ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tcy">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>tcywiki</dbname>
    <base>https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮಾದ್ಯಮೊ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಸೇಸೊ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಬಳಕೆದಾರೆ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಫೈಲ್</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಫೈಲ್ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಕಾಯೊ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಕಾಯೊ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗೊ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗೊ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ತಡ್ಯ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ತಡ್ಯ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮೋಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮೋಡ್ಯೂಲ್ ಪಾತೆರ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3785</id>
    <revision>
      <id>375375</id>
      <parentid>351080</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T05:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕತೆ */</comment>
      <origin>375375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19330" sha1="jmsti8grksuezdw0d1tyericj1bbq9m" xml:space="preserve">{{Infobox ಭೂತೊ
|native name  = ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
|image        = File:Kallurti.JPG|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಬೂತೊ
|other names  = ಸತ್ಯದೇವತೆ, ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
|origin place = ಅವತಾರೊ
|residence    =
|style        =
|sex          = ಪೊಣ್ಣು ದೈವೊ
|community    = ನಲಿಕೆದಕುಲು
}}
'''ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ''' [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಲುನಾಡ್‍]]ದ ಪೊಣ್ಣು ಬೂತೊ.ಆಟಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವುನ ದೈವೊ.ಆಟಿಡ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಗ್ ಕೋಲ ಅಗೆಲ್ ಸೇವೆ ಜಾಸ್ತಿ ನಡಪುಂಡು.ಪತ್ತವಾಜೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಬೊ ಮುಟ್ಟು ಒವ್ವೆ ಕೋಲ ನೇಮ ಉಪ್ಪುಜಿ.ಆಂಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕೋಲ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಣ್ಣೆ [[ಕಲ್ಕುಡೆ]] ತಂಗಡಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ. ಮೊಕುಲು ಇರ್ವೆರ್ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊನುವೆರ್.
[[File:Kallurty Nema.JPG|right|thumb|upright=1.2|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ನೇಮೊದ ಸಮಯೊ]]
== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪದೊ ==
ಕಲ್ಲ್ ಕುಟ್ಟಿ ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಆಂಡ್. ಕಲ್ಲ್ ದ ಶಿಲ್ಪಿನಕುಲು/   ಕಲ್ಕುಡ(ಅಣ್ಣೆ) ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ(ಮೆಗ್ದಿ)  ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ವಿದೊ ==
# [[ಉಬಾರ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]
# [[ಒರ್ತೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]

# [[ಪನೊಲಿಬೈಲ್‍ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ|ಪನೋಲಿಬೈಲ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shree Kallurti Daivasthana, Panolibail - ಶ್ರೀ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಪನೋಲಿಬೈಲು|url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/surprising-health-benefits-of-mackerel-fish-that-you-should-know/articleshow/85090789.cms|website=shreekshethrapanolibail.com|accessdate=7 October 2023}}&lt;/ref&gt;
# [[ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ]]
# [[ವರ್ತೆಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]
# [[ಸತ್ಯಜಾವತೆ]]
# [[ಮಂತ್ರ ದೇವತೆ]]
==ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕತೆ==
===ದೇವಲೋಕೊಡು ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ===
ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ಅಣ್ಣ್ಣ ಮೆಗ್ದಿನಕುಲು ದುಂಬು ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯೆರ್.ದೇವಲೋಕೊಡು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಘಟನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅಕುಲು ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.
===ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಲೆನ ಶಾಪ===
ಒಂಜಿ ದಿನ ದೇವಲೋಕೊಡು ದೇವತೆಲೆನ ಸಭೆಕ್ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆಗ್ ದಾದನೊ ಕಾರಣೊಡ್ದಾತ್ರ ಸಭೆಟ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಆಪುಜಿ.ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಈ ಅಣ್ಣೆ ತಂಗಿ ಗುರು ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಸಭೆ ನಡಪಾವೆರ್.ಉಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆ ಅಗೌರವ ಅಫುಂಡು ಆರೆಗ್ ಕೋಫ ಬತ್ತ್‌ದ್ 
ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ತರೆ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ಭೂಮಿಗ್ ದಕ್ಕ್‌ದ್ ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಲೆಂದ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪೆರ್.

===ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುನೆ===
ಅಂಚಾದ್ ಅಕುಲು ಭೂಮಿಡ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಂಚನೆ ಇರವದಿ ಪನ್ಪಿ ದಂಪತಿಲೆನ ೬-೭ ಜೋಕುಲಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. 

===ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಗೊಮ್ಮಟ ಕೆತ್ತುನ ಆಮಂತ್ರಣ===
ಈ ಜೋಕುಲೆನ್  ಇರವದಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆದಿಪ್ಪುನಗ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಬೇಲೂರುದ ಬೆಳಗೊಳಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬರ್ಪುಂಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ ಉಳಿ ಸಾಮಾನ್ ಪತ್ತೋಂದು ಓಲೆ ಕಡಪುಡ್ನ ಅರಸುನಾಡೆ ಪೋಪೆ ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ 
ಆಲಡೆ ಆವೊಡು ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು.ಮನದಾನಿ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಬಾಲ್ಯ===
ಇಂಚಿ ಇರವದಿ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಪೆದ್ದುವಲ್ ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡೆಂದ್‌ಲ ಕಾಳಮ್ಮಂದ್‌ಲ ಪುದರ್ ದೀದ್ ಜೋಕುಲು ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಮಲ್ಲ ಬಳಕೆಡ್ ಬಳಪುವೆರ್&lt;ref&gt;ttps://kannada.news18.com/news/mangaluru/tulu-nadu-kalkuda-kallurti-daiva-amazing-history-of-daivaradhane-lw18-939052.html&lt;/ref&gt;.ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಪೋಯಿನಲ್ಪ ಬೀರುಗು ದೋಸ್ತಿಲು ಅಮ್ಮೆಜ್ಜಂದಿನಾಯೆಂದ್  ತಮಾಷೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಬೀರು ಅಪ್ಪೆಡೆ ವಿಷಯ ಪೂರಾ ಪಿಂದ್‌ದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಡುವೆ ಇರವದಿ ಬೊಡ್ಚಿ ಪನ್ಪಲ್ ಇಜ್ಜಿ ಎಂಕ್ ಪೋವೊಡು ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆ ತೂವೊಡುಂದು ಪಿದಾಡ್ದ್ ಪೋಪೆ. 

===ಅಮ್ಮೆ-ಮಗೆನ ಒಂಜಿ ಸೇರುನೆ===
ಮುಲ್ಪ  ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವೆ ಅರಸುಲು ಪುಗರ್ದ್ ಕೈ ನಿಲಿಕೆ ಸೇಜ ಕೊರ್ದು ಉಂಬೊಲಿ ಕೊರ್ದು ಕಡಪುಡಿಯೆರ್. ಸೇಜ  ಪತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪೆರೆ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದೆ ಅಡೆ ನಡತ್ ನದತ್ ಬಚ್ಚಿನ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆಲ ಬರ್ಪೆ.ಏರಪ್ಪಾ ಈ ಒಲ್ಪಡ್ದ್ ಬತ್ತಂದ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಕೇನುವೆ,ಯಾನ್ ಬೀರುಂದು ಎನ್ನ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪುನಾಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ,ನಿನ್ನ ಊರು ಒವ್ವು ಕೇನ್‌ನಗ ಕೆಲ್ಲತ್ತ್ ಮಾರ್ನಾಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್ ಈ ಎನ್ನ ಮಗೆ ಯಾನೆ ನಿನ್ನ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್  ಖುಷಿಟ್ ಇರೆನ ಬೇಲೆನ್ ಯಾನ್ ತೂವೊಡು ಹಠ ಪತ್ತುವೆ.ಅಂಚಾದ್ ಅಲ್ತ್ ಪಿಜಿರ್ದ್ ಪಿರ ಪೋದು ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆನ್ ತೂಯೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಬೇಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕುಂದು ಕೊರತೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂಡಿನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಎನನ್ ಅರಸುಲು ದೀವಯೆರೆ ತರೆ ಕಡ್ಪೆರ್ಂದ್ ಮಟ್ಟೆಡಿತ್ತಿನ ಬೊಳ್ಳಿಕಟ್ಟಿನ ಬೀಸತ್ತಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಸರೀರೊಗು ಪಾಡೊಂದು ಸಯಿಪೆ.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಅರಸುನ ಓಲೆ===
ಊರು ಮಾತ ಸುದ್ದಿಯಾಂಡ್ ಬೇಲೆಡ್ ಅಮ್ಮೆರೆಡ್ದ್‌ಲ ಬಿರ್ಸೆಂದ್ ತೆರಿದ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಓಲೆ, ಮಾಣಿ  ಕಡಪುಡುವೆ.ಬೀರು ಕಾರ್ಕಳಗ್ ಪೋಪೆ ರಾಜನ್ ತೂದು ಪುಡ್ಯೊನುವೆ ಲೆತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯ ಪನ್ಲೆ ಪನ್ಪೆ. ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಆಲಡೆ,ಬಸದಿ ಆವೊಡು, ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್. ಕಾರ್ಕಳದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ಭಾರಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಂಡ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನಗ ಅರಸುನಡೆ ಪೋಪೆರ್.

===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಅರಸುನ ದ್ರೋಹ===
ಅರಸುಲೆಡ ಪನ್ಪೆ ಈರೆಗಾಪಿ ಬೇಲೆ ಆಂಡ್ ಎನ್ನ ಸೇಜ ಕೊರ್ಲೆ ಯಾನ್ ಪೋಪೆಂದ್ ಅಯಿಕ್ ಅರಸು ಇನಿ ಬಯ್ಯ ಆಂಡ್ ಎಲ್ಲೆ ಕಾಂಡೆ  ಬಲ ಪನ್ಪೆ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ  ಪೋಯೆ ಕಲ್ಕುಡನ ಬೇಲೆನ್ ಪುಗರುವೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ ನನ ಒಲ್ಪಲ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಬೀರುನ ಬಲತ್ತ್  ಕೈಕ್ ಬಂಗಾರ್ದ ಬಳೆ ಪಾಡ್ದ್ ಎಡತ ಕೈನ್ ಕಡ್ಪಾವೆ,ಎಡತ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕಡಗ ಪಾಡ್ದ್ ಬಲತ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾವೆರ್ ಕಡ್ತಿ ಕೈಕ್ ಅಂಡೆ ಪಾಡವೆರ್ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕುತ್ತಿ ಪಾಡಾವೆರ್.ಇಂಚಿತ್ತಿ ಊರುಡು ನೀರ್ ಮುಟ್ಟುಜಿ, ಉಂತುಜಿ ಪಂದ್ ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಏಣೂರುಗು ಪೋಪೆರ್.

===ಏಣೂರುಡು ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ===
ಏಣೂರುದ ತಿಮ್ಮಣ್ಣಾಜಿಲೆರ್ ಚಾವಡಿಗ್ ಲೆಪ್ಪುಡಾಯೆರ್ ಎಂಕ್ಲೆಗೊಂಜಿ ಗೊಮ್ಮಟನ ಬೇಲೆ ಆವೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಕೈಕಾರ್ ಇಜ್ಜಿ ಯಾನ್ ಎಂಚ ಬೆನೊಡು ಪನ್ಪೆ.ಅಪಗ ಅರಸುಲು ನಿಕ್ಕ್ ಗುರ್ತದಕುಲು ಏರಾಂಡಲ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪನ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಅಂಚ ಅಕುಲೆಡ ಮಾತ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಯಾನ್ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಮುಪ್ಪ ದಿನೊಟು ಆಪಿನ ಬೇಲೆನ್ ಮೂಜೆ ದಿನೊಟು ಮಲ್ತ್ ಮುಗಿಪುವೆ.

===ಕಾಳಮ್ಮನ ಅಣ್ಣನ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನೆ===
ಇಂಚಿ ತಂಗಡಿ ಕಾಳಮ್ಮಗ್ ಅಣ್ಣನ ಕನಟ್ ನೆಂಪಾ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವಳ್ ಬೇಳೂರು ಬತ್ತ್ ಕೇನುವಳ್ ಬೆಳಗೊಳ ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಬೆಳಗೊಳ ಬತ್ತ್ ಕೇಂಡ್ಂಡ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್ ಆಡೆ ಬತ್ತ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಲಗ್ ಪೋಯೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಕಾರ್ಲ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಒಂಜಿ ಕೈ ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾಯೆರ್ಂದ್ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಅರಿಯೊ ಮುರಿಯೊ ಬುಳಿತೊಂದು ಅಣ್ಣೆ ಏಣೂರುಡು ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಏಣೂರುಗು ಬರ್ಪಲ್ ಅಣ್ಣಡ ನಡತಿನ ವಿಷಯ ಮಾತ ಪಿಂದೊದು ಅಣ್ಣನ ಜಕ್ಕೆಲ್ ಬೂರ್ದು ಬುಳಿಪುವಲ್.
===ತಗೆತಂಗಡಿಲೆನ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿ===
ಬುಳಿಪುನಾಲ್ ಕುಡ್ತ್‌ದ್ ಲಕ್ಕುವಳ್ ಜೋಗೊಡು ಪೊಣೆಯಿನಾಯಡ  ಮಾಯೊಡು ಪೊಣೆದ್ ತೂವೊಡು ಜೋಗೊ ಬುಡ್ದು ಮಾಯೊ ಸೇರ್‌ಗ ಪನ್ಪಲ್ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತೆರ್ ಮೂಜಿ ಕಲ್ಕೆಲ್ ಕಲ್ಕೆಯೆರ್ ಮಾಯಗಾಪೆರ್ ಬಡಕಾಯಿ ಗಂಗೆ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥ ಮೀದ್ ತಿರುಪತಿ ಪೋದು ವರ ನಟ್ಟೊಂದು ತಗೆತಂಗಡಿ ಕಾರ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ದ್ರೋಹ ಮಲ್ತಿನ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸುನ ಅರಮನೆನ್ ಸುಡುಸೂಕರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಅವೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆಲ ತಗೆತಂಗಡಿ ದೈವೊಲಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೆರ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://namma-naadu.blogspot.com/2011/08/sri-karanikada-kulkuda-kallurti.html|title=ನಮ್ಮ - ನಾಡು : Namma Naadu, Koteshwara, Kundapura TQ: Sri Karanikada Kulkuda-Kallurti.}}&lt;/ref&gt;.

==ಪಣೋಲಿಬೈಲಿದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕೋಲ==
ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟ್, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲು, ಸಜೀಪ ಪಡುಟ್ಟ್,  ಇಡಿಪಡ್ಪುಡು, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲ್‌ಡ್ ವರ್ಷಕ್ಕೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೋಲ&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಪಣೋಲಿಬೈಲು: 4,238 ಅಗೇಲು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಕ್ತರು!|url=http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/dakshinakannada/panolibailu-4-238-agelu-seve/articleshow/52508742.cms|accessdate=7 October 2023|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt; ನಡಪೆರೆ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿರ್ದ್ ದೈವದ ಪದೇಯಿ ಬಂಗಾರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅವ್ವೇ ಅಭರಣದ ಮೂಲಕ ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ, 
* ಸಜೀಪ ಮಾಗಣೆದ ದೈವೊಲಾಯಿನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ, 
* ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿಗ್ ನೇಮ ನಡಪುನಗ 
* ನಂದಾವರ ವಿನಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುನಗ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ಡ್ ಅಗೆಲ್, ಕೋಲ ನಡಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಪ್ಪುಜಿ. 
* [[ಆಟಿ]] ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ವಾರ್ಷಿಕ ಷಷ್ಠಿದಾನಿ ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ಅಗೆಲ್ ಪರಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. 
* ವಾರೊಡು ಅಗೆಲ್ ನಡಪುನ ದಿನೊಕುಲು - ಮಂಗಳವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ, ಆದಿತ್ಯವಾರ 
* ವಾರೊಡು 5 ದಿಸ (ಶನಿವಾರ, ಸೋಮವಾರ ಬುಡ್‍ದ್) ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. 
ಬೊಲ್ಪುಗು 10.30ತ ಉಲಯಿ [[ಅಗೆಲ್]] ಪರಕೆಗ್ ಬೋಡಾಪುನ ಕೋರಿ, ಸೇರ್ ಅರಿ,, ೩ತುಂಡು [[ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್|ಬಾರೆದ ಇರೆ]], 1 [[ತಾರಾಯಿ]], ಅಗೆಲ್‍ದ ಸಾಮಾನ್‍ದ ಬಾಬ್ತು ಒಂಜೆತ ರೂ.15, ಜೋಡಿ ಅಗೆಲ್‍ಗ್ 2 ಕೋರಿ, 2 ಸೇರು ಅರಿ, 2 ತಾರಾಯಿ, ೫ ತುಂಡು ಬಾರೆದ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್‍ಗ್ ರೂ.30/- ಕೊರೊಡು.

ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ಇಡೀ ಮಾಗಣೆಗ್ ಒಳಪಡ್‍ನ ಸಜೀಪ ಮುನ್ನೂರು, ಸಜೀಪ ಮೂಡ, ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸೊಲು ಆತ್ಂಡ್. ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ವತಿರ್ದ್ ನಂದಾವರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಜೀರ್ಣೊದ್ಧೋರ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಧನ ಸಹಾಯೊ ಅತ್ತಂದೆ ನಂದಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ನಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ ನಿರ್ಮಾಣ ಆತ್ಂಡ್. ಸಜೀಪಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣದ ಗರ್ಭಗುಡಿತ ನಿರ್ಮಾಣೊಗು ಧನ ವಿನಿಯೋಗಿಸದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿತ್ತಮಜಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕೇಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ  ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿ ದೈವಸ್ಥಾನೊಗು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ದುಡ್ಡು ವಿನಿಯೋಗ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ಂಡ್. ಉಂದು ಪೂರ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ನೇಮ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವದ ಮಾಣಿಯೆಚ್ಚಿ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದೊಟ್ಟುಗು ಸುಮಾರ್ 400 ವರ್ಸೊರ್ದುಲಾ ದುಂಬು ಆಯಿನಂಚಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಲೆದ ಪ್ರಕಾರ ಉಂದು ಪೂರಾ ನಡತೊಂದು ಉಂಡು.

==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ]]</text>
      <sha1>jmsti8grksuezdw0d1tyericj1bbq9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375376</id>
      <parentid>375375</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T05:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕತೆ */</comment>
      <origin>375376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19403" sha1="b5nvrzc80but6x0mdv5nrxvtolm17h6" xml:space="preserve">{{Infobox ಭೂತೊ
|native name  = ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
|image        = File:Kallurti.JPG|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಬೂತೊ
|other names  = ಸತ್ಯದೇವತೆ, ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
|origin place = ಅವತಾರೊ
|residence    =
|style        =
|sex          = ಪೊಣ್ಣು ದೈವೊ
|community    = ನಲಿಕೆದಕುಲು
}}
'''ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ''' [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಲುನಾಡ್‍]]ದ ಪೊಣ್ಣು ಬೂತೊ.ಆಟಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವುನ ದೈವೊ.ಆಟಿಡ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಗ್ ಕೋಲ ಅಗೆಲ್ ಸೇವೆ ಜಾಸ್ತಿ ನಡಪುಂಡು.ಪತ್ತವಾಜೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಬೊ ಮುಟ್ಟು ಒವ್ವೆ ಕೋಲ ನೇಮ ಉಪ್ಪುಜಿ.ಆಂಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕೋಲ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಣ್ಣೆ [[ಕಲ್ಕುಡೆ]] ತಂಗಡಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ. ಮೊಕುಲು ಇರ್ವೆರ್ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊನುವೆರ್.
[[File:Kallurty Nema.JPG|right|thumb|upright=1.2|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ನೇಮೊದ ಸಮಯೊ]]
== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪದೊ ==
ಕಲ್ಲ್ ಕುಟ್ಟಿ ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಆಂಡ್. ಕಲ್ಲ್ ದ ಶಿಲ್ಪಿನಕುಲು/   ಕಲ್ಕುಡ(ಅಣ್ಣೆ) ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ(ಮೆಗ್ದಿ)  ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ವಿದೊ ==
# [[ಉಬಾರ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]
# [[ಒರ್ತೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]

# [[ಪನೊಲಿಬೈಲ್‍ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ|ಪನೋಲಿಬೈಲ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shree Kallurti Daivasthana, Panolibail - ಶ್ರೀ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಪನೋಲಿಬೈಲು|url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/surprising-health-benefits-of-mackerel-fish-that-you-should-know/articleshow/85090789.cms|website=shreekshethrapanolibail.com|accessdate=7 October 2023}}&lt;/ref&gt;
# [[ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ]]
# [[ವರ್ತೆಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]
# [[ಸತ್ಯಜಾವತೆ]]
# [[ಮಂತ್ರ ದೇವತೆ]]
==ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕತೆ==
[[File:Kallurti dhaiva.jpg|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ]]
===ದೇವಲೋಕೊಡು ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ===
ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ಅಣ್ಣ್ಣ ಮೆಗ್ದಿನಕುಲು ದುಂಬು ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯೆರ್.ದೇವಲೋಕೊಡು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಘಟನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅಕುಲು ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.
===ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಲೆನ ಶಾಪ===
ಒಂಜಿ ದಿನ ದೇವಲೋಕೊಡು ದೇವತೆಲೆನ ಸಭೆಕ್ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆಗ್ ದಾದನೊ ಕಾರಣೊಡ್ದಾತ್ರ ಸಭೆಟ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಆಪುಜಿ.ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಈ ಅಣ್ಣೆ ತಂಗಿ ಗುರು ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಸಭೆ ನಡಪಾವೆರ್.ಉಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆ ಅಗೌರವ ಅಫುಂಡು ಆರೆಗ್ ಕೋಫ ಬತ್ತ್‌ದ್ 
ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ತರೆ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ಭೂಮಿಗ್ ದಕ್ಕ್‌ದ್ ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಲೆಂದ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪೆರ್.

===ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುನೆ===
ಅಂಚಾದ್ ಅಕುಲು ಭೂಮಿಡ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಂಚನೆ ಇರವದಿ ಪನ್ಪಿ ದಂಪತಿಲೆನ ೬-೭ ಜೋಕುಲಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. 

===ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಗೊಮ್ಮಟ ಕೆತ್ತುನ ಆಮಂತ್ರಣ===
ಈ ಜೋಕುಲೆನ್  ಇರವದಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆದಿಪ್ಪುನಗ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಬೇಲೂರುದ ಬೆಳಗೊಳಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬರ್ಪುಂಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ ಉಳಿ ಸಾಮಾನ್ ಪತ್ತೋಂದು ಓಲೆ ಕಡಪುಡ್ನ ಅರಸುನಾಡೆ ಪೋಪೆ ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ 
ಆಲಡೆ ಆವೊಡು ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು.ಮನದಾನಿ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಬಾಲ್ಯ===
ಇಂಚಿ ಇರವದಿ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಪೆದ್ದುವಲ್ ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡೆಂದ್‌ಲ ಕಾಳಮ್ಮಂದ್‌ಲ ಪುದರ್ ದೀದ್ ಜೋಕುಲು ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಮಲ್ಲ ಬಳಕೆಡ್ ಬಳಪುವೆರ್&lt;ref&gt;ttps://kannada.news18.com/news/mangaluru/tulu-nadu-kalkuda-kallurti-daiva-amazing-history-of-daivaradhane-lw18-939052.html&lt;/ref&gt;.ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಪೋಯಿನಲ್ಪ ಬೀರುಗು ದೋಸ್ತಿಲು ಅಮ್ಮೆಜ್ಜಂದಿನಾಯೆಂದ್  ತಮಾಷೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಬೀರು ಅಪ್ಪೆಡೆ ವಿಷಯ ಪೂರಾ ಪಿಂದ್‌ದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಡುವೆ ಇರವದಿ ಬೊಡ್ಚಿ ಪನ್ಪಲ್ ಇಜ್ಜಿ ಎಂಕ್ ಪೋವೊಡು ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆ ತೂವೊಡುಂದು ಪಿದಾಡ್ದ್ ಪೋಪೆ. 

===ಅಮ್ಮೆ-ಮಗೆನ ಒಂಜಿ ಸೇರುನೆ===
ಮುಲ್ಪ  ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವೆ ಅರಸುಲು ಪುಗರ್ದ್ ಕೈ ನಿಲಿಕೆ ಸೇಜ ಕೊರ್ದು ಉಂಬೊಲಿ ಕೊರ್ದು ಕಡಪುಡಿಯೆರ್. ಸೇಜ  ಪತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪೆರೆ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದೆ ಅಡೆ ನಡತ್ ನದತ್ ಬಚ್ಚಿನ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆಲ ಬರ್ಪೆ.ಏರಪ್ಪಾ ಈ ಒಲ್ಪಡ್ದ್ ಬತ್ತಂದ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಕೇನುವೆ,ಯಾನ್ ಬೀರುಂದು ಎನ್ನ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪುನಾಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ,ನಿನ್ನ ಊರು ಒವ್ವು ಕೇನ್‌ನಗ ಕೆಲ್ಲತ್ತ್ ಮಾರ್ನಾಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್ ಈ ಎನ್ನ ಮಗೆ ಯಾನೆ ನಿನ್ನ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್  ಖುಷಿಟ್ ಇರೆನ ಬೇಲೆನ್ ಯಾನ್ ತೂವೊಡು ಹಠ ಪತ್ತುವೆ.ಅಂಚಾದ್ ಅಲ್ತ್ ಪಿಜಿರ್ದ್ ಪಿರ ಪೋದು ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆನ್ ತೂಯೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಬೇಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕುಂದು ಕೊರತೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂಡಿನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಎನನ್ ಅರಸುಲು ದೀವಯೆರೆ ತರೆ ಕಡ್ಪೆರ್ಂದ್ ಮಟ್ಟೆಡಿತ್ತಿನ ಬೊಳ್ಳಿಕಟ್ಟಿನ ಬೀಸತ್ತಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಸರೀರೊಗು ಪಾಡೊಂದು ಸಯಿಪೆ.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಅರಸುನ ಓಲೆ===
ಊರು ಮಾತ ಸುದ್ದಿಯಾಂಡ್ ಬೇಲೆಡ್ ಅಮ್ಮೆರೆಡ್ದ್‌ಲ ಬಿರ್ಸೆಂದ್ ತೆರಿದ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಓಲೆ, ಮಾಣಿ  ಕಡಪುಡುವೆ.ಬೀರು ಕಾರ್ಕಳಗ್ ಪೋಪೆ ರಾಜನ್ ತೂದು ಪುಡ್ಯೊನುವೆ ಲೆತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯ ಪನ್ಲೆ ಪನ್ಪೆ. ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಆಲಡೆ,ಬಸದಿ ಆವೊಡು, ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್. ಕಾರ್ಕಳದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ಭಾರಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಂಡ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನಗ ಅರಸುನಡೆ ಪೋಪೆರ್.

===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಅರಸುನ ದ್ರೋಹ===
ಅರಸುಲೆಡ ಪನ್ಪೆ ಈರೆಗಾಪಿ ಬೇಲೆ ಆಂಡ್ ಎನ್ನ ಸೇಜ ಕೊರ್ಲೆ ಯಾನ್ ಪೋಪೆಂದ್ ಅಯಿಕ್ ಅರಸು ಇನಿ ಬಯ್ಯ ಆಂಡ್ ಎಲ್ಲೆ ಕಾಂಡೆ  ಬಲ ಪನ್ಪೆ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ  ಪೋಯೆ ಕಲ್ಕುಡನ ಬೇಲೆನ್ ಪುಗರುವೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ ನನ ಒಲ್ಪಲ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಬೀರುನ ಬಲತ್ತ್  ಕೈಕ್ ಬಂಗಾರ್ದ ಬಳೆ ಪಾಡ್ದ್ ಎಡತ ಕೈನ್ ಕಡ್ಪಾವೆ,ಎಡತ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕಡಗ ಪಾಡ್ದ್ ಬಲತ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾವೆರ್ ಕಡ್ತಿ ಕೈಕ್ ಅಂಡೆ ಪಾಡವೆರ್ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕುತ್ತಿ ಪಾಡಾವೆರ್.ಇಂಚಿತ್ತಿ ಊರುಡು ನೀರ್ ಮುಟ್ಟುಜಿ, ಉಂತುಜಿ ಪಂದ್ ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಏಣೂರುಗು ಪೋಪೆರ್.

===ಏಣೂರುಡು ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ===
ಏಣೂರುದ ತಿಮ್ಮಣ್ಣಾಜಿಲೆರ್ ಚಾವಡಿಗ್ ಲೆಪ್ಪುಡಾಯೆರ್ ಎಂಕ್ಲೆಗೊಂಜಿ ಗೊಮ್ಮಟನ ಬೇಲೆ ಆವೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಕೈಕಾರ್ ಇಜ್ಜಿ ಯಾನ್ ಎಂಚ ಬೆನೊಡು ಪನ್ಪೆ.ಅಪಗ ಅರಸುಲು ನಿಕ್ಕ್ ಗುರ್ತದಕುಲು ಏರಾಂಡಲ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪನ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಅಂಚ ಅಕುಲೆಡ ಮಾತ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಯಾನ್ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಮುಪ್ಪ ದಿನೊಟು ಆಪಿನ ಬೇಲೆನ್ ಮೂಜೆ ದಿನೊಟು ಮಲ್ತ್ ಮುಗಿಪುವೆ.

===ಕಾಳಮ್ಮನ ಅಣ್ಣನ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನೆ===
ಇಂಚಿ ತಂಗಡಿ ಕಾಳಮ್ಮಗ್ ಅಣ್ಣನ ಕನಟ್ ನೆಂಪಾ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವಳ್ ಬೇಳೂರು ಬತ್ತ್ ಕೇನುವಳ್ ಬೆಳಗೊಳ ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಬೆಳಗೊಳ ಬತ್ತ್ ಕೇಂಡ್ಂಡ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್ ಆಡೆ ಬತ್ತ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಲಗ್ ಪೋಯೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಕಾರ್ಲ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಒಂಜಿ ಕೈ ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾಯೆರ್ಂದ್ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಅರಿಯೊ ಮುರಿಯೊ ಬುಳಿತೊಂದು ಅಣ್ಣೆ ಏಣೂರುಡು ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಏಣೂರುಗು ಬರ್ಪಲ್ ಅಣ್ಣಡ ನಡತಿನ ವಿಷಯ ಮಾತ ಪಿಂದೊದು ಅಣ್ಣನ ಜಕ್ಕೆಲ್ ಬೂರ್ದು ಬುಳಿಪುವಲ್.
===ತಗೆತಂಗಡಿಲೆನ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿ===
ಬುಳಿಪುನಾಲ್ ಕುಡ್ತ್‌ದ್ ಲಕ್ಕುವಳ್ ಜೋಗೊಡು ಪೊಣೆಯಿನಾಯಡ  ಮಾಯೊಡು ಪೊಣೆದ್ ತೂವೊಡು ಜೋಗೊ ಬುಡ್ದು ಮಾಯೊ ಸೇರ್‌ಗ ಪನ್ಪಲ್ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತೆರ್ ಮೂಜಿ ಕಲ್ಕೆಲ್ ಕಲ್ಕೆಯೆರ್ ಮಾಯಗಾಪೆರ್ ಬಡಕಾಯಿ ಗಂಗೆ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥ ಮೀದ್ ತಿರುಪತಿ ಪೋದು ವರ ನಟ್ಟೊಂದು ತಗೆತಂಗಡಿ ಕಾರ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ದ್ರೋಹ ಮಲ್ತಿನ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸುನ ಅರಮನೆನ್ ಸುಡುಸೂಕರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಅವೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆಲ ತಗೆತಂಗಡಿ ದೈವೊಲಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೆರ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://namma-naadu.blogspot.com/2011/08/sri-karanikada-kulkuda-kallurti.html|title=ನಮ್ಮ - ನಾಡು : Namma Naadu, Koteshwara, Kundapura TQ: Sri Karanikada Kulkuda-Kallurti.}}&lt;/ref&gt;.

==ಪಣೋಲಿಬೈಲಿದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕೋಲ==
ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟ್, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲು, ಸಜೀಪ ಪಡುಟ್ಟ್,  ಇಡಿಪಡ್ಪುಡು, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲ್‌ಡ್ ವರ್ಷಕ್ಕೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೋಲ&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಪಣೋಲಿಬೈಲು: 4,238 ಅಗೇಲು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಕ್ತರು!|url=http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/dakshinakannada/panolibailu-4-238-agelu-seve/articleshow/52508742.cms|accessdate=7 October 2023|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt; ನಡಪೆರೆ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿರ್ದ್ ದೈವದ ಪದೇಯಿ ಬಂಗಾರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅವ್ವೇ ಅಭರಣದ ಮೂಲಕ ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ, 
* ಸಜೀಪ ಮಾಗಣೆದ ದೈವೊಲಾಯಿನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ, 
* ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿಗ್ ನೇಮ ನಡಪುನಗ 
* ನಂದಾವರ ವಿನಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುನಗ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ಡ್ ಅಗೆಲ್, ಕೋಲ ನಡಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಪ್ಪುಜಿ. 
* [[ಆಟಿ]] ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ವಾರ್ಷಿಕ ಷಷ್ಠಿದಾನಿ ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ಅಗೆಲ್ ಪರಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. 
* ವಾರೊಡು ಅಗೆಲ್ ನಡಪುನ ದಿನೊಕುಲು - ಮಂಗಳವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ, ಆದಿತ್ಯವಾರ 
* ವಾರೊಡು 5 ದಿಸ (ಶನಿವಾರ, ಸೋಮವಾರ ಬುಡ್‍ದ್) ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. 
ಬೊಲ್ಪುಗು 10.30ತ ಉಲಯಿ [[ಅಗೆಲ್]] ಪರಕೆಗ್ ಬೋಡಾಪುನ ಕೋರಿ, ಸೇರ್ ಅರಿ,, ೩ತುಂಡು [[ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್|ಬಾರೆದ ಇರೆ]], 1 [[ತಾರಾಯಿ]], ಅಗೆಲ್‍ದ ಸಾಮಾನ್‍ದ ಬಾಬ್ತು ಒಂಜೆತ ರೂ.15, ಜೋಡಿ ಅಗೆಲ್‍ಗ್ 2 ಕೋರಿ, 2 ಸೇರು ಅರಿ, 2 ತಾರಾಯಿ, ೫ ತುಂಡು ಬಾರೆದ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್‍ಗ್ ರೂ.30/- ಕೊರೊಡು.

ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ಇಡೀ ಮಾಗಣೆಗ್ ಒಳಪಡ್‍ನ ಸಜೀಪ ಮುನ್ನೂರು, ಸಜೀಪ ಮೂಡ, ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸೊಲು ಆತ್ಂಡ್. ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ವತಿರ್ದ್ ನಂದಾವರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಜೀರ್ಣೊದ್ಧೋರ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಧನ ಸಹಾಯೊ ಅತ್ತಂದೆ ನಂದಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ನಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ ನಿರ್ಮಾಣ ಆತ್ಂಡ್. ಸಜೀಪಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣದ ಗರ್ಭಗುಡಿತ ನಿರ್ಮಾಣೊಗು ಧನ ವಿನಿಯೋಗಿಸದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿತ್ತಮಜಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕೇಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ  ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿ ದೈವಸ್ಥಾನೊಗು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ದುಡ್ಡು ವಿನಿಯೋಗ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ಂಡ್. ಉಂದು ಪೂರ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ನೇಮ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವದ ಮಾಣಿಯೆಚ್ಚಿ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದೊಟ್ಟುಗು ಸುಮಾರ್ 400 ವರ್ಸೊರ್ದುಲಾ ದುಂಬು ಆಯಿನಂಚಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಲೆದ ಪ್ರಕಾರ ಉಂದು ಪೂರಾ ನಡತೊಂದು ಉಂಡು.

==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ]]</text>
      <sha1>b5nvrzc80but6x0mdv5nrxvtolm17h6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375377</id>
      <parentid>375376</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T05:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ವಿದೊ */</comment>
      <origin>375377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19383" sha1="axe0lufgttgijnqi21r52kk4sldkxgl" xml:space="preserve">{{Infobox ಭೂತೊ
|native name  = ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
|image        = File:Kallurti.JPG|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಬೂತೊ
|other names  = ಸತ್ಯದೇವತೆ, ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
|origin place = ಅವತಾರೊ
|residence    =
|style        =
|sex          = ಪೊಣ್ಣು ದೈವೊ
|community    = ನಲಿಕೆದಕುಲು
}}
'''ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ''' [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಲುನಾಡ್‍]]ದ ಪೊಣ್ಣು ಬೂತೊ.ಆಟಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವುನ ದೈವೊ.ಆಟಿಡ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಗ್ ಕೋಲ ಅಗೆಲ್ ಸೇವೆ ಜಾಸ್ತಿ ನಡಪುಂಡು.ಪತ್ತವಾಜೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಬೊ ಮುಟ್ಟು ಒವ್ವೆ ಕೋಲ ನೇಮ ಉಪ್ಪುಜಿ.ಆಂಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕೋಲ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಣ್ಣೆ [[ಕಲ್ಕುಡೆ]] ತಂಗಡಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ. ಮೊಕುಲು ಇರ್ವೆರ್ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊನುವೆರ್.
[[File:Kallurty Nema.JPG|right|thumb|upright=1.2|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ನೇಮೊದ ಸಮಯೊ]]
== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪದೊ ==
ಕಲ್ಲ್ ಕುಟ್ಟಿ ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಆಂಡ್. ಕಲ್ಲ್ ದ ಶಿಲ್ಪಿನಕುಲು/   ಕಲ್ಕುಡ(ಅಣ್ಣೆ) ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ(ಮೆಗ್ದಿ)  ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ವಿದೊ ==
# ಉಬಾರ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಒರ್ತೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# [[ಪನೊಲಿಬೈಲ್‍ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ|ಪನೋಲಿಬೈಲ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shree Kallurti Daivasthana, Panolibail - ಶ್ರೀ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಪನೋಲಿಬೈಲು|url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/surprising-health-benefits-of-mackerel-fish-that-you-should-know/articleshow/85090789.cms|website=shreekshethrapanolibail.com|accessdate=7 October 2023}}&lt;/ref&gt;
# ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
# ವರ್ತೆಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಸತ್ಯಜಾವತೆ
# [[ಮಂತ್ರ ದೇವತೆ]]

==ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕತೆ==
[[File:Kallurti dhaiva.jpg|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ]]
===ದೇವಲೋಕೊಡು ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ===
ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ಅಣ್ಣ್ಣ ಮೆಗ್ದಿನಕುಲು ದುಂಬು ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯೆರ್.ದೇವಲೋಕೊಡು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಘಟನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅಕುಲು ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.
===ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಲೆನ ಶಾಪ===
ಒಂಜಿ ದಿನ ದೇವಲೋಕೊಡು ದೇವತೆಲೆನ ಸಭೆಕ್ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆಗ್ ದಾದನೊ ಕಾರಣೊಡ್ದಾತ್ರ ಸಭೆಟ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಆಪುಜಿ.ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಈ ಅಣ್ಣೆ ತಂಗಿ ಗುರು ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಸಭೆ ನಡಪಾವೆರ್.ಉಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆ ಅಗೌರವ ಅಫುಂಡು ಆರೆಗ್ ಕೋಫ ಬತ್ತ್‌ದ್ 
ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ತರೆ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ಭೂಮಿಗ್ ದಕ್ಕ್‌ದ್ ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಲೆಂದ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪೆರ್.

===ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುನೆ===
ಅಂಚಾದ್ ಅಕುಲು ಭೂಮಿಡ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಂಚನೆ ಇರವದಿ ಪನ್ಪಿ ದಂಪತಿಲೆನ ೬-೭ ಜೋಕುಲಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. 

===ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಗೊಮ್ಮಟ ಕೆತ್ತುನ ಆಮಂತ್ರಣ===
ಈ ಜೋಕುಲೆನ್  ಇರವದಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆದಿಪ್ಪುನಗ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಬೇಲೂರುದ ಬೆಳಗೊಳಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬರ್ಪುಂಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ ಉಳಿ ಸಾಮಾನ್ ಪತ್ತೋಂದು ಓಲೆ ಕಡಪುಡ್ನ ಅರಸುನಾಡೆ ಪೋಪೆ ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ 
ಆಲಡೆ ಆವೊಡು ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು.ಮನದಾನಿ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಬಾಲ್ಯ===
ಇಂಚಿ ಇರವದಿ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಪೆದ್ದುವಲ್ ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡೆಂದ್‌ಲ ಕಾಳಮ್ಮಂದ್‌ಲ ಪುದರ್ ದೀದ್ ಜೋಕುಲು ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಮಲ್ಲ ಬಳಕೆಡ್ ಬಳಪುವೆರ್&lt;ref&gt;ttps://kannada.news18.com/news/mangaluru/tulu-nadu-kalkuda-kallurti-daiva-amazing-history-of-daivaradhane-lw18-939052.html&lt;/ref&gt;.ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಪೋಯಿನಲ್ಪ ಬೀರುಗು ದೋಸ್ತಿಲು ಅಮ್ಮೆಜ್ಜಂದಿನಾಯೆಂದ್  ತಮಾಷೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಬೀರು ಅಪ್ಪೆಡೆ ವಿಷಯ ಪೂರಾ ಪಿಂದ್‌ದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಡುವೆ ಇರವದಿ ಬೊಡ್ಚಿ ಪನ್ಪಲ್ ಇಜ್ಜಿ ಎಂಕ್ ಪೋವೊಡು ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆ ತೂವೊಡುಂದು ಪಿದಾಡ್ದ್ ಪೋಪೆ. 

===ಅಮ್ಮೆ-ಮಗೆನ ಒಂಜಿ ಸೇರುನೆ===
ಮುಲ್ಪ  ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವೆ ಅರಸುಲು ಪುಗರ್ದ್ ಕೈ ನಿಲಿಕೆ ಸೇಜ ಕೊರ್ದು ಉಂಬೊಲಿ ಕೊರ್ದು ಕಡಪುಡಿಯೆರ್. ಸೇಜ  ಪತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪೆರೆ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದೆ ಅಡೆ ನಡತ್ ನದತ್ ಬಚ್ಚಿನ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆಲ ಬರ್ಪೆ.ಏರಪ್ಪಾ ಈ ಒಲ್ಪಡ್ದ್ ಬತ್ತಂದ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಕೇನುವೆ,ಯಾನ್ ಬೀರುಂದು ಎನ್ನ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪುನಾಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ,ನಿನ್ನ ಊರು ಒವ್ವು ಕೇನ್‌ನಗ ಕೆಲ್ಲತ್ತ್ ಮಾರ್ನಾಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್ ಈ ಎನ್ನ ಮಗೆ ಯಾನೆ ನಿನ್ನ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್  ಖುಷಿಟ್ ಇರೆನ ಬೇಲೆನ್ ಯಾನ್ ತೂವೊಡು ಹಠ ಪತ್ತುವೆ.ಅಂಚಾದ್ ಅಲ್ತ್ ಪಿಜಿರ್ದ್ ಪಿರ ಪೋದು ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆನ್ ತೂಯೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಬೇಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕುಂದು ಕೊರತೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂಡಿನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಎನನ್ ಅರಸುಲು ದೀವಯೆರೆ ತರೆ ಕಡ್ಪೆರ್ಂದ್ ಮಟ್ಟೆಡಿತ್ತಿನ ಬೊಳ್ಳಿಕಟ್ಟಿನ ಬೀಸತ್ತಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಸರೀರೊಗು ಪಾಡೊಂದು ಸಯಿಪೆ.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಅರಸುನ ಓಲೆ===
ಊರು ಮಾತ ಸುದ್ದಿಯಾಂಡ್ ಬೇಲೆಡ್ ಅಮ್ಮೆರೆಡ್ದ್‌ಲ ಬಿರ್ಸೆಂದ್ ತೆರಿದ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಓಲೆ, ಮಾಣಿ  ಕಡಪುಡುವೆ.ಬೀರು ಕಾರ್ಕಳಗ್ ಪೋಪೆ ರಾಜನ್ ತೂದು ಪುಡ್ಯೊನುವೆ ಲೆತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯ ಪನ್ಲೆ ಪನ್ಪೆ. ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಆಲಡೆ,ಬಸದಿ ಆವೊಡು, ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್. ಕಾರ್ಕಳದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ಭಾರಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಂಡ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನಗ ಅರಸುನಡೆ ಪೋಪೆರ್.

