂಪಾಡಿ || 2,104 || 1.59 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಗುಲಾಮ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ || 1,808 || 1.37 || {{decrease}}0.56
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಎಚ್. ವಿನಯ ಆಚಾರ್ಯ || 1,536 || 1.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#00B272&quot; | || ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ || ಸುಪ್ರೀತ್ ಕುಮಾರ್ ಪೂಜಾರಿ || 1,136 || 0.86 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ಪಿಂಟೊ || 878 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 5,373 || 4.06 || {{decrease}}6.87
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 146,165 || 71.50 || {{decrease}}0.68
|}

=== 2008 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=General Election Karnataka Legislative Assembly 2008 Election Statistics |url=https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |publisher=Government of Karnataka |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201232433/https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |archive-date=1 February 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 70,057 || 53.10 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 55,631 || 42.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಅಮೀನ್. ಎಸ್. ವಿ || 2,542 || 1.93 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಆನಂದ ಗಟ್ಟಿ || 1,642 || 1.24 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#22409A&quot; | || ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ || ಶಶಿಕಲಾ. ಎಂ || 1,322 || 1.00 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 14,426 || 10.93 || -
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 131,978 || 72.18 || -
|}

==ಉಲ್ಲೇಕೋಲು==
{{reflist}}
{{Navbox
| name      = Assembly constituencies of Karnataka
| title     = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೊದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]ಲು
| listclass = hlist
| state = {{{state|}}}

| group1 = ಇತ್ತೆದ
| list1  =
:[[ಅಫಜಲಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಫಜಲಪುರ]]
:[[ಆಳಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಆಳಂದ]]
:[[ಆನೇಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಆನೇಕಲ್]]
:[[ಅರಭಾವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಭಾವಿ]]
:[[ಅರಕಲಗೂಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಕಲಗೂಡು]]
:[[ಅರಸೀಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಸೀಕೆರೆ]]
:[[ಅಥಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಥಣಿ]]
:[[ಔರಾದ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಔರಾದ್]]
:[[ಬಿ. ಟಿ. ಎಂ ಲೇಔಟ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಿ. ಟಿ. ಎಂ ಲೇಔಟ್]]
:[[ಬಬಲೇಶ್ವರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಬಲೇಶ್ವರ]]
:[[ಬಾದಾಮಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾದಾಮಿ]]
:[[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]
:[[ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ]]
:[[ಬೈಲಹೊಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೈಲಹೊಂಗಲ]]
:[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]]
:[[ಬಂಟ್ವಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಂಟ್ವಾಳ]]
:[[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]]
:[[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]]
:[[ಬಸವನಗುಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವನಗುಡಿ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ಉತ್ತರ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಬಳ್ಳಾರಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಳ್ಳಾರಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಬಳ್ಳಾರಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಳ್ಳಾರಿ ನಗರ]]
:[[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]]
:[[ಬೇಲೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೇಲೂರು]]
:[[ಭದ್ರಾವತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭದ್ರಾವತಿ]]
:[[ಭಾಲ್ಕಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭಾಲ್ಕಿ]]
:[[ಭಟ್ಕಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭಟ್ಕಳ]]
:[[ಬೀದರ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀದರ್]]
:[[ಬೀದರ್ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀದರ್ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ವಿಜಯಪುರ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯಪುರ ನಗರ]]
:[[ಬೀಳಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀಳಗಿ]]
:[[ಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಬ್ಯಾಡಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬ್ಯಾಡಗಿ]]
:[[ಬ್ಯಾಟರಾಯನಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬ್ಯಾಟರಾಯನಪುರ]]
:[[ಬೈಂದೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೈಂದೂರು]]
:[[ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ ನಗರ]]
:[[ಚಳ್ಳಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಳ್ಳಕೆರೆ]]
:[[ಚಾಮರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜ]]
:[[ಚಾಮರಾಜನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜನಗರ]]
:[[ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ]]
:[[ಚನ್ನಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚನ್ನಗಿರಿ]]
:[[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]]
:[[ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಚಿಕ್ಕೋಡಿ-ಸದಲಗಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕೋಡಿ-ಸದಲಗಾ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]]
:[[ಚಿಂಚೋಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಂಚೋಳಿ]]
:[[ಚಿಂತಾಮಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಂತಾಮಣಿ]]
:[[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]
:[[ಚಿತ್ತಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿತ್ತಾಪುರ]]
:[[ದಾಸರಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾಸರಹಳ್ಳಿ]]
:[[ದಾವಣಗೆರೆ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾವಣಗೆರೆ ಉತ್ತರ]]
:[[ದಾವಣಗೆರೆ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾವಣಗೆರೆ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ದೇವದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವದುರ್ಗ]]
:[[ದೇವನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ]]
:[[ಧಾರವಾಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಧಾರವಾಡ]]
:[[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]]
:[[ಗದಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗದಗ]]
:[[ಗಾಂಧಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗಾಂಧಿ ನಗರ]]
:[[ಗಂಗಾವತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗಂಗಾವತಿ]]
:[[ಗೌರಿಬಿದನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೌರಿಬಿದನೂರು]]
:[[ಗೋಕಾಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೋಕಾಕ]]
:[[ಗೋವಿಂದರಾಜ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೋವಿಂದರಾಜ ನಗರ]]
:[[ಗುಬ್ಬಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಬ್ಬಿ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಉತ್ತರ]]
:[[ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ]]
:[[ಗುರುಮಠಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುರುಮಠಕಲ್]]
:[[ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ]]
:[[ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಹಳಿಯಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಳಿಯಾಳ]]
:[[ಹಾನಗಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾನಗಲ್]]
:[[ಹನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹನೂರು]]
:[[ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹರಪನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಹರಿಹರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹರಿಹರ]]
:[[ಹಾಸನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾಸನ]]
:[[ಹಾವೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾವೇರಿ]]
:[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೆಬ್ಬಾಳ]]
:[[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ]]
:[[ಹಿರೇಕೆರೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಿರೇಕೆರೂರು]]
:[[ಹಿರಿಯೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಿರಿಯೂರು]]
:[[ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ]]
:[[ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ]]
:[[ಹೊನ್ನಾಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊನ್ನಾಳಿ]]
:[[ಹೊನ್ನಾವರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊನ್ನಾವರ]]
:[[ಹೊಸದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಸದುರ್ಗ]]
:[[ಹೊಸಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಸಕೋಟೆ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪಶ್ಚಿಮ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಕೇಂದ್ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಕೇಂದ್ರ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪೂರ್ವ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪೂರ್ವ]]
:[[ಹುಕ್ಕೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಕ್ಕೇರಿ]]
:[[ಹುಮ್ನಾಬಾದ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಮ್ನಾಬಾದ್]]
:[[ಹುಣಸೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಣಸೂರು]]
:[[ಹುನಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುನಗುಂದ]]
:[[ಇಂಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಇಂಡಿ]]
:[[ಜಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಗಳೂರು]]
:[[ಜಮಖಂಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಮಖಂಡಿ]]
:[[ಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಯನಗರ]]
:[[ಜೇವರ್ಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜೇವರ್ಗಿ]]
:[[ಕಡೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಡೂರು]]
:[[ಕಾಗವಾಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾಗವಾಡ]]
:[[ಕಲಘಟಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಲಘಟಗಿ]]
:[[ಕಂಪ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಂಪ್ಲಿ]]
:[[ಕನಕಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕನಕಗಿರಿ]]
:[[ಕನಕಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕನಕಪುರ]]
:[[ಕಾಪು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾಪು]]
:[[ಕಾರ್ಕಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾರ್ಕಳ]]
:[[ಕಾರವಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾರವಾರ]]
:[[ಖಾನಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಖಾನಾಪುರ]]
:[[ಕಿತ್ತೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಿತ್ತೂರು]]
:[[ಕೋಲಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೋಲಾರ]]
:[[ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ]]
:[[ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ]]
:[[ಕೊಪ್ಪಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಪ್ಪಳ]]
:[[ಕೊರಟಗೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊರಟಗೆರೆ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ]]
:[[ಕೆ. ಆರ್. ಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೆ. ಆರ್. ಪುರ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಕುಡಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಡಚಿ]]
:[[ಕೂಡ್ಲಿಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೂಡ್ಲಿಗಿ]]
:[[ಕುಮಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಮಟಾ]]
:[[ಕುಂದಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಂದಾಪುರ]]
:[[ಕುಂದಗೋಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಂದಗೋಳ]]
:[[ಕುಣಿಗಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಣಿಗಲ್]]
:[[ಕುಷ್ಟಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಷ್ಟಗಿ]]
:[[ಲಿಂಗಸೂಗೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಲಿಂಗಸೂಗೂರು]]
:[[ಮದ್ದೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮದ್ದೂರು]]
:[[ಮಧುಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಧುಗಿರಿ]]
:[[ಮಡಿಕೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಡಿಕೇರಿ]]
:[[ಮಾಗಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಗಡಿ]]
:[[ಮಹದೇವಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಹದೇವಪುರ]]
:[[ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಲೇಔಟ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಲೇಔಟ್]]
:[[ಮಳವಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಳವಳ್ಳಿ]]
:[[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]]
:[[ಮಾಲೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಲೂರು]]
:[[ಮಂಡ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಡ್ಯ]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಮಾನ್ವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾನ್ವಿ]]
:[[ಮಸ್ಕಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಸ್ಕಿ]]
:[[ಮಾಯಕೊಂಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಯಕೊಂಡ]]
:[[ಮೇಲುಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೇಲುಕೋಟೆ]]
:[[ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು]]
:[[ಮೂಡಬಿದಿರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೂಡಬಿದಿರೆ]]
:[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]]
:[[ಮುಧೋಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುಧೋಳ]]
:[[ಮೂಡಿಗೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೂಡಿಗೆರೆ]]
:[[ಮುಳಬಾಗಿಲು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುಳಬಾಗಿಲು]]
:[[ನಾಗಮಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಾಗಮಂಗಲ]]
:[[ನಾಗಠಾಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಾಗಠಾಣ]]
:[[ನಂಜನಗೂಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಂಜನಗೂಡು]]
:[[ನರಸಿಂಹರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನರಸಿಂಹರಾಜ]]
:[[ನರಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನರಗುಂದ]]
:[[ನವಲಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನವಲಗುಂದ]]
:[[ನೆಲಮಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನೆಲಮಂಗಲ]]
:[[ನಿಪ್ಪಾಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಿಪ್ಪಾಣಿ]]
:[[ಪದ್ಮನಾಭನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪದ್ಮನಾಭನಗರ]]
:[[ಪಾವಗಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪಾವಗಡ]]
:[[ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಪುಲಕೇಶಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪುಲಕೇಶಿನಗರ]]
:[[ಪುತ್ತೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪುತ್ತೂರು]]
:[[ರಾಯಚೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಚೂರು]]
:[[ರಾಯಚೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಚೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ರಾಜಾಜಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಜಾಜಿನಗರ]]
:[[ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ]]
:[[ರಾಮನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಮನಗರ]]
:[[ರಾಮದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಮದುರ್ಗ]]
:[[ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು]]
:[[ರಾಯಬಾಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಬಾಗ]]
:[[ರೋಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರೋಣ]]
:[[ಸಾಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಾಗರ]]
:[[ಸಕಲೇಶಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಕಲೇಶಪುರ]]
:[[ಸಂಡೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಂಡೂರು]]
:[[ಸರ್ವಜ್ಞನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸರ್ವಜ್ಞನಗರ]]
:[[ಸವದತ್ತಿ ಯಲ್ಲಮ್ಮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸವದತ್ತಿ ಯಲ್ಲಮ್ಮ]]
:[[ಸೇಡಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸೇಡಂ]]
:[[ಶಹಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಹಾಪುರ]]
:[[ಶಾಂತಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಾಂತಿ ನಗರ]]
:[[ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ]]
:[[ಶಿಕಾರಿಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಕಾರಿಪುರ]]
:[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]
:[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಶಿರಹಟ್ಟಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಹಟ್ಟಿ]]
:[[ಶಿವಾಜಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಾಜಿನಗರ]]
:[[ಶೋರಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶೋರಾಪುರ]]
:[[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]]
:[[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]]
:[[ಸಿಂದಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿಂದಗಿ]]
:[[ಸಿಂಧನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿಂಧನೂರು]]
:[[ಶಿರಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಾ]]
:[[ಶಿರಸಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಸಿ]]
:[[ಸಿರಗುಪ್ಪ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿರಗುಪ್ಪ]]
:[[ಸೊರಬ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸೊರಬ]]
:[[ಶೃಂಗೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶೃಂಗೇರಿ]]
:[[ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ]]
:[[ಸುಳ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸುಳ್ಯ]]
:[[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಟಿ. ನರಸೀಪುರ]]
:[[ತರೀಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತರೀಕೆರೆ]]
:[[ತೇರದಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೇರದಾಳ]]
:[[ತಿಪಟೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತಿಪಟೂರು]]
:[[ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ]]
:[[ತುಮಕೂರು ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುಮಕೂರು ನಗರ]]
:[[ತುಮಕೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುಮಕೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ತುರುವೇಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುರುವೇಕೆರೆ]]
:[[ಉಡುಪಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಉಡುಪಿ]]
:[[ವರುಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವರುಣ]]
:[[ವಿಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯ ನಗರ]]
:[[ವಿಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯನಗರ]]
:[[ವಿರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಯಾದಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಾದಗಿರಿ]]
:[[ಯಲಹಂಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲಹಂಕ]]
:[[ಯಲಬುರ್ಗಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲಬುರ್ಗಾ]]
:[[ಯಲ್ಲಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲ್ಲಾಪುರ]]
:[[ಯಮಕನಮರಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಮಕನಮರಡಿ]]
:[[ಯಶವಂತಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಶವಂತಪುರ]]
}}</text>
      <sha1>fag8z18qd6ahirskpz41p9sbt12z800</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375091</id>
      <parentid>375068</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T05:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>375091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41486" sha1="g37hrmlu4r5h1rc7rvu497lvxcxsjvu" xml:space="preserve">{{Infobox Indian constituency
| name         = ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ
| state        = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| district     = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]
| constituency_no = 202
| type  = SLA
| reservation    =  ಸಾಮಾನ್ಯ
| map_image = 202-Mangalore City North constituency.svg
| established  = 2008
| electors     = {{formatnum:249464}} (2023)&lt;ref name=election2023&gt;{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/ |title=Karnataka Legislative Assembly Election - 2023 |publisher=[[Election Commission of India]] |website=eci.gov.in |access-date=24 July 2023}}&lt;/ref&gt;{{update after|2028|7}}
| mla          = [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]]
| party        = [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
| latest_election_year = [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೨೩|2023]]
| preceded_by  = [[ಮೊಹಿಯುದ್ದಿನ್ ಬಾವ]]
}}

'''ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಉಲೈ ಬರ್ಪುಂಡು. ೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ 'ಸುರತ್ಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಕ್ಯೆ ೨೦೨ ಆದುಂಡು.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡು ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲು, ಗುರುಪುರ, ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆದ ಬಾಗೊಲು, ಪಾಲಿಕೆದ ವಾರ್ಡ್.1 ಡ್ದು 20 ಮುಟ್ಟ, ಅಂಚನೆ 22 ಬೊಕ್ಕ 23. ಪಣಂಬೂರು, ಸುರತ್ಕಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಾಗೆಲು ಬರ್ಪೊ. ಮುಲ್ಪ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು, ಎಂ.ಆರ್.ಪಿ.ಎಲ್ ರಿಫೈನರಿ, ಎನ್.ಐ.ಟಿ.ಕೆ ದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=7 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ==
ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಎಡ್ಡೆಡ್ ಬದುಕುನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಾತಾವರಣ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕರಾವಳಿದ ಮೂಲ ಸಮುದಾಯಲಾಯಿನ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು, ಬಿಲ್ಲವೆರ್, ಬಂಟೆರ್  ಬೊಕ್ಕ ಕುಲಾಲ/ಕುಂಬಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಅಂಚನೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ-ಪಂಗಡದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಸಂಕೆದ ಲೆಕಾಚಾರೊಡು ತೂಂಡ, ಬಿಲ್ಲವ 45,000, ಮುಸ್ಲಿಂ 35,000, ಬಂಟೆರ್ 25,000, ಮೊಗವೀರೆರ್- 15,000, ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ -10,000, ಕುಲಾಲೆರ್ 4,000, ಬಟ್ರೆನಕುಲು 3,000 ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೩ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೨,೪೯,೪೬೪ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೦,೯೯೦ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜವು ಮತದಾರೆರ್ ೧,೨೮,೪೬೧ ಉಲ್ಲೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ ==
೨೦೦೮ಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿದ ನಡುಟು ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತೊಂದು ಬೈದ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ದ ಸುರುತ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೩ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬಿ. ಎ. ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಆರ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.
ಆಂಡ ೨೦೧೮ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಪೊಸ ಮುಖ, ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವಾ ಅರೆನ್ ೨೬,೬೪೮ ಮತೊಕುಲೆನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಶಾಸಕೆರಾಯೆರ್. ಇತ್ತೀಚೆಗ್ ನಡತಿನ ೨೦೨೩ದ ಚುನಾವಣೆಡ್‌ಲಾ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |url=https://elections.eedina.com/mangalore-city-north-assembly-election-2023/ |website=elections.eedina.com |publisher=ಈದಿನ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ಚುನಾವಣೆ
! ಸದಸ್ಯೆ
! colspan=2|ಪಕ್ಷ
|-
| [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2008]] || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2013]] || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
|-
| [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2018]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || bgcolor=&quot;#FF9933&quot; rowspan=&quot;2&quot; | || rowspan=&quot;2&quot; | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|2023]]
|}

==ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು==
೨೦೨೩ದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರು ೭೩.೩೬% ದಷ್ಟು ಎಡ್ಡೆ ಮತದಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ವೈ. 1,03,531 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ 70,609 ಮತೊಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡೆರ್. ಡಾ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ೩೨,೯೨೨ ಮತೊಕುಲೆನ (೧೮.೧% ವೋಟ್ ಶೇರ್) ಮಲ್ಲ ಅಂತರಡ್ ಈ ಓಟುಡು ಗೆಂದಿಯೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONSTITUENCY DATA - SUMMARY |url=https://old.eci.gov.in/files/file/15163-karnataka-2023/?do=download&amp;r=42155&amp;confirm=1&amp;t=1&amp;csrfKey=8bc37b6331750856056d426dc842bdd3 |website=old.eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=8 November 2026}}&lt;/ref&gt;
== ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶೊಲು ==

=== 2023 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2023 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref name=&quot;Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North&quot;&gt;{{cite news |title=Karnataka Assembly Elections 2023: Mangalore City North |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |access-date=9 April 2025 |publisher=Election Commission of India |date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409133555/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS10202.htm?ac=202 |archive-date=9 April 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 103,531 || 56.77 || {{increase}}0.75
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || ಇನಾಯತ್ ಅಲಿ || 70,609 || 38.72 || {{decrease}}2.16
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 5,256 || 2.88 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,194 || 0.65 || {{decrease}}0.01
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 32,922 || 18.05 || {{increase}}2.92
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 183,007 || 73.36 || {{decrease}}1.73
|}

=== 2018 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2018 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/mangalore-city-north-election-result|title=Mangalore City North Assembly Election 2018, Karnataka}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಡಾ. ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] || 98,648 || 56.02 || {{increase}}7.25
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 72,000 || 40.88 || {{decrease}}11.95
|-
| bgcolor=&quot;#CB0922&quot; | || ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ) || ಮುನೀರ್ ಕಾಟಿಪಳ್ಳ || 2,472 || 1.40 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; | || ನೋಟಾ (NOTA) || ನೋಟಾ (NOTA) || 1,166 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 26,648 || 15.13 || {{increase}}11.07
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 176,362 || 75.09 || {{increase}}3.59
|}

=== 2013 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2013 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Statistical Report on General Election, 2013 : To the Legislative Assembly of Karnataka |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |website=eci.nic.in |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220034253/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2013/StatReports2013.pdf |archive-date=2013-12-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 69,897 || 52.83 || {{increase}}10.67
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 64,524 || 48.77 || {{decrease}}4.33
|-
| bgcolor=&quot;#00A550&quot; | || ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ || ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ || 3,323 || 2.51 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಕರ್ನಾಟಕ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ || ರಾಮಚಂದ್ರ ಬೈಕಂಪಾಡಿ || 2,104 || 1.59 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಗುಲಾಮ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ || 1,808 || 1.37 || {{decrease}}0.56
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಎಚ್. ವಿನಯ ಆಚಾರ್ಯ || 1,536 || 1.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#00B272&quot; | || ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ || ಸುಪ್ರೀತ್ ಕುಮಾರ್ ಪೂಜಾರಿ || 1,136 || 0.86 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ಪಿಂಟೊ || 878 || 0.66 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 5,373 || 4.06 || {{decrease}}6.87
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 146,165 || 71.50 || {{decrease}}0.68
|}

=== 2008 ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[2008 ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]] : ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ &lt;ref&gt;{{cite web |title=General Election Karnataka Legislative Assembly 2008 Election Statistics |url=https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |publisher=Government of Karnataka |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201232433/https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous20Elections/Election20Statistics20200820Final.pdf |archive-date=1 February 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
! ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! ಮತೊಲು
! ಶೇ.
! ±%
|-
| bgcolor=&quot;#FF9933&quot; | || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || [[ಜೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲೆಮಾರ್]] || 70,057 || 53.10 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#19AAED&quot; | || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || [[ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಬಾವ]] || 55,631 || 42.16 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#2E8B57&quot; | || ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) || ಅಮೀನ್. ಎಸ್. ವಿ || 2,542 || 1.93 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot; | || ಸ್ವತಂತ್ರ || ಆನಂದ ಗಟ್ಟಿ || 1,642 || 1.24 || ''ಪೊಸತ್''
|-
| bgcolor=&quot;#22409A&quot; | || ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ || ಶಶಿಕಲಾ. ಎಂ || 1,322 || 1.00 || ''ಪೊಸತ್''
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಬಹುಮತ
| 14,426 || 10.93 || -
|- style=&quot;background-color:#eeeeee&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | ಮತದಾನ
| 131,978 || 72.18 || -
|}

==ಉಲ್ಲೇಕೋಲು==
{{reflist}}
{{Navbox
| name      = Assembly constituencies of Karnataka
| title     = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೊದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]ಲು
| listclass = hlist
| state = {{{state|}}}

| group1 = ಇತ್ತೆದ
| list1  =
:[[ಅಫಜಲಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಫಜಲಪುರ]]
:[[ಆಳಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಆಳಂದ]]
:[[ಆನೇಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಆನೇಕಲ್]]
:[[ಅರಭಾವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಭಾವಿ]]
:[[ಅರಕಲಗೂಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಕಲಗೂಡು]]
:[[ಅರಸೀಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅರಸೀಕೆರೆ]]
:[[ಅಥಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಥಣಿ]]
:[[ಔರಾದ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಔರಾದ್]]
:[[ಬಿ. ಟಿ. ಎಂ ಲೇಔಟ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಿ. ಟಿ. ಎಂ ಲೇಔಟ್]]
:[[ಬಬಲೇಶ್ವರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಬಲೇಶ್ವರ]]
:[[ಬಾದಾಮಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾದಾಮಿ]]
:[[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]
:[[ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ]]
:[[ಬೈಲಹೊಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೈಲಹೊಂಗಲ]]
:[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]]
:[[ಬಂಟ್ವಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಂಟ್ವಾಳ]]
:[[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]]
:[[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]]
:[[ಬಸವನಗುಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಸವನಗುಡಿ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ಉತ್ತರ]]
:[[ಬೆಳಗಾವಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳಗಾವಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಬಳ್ಳಾರಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಳ್ಳಾರಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಬಳ್ಳಾರಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬಳ್ಳಾರಿ ನಗರ]]
:[[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]]
:[[ಬೇಲೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೇಲೂರು]]
:[[ಭದ್ರಾವತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭದ್ರಾವತಿ]]
:[[ಭಾಲ್ಕಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭಾಲ್ಕಿ]]
:[[ಭಟ್ಕಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಭಟ್ಕಳ]]
:[[ಬೀದರ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀದರ್]]
:[[ಬೀದರ್ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀದರ್ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ವಿಜಯಪುರ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯಪುರ ನಗರ]]
:[[ಬೀಳಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೀಳಗಿ]]
:[[ಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಬ್ಯಾಡಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬ್ಯಾಡಗಿ]]
:[[ಬ್ಯಾಟರಾಯನಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬ್ಯಾಟರಾಯನಪುರ]]
:[[ಬೈಂದೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಬೈಂದೂರು]]
:[[ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ ನಗರ]]
:[[ಚಳ್ಳಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಳ್ಳಕೆರೆ]]
:[[ಚಾಮರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜ]]
:[[ಚಾಮರಾಜನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜನಗರ]]
:[[ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ]]
:[[ಚನ್ನಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚನ್ನಗಿರಿ]]
:[[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]]
:[[ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಚಿಕ್ಕೋಡಿ-ಸದಲಗಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕೋಡಿ-ಸದಲಗಾ]]
:[[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]]
:[[ಚಿಂಚೋಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಂಚೋಳಿ]]
:[[ಚಿಂತಾಮಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿಂತಾಮಣಿ]]
:[[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]
:[[ಚಿತ್ತಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಚಿತ್ತಾಪುರ]]
:[[ದಾಸರಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾಸರಹಳ್ಳಿ]]
:[[ದಾವಣಗೆರೆ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾವಣಗೆರೆ ಉತ್ತರ]]
:[[ದಾವಣಗೆರೆ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಾವಣಗೆರೆ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ದೇವದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವದುರ್ಗ]]
:[[ದೇವನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ]]
:[[ಧಾರವಾಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಧಾರವಾಡ]]
:[[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]]
:[[ಗದಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗದಗ]]
:[[ಗಾಂಧಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗಾಂಧಿ ನಗರ]]
:[[ಗಂಗಾವತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗಂಗಾವತಿ]]
:[[ಗೌರಿಬಿದನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೌರಿಬಿದನೂರು]]
:[[ಗೋಕಾಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೋಕಾಕ]]
:[[ಗೋವಿಂದರಾಜ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗೋವಿಂದರಾಜ ನಗರ]]
:[[ಗುಬ್ಬಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಬ್ಬಿ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಉತ್ತರ]]
:[[ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ]]
:[[ಗುರುಮಠಕಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗುರುಮಠಕಲ್]]
:[[ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ]]
:[[ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಹಳಿಯಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಳಿಯಾಳ]]
:[[ಹಾನಗಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾನಗಲ್]]
:[[ಹನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹನೂರು]]
:[[ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹರಪನಹಳ್ಳಿ]]
:[[ಹರಿಹರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹರಿಹರ]]
:[[ಹಾಸನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾಸನ]]
:[[ಹಾವೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಾವೇರಿ]]
:[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೆಬ್ಬಾಳ]]
:[[ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ]]
:[[ಹಿರೇಕೆರೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಿರೇಕೆರೂರು]]
:[[ಹಿರಿಯೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಿರಿಯೂರು]]
:[[ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ]]
:[[ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ]]
:[[ಹೊನ್ನಾಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊನ್ನಾಳಿ]]
:[[ಹೊನ್ನಾವರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊನ್ನಾವರ]]
:[[ಹೊಸದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಸದುರ್ಗ]]
:[[ಹೊಸಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹೊಸಕೋಟೆ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪಶ್ಚಿಮ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಕೇಂದ್ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಕೇಂದ್ರ]]
:[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪೂರ್ವ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಪೂರ್ವ]]
:[[ಹುಕ್ಕೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಕ್ಕೇರಿ]]
:[[ಹುಮ್ನಾಬಾದ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಮ್ನಾಬಾದ್]]
:[[ಹುಣಸೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುಣಸೂರು]]
:[[ಹುನಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹುನಗುಂದ]]
:[[ಇಂಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಇಂಡಿ]]
:[[ಜಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಗಳೂರು]]
:[[ಜಮಖಂಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಮಖಂಡಿ]]
:[[ಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಯನಗರ]]
:[[ಜೇವರ್ಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜೇವರ್ಗಿ]]
:[[ಕಡೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಡೂರು]]
:[[ಕಾಗವಾಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾಗವಾಡ]]
:[[ಕಲಘಟಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಲಘಟಗಿ]]
:[[ಕಂಪ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಂಪ್ಲಿ]]
:[[ಕನಕಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕನಕಗಿರಿ]]
:[[ಕನಕಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕನಕಪುರ]]
:[[ಕಾಪು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾಪು]]
:[[ಕಾರ್ಕಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾರ್ಕಳ]]
:[[ಕಾರವಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಾರವಾರ]]
:[[ಖಾನಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಖಾನಾಪುರ]]
:[[ಕಿತ್ತೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಿತ್ತೂರು]]
:[[ಕೋಲಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೋಲಾರ]]
:[[ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ]]
:[[ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ]]
:[[ಕೊಪ್ಪಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಪ್ಪಳ]]
:[[ಕೊರಟಗೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊರಟಗೆರೆ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ]]
:[[ಕೆ. ಆರ್. ಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೆ. ಆರ್. ಪುರ]]
:[[ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಕುಡಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಡಚಿ]]
:[[ಕೂಡ್ಲಿಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೂಡ್ಲಿಗಿ]]
:[[ಕುಮಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಮಟಾ]]
:[[ಕುಂದಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಂದಾಪುರ]]
:[[ಕುಂದಗೋಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಂದಗೋಳ]]
:[[ಕುಣಿಗಲ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಣಿಗಲ್]]
:[[ಕುಷ್ಟಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಷ್ಟಗಿ]]
:[[ಲಿಂಗಸೂಗೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಲಿಂಗಸೂಗೂರು]]
:[[ಮದ್ದೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮದ್ದೂರು]]
:[[ಮಧುಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಧುಗಿರಿ]]
:[[ಮಡಿಕೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಡಿಕೇರಿ]]
:[[ಮಾಗಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಗಡಿ]]
:[[ಮಹದೇವಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಹದೇವಪುರ]]
:[[ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಲೇಔಟ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಲೇಔಟ್]]
:[[ಮಳವಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಳವಳ್ಳಿ]]
:[[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]]
:[[ಮಾಲೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಲೂರು]]
:[[ಮಂಡ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಡ್ಯ]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ]]
:[[ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ]]
:[[ಮಾನ್ವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾನ್ವಿ]]
:[[ಮಸ್ಕಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಸ್ಕಿ]]
:[[ಮಾಯಕೊಂಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಾಯಕೊಂಡ]]
:[[ಮೇಲುಕೋಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೇಲುಕೋಟೆ]]
:[[ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು]]
:[[ಮೂಡಬಿದಿರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೂಡಬಿದಿರೆ]]
:[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]]
:[[ಮುಧೋಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುಧೋಳ]]
:[[ಮೂಡಿಗೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮೂಡಿಗೆರೆ]]
:[[ಮುಳಬಾಗಿಲು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುಳಬಾಗಿಲು]]
:[[ನಾಗಮಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಾಗಮಂಗಲ]]
:[[ನಾಗಠಾಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಾಗಠಾಣ]]
:[[ನಂಜನಗೂಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಂಜನಗೂಡು]]
:[[ನರಸಿಂಹರಾಜ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನರಸಿಂಹರಾಜ]]
:[[ನರಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನರಗುಂದ]]
:[[ನವಲಗುಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನವಲಗುಂದ]]
:[[ನೆಲಮಂಗಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನೆಲಮಂಗಲ]]
:[[ನಿಪ್ಪಾಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ನಿಪ್ಪಾಣಿ]]
:[[ಪದ್ಮನಾಭನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪದ್ಮನಾಭನಗರ]]
:[[ಪಾವಗಡ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪಾವಗಡ]]
:[[ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಪುಲಕೇಶಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪುಲಕೇಶಿನಗರ]]
:[[ಪುತ್ತೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪುತ್ತೂರು]]
:[[ರಾಯಚೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಚೂರು]]
:[[ರಾಯಚೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಚೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ರಾಜಾಜಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಜಾಜಿನಗರ]]
:[[ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ]]
:[[ರಾಮನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಮನಗರ]]
:[[ರಾಮದುರ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಮದುರ್ಗ]]
:[[ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು]]
:[[ರಾಯಬಾಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರಾಯಬಾಗ]]
:[[ರೋಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ರೋಣ]]
:[[ಸಾಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಾಗರ]]
:[[ಸಕಲೇಶಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಕಲೇಶಪುರ]]
:[[ಸಂಡೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಂಡೂರು]]
:[[ಸರ್ವಜ್ಞನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸರ್ವಜ್ಞನಗರ]]
:[[ಸವದತ್ತಿ ಯಲ್ಲಮ್ಮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸವದತ್ತಿ ಯಲ್ಲಮ್ಮ]]
:[[ಸೇಡಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸೇಡಂ]]
:[[ಶಹಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಹಾಪುರ]]
:[[ಶಾಂತಿ ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಾಂತಿ ನಗರ]]
:[[ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ]]
:[[ಶಿಕಾರಿಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಕಾರಿಪುರ]]
:[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]
:[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ಶಿರಹಟ್ಟಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಹಟ್ಟಿ]]
:[[ಶಿವಾಜಿನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿವಾಜಿನಗರ]]
:[[ಶೋರಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶೋರಾಪುರ]]
:[[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]]
:[[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]
:[[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]]
:[[ಸಿಂದಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿಂದಗಿ]]
:[[ಸಿಂಧನೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿಂಧನೂರು]]
:[[ಶಿರಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಾ]]
:[[ಶಿರಸಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶಿರಸಿ]]
:[[ಸಿರಗುಪ್ಪ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿರಗುಪ್ಪ]]
:[[ಸೊರಬ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸೊರಬ]]
:[[ಶೃಂಗೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶೃಂಗೇರಿ]]
:[[ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ]]
:[[ಸುಳ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸುಳ್ಯ]]
:[[ಟಿ. ನರಸೀಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಟಿ. ನರಸೀಪುರ]]
:[[ತರೀಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತರೀಕೆರೆ]]
:[[ತೇರದಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೇರದಾಳ]]
:[[ತಿಪಟೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತಿಪಟೂರು]]
:[[ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ]]
:[[ತುಮಕೂರು ನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುಮಕೂರು ನಗರ]]
:[[ತುಮಕೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುಮಕೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
:[[ತುರುವೇಕೆರೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತುರುವೇಕೆರೆ]]
:[[ಉಡುಪಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಉಡುಪಿ]]
:[[ವರುಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವರುಣ]]
:[[ವಿಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯ ನಗರ]]
:[[ವಿಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿಜಯನಗರ]]
:[[ವಿರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿರಾಜಪೇಟೆ]]
:[[ಯಾದಗಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಾದಗಿರಿ]]
:[[ಯಲಹಂಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲಹಂಕ]]
:[[ಯಲಬುರ್ಗಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲಬುರ್ಗಾ]]
:[[ಯಲ್ಲಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಲ್ಲಾಪುರ]]
:[[ಯಮಕನಮರಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಮಕನಮರಡಿ]]
:[[ಯಶವಂತಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಯಶವಂತಪುರ]]
}}</text>
      <sha1>g37hrmlu4r5h1rc7rvu497lvxcxsjvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವಿಕಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ( WikiRefine)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>29357</id>
    <revision>
      <id>375039</id>
      <parentid>375031</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:10:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavitha G. Kana</username>
        <id>1040</id>
      </contributor>
      <origin>375039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52775" sha1="tansfcpikiv22pzb34em9ytibv8ytap" xml:space="preserve">
'''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವಿಕಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (WikiRefine)'''&lt;br&gt;
{| style=&quot;border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;&quot;
|-
|
'''ಸಹಯೋಗದ ಸಂಪೊಲಿಪು ಬೊಕ್ಕ ವಿಷಯೊದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆರ್ದ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಲೇಖನೊಲೆನ ಸುದಾರಿಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಜ್ಜ'''

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಶ್ವೊದ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಗಳಿಸೆರೆ ಸಾದ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನಮೂಲಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಅಯಿನ್ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ್ ದೀವೊನ್ರೆಗ್ ಪೊಸ ಲೇಖನಲೆನ್ ರಚನೆ ಮನ್ಪುನೆ ಮಾತ್ರ ಯಾವುಜಿ.ಇತ್ತೆ ಇಪ್ಪುನ ಲೇಕನೊಲೆನ್  ಏಪಾಲಾ ನಿಗಾ, ನಂಬುನಂಚಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು, ಕ್ರಮಬದ್ದವಾಯಿನ ರಚನೆ ಬೊಕ್ಕ ಎಡ್ಡೆ ಭಾಷೆದ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು. ಅಯಿರ್ದ್ ಓದುನಕುಲೆಗ್ ಅಕುಲು ಓದುನ ಮಾಹಿತಿ ಸುಲಭವಾದ್ ನಾಡರೆ, ಅರ್ಥ ಮನ್ಪರೆ ಬೊಕ್ಕ ನಂಬರೆ ಸಾದ್ಯ ಆಪುಂಡು.

ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದಾದ್ಯಂತ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಲೆಡ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕೆರ್ ನಿರಂತರವಾದ್ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಕೊರೊಂದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಸಹಯೋಗದ ಅಭಿಯಾನೊಲು ಸಮುದಾಯೊಲು ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುರಿಗಾದ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮನ್ಪುನಗ ಒಂಜಾತ್ ಸಾಧನೆಲೆನ್ ಮನ್ಪೊಲಿ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಉದಾಹರಣೆಗ್, Heritage Across Borders ಅಭಿಯಾನೊಡ್ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಒಟ್ಟು ಮಂತ್‌ದ್, ಅಭಿಯಾನದ ಸಮಯೊಡು 90 ಲೇಖನಲೆನ ರಚನೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಂಡ್.

ಈ ಸಹಯೋಗದ ಮನೋಭಾವೊನ್ ಮುಂದುವರಿಸಾವೊಂದು, ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್, ಅಕ್ಲಕ್ಲೆನ ಭಾಷೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಲೇಖನಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ ಸುಧಾರಕೆ ಮನ್ಪುನೆ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆದ ಉದ್ದೇಸೊ ಆದುಂಡು. ಮೂಲು ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೊನ್ ಬರೆಪುನಿ ಮಾತ್ರ ಅತಂದೆ, ಲೇಕನೊಲೊನ್ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ಗಳಸುನೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಗಮನದೀದ್ ಲೇಕನ ವಾ ರೀತಿಡ್ ಆವೊಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಗುರ್ತ್ ಮಲ್ತ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆಕ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೊಡು.

ಈ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಮೂಲಭೂತ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಉದಾಹರಣೆಗ್, ಸೂಕ್ತವಾಯಿನಲ್ಪ ಮಾಹಿತಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಲೆನ್ (Infoboxes) ಸೇರ್ಪಾವುನೆ, ವರ್ಗೊಲೆನ್ (Categories) ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮನ್ಪುನೆ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಾದ್ ಸೇರ್ಪಾವುನೆ, ಬೇತೆ ಅಪೂರ್ಣ ಅತ್ತ್ಂಡ ತೋಜಂದಿನ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಲುದೆತೊನುನಕುಲು ಭಾಷೆ, ಓದುನ ಸರಳತೆ, ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಒಟ್ಟು ವಿಷಯದ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ ಸುಧಾರಿಸಾವುನೆತ್ತ ಕಡೆಕ್ ಗಮನ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಕಲ್ಪನೆ (Idea) ==
&quot;ಸುಧಾರಣೆ ಆಪುನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಕನೊಲು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೊನ್ ಓದುನಕಲೆಗ್ ನನಾತ್ ಎಡ್ಡೇ ರೀತಿಡ್ ಮನ್ಪುನ ನನೊಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪಜ್ಜೆ ಆದುಂಡು&quot; ಪನ್ಪಿನೆ ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನೆರ್ದ್ ಇತ್ತೆನೇ ಇಪ್ಪುನ ವಿಷಯೊನ್ ಸರಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಓದುನ ಅನುಭವೊನ್ ಎಡ್ಡೆ ಮನ್ಪೊಲಿ. 

== ಉದ್ದೇಶ (Purpose) ==
ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಸೆಲೆನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಕನೊಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ ಮಾತಾ ಮೈರ್ದ್‌ಲಾ ಸುಧಾರಿಸಾವುನೆ ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಉದ್ದೇಶೊ ಆದುಂಡು. ಭಾಷೆದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತ್‌ದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್, ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ನಿಯಮೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್ ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯೊನ್ ಬುಲೆಪಾವುನ ತೀರಾ ಅಗತ್ಯೊ ಆದುಂಡು.
===ಸೂಚನೆಲು===
'''ದಯಾದೀದ್ ತಿರ್ತ್‌ದ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆಡ್ ಓದ್‌ದ್ ಪಾಲನೆ ಮನ್ಪಿ. ಅಭಿಯಾನದ ನಿಯಮಾವಳಿಲೆನ್ ಪೂರೈಸಂದಿನ ಲೇಕನಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊಗು ಪರಿಗಣಿಸಾವುಜೆರ್.'''

== ಲೇಖನೊದ ಆಯ್ಕೆ (Article Selection): ==  
ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ತಿರ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ  ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ  100 ಲೇಕನೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿಡ್ದೇ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಆಯ್ಕೆಮಂತುದು ಸುಧಾರಿಸಾವೊಡು. 
'''ಈ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಪ್ಪಂದಿನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗ್ ದೆತೊನೆರೆ ಆಪುಜಿ.'''

=== ತುಳು ಲೇಖನೊದ ಪಟ್ಟಿ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! # !! Article Title !! Quality Progress !! Potential Needs !! Status
|-
| 1 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8A ಅಂತರ್ಜಾಲೊ] || 14% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 2 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 3 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BE_%E0%B2%B6%E0%B3%86%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF ಅನುಷ್ಕಾ ಶೆಟ್ಟಿ] || 41% || Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 4 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B3%80%E0%B2%AC%E0%B2%BE ಅಮೀಬಾ] || 30% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 5 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B3%83%E0%B2%A4_%E0%B2%B8%E0%B3%8B%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B6%E0%B1%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B0 ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ] || 31% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 6 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%A6_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AF%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%A4_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8A%E0%B2%B2%E0%B3%ು ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು] || 16% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 7 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%B2%E0%B3್ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್] || 16% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 8 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B3%81%E0%B2%A8 ಅರ್ಜುನ] || 47% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 9 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0 ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ] || 69% || Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 10 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%B0%E0%B3್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 11 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B6%E0%B3%8B%E0%B2%95_%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9F ಅಶೋಕ ಸಾಮ್ರಾಟ] || 32% || Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 12 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86 ಆ] || 24% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 13 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%9F ಆಟ] || 17% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 14 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%9F%E0%B2%BF_%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ] || 57% || Add more references, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 15 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%9F%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%B3%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%9C%E0%B3%86 ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ] || 65% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox || 
|-
| 16 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AD%E0%B2%9F ಆರ್ಯಭಟ] || 17% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 17 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3್_%E0%B2%90%E0%B2%A8%E0%B3್%E2%80%8D%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%80%E0%B2%A8%E0%B3್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೀನ್] || 41% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 18 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ] || 30% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 19 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87 ಇ] || 29% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 20 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%8D_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ] || 30% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 21 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B2%BE_%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A7%E0%B2%BF ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ] || 41% || Add more internal wikilinks || 
|-
| 22 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%9F%E0%B2%B2%E0%B2%BF ಇಟಲಿ] || 52% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add more relevant categories || 
|-
| 23 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%88 ಈ] || 20% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 24 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%89%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%AA%E0%B2%BF ಉಡುಪಿ] || 44% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 25 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%89%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%81 ಉಪ್ಪು] || 54% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 26 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%89%E0%B2%B3%E0%B3%8D%E0%B2%B3%E0%B2%BE%E0%B2%B2 ಉಳ್ಳಾಲ] || 38% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media || 
|-
| 27 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E.%E0%B2%AA%E0%B2%BF.%E0%B2%9C%E0%B3%86.%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%B2%E0%B3%8D_%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%82 ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ] || 0% || — || 
|-
| 28 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E_%E0%B2%AA%E0%B2%BF_%E0%B2%9C%E0%B3%86_%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%B2%E0%B3%8D_%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%82 ಎ ಪಿ ಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ] || 53% || Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 29 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E%E0%B2%9A%E0%B3%8D._%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%A3%E0%B2%BF ಎಚ್. ನಾಗವೇಣಿ] || 14% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 30 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3್.%E0%B2%8E%E0%B2%B2%E0%B3್.%E0%B2%AC%E0%B3%88%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3್%E0%B2%AA ಎಸ್.ಎಲ್.ಬೈರಪ್ಪ] || 29% || Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 31 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8F%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE ಏಷ್ಯಾ] || 27% || Improve article section headings, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 32 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%92%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%86_%E0%B2%93%E0%B2%AC%E0%B2%B5%E0%B3್%E0%B2%B5 ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ] || 42% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 33 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3ೊ%E0%B2%A1%E0%B2ಿ ಕಂದೊಡಿ] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 34 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B3%82%E0%B2%9F%E0%B2%B0್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್] || 26% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 35 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B3%E0%B3ೆ ಕಂಸಾಳೆ] || 26% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 36 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B8 ಕನಕದಾಸ] || 36% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 37 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ] || 47% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 38 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%AC%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E0%B2%A1%E0%B2%BF ಕಬಡ್ಡಿ] || 39% || Add more references, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 39 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B2%A1%E0%B2%BF ಕರಡಿ] || 35% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || 
|-
| 40 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95 ಕರ್ನಾಟಕ] || 37% || Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 41 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ] || 55% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media || 
|-
| 42 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B0_(%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1_%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%BE) ಕಾಂತಾರ (ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ)] || 28% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 43 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%B0 ಕಾರವಾರ] || 50% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || 
|-
| 44 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%8D_%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B4%B5_%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B4%B5್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಸದಾಶಿವ ರಾವ್] || 39% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 45 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%82%E0%B2%B0_%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಕಿತ್ತೂರ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ] || 28% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 46 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E0%B2%B2 ಕುಡ್ಲ] || 87% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || 
|-
| 47 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B5%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%81 ಕುವೆಂಪು] || 21% || Add more references, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 48 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%82%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1_%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ] || 42% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 49 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A3 ಕೃಷ್ಣ] || 21% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 50 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E0%B2%A1%E0%B2%B8 ಕೆಡ್ಡಸ] || 61% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox || 
|-
| 51 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%B3%E0%B2%A6%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ] || 37% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 52 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8A%E0%B2%B0%E0%B2%97%E0%B2%A4%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%86 ಕೊರಗತನಿಯೆ] || 35% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 53 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%AF ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ] || 50% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 54 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F ಕೋರಿಕಟ್ಟ] || 58% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 55 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%AC%E0%B3%81 ಕೋರ್ದಬ್ಬು] || 31% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox || 
|-
| 56 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%AE%E0%B3್ ಕ್ಯಾರಮ್] || 10% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 57 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%A8%E0%B3್_%E0%B2%A7%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ] || 19% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 58 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%A3%E0%B2%95_%E0%B2%AF%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%ೊ ಗಣಕ ಯಂತ್ರೊ] || 33% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 59 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%A3%E0%B3%87%E0%B2%B6 ಗಣೇಶ] || 54% || Add more references, Add more relevant categories || 
|-
| 60 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%A3%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B2%B5 ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ] || 24% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 61 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AD%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B6 ಗರ್ಭಕೋಶ] || 40% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 62 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B3ು ಗಾದೆಲು] || 19% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 63 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%80%E0%B2%B6್_%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1್ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್] || 25% || Add more references, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 64 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%82%E0%B2%97%E0%B2%B2್ ಗೂಗಲ್] || 14% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 65 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%8B_%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B2%B2%E0%B2%BF ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಲಿ] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 66 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%8B%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3್_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B8್ ಗೋಬರ್ ಗ್ಯಾಸ್] || 16% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 67 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%A4%E0%B2%AE_%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A7 ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ] || 38% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 68 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%A8%E0%B2%BE_%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A3 ಚಂದನಾ ಅನಂತಕೃಷ್ಣ] || 43% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 69 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಚಂದ್ರಯಾನ] || 31% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 70 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8_%E0%B3%A9 ಚಂದ್ರಯಾನ ೩] || 41% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 71 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B2%B0_%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B0 ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ] || 29% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 72 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B2%B0%E0%B3%8D_%E0%B2%86%E0%B2%9D%E0%B2%BE%E0%B2%A6್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಝಾದ್] || 21% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 73 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%86 ಚಂದ್ರೆ] || 33% || Add more references, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 74 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%AE%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%82_%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%86 ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ] || 59% || Add more internal wikilinks, Check article for a maintenance message || 
|-
| 75 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%86 ಚಿರತೆ] || 16% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 76 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%B5%E0%B3%80%E0%B2%B0_%E0%B2%95%E0%B2%A3%E0%B2%B5%E0%B2%BF ಚೆನ್ನವೀರ ಕಣವಿ] || 32% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 77 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3್ ಜಪಾನ್] || 77% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || 
|-
| 78 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B2%BF ಜರ್ಮನಿ] || 4% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 79 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%B2%E0%B2%9A%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B0 ಜಲಚಕ್ರ] || 36% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Check article for a maintenance message || 
|-
| 80 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%B0%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8D_%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%B9%E0%B2%B0%E0%B3%82 ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ] || 35% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 81 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%BF._%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3್._%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ] || 20% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 82 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%BF.%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3್._%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ] || 0% || — || 
|-
| 83 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B3%86 ಜಿಂಕೆ] || 17% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 84 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B3%81%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%BF ಜುಮಾದಿ] || 26% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 85 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B3%88%E0%B%A8_%E0%B2%A7%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಜೈನ ಧರ್ಮ] || 24% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 86 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%9C%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B3%8D_%E0%B2%A4%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%81 ತಜಂಕ್ ತಪ್ಪು] || 38% || Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 87 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%81 ತಮಿಳುನಾಡು] || 56% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add more relevant categories || 
|-
| 88 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%B2%E0%B3್ ತಾಜ್ ಮಹಲ್] || 70% || Add more internal wikilinks, Add an infobox || 
|-
| 89 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6_%E0%B2%85%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3ು ತಾಮ್ರದ ಅದುರು] || 40% || Add more references, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 90 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%B8%E0%B2%BF ತುಳಸಿ] || 43% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 91 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%A1%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3್ ತುಳು ಗೌಡೆರ್] || 34% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 92 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B3%ೊ ತುಳು ಜಾನಪದೊ] || 27% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || 
|-
| 93 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%A4%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3%ೊ ತುಳು ಪಾತೆರೊ] || 0% || — || 
|-
| 94 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ತುಳು ಬಾಸೆ] || 61% || Add more references, Add more relevant categories || 
|-
| 95 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ] || 37% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 96 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B2%BF ತುಳು ಲಿಪಿ] || 53% || Add more relevant categories || 
|-
| 97 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%AE%E0%B2%BE ತುಳು ಸಿನೆಮಾ] || 22% || Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 98 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3್ ತುಳುನಾಡ್] || 60% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 99 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E2%80%8D%E0%B2%A6_%E0%B2%A6%E0%Bೈ%E0%B2%B5%E0%B3%8A%E0%B2%B2%E0%B3%81 ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೈವೊಲು] || 51% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 100 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%A3%E0%B2ಿ ತ್ರಿವೇಣಿ] || 30% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|}

== ಕನಿಷ್ಠ ಕೊಡುಗೆಲು (Minimum Contribution): ==
ಪ್ರತಿಯೊರಿ ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಕನಿಷ್ಠ 3 ಲೇಖನಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪೊಡು.
'''ಈರೆನ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದ ಲೇಖನಲೆನ್ ಈ ಉಪಕರಣೊಡು (Wikieval) ಸೇರ್ಪಾಲೆ.'''

https://wikieval.toolforge.org/contests/21

== ಸುಧಾರಣೆದ ಗುಣಮಟ್ಟ (Quality of Improvement):==
ಪಾಲ್‌ದೆತೊನುನಕುಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊದ ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಒಟ್ಟು ಗುಣಮಟ್ಟೊ ರಡ್ಡನ್ಲಾ ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪೊಡು. ಸುಧಾರಣೆಲೆಡ್ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಕರೊಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾವುನೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆ, ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಓದುನ ಸರಳತೆನ್ ಎಡ್ಡೆ ಮನ್ಪುನೆ, ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪರೆ ಆಪುನ ಮಾಹಿತಿಡ್ದ್ ವಿಷಯೊನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮನ್ಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆ ಸೇರ್ದುಂಡು. ಮಾತಾ ಬದಲಾವಣೆಲು ಆಯಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ನೀತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್ ಇಪ್ಪೊಡು.

== ದಾಖಲೀಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲನೆ (Documentation and Review): ==
ಭಾಗವಹಿಸಾವುನ ಮಾತಾ ಸಮುದಾಯೊಲು ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದ ಲೇಖನಲೆನ್ ದಾಖಲೆ ಮನ್ಪರೆ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲನೆಗ್ ಕಡಪುಡ್ರೆ WikiEval ಉಪಕರಣೊನ್ ಗಳಸೊಡು. ಅಭಿಯಾನದ ಸೂಚನೆಲೆನ ಪ್ರಕಾರೊ ಅಕುಲೆನ ಕೊಡುಗೆಲು WikiEval ಉಪಕರಣೊಡು ಸರಿಯಾದ್ ದಾಖಲೆ ಆತ್‌ನ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲು ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊಡು.

== ಲೇಖನಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (Article Evaluation): ==
ಆಯಾ ಭಾಷೆಲೆನ ತೀರ್ಪುಗಾರೆರೆನ ಗುಂಪು ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದ ಲೇಖನಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪುಂಡು. ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟ, ನಿಖರತೆ, ಓದುನ ಸರಳತೆ, ಆಕರೊಲೆನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಬೊಕ್ಕ ಓದುನೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಒಟ್ಟು ಉಪಯುಕ್ತತೆನ್ ಆಧಾರ ಮಂತ್‌ದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.
== ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ (Conflict of Interest): ==
​
ಅಭಿಯಾನೊಡು ಲೇಖನಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪುನ ತೀರ್ಪುಗಾರೆರೆನ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಅಕುಲೆನ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಅಕುಲೇ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ. ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಬೊಕ್ಕ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊನ್ ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊನ್ರೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಲೇಖನಲೆನ್ ಬುಕೊರಿ ತೀರ್ಪುಗಾರೆರೆನ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪೊಡು.

== ಬೆಂಬಲ ಬೊಕ್ಕ ಸಂವಹನ (Support and Communication): == 
ಅಭಿಯಾನೊರ್ದು ದುಂಬು, ಅಭಿಯಾನದ ಸಮಯೊಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲೆಗ್ ದಾಲ ತೊಂದರೆಲು ಎದುರಾಂಡ, ಅಕುಲೆನ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿಯಾನ ಸಂಘಟಕರೇನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮನ್ಪೊಡು. ತೊಂದರೆ ಬಗೆಹರಿಯಂದೆ ಇತ್ತೆರ್ದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪ್ರಸಂಗ ಅಭಿಯಾನ ಸಂಘಟಟಕೆರೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಆಯಿಂಡ, Open Knowledge Initiatives (OKI) ತಂಡೊನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮನ್ಪೊಲಿ.
WikiEval: ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲೇಖನ ಸುಧಾರಣೆದ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿ
*ಸಂಘಟಕೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲಕೆರೆಗ್ ಸೂಚನೆಲು: ಲೇಖನದ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಿತಿನ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ, ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಮಂತ್‌ದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪೊಡು. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಮಾನದಂಡೊಗೂ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮನ್ಪೊಡು.

*ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ (Meaningful Content Improvement): ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲು ಈಗ್ಲೇ ಇಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಗು ಗಮನಾರ್ಹವಾಯಿನ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ವಿಷಯೊನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? (ಸೂಚಿಸಾದಿನ ಮಾನದಂಡ: ಸುಮಾರ್ 2,000 ಬೈಟ್‌ದಾತ್ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ನಿವ್ವಳ ಪೊಸ ವಿಷಯ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಯಿಕ್ ಸಮಾನವಾಯಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ.)

*ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಕರೊಲು (Reliable References): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಕರೊಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಇತ್ತಿನ ಆಕರೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? ಆಕರೊಲು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ ಸಮರ್ಥನೆ ಮನ್ಪುಂಡಾ? (ಸೂಚಿಸಾದಿನ ಮಾನದಂಡ: ಸೂಕ್ತವಾಯಿನಲ್ಪ ಕನಿಷ್ಠ 5 ಆಕರೊಲು.)

*ಆಂತರಿಕ ಕೊಂಡಿಲು (Internal Hyperlinks): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಆಂತರಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕೊಂಡಿಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? (ಸೂಚಿಸಾದಿನ ಮಾನದಂಡ: ಸೂಕ್ತವಾಯಿನಲ್ಪ ಕನಿಷ್ಠ 10 ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಕೊಂಡಿಲು.)

*ನಿಖರತೆ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲನೀಯತೆ (Accuracy and Verifiability): ಪೊಸತಾದ್ ಸೇರ್ಪಾದಿನ ಅತ್ತ್ಂಡ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಂತ್‌ದ ಮಾಹಿತಿ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ್ ನಿಖರವಾದ್ ಉಂಡಾ ಬೊಕ್ಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ್ ಪ್ರಕಟವಾಯಿನ ಆಕರೊಲೆನ ಮುಖೇನ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪರೆ ಆಪುಂಡಾ?

* ತಟಸ್ಥತೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಮತೋಲನ (Neutrality and Balance): ಕೊಡುಗೆ ತಟಸ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ (Neutral Point of View – NPOV) ನೀತಿನ್ ಅನುಸರಿಸೊಂದು ಉಂಡಾ? ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊಲೆನ್ ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಾದೆರಾ?
 
*ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಓದುನ ಸರಳತೆ (Language and Readability): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ವ್ಯಾಕರಣ, ಕಾಗುಣಿತ, ವಾಕ್ಯರಚನೆ, ಪರಿಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಒಟ್ಟು ಓದುನ ಸರಳತೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ?

*ರಚನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಘಟನೆ (Structure and Organisation): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಲೇಖನದ ಪರಿಚಯದ ಭಾಗ, ಶೀರ್ಷಿಕೆಲು, ಪ್ಯಾರಾಗಳೆನ ರಚನೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಹಿತಿನ್ ಜೋಡಣೆ ಮನ್ಪುನೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ?

*ಪೂರ್ಣತೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿಷಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Completeness and Coverage): ಲೇಖನೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯದ ಕೊರತೆಲೆನ್ ಸರಿ ಮಂತ್‌ದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಲೇಖನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆನ್ ಹೆಚ್ಚಿಸಾವುನ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ?

*ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲು ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ತೊಂದರೆಲು (Templates and Maintenance Issues): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲು, ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೂಚನೆಲು, ವರ್ಗೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಾಹಿತಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಲೆನ ತೊಂದರೆಲೆನ್ ಸೂಕ್ತವಾದ್ ಸರಿ ಮಂತ್‌ದೆರಾ?

*ಚಿತ್ರೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮೊಲು (Images and Media): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮುಕ್ತ ಪರವಾನಗೆದ ಚಿತ್ರೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಾಧ್ಯಮೊಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂಜಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಚಿತ್ರ ಇಪ್ಪುನಯಿನ್ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊನ್ರೊಡು. (ಐಚ್ಛಿಕ; ಅನ್ವಯ ಆಪುನ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪೊಡು.)

*ಸಂಪಾದನಾ ಸಾರಾಂಶ ಬೊಕ್ಕ ದಾಖಲೀಕರಣ (Edit Summaries and Documentation): ಮಂತ್‌ದ ಬದಲಾವಣೆಲೆನ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ಸಂಪಾದನಾ ಸಾರಾಂಶೊಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ದಾಖಲೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಲೇಖನೊನ್ WikiEval ಮುಖೇನ ಸಲ್ಲಿಸಾದೆರಾ?

*ಒಟ್ಟು ಸುಧಾರಣೆದ ಗುಣಮಟ್ಟ (Overall Quality of Improvement): ಲೇಖನದ ನಿಖರತೆ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ಓದುನ ಸರಳತೆ, ಸಂಪೂರ್ಣತೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಓದುನೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಉಪಯುಕ್ತತೆನ್ ಹೆಚ್ಚಿಸಾವುನೆಡ್ ಕೊಡುಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಾದ್ ಉಂಡಾ? (ಇದೀನ್ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಕವಾದ್ – Bonus Point ಪರಿಗಣಿಸೊಲಿ.)

==ಅಭಿನಂದನೆದ ಸಂಕೇತ (A Token of Appreciation)==
ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ (Equal Opportunity): ಭಾಗವಹಿಸಾವುನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯೊಲಾ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯೆರೆಗ್ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಭಾಗವಹಿಸರೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲೆನ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊಗು ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶೊನ್ ಕೊರೊಡು.

'''ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಬೊಕ್ಕ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (Fair and Neutral Evaluation):''' ಆಯಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ತಟಸ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ (NPOV) ನೀತಿನ್ ಅನುಸರಿಸಾದ್, ಪರಿಶೀಲಕೆರ್ ಲೇಖನಲೆನ್ ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾದ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪೊಡು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿರುಚಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲೆನ ಬದಲಾದ್, ಕೊಡುಗೆಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಕಟವಾಯಿನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ ಆಧಾರೊಡು ನಿರ್ಧಾರ ದೆತೊನೊಡು.

'''ಅಭಿನಂದನೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ (Eligibility for Recognition):''' ಕನಿಷ್ಠ 3 ಅಸ್ತಿತ್ವಡು ಇಪ್ಪುನ ಲೇಖನಲೆನ್ ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರನ್ನರ್-ಅಪ್‌ಲಾದ್ ಗುರುತಿಸರೆ ಪರಿಗಣಿಸಾವೊಲಿ. ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಹತೆನ್ ಪೂರೈಸುನೆರ್ದ್ ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆದ ಖಾತರಿ ತಿಕ್ಕಂದ್; ಕೊಡುಗೆಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ಲಾ ಪರಿಗಣಿಸಾವೊಡಾಪುಂಡು.

'''ಮುಖಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗ್ ಆಯ್ಕೆ (Selection for the In-person Activity):''' ಭಾಗವಹಿಸಾವುನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಇರುವೆರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಜನವರಿಡ್ ಆಯೋಜನೆ ಮನ್ಪರೆ ಯೋಚನೆ ಮಂತ್‌ದ ಮುಖಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಡ್ ಭಾಗವಹಿಸರೆ ಆಯ್ಕೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರೊಂದಿಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಒಂಜಿ ಕಡೆಕ್ ಸೇರಾದ್, ಒರಿಗೊರಿ ಸಂಪರ್ಕ ಮನ್ಪರೆ, ಕಲ್ಪುರೆ ಬೊಕ್ಕ ತಂಗನ ಅನುಭವೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನ್ರೆಗ್ ಅವಕಾಶ ಮಂತ್‌ದ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.

'''ಪಾರದರ್ಶಕ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Transparent Selection):''' ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಲೆಗ್ ಪರಿಶೀಲಕೆರ್ ಒಂಜೇ ರೀತಿರ್ದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಅನ್ವಯಿಸಾವುನ ಮುಖೇನ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸ್ಥಿರ ಬೊಕ್ಕ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ ಇಪ್ಪುನಯಿನ್ ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊಡು. ಆಯ್ಕೆದ ನಿರ್ಧಾರೊಗು ಕಾರಣೊಲು ಲೇಖನಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಕಟವಾಯಿನ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಂತ್‌ದ್ ಇಪ್ಪೊಡು.

== ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಟಕೆರ್ ==
#[[User: Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]]
#[[User:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]]
#[[User: Yakshitha|Yakshitha]]

==ತೀರ್ಪುಗಾರೆರ್==
#[[User:Vinoda mamatharai |Vinoda mamatharai]]
#[[User: Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]]

==ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ==
#--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 13:24, 8 ನವಂಬರ್ 2026 (IST)</text>
      <sha1>tansfcpikiv22pzb34em9ytibv8ytap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375041</id>
      <parentid>375039</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavitha G. Kana</username>
        <id>1040</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕನಿಷ್ಠ ಕೊಡುಗೆಲು (Minimum Contribution): */</comment>
      <origin>375041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52804" sha1="57lx7zvnfki17t4gnw9ouv95yw8csb3" xml:space="preserve">
'''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವಿಕಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (WikiRefine)'''&lt;br&gt;
{| style=&quot;border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;&quot;
|-
|
'''ಸಹಯೋಗದ ಸಂಪೊಲಿಪು ಬೊಕ್ಕ ವಿಷಯೊದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆರ್ದ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಲೇಖನೊಲೆನ ಸುದಾರಿಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಜ್ಜ'''

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಶ್ವೊದ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಗಳಿಸೆರೆ ಸಾದ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನಮೂಲಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಅಯಿನ್ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ್ ದೀವೊನ್ರೆಗ್ ಪೊಸ ಲೇಖನಲೆನ್ ರಚನೆ ಮನ್ಪುನೆ ಮಾತ್ರ ಯಾವುಜಿ.ಇತ್ತೆ ಇಪ್ಪುನ ಲೇಕನೊಲೆನ್  ಏಪಾಲಾ ನಿಗಾ, ನಂಬುನಂಚಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು, ಕ್ರಮಬದ್ದವಾಯಿನ ರಚನೆ ಬೊಕ್ಕ ಎಡ್ಡೆ ಭಾಷೆದ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು. ಅಯಿರ್ದ್ ಓದುನಕುಲೆಗ್ ಅಕುಲು ಓದುನ ಮಾಹಿತಿ ಸುಲಭವಾದ್ ನಾಡರೆ, ಅರ್ಥ ಮನ್ಪರೆ ಬೊಕ್ಕ ನಂಬರೆ ಸಾದ್ಯ ಆಪುಂಡು.

ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದಾದ್ಯಂತ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಲೆಡ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕೆರ್ ನಿರಂತರವಾದ್ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಕೊರೊಂದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಸಹಯೋಗದ ಅಭಿಯಾನೊಲು ಸಮುದಾಯೊಲು ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುರಿಗಾದ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮನ್ಪುನಗ ಒಂಜಾತ್ ಸಾಧನೆಲೆನ್ ಮನ್ಪೊಲಿ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಉದಾಹರಣೆಗ್, Heritage Across Borders ಅಭಿಯಾನೊಡ್ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಒಟ್ಟು ಮಂತ್‌ದ್, ಅಭಿಯಾನದ ಸಮಯೊಡು 90 ಲೇಖನಲೆನ ರಚನೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಂಡ್.

ಈ ಸಹಯೋಗದ ಮನೋಭಾವೊನ್ ಮುಂದುವರಿಸಾವೊಂದು, ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್, ಅಕ್ಲಕ್ಲೆನ ಭಾಷೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಲೇಖನಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ ಸುಧಾರಕೆ ಮನ್ಪುನೆ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆದ ಉದ್ದೇಸೊ ಆದುಂಡು. ಮೂಲು ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೊನ್ ಬರೆಪುನಿ ಮಾತ್ರ ಅತಂದೆ, ಲೇಕನೊಲೊನ್ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ಗಳಸುನೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಗಮನದೀದ್ ಲೇಕನ ವಾ ರೀತಿಡ್ ಆವೊಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಗುರ್ತ್ ಮಲ್ತ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆಕ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೊಡು.

ಈ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಮೂಲಭೂತ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಉದಾಹರಣೆಗ್, ಸೂಕ್ತವಾಯಿನಲ್ಪ ಮಾಹಿತಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಲೆನ್ (Infoboxes) ಸೇರ್ಪಾವುನೆ, ವರ್ಗೊಲೆನ್ (Categories) ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮನ್ಪುನೆ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಾದ್ ಸೇರ್ಪಾವುನೆ, ಬೇತೆ ಅಪೂರ್ಣ ಅತ್ತ್ಂಡ ತೋಜಂದಿನ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಲುದೆತೊನುನಕುಲು ಭಾಷೆ, ಓದುನ ಸರಳತೆ, ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಒಟ್ಟು ವಿಷಯದ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ ಸುಧಾರಿಸಾವುನೆತ್ತ ಕಡೆಕ್ ಗಮನ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಕಲ್ಪನೆ (Idea) ==
&quot;ಸುಧಾರಣೆ ಆಪುನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಕನೊಲು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೊನ್ ಓದುನಕಲೆಗ್ ನನಾತ್ ಎಡ್ಡೇ ರೀತಿಡ್ ಮನ್ಪುನ ನನೊಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪಜ್ಜೆ ಆದುಂಡು&quot; ಪನ್ಪಿನೆ ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನೆರ್ದ್ ಇತ್ತೆನೇ ಇಪ್ಪುನ ವಿಷಯೊನ್ ಸರಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಓದುನ ಅನುಭವೊನ್ ಎಡ್ಡೆ ಮನ್ಪೊಲಿ. 

== ಉದ್ದೇಶ (Purpose) ==
ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಸೆಲೆನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಕನೊಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ ಮಾತಾ ಮೈರ್ದ್‌ಲಾ ಸುಧಾರಿಸಾವುನೆ ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಉದ್ದೇಶೊ ಆದುಂಡು. ಭಾಷೆದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತ್‌ದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್, ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ನಿಯಮೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್ ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯೊನ್ ಬುಲೆಪಾವುನ ತೀರಾ ಅಗತ್ಯೊ ಆದುಂಡು.
===ಸೂಚನೆಲು===
'''ದಯಾದೀದ್ ತಿರ್ತ್‌ದ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆಡ್ ಓದ್‌ದ್ ಪಾಲನೆ ಮನ್ಪಿ. ಅಭಿಯಾನದ ನಿಯಮಾವಳಿಲೆನ್ ಪೂರೈಸಂದಿನ ಲೇಕನಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊಗು ಪರಿಗಣಿಸಾವುಜೆರ್.'''

== ಲೇಖನೊದ ಆಯ್ಕೆ (Article Selection): ==  
ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ತಿರ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ  ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ  100 ಲೇಕನೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿಡ್ದೇ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಆಯ್ಕೆಮಂತುದು ಸುಧಾರಿಸಾವೊಡು. 
'''ಈ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಪ್ಪಂದಿನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗ್ ದೆತೊನೆರೆ ಆಪುಜಿ.'''