===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಅರಸುನ ದ್ರೋಹ===
ಅರಸುಲೆಡ ಪನ್ಪೆ ಈರೆಗಾಪಿ ಬೇಲೆ ಆಂಡ್ ಎನ್ನ ಸೇಜ ಕೊರ್ಲೆ ಯಾನ್ ಪೋಪೆಂದ್ ಅಯಿಕ್ ಅರಸು ಇನಿ ಬಯ್ಯ ಆಂಡ್ ಎಲ್ಲೆ ಕಾಂಡೆ  ಬಲ ಪನ್ಪೆ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ  ಪೋಯೆ ಕಲ್ಕುಡನ ಬೇಲೆನ್ ಪುಗರುವೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ ನನ ಒಲ್ಪಲ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಬೀರುನ ಬಲತ್ತ್  ಕೈಕ್ ಬಂಗಾರ್ದ ಬಳೆ ಪಾಡ್ದ್ ಎಡತ ಕೈನ್ ಕಡ್ಪಾವೆ,ಎಡತ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕಡಗ ಪಾಡ್ದ್ ಬಲತ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾವೆರ್ ಕಡ್ತಿ ಕೈಕ್ ಅಂಡೆ ಪಾಡವೆರ್ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕುತ್ತಿ ಪಾಡಾವೆರ್.ಇಂಚಿತ್ತಿ ಊರುಡು ನೀರ್ ಮುಟ್ಟುಜಿ, ಉಂತುಜಿ ಪಂದ್ ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಏಣೂರುಗು ಪೋಪೆರ್.

===ಏಣೂರುಡು ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ===
ಏಣೂರುದ ತಿಮ್ಮಣ್ಣಾಜಿಲೆರ್ ಚಾವಡಿಗ್ ಲೆಪ್ಪುಡಾಯೆರ್ ಎಂಕ್ಲೆಗೊಂಜಿ ಗೊಮ್ಮಟನ ಬೇಲೆ ಆವೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಕೈಕಾರ್ ಇಜ್ಜಿ ಯಾನ್ ಎಂಚ ಬೆನೊಡು ಪನ್ಪೆ.ಅಪಗ ಅರಸುಲು ನಿಕ್ಕ್ ಗುರ್ತದಕುಲು ಏರಾಂಡಲ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪನ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಅಂಚ ಅಕುಲೆಡ ಮಾತ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಯಾನ್ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಮುಪ್ಪ ದಿನೊಟು ಆಪಿನ ಬೇಲೆನ್ ಮೂಜೆ ದಿನೊಟು ಮಲ್ತ್ ಮುಗಿಪುವೆ.

===ಕಾಳಮ್ಮನ ಅಣ್ಣನ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನೆ===
ಇಂಚಿ ತಂಗಡಿ ಕಾಳಮ್ಮಗ್ ಅಣ್ಣನ ಕನಟ್ ನೆಂಪಾ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವಳ್ ಬೇಳೂರು ಬತ್ತ್ ಕೇನುವಳ್ ಬೆಳಗೊಳ ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಬೆಳಗೊಳ ಬತ್ತ್ ಕೇಂಡ್ಂಡ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್ ಆಡೆ ಬತ್ತ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಲಗ್ ಪೋಯೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಕಾರ್ಲ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಒಂಜಿ ಕೈ ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾಯೆರ್ಂದ್ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಅರಿಯೊ ಮುರಿಯೊ ಬುಳಿತೊಂದು ಅಣ್ಣೆ ಏಣೂರುಡು ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಏಣೂರುಗು ಬರ್ಪಲ್ ಅಣ್ಣಡ ನಡತಿನ ವಿಷಯ ಮಾತ ಪಿಂದೊದು ಅಣ್ಣನ ಜಕ್ಕೆಲ್ ಬೂರ್ದು ಬುಳಿಪುವಲ್.
===ತಗೆತಂಗಡಿಲೆನ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿ===
ಬುಳಿಪುನಾಲ್ ಕುಡ್ತ್‌ದ್ ಲಕ್ಕುವಳ್ ಜೋಗೊಡು ಪೊಣೆಯಿನಾಯಡ  ಮಾಯೊಡು ಪೊಣೆದ್ ತೂವೊಡು ಜೋಗೊ ಬುಡ್ದು ಮಾಯೊ ಸೇರ್‌ಗ ಪನ್ಪಲ್ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತೆರ್ ಮೂಜಿ ಕಲ್ಕೆಲ್ ಕಲ್ಕೆಯೆರ್ ಮಾಯಗಾಪೆರ್ ಬಡಕಾಯಿ ಗಂಗೆ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥ ಮೀದ್ ತಿರುಪತಿ ಪೋದು ವರ ನಟ್ಟೊಂದು ತಗೆತಂಗಡಿ ಕಾರ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ದ್ರೋಹ ಮಲ್ತಿನ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸುನ ಅರಮನೆನ್ ಸುಡುಸೂಕರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಅವೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆಲ ತಗೆತಂಗಡಿ ದೈವೊಲಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೆರ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://namma-naadu.blogspot.com/2011/08/sri-karanikada-kulkuda-kallurti.html|title=ನಮ್ಮ - ನಾಡು : Namma Naadu, Koteshwara, Kundapura TQ: Sri Karanikada Kulkuda-Kallurti.}}&lt;/ref&gt;.

==ಪಣೋಲಿಬೈಲಿದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕೋಲ==
ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟ್, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲು, ಸಜೀಪ ಪಡುಟ್ಟ್,  ಇಡಿಪಡ್ಪುಡು, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲ್‌ಡ್ ವರ್ಷಕ್ಕೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೋಲ&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಪಣೋಲಿಬೈಲು: 4,238 ಅಗೇಲು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಕ್ತರು!|url=http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/dakshinakannada/panolibailu-4-238-agelu-seve/articleshow/52508742.cms|accessdate=7 October 2023|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt; ನಡಪೆರೆ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿರ್ದ್ ದೈವದ ಪದೇಯಿ ಬಂಗಾರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅವ್ವೇ ಅಭರಣದ ಮೂಲಕ ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ, 
* ಸಜೀಪ ಮಾಗಣೆದ ದೈವೊಲಾಯಿನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ, 
* ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿಗ್ ನೇಮ ನಡಪುನಗ 
* ನಂದಾವರ ವಿನಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುನಗ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ಡ್ ಅಗೆಲ್, ಕೋಲ ನಡಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಪ್ಪುಜಿ. 
* [[ಆಟಿ]] ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ವಾರ್ಷಿಕ ಷಷ್ಠಿದಾನಿ ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ಅಗೆಲ್ ಪರಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. 
* ವಾರೊಡು ಅಗೆಲ್ ನಡಪುನ ದಿನೊಕುಲು - ಮಂಗಳವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ, ಆದಿತ್ಯವಾರ 
* ವಾರೊಡು 5 ದಿಸ (ಶನಿವಾರ, ಸೋಮವಾರ ಬುಡ್‍ದ್) ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. 
ಬೊಲ್ಪುಗು 10.30ತ ಉಲಯಿ [[ಅಗೆಲ್]] ಪರಕೆಗ್ ಬೋಡಾಪುನ ಕೋರಿ, ಸೇರ್ ಅರಿ,, ೩ತುಂಡು [[ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್|ಬಾರೆದ ಇರೆ]], 1 [[ತಾರಾಯಿ]], ಅಗೆಲ್‍ದ ಸಾಮಾನ್‍ದ ಬಾಬ್ತು ಒಂಜೆತ ರೂ.15, ಜೋಡಿ ಅಗೆಲ್‍ಗ್ 2 ಕೋರಿ, 2 ಸೇರು ಅರಿ, 2 ತಾರಾಯಿ, ೫ ತುಂಡು ಬಾರೆದ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್‍ಗ್ ರೂ.30/- ಕೊರೊಡು.

ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ಇಡೀ ಮಾಗಣೆಗ್ ಒಳಪಡ್‍ನ ಸಜೀಪ ಮುನ್ನೂರು, ಸಜೀಪ ಮೂಡ, ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸೊಲು ಆತ್ಂಡ್. ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ವತಿರ್ದ್ ನಂದಾವರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಜೀರ್ಣೊದ್ಧೋರ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಧನ ಸಹಾಯೊ ಅತ್ತಂದೆ ನಂದಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ನಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ ನಿರ್ಮಾಣ ಆತ್ಂಡ್. ಸಜೀಪಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣದ ಗರ್ಭಗುಡಿತ ನಿರ್ಮಾಣೊಗು ಧನ ವಿನಿಯೋಗಿಸದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿತ್ತಮಜಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕೇಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ  ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿ ದೈವಸ್ಥಾನೊಗು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ದುಡ್ಡು ವಿನಿಯೋಗ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ಂಡ್. ಉಂದು ಪೂರ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ನೇಮ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವದ ಮಾಣಿಯೆಚ್ಚಿ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದೊಟ್ಟುಗು ಸುಮಾರ್ 400 ವರ್ಸೊರ್ದುಲಾ ದುಂಬು ಆಯಿನಂಚಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಲೆದ ಪ್ರಕಾರ ಉಂದು ಪೂರಾ ನಡತೊಂದು ಉಂಡು.

==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ]]</text>
      <sha1>axe0lufgttgijnqi21r52kk4sldkxgl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375379</id>
      <parentid>375377</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T06:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಉಲ್ಲೇಕೊಲು */</comment>
      <origin>375379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19826" sha1="jagi5t1gmtixkxdcigwtfgmpud8tyxw" xml:space="preserve">{{Infobox ಭೂತೊ
|native name  = ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
|image        = File:Kallurti.JPG|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಬೂತೊ
|other names  = ಸತ್ಯದೇವತೆ, ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
|origin place = ಅವತಾರೊ
|residence    =
|style        =
|sex          = ಪೊಣ್ಣು ದೈವೊ
|community    = ನಲಿಕೆದಕುಲು
}}
'''ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ''' [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಲುನಾಡ್‍]]ದ ಪೊಣ್ಣು ಬೂತೊ.ಆಟಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವುನ ದೈವೊ.ಆಟಿಡ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಗ್ ಕೋಲ ಅಗೆಲ್ ಸೇವೆ ಜಾಸ್ತಿ ನಡಪುಂಡು.ಪತ್ತವಾಜೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಬೊ ಮುಟ್ಟು ಒವ್ವೆ ಕೋಲ ನೇಮ ಉಪ್ಪುಜಿ.ಆಂಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕೋಲ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಣ್ಣೆ [[ಕಲ್ಕುಡೆ]] ತಂಗಡಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ. ಮೊಕುಲು ಇರ್ವೆರ್ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊನುವೆರ್.
[[File:Kallurty Nema.JPG|right|thumb|upright=1.2|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ನೇಮೊದ ಸಮಯೊ]]
== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪದೊ ==
ಕಲ್ಲ್ ಕುಟ್ಟಿ ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಆಂಡ್. ಕಲ್ಲ್ ದ ಶಿಲ್ಪಿನಕುಲು/   ಕಲ್ಕುಡ(ಅಣ್ಣೆ) ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ(ಮೆಗ್ದಿ)  ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ವಿದೊ ==
# ಉಬಾರ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಒರ್ತೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# [[ಪನೊಲಿಬೈಲ್‍ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ|ಪನೋಲಿಬೈಲ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shree Kallurti Daivasthana, Panolibail - ಶ್ರೀ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಪನೋಲಿಬೈಲು|url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/surprising-health-benefits-of-mackerel-fish-that-you-should-know/articleshow/85090789.cms|website=shreekshethrapanolibail.com|accessdate=7 October 2023}}&lt;/ref&gt;
# ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
# ವರ್ತೆಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಸತ್ಯಜಾವತೆ
# [[ಮಂತ್ರ ದೇವತೆ]]

==ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕತೆ==
[[File:Kallurti dhaiva.jpg|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ]]
===ದೇವಲೋಕೊಡು ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ===
ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ಅಣ್ಣ್ಣ ಮೆಗ್ದಿನಕುಲು ದುಂಬು ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯೆರ್.ದೇವಲೋಕೊಡು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಘಟನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅಕುಲು ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.
===ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಲೆನ ಶಾಪ===
ಒಂಜಿ ದಿನ ದೇವಲೋಕೊಡು ದೇವತೆಲೆನ ಸಭೆಕ್ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆಗ್ ದಾದನೊ ಕಾರಣೊಡ್ದಾತ್ರ ಸಭೆಟ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಆಪುಜಿ.ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಈ ಅಣ್ಣೆ ತಂಗಿ ಗುರು ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಸಭೆ ನಡಪಾವೆರ್.ಉಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆ ಅಗೌರವ ಅಫುಂಡು ಆರೆಗ್ ಕೋಫ ಬತ್ತ್‌ದ್ 
ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ತರೆ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ಭೂಮಿಗ್ ದಕ್ಕ್‌ದ್ ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಲೆಂದ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪೆರ್.

===ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುನೆ===
ಅಂಚಾದ್ ಅಕುಲು ಭೂಮಿಡ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಂಚನೆ ಇರವದಿ ಪನ್ಪಿ ದಂಪತಿಲೆನ ೬-೭ ಜೋಕುಲಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. 

===ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಗೊಮ್ಮಟ ಕೆತ್ತುನ ಆಮಂತ್ರಣ===
ಈ ಜೋಕುಲೆನ್  ಇರವದಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆದಿಪ್ಪುನಗ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಬೇಲೂರುದ ಬೆಳಗೊಳಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬರ್ಪುಂಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ ಉಳಿ ಸಾಮಾನ್ ಪತ್ತೋಂದು ಓಲೆ ಕಡಪುಡ್ನ ಅರಸುನಾಡೆ ಪೋಪೆ ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ 
ಆಲಡೆ ಆವೊಡು ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು.ಮನದಾನಿ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಬಾಲ್ಯ===
ಇಂಚಿ ಇರವದಿ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಪೆದ್ದುವಲ್ ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡೆಂದ್‌ಲ ಕಾಳಮ್ಮಂದ್‌ಲ ಪುದರ್ ದೀದ್ ಜೋಕುಲು ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಮಲ್ಲ ಬಳಕೆಡ್ ಬಳಪುವೆರ್&lt;ref&gt;ttps://kannada.news18.com/news/mangaluru/tulu-nadu-kalkuda-kallurti-daiva-amazing-history-of-daivaradhane-lw18-939052.html&lt;/ref&gt;.ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಪೋಯಿನಲ್ಪ ಬೀರುಗು ದೋಸ್ತಿಲು ಅಮ್ಮೆಜ್ಜಂದಿನಾಯೆಂದ್  ತಮಾಷೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಬೀರು ಅಪ್ಪೆಡೆ ವಿಷಯ ಪೂರಾ ಪಿಂದ್‌ದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಡುವೆ ಇರವದಿ ಬೊಡ್ಚಿ ಪನ್ಪಲ್ ಇಜ್ಜಿ ಎಂಕ್ ಪೋವೊಡು ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆ ತೂವೊಡುಂದು ಪಿದಾಡ್ದ್ ಪೋಪೆ. 

===ಅಮ್ಮೆ-ಮಗೆನ ಒಂಜಿ ಸೇರುನೆ===
ಮುಲ್ಪ  ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವೆ ಅರಸುಲು ಪುಗರ್ದ್ ಕೈ ನಿಲಿಕೆ ಸೇಜ ಕೊರ್ದು ಉಂಬೊಲಿ ಕೊರ್ದು ಕಡಪುಡಿಯೆರ್. ಸೇಜ  ಪತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪೆರೆ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದೆ ಅಡೆ ನಡತ್ ನದತ್ ಬಚ್ಚಿನ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆಲ ಬರ್ಪೆ.ಏರಪ್ಪಾ ಈ ಒಲ್ಪಡ್ದ್ ಬತ್ತಂದ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಕೇನುವೆ,ಯಾನ್ ಬೀರುಂದು ಎನ್ನ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪುನಾಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ,ನಿನ್ನ ಊರು ಒವ್ವು ಕೇನ್‌ನಗ ಕೆಲ್ಲತ್ತ್ ಮಾರ್ನಾಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್ ಈ ಎನ್ನ ಮಗೆ ಯಾನೆ ನಿನ್ನ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್  ಖುಷಿಟ್ ಇರೆನ ಬೇಲೆನ್ ಯಾನ್ ತೂವೊಡು ಹಠ ಪತ್ತುವೆ.ಅಂಚಾದ್ ಅಲ್ತ್ ಪಿಜಿರ್ದ್ ಪಿರ ಪೋದು ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆನ್ ತೂಯೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಬೇಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕುಂದು ಕೊರತೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂಡಿನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಎನನ್ ಅರಸುಲು ದೀವಯೆರೆ ತರೆ ಕಡ್ಪೆರ್ಂದ್ ಮಟ್ಟೆಡಿತ್ತಿನ ಬೊಳ್ಳಿಕಟ್ಟಿನ ಬೀಸತ್ತಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಸರೀರೊಗು ಪಾಡೊಂದು ಸಯಿಪೆ.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಅರಸುನ ಓಲೆ===
ಊರು ಮಾತ ಸುದ್ದಿಯಾಂಡ್ ಬೇಲೆಡ್ ಅಮ್ಮೆರೆಡ್ದ್‌ಲ ಬಿರ್ಸೆಂದ್ ತೆರಿದ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಓಲೆ, ಮಾಣಿ  ಕಡಪುಡುವೆ.ಬೀರು ಕಾರ್ಕಳಗ್ ಪೋಪೆ ರಾಜನ್ ತೂದು ಪುಡ್ಯೊನುವೆ ಲೆತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯ ಪನ್ಲೆ ಪನ್ಪೆ. ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಆಲಡೆ,ಬಸದಿ ಆವೊಡು, ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್. ಕಾರ್ಕಳದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ಭಾರಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಂಡ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನಗ ಅರಸುನಡೆ ಪೋಪೆರ್.

===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಅರಸುನ ದ್ರೋಹ===
ಅರಸುಲೆಡ ಪನ್ಪೆ ಈರೆಗಾಪಿ ಬೇಲೆ ಆಂಡ್ ಎನ್ನ ಸೇಜ ಕೊರ್ಲೆ ಯಾನ್ ಪೋಪೆಂದ್ ಅಯಿಕ್ ಅರಸು ಇನಿ ಬಯ್ಯ ಆಂಡ್ ಎಲ್ಲೆ ಕಾಂಡೆ  ಬಲ ಪನ್ಪೆ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ  ಪೋಯೆ ಕಲ್ಕುಡನ ಬೇಲೆನ್ ಪುಗರುವೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ ನನ ಒಲ್ಪಲ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಬೀರುನ ಬಲತ್ತ್  ಕೈಕ್ ಬಂಗಾರ್ದ ಬಳೆ ಪಾಡ್ದ್ ಎಡತ ಕೈನ್ ಕಡ್ಪಾವೆ,ಎಡತ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕಡಗ ಪಾಡ್ದ್ ಬಲತ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾವೆರ್ ಕಡ್ತಿ ಕೈಕ್ ಅಂಡೆ ಪಾಡವೆರ್ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕುತ್ತಿ ಪಾಡಾವೆರ್.ಇಂಚಿತ್ತಿ ಊರುಡು ನೀರ್ ಮುಟ್ಟುಜಿ, ಉಂತುಜಿ ಪಂದ್ ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಏಣೂರುಗು ಪೋಪೆರ್.

===ಏಣೂರುಡು ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ===
ಏಣೂರುದ ತಿಮ್ಮಣ್ಣಾಜಿಲೆರ್ ಚಾವಡಿಗ್ ಲೆಪ್ಪುಡಾಯೆರ್ ಎಂಕ್ಲೆಗೊಂಜಿ ಗೊಮ್ಮಟನ ಬೇಲೆ ಆವೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಕೈಕಾರ್ ಇಜ್ಜಿ ಯಾನ್ ಎಂಚ ಬೆನೊಡು ಪನ್ಪೆ.ಅಪಗ ಅರಸುಲು ನಿಕ್ಕ್ ಗುರ್ತದಕುಲು ಏರಾಂಡಲ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪನ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಅಂಚ ಅಕುಲೆಡ ಮಾತ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಯಾನ್ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಮುಪ್ಪ ದಿನೊಟು ಆಪಿನ ಬೇಲೆನ್ ಮೂಜೆ ದಿನೊಟು ಮಲ್ತ್ ಮುಗಿಪುವೆ.

===ಕಾಳಮ್ಮನ ಅಣ್ಣನ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನೆ===
ಇಂಚಿ ತಂಗಡಿ ಕಾಳಮ್ಮಗ್ ಅಣ್ಣನ ಕನಟ್ ನೆಂಪಾ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವಳ್ ಬೇಳೂರು ಬತ್ತ್ ಕೇನುವಳ್ ಬೆಳಗೊಳ ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಬೆಳಗೊಳ ಬತ್ತ್ ಕೇಂಡ್ಂಡ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್ ಆಡೆ ಬತ್ತ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಲಗ್ ಪೋಯೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಕಾರ್ಲ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಒಂಜಿ ಕೈ ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾಯೆರ್ಂದ್ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಅರಿಯೊ ಮುರಿಯೊ ಬುಳಿತೊಂದು ಅಣ್ಣೆ ಏಣೂರುಡು ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಏಣೂರುಗು ಬರ್ಪಲ್ ಅಣ್ಣಡ ನಡತಿನ ವಿಷಯ ಮಾತ ಪಿಂದೊದು ಅಣ್ಣನ ಜಕ್ಕೆಲ್ ಬೂರ್ದು ಬುಳಿಪುವಲ್.
===ತಗೆತಂಗಡಿಲೆನ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿ===
ಬುಳಿಪುನಾಲ್ ಕುಡ್ತ್‌ದ್ ಲಕ್ಕುವಳ್ ಜೋಗೊಡು ಪೊಣೆಯಿನಾಯಡ  ಮಾಯೊಡು ಪೊಣೆದ್ ತೂವೊಡು ಜೋಗೊ ಬುಡ್ದು ಮಾಯೊ ಸೇರ್‌ಗ ಪನ್ಪಲ್ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತೆರ್ ಮೂಜಿ ಕಲ್ಕೆಲ್ ಕಲ್ಕೆಯೆರ್ ಮಾಯಗಾಪೆರ್ ಬಡಕಾಯಿ ಗಂಗೆ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥ ಮೀದ್ ತಿರುಪತಿ ಪೋದು ವರ ನಟ್ಟೊಂದು ತಗೆತಂಗಡಿ ಕಾರ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ದ್ರೋಹ ಮಲ್ತಿನ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸುನ ಅರಮನೆನ್ ಸುಡುಸೂಕರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಅವೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆಲ ತಗೆತಂಗಡಿ ದೈವೊಲಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೆರ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://namma-naadu.blogspot.com/2011/08/sri-karanikada-kulkuda-kallurti.html|title=ನಮ್ಮ - ನಾಡು : Namma Naadu, Koteshwara, Kundapura TQ: Sri Karanikada Kulkuda-Kallurti.}}&lt;/ref&gt;.

==ಪಣೋಲಿಬೈಲಿದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕೋಲ==
ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟ್, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲು, ಸಜೀಪ ಪಡುಟ್ಟ್,  ಇಡಿಪಡ್ಪುಡು, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲ್‌ಡ್ ವರ್ಷಕ್ಕೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೋಲ&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಪಣೋಲಿಬೈಲು: 4,238 ಅಗೇಲು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಕ್ತರು!|url=http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/dakshinakannada/panolibailu-4-238-agelu-seve/articleshow/52508742.cms|accessdate=7 October 2023|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt; ನಡಪೆರೆ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿರ್ದ್ ದೈವದ ಪದೇಯಿ ಬಂಗಾರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅವ್ವೇ ಅಭರಣದ ಮೂಲಕ ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ, 
* ಸಜೀಪ ಮಾಗಣೆದ ದೈವೊಲಾಯಿನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ, 
* ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿಗ್ ನೇಮ ನಡಪುನಗ 
* ನಂದಾವರ ವಿನಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುನಗ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ಡ್ ಅಗೆಲ್, ಕೋಲ ನಡಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಪ್ಪುಜಿ. 
* [[ಆಟಿ]] ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ವಾರ್ಷಿಕ ಷಷ್ಠಿದಾನಿ ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ಅಗೆಲ್ ಪರಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. 
* ವಾರೊಡು ಅಗೆಲ್ ನಡಪುನ ದಿನೊಕುಲು - ಮಂಗಳವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ, ಆದಿತ್ಯವಾರ 
* ವಾರೊಡು 5 ದಿಸ (ಶನಿವಾರ, ಸೋಮವಾರ ಬುಡ್‍ದ್) ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. 
ಬೊಲ್ಪುಗು 10.30ತ ಉಲಯಿ [[ಅಗೆಲ್]] ಪರಕೆಗ್ ಬೋಡಾಪುನ ಕೋರಿ, ಸೇರ್ ಅರಿ,, ೩ತುಂಡು [[ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್|ಬಾರೆದ ಇರೆ]], 1 [[ತಾರಾಯಿ]], ಅಗೆಲ್‍ದ ಸಾಮಾನ್‍ದ ಬಾಬ್ತು ಒಂಜೆತ ರೂ.15, ಜೋಡಿ ಅಗೆಲ್‍ಗ್ 2 ಕೋರಿ, 2 ಸೇರು ಅರಿ, 2 ತಾರಾಯಿ, ೫ ತುಂಡು ಬಾರೆದ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್‍ಗ್ ರೂ.30/- ಕೊರೊಡು.

ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ಇಡೀ ಮಾಗಣೆಗ್ ಒಳಪಡ್‍ನ ಸಜೀಪ ಮುನ್ನೂರು, ಸಜೀಪ ಮೂಡ, ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸೊಲು ಆತ್ಂಡ್. ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ವತಿರ್ದ್ ನಂದಾವರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಜೀರ್ಣೊದ್ಧೋರ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಧನ ಸಹಾಯೊ ಅತ್ತಂದೆ ನಂದಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ನಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ ನಿರ್ಮಾಣ ಆತ್ಂಡ್. ಸಜೀಪಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣದ ಗರ್ಭಗುಡಿತ ನಿರ್ಮಾಣೊಗು ಧನ ವಿನಿಯೋಗಿಸದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿತ್ತಮಜಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕೇಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ  ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿ ದೈವಸ್ಥಾನೊಗು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ದುಡ್ಡು ವಿನಿಯೋಗ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ಂಡ್. ಉಂದು ಪೂರ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ನೇಮ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವದ ಮಾಣಿಯೆಚ್ಚಿ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದೊಟ್ಟುಗು ಸುಮಾರ್ 400 ವರ್ಸೊರ್ದುಲಾ ದುಂಬು ಆಯಿನಂಚಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಲೆದ ಪ್ರಕಾರ ಉಂದು ಪೂರಾ ನಡತೊಂದು ಉಂಡು.

ಜೋಕುಲೆಗಾತ್ರ ತುಳುತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಆಯಿನ ಶ್ರೀ ಅಮೃತಸೋಮೇಶ್ವರ  &quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ -ಕಲ್ಕುಡೆ&quot; ಜೋಕುಲೆನ ಕತೆಕುಲು ಬರೆತೆರ್.&lt;ref&gt;ಶ್ರೀ ಅಮೃತಸೋಮೇಶ್ವರ (೧೯೯೬)&quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ -ಕಲ್ಕುಡೆ&quot; ಜೋಕುಲೆನ ಕತೆಕುಲು, &lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ]]</text>
      <sha1>jagi5t1gmtixkxdcigwtfgmpud8tyxw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375380</id>
      <parentid>375379</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T06:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪಣೋಲಿಬೈಲಿದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕೋಲ */</comment>
      <origin>375380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19972" sha1="qi8hbg0yoehb1ckqj66jnwbn3vxwunn" xml:space="preserve">{{Infobox ಭೂತೊ
|native name  = ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
|image        = File:Kallurti.JPG|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಬೂತೊ
|other names  = ಸತ್ಯದೇವತೆ, ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
|origin place = ಅವತಾರೊ
|residence    =
|style        =
|sex          = ಪೊಣ್ಣು ದೈವೊ
|community    = ನಲಿಕೆದಕುಲು
}}
'''ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ''' [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಲುನಾಡ್‍]]ದ ಪೊಣ್ಣು ಬೂತೊ.ಆಟಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವುನ ದೈವೊ.ಆಟಿಡ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಗ್ ಕೋಲ ಅಗೆಲ್ ಸೇವೆ ಜಾಸ್ತಿ ನಡಪುಂಡು.ಪತ್ತವಾಜೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಬೊ ಮುಟ್ಟು ಒವ್ವೆ ಕೋಲ ನೇಮ ಉಪ್ಪುಜಿ.ಆಂಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕೋಲ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಣ್ಣೆ [[ಕಲ್ಕುಡೆ]] ತಂಗಡಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ. ಮೊಕುಲು ಇರ್ವೆರ್ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊನುವೆರ್.
[[File:Kallurty Nema.JPG|right|thumb|upright=1.2|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ನೇಮೊದ ಸಮಯೊ]]
== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪದೊ ==
ಕಲ್ಲ್ ಕುಟ್ಟಿ ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಆಂಡ್. ಕಲ್ಲ್ ದ ಶಿಲ್ಪಿನಕುಲು/   ಕಲ್ಕುಡ(ಅಣ್ಣೆ) ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ(ಮೆಗ್ದಿ)  ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ವಿದೊ ==
# ಉಬಾರ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಒರ್ತೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# [[ಪನೊಲಿಬೈಲ್‍ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ|ಪನೋಲಿಬೈಲ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shree Kallurti Daivasthana, Panolibail - ಶ್ರೀ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಪನೋಲಿಬೈಲು|url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/surprising-health-benefits-of-mackerel-fish-that-you-should-know/articleshow/85090789.cms|website=shreekshethrapanolibail.com|accessdate=7 October 2023}}&lt;/ref&gt;
# ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
# ವರ್ತೆಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಸತ್ಯಜಾವತೆ
# [[ಮಂತ್ರ ದೇವತೆ]]

==ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕತೆ==
[[File:Kallurti dhaiva.jpg|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ]]
===ದೇವಲೋಕೊಡು ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ===
ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ಅಣ್ಣ್ಣ ಮೆಗ್ದಿನಕುಲು ದುಂಬು ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯೆರ್.ದೇವಲೋಕೊಡು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಘಟನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅಕುಲು ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.
===ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಲೆನ ಶಾಪ===
ಒಂಜಿ ದಿನ ದೇವಲೋಕೊಡು ದೇವತೆಲೆನ ಸಭೆಕ್ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆಗ್ ದಾದನೊ ಕಾರಣೊಡ್ದಾತ್ರ ಸಭೆಟ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಆಪುಜಿ.ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಈ ಅಣ್ಣೆ ತಂಗಿ ಗುರು ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಸಭೆ ನಡಪಾವೆರ್.ಉಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆ ಅಗೌರವ ಅಫುಂಡು ಆರೆಗ್ ಕೋಫ ಬತ್ತ್‌ದ್ 
ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ತರೆ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ಭೂಮಿಗ್ ದಕ್ಕ್‌ದ್ ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಲೆಂದ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪೆರ್.

===ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುನೆ===
ಅಂಚಾದ್ ಅಕುಲು ಭೂಮಿಡ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಂಚನೆ ಇರವದಿ ಪನ್ಪಿ ದಂಪತಿಲೆನ ೬-೭ ಜೋಕುಲಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. 

===ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಗೊಮ್ಮಟ ಕೆತ್ತುನ ಆಮಂತ್ರಣ===
ಈ ಜೋಕುಲೆನ್  ಇರವದಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆದಿಪ್ಪುನಗ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಬೇಲೂರುದ ಬೆಳಗೊಳಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬರ್ಪುಂಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ ಉಳಿ ಸಾಮಾನ್ ಪತ್ತೋಂದು ಓಲೆ ಕಡಪುಡ್ನ ಅರಸುನಾಡೆ ಪೋಪೆ ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ 
ಆಲಡೆ ಆವೊಡು ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು.ಮನದಾನಿ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಬಾಲ್ಯ===
ಇಂಚಿ ಇರವದಿ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಪೆದ್ದುವಲ್ ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡೆಂದ್‌ಲ ಕಾಳಮ್ಮಂದ್‌ಲ ಪುದರ್ ದೀದ್ ಜೋಕುಲು ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಮಲ್ಲ ಬಳಕೆಡ್ ಬಳಪುವೆರ್&lt;ref&gt;ttps://kannada.news18.com/news/mangaluru/tulu-nadu-kalkuda-kallurti-daiva-amazing-history-of-daivaradhane-lw18-939052.html&lt;/ref&gt;.ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಪೋಯಿನಲ್ಪ ಬೀರುಗು ದೋಸ್ತಿಲು ಅಮ್ಮೆಜ್ಜಂದಿನಾಯೆಂದ್  ತಮಾಷೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಬೀರು ಅಪ್ಪೆಡೆ ವಿಷಯ ಪೂರಾ ಪಿಂದ್‌ದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಡುವೆ ಇರವದಿ ಬೊಡ್ಚಿ ಪನ್ಪಲ್ ಇಜ್ಜಿ ಎಂಕ್ ಪೋವೊಡು ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆ ತೂವೊಡುಂದು ಪಿದಾಡ್ದ್ ಪೋಪೆ. 

===ಅಮ್ಮೆ-ಮಗೆನ ಒಂಜಿ ಸೇರುನೆ===
ಮುಲ್ಪ  ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವೆ ಅರಸುಲು ಪುಗರ್ದ್ ಕೈ ನಿಲಿಕೆ ಸೇಜ ಕೊರ್ದು ಉಂಬೊಲಿ ಕೊರ್ದು ಕಡಪುಡಿಯೆರ್. ಸೇಜ  ಪತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪೆರೆ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದೆ ಅಡೆ ನಡತ್ ನದತ್ ಬಚ್ಚಿನ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆಲ ಬರ್ಪೆ.ಏರಪ್ಪಾ ಈ ಒಲ್ಪಡ್ದ್ ಬತ್ತಂದ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಕೇನುವೆ,ಯಾನ್ ಬೀರುಂದು ಎನ್ನ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪುನಾಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ,ನಿನ್ನ ಊರು ಒವ್ವು ಕೇನ್‌ನಗ ಕೆಲ್ಲತ್ತ್ ಮಾರ್ನಾಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್ ಈ ಎನ್ನ ಮಗೆ ಯಾನೆ ನಿನ್ನ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್  ಖುಷಿಟ್ ಇರೆನ ಬೇಲೆನ್ ಯಾನ್ ತೂವೊಡು ಹಠ ಪತ್ತುವೆ.ಅಂಚಾದ್ ಅಲ್ತ್ ಪಿಜಿರ್ದ್ ಪಿರ ಪೋದು ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆನ್ ತೂಯೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಬೇಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕುಂದು ಕೊರತೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂಡಿನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಎನನ್ ಅರಸುಲು ದೀವಯೆರೆ ತರೆ ಕಡ್ಪೆರ್ಂದ್ ಮಟ್ಟೆಡಿತ್ತಿನ ಬೊಳ್ಳಿಕಟ್ಟಿನ ಬೀಸತ್ತಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಸರೀರೊಗು ಪಾಡೊಂದು ಸಯಿಪೆ.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಅರಸುನ ಓಲೆ===
ಊರು ಮಾತ ಸುದ್ದಿಯಾಂಡ್ ಬೇಲೆಡ್ ಅಮ್ಮೆರೆಡ್ದ್‌ಲ ಬಿರ್ಸೆಂದ್ ತೆರಿದ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಓಲೆ, ಮಾಣಿ  ಕಡಪುಡುವೆ.ಬೀರು ಕಾರ್ಕಳಗ್ ಪೋಪೆ ರಾಜನ್ ತೂದು ಪುಡ್ಯೊನುವೆ ಲೆತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯ ಪನ್ಲೆ ಪನ್ಪೆ. ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಆಲಡೆ,ಬಸದಿ ಆವೊಡು, ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್. ಕಾರ್ಕಳದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ಭಾರಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಂಡ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನಗ ಅರಸುನಡೆ ಪೋಪೆರ್.

===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಅರಸುನ ದ್ರೋಹ===
ಅರಸುಲೆಡ ಪನ್ಪೆ ಈರೆಗಾಪಿ ಬೇಲೆ ಆಂಡ್ ಎನ್ನ ಸೇಜ ಕೊರ್ಲೆ ಯಾನ್ ಪೋಪೆಂದ್ ಅಯಿಕ್ ಅರಸು ಇನಿ ಬಯ್ಯ ಆಂಡ್ ಎಲ್ಲೆ ಕಾಂಡೆ  ಬಲ ಪನ್ಪೆ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ  ಪೋಯೆ ಕಲ್ಕುಡನ ಬೇಲೆನ್ ಪುಗರುವೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ ನನ ಒಲ್ಪಲ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಬೀರುನ ಬಲತ್ತ್  ಕೈಕ್ ಬಂಗಾರ್ದ ಬಳೆ ಪಾಡ್ದ್ ಎಡತ ಕೈನ್ ಕಡ್ಪಾವೆ,ಎಡತ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕಡಗ ಪಾಡ್ದ್ ಬಲತ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾವೆರ್ ಕಡ್ತಿ ಕೈಕ್ ಅಂಡೆ ಪಾಡವೆರ್ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕುತ್ತಿ ಪಾಡಾವೆರ್.ಇಂಚಿತ್ತಿ ಊರುಡು ನೀರ್ ಮುಟ್ಟುಜಿ, ಉಂತುಜಿ ಪಂದ್ ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಏಣೂರುಗು ಪೋಪೆರ್.

===ಏಣೂರುಡು ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ===
ಏಣೂರುದ ತಿಮ್ಮಣ್ಣಾಜಿಲೆರ್ ಚಾವಡಿಗ್ ಲೆಪ್ಪುಡಾಯೆರ್ ಎಂಕ್ಲೆಗೊಂಜಿ ಗೊಮ್ಮಟನ ಬೇಲೆ ಆವೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಕೈಕಾರ್ ಇಜ್ಜಿ ಯಾನ್ ಎಂಚ ಬೆನೊಡು ಪನ್ಪೆ.ಅಪಗ ಅರಸುಲು ನಿಕ್ಕ್ ಗುರ್ತದಕುಲು ಏರಾಂಡಲ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪನ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಅಂಚ ಅಕುಲೆಡ ಮಾತ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಯಾನ್ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಮುಪ್ಪ ದಿನೊಟು ಆಪಿನ ಬೇಲೆನ್ ಮೂಜೆ ದಿನೊಟು ಮಲ್ತ್ ಮುಗಿಪುವೆ.

===ಕಾಳಮ್ಮನ ಅಣ್ಣನ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನೆ===
ಇಂಚಿ ತಂಗಡಿ ಕಾಳಮ್ಮಗ್ ಅಣ್ಣನ ಕನಟ್ ನೆಂಪಾ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವಳ್ ಬೇಳೂರು ಬತ್ತ್ ಕೇನುವಳ್ ಬೆಳಗೊಳ ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಬೆಳಗೊಳ ಬತ್ತ್ ಕೇಂಡ್ಂಡ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್ ಆಡೆ ಬತ್ತ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಲಗ್ ಪೋಯೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಕಾರ್ಲ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಒಂಜಿ ಕೈ ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾಯೆರ್ಂದ್ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಅರಿಯೊ ಮುರಿಯೊ ಬುಳಿತೊಂದು ಅಣ್ಣೆ ಏಣೂರುಡು ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಏಣೂರುಗು ಬರ್ಪಲ್ ಅಣ್ಣಡ ನಡತಿನ ವಿಷಯ ಮಾತ ಪಿಂದೊದು ಅಣ್ಣನ ಜಕ್ಕೆಲ್ ಬೂರ್ದು ಬುಳಿಪುವಲ್.
===ತಗೆತಂಗಡಿಲೆನ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿ===
ಬುಳಿಪುನಾಲ್ ಕುಡ್ತ್‌ದ್ ಲಕ್ಕುವಳ್ ಜೋಗೊಡು ಪೊಣೆಯಿನಾಯಡ  ಮಾಯೊಡು ಪೊಣೆದ್ ತೂವೊಡು ಜೋಗೊ ಬುಡ್ದು ಮಾಯೊ ಸೇರ್‌ಗ ಪನ್ಪಲ್ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತೆರ್ ಮೂಜಿ ಕಲ್ಕೆಲ್ ಕಲ್ಕೆಯೆರ್ ಮಾಯಗಾಪೆರ್ ಬಡಕಾಯಿ ಗಂಗೆ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥ ಮೀದ್ ತಿರುಪತಿ ಪೋದು ವರ ನಟ್ಟೊಂದು ತಗೆತಂಗಡಿ ಕಾರ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ದ್ರೋಹ ಮಲ್ತಿನ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸುನ ಅರಮನೆನ್ ಸುಡುಸೂಕರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಅವೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆಲ ತಗೆತಂಗಡಿ ದೈವೊಲಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೆರ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://namma-naadu.blogspot.com/2011/08/sri-karanikada-kulkuda-kallurti.html|title=ನಮ್ಮ - ನಾಡು : Namma Naadu, Koteshwara, Kundapura TQ: Sri Karanikada Kulkuda-Kallurti.}}&lt;/ref&gt;.

==ಪಣೋಲಿಬೈಲಿದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕೋಲ==
ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟ್, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲು, ಸಜೀಪ ಪಡುಟ್ಟ್,  ಇಡಿಪಡ್ಪುಡು, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲ್‌ಡ್ ವರ್ಷಕ್ಕೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೋಲ&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಪಣೋಲಿಬೈಲು: 4,238 ಅಗೇಲು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಕ್ತರು!|url=http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/dakshinakannada/panolibailu-4-238-agelu-seve/articleshow/52508742.cms|accessdate=7 October 2023|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt; ನಡಪೆರೆ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿರ್ದ್ ದೈವದ ಪದೇಯಿ ಬಂಗಾರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅವ್ವೇ ಅಭರಣದ ಮೂಲಕ ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ, 
* ಸಜೀಪ ಮಾಗಣೆದ ದೈವೊಲಾಯಿನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ, 
* ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿಗ್ ನೇಮ ನಡಪುನಗ 
* ನಂದಾವರ ವಿನಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುನಗ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ಡ್ ಅಗೆಲ್, ಕೋಲ ನಡಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಪ್ಪುಜಿ. 
* [[ಆಟಿ]] ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ವಾರ್ಷಿಕ ಷಷ್ಠಿದಾನಿ ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ಅಗೆಲ್ ಪರಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. 
* ವಾರೊಡು ಅಗೆಲ್ ನಡಪುನ ದಿನೊಕುಲು - ಮಂಗಳವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ, ಆದಿತ್ಯವಾರ 
* ವಾರೊಡು 5 ದಿಸ (ಶನಿವಾರ, ಸೋಮವಾರ ಬುಡ್‍ದ್) ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. 
ಬೊಲ್ಪುಗು 10.30ತ ಉಲಯಿ [[ಅಗೆಲ್]] ಪರಕೆಗ್ ಬೋಡಾಪುನ ಕೋರಿ, ಸೇರ್ ಅರಿ,, ೩ತುಂಡು [[ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್|ಬಾರೆದ ಇರೆ]], 1 [[ತಾರಾಯಿ]], ಅಗೆಲ್‍ದ ಸಾಮಾನ್‍ದ ಬಾಬ್ತು ಒಂಜೆತ ರೂ.15, ಜೋಡಿ ಅಗೆಲ್‍ಗ್ 2 ಕೋರಿ, 2 ಸೇರು ಅರಿ, 2 ತಾರಾಯಿ, ೫ ತುಂಡು ಬಾರೆದ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್‍ಗ್ ರೂ.30/- ಕೊರೊಡು.

ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ಇಡೀ ಮಾಗಣೆಗ್ ಒಳಪಡ್‍ನ ಸಜೀಪ ಮುನ್ನೂರು, ಸಜೀಪ ಮೂಡ, ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸೊಲು ಆತ್ಂಡ್. ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ವತಿರ್ದ್ ನಂದಾವರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಜೀರ್ಣೊದ್ಧೋರ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಧನ ಸಹಾಯೊ ಅತ್ತಂದೆ ನಂದಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ನಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ ನಿರ್ಮಾಣ ಆತ್ಂಡ್. ಸಜೀಪಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣದ ಗರ್ಭಗುಡಿತ ನಿರ್ಮಾಣೊಗು ಧನ ವಿನಿಯೋಗಿಸದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿತ್ತಮಜಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕೇಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ  ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿ ದೈವಸ್ಥಾನೊಗು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ದುಡ್ಡು ವಿನಿಯೋಗ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ಂಡ್. ಉಂದು ಪೂರ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ನೇಮ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವದ ಮಾಣಿಯೆಚ್ಚಿ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದೊಟ್ಟುಗು ಸುಮಾರ್ 400 ವರ್ಸೊರ್ದುಲಾ ದುಂಬು ಆಯಿನಂಚಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಲೆದ ಪ್ರಕಾರ ಉಂದು ಪೂರಾ ನಡತೊಂದು ಉಂಡು.
==ಜೋಕುಲೆಗ್ ಕತೆ ಪುಸ್ತಕ==
ಜೋಕುಲೆಗಾತ್ರ ತುಳುತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಆಯಿನ ಶ್ರೀ ಅಮೃತಸೋಮೇಶ್ವರ  &quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ -ಕಲ್ಕುಡೆ&quot; ಜೋಕುಲೆನ ಕತೆಕುಲು ಬರೆತೆರ್.&lt;ref&gt;ಶ್ರೀ ಅಮೃತಸೋಮೇಶ್ವರ (೧೯೯೬)&quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ -ಕಲ್ಕುಡೆ&quot; ಜೋಕುಲೆನ ಕತೆಕುಲು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು &lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ]]</text>
      <sha1>qi8hbg0yoehb1ckqj66jnwbn3vxwunn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375381</id>
      <parentid>375380</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T06:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪಣೋಲಿಬೈಲಿದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕೋಲ */</comment>
      <origin>375381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19969" sha1="5nm5oitthnf25xxczp03izjtpzl5ffc" xml:space="preserve">{{Infobox ಭೂತೊ
|native name  = ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
|image        = File:Kallurti.JPG|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಬೂತೊ
|other names  = ಸತ್ಯದೇವತೆ, ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
|origin place = ಅವತಾರೊ
|residence    =
|style        =
|sex          = ಪೊಣ್ಣು ದೈವೊ
|community    = ನಲಿಕೆದಕುಲು
}}
'''ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ''' [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಲುನಾಡ್‍]]ದ ಪೊಣ್ಣು ಬೂತೊ.ಆಟಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವುನ ದೈವೊ.ಆಟಿಡ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಗ್ ಕೋಲ ಅಗೆಲ್ ಸೇವೆ ಜಾಸ್ತಿ ನಡಪುಂಡು.ಪತ್ತವಾಜೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಬೊ ಮುಟ್ಟು ಒವ್ವೆ ಕೋಲ ನೇಮ ಉಪ್ಪುಜಿ.ಆಂಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕೋಲ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಣ್ಣೆ [[ಕಲ್ಕುಡೆ]] ತಂಗಡಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ. ಮೊಕುಲು ಇರ್ವೆರ್ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊನುವೆರ್.
[[File:Kallurty Nema.JPG|right|thumb|upright=1.2|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ನೇಮೊದ ಸಮಯೊ]]
== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪದೊ ==
ಕಲ್ಲ್ ಕುಟ್ಟಿ ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಆಂಡ್. ಕಲ್ಲ್ ದ ಶಿಲ್ಪಿನಕುಲು/   ಕಲ್ಕುಡ(ಅಣ್ಣೆ) ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ(ಮೆಗ್ದಿ)  ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ವಿದೊ ==
# ಉಬಾರ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಒರ್ತೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# [[ಪನೊಲಿಬೈಲ್‍ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ|ಪನೋಲಿಬೈಲ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shree Kallurti Daivasthana, Panolibail - ಶ್ರೀ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಪನೋಲಿಬೈಲು|url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/surprising-health-benefits-of-mackerel-fish-that-you-should-know/articleshow/85090789.cms|website=shreekshethrapanolibail.com|accessdate=7 October 2023}}&lt;/ref&gt;
# ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
# ವರ್ತೆಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಸತ್ಯಜಾವತೆ
# [[ಮಂತ್ರ ದೇವತೆ]]

==ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕತೆ==
[[File:Kallurti dhaiva.jpg|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ]]
===ದೇವಲೋಕೊಡು ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ===
ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ಅಣ್ಣ್ಣ ಮೆಗ್ದಿನಕುಲು ದುಂಬು ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯೆರ್.ದೇವಲೋಕೊಡು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಘಟನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅಕುಲು ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.
===ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಲೆನ ಶಾಪ===
ಒಂಜಿ ದಿನ ದೇವಲೋಕೊಡು ದೇವತೆಲೆನ ಸಭೆಕ್ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆಗ್ ದಾದನೊ ಕಾರಣೊಡ್ದಾತ್ರ ಸಭೆಟ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಆಪುಜಿ.ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಈ ಅಣ್ಣೆ ತಂಗಿ ಗುರು ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಸಭೆ ನಡಪಾವೆರ್.ಉಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆ ಅಗೌರವ ಅಫುಂಡು ಆರೆಗ್ ಕೋಫ ಬತ್ತ್‌ದ್ 
ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ತರೆ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ಭೂಮಿಗ್ ದಕ್ಕ್‌ದ್ ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಲೆಂದ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪೆರ್.

===ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುನೆ===
ಅಂಚಾದ್ ಅಕುಲು ಭೂಮಿಡ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಂಚನೆ ಇರವದಿ ಪನ್ಪಿ ದಂಪತಿಲೆನ ೬-೭ ಜೋಕುಲಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. 

===ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಗೊಮ್ಮಟ ಕೆತ್ತುನ ಆಮಂತ್ರಣ===
ಈ ಜೋಕುಲೆನ್  ಇರವದಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆದಿಪ್ಪುನಗ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಬೇಲೂರುದ ಬೆಳಗೊಳಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬರ್ಪುಂಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ ಉಳಿ ಸಾಮಾನ್ ಪತ್ತೋಂದು ಓಲೆ ಕಡಪುಡ್ನ ಅರಸುನಾಡೆ ಪೋಪೆ ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ 
ಆಲಡೆ ಆವೊಡು ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು.ಮನದಾನಿ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಬಾಲ್ಯ===
ಇಂಚಿ ಇರವದಿ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಪೆದ್ದುವಲ್ ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡೆಂದ್‌ಲ ಕಾಳಮ್ಮಂದ್‌ಲ ಪುದರ್ ದೀದ್ ಜೋಕುಲು ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಮಲ್ಲ ಬಳಕೆಡ್ ಬಳಪುವೆರ್&lt;ref&gt;ttps://kannada.news18.com/news/mangaluru/tulu-nadu-kalkuda-kallurti-daiva-amazing-history-of-daivaradhane-lw18-939052.html&lt;/ref&gt;.ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಪೋಯಿನಲ್ಪ ಬೀರುಗು ದೋಸ್ತಿಲು ಅಮ್ಮೆಜ್ಜಂದಿನಾಯೆಂದ್  ತಮಾಷೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಬೀರು ಅಪ್ಪೆಡೆ ವಿಷಯ ಪೂರಾ ಪಿಂದ್‌ದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಡುವೆ ಇರವದಿ ಬೊಡ್ಚಿ ಪನ್ಪಲ್ ಇಜ್ಜಿ ಎಂಕ್ ಪೋವೊಡು ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆ ತೂವೊಡುಂದು ಪಿದಾಡ್ದ್ ಪೋಪೆ. 

===ಅಮ್ಮೆ-ಮಗೆನ ಒಂಜಿ ಸೇರುನೆ===
ಮುಲ್ಪ  ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವೆ ಅರಸುಲು ಪುಗರ್ದ್ ಕೈ ನಿಲಿಕೆ ಸೇಜ ಕೊರ್ದು ಉಂಬೊಲಿ ಕೊರ್ದು ಕಡಪುಡಿಯೆರ್. ಸೇಜ  ಪತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪೆರೆ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದೆ ಅಡೆ ನಡತ್ ನದತ್ ಬಚ್ಚಿನ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆಲ ಬರ್ಪೆ.ಏರಪ್ಪಾ ಈ ಒಲ್ಪಡ್ದ್ ಬತ್ತಂದ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಕೇನುವೆ,ಯಾನ್ ಬೀರುಂದು ಎನ್ನ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪುನಾಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ,ನಿನ್ನ ಊರು ಒವ್ವು ಕೇನ್‌ನಗ ಕೆಲ್ಲತ್ತ್ ಮಾರ್ನಾಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್ ಈ ಎನ್ನ ಮಗೆ ಯಾನೆ ನಿನ್ನ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್  ಖುಷಿಟ್ ಇರೆನ ಬೇಲೆನ್ ಯಾನ್ ತೂವೊಡು ಹಠ ಪತ್ತುವೆ.ಅಂಚಾದ್ ಅಲ್ತ್ ಪಿಜಿರ್ದ್ ಪಿರ ಪೋದು ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆನ್ ತೂಯೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಬೇಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕುಂದು ಕೊರತೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂಡಿನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಎನನ್ ಅರಸುಲು ದೀವಯೆರೆ ತರೆ ಕಡ್ಪೆರ್ಂದ್ ಮಟ್ಟೆಡಿತ್ತಿನ ಬೊಳ್ಳಿಕಟ್ಟಿನ ಬೀಸತ್ತಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಸರೀರೊಗು ಪಾಡೊಂದು ಸಯಿಪೆ.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಅರಸುನ ಓಲೆ===
ಊರು ಮಾತ ಸುದ್ದಿಯಾಂಡ್ ಬೇಲೆಡ್ ಅಮ್ಮೆರೆಡ್ದ್‌ಲ ಬಿರ್ಸೆಂದ್ ತೆರಿದ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಓಲೆ, ಮಾಣಿ  ಕಡಪುಡುವೆ.ಬೀರು ಕಾರ್ಕಳಗ್ ಪೋಪೆ ರಾಜನ್ ತೂದು ಪುಡ್ಯೊನುವೆ ಲೆತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯ ಪನ್ಲೆ ಪನ್ಪೆ. ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಆಲಡೆ,ಬಸದಿ ಆವೊಡು, ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್. ಕಾರ್ಕಳದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ಭಾರಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಂಡ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನಗ ಅರಸುನಡೆ ಪೋಪೆರ್.

===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಅರಸುನ ದ್ರೋಹ===
ಅರಸುಲೆಡ ಪನ್ಪೆ ಈರೆಗಾಪಿ ಬೇಲೆ ಆಂಡ್ ಎನ್ನ ಸೇಜ ಕೊರ್ಲೆ ಯಾನ್ ಪೋಪೆಂದ್ ಅಯಿಕ್ ಅರಸು ಇನಿ ಬಯ್ಯ ಆಂಡ್ ಎಲ್ಲೆ ಕಾಂಡೆ  ಬಲ ಪನ್ಪೆ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ  ಪೋಯೆ ಕಲ್ಕುಡನ ಬೇಲೆನ್ ಪುಗರುವೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ ನನ ಒಲ್ಪಲ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಬೀರುನ ಬಲತ್ತ್  ಕೈಕ್ ಬಂಗಾರ್ದ ಬಳೆ ಪಾಡ್ದ್ ಎಡತ ಕೈನ್ ಕಡ್ಪಾವೆ,ಎಡತ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕಡಗ ಪಾಡ್ದ್ ಬಲತ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾವೆರ್ ಕಡ್ತಿ ಕೈಕ್ ಅಂಡೆ ಪಾಡವೆರ್ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕುತ್ತಿ ಪಾಡಾವೆರ್.ಇಂಚಿತ್ತಿ ಊರುಡು ನೀರ್ ಮುಟ್ಟುಜಿ, ಉಂತುಜಿ ಪಂದ್ ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಏಣೂರುಗು ಪೋಪೆರ್.

===ಏಣೂರುಡು ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ===
ಏಣೂರುದ ತಿಮ್ಮಣ್ಣಾಜಿಲೆರ್ ಚಾವಡಿಗ್ ಲೆಪ್ಪುಡಾಯೆರ್ ಎಂಕ್ಲೆಗೊಂಜಿ ಗೊಮ್ಮಟನ ಬೇಲೆ ಆವೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಕೈಕಾರ್ ಇಜ್ಜಿ ಯಾನ್ ಎಂಚ ಬೆನೊಡು ಪನ್ಪೆ.ಅಪಗ ಅರಸುಲು ನಿಕ್ಕ್ ಗುರ್ತದಕುಲು ಏರಾಂಡಲ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪನ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಅಂಚ ಅಕುಲೆಡ ಮಾತ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಯಾನ್ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಮುಪ್ಪ ದಿನೊಟು ಆಪಿನ ಬೇಲೆನ್ ಮೂಜೆ ದಿನೊಟು ಮಲ್ತ್ ಮುಗಿಪುವೆ.

===ಕಾಳಮ್ಮನ ಅಣ್ಣನ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನೆ===
ಇಂಚಿ ತಂಗಡಿ ಕಾಳಮ್ಮಗ್ ಅಣ್ಣನ ಕನಟ್ ನೆಂಪಾ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವಳ್ ಬೇಳೂರು ಬತ್ತ್ ಕೇನುವಳ್ ಬೆಳಗೊಳ ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಬೆಳಗೊಳ ಬತ್ತ್ ಕೇಂಡ್ಂಡ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್ ಆಡೆ ಬತ್ತ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಲಗ್ ಪೋಯೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಕಾರ್ಲ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಒಂಜಿ ಕೈ ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾಯೆರ್ಂದ್ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಅರಿಯೊ ಮುರಿಯೊ ಬುಳಿತೊಂದು ಅಣ್ಣೆ ಏಣೂರುಡು ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಏಣೂರುಗು ಬರ್ಪಲ್ ಅಣ್ಣಡ ನಡತಿನ ವಿಷಯ ಮಾತ ಪಿಂದೊದು ಅಣ್ಣನ ಜಕ್ಕೆಲ್ ಬೂರ್ದು ಬುಳಿಪುವಲ್.
===ತಗೆತಂಗಡಿಲೆನ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿ===
ಬುಳಿಪುನಾಲ್ ಕುಡ್ತ್‌ದ್ ಲಕ್ಕುವಳ್ ಜೋಗೊಡು ಪೊಣೆಯಿನಾಯಡ  ಮಾಯೊಡು ಪೊಣೆದ್ ತೂವೊಡು ಜೋಗೊ ಬುಡ್ದು ಮಾಯೊ ಸೇರ್‌ಗ ಪನ್ಪಲ್ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತೆರ್ ಮೂಜಿ ಕಲ್ಕೆಲ್ ಕಲ್ಕೆಯೆರ್ ಮಾಯಗಾಪೆರ್ ಬಡಕಾಯಿ ಗಂಗೆ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥ ಮೀದ್ ತಿರುಪತಿ ಪೋದು ವರ ನಟ್ಟೊಂದು ತಗೆತಂಗಡಿ ಕಾರ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ದ್ರೋಹ ಮಲ್ತಿನ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸುನ ಅರಮನೆನ್ ಸುಡುಸೂಕರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಅವೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆಲ ತಗೆತಂಗಡಿ ದೈವೊಲಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೆರ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://namma-naadu.blogspot.com/2011/08/sri-karanikada-kulkuda-kallurti.html|title=ನಮ್ಮ - ನಾಡು : Namma Naadu, Koteshwara, Kundapura TQ: Sri Karanikada Kulkuda-Kallurti.}}&lt;/ref&gt;.

==ಪಣೋಲಿಬೈಲಿದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕೋಲ==
ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟ್, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲು, ಸಜೀಪ ಪಡುಟ್ಟ್,  ಇಡಿಪಡ್ಪುಡು, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲ್‌ಡ್ ವರ್ಷಕ್ಕೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೋಲ&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಪಣೋಲಿಬೈಲು: 4,238 ಅಗೇಲು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಕ್ತರು!|url=http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/dakshinakannada/panolibailu-4-238-agelu-seve/articleshow/52508742.cms|accessdate=7 October 2023|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt; ನಡಪೆರೆ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿರ್ದ್ ದೈವದ ಪದೇಯಿ ಬಂಗಾರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅವ್ವೇ ಅಭರಣದ ಮೂಲಕ ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ, 
* ಸಜೀಪ ಮಾಗಣೆದ ದೈವೊಲಾಯಿನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ, 
* ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿಗ್ ನೇಮ ನಡಪುನಗ 
* ನಂದಾವರ ವಿನಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುನಗ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ಡ್ ಅಗೆಲ್, ಕೋಲ ನಡಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಪ್ಪುಜಿ. 
* [[ಆಟಿ]] ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ವಾರ್ಷಿಕ ಷಷ್ಠಿದಾನಿ ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ಅಗೆಲ್ ಪರಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. 
* ವಾರೊಡು ಅಗೆಲ್ ನಡಪುನ ದಿನೊಕುಲು - ಮಂಗಳವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ, ಆದಿತ್ಯವಾರ 
* ವಾರೊಡು 5 ದಿಸ (ಶನಿವಾರ, ಸೋಮವಾರ ಬುಡ್‍ದ್) ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. 
ಬೊಲ್ಪುಗು 10.30ತ ಉಲಯಿ [[ಅಗೆಲ್]] ಪರಕೆಗ್ ಬೋಡಾಪುನ ಕೋರಿ, ಸೇರ್ ಅರಿ,, ೩ತುಂಡು ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್,ಬಾರೆದ ಇರೆ, 1 [[ತಾರಾಯಿ]], ಅಗೆಲ್‍ದ ಸಾಮಾನ್‍ದ ಬಾಬ್ತು ಒಂಜೆತ ರೂ.15, ಜೋಡಿ ಅಗೆಲ್‍ಗ್ 2 ಕೋರಿ, 2 ಸೇರು ಅರಿ, 2 ತಾರಾಯಿ, ೫ ತುಂಡು ಬಾರೆದ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್‍ಗ್ ರೂ.30/- ಕೊರೊಡು.

ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ಇಡೀ ಮಾಗಣೆಗ್ ಒಳಪಡ್‍ನ ಸಜೀಪ ಮುನ್ನೂರು, ಸಜೀಪ ಮೂಡ, ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸೊಲು ಆತ್ಂಡ್. ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ವತಿರ್ದ್ ನಂದಾವರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಜೀರ್ಣೊದ್ಧೋರ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಧನ ಸಹಾಯೊ ಅತ್ತಂದೆ ನಂದಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ನಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ ನಿರ್ಮಾಣ ಆತ್ಂಡ್. ಸಜೀಪಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣದ ಗರ್ಭಗುಡಿತ ನಿರ್ಮಾಣೊಗು ಧನ ವಿನಿಯೋಗಿಸದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿತ್ತಮಜಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕೇಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ  ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿ ದೈವಸ್ಥಾನೊಗು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ದುಡ್ಡು ವಿನಿಯೋಗ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ಂಡ್. ಉಂದು ಪೂರ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ನೇಮ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವದ ಮಾಣಿಯೆಚ್ಚಿ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದೊಟ್ಟುಗು ಸುಮಾರ್ 400 ವರ್ಸೊರ್ದುಲಾ ದುಂಬು ಆಯಿನಂಚಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಲೆದ ಪ್ರಕಾರ ಉಂದು ಪೂರಾ ನಡತೊಂದು ಉಂಡು.