=== ತುಳು ಲೇಖನೊದ ಪಟ್ಟಿ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! # !! Article Title !! Quality Progress !! Potential Needs !! Status
|-
| 1 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8A ಅಂತರ್ಜಾಲೊ] || 14% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 2 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 3 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BE_%E0%B2%B6%E0%B3%86%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF ಅನುಷ್ಕಾ ಶೆಟ್ಟಿ] || 41% || Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 4 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B3%80%E0%B2%AC%E0%B2%BE ಅಮೀಬಾ] || 30% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 5 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B3%83%E0%B2%A4_%E0%B2%B8%E0%B3%8B%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B6%E0%B1%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B0 ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ] || 31% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 6 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%A6_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AF%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%A4_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8A%E0%B2%B2%E0%B3%ು ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು] || 16% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 7 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%B2%E0%B3್ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್] || 16% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 8 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B3%81%E0%B2%A8 ಅರ್ಜುನ] || 47% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 9 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0 ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ] || 69% || Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 10 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%B0%E0%B3್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 11 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B6%E0%B3%8B%E0%B2%95_%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9F ಅಶೋಕ ಸಾಮ್ರಾಟ] || 32% || Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 12 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86 ಆ] || 24% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 13 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%9F ಆಟ] || 17% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 14 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%9F%E0%B2%BF_%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ] || 57% || Add more references, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 15 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%9F%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%B3%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%9C%E0%B3%86 ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ] || 65% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox || 
|-
| 16 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AD%E0%B2%9F ಆರ್ಯಭಟ] || 17% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 17 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3್_%E0%B2%90%E0%B2%A8%E0%B3್%E2%80%8D%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%80%E0%B2%A8%E0%B3್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೀನ್] || 41% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 18 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ] || 30% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 19 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87 ಇ] || 29% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 20 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%8D_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ] || 30% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 21 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B2%BE_%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A7%E0%B2%BF ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ] || 41% || Add more internal wikilinks || 
|-
| 22 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%9F%E0%B2%B2%E0%B2%BF ಇಟಲಿ] || 52% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add more relevant categories || 
|-
| 23 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%88 ಈ] || 20% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 24 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%89%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%AA%E0%B2%BF ಉಡುಪಿ] || 44% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 25 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%89%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%81 ಉಪ್ಪು] || 54% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 26 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%89%E0%B2%B3%E0%B3%8D%E0%B2%B3%E0%B2%BE%E0%B2%B2 ಉಳ್ಳಾಲ] || 38% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media || 
|-
| 27 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E.%E0%B2%AA%E0%B2%BF.%E0%B2%9C%E0%B3%86.%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%B2%E0%B3%8D_%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%82 ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ] || 0% || — || 
|-
| 28 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E_%E0%B2%AA%E0%B2%BF_%E0%B2%9C%E0%B3%86_%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%B2%E0%B3%8D_%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%82 ಎ ಪಿ ಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ] || 53% || Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 29 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E%E0%B2%9A%E0%B3%8D._%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%A3%E0%B2%BF ಎಚ್. ನಾಗವೇಣಿ] || 14% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 30 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3್.%E0%B2%8E%E0%B2%B2%E0%B3್.%E0%B2%AC%E0%B3%88%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3್%E0%B2%AA ಎಸ್.ಎಲ್.ಬೈರಪ್ಪ] || 29% || Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 31 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8F%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE ಏಷ್ಯಾ] || 27% || Improve article section headings, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 32 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%92%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%86_%E0%B2%93%E0%B2%AC%E0%B2%B5%E0%B3್%E0%B2%B5 ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ] || 42% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 33 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3ೊ%E0%B2%A1%E0%B2ಿ ಕಂದೊಡಿ] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 34 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B3%82%E0%B2%9F%E0%B2%B0್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್] || 26% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 35 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B3%E0%B3ೆ ಕಂಸಾಳೆ] || 26% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 36 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B8 ಕನಕದಾಸ] || 36% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 37 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ] || 47% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 38 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%AC%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E0%B2%A1%E0%B2%BF ಕಬಡ್ಡಿ] || 39% || Add more references, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 39 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B2%A1%E0%B2%BF ಕರಡಿ] || 35% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || 
|-
| 40 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95 ಕರ್ನಾಟಕ] || 37% || Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 41 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ] || 55% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media || 
|-
| 42 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B0_(%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1_%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%BE) ಕಾಂತಾರ (ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ)] || 28% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 43 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%B0 ಕಾರವಾರ] || 50% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || 
|-
| 44 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%8D_%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B4%B5_%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B4%B5್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಸದಾಶಿವ ರಾವ್] || 39% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 45 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%82%E0%B2%B0_%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಕಿತ್ತೂರ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ] || 28% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 46 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E0%B2%B2 ಕುಡ್ಲ] || 87% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || 
|-
| 47 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B5%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%81 ಕುವೆಂಪು] || 21% || Add more references, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 48 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%82%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1_%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ] || 42% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 49 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A3 ಕೃಷ್ಣ] || 21% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 50 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E0%B2%A1%E0%B2%B8 ಕೆಡ್ಡಸ] || 61% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox || 
|-
| 51 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%B3%E0%B2%A6%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ] || 37% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 52 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8A%E0%B2%B0%E0%B2%97%E0%B2%A4%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%86 ಕೊರಗತನಿಯೆ] || 35% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 53 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%AF ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ] || 50% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 54 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F ಕೋರಿಕಟ್ಟ] || 58% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 55 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%AC%E0%B3%81 ಕೋರ್ದಬ್ಬು] || 31% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox || 
|-
| 56 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%AE%E0%B3್ ಕ್ಯಾರಮ್] || 10% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 57 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%A8%E0%B3್_%E0%B2%A7%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ] || 19% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 58 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%A3%E0%B2%95_%E0%B2%AF%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%ೊ ಗಣಕ ಯಂತ್ರೊ] || 33% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 59 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%A3%E0%B3%87%E0%B2%B6 ಗಣೇಶ] || 54% || Add more references, Add more relevant categories || 
|-
| 60 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%A3%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B2%B5 ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ] || 24% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 61 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AD%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B6 ಗರ್ಭಕೋಶ] || 40% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 62 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B3ು ಗಾದೆಲು] || 19% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 63 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%80%E0%B2%B6್_%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1್ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್] || 25% || Add more references, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 64 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%82%E0%B2%97%E0%B2%B2್ ಗೂಗಲ್] || 14% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 65 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%8B_%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B2%B2%E0%B2%BF ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಲಿ] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 66 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%8B%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3್_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B8್ ಗೋಬರ್ ಗ್ಯಾಸ್] || 16% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 67 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%A4%E0%B2%AE_%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A7 ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ] || 38% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 68 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%A8%E0%B2%BE_%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A3 ಚಂದನಾ ಅನಂತಕೃಷ್ಣ] || 43% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 69 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಚಂದ್ರಯಾನ] || 31% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 70 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8_%E0%B3%A9 ಚಂದ್ರಯಾನ ೩] || 41% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 71 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B2%B0_%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B0 ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ] || 29% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 72 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B2%B0%E0%B3%8D_%E0%B2%86%E0%B2%9D%E0%B2%BE%E0%B2%A6್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಝಾದ್] || 21% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 73 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%86 ಚಂದ್ರೆ] || 33% || Add more references, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 74 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%AE%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%82_%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%86 ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ] || 59% || Add more internal wikilinks, Check article for a maintenance message || 
|-
| 75 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%86 ಚಿರತೆ] || 16% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 76 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%B5%E0%B3%80%E0%B2%B0_%E0%B2%95%E0%B2%A3%E0%B2%B5%E0%B2%BF ಚೆನ್ನವೀರ ಕಣವಿ] || 32% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 77 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3್ ಜಪಾನ್] || 77% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || 
|-
| 78 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B2%BF ಜರ್ಮನಿ] || 4% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 79 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%B2%E0%B2%9A%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B0 ಜಲಚಕ್ರ] || 36% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Check article for a maintenance message || 
|-
| 80 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%B0%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8D_%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%B9%E0%B2%B0%E0%B3%82 ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ] || 35% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 81 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%BF._%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3್._%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ] || 20% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 82 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%BF.%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3್._%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ] || 0% || — || 
|-
| 83 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B3%86 ಜಿಂಕೆ] || 17% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 84 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B3%81%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%BF ಜುಮಾದಿ] || 26% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 85 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B3%88%E0%B%A8_%E0%B2%A7%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಜೈನ ಧರ್ಮ] || 24% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 86 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%9C%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B3%8D_%E0%B2%A4%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%81 ತಜಂಕ್ ತಪ್ಪು] || 38% || Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 87 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%81 ತಮಿಳುನಾಡು] || 56% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add more relevant categories || 
|-
| 88 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%B2%E0%B3್ ತಾಜ್ ಮಹಲ್] || 70% || Add more internal wikilinks, Add an infobox || 
|-
| 89 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6_%E0%B2%85%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3ು ತಾಮ್ರದ ಅದುರು] || 40% || Add more references, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 90 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%B8%E0%B2%BF ತುಳಸಿ] || 43% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 91 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%A1%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3್ ತುಳು ಗೌಡೆರ್] || 34% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 92 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B3%ೊ ತುಳು ಜಾನಪದೊ] || 27% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || 
|-
| 93 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%A4%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3%ೊ ತುಳು ಪಾತೆರೊ] || 0% || — || 
|-
| 94 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ತುಳು ಬಾಸೆ] || 61% || Add more references, Add more relevant categories || 
|-
| 95 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ] || 37% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 96 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B2%BF ತುಳು ಲಿಪಿ] || 53% || Add more relevant categories || 
|-
| 97 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%AE%E0%B2%BE ತುಳು ಸಿನೆಮಾ] || 22% || Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 98 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3್ ತುಳುನಾಡ್] || 60% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 99 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E2%80%8D%E0%B2%A6_%E0%B2%A6%E0%Bೈ%E0%B2%B5%E0%B3%8A%E0%B2%B2%E0%B3%81 ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೈವೊಲು] || 51% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 100 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%A3%E0%B2ಿ ತ್ರಿವೇಣಿ] || 30% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|}

== ಕನಿಷ್ಠ ಕೊಡುಗೆಲು (Minimum Contribution): ==
ಈ ಅಬಿಯಾನೊಡ್ ಪಾಲುದೆತೊನುನ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಕನಿಷ್ಠ 3 ಲೇಖನಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪೊಡು.
'''ಪ್ರತಿಯೊರಿ ಎಡ್ಡೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಈ ಉಪಕರಣೊಡು (Wikieval) ಸೇರ್ಪಾಲೆ.'''

https://wikieval.toolforge.org/contests/21

== ಸುಧಾರಣೆದ ಗುಣಮಟ್ಟ (Quality of Improvement):==
ಪಾಲ್‌ದೆತೊನುನಕುಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊದ ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಒಟ್ಟು ಗುಣಮಟ್ಟೊ ರಡ್ಡನ್ಲಾ ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪೊಡು. ಸುಧಾರಣೆಲೆಡ್ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಕರೊಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾವುನೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆ, ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಓದುನ ಸರಳತೆನ್ ಎಡ್ಡೆ ಮನ್ಪುನೆ, ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪರೆ ಆಪುನ ಮಾಹಿತಿಡ್ದ್ ವಿಷಯೊನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮನ್ಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆ ಸೇರ್ದುಂಡು. ಮಾತಾ ಬದಲಾವಣೆಲು ಆಯಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ನೀತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್ ಇಪ್ಪೊಡು.

== ದಾಖಲೀಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲನೆ (Documentation and Review): ==
ಭಾಗವಹಿಸಾವುನ ಮಾತಾ ಸಮುದಾಯೊಲು ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದ ಲೇಖನಲೆನ್ ದಾಖಲೆ ಮನ್ಪರೆ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲನೆಗ್ ಕಡಪುಡ್ರೆ WikiEval ಉಪಕರಣೊನ್ ಗಳಸೊಡು. ಅಭಿಯಾನದ ಸೂಚನೆಲೆನ ಪ್ರಕಾರೊ ಅಕುಲೆನ ಕೊಡುಗೆಲು WikiEval ಉಪಕರಣೊಡು ಸರಿಯಾದ್ ದಾಖಲೆ ಆತ್‌ನ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲು ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊಡು.

== ಲೇಖನಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (Article Evaluation): ==
ಆಯಾ ಭಾಷೆಲೆನ ತೀರ್ಪುಗಾರೆರೆನ ಗುಂಪು ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದ ಲೇಖನಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪುಂಡು. ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟ, ನಿಖರತೆ, ಓದುನ ಸರಳತೆ, ಆಕರೊಲೆನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಬೊಕ್ಕ ಓದುನೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಒಟ್ಟು ಉಪಯುಕ್ತತೆನ್ ಆಧಾರ ಮಂತ್‌ದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.
== ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ (Conflict of Interest): ==
​
ಅಭಿಯಾನೊಡು ಲೇಖನಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪುನ ತೀರ್ಪುಗಾರೆರೆನ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಅಕುಲೆನ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಅಕುಲೇ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ. ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಬೊಕ್ಕ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊನ್ ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊನ್ರೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಲೇಖನಲೆನ್ ಬುಕೊರಿ ತೀರ್ಪುಗಾರೆರೆನ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪೊಡು.

== ಬೆಂಬಲ ಬೊಕ್ಕ ಸಂವಹನ (Support and Communication): == 
ಅಭಿಯಾನೊರ್ದು ದುಂಬು, ಅಭಿಯಾನದ ಸಮಯೊಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲೆಗ್ ದಾಲ ತೊಂದರೆಲು ಎದುರಾಂಡ, ಅಕುಲೆನ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿಯಾನ ಸಂಘಟಕರೇನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮನ್ಪೊಡು. ತೊಂದರೆ ಬಗೆಹರಿಯಂದೆ ಇತ್ತೆರ್ದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪ್ರಸಂಗ ಅಭಿಯಾನ ಸಂಘಟಟಕೆರೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಆಯಿಂಡ, Open Knowledge Initiatives (OKI) ತಂಡೊನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮನ್ಪೊಲಿ.
WikiEval: ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲೇಖನ ಸುಧಾರಣೆದ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿ
*ಸಂಘಟಕೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲಕೆರೆಗ್ ಸೂಚನೆಲು: ಲೇಖನದ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಿತಿನ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ, ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಮಂತ್‌ದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪೊಡು. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಮಾನದಂಡೊಗೂ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮನ್ಪೊಡು.

*ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ (Meaningful Content Improvement): ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲು ಈಗ್ಲೇ ಇಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಗು ಗಮನಾರ್ಹವಾಯಿನ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ವಿಷಯೊನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? (ಸೂಚಿಸಾದಿನ ಮಾನದಂಡ: ಸುಮಾರ್ 2,000 ಬೈಟ್‌ದಾತ್ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ನಿವ್ವಳ ಪೊಸ ವಿಷಯ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಯಿಕ್ ಸಮಾನವಾಯಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ.)

*ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಕರೊಲು (Reliable References): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಕರೊಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಇತ್ತಿನ ಆಕರೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? ಆಕರೊಲು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ ಸಮರ್ಥನೆ ಮನ್ಪುಂಡಾ? (ಸೂಚಿಸಾದಿನ ಮಾನದಂಡ: ಸೂಕ್ತವಾಯಿನಲ್ಪ ಕನಿಷ್ಠ 5 ಆಕರೊಲು.)

*ಆಂತರಿಕ ಕೊಂಡಿಲು (Internal Hyperlinks): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಆಂತರಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕೊಂಡಿಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? (ಸೂಚಿಸಾದಿನ ಮಾನದಂಡ: ಸೂಕ್ತವಾಯಿನಲ್ಪ ಕನಿಷ್ಠ 10 ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಕೊಂಡಿಲು.)

*ನಿಖರತೆ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲನೀಯತೆ (Accuracy and Verifiability): ಪೊಸತಾದ್ ಸೇರ್ಪಾದಿನ ಅತ್ತ್ಂಡ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಂತ್‌ದ ಮಾಹಿತಿ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ್ ನಿಖರವಾದ್ ಉಂಡಾ ಬೊಕ್ಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ್ ಪ್ರಕಟವಾಯಿನ ಆಕರೊಲೆನ ಮುಖೇನ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪರೆ ಆಪುಂಡಾ?

* ತಟಸ್ಥತೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಮತೋಲನ (Neutrality and Balance): ಕೊಡುಗೆ ತಟಸ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ (Neutral Point of View – NPOV) ನೀತಿನ್ ಅನುಸರಿಸೊಂದು ಉಂಡಾ? ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊಲೆನ್ ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಾದೆರಾ?
 
*ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಓದುನ ಸರಳತೆ (Language and Readability): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ವ್ಯಾಕರಣ, ಕಾಗುಣಿತ, ವಾಕ್ಯರಚನೆ, ಪರಿಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಒಟ್ಟು ಓದುನ ಸರಳತೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ?

*ರಚನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಘಟನೆ (Structure and Organisation): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಲೇಖನದ ಪರಿಚಯದ ಭಾಗ, ಶೀರ್ಷಿಕೆಲು, ಪ್ಯಾರಾಗಳೆನ ರಚನೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಹಿತಿನ್ ಜೋಡಣೆ ಮನ್ಪುನೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ?

*ಪೂರ್ಣತೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿಷಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Completeness and Coverage): ಲೇಖನೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯದ ಕೊರತೆಲೆನ್ ಸರಿ ಮಂತ್‌ದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಲೇಖನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆನ್ ಹೆಚ್ಚಿಸಾವುನ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ?

*ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲು ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ತೊಂದರೆಲು (Templates and Maintenance Issues): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲು, ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೂಚನೆಲು, ವರ್ಗೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಾಹಿತಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಲೆನ ತೊಂದರೆಲೆನ್ ಸೂಕ್ತವಾದ್ ಸರಿ ಮಂತ್‌ದೆರಾ?

*ಚಿತ್ರೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮೊಲು (Images and Media): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮುಕ್ತ ಪರವಾನಗೆದ ಚಿತ್ರೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಾಧ್ಯಮೊಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂಜಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಚಿತ್ರ ಇಪ್ಪುನಯಿನ್ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊನ್ರೊಡು. (ಐಚ್ಛಿಕ; ಅನ್ವಯ ಆಪುನ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪೊಡು.)

*ಸಂಪಾದನಾ ಸಾರಾಂಶ ಬೊಕ್ಕ ದಾಖಲೀಕರಣ (Edit Summaries and Documentation): ಮಂತ್‌ದ ಬದಲಾವಣೆಲೆನ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ಸಂಪಾದನಾ ಸಾರಾಂಶೊಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ದಾಖಲೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಲೇಖನೊನ್ WikiEval ಮುಖೇನ ಸಲ್ಲಿಸಾದೆರಾ?

*ಒಟ್ಟು ಸುಧಾರಣೆದ ಗುಣಮಟ್ಟ (Overall Quality of Improvement): ಲೇಖನದ ನಿಖರತೆ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ಓದುನ ಸರಳತೆ, ಸಂಪೂರ್ಣತೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಓದುನೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಉಪಯುಕ್ತತೆನ್ ಹೆಚ್ಚಿಸಾವುನೆಡ್ ಕೊಡುಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಾದ್ ಉಂಡಾ? (ಇದೀನ್ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಕವಾದ್ – Bonus Point ಪರಿಗಣಿಸೊಲಿ.)

==ಅಭಿನಂದನೆದ ಸಂಕೇತ (A Token of Appreciation)==
ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ (Equal Opportunity): ಭಾಗವಹಿಸಾವುನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯೊಲಾ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯೆರೆಗ್ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಭಾಗವಹಿಸರೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲೆನ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊಗು ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶೊನ್ ಕೊರೊಡು.

'''ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಬೊಕ್ಕ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (Fair and Neutral Evaluation):''' ಆಯಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ತಟಸ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ (NPOV) ನೀತಿನ್ ಅನುಸರಿಸಾದ್, ಪರಿಶೀಲಕೆರ್ ಲೇಖನಲೆನ್ ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾದ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪೊಡು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿರುಚಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲೆನ ಬದಲಾದ್, ಕೊಡುಗೆಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಕಟವಾಯಿನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ ಆಧಾರೊಡು ನಿರ್ಧಾರ ದೆತೊನೊಡು.

'''ಅಭಿನಂದನೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ (Eligibility for Recognition):''' ಕನಿಷ್ಠ 3 ಅಸ್ತಿತ್ವಡು ಇಪ್ಪುನ ಲೇಖನಲೆನ್ ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರನ್ನರ್-ಅಪ್‌ಲಾದ್ ಗುರುತಿಸರೆ ಪರಿಗಣಿಸಾವೊಲಿ. ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಹತೆನ್ ಪೂರೈಸುನೆರ್ದ್ ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆದ ಖಾತರಿ ತಿಕ್ಕಂದ್; ಕೊಡುಗೆಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ಲಾ ಪರಿಗಣಿಸಾವೊಡಾಪುಂಡು.

'''ಮುಖಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗ್ ಆಯ್ಕೆ (Selection for the In-person Activity):''' ಭಾಗವಹಿಸಾವುನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಇರುವೆರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಜನವರಿಡ್ ಆಯೋಜನೆ ಮನ್ಪರೆ ಯೋಚನೆ ಮಂತ್‌ದ ಮುಖಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಡ್ ಭಾಗವಹಿಸರೆ ಆಯ್ಕೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರೊಂದಿಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಒಂಜಿ ಕಡೆಕ್ ಸೇರಾದ್, ಒರಿಗೊರಿ ಸಂಪರ್ಕ ಮನ್ಪರೆ, ಕಲ್ಪುರೆ ಬೊಕ್ಕ ತಂಗನ ಅನುಭವೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನ್ರೆಗ್ ಅವಕಾಶ ಮಂತ್‌ದ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.

'''ಪಾರದರ್ಶಕ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Transparent Selection):''' ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಲೆಗ್ ಪರಿಶೀಲಕೆರ್ ಒಂಜೇ ರೀತಿರ್ದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಅನ್ವಯಿಸಾವುನ ಮುಖೇನ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸ್ಥಿರ ಬೊಕ್ಕ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ ಇಪ್ಪುನಯಿನ್ ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊಡು. ಆಯ್ಕೆದ ನಿರ್ಧಾರೊಗು ಕಾರಣೊಲು ಲೇಖನಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಕಟವಾಯಿನ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಂತ್‌ದ್ ಇಪ್ಪೊಡು.

== ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಟಕೆರ್ ==
#[[User: Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]]
#[[User:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]]
#[[User: Yakshitha|Yakshitha]]

==ತೀರ್ಪುಗಾರೆರ್==
#[[User:Vinoda mamatharai |Vinoda mamatharai]]
#[[User: Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]]

==ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ==
#--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 13:24, 8 ನವಂಬರ್ 2026 (IST)</text>
      <sha1>57lx7zvnfki17t4gnw9ouv95yw8csb3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375074</id>
      <parentid>375041</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T03:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ */</comment>
      <origin>375074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53005" sha1="c7n67batzids20uhp5al0fqbugjjlro" xml:space="preserve">
'''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವಿಕಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (WikiRefine)'''&lt;br&gt;
{| style=&quot;border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;&quot;
|-
|
'''ಸಹಯೋಗದ ಸಂಪೊಲಿಪು ಬೊಕ್ಕ ವಿಷಯೊದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆರ್ದ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಲೇಖನೊಲೆನ ಸುದಾರಿಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಜ್ಜ'''

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಶ್ವೊದ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಗಳಿಸೆರೆ ಸಾದ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನಮೂಲಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಅಯಿನ್ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ್ ದೀವೊನ್ರೆಗ್ ಪೊಸ ಲೇಖನಲೆನ್ ರಚನೆ ಮನ್ಪುನೆ ಮಾತ್ರ ಯಾವುಜಿ.ಇತ್ತೆ ಇಪ್ಪುನ ಲೇಕನೊಲೆನ್  ಏಪಾಲಾ ನಿಗಾ, ನಂಬುನಂಚಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು, ಕ್ರಮಬದ್ದವಾಯಿನ ರಚನೆ ಬೊಕ್ಕ ಎಡ್ಡೆ ಭಾಷೆದ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು. ಅಯಿರ್ದ್ ಓದುನಕುಲೆಗ್ ಅಕುಲು ಓದುನ ಮಾಹಿತಿ ಸುಲಭವಾದ್ ನಾಡರೆ, ಅರ್ಥ ಮನ್ಪರೆ ಬೊಕ್ಕ ನಂಬರೆ ಸಾದ್ಯ ಆಪುಂಡು.

ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದಾದ್ಯಂತ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಲೆಡ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕೆರ್ ನಿರಂತರವಾದ್ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಕೊರೊಂದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಸಹಯೋಗದ ಅಭಿಯಾನೊಲು ಸಮುದಾಯೊಲು ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುರಿಗಾದ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮನ್ಪುನಗ ಒಂಜಾತ್ ಸಾಧನೆಲೆನ್ ಮನ್ಪೊಲಿ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಉದಾಹರಣೆಗ್, Heritage Across Borders ಅಭಿಯಾನೊಡ್ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಲೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಒಟ್ಟು ಮಂತ್‌ದ್, ಅಭಿಯಾನದ ಸಮಯೊಡು 90 ಲೇಖನಲೆನ ರಚನೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಂಡ್.

ಈ ಸಹಯೋಗದ ಮನೋಭಾವೊನ್ ಮುಂದುವರಿಸಾವೊಂದು, ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್, ಅಕ್ಲಕ್ಲೆನ ಭಾಷೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಲೇಖನಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ ಸುಧಾರಕೆ ಮನ್ಪುನೆ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆದ ಉದ್ದೇಸೊ ಆದುಂಡು. ಮೂಲು ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೊನ್ ಬರೆಪುನಿ ಮಾತ್ರ ಅತಂದೆ, ಲೇಕನೊಲೊನ್ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ಗಳಸುನೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಗಮನದೀದ್ ಲೇಕನ ವಾ ರೀತಿಡ್ ಆವೊಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಗುರ್ತ್ ಮಲ್ತ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆಕ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೊಡು.

ಈ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಮೂಲಭೂತ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಉದಾಹರಣೆಗ್, ಸೂಕ್ತವಾಯಿನಲ್ಪ ಮಾಹಿತಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಲೆನ್ (Infoboxes) ಸೇರ್ಪಾವುನೆ, ವರ್ಗೊಲೆನ್ (Categories) ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮನ್ಪುನೆ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಾದ್ ಸೇರ್ಪಾವುನೆ, ಬೇತೆ ಅಪೂರ್ಣ ಅತ್ತ್ಂಡ ತೋಜಂದಿನ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಲುದೆತೊನುನಕುಲು ಭಾಷೆ, ಓದುನ ಸರಳತೆ, ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಒಟ್ಟು ವಿಷಯದ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ ಸುಧಾರಿಸಾವುನೆತ್ತ ಕಡೆಕ್ ಗಮನ ಕೊರೊಡು.

== ಪರಿಕಲ್ಪನೆ (Idea) ==
&quot;ಸುಧಾರಣೆ ಆಪುನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಕನೊಲು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೊನ್ ಓದುನಕಲೆಗ್ ನನಾತ್ ಎಡ್ಡೇ ರೀತಿಡ್ ಮನ್ಪುನ ನನೊಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪಜ್ಜೆ ಆದುಂಡು&quot; ಪನ್ಪಿನೆ ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನೆರ್ದ್ ಇತ್ತೆನೇ ಇಪ್ಪುನ ವಿಷಯೊನ್ ಸರಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಓದುನ ಅನುಭವೊನ್ ಎಡ್ಡೆ ಮನ್ಪೊಲಿ. 

== ಉದ್ದೇಶ (Purpose) ==
ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಸೆಲೆನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಕನೊಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ ಮಾತಾ ಮೈರ್ದ್‌ಲಾ ಸುಧಾರಿಸಾವುನೆ ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಉದ್ದೇಶೊ ಆದುಂಡು. ಭಾಷೆದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತ್‌ದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್, ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ನಿಯಮೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್ ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯೊನ್ ಬುಲೆಪಾವುನ ತೀರಾ ಅಗತ್ಯೊ ಆದುಂಡು.
===ಸೂಚನೆಲು===
'''ದಯಾದೀದ್ ತಿರ್ತ್‌ದ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆಡ್ ಓದ್‌ದ್ ಪಾಲನೆ ಮನ್ಪಿ. ಅಭಿಯಾನದ ನಿಯಮಾವಳಿಲೆನ್ ಪೂರೈಸಂದಿನ ಲೇಕನಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊಗು ಪರಿಗಣಿಸಾವುಜೆರ್.'''

== ಲೇಖನೊದ ಆಯ್ಕೆ (Article Selection): ==  
ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ತಿರ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ  ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ  100 ಲೇಕನೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿಡ್ದೇ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಆಯ್ಕೆಮಂತುದು ಸುಧಾರಿಸಾವೊಡು. 
'''ಈ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಪ್ಪಂದಿನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗ್ ದೆತೊನೆರೆ ಆಪುಜಿ.'''

=== ತುಳು ಲೇಖನೊದ ಪಟ್ಟಿ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! # !! Article Title !! Quality Progress !! Potential Needs !! Status
|-
| 1 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8A ಅಂತರ್ಜಾಲೊ] || 14% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 2 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 3 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BE_%E0%B2%B6%E0%B3%86%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF ಅನುಷ್ಕಾ ಶೆಟ್ಟಿ] || 41% || Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 4 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B3%80%E0%B2%AC%E0%B2%BE ಅಮೀಬಾ] || 30% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 5 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B3%83%E0%B2%A4_%E0%B2%B8%E0%B3%8B%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B6%E0%B1%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B0 ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ] || 31% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 6 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%A6_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AF%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%A4_%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8A%E0%B2%B2%E0%B3%ು ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು] || 16% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 7 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%B2%E0%B3್ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್] || 16% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 8 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B3%81%E0%B2%A8 ಅರ್ಜುನ] || 47% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 9 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0 ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ] || 69% || Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 10 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%B0%E0%B3್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 11 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%B6%E0%B3%8B%E0%B2%95_%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9F ಅಶೋಕ ಸಾಮ್ರಾಟ] || 32% || Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 12 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86 ಆ] || 24% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 13 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%9F ಆಟ] || 17% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 14 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%9F%E0%B2%BF_%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ] || 57% || Add more references, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 15 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%9F%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%B3%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%9C%E0%B3%86 ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ] || 65% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox || 
|-
| 16 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AD%E0%B2%9F ಆರ್ಯಭಟ] || 17% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 17 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3್_%E0%B2%90%E0%B2%A8%E0%B3್%E2%80%8D%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%80%E0%B2%A8%E0%B3್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೀನ್] || 41% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 18 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%86%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ] || 30% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 19 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87 ಇ] || 29% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 20 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%8D_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ] || 30% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 21 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B2%BE_%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A7%E0%B2%BF ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ] || 41% || Add more internal wikilinks || 
|-
| 22 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%9F%E0%B2%B2%E0%B2%BF ಇಟಲಿ] || 52% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add more relevant categories || 
|-
| 23 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%88 ಈ] || 20% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 24 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%89%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%AA%E0%B2%BF ಉಡುಪಿ] || 44% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 25 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%89%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%81 ಉಪ್ಪು] || 54% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 26 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%89%E0%B2%B3%E0%B3%8D%E0%B2%B3%E0%B2%BE%E0%B2%B2 ಉಳ್ಳಾಲ] || 38% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media || 
|-
| 27 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E.%E0%B2%AA%E0%B2%BF.%E0%B2%9C%E0%B3%86.%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%B2%E0%B3%8D_%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%82 ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ] || 0% || — || 
|-
| 28 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E_%E0%B2%AA%E0%B2%BF_%E0%B2%9C%E0%B3%86_%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%B2%E0%B3%8D_%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%82 ಎ ಪಿ ಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ] || 53% || Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 29 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E%E0%B2%9A%E0%B3%8D._%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%A3%E0%B2%BF ಎಚ್. ನಾಗವೇಣಿ] || 14% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 30 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3್.%E0%B2%8E%E0%B2%B2%E0%B3್.%E0%B2%AC%E0%B3%88%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3್%E0%B2%AA ಎಸ್.ಎಲ್.ಬೈರಪ್ಪ] || 29% || Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 31 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8F%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE ಏಷ್ಯಾ] || 27% || Improve article section headings, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 32 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%92%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%86_%E0%B2%93%E0%B2%AC%E0%B2%B5%E0%B3್%E0%B2%B5 ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ] || 42% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 33 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3ೊ%E0%B2%A1%E0%B2ಿ ಕಂದೊಡಿ] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 34 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B3%82%E0%B2%9F%E0%B2%B0್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್] || 26% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 35 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B3%E0%B3ೆ ಕಂಸಾಳೆ] || 26% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 36 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B8 ಕನಕದಾಸ] || 36% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 37 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ] || 47% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 38 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%AC%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E0%B2%A1%E0%B2%BF ಕಬಡ್ಡಿ] || 39% || Add more references, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 39 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B2%A1%E0%B2%BF ಕರಡಿ] || 35% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || 
|-
| 40 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95 ಕರ್ನಾಟಕ] || 37% || Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 41 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ] || 55% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media || 
|-
| 42 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B0_(%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1_%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%BE) ಕಾಂತಾರ (ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ)] || 28% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 43 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%B0 ಕಾರವಾರ] || 50% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || 
|-
| 44 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%8D_%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B4%B5_%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B4%B5್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಸದಾಶಿವ ರಾವ್] || 39% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 45 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%82%E0%B2%B0_%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಕಿತ್ತೂರ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ] || 28% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 46 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E0%B2%B2 ಕುಡ್ಲ] || 87% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || 
|-
| 47 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B5%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%81 ಕುವೆಂಪು] || 21% || Add more references, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 48 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%82%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1_%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BF ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ] || 42% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 49 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A3 ಕೃಷ್ಣ] || 21% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 50 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E0%B2%A1%E0%B2%B8 ಕೆಡ್ಡಸ] || 61% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox || 
|-
| 51 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%B3%E0%B2%A6%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ] || 37% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 52 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8A%E0%B2%B0%E0%B2%97%E0%B2%A4%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%86 ಕೊರಗತನಿಯೆ] || 35% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 53 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%AF ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ] || 50% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 54 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F ಕೋರಿಕಟ್ಟ] || 58% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 55 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%AC%E0%B3%81 ಕೋರ್ದಬ್ಬು] || 31% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox || 
|-
| 56 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%AE%E0%B3್ ಕ್ಯಾರಮ್] || 10% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 57 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%A8%E0%B3್_%E0%B2%A7%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ] || 19% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 58 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%A3%E0%B2%95_%E0%B2%AF%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%ೊ ಗಣಕ ಯಂತ್ರೊ] || 33% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 59 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%A3%E0%B3%87%E0%B2%B6 ಗಣೇಶ] || 54% || Add more references, Add more relevant categories || 
|-
| 60 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%A3%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B2%B5 ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ] || 24% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 61 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AD%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B6 ಗರ್ಭಕೋಶ] || 40% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 62 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B3ು ಗಾದೆಲು] || 19% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 63 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%80%E0%B2%B6್_%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1್ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್] || 25% || Add more references, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 64 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%82%E0%B2%97%E0%B2%B2್ ಗೂಗಲ್] || 14% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 65 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B3%8B_%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B2%B2%E0%B2%BF ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಲಿ] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 66 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%8B%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3್_%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B8್ ಗೋಬರ್ ಗ್ಯಾಸ್] || 16% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 67 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%A4%E0%B2%AE_%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A7 ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ] || 38% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 68 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%A8%E0%B2%BE_%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A3 ಚಂದನಾ ಅನಂತಕೃಷ್ಣ] || 43% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 69 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಚಂದ್ರಯಾನ] || 31% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 70 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8_%E0%B3%A9 ಚಂದ್ರಯಾನ ೩] || 41% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 71 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B2%B0_%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B0 ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ] || 29% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 72 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B2%B0%E0%B3%8D_%E0%B2%86%E0%B2%9D%E0%B2%BE%E0%B2%A6್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಝಾದ್] || 21% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 73 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%86 ಚಂದ್ರೆ] || 33% || Add more references, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 74 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%AE%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%82_%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%86 ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ] || 59% || Add more internal wikilinks, Check article for a maintenance message || 
|-
| 75 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%86 ಚಿರತೆ] || 16% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 76 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%B5%E0%B3%80%E0%B2%B0_%E0%B2%95%E0%B2%A3%E0%B2%B5%E0%B2%BF ಚೆನ್ನವೀರ ಕಣವಿ] || 32% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 77 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3್ ಜಪಾನ್] || 77% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || 
|-
| 78 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B2%BF ಜರ್ಮನಿ] || 4% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 79 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%B2%E0%B2%9A%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B0 ಜಲಚಕ್ರ] || 36% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Check article for a maintenance message || 
|-
| 80 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%B0%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8D_%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%B9%E0%B2%B0%E0%B3%82 ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ] || 35% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 81 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%BF._%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3್._%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ] || 20% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || 
|-
| 82 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%BF.%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3್._%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ] || 0% || — || 
|-
| 83 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B3%86 ಜಿಂಕೆ] || 17% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 84 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B3%81%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%BF ಜುಮಾದಿ] || 26% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 85 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%9C%E0%B3%88%E0%B%A8_%E0%B2%A7%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಜೈನ ಧರ್ಮ] || 24% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 86 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%9C%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B3%8D_%E0%B2%A4%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%81 ತಜಂಕ್ ತಪ್ಪು] || 38% || Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 87 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%81 ತಮಿಳುನಾಡು] || 56% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add more relevant categories || 
|-
| 88 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%B9%E0%B2%B2%E0%B3್ ತಾಜ್ ಮಹಲ್] || 70% || Add more internal wikilinks, Add an infobox || 
|-
| 89 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6_%E0%B2%85%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3ು ತಾಮ್ರದ ಅದುರು] || 40% || Add more references, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 90 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%B8%E0%B2%BF ತುಳಸಿ] || 43% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 91 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%A1%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3್ ತುಳು ಗೌಡೆರ್] || 34% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 92 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B3%ೊ ತುಳು ಜಾನಪದೊ] || 27% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || 
|-
| 93 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%A4%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3%ೊ ತುಳು ಪಾತೆರೊ] || 0% || — || 
|-
| 94 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%86 ತುಳು ಬಾಸೆ] || 61% || Add more references, Add more relevant categories || 
|-
| 95 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ] || 37% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 96 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B2%BF ತುಳು ಲಿಪಿ] || 53% || Add more relevant categories || 
|-
| 97 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81_%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%AE%E0%B2%BE ತುಳು ಸಿನೆಮಾ] || 22% || Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || 
|-
| 98 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3್ ತುಳುನಾಡ್] || 60% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|-
| 99 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E2%80%8D%E0%B2%A6_%E0%B2%A6%E0%Bೈ%E0%B2%B5%E0%B3%8A%E0%B2%B2%E0%B3%81 ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೈವೊಲು] || 51% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || 
|-
| 100 || [https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%A3%E0%B2ಿ ತ್ರಿವೇಣಿ] || 30% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || 
|}

== ಕನಿಷ್ಠ ಕೊಡುಗೆಲು (Minimum Contribution): ==
ಈ ಅಬಿಯಾನೊಡ್ ಪಾಲುದೆತೊನುನ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಕನಿಷ್ಠ 3 ಲೇಖನಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪೊಡು.
'''ಪ್ರತಿಯೊರಿ ಎಡ್ಡೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಈ ಉಪಕರಣೊಡು (Wikieval) ಸೇರ್ಪಾಲೆ.'''

https://wikieval.toolforge.org/contests/21

== ಸುಧಾರಣೆದ ಗುಣಮಟ್ಟ (Quality of Improvement):==
ಪಾಲ್‌ದೆತೊನುನಕುಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊದ ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಒಟ್ಟು ಗುಣಮಟ್ಟೊ ರಡ್ಡನ್ಲಾ ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪೊಡು. ಸುಧಾರಣೆಲೆಡ್ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಕರೊಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾವುನೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆ, ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಓದುನ ಸರಳತೆನ್ ಎಡ್ಡೆ ಮನ್ಪುನೆ, ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪರೆ ಆಪುನ ಮಾಹಿತಿಡ್ದ್ ವಿಷಯೊನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮನ್ಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಸರಿ ಮನ್ಪುನೆ ಸೇರ್ದುಂಡು. ಮಾತಾ ಬದಲಾವಣೆಲು ಆಯಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ನೀತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್ ಇಪ್ಪೊಡು.

== ದಾಖಲೀಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲನೆ (Documentation and Review): ==
ಭಾಗವಹಿಸಾವುನ ಮಾತಾ ಸಮುದಾಯೊಲು ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದ ಲೇಖನಲೆನ್ ದಾಖಲೆ ಮನ್ಪರೆ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲನೆಗ್ ಕಡಪುಡ್ರೆ WikiEval ಉಪಕರಣೊನ್ ಗಳಸೊಡು. ಅಭಿಯಾನದ ಸೂಚನೆಲೆನ ಪ್ರಕಾರೊ ಅಕುಲೆನ ಕೊಡುಗೆಲು WikiEval ಉಪಕರಣೊಡು ಸರಿಯಾದ್ ದಾಖಲೆ ಆತ್‌ನ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲು ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊಡು.

== ಲೇಖನಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (Article Evaluation): ==
ಆಯಾ ಭಾಷೆಲೆನ ತೀರ್ಪುಗಾರೆರೆನ ಗುಂಪು ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದ ಲೇಖನಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪುಂಡು. ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟ, ನಿಖರತೆ, ಓದುನ ಸರಳತೆ, ಆಕರೊಲೆನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಬೊಕ್ಕ ಓದುನೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಒಟ್ಟು ಉಪಯುಕ್ತತೆನ್ ಆಧಾರ ಮಂತ್‌ದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.
== ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ (Conflict of Interest): ==
​
ಅಭಿಯಾನೊಡು ಲೇಖನಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪುನ ತೀರ್ಪುಗಾರೆರೆನ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಅಕುಲೆನ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಅಕುಲೇ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ. ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಬೊಕ್ಕ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊನ್ ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊನ್ರೆಗ್ ಅಕುಲೆನ ಲೇಖನಲೆನ್ ಬುಕೊರಿ ತೀರ್ಪುಗಾರೆರೆನ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪೊಡು.

== ಬೆಂಬಲ ಬೊಕ್ಕ ಸಂವಹನ (Support and Communication): == 
ಅಭಿಯಾನೊರ್ದು ದುಂಬು, ಅಭಿಯಾನದ ಸಮಯೊಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲೆಗ್ ದಾಲ ತೊಂದರೆಲು ಎದುರಾಂಡ, ಅಕುಲೆನ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿಯಾನ ಸಂಘಟಕರೇನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮನ್ಪೊಡು. ತೊಂದರೆ ಬಗೆಹರಿಯಂದೆ ಇತ್ತೆರ್ದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪ್ರಸಂಗ ಅಭಿಯಾನ ಸಂಘಟಟಕೆರೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಆಯಿಂಡ, Open Knowledge Initiatives (OKI) ತಂಡೊನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮನ್ಪೊಲಿ.
WikiEval: ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲೇಖನ ಸುಧಾರಣೆದ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿ
*ಸಂಘಟಕೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲಕೆರೆಗ್ ಸೂಚನೆಲು: ಲೇಖನದ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಿತಿನ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ, ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಮಂತ್‌ದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪೊಡು. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಮಾನದಂಡೊಗೂ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮನ್ಪೊಡು.

*ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯ ಸುಧಾರಣೆ (Meaningful Content Improvement): ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲು ಈಗ್ಲೇ ಇಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಗು ಗಮನಾರ್ಹವಾಯಿನ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ವಿಷಯೊನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? (ಸೂಚಿಸಾದಿನ ಮಾನದಂಡ: ಸುಮಾರ್ 2,000 ಬೈಟ್‌ದಾತ್ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ನಿವ್ವಳ ಪೊಸ ವಿಷಯ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಯಿಕ್ ಸಮಾನವಾಯಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ.)

*ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಕರೊಲು (Reliable References): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಭಾಗವಹಿಸಾವುನಕುಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆಕರೊಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಇತ್ತಿನ ಆಕರೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? ಆಕರೊಲು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ ಸಮರ್ಥನೆ ಮನ್ಪುಂಡಾ? (ಸೂಚಿಸಾದಿನ ಮಾನದಂಡ: ಸೂಕ್ತವಾಯಿನಲ್ಪ ಕನಿಷ್ಠ 5 ಆಕರೊಲು.)

*ಆಂತರಿಕ ಕೊಂಡಿಲು (Internal Hyperlinks): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಆಂತರಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕೊಂಡಿಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? (ಸೂಚಿಸಾದಿನ ಮಾನದಂಡ: ಸೂಕ್ತವಾಯಿನಲ್ಪ ಕನಿಷ್ಠ 10 ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಕೊಂಡಿಲು.)

*ನಿಖರತೆ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಶೀಲನೀಯತೆ (Accuracy and Verifiability): ಪೊಸತಾದ್ ಸೇರ್ಪಾದಿನ ಅತ್ತ್ಂಡ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಂತ್‌ದ ಮಾಹಿತಿ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ್ ನಿಖರವಾದ್ ಉಂಡಾ ಬೊಕ್ಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ್ ಪ್ರಕಟವಾಯಿನ ಆಕರೊಲೆನ ಮುಖೇನ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮನ್ಪರೆ ಆಪುಂಡಾ?

* ತಟಸ್ಥತೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಮತೋಲನ (Neutrality and Balance): ಕೊಡುಗೆ ತಟಸ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ (Neutral Point of View – NPOV) ನೀತಿನ್ ಅನುಸರಿಸೊಂದು ಉಂಡಾ? ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊಲೆನ್ ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಾದೆರಾ?
 
*ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಓದುನ ಸರಳತೆ (Language and Readability): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ವ್ಯಾಕರಣ, ಕಾಗುಣಿತ, ವಾಕ್ಯರಚನೆ, ಪರಿಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಒಟ್ಟು ಓದುನ ಸರಳತೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ?

*ರಚನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಘಟನೆ (Structure and Organisation): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಲೇಖನದ ಪರಿಚಯದ ಭಾಗ, ಶೀರ್ಷಿಕೆಲು, ಪ್ಯಾರಾಗಳೆನ ರಚನೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಹಿತಿನ್ ಜೋಡಣೆ ಮನ್ಪುನೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ?

*ಪೂರ್ಣತೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿಷಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Completeness and Coverage): ಲೇಖನೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯದ ಕೊರತೆಲೆನ್ ಸರಿ ಮಂತ್‌ದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಲೇಖನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆನ್ ಹೆಚ್ಚಿಸಾವುನ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ?

*ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲು ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ತೊಂದರೆಲು (Templates and Maintenance Issues): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲು, ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೂಚನೆಲು, ವರ್ಗೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಾಹಿತಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಲೆನ ತೊಂದರೆಲೆನ್ ಸೂಕ್ತವಾದ್ ಸರಿ ಮಂತ್‌ದೆರಾ?

*ಚಿತ್ರೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮೊಲು (Images and Media): ಅಗತ್ಯವಿಪ್ಪುನಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮುಕ್ತ ಪರವಾನಗೆದ ಚಿತ್ರೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಾಧ್ಯಮೊಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾದೆರಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸುಧಾರಣೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂಜಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಚಿತ್ರ ಇಪ್ಪುನಯಿನ್ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊನ್ರೊಡು. (ಐಚ್ಛಿಕ; ಅನ್ವಯ ಆಪುನ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪೊಡು.)

*ಸಂಪಾದನಾ ಸಾರಾಂಶ ಬೊಕ್ಕ ದಾಖಲೀಕರಣ (Edit Summaries and Documentation): ಮಂತ್‌ದ ಬದಲಾವಣೆಲೆನ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ಸಂಪಾದನಾ ಸಾರಾಂಶೊಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ದಾಖಲೆ ಮಂತ್‌ದೆರಾ? ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಲೇಖನೊನ್ WikiEval ಮುಖೇನ ಸಲ್ಲಿಸಾದೆರಾ?

*ಒಟ್ಟು ಸುಧಾರಣೆದ ಗುಣಮಟ್ಟ (Overall Quality of Improvement): ಲೇಖನದ ನಿಖರತೆ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ಓದುನ ಸರಳತೆ, ಸಂಪೂರ್ಣತೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಓದುನೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಉಪಯುಕ್ತತೆನ್ ಹೆಚ್ಚಿಸಾವುನೆಡ್ ಕೊಡುಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಾದ್ ಉಂಡಾ? (ಇದೀನ್ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಕವಾದ್ – Bonus Point ಪರಿಗಣಿಸೊಲಿ.)

==ಅಭಿನಂದನೆದ ಸಂಕೇತ (A Token of Appreciation)==
ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ (Equal Opportunity): ಭಾಗವಹಿಸಾವುನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯೊಲಾ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯೆರೆಗ್ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಭಾಗವಹಿಸರೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲೆನ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊಗು ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶೊನ್ ಕೊರೊಡು.

'''ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಬೊಕ್ಕ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (Fair and Neutral Evaluation):''' ಆಯಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ತಟಸ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ (NPOV) ನೀತಿನ್ ಅನುಸರಿಸಾದ್, ಪರಿಶೀಲಕೆರ್ ಲೇಖನಲೆನ್ ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾದ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮನ್ಪೊಡು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿರುಚಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲೆನ ಬದಲಾದ್, ಕೊಡುಗೆಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಕಟವಾಯಿನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ ಆಧಾರೊಡು ನಿರ್ಧಾರ ದೆತೊನೊಡು.

'''ಅಭಿನಂದನೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ (Eligibility for Recognition):''' ಕನಿಷ್ಠ 3 ಅಸ್ತಿತ್ವಡು ಇಪ್ಪುನ ಲೇಖನಲೆನ್ ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮನ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರನ್ನರ್-ಅಪ್‌ಲಾದ್ ಗುರುತಿಸರೆ ಪರಿಗಣಿಸಾವೊಲಿ. ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಹತೆನ್ ಪೂರೈಸುನೆರ್ದ್ ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆದ ಖಾತರಿ ತಿಕ್ಕಂದ್; ಕೊಡುಗೆಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟೊನ್ಲಾ ಪರಿಗಣಿಸಾವೊಡಾಪುಂಡು.

'''ಮುಖಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗ್ ಆಯ್ಕೆ (Selection for the In-person Activity):''' ಭಾಗವಹಿಸಾವುನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಇರುವೆರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಜನವರಿಡ್ ಆಯೋಜನೆ ಮನ್ಪರೆ ಯೋಚನೆ ಮಂತ್‌ದ ಮುಖಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಡ್ ಭಾಗವಹಿಸರೆ ಆಯ್ಕೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರೊಂದಿಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರೆನ್ ಒಂಜಿ ಕಡೆಕ್ ಸೇರಾದ್, ಒರಿಗೊರಿ ಸಂಪರ್ಕ ಮನ್ಪರೆ, ಕಲ್ಪುರೆ ಬೊಕ್ಕ ತಂಗನ ಅನುಭವೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನ್ರೆಗ್ ಅವಕಾಶ ಮಂತ್‌ದ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.

'''ಪಾರದರ್ಶಕ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Transparent Selection):''' ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಲೆಗ್ ಪರಿಶೀಲಕೆರ್ ಒಂಜೇ ರೀತಿರ್ದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಅನ್ವಯಿಸಾವುನ ಮುಖೇನ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸ್ಥಿರ ಬೊಕ್ಕ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ ಇಪ್ಪುನಯಿನ್ ಖಚಿತ ಮನ್ಪೊಡು. ಆಯ್ಕೆದ ನಿರ್ಧಾರೊಗು ಕಾರಣೊಲು ಲೇಖನಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಕಟವಾಯಿನ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಂತ್‌ದ್ ಇಪ್ಪೊಡು.

== ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಟಕೆರ್ ==
#[[User: Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]]
#[[User:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]]
#[[User: Yakshitha|Yakshitha]]

==ತೀರ್ಪುಗಾರೆರ್==
#[[User:Vinoda mamatharai |Vinoda mamatharai]]
#[[User: Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]]

==ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ==
#--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 13:24, 8 ನವಂಬರ್ 2026 (IST)
#[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 08:41, 9 ನವಂಬರ್ 2026 (IST)</text>
      <sha1>c7n67batzids20uhp5al0fqbugjjlro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>29358</id>
    <revision>
      <id>375043</id>
      <timestamp>2026-11-08T16:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/tlc-tcy</comment>
      <origin>375043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="0tth3l3wvda31az37nu5uozjh7la6bv" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಯೋಜನೆ ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ}}</text>
      <sha1>0tth3l3wvda31az37nu5uozjh7la6bv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29359</id>
    <revision>
      <id>375119</id>
      <timestamp>2026-11-09T06:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ಡ್ ಆಯಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ 'ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ...</comment>
      <origin>375119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10680" sha1="4mz2sqi1aedogfmole86h85fdcorntb" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ಡ್ ಆಯಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ 'ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಉಳ್ಳಾಲ, ಮಂಗಳೂರು, ವಿಟ್ಲ, ಪುತ್ತೂರು, ಸುಳ್ಯ ಬೊಕ್ಕ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ, ಮಡಿಕೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ವಿರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲುಲಾ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಟ್ವಾಳ ಉಡುಪಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್.

೨೦೦೮ದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಬೊಕ್ಕ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಮೈಸೂರು-ಕೊಡಗು ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಸೇರಿಯ, ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಂಗಳೂರು, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ, ಬಂಟ್ವಾಳ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಸುಳ್ಯ, ಪುತ್ತೂರು ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಸೇರ್ದ್ ಒಟ್ಟು ೮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಉಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=9 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬಿಲ್ಲವ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಟ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಎಚ್ಚ ಸಂಖ್ಯೆಡ್  ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಂಚನೆ ಮುಸ್ಲಿಂ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕುಲು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಲೆನ ಜಾತಿಗ್ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊರಂದೆ, ಹಿಂದುತ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಪಕ್ಷದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬೆಲೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಉದಾರ್ಮೆಗ್, ಕಮ್ಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತಿನ ಜೈನ ಸಮುದಾಯದ ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್ ಆರ್ ೪ ಸರ್ತಿ ಮುಲ್ಪರ್ದು ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಗೆಂದ್‌ದಿತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಮಲ್ಲ ಸಮುದಾಯೊದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ನಾಯಕೆ ಬಿ. ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ ಆರ್ ೫ ಸರ್ತಿ ಸೋತಿನ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು.

==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೪ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 18,18,127 ನೋಂದಾಯಿತ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಯಿಟ್ 9,30,928 ಪೊಣ್ಣು ಮತದಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ 8,87,122 ಆಣ್ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ೭೭ ತೃತೀಯ ಲಿಂಗಿ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಣ್ ಮತದಾರೆರೆರ್ದ್ ಪೊಣ್ಣು ಮತದಾರೆರೆನ ಸಂಖ್ಯೆನೇ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Commission of India, Elections, 2024 ( 18 LOK SABHA ) 15 - ASSEMBLY SEGMENT WISE INFORMATION OF ELECTORS |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/all_files/GE-2024-statistical-report/15-Assembly-SegmentWise-Information-Electors.pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=9 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸನ್ ತೂಂಡ, ೧೯೫೧ರ್ದ್ ೧೯೮೯ ಮುಟ್ಟ ಉಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ರ್ದ್ ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಬಿ. ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ (೪ ಸರ್ತಿ) ಗೆಂದ್‌ದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ೯ ಸರ್ತಿ ನಿರಂತರವಾದ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗೆಲ್ಪು ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ೧೯೯೧ಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ವಿ. ಧನಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿಗ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬಿಜೆಪಿಗ್ ಗೆಲ್ಪು ಕನತ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರಿನ ಮೂಜಿ ದಶಕೊರ್ದುಲಾ (೩೩ ವರ್ಷ) ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬಿಜೆಪಿದ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಆತ್ಂಡ್. ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್ ೪ ಸರ್ತಿ, ೨೦೦೪ಡ್ ಡಿ.ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ ಬೊಕ್ಕ ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್ ೩ ಸರ್ತಿ (೨೦೦೯, ೨೦೧೪, ೨೦೧೯) ಸಂಸದರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆತೆರ್. ೨೦೨೪ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಆರ್. ಪದ್ಮರಾಜ್ ಅರೆನ ನಡುಟು ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತ್‌ದ್, ಬಿಜೆಪಿದ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ ಗೆಂದ್‌ದೆರ್.

**ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು (Statistics)**

೧೯೯೧ರ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಮುಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸದರೆನ ಪಟ್ಟಿ:

```mediawiki
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ಮಂಗಳೂರು (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ) ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಗೆಂದ್‌ದಿನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಲೆನ ಪಟ್ಟಿ (೧೯೯೧-೨೦೨೪)
|-
! ಚುನಾವಣಾ ವರ್ಷ
! ಗೆಂದ್‌ದಿನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ
! colspan=&quot;2&quot; | ಪಕ್ಷ
|-
| ೧೯೯೧
| ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್
| style=&quot;background-color: #FF9933; width: 5px;&quot; |
| ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (BJP)
|-
| ೧೯೯೬
| ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್
| style=&quot;background-color: #FF9933; width: 5px;&quot; |
| ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (BJP)
|-
| ೧೯೯೮
| ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್
| style=&quot;background-color: #FF9933; width: 5px;&quot; |
| ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (BJP)
|-
| ೧೯೯೯
| ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್
| style=&quot;background-color: #FF9933; width: 5px;&quot; |
| ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (BJP)
|-
| ೨೦೦೪
| ಡಿ. ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ
| style=&quot;background-color: #FF9933; width: 5px;&quot; |
| ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (BJP)
|-
| ೨೦೦೯
| ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್
| style=&quot;background-color: #FF9933; width: 5px;&quot; |
| ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (BJP)
|-
| ೨೦೧೪
| ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್
| style=&quot;background-color: #FF9933; width: 5px;&quot; |
| ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (BJP)
|-
| ೨೦೧೯
| ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್
| style=&quot;background-color: #FF9933; width: 5px;&quot; |
| ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (BJP)
|-
| ೨೦೨೪
| ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ
| style=&quot;background-color: #FF9933; width: 5px;&quot; |
| ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ (BJP)
|}

```

**ಉಲ್ಲೇಖೊಲು (References)**

* &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ ಹೀಗಿದೆ&quot;, ETV Bharat (April 2024). URL: [https://www.etvbharat.com/kn/!state/history-of-dakshina-kannada-lok-sabha-constituency-kas24041202198](https://www.etvbharat.com/kn/!state/history-of-dakshina-kannada-lok-sabha-constituency-kas24041202198)
* &quot;ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ 2024 ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ: ಬಿಜೆಪಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆರ್ ಪದ್ಮರಾಜ್ ನಡುವೆ ಫೈಟ್&quot;, Vijay Karnataka (April 2024). URL: [https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/lok-sabha-elections-2024-dakshina-kannada-constituency-fight-between-bjp-brijesh-chowta-and-congress-r-padmaraj/articleshow/109419906.cms](https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/lok-sabha-elections-2024-dakshina-kannada-constituency-fight-between-bjp-brijesh-chowta-and-congress-r-padmaraj/articleshow/109419906.cms)
* &quot;Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008&quot;, Election Commission of India (ECI). URL: [https://eci.gov.in/files/file/3927-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/](https://eci.gov.in/files/file/3927-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/)</text>
      <sha1>4mz2sqi1aedogfmole86h85fdcorntb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375120</id>
      <parentid>375119</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ */</comment>
      <origin>375120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7691" sha1="3mf5rcased318mhzq4ypapyxqn07j2z" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ಡ್ ಆಯಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ 'ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಉಳ್ಳಾಲ, ಮಂಗಳೂರು, ವಿಟ್ಲ, ಪುತ್ತೂರು, ಸುಳ್ಯ ಬೊಕ್ಕ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ, ಮಡಿಕೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ವಿರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲುಲಾ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಟ್ವಾಳ ಉಡುಪಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್.

೨೦೦೮ದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಬೊಕ್ಕ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಮೈಸೂರು-ಕೊಡಗು ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಸೇರಿಯ, ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಂಗಳೂರು, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ, ಬಂಟ್ವಾಳ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಸುಳ್ಯ, ಪುತ್ತೂರು ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಸೇರ್ದ್ ಒಟ್ಟು ೮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಉಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=9 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬಿಲ್ಲವ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಟ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಎಚ್ಚ ಸಂಖ್ಯೆಡ್  ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಂಚನೆ ಮುಸ್ಲಿಂ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕುಲು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಲೆನ ಜಾತಿಗ್ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊರಂದೆ, ಹಿಂದುತ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಪಕ್ಷದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬೆಲೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಉದಾರ್ಮೆಗ್, ಕಮ್ಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತಿನ ಜೈನ ಸಮುದಾಯದ ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್ ಆರ್ ೪ ಸರ್ತಿ ಮುಲ್ಪರ್ದು ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಗೆಂದ್‌ದಿತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಮಲ್ಲ ಸಮುದಾಯೊದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ನಾಯಕೆ ಬಿ. ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ ಆರ್ ೫ ಸರ್ತಿ ಸೋತಿನ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು.

==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೪ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 18,18,127 ನೋಂದಾಯಿತ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಯಿಟ್ 9,30,928 ಪೊಣ್ಣು ಮತದಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ 8,87,122 ಆಣ್ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ೭೭ ತೃತೀಯ ಲಿಂಗಿ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಣ್ ಮತದಾರೆರೆರ್ದ್ ಪೊಣ್ಣು ಮತದಾರೆರೆನ ಸಂಖ್ಯೆನೇ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Commission of India, Elections, 2024 ( 18 LOK SABHA ) 15 - ASSEMBLY SEGMENT WISE INFORMATION OF ELECTORS |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/all_files/GE-2024-statistical-report/15-Assembly-SegmentWise-Information-Electors.pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=9 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸನ್ ತೂಂಡ, ೧೯೫೧ರ್ದ್ ೧೯೮೯ ಮುಟ್ಟ ಉಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ರ್ದ್ ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಬಿ. ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ (೪ ಸರ್ತಿ) ಗೆಂದ್‌ದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ೯ ಸರ್ತಿ ನಿರಂತರವಾದ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗೆಲ್ಪು ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ೧೯೯೧ಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ವಿ. ಧನಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿಗ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬಿಜೆಪಿಗ್ ಗೆಲ್ಪು ಕನತ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರಿನ ಮೂಜಿ ದಶಕೊರ್ದುಲಾ (೩೩ ವರ್ಷ) ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬಿಜೆಪಿದ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಆತ್ಂಡ್. ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್ ೪ ಸರ್ತಿ, ೨೦೦೪ಡ್ ಡಿ.ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ ಬೊಕ್ಕ ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್ ೩ ಸರ್ತಿ (೨೦೦೯, ೨೦೧೪, ೨೦೧೯) ಸಂಸದರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆತೆರ್. ೨೦೨೪ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಆರ್. ಪದ್ಮರಾಜ್ ಅರೆನ ನಡುಟು ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತ್‌ದ್, ಬಿಜೆಪಿದ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ ಗೆಂದ್‌ದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ: ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ ವೈರುಧ್ಯಗಳ ಪೈಪೋಟಿ |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/lok-sabha-elections-2024-dakshina-kannada-constituency-fight-between-bjp-brijesh-chowta-and-congress-r-padmaraj/articleshow/109419906.cms |website=vijaykarnataka.com |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=9 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು==

==ಉಲ್ಲೇಖೊಲು==
{{reflist}}</text>
      <sha1>3mf5rcased318mhzq4ypapyxqn07j2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375121</id>
      <parentid>375120</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಅಂಕಿ-ಅಂಶೊಲು */</comment>
      <origin>375121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10221" sha1="gdur3mra6qv4zwqr7ee435kehfv5wm6" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ಡ್ ಆಯಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ 'ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಉಳ್ಳಾಲ, ಮಂಗಳೂರು, ವಿಟ್ಲ, ಪುತ್ತೂರು, ಸುಳ್ಯ ಬೊಕ್ಕ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ, ಮಡಿಕೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ವಿರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲುಲಾ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಟ್ವಾಳ ಉಡುಪಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್.

೨೦೦೮ದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಬೊಕ್ಕ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಮೈಸೂರು-ಕೊಡಗು ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಸೇರಿಯ, ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಂಗಳೂರು, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ, ಬಂಟ್ವಾಳ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಸುಳ್ಯ, ಪುತ್ತೂರು ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಸೇರ್ದ್ ಒಟ್ಟು ೮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಉಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=9 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬಿಲ್ಲವ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಟ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಎಚ್ಚ ಸಂಖ್ಯೆಡ್  ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಂಚನೆ ಮುಸ್ಲಿಂ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕುಲು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಲೆನ ಜಾತಿಗ್ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊರಂದೆ, ಹಿಂದುತ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಪಕ್ಷದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬೆಲೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಉದಾರ್ಮೆಗ್, ಕಮ್ಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತಿನ ಜೈನ ಸಮುದಾಯದ ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್ ಆರ್ ೪ ಸರ್ತಿ ಮುಲ್ಪರ್ದು ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಗೆಂದ್‌ದಿತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಮಲ್ಲ ಸಮುದಾಯೊದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ನಾಯಕೆ ಬಿ. ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ ಆರ್ ೫ ಸರ್ತಿ ಸೋತಿನ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು.

==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೪ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 18,18,127 ನೋಂದಾಯಿತ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಯಿಟ್ 9,30,928 ಪೊಣ್ಣು ಮತದಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ 8,87,122 ಆಣ್ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ೭೭ ತೃತೀಯ ಲಿಂಗಿ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಣ್ ಮತದಾರೆರೆರ್ದ್ ಪೊಣ್ಣು ಮತದಾರೆರೆನ ಸಂಖ್ಯೆನೇ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Commission of India, Elections, 2024 ( 18 LOK SABHA ) 15 - ASSEMBLY SEGMENT WISE INFORMATION OF ELECTORS |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/all_files/GE-2024-statistical-report/15-Assembly-SegmentWise-Information-Electors.pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=9 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸನ್ ತೂಂಡ, ೧೯೫೧ರ್ದ್ ೧೯೮೯ ಮುಟ್ಟ ಉಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ರ್ದ್ ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಬಿ. ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ (೪ ಸರ್ತಿ) ಗೆಂದ್‌ದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ೯ ಸರ್ತಿ ನಿರಂತರವಾದ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗೆಲ್ಪು ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ೧೯೯೧ಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ವಿ. ಧನಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿಗ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬಿಜೆಪಿಗ್ ಗೆಲ್ಪು ಕನತ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರಿನ ಮೂಜಿ ದಶಕೊರ್ದುಲಾ (೩೩ ವರ್ಷ) ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬಿಜೆಪಿದ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಆತ್ಂಡ್. ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್ ೪ ಸರ್ತಿ, ೨೦೦೪ಡ್ ಡಿ.ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ ಬೊಕ್ಕ ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್ ೩ ಸರ್ತಿ (೨೦೦೯, ೨೦೧೪, ೨೦೧೯) ಸಂಸದರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆತೆರ್. ೨೦೨೪ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಆರ್. ಪದ್ಮರಾಜ್ ಅರೆನ ನಡುಟು ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತ್‌ದ್, ಬಿಜೆಪಿದ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ ಗೆಂದ್‌ದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ: ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ ವೈರುಧ್ಯಗಳ ಪೈಪೋಟಿ |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/lok-sabha-elections-2024-dakshina-kannada-constituency-fight-between-bjp-brijesh-chowta-and-congress-r-padmaraj/articleshow/109419906.cms |website=vijaykarnataka.com |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=9 November 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಸದಸ್ಯೆರ್
!colspan=&quot;2&quot;|ಪಕ್ಷ
|-
| colspan=&quot;4&quot;|{{center|''೧೯೫೨: [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ (ದಕ್ಷಿಣ) ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ (ದಕ್ಷಿಣ)]]ನ್ ತೂಲೆ''}}
|-
| [[೧೯೫೭ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೫೭]]
| ಕೆ. ಆರ್. ಆಚಾರ್
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color: #19AAED; width: 5px;&quot; |
| rowspan=&quot;8&quot;|[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
|-
| [[೧೯೬೨ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೬೨]]
| [[ಎ. ಶಂಕರ್ ಆಳ್ವ]]
|-
| [[೧೯೬೭ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೬೭]]
| [[ಸಿ. ಎಂ. ಪೂಣಚ್ಚ]]
|-
| [[೧೯೭೧ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೭೧]]
| [[ಕೆ. ಕೆ. ಶೆಟ್ಟಿ]]
|-
| [[೧೯೭೭ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೭೭]]
| rowspan=4|[[ಜನಾರ್ಧನ ಪೂಜಾರಿ]]
|-
| [[೧೯೮೦ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೮೦]]
|-
| [[೧೯೮೪ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೮೪]]
|-
| [[೧೯೮೯ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೮೯]]
|-
| [[೧೯೯೧ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೯೧]]
| rowspan=&quot;4&quot;|[[ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್]]
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: #FF9933; width: 5px;&quot; |
| rowspan=&quot;5&quot;|[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[೧೯೯೬ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೯೬]]
|-
| [[೧೯೯೮ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೯೮]]
|-
| [[೧೯೯೯ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೯೯]]
|-
| [[೨೦೦೪ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೨೦೦೪]]
| [[ಸದಾನಂದ ಗೌಡ]]
|-
| colspan=&quot;4&quot;|{{center|''೨೦೦೮ರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ: [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]ನ್ ತೂಲೆ''}}
|-
|}

==ಉಲ್ಲೇಖೊಲು==
{{reflist}}</text>
      <sha1>gdur3mra6qv4zwqr7ee435kehfv5wm6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375122</id>
      <parentid>375121</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು */</comment>
      <origin>375122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10953" sha1="mx92vhvyj96tgibif9mxio205clmw0b" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ೨೦೦೮ಡ್ ಆಯಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ 'ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿವರೊಲು==
ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಉಳ್ಳಾಲ, ಮಂಗಳೂರು, ವಿಟ್ಲ, ಪುತ್ತೂರು, ಸುಳ್ಯ ಬೊಕ್ಕ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ, ಮಡಿಕೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ವಿರಾಜಪೇಟೆ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲುಲಾ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಟ್ವಾಳ ಉಡುಪಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್.

೨೦೦೮ದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಬೊಕ್ಕ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಮೈಸೂರು-ಕೊಡಗು ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಸೇರಿಯ, ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಂಗಳೂರು, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ, ಬಂಟ್ವಾಳ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಸುಳ್ಯ, ಪುತ್ತೂರು ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಸೇರ್ದ್ ಒಟ್ಟು ೮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಉಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=DELIMITATION OF PARLIAMENTARY AND ASSEMBLY CONSTITUENCIES ORDER, 2008 |url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DelimitationofParliamentaryAssemblyConstituenciesOrder-2008(English).pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=9 November 2026}}&lt;/ref&gt;
===ಇಂಗಡನೆ ಆವರ ದುಂಬು ಇತ್ತಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು===
# ವಿರಾಜಪೇಟೆ
# ಮಡಿಕೇರಿ
# ಸುಳ್ಯ
# ಸೋಮವಾರ ಪೇಟೆ
# ಪುತ್ತೂರು
# ವಿಟ್ಲ
# ಮಂಗಳೂರು
# ಉಳ್ಳಾಲ
===೨೦೦೮ನೇ ಇಸವಿಡ್ ನಡತಿನ ಇಂಗಡನೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೇರಿನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು===
# ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಉತ್ತರ
# ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ದಕ್ಷಿಣ
# ಮಂಗಳೂರು
# ಸುಳ್ಯ
# ಪುತ್ತೂರು
# ಬಂಟ್ವಾಳ
# ಮೂಡಬಿದಿರೆ
# ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ

==ಜಾತಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬಿಲ್ಲವ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಟ ಸಮುದಾಯದ ಜನಕುಲು ಎಚ್ಚ ಸಂಖ್ಯೆಡ್  ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಂಚನೆ ಮುಸ್ಲಿಂ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಜನಕುಲುಲಾ ಮಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪದ ಜನಕುಲು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಲೆನ ಜಾತಿಗ್ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊರಂದೆ, ಹಿಂದುತ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಪಕ್ಷದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬೆಲೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಉದಾರ್ಮೆಗ್, ಕಮ್ಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತಿನ ಜೈನ ಸಮುದಾಯದ ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್ ಆರ್ ೪ ಸರ್ತಿ ಮುಲ್ಪರ್ದು ಶಾಸಕೆರಾದ್ ಗೆಂದ್‌ದಿತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಮಲ್ಲ ಸಮುದಾಯೊದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ನಾಯಕೆ ಬಿ. ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ ಆರ್ ೫ ಸರ್ತಿ ಸೋತಿನ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು.

==ಮತದಾರೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ೨೦೨೪ದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 18,18,127 ನೋಂದಾಯಿತ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಯಿಟ್ 9,30,928 ಪೊಣ್ಣು ಮತದಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ 8,87,122 ಆಣ್ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ೭೭ ತೃತೀಯ ಲಿಂಗಿ ಮತದಾರೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಆಣ್ ಮತದಾರೆರೆರ್ದ್ ಪೊಣ್ಣು ಮತದಾರೆರೆನ ಸಂಖ್ಯೆನೇ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Commission of India, Elections, 2024 ( 18 LOK SABHA ) 15 - ASSEMBLY SEGMENT WISE INFORMATION OF ELECTORS |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/all_files/GE-2024-statistical-report/15-Assembly-SegmentWise-Information-Electors.pdf |website=eci.gov.in |publisher=ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ |access-date=9 November 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ==
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸನ್ ತೂಂಡ, ೧೯೫೧ರ್ದ್ ೧೯೮೯ ಮುಟ್ಟ ಉಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ರ್ದ್ ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಬಿ. ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ (೪ ಸರ್ತಿ) ಗೆಂದ್‌ದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ೯ ಸರ್ತಿ ನಿರಂತರವಾದ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗೆಲ್ಪು ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ೧೯೯೧ಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ವಿ. ಧನಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಜನಾರ್ದನ ಪೂಜಾರಿ ಅರೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿಗ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಬಿಜೆಪಿಗ್ ಗೆಲ್ಪು ಕನತ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರಿನ ಮೂಜಿ ದಶಕೊರ್ದುಲಾ (೩೩ ವರ್ಷ) ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬಿಜೆಪಿದ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಆತ್ಂಡ್. ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್ ೪ ಸರ್ತಿ, ೨೦೦೪ಡ್ ಡಿ.ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ ಬೊಕ್ಕ ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್ ೩ ಸರ್ತಿ (೨೦೦೯, ೨೦೧೪, ೨೦೧೯) ಸಂಸದರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆತೆರ್. ೨೦೨೪ದ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಬಿಜೆಪಿದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಆರ್. ಪದ್ಮರಾಜ್ ಅರೆನ ನಡುಟು ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡತ್‌ದ್, ಬಿಜೆಪಿದ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ ಗೆಂದ್‌ದೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ: ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ ವೈರುಧ್ಯಗಳ ಪೈಪೋಟಿ |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/lok-sabha-elections-2024-dakshina-kannada-constituency-fight-between-bjp-brijesh-chowta-and-congress-r-padmaraj/articleshow/109419906.cms |website=vijaykarnataka.com |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=9 November 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಸದಸ್ಯೆರ್
!colspan=&quot;2&quot;|ಪಕ್ಷ
|-
| colspan=&quot;4&quot;|{{center|''೧೯೫೨: [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ (ದಕ್ಷಿಣ) ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ (ದಕ್ಷಿಣ)]]ನ್ ತೂಲೆ''}}
|-
| [[೧೯೫೭ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೫೭]]
| ಕೆ. ಆರ್. ಆಚಾರ್
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color: #19AAED; width: 5px;&quot; |
| rowspan=&quot;8&quot;|[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
|-
| [[೧೯೬೨ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೬೨]]
| [[ಎ. ಶಂಕರ್ ಆಳ್ವ]]
|-
| [[೧೯೬೭ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೬೭]]
| [[ಸಿ. ಎಂ. ಪೂಣಚ್ಚ]]
|-
| [[೧೯೭೧ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೭೧]]
| [[ಕೆ. ಕೆ. ಶೆಟ್ಟಿ]]
|-
| [[೧೯೭೭ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೭೭]]
| rowspan=4|[[ಜನಾರ್ಧನ ಪೂಜಾರಿ]]
|-
| [[೧೯೮೦ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೮೦]]
|-
| [[೧೯೮೪ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೮೪]]
|-
| [[೧೯೮೯ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೮೯]]
|-
| [[೧೯೯೧ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೯೧]]
| rowspan=&quot;4&quot;|[[ವಿ. ಧನಂಜಯ ಕುಮಾರ್]]
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: #FF9933; width: 5px;&quot; |
| rowspan=&quot;5&quot;|[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]
|-
| [[೧೯೯೬ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೯೬]]
|-
| [[೧೯೯೮ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೯೮]]
|-
| [[೧೯೯೯ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೯೯೯]]
|-
| [[೨೦೦೪ತ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೨೦೦೪]]
| [[ಸದಾನಂದ ಗೌಡ]]
|-
| colspan=&quot;4&quot;|{{center|''೨೦೦೮ರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ: [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]ನ್ ತೂಲೆ''}}
|-
|}

==ಉಲ್ಲೇಖೊಲು==
{{reflist}}</text>
      <sha1>mx92vhvyj96tgibif9mxio205clmw0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>29360</id>
    <revision>
      <id>375123</id>
      <timestamp>2026-11-09T07:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/tlc-tcy</comment>
      <origin>375123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="0tth3l3wvda31az37nu5uozjh7la6bv" xml:space="preserve">{{ವಿಕಿಯೋಜನೆ ತುಳುವೆರೆ ಬದ್‌ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ}}</text>
      <sha1>0tth3l3wvda31az37nu5uozjh7la6bv</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>