==ಜೋಕುಲೆಗ್ ಕತೆ ಪುಸ್ತಕ==
ಜೋಕುಲೆಗಾತ್ರ ತುಳುತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಆಯಿನ ಶ್ರೀ ಅಮೃತಸೋಮೇಶ್ವರ  &quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ -ಕಲ್ಕುಡೆ&quot; ಜೋಕುಲೆನ ಕತೆಕುಲು ಬರೆತೆರ್.&lt;ref&gt;ಶ್ರೀ ಅಮೃತಸೋಮೇಶ್ವರ (೧೯೯೬)&quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ -ಕಲ್ಕುಡೆ&quot; ಜೋಕುಲೆನ ಕತೆಕುಲು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು &lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ]]</text>
      <sha1>5nm5oitthnf25xxczp03izjtpzl5ffc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375382</id>
      <parentid>375381</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T06:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಗೊಮ್ಮಟ ಕೆತ್ತುನ ಆಮಂತ್ರಣ */</comment>
      <origin>375382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19974" sha1="qju7a8l930ljvurc8nwcmy5rhymby1q" xml:space="preserve">{{Infobox ಭೂತೊ
|native name  = ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
|image        = File:Kallurti.JPG|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಬೂತೊ
|other names  = ಸತ್ಯದೇವತೆ, ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
|origin place = ಅವತಾರೊ
|residence    =
|style        =
|sex          = ಪೊಣ್ಣು ದೈವೊ
|community    = ನಲಿಕೆದಕುಲು
}}
'''ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ''' [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಲುನಾಡ್‍]]ದ ಪೊಣ್ಣು ಬೂತೊ.ಆಟಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವುನ ದೈವೊ.ಆಟಿಡ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಗ್ ಕೋಲ ಅಗೆಲ್ ಸೇವೆ ಜಾಸ್ತಿ ನಡಪುಂಡು.ಪತ್ತವಾಜೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಬೊ ಮುಟ್ಟು ಒವ್ವೆ ಕೋಲ ನೇಮ ಉಪ್ಪುಜಿ.ಆಂಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕೋಲ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಣ್ಣೆ [[ಕಲ್ಕುಡೆ]] ತಂಗಡಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ. ಮೊಕುಲು ಇರ್ವೆರ್ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊನುವೆರ್.
[[File:Kallurty Nema.JPG|right|thumb|upright=1.2|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ನೇಮೊದ ಸಮಯೊ]]
== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪದೊ ==
ಕಲ್ಲ್ ಕುಟ್ಟಿ ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಆಂಡ್. ಕಲ್ಲ್ ದ ಶಿಲ್ಪಿನಕುಲು/   ಕಲ್ಕುಡ(ಅಣ್ಣೆ) ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ(ಮೆಗ್ದಿ)  ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ವಿದೊ ==
# ಉಬಾರ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಒರ್ತೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# [[ಪನೊಲಿಬೈಲ್‍ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ|ಪನೋಲಿಬೈಲ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shree Kallurti Daivasthana, Panolibail - ಶ್ರೀ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಪನೋಲಿಬೈಲು|url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/surprising-health-benefits-of-mackerel-fish-that-you-should-know/articleshow/85090789.cms|website=shreekshethrapanolibail.com|accessdate=7 October 2023}}&lt;/ref&gt;
# ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
# ವರ್ತೆಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಸತ್ಯಜಾವತೆ
# [[ಮಂತ್ರ ದೇವತೆ]]

==ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕತೆ==
[[File:Kallurti dhaiva.jpg|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ]]
===ದೇವಲೋಕೊಡು ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ===
ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ಅಣ್ಣ್ಣ ಮೆಗ್ದಿನಕುಲು ದುಂಬು ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯೆರ್.ದೇವಲೋಕೊಡು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಘಟನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅಕುಲು ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.
===ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಲೆನ ಶಾಪ===
ಒಂಜಿ ದಿನ ದೇವಲೋಕೊಡು ದೇವತೆಲೆನ ಸಭೆಕ್ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆಗ್ ದಾದನೊ ಕಾರಣೊಡ್ದಾತ್ರ ಸಭೆಟ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಆಪುಜಿ.ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಈ ಅಣ್ಣೆ ತಂಗಿ ಗುರು ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಸಭೆ ನಡಪಾವೆರ್.ಉಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆ ಅಗೌರವ ಅಫುಂಡು ಆರೆಗ್ ಕೋಫ ಬತ್ತ್‌ದ್ 
ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ತರೆ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ಭೂಮಿಗ್ ದಕ್ಕ್‌ದ್ ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಲೆಂದ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪೆರ್.

===ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುನೆ===
ಅಂಚಾದ್ ಅಕುಲು ಭೂಮಿಡ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಂಚನೆ ಇರವದಿ ಪನ್ಪಿ ದಂಪತಿಲೆನ ೬-೭ ಜೋಕುಲಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. 

===ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಗೊಮ್ಮಟ ಕೆತ್ತುನ ಆಮಂತ್ರಣ===
ಈ ಜೋಕುಲೆನ್  ಇರವದಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆದಿಪ್ಪುನಗ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ [[ಬೇಲೂರು]]ದ ಬೆಳಗೊಳಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬರ್ಪುಂಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ ಉಳಿ ಸಾಮಾನ್ ಪತ್ತೋಂದು ಓಲೆ ಕಡಪುಡ್ನ ಅರಸುನಾಡೆ ಪೋಪೆ ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ 
ಆಲಡೆ ಆವೊಡು ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು.ಮನದಾನಿ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್.

===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಬಾಲ್ಯ===
ಇಂಚಿ ಇರವದಿ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಪೆದ್ದುವಲ್ ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡೆಂದ್‌ಲ ಕಾಳಮ್ಮಂದ್‌ಲ ಪುದರ್ ದೀದ್ ಜೋಕುಲು ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಮಲ್ಲ ಬಳಕೆಡ್ ಬಳಪುವೆರ್&lt;ref&gt;ttps://kannada.news18.com/news/mangaluru/tulu-nadu-kalkuda-kallurti-daiva-amazing-history-of-daivaradhane-lw18-939052.html&lt;/ref&gt;.ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಪೋಯಿನಲ್ಪ ಬೀರುಗು ದೋಸ್ತಿಲು ಅಮ್ಮೆಜ್ಜಂದಿನಾಯೆಂದ್  ತಮಾಷೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಬೀರು ಅಪ್ಪೆಡೆ ವಿಷಯ ಪೂರಾ ಪಿಂದ್‌ದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಡುವೆ ಇರವದಿ ಬೊಡ್ಚಿ ಪನ್ಪಲ್ ಇಜ್ಜಿ ಎಂಕ್ ಪೋವೊಡು ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆ ತೂವೊಡುಂದು ಪಿದಾಡ್ದ್ ಪೋಪೆ. 

===ಅಮ್ಮೆ-ಮಗೆನ ಒಂಜಿ ಸೇರುನೆ===
ಮುಲ್ಪ  ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವೆ ಅರಸುಲು ಪುಗರ್ದ್ ಕೈ ನಿಲಿಕೆ ಸೇಜ ಕೊರ್ದು ಉಂಬೊಲಿ ಕೊರ್ದು ಕಡಪುಡಿಯೆರ್. ಸೇಜ  ಪತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪೆರೆ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದೆ ಅಡೆ ನಡತ್ ನದತ್ ಬಚ್ಚಿನ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆಲ ಬರ್ಪೆ.ಏರಪ್ಪಾ ಈ ಒಲ್ಪಡ್ದ್ ಬತ್ತಂದ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಕೇನುವೆ,ಯಾನ್ ಬೀರುಂದು ಎನ್ನ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪುನಾಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ,ನಿನ್ನ ಊರು ಒವ್ವು ಕೇನ್‌ನಗ ಕೆಲ್ಲತ್ತ್ ಮಾರ್ನಾಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್ ಈ ಎನ್ನ ಮಗೆ ಯಾನೆ ನಿನ್ನ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್  ಖುಷಿಟ್ ಇರೆನ ಬೇಲೆನ್ ಯಾನ್ ತೂವೊಡು ಹಠ ಪತ್ತುವೆ.ಅಂಚಾದ್ ಅಲ್ತ್ ಪಿಜಿರ್ದ್ ಪಿರ ಪೋದು ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆನ್ ತೂಯೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಬೇಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕುಂದು ಕೊರತೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂಡಿನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಎನನ್ ಅರಸುಲು ದೀವಯೆರೆ ತರೆ ಕಡ್ಪೆರ್ಂದ್ ಮಟ್ಟೆಡಿತ್ತಿನ ಬೊಳ್ಳಿಕಟ್ಟಿನ ಬೀಸತ್ತಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಸರೀರೊಗು ಪಾಡೊಂದು ಸಯಿಪೆ.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಅರಸುನ ಓಲೆ===
ಊರು ಮಾತ ಸುದ್ದಿಯಾಂಡ್ ಬೇಲೆಡ್ ಅಮ್ಮೆರೆಡ್ದ್‌ಲ ಬಿರ್ಸೆಂದ್ ತೆರಿದ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಓಲೆ, ಮಾಣಿ  ಕಡಪುಡುವೆ.ಬೀರು ಕಾರ್ಕಳಗ್ ಪೋಪೆ ರಾಜನ್ ತೂದು ಪುಡ್ಯೊನುವೆ ಲೆತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯ ಪನ್ಲೆ ಪನ್ಪೆ. ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಆಲಡೆ,ಬಸದಿ ಆವೊಡು, ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್. ಕಾರ್ಕಳದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ಭಾರಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಂಡ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನಗ ಅರಸುನಡೆ ಪೋಪೆರ್.

===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಅರಸುನ ದ್ರೋಹ===
ಅರಸುಲೆಡ ಪನ್ಪೆ ಈರೆಗಾಪಿ ಬೇಲೆ ಆಂಡ್ ಎನ್ನ ಸೇಜ ಕೊರ್ಲೆ ಯಾನ್ ಪೋಪೆಂದ್ ಅಯಿಕ್ ಅರಸು ಇನಿ ಬಯ್ಯ ಆಂಡ್ ಎಲ್ಲೆ ಕಾಂಡೆ  ಬಲ ಪನ್ಪೆ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ  ಪೋಯೆ ಕಲ್ಕುಡನ ಬೇಲೆನ್ ಪುಗರುವೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ ನನ ಒಲ್ಪಲ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಬೀರುನ ಬಲತ್ತ್  ಕೈಕ್ ಬಂಗಾರ್ದ ಬಳೆ ಪಾಡ್ದ್ ಎಡತ ಕೈನ್ ಕಡ್ಪಾವೆ,ಎಡತ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕಡಗ ಪಾಡ್ದ್ ಬಲತ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾವೆರ್ ಕಡ್ತಿ ಕೈಕ್ ಅಂಡೆ ಪಾಡವೆರ್ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕುತ್ತಿ ಪಾಡಾವೆರ್.ಇಂಚಿತ್ತಿ ಊರುಡು ನೀರ್ ಮುಟ್ಟುಜಿ, ಉಂತುಜಿ ಪಂದ್ ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಏಣೂರುಗು ಪೋಪೆರ್.

===ಏಣೂರುಡು ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ===
ಏಣೂರುದ ತಿಮ್ಮಣ್ಣಾಜಿಲೆರ್ ಚಾವಡಿಗ್ ಲೆಪ್ಪುಡಾಯೆರ್ ಎಂಕ್ಲೆಗೊಂಜಿ ಗೊಮ್ಮಟನ ಬೇಲೆ ಆವೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಕೈಕಾರ್ ಇಜ್ಜಿ ಯಾನ್ ಎಂಚ ಬೆನೊಡು ಪನ್ಪೆ.ಅಪಗ ಅರಸುಲು ನಿಕ್ಕ್ ಗುರ್ತದಕುಲು ಏರಾಂಡಲ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪನ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಅಂಚ ಅಕುಲೆಡ ಮಾತ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಯಾನ್ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಮುಪ್ಪ ದಿನೊಟು ಆಪಿನ ಬೇಲೆನ್ ಮೂಜೆ ದಿನೊಟು ಮಲ್ತ್ ಮುಗಿಪುವೆ.

===ಕಾಳಮ್ಮನ ಅಣ್ಣನ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನೆ===
ಇಂಚಿ ತಂಗಡಿ ಕಾಳಮ್ಮಗ್ ಅಣ್ಣನ ಕನಟ್ ನೆಂಪಾ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವಳ್ ಬೇಳೂರು ಬತ್ತ್ ಕೇನುವಳ್ ಬೆಳಗೊಳ ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಬೆಳಗೊಳ ಬತ್ತ್ ಕೇಂಡ್ಂಡ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್ ಆಡೆ ಬತ್ತ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಲಗ್ ಪೋಯೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಕಾರ್ಲ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಒಂಜಿ ಕೈ ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾಯೆರ್ಂದ್ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಅರಿಯೊ ಮುರಿಯೊ ಬುಳಿತೊಂದು ಅಣ್ಣೆ ಏಣೂರುಡು ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಏಣೂರುಗು ಬರ್ಪಲ್ ಅಣ್ಣಡ ನಡತಿನ ವಿಷಯ ಮಾತ ಪಿಂದೊದು ಅಣ್ಣನ ಜಕ್ಕೆಲ್ ಬೂರ್ದು ಬುಳಿಪುವಲ್.
===ತಗೆತಂಗಡಿಲೆನ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿ===
ಬುಳಿಪುನಾಲ್ ಕುಡ್ತ್‌ದ್ ಲಕ್ಕುವಳ್ ಜೋಗೊಡು ಪೊಣೆಯಿನಾಯಡ  ಮಾಯೊಡು ಪೊಣೆದ್ ತೂವೊಡು ಜೋಗೊ ಬುಡ್ದು ಮಾಯೊ ಸೇರ್‌ಗ ಪನ್ಪಲ್ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತೆರ್ ಮೂಜಿ ಕಲ್ಕೆಲ್ ಕಲ್ಕೆಯೆರ್ ಮಾಯಗಾಪೆರ್ ಬಡಕಾಯಿ ಗಂಗೆ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥ ಮೀದ್ ತಿರುಪತಿ ಪೋದು ವರ ನಟ್ಟೊಂದು ತಗೆತಂಗಡಿ ಕಾರ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ದ್ರೋಹ ಮಲ್ತಿನ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸುನ ಅರಮನೆನ್ ಸುಡುಸೂಕರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಅವೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆಲ ತಗೆತಂಗಡಿ ದೈವೊಲಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೆರ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://namma-naadu.blogspot.com/2011/08/sri-karanikada-kulkuda-kallurti.html|title=ನಮ್ಮ - ನಾಡು : Namma Naadu, Koteshwara, Kundapura TQ: Sri Karanikada Kulkuda-Kallurti.}}&lt;/ref&gt;.

==ಪಣೋಲಿಬೈಲಿದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕೋಲ==
ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟ್, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲು, ಸಜೀಪ ಪಡುಟ್ಟ್,  ಇಡಿಪಡ್ಪುಡು, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲ್‌ಡ್ ವರ್ಷಕ್ಕೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೋಲ&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಪಣೋಲಿಬೈಲು: 4,238 ಅಗೇಲು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಕ್ತರು!|url=http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/dakshinakannada/panolibailu-4-238-agelu-seve/articleshow/52508742.cms|accessdate=7 October 2023|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt; ನಡಪೆರೆ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿರ್ದ್ ದೈವದ ಪದೇಯಿ ಬಂಗಾರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅವ್ವೇ ಅಭರಣದ ಮೂಲಕ ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ, 
* ಸಜೀಪ ಮಾಗಣೆದ ದೈವೊಲಾಯಿನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ, 
* ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿಗ್ ನೇಮ ನಡಪುನಗ 
* ನಂದಾವರ ವಿನಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುನಗ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ಡ್ ಅಗೆಲ್, ಕೋಲ ನಡಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಪ್ಪುಜಿ. 
* [[ಆಟಿ]] ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ವಾರ್ಷಿಕ ಷಷ್ಠಿದಾನಿ ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ಅಗೆಲ್ ಪರಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. 
* ವಾರೊಡು ಅಗೆಲ್ ನಡಪುನ ದಿನೊಕುಲು - ಮಂಗಳವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ, ಆದಿತ್ಯವಾರ 
* ವಾರೊಡು 5 ದಿಸ (ಶನಿವಾರ, ಸೋಮವಾರ ಬುಡ್‍ದ್) ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. 
ಬೊಲ್ಪುಗು 10.30ತ ಉಲಯಿ [[ಅಗೆಲ್]] ಪರಕೆಗ್ ಬೋಡಾಪುನ ಕೋರಿ, ಸೇರ್ ಅರಿ,, ೩ತುಂಡು ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್,ಬಾರೆದ ಇರೆ, 1 [[ತಾರಾಯಿ]], ಅಗೆಲ್‍ದ ಸಾಮಾನ್‍ದ ಬಾಬ್ತು ಒಂಜೆತ ರೂ.15, ಜೋಡಿ ಅಗೆಲ್‍ಗ್ 2 ಕೋರಿ, 2 ಸೇರು ಅರಿ, 2 ತಾರಾಯಿ, ೫ ತುಂಡು ಬಾರೆದ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್‍ಗ್ ರೂ.30/- ಕೊರೊಡು.

ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ಇಡೀ ಮಾಗಣೆಗ್ ಒಳಪಡ್‍ನ ಸಜೀಪ ಮುನ್ನೂರು, ಸಜೀಪ ಮೂಡ, ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸೊಲು ಆತ್ಂಡ್. ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ವತಿರ್ದ್ ನಂದಾವರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಜೀರ್ಣೊದ್ಧೋರ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಧನ ಸಹಾಯೊ ಅತ್ತಂದೆ ನಂದಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ನಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ ನಿರ್ಮಾಣ ಆತ್ಂಡ್. ಸಜೀಪಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣದ ಗರ್ಭಗುಡಿತ ನಿರ್ಮಾಣೊಗು ಧನ ವಿನಿಯೋಗಿಸದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿತ್ತಮಜಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕೇಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ  ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿ ದೈವಸ್ಥಾನೊಗು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ದುಡ್ಡು ವಿನಿಯೋಗ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ಂಡ್. ಉಂದು ಪೂರ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ನೇಮ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವದ ಮಾಣಿಯೆಚ್ಚಿ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದೊಟ್ಟುಗು ಸುಮಾರ್ 400 ವರ್ಸೊರ್ದುಲಾ ದುಂಬು ಆಯಿನಂಚಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಲೆದ ಪ್ರಕಾರ ಉಂದು ಪೂರಾ ನಡತೊಂದು ಉಂಡು.

==ಜೋಕುಲೆಗ್ ಕತೆ ಪುಸ್ತಕ==
ಜೋಕುಲೆಗಾತ್ರ ತುಳುತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಆಯಿನ ಶ್ರೀ ಅಮೃತಸೋಮೇಶ್ವರ  &quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ -ಕಲ್ಕುಡೆ&quot; ಜೋಕುಲೆನ ಕತೆಕುಲು ಬರೆತೆರ್.&lt;ref&gt;ಶ್ರೀ ಅಮೃತಸೋಮೇಶ್ವರ (೧೯೯೬)&quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ -ಕಲ್ಕುಡೆ&quot; ಜೋಕುಲೆನ ಕತೆಕುಲು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು &lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ]]</text>
      <sha1>qju7a8l930ljvurc8nwcmy5rhymby1q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375383</id>
      <parentid>375382</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T06:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಅರಸುನ ಓಲೆ */</comment>
      <origin>375383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19986" sha1="puc5kl3jgrh9ggdqq4cr1d36s9g1lwy" xml:space="preserve">{{Infobox ಭೂತೊ
|native name  = ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
|image        = File:Kallurti.JPG|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಬೂತೊ
|other names  = ಸತ್ಯದೇವತೆ, ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
|origin place = ಅವತಾರೊ
|residence    =
|style        =
|sex          = ಪೊಣ್ಣು ದೈವೊ
|community    = ನಲಿಕೆದಕುಲು
}}
'''ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ''' [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಲುನಾಡ್‍]]ದ ಪೊಣ್ಣು ಬೂತೊ.ಆಟಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವುನ ದೈವೊ.ಆಟಿಡ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಗ್ ಕೋಲ ಅಗೆಲ್ ಸೇವೆ ಜಾಸ್ತಿ ನಡಪುಂಡು.ಪತ್ತವಾಜೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಬೊ ಮುಟ್ಟು ಒವ್ವೆ ಕೋಲ ನೇಮ ಉಪ್ಪುಜಿ.ಆಂಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕೋಲ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಣ್ಣೆ [[ಕಲ್ಕುಡೆ]] ತಂಗಡಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ. ಮೊಕುಲು ಇರ್ವೆರ್ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊನುವೆರ್.
[[File:Kallurty Nema.JPG|right|thumb|upright=1.2|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ನೇಮೊದ ಸಮಯೊ]]
== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪದೊ ==
ಕಲ್ಲ್ ಕುಟ್ಟಿ ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಆಂಡ್. ಕಲ್ಲ್ ದ ಶಿಲ್ಪಿನಕುಲು/   ಕಲ್ಕುಡ(ಅಣ್ಣೆ) ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ(ಮೆಗ್ದಿ)  ಒಟ್ಟಿಗೇ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ವಿದೊ ==
# ಉಬಾರ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಒರ್ತೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# [[ಪನೊಲಿಬೈಲ್‍ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ|ಪನೋಲಿಬೈಲ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shree Kallurti Daivasthana, Panolibail - ಶ್ರೀ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಪನೋಲಿಬೈಲು|url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/surprising-health-benefits-of-mackerel-fish-that-you-should-know/articleshow/85090789.cms|website=shreekshethrapanolibail.com|accessdate=7 October 2023}}&lt;/ref&gt;
# ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ
# ವರ್ತೆಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
# ಸತ್ಯಜಾವತೆ
# [[ಮಂತ್ರ ದೇವತೆ]]

==ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಕತೆ==
[[File:Kallurti dhaiva.jpg|thumb|ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ]]
===ದೇವಲೋಕೊಡು ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ===
ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪನ್ಪಿ ಅಣ್ಣ್ಣ ಮೆಗ್ದಿನಕುಲು ದುಂಬು ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯೆರ್.ದೇವಲೋಕೊಡು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಘಟನೆಡ್ದಾತ್ರ ಅಕುಲು ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.
===ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಲೆನ ಶಾಪ===
ಒಂಜಿ ದಿನ ದೇವಲೋಕೊಡು ದೇವತೆಲೆನ ಸಭೆಕ್ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆಗ್ ದಾದನೊ ಕಾರಣೊಡ್ದಾತ್ರ ಸಭೆಟ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಆಪುಜಿ.ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಈ ಅಣ್ಣೆ ತಂಗಿ ಗುರು ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಸಭೆ ನಡಪಾವೆರ್.ಉಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಬೃಹಸ್ಪತಿಕುಲೆ ಅಗೌರವ ಅಫುಂಡು ಆರೆಗ್ ಕೋಫ ಬತ್ತ್‌ದ್ 
ದೇವಲೋಕೊಡಿತ್ತಿನ ಕಲ್ಕುಡ-ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ತರೆ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ಭೂಮಿಗ್ ದಕ್ಕ್‌ದ್ ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಲೆಂದ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪೆರ್.

===ಭೂಲೋಕೊಡು ನರಮಾನಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟುನೆ===
ಅಂಚಾದ್ ಅಕುಲು ಭೂಮಿಡ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಂಚನೆ ಇರವದಿ ಪನ್ಪಿ ದಂಪತಿಲೆನ ೬-೭ ಜೋಕುಲಾದ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. 

===ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಗೊಮ್ಮಟ ಕೆತ್ತುನ ಆಮಂತ್ರಣ===
ಈ ಜೋಕುಲೆನ್  ಇರವದಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆದಿಪ್ಪುನಗ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡಗ್ [[ಬೇಲೂರು]]ದ ಬೆಳಗೊಳಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬರ್ಪುಂಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ ಉಳಿ ಸಾಮಾನ್ ಪತ್ತೋಂದು ಓಲೆ ಕಡಪುಡ್ನ ಅರಸುನಾಡೆ ಪೋಪೆ ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ 
ಆಲಡೆ ಆವೊಡು ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು.ಮನದಾನಿ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್.

===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಬಾಲ್ಯ===
ಇಂಚಿ ಇರವದಿ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಪೆದ್ದುವಲ್ ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡೆಂದ್‌ಲ ಕಾಳಮ್ಮಂದ್‌ಲ ಪುದರ್ ದೀದ್ ಜೋಕುಲು ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಮಲ್ಲ ಬಳಕೆಡ್ ಬಳಪುವೆರ್&lt;ref&gt;ttps://kannada.news18.com/news/mangaluru/tulu-nadu-kalkuda-kallurti-daiva-amazing-history-of-daivaradhane-lw18-939052.html&lt;/ref&gt;.ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಪೋಯಿನಲ್ಪ ಬೀರುಗು ದೋಸ್ತಿಲು ಅಮ್ಮೆಜ್ಜಂದಿನಾಯೆಂದ್  ತಮಾಷೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಬೀರು ಅಪ್ಪೆಡೆ ವಿಷಯ ಪೂರಾ ಪಿಂದ್‌ದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಡುವೆ ಇರವದಿ ಬೊಡ್ಚಿ ಪನ್ಪಲ್ ಇಜ್ಜಿ ಎಂಕ್ ಪೋವೊಡು ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆ ತೂವೊಡುಂದು ಪಿದಾಡ್ದ್ ಪೋಪೆ. 

===ಅಮ್ಮೆ-ಮಗೆನ ಒಂಜಿ ಸೇರುನೆ===
ಮುಲ್ಪ  ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವೆ ಅರಸುಲು ಪುಗರ್ದ್ ಕೈ ನಿಲಿಕೆ ಸೇಜ ಕೊರ್ದು ಉಂಬೊಲಿ ಕೊರ್ದು ಕಡಪುಡಿಯೆರ್. ಸೇಜ  ಪತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪೆರೆ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದೆ ಅಡೆ ನಡತ್ ನದತ್ ಬಚ್ಚಿನ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆಲ ಬರ್ಪೆ.ಏರಪ್ಪಾ ಈ ಒಲ್ಪಡ್ದ್ ಬತ್ತಂದ್ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಕೇನುವೆ,ಯಾನ್ ಬೀರುಂದು ಎನ್ನ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ನಾಡೊಂದು ಪೋಪುನಾಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ,ನಿನ್ನ ಊರು ಒವ್ವು ಕೇನ್‌ನಗ ಕೆಲ್ಲತ್ತ್ ಮಾರ್ನಾಡು ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡೆ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್ ಈ ಎನ್ನ ಮಗೆ ಯಾನೆ ನಿನ್ನ ಅಮ್ಮೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಕೇಂದ್  ಖುಷಿಟ್ ಇರೆನ ಬೇಲೆನ್ ಯಾನ್ ತೂವೊಡು ಹಠ ಪತ್ತುವೆ.ಅಂಚಾದ್ ಅಲ್ತ್ ಪಿಜಿರ್ದ್ ಪಿರ ಪೋದು ಅಮ್ಮೆರೆನ ಬೇಲೆನ್ ತೂಯೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಬೇಲೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕುಂದು ಕೊರತೆನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆ ಉಂದೆನ್ ಕೇಂಡಿನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಎನನ್ ಅರಸುಲು ದೀವಯೆರೆ ತರೆ ಕಡ್ಪೆರ್ಂದ್ ಮಟ್ಟೆಡಿತ್ತಿನ ಬೊಳ್ಳಿಕಟ್ಟಿನ ಬೀಸತ್ತಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಸರೀರೊಗು ಪಾಡೊಂದು ಸಯಿಪೆ.
===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಅರಸುನ ಓಲೆ===
ಊರು ಮಾತ ಸುದ್ದಿಯಾಂಡ್ ಬೇಲೆಡ್ ಅಮ್ಮೆರೆಡ್ದ್‌ಲ ಬಿರ್ಸೆಂದ್ ತೆರಿದ್ [[ಕಾರ್ಕಳ]]ದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಓಲೆ, ಮಾಣಿ  ಕಡಪುಡುವೆ.ಬೀರು [[ಕಾರ್ಕಳ]]ಗ್ ಪೋಪೆ ರಾಜನ್ ತೂದು ಪುಡ್ಯೊನುವೆ ಲೆತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯ ಪನ್ಲೆ ಪನ್ಪೆ. ಅರಸು ಪನ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಆಲಡೆ,ಬಸದಿ ಆವೊಡು, ಗೊಮ್ಮಟನ್ ಕೆತ್ತೊಡುಂದು ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಕೆತ್ತನೆದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ತಯಾರಾಂಡ್. [[ಕಾರ್ಕಳ]]ದ ಗೊಮ್ಮಟೆ ಭಾರಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಂಡ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡೆ ತನ್ನ  ಬೇಲೆ ಮುಗಿತ್‌ದ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನಗ ಅರಸುನಡೆ ಪೋಪೆರ್.

===ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡಗ್ ಅರಸುನ ದ್ರೋಹ===
ಅರಸುಲೆಡ ಪನ್ಪೆ ಈರೆಗಾಪಿ ಬೇಲೆ ಆಂಡ್ ಎನ್ನ ಸೇಜ ಕೊರ್ಲೆ ಯಾನ್ ಪೋಪೆಂದ್ ಅಯಿಕ್ ಅರಸು ಇನಿ ಬಯ್ಯ ಆಂಡ್ ಎಲ್ಲೆ ಕಾಂಡೆ  ಬಲ ಪನ್ಪೆ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ  ಪೋಯೆ ಕಲ್ಕುಡನ ಬೇಲೆನ್ ಪುಗರುವೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ ನನ ಒಲ್ಪಲ ಆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಬೀರುನ ಬಲತ್ತ್  ಕೈಕ್ ಬಂಗಾರ್ದ ಬಳೆ ಪಾಡ್ದ್ ಎಡತ ಕೈನ್ ಕಡ್ಪಾವೆ,ಎಡತ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕಡಗ ಪಾಡ್ದ್ ಬಲತ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾವೆರ್ ಕಡ್ತಿ ಕೈಕ್ ಅಂಡೆ ಪಾಡವೆರ್ ಕಾರ್‌ಗ್ ಕುತ್ತಿ ಪಾಡಾವೆರ್.ಇಂಚಿತ್ತಿ ಊರುಡು ನೀರ್ ಮುಟ್ಟುಜಿ, ಉಂತುಜಿ ಪಂದ್ ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಏಣೂರುಗು ಪೋಪೆರ್.

===ಏಣೂರುಡು ಬೀರ ಕಲ್ಕುಡನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ===
ಏಣೂರುದ ತಿಮ್ಮಣ್ಣಾಜಿಲೆರ್ ಚಾವಡಿಗ್ ಲೆಪ್ಪುಡಾಯೆರ್ ಎಂಕ್ಲೆಗೊಂಜಿ ಗೊಮ್ಮಟನ ಬೇಲೆ ಆವೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಕೈಕಾರ್ ಇಜ್ಜಿ ಯಾನ್ ಎಂಚ ಬೆನೊಡು ಪನ್ಪೆ.ಅಪಗ ಅರಸುಲು ನಿಕ್ಕ್ ಗುರ್ತದಕುಲು ಏರಾಂಡಲ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪನ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಅಂಚ ಅಕುಲೆಡ ಮಾತ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಯಾನ್ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೇ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೇಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ ಮುಪ್ಪ ದಿನೊಟು ಆಪಿನ ಬೇಲೆನ್ ಮೂಜೆ ದಿನೊಟು ಮಲ್ತ್ ಮುಗಿಪುವೆ.

===ಕಾಳಮ್ಮನ ಅಣ್ಣನ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುನೆ===
ಇಂಚಿ ತಂಗಡಿ ಕಾಳಮ್ಮಗ್ ಅಣ್ಣನ ಕನಟ್ ನೆಂಪಾ ನಾಡಿಯೆರೆ ಪಿದಾಡುವಳ್ ಬೇಳೂರು ಬತ್ತ್ ಕೇನುವಳ್ ಬೆಳಗೊಳ ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಬೆಳಗೊಳ ಬತ್ತ್ ಕೇಂಡ್ಂಡ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪೋತೆ ಪನ್ಪೆರ್ ಆಡೆ ಬತ್ತ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಲಗ್ ಪೋಯೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಕಾರ್ಲ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕೇನ್‌ನಗ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸು ಒಂಜಿ ಕೈ ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಕಡ್ಪಾಯೆರ್ಂದ್ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಅರಿಯೊ ಮುರಿಯೊ ಬುಳಿತೊಂದು ಅಣ್ಣೆ ಏಣೂರುಡು ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂದ್ ಏಣೂರುಗು ಬರ್ಪಲ್ ಅಣ್ಣಡ ನಡತಿನ ವಿಷಯ ಮಾತ ಪಿಂದೊದು ಅಣ್ಣನ ಜಕ್ಕೆಲ್ ಬೂರ್ದು ಬುಳಿಪುವಲ್.
===ತಗೆತಂಗಡಿಲೆನ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿ===
ಬುಳಿಪುನಾಲ್ ಕುಡ್ತ್‌ದ್ ಲಕ್ಕುವಳ್ ಜೋಗೊಡು ಪೊಣೆಯಿನಾಯಡ  ಮಾಯೊಡು ಪೊಣೆದ್ ತೂವೊಡು ಜೋಗೊ ಬುಡ್ದು ಮಾಯೊ ಸೇರ್‌ಗ ಪನ್ಪಲ್ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತೆರ್ ಮೂಜಿ ಕಲ್ಕೆಲ್ ಕಲ್ಕೆಯೆರ್ ಮಾಯಗಾಪೆರ್ ಬಡಕಾಯಿ ಗಂಗೆ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಾವೇರಿ ತೀರ್ಥ ಮೀದ್ ತಿರುಪತಿ ಪೋದು ವರ ನಟ್ಟೊಂದು ತಗೆತಂಗಡಿ ಕಾರ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬೀರು ಕಲ್ಕುಡಗ್ ದ್ರೋಹ ಮಲ್ತಿನ ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರಸೂಡನ ಅರಸುನ ಅರಮನೆನ್ ಸುಡುಸೂಕರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಅವೆಡ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆಲ ತಗೆತಂಗಡಿ ದೈವೊಲಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೆರ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://namma-naadu.blogspot.com/2011/08/sri-karanikada-kulkuda-kallurti.html|title=ನಮ್ಮ - ನಾಡು : Namma Naadu, Koteshwara, Kundapura TQ: Sri Karanikada Kulkuda-Kallurti.}}&lt;/ref&gt;.

==ಪಣೋಲಿಬೈಲಿದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕೋಲ==
ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟ್, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲು, ಸಜೀಪ ಪಡುಟ್ಟ್,  ಇಡಿಪಡ್ಪುಡು, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲ್‌ಡ್ ವರ್ಷಕ್ಕೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೋಲ&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಪಣೋಲಿಬೈಲು: 4,238 ಅಗೇಲು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಕ್ತರು!|url=http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/dakshinakannada/panolibailu-4-238-agelu-seve/articleshow/52508742.cms|accessdate=7 October 2023|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt; ನಡಪೆರೆ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿರ್ದ್ ದೈವದ ಪದೇಯಿ ಬಂಗಾರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅವ್ವೇ ಅಭರಣದ ಮೂಲಕ ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ, 
* ಸಜೀಪ ಮಾಗಣೆದ ದೈವೊಲಾಯಿನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ, 
* ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿಗ್ ನೇಮ ನಡಪುನಗ 
* ನಂದಾವರ ವಿನಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುನಗ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ಡ್ ಅಗೆಲ್, ಕೋಲ ನಡಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಪ್ಪುಜಿ. 
* [[ಆಟಿ]] ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ವಾರ್ಷಿಕ ಷಷ್ಠಿದಾನಿ ಕೋಲ ನಡಪುಜಿ. ಅಗೆಲ್ ಪರಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. 
* ವಾರೊಡು ಅಗೆಲ್ ನಡಪುನ ದಿನೊಕುಲು - ಮಂಗಳವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ, ಆದಿತ್ಯವಾರ 
* ವಾರೊಡು 5 ದಿಸ (ಶನಿವಾರ, ಸೋಮವಾರ ಬುಡ್‍ದ್) ಕೋಲ ನಡಪುಂಡು. 
ಬೊಲ್ಪುಗು 10.30ತ ಉಲಯಿ [[ಅಗೆಲ್]] ಪರಕೆಗ್ ಬೋಡಾಪುನ ಕೋರಿ, ಸೇರ್ ಅರಿ,, ೩ತುಂಡು ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್,ಬಾರೆದ ಇರೆ, 1 [[ತಾರಾಯಿ]], ಅಗೆಲ್‍ದ ಸಾಮಾನ್‍ದ ಬಾಬ್ತು ಒಂಜೆತ ರೂ.15, ಜೋಡಿ ಅಗೆಲ್‍ಗ್ 2 ಕೋರಿ, 2 ಸೇರು ಅರಿ, 2 ತಾರಾಯಿ, ೫ ತುಂಡು ಬಾರೆದ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್‍ಗ್ ರೂ.30/- ಕೊರೊಡು.

ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ಇಡೀ ಮಾಗಣೆಗ್ ಒಳಪಡ್‍ನ ಸಜೀಪ ಮುನ್ನೂರು, ಸಜೀಪ ಮೂಡ, ಸಜೀಪ ನಡುಟ್ಟು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸೊಲು ಆತ್ಂಡ್. ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ವತಿರ್ದ್ ನಂದಾವರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಜೀರ್ಣೊದ್ಧೋರ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಧನ ಸಹಾಯೊ ಅತ್ತಂದೆ ನಂದಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ನಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ ನಿರ್ಮಾಣ ಆತ್ಂಡ್. ಸಜೀಪಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣದ ಗರ್ಭಗುಡಿತ ನಿರ್ಮಾಣೊಗು ಧನ ವಿನಿಯೋಗಿಸದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿತ್ತಮಜಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕೇಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ  ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿ ದೈವಸ್ಥಾನೊಗು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವತಿರ್ದ್ ದುಡ್ಡು ವಿನಿಯೋಗ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ಂಡ್. ಉಂದು ಪೂರ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ನೇಮ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವದ ಮಾಣಿಯೆಚ್ಚಿ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್‍ದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದೊಟ್ಟುಗು ಸುಮಾರ್ 400 ವರ್ಸೊರ್ದುಲಾ ದುಂಬು ಆಯಿನಂಚಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಲೆದ ಪ್ರಕಾರ ಉಂದು ಪೂರಾ ನಡತೊಂದು ಉಂಡು.

==ಜೋಕುಲೆಗ್ ಕತೆ ಪುಸ್ತಕ==
ಜೋಕುಲೆಗಾತ್ರ ತುಳುತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಆಯಿನ ಶ್ರೀ ಅಮೃತಸೋಮೇಶ್ವರ  &quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ -ಕಲ್ಕುಡೆ&quot; ಜೋಕುಲೆನ ಕತೆಕುಲು ಬರೆತೆರ್.&lt;ref&gt;ಶ್ರೀ ಅಮೃತಸೋಮೇಶ್ವರ (೧೯೯೬)&quot;ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ -ಕಲ್ಕುಡೆ&quot; ಜೋಕುಲೆನ ಕತೆಕುಲು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು &lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ - ೨೦೨೦]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ದೈವೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ಭೂತಾರಾಧನೆ]]</text>
      <sha1>puc5kl3jgrh9ggdqq4cr1d36s9g1lwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತುಳುನಾಡ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4313</id>
    <revision>
      <id>375366</id>
      <parentid>281376</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liki543</username>
        <id>10235</id>
      </contributor>
      <origin>375366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22270" sha1="jahce9w6le35kxngqjlpbj0d4gadxnh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ತುಳುನಾಡ್
| native_name            =
| native_name_lang       = ತುಳು
| other_name             = 
| settlement_type        = ಪ್ರದೇಸೊ
| image_flag             =
| nickname               = 
| image_map              = Tulunadu Region.jpg 
| map_alt                = 
| map_caption            = ದುಂಬುದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ (ಇತ್ತೆದ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಲಾ ಸೇರ್‌ದ್) ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ ಸೇರ್ದಿಪ್ಪುನ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ನಕಾಶೆ.
| coordinates            = {{coord|13.00|N|75.40|E|display=inline,title}}
| subdivision_type       = ದೆಸೋ
| subdivision_name       = {{flag|ಭಾರತ}}
| subdivision_type1      = [[States and territories of India|ರಾಜ್ಯೋ]]
| subdivision_type2      = [[List of districts of India|ಜಿಲ್ಲೆ]] 
| subdivision_type3      = ತಾಲೂಕು
| subdivision_type4      = ಮೆಟ್ರೊ
| subdivision_name1      = [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]]
| subdivision_name2      = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]], [[ಉಡುಪಿ]], ಬುಕ್ಕೊ [[ಕಾಸರಗೋಡ್]]
| subdivision_name4      = &lt;!-- for neighbourhoods/suburbs only --&gt;
| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| founder                = [[ಪರಶುರಾಮ]]
| named_for              = 
| seat_type              = ಮುಕ್ಯ ಕಚೇರಿ
| seat                   = &lt;!-- for districts only --&gt;
| parts_type             = No. of districts &amp; Talukas
| parts_style            = ಪಾರಾ
| p1                     = 3 ಜಿಲ್ಲೆಲು
| government_type        = 
| governing_body         = 
| unit_pref              = Metric
| area_footnotes         =&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kar.nic.in/zpdk/tourism.htm |title=Tourism in DK District |publisher=National Informatics Centre, Karnataka State Unit |accessdate=26 March 2008 |archive-date=19 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919075840/http://www.kar.nic.in/zpdk/tourism.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tourism-of-india.com/karnataka-tour/udupi-tour.html |title=Tour to Udupi |publisher=Tourism of India |accessdate=26 March 2008}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2         = 10,432
| area_rank              = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 
| population_total       = {{formatnum:3957071}}
| population_as_of       = 2001
| population_footnotes   =&lt;ref name=&quot;poptn&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |title=Census GIS India |publisher=Census of India |accessdate=26 March 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100111052456/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |archivedate=11 January 2010  }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 356.1
| population_rank        = 
| population_demonym     = 
| demographics_type1     = ಬಾಸೆಲು
| demographics1_title1   = ಅದಿಕ್ರತ
| timezone1              = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code            = 
| area_code              = 0824, 0825
| area_code_type         = Telephone code
| iso_code              = &lt;!-- ISO 3166-2 --&gt;
| registration_plate     = KA19, KA20, KA21, KA62, KA70, KL14.
| website                = 
| footnotes              = 
| unemployment_rate = 
| seat1_type             = ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆಲು
| seat1                  = [[ಕುಡ್ಲ]]
| demographics1_info1    = [[ತುಳು ಬಾಸೆ]]
| demographics1_title2   = ಪಾತೆರುನಕ್ಲು
| demographics1_info2    =  [[ತುಳು ಬಾಸೆ]], [[ಕೊಂಕಣಿ ಬಾಸೆ]], [[ಕುಂದಗನ್ನಡ]], [[ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ|ಬ್ಯಾರಿ]], [[ಅರೆಬಾಸೆ]]
| blank2_name_sec1       = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank2_info_sec1       = &lt;!-- for protected areas only --&gt;
}}

'''ತುಳುನಾಡ್''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೊದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]], [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಲು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯೊದ [[ಕಾಸರ್ಗೋಡ್|ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆನ್ ತುಳುನಾಡ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಪ್ರದೇಸೊದ ಮುಕ್ಯೊ ಬಾಸೆ [[ತುಳು]]. ಬೌಗೋಲಿಕವಾದ್ ತುಳುನಾಡ್ [[ಭಾರತ]] ದೇಸೊದ ನೈರುತ್ಯೊಡುಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಸೊ.

ತುಳುನಾಡ್ದ [[ಪಡ್ಡಾಯಿ]]ಡ್ [[ಅರಬ್ಬಿ]] ಕಡಲ್. [[ಬಡೆಕಾಯಿ]]ಡ್ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೊದ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮೂಡಾಯಿ]]ಡ್ [[ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತೆನ್ಕಾಯಿ]]ಡ್ [[ಕೇರಳ]]. ತುಳು ಮುಲ್ತ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಸೆ. [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]], [[ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ|ಬ್ಯಾರಿ]],[[ಕೊಂಕಣಿ]] ಬಾಸೆನ್‍ಲಾ ಮುಲ್ಪ ಪಾತೆರುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ೮,೪೪೧ km2 (೩,೨೫೯ sq mi). ೨೦೦೧ಗ್ ಮುಲ್ಪ ೩,೦೦೫,೮೯೭ ನಸ್ಯೊ ಇತ್ತ್ಂಡ್. [[ಕುಡ್ಲ]]ದ ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ, [[ಉಡುಪಿ]] ಮುಲ್ತ ಮುಕ್ಯೊ ನಗರ ಆದುಂಡು.

== ಚರಿತ್ರೆ == 
[[Image:TuluNaduLandscape.jpg|thumb|ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಊರುದ ಚಿತ್ರೊ]]
ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾಲೊಡು ಗೋಕರ್ಣೊಡ್ದು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ತುದೆಮುಟ್ಟ ಇಪ್ಪುನ ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಭಾಗೊನು ತುಳುನಾಡ್‍ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಐಟೇ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಲಾ ಪುಟ್ಟುದುಂಡು.  ಪದಿನಾಜನೇ ಶತಮಾನ ಮುಟ್ಟ ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್‍ ಇತ್ತ್ ಜಿ. ಕಡಲ್‍ ಮಾರ್ಗೊಡ್ದು ಬೇರೊಗು ಬತ್ತಿ ವಿದೇಶಿಯೆರ್‍ ತನ್ಕುಲೆಗ್‍ ಸುರು ತೋಜಿನ ಈ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಗು ಕೆನರಾ (canara) ಪಂಡ್ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್‍. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‍ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ತುಳುನಾಡ್‍ ಪುದರ್‍ ಎಂಚ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆಕ್ಕ್ ಬಿನ್ನಪಿಪ್ರಾಯೊಲು ಉಂಡು. ಕೇರಳ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ದ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಪಿನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ತುಳುಂಬನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ ಪನ್ಪಿ ಆರಸೆ ಕೋಟೇಶ್ವರೊಡು ತನ್ನ ರಾಜದಾನಿ ಮಲ್ತೊಂದು ಈ ನಾಡ್‍ನ್ ಆಳೊಂದಿತ್ತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಅಯಡ್ದ್ ಈ ನಾಡ್‍ಗ್‍ ತುಳುನಾಡ್‍ ಪುದರ್‍ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ಕೇರಳೊಡು ಪನ್ಪೆರ್.

== ವ್ಯಾಪ್ತಿ ==
ತುಳುವೆದು - ತುಳುವ, ತುಳುವೆಂಡು, ತುಳುವೂ ಪನ್ತ್ ಲೆಪ್ಪುನಾ ತುಳುವೆಡೂ ನಮ್ಮ ಊರುಗೋಡವೆ ತುಳುವೆರೆ ಕನ್ನಡ ಹಗೂ ಉಡುಪಿ ಲೆಯೇ ತೆಂಕಣ ಹೋಗೋಡು ಕೇನ್ದ್ ಲೇಯ ಬಡಗೋಡು.

== ತುಳು ಶಬ್ಧ ==
ತುಳು ಶಬ್ದ ಊರುಡು ಪತ್ತಿಯ ಉಪ್ಪುನ ವಿದ್ವಾಂದ್ ಅಬೇತೆ ಊರುಗುಪ್ಪೆಪ್ಪೆ ಊರುಡು. ತು¿ತು ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದಂದ್ ತುಳು ಬಂತೆ ಉಪ್ಪುನ ಕಾರಣ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾದೊಲು, ತುಳುವೆ (ಮೃದು) ಶಬ್ದದಿಂದ (ಮೃದುವೆಲ) ಬಂಟೆ ಛೇದನೊಲು ಉಂಡು. ತುಳು ಎಂಬುದು ಸ್ವಾಭಿಕವೂ ಹೂ ಊರು. ಭಾವಾರ್ವಾವಕವೂ ಹೋದು॥ ತುಳುವೆಡಿನ ಕಲ್ಯಾಣಪುರದ ಕಾರ್ದೋನ್ ತುಳುವೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ತುಳು ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಉತ್ತೇಜನವಂತ ಕವೇ ಕೆದ್ದಿರಬಕುಯೆ. ಒವ್ವೆ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು ತುಳುವಿನ ಇದೈದ ಸಾಹಿರಾವಿಡ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರಾವಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನುಕುರಿತ ಅಬೇತೆ ಊರುವಂಗಿಣೀನಂದ್ ಮೆಲಿನ ಸಂದೇಹೋ ಬಲಪಡೂ. ತುಳು ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಬಾರಕೂರು, ಬಬುರು, ಹಾಡುವಳ್ಳಿ, ಉತ್ತಮವಾದ್ ಅಪ್ಗಳು ತುಳುವೆಡಿನ ಕೈಗಳಾಯದವು.

== ವಿಶೇಷತೆ ==
ಈ ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ಸೃಷ್ಟಿ ಅರಾಧನೆ ಹೆಚ್ಚ. ಭೂತಾರಾಧನೆ, ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗಾರಾಧನೆ ಮೂಲು ಹೆಚ್ಚ ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬೊಲು ಹೆಚ್ಚ ಇತ್ರಿನೆಡ್ದ್ ಮುಲ್ಪ ಜನಪದ, ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಬಗೆಟ್‍ ಹೆಚ್ಚ ಬುಲೆದುಂಡು. ಜನಪದ ಕ್ರೀಡೆಲಾಯಿನ ಕೋರ್ದಕಟ್ಟ, ಕಂಬಲ, ತಾರಾಯಿ ಕಟ್ಟುನ ಮುಲ್ತ ಮುಕ್ಯವಾಯಿನ ಜಾನಪದ ಕ್ರೀಡೆಲು. ಪಾಡ್ದನ, ಉರಲ್, ಗಾದೆ, ಒಗಟು, ಯಕ್ಚಗಾನ, ಉಂದು ಮಾತಾ ತುಲುನಾಡ್‍ದವೇ. ನಮ್ಮ ತುಳು ಲಿಪಿತ್ತ ಕಲ್ಲ್ ದ ಬರವು ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಆಯಿನ ಕುಡ್ಲ‍ಡ್ ತುಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

ಬೋಳೂರು ಪನ್ಪಿನ ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ ಜಾಗೆಡ್ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನೆರ್ ಬತ್‍ದ್ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ಪನ್ ಪುನ ಒಂಜಿ ಮಾಮಲ್ಲ ಕೋಟೆ‍ನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ್‌ರ್, ಅವು ಇತ್ತೆಲ ಅಲ್ಪ ಪೆರ್ಮೆ ಪಡೆದ್‍ಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಇಸಯ ಪಂಡ ಅಲ್ಪ ಇತ್ತೆಲ ಅವನ್ ತುಯೆರೆ ಪರವೂರ್‍ದ ಜನಕ್‍ಲ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಆಯಿತ ಕೈತಲ್ ಮಲ್ಲ ಸುದೆಲಾ ನಮಕ್ ತುಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು, ಆ ಸುದೆನ್ ದಾಟ್‍ದ್ ಪೋಂಡ ಬಾರೀ ಪೋರ್ಲ ಕಡಲ್ ನಮಕ್ ತುಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

== ಬಾಸೆ ==
ತುಳುನಾಡ್ದ ಬಾಸೆ ತುಳು. ಐಕ್‍ ಲಿಪಿ ಉಂಡು. ಸ್ವಂತ ಲಿಪಿ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ರಾಜಾಶ್ರಯ ದಾಂತೆ ಆವು ಬಳಕೆಡ್‍ ದಾಂತೆ ಪೋಂಡಲಾ ಮೂಲ ತುಳು ಲಿಪಿತ್ತ ಚರಿತ್ರೆಹೊಂದಿನ ಗ್ರಂಥೊಲು ಉಂಡು. ಇನಿಕ್ಕ್ ಲಾ ಐತ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡತೊಂದುಂಡು. ತುಳು ಲಿಪಿತ್ತ ತಾಳೆಗರಿ, ತಾಮ್ರಪತ್ರ, ಕಲ್ಲ್ ದ ಶಾಸನೊಲು ಉಂಡು. 1800 ವರ್ಸೊ‍ಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಕಜಿ ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್‍ ಬತ್ತಿಬುಕ್ಕೊ ಮುಲ್ಪ ತುಳುನು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್  ಬರೆಪಿನ ರೂಡಿ ಬತ್ತ್ಂಡ್. 1841ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನರಿಲೆಡ್ದ್‍ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ಒಂಜಿ ಆಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಲ್ ಸುರು ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ತುಲು ಬಾಸೆದ ಬೂಕುಲು ಬರಿಯೆರೆ ಸುರು ಅಂಡ್.

ಅಂಚೇನೇ ನಮ್ಮ ತುಳು ಜನೊಕ್ಕುಲು ಮೀನ್ ಪತ್ತುನೆಟ್ಟ್ ಮಸ್ತ್ ಹುಷಾರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೀನ್ ಪಂಡ ಕುಡ್ಲದ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಇಷ್ಟ. ತುಳುವೆರ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಇಷ್ಟ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಿರೆ, ಕೆದು, ತುದೆ, ಕಡಲ್ ಡ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನೆಟ್ಟ್ ಬಾರಿ ಬಿರ್ಸೆರ್. ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಕುಡ್ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆಡ್ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರ್ ಉಂಡು. ಕಡಲ ಬರಿಟ್ಟ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುನಕಲೆಗ್ ಮರಕಲೆರ್ / ಮೊಗವೀರೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ತುದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಲ್ ಡ್ ಹೆಚ್ಚ ಮೀನು ಪತ್ತುನು ಮೊಕುಲು. ಮೀನುಗಾರಿಕೆದ ಬೇಲೆನ ಇತ್ತೆ ಮರಕಲೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ. ಬೇತೆ ಜಾತಿದಕಕುಲುಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
ಯಕ್ಷಗಾನ ನಮ್ಮ ತುಲು ನಾಡು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ವಿಶೇಷ ನೃತ್ಯ

ಪಿಲಿ ಎಸ    ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಪದ ನೃತ್ಯ ಆತುಂಡ್ ಉಂದು  ಯುವಕರು ಬಕ ಹಿರಿಯರೇನ್ ಸಮಾನ ಅದ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುಂದು

ಉಂದೆನ್ ತುಲು ಬಸೆಡ್ ಪಿಳಿ ಎಸಾ ಪಂಪರ್.

ತುಳು ನಾಡು ಡ್ ದೈವ ಆರಾಧನೆ  ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ಗೆಟೋನುಂಡ್ ಅಂಚನೆ ನಾಗ ಆರಾಧನೆ ಲ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮುಕ ಆರಾಧನೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|https://karnatakatourism.org/destinations/bhootha-aradhane/=web}}&lt;/ref&gt;

[[ಕಾಂತಾರ (ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ)|ಕಾಂತಾರ]] ಪಿಕ್ಚರ್ ಒಂಜಿ ಉದಾಹರಣೆ ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡು ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್&lt;ref&gt;{{Cite news|https://mangaloreheritage.com/bunt-traditions/bootha-kola/=kola}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಹಿ, ತುಳುವೆಡು ಹೈವ ಮತ್ತು ತುಳುವೂಡ ಎದುರುಪಯೋಗ ಉತ್ತೇಜನ ಕವೈಗಳನ್ ॥ ತುಳುನಾಡಿನ ಸುದೀರ್ಘಾಡ ಬಳ್ವಿಕೆಯ ಮಹಾರೂಪದ  ರಾಜವಂಶುವುಲು ॥ ಅವರ ನಮ್ಮ ಊರಾಜಯವನ್ ನೂಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಪ್ಪುದೂ ಕರೆಯೇಲಾಗುತ್ತಿನ ॥ ಬೇತೆ ನೇ ಶತಭೂವೆರೆ ಗೂ ವಿಝಯ ದೈವೊಲು ಊರುಗೋದ ಊರು ತುಳುನಾಡಿನ ಸೇವೆನ್ ನೂದುದ್ದರು.ವಿಜೇ ಉಂಡು ಉದೇ ಬಾರಕೂರು ಮದು ಮಂಗಳೂರು ಕಾನೂನು ತುಂಬುದು ಉಂದೆತ ಒಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನವು ಶ್ರೀಮೂವಾಯ ಇತುತು. ವಿಜಯ ಉಂಡು ಅಭವನತಿಯ ಉಂಡು, ಕೆಕ್ಕೇರಿ ಪಿರನದಿಗೂರು ತುಳುನಾಡಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಪಯೋಗ ಸಿದರು..ಕೆಲವು ಶೋತಗಳೊಡು ಉಂಡು, ಜನಾಂಗದ ಛೇದನೊಡು ಉಪ್ಪುನಗಳು ಕೈತಲ್ ಉಂಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕನಿಗಳು ಭುದ್ರದಿಂದ ಆ ಗಮಿಸಿದರು, ಅರಬ್ಬರು ವೈಭವೊಲು ಉಪ್ಪುನೆರ್ದುಗೂಗೀನ ಕೂಡು ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರನ್ನು ಉಲ್ಲಕ್ಕೆಲಿಕಟ್ಟ್ದರು. ಒವ್ವೆ ಬೂಟು ಇದ್ದ ಭೇಟಿ, ಊಹೈನರುನ್ ಕಳಗಳ, ಣವೇ ಊರು ಮಚೊನ್ ಧರ್ಮಸ್ಥಳಗಳಾಂಡ ಬಾಲೆ ಬೇತೆ ಬಲಿಯ ಏಕಶಿಲಾ ಉರ್ತಿಗಳನೂ, ವಿ ಬೂದಿಗಳನ್ನೂೂಮಿ ಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕ ಸ್ದಾಂಡ ಪುರಾಣದ ಜಾಯದ್ರಿ ದುಂಡದೋನ್ ತುಳುವೆಡಿಗೆ ಫಿಸಿದ ಹೂಲವು ವಿಗಲಿವೆ. ತುಳುವೆಡು ಊರು ಶುರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೆಂಬ ಕತೆ ಉಂಡು.

ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಸುಮಾರು ಛೇದನ-ಸೀಪೋನ್ ಊರು ವರೆಗೆ ತುಳುವೆಡಿನವು ಬೃಹತ್ ಶೈಲಿಗದ ಒಸ್ಯ ಸಂಪೊರ್ಮಿಶ್ರಾಸ್ ಅಸ್ ಟಿಪ್ಪಣಿದ ಒವ್ವು. ಅಶೋಕನ ‍ಲಾ ಲೂಕೂಕನ ॥३॥ ಕ್ರಿ. ಶ. ಊರುಡು ನೆಯ ಶೋತ ಶೀದ ಟಾಲಮಿಯ ಸಾಧ್ಯಗೋಳದ ನಮೂದ ಅಧಿಕಾರ ಒಲೊ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತೋಜುಂಡು ತುಳು ಭವನಡಿನಮುಂಚಿ ॥ ಕ್ರಿ. ಶ. ತುಳುವೆಡಿನ ವಿದೀದಿ. ಪೂವರ ಅರವದನಾದೈನೆಯ ನಂದಿರಮನದ (7777 ) ಪೇಟ್ ಟಾಲ್ ಮಂಗಲ ಭಾವೋರ ಉಪನದಲ್ಲೂ ಊಹೆ 2 ರಹಿಂಭಳ್ವನ ತೆಮುಟ್ಚೊನ್ ಬೆನ್ನದಲ್ಲೂ ತುವ್ವರ ವಿಭಾಗವಿದೆ. ಊರು ಕನ್ನಡ ಅಯ್ಯನ ತುವ್ವರನ್ನು ಕುರಿತ ಮ ಊರುಲ ॥ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನೆಯ ಶೋತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬಂಕಿಯ್ಯಾಲೆಪೇಂದ್ರಾನಮದ ಬಾರ ಕೂರು ಬೂನದ ಒನ್ ಮ ಊರುದ ತುಳುವೆನವೂವಿಡಿನ ವಿಜೋತ್ಸವ. ಹೋ ಪೊಸತುವೆಲಾ ವಿಜಯ ದೈವೊಲು ಉಂಡು ಊಟನಾರಕನಿಯ ಊತಾರತೇಶವೈವ ॥३॥

ಕ್ರಿಕ್ಕ್, ಸೂಷಕೆಯ ಆರಂಭಿಕಂದ್ದಂ ॥ ವವರು ಊರುದ ನಾಟಕದ ಭಿನ್ನವನವರ ಅಶ್ರಿತರಾಜಾಡಿದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸ್ವಾಯತ್ತೇ ಊರು ಪಡೆದುವೆ ಒನ್ಯ ಸಂಸ್ಕತಿಯ ಊರುಗು ಊರುವರು. ಭವರು ಬಾದಾಮಿ ಪುಸ್ತಕೊಲು ಹ್ಯಾಗೂ ಹೋಂಬುದ ಸಬುರಕ್ತೀಯಂಚಿ ಊರಿಗಳು. ಭವರುಬುಛಛರಾಯಸ್ಯ ಒನ್ ಕದಂಬ ಮಂಡಲವನ್ನಮಲ್ತಿಡ್ದರು. 7ನೆಯ ಶೆತ ಸಿದ್ದ ವಡ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ॥३॥ ವವರಭ ಮತ್ಸ್ಯಾಲಾಂಛನ (ಮತ್ತ್ಸ್ಯಲಾಂಛ ಉಪ್ಪುನಪೇ). ಬಂಗಾರದ ಭಿನ್ನ್ಯಗಳೊಲು ಬಂಜಿದಿನ ಎರಡು ಉಪ್ಪುನು, ಶೇಂ ಕೈಗೂ ಊರುಡು ಅಥವಾ ಕಾವಾಲುದೀಪವೊಲು ಬೂದಿಯೊನ್ ದೇವನಾಗತೋನ್ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯ ಒನ್ ಪಾಪಣ್ಧಾದಾನಸ್ಯ ಎಟ್ ಅಂಬುದ ಸ್ಥಾನೊಲು ವೆವೆ. ಭವರು ಶೈವರಾದ ಛೇದನಮತಕೂ ಊಥಪಂಥೂ ॥

== ತುಳು ನಾಡ್‌ದ ಬಗೆಟ್ ಅಧ್ಯಯನ ಕೃತಿಕ್ಕುಲು==

# ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಎಮ್. ಗಣಪತಿ ರಾವ್ ಐಗಳ್, ೧೯೨೨
# ತುಳುನಾಡು- ಸಾಮಾಜಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವಿವೇಚನೆ, ಪಿ. ಗುರುರಾಜ ಭಟ್, ೧೯೬೩
# ಪ್ರಾಚೀನ ತುಳುನಾಡು, ಎನ್. ಎಸ್. ಕಿಲ್ಲೆ, ೧೯೫೪
#  Madras District Manual- Vol. 1- South Kanara, J. Sturrock, 1894
#  Madras District Manual- Vol. 2- South Kanara, Harold A Stuart, 1895

== ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು ==
* [https://archive.org/details/Tulunadu Tulu Nadu – Samajika Chariteyalli ondu samshodhanatmaka Vivechane (History of Tulunadu)]
* [https://web.archive.org/web/20091002193119/http://www.vishwatulusammelana.com/ World Tulu Conference]
* [https://web.archive.org/web/20160503132331/http://worldtuluvasnetwork.grou.ps/ Tuluvas Social Networking]
* [https://web.archive.org/web/20080126231501/http://www.boloji.com/places/0018.htm Tulu Nadu: The Land and Its People]
* [https://web.archive.org/web/20100609074824/http://www.mangalore.com/documents/mangalore.html Mangalore Home Page]
* [https://web.archive.org/web/20060214031916/http://www.udupipages.com/home/culture/tulu1.html History of tulunad&amp;nbsp;– udupipages.com]
* [https://web.archive.org/web/20070213044550/http://www.kar.nic.in/gazetteer/ South Canara Gazetteer 1973]
* [http://viswamurugu.com/tuluweb1.html A Research on Tulunadu and Tuluvas]

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[https://www.ibpbooks.com/a-descriptive-analysis-of-tulu-with-special-reference-to-the-relative-clause/p/41417 A Descriptive Analysis of Tulu: With Special Reference to the Relative Clause - Indian books and Periodicals]

[[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]]
[[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್]]</text>
      <sha1>jahce9w6le35kxngqjlpbj0d4gadxnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4598</id>
    <revision>
      <id>375368</id>
      <parentid>373617</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>375368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19493" sha1="fd8f0pqyi1pn4ifkr9e0j91gfu73lnf" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ
| common_name            = ಭಾರತ
| image_flag             = Flag of India.svg
| alt_flag               = Horizontal tricolour flag (deep saffron, white, and green). In the center of the white is a navy blue wheel with ೨೪ spokes.
| image_coat             = Emblem of India.svg{{!}}class=skin-invert
| symbol_width           = 75px
| alt_coat               = Three lions facing left, right,and toward viewer, atop a frieze containing a galloping horse, a ೨೪-spoke wheel, and an elephant. Underneath is a motto &quot;सत्यमेव जयते&quot;.
| symbol_type            = [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆ]]
| national_motto         = &quot;[[ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೆ]]&quot; {{small|([[ಸಂಸ್ಕೃತ]])}}&lt;br /&gt; &quot;ಸತ್ಯನೇ ಗೆಂದುನು &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/state_emblem.php|title=State Emblem - National Symbols - Know India: National Portal of India|website=www.india.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
| image_map              = India (orthographic projection).svg
| alt_map                = Image of globe centered on India, with India highlighted.
| map_caption            = {{small|ಆಜಾದ್ ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರದೇಸೊ ಬುಕ್ಕ ಚೀನಾ &lt;br&gt;ಆಕ್ರಮಿಸಾದಿನ ಪ್ರದೇಸೊಲು ಹದ ಪಚ್ಚೆ  ಬಣ್ಣೊಡ್ ಉಂಡು.}}
| map_width              = 220px
| national_anthem        = ''[[ಭಾರತೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ|ಜನ ಗಣ ಮನ]]''&lt;small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://india.gov.in/knowindia/national_anthem.php |title=National Anthem - National Symbols - Know India: National Portal of India |accessdate=2025-10-13 |website=india.gov.in |language=hi |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928112905/http://india.gov.in/knowindia/national_anthem.php |archivedate=2011-09-28 |url-status=live }}http://india.gov.in/knowindia/national_anthem.php&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;india.gov.in&quot;&gt;{{cite web |url=https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |title=National Symbols &amp;#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |quote=The National Anthem of India Jana Gana Mana, composed originally in Bengali by Rabindranath Tagore, was adopted in its Hindi version by the Constituent Assembly as the National Anthem of India on 24 January 1950. |accessdate=1 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204121208/https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |archivedate=4 February 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tatsama&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |title=National anthem of India: a brief on 'Jana Gana Mana' |accessdate=7 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417194530/https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |archivedate=17 April 2019 |publisher=[[News18 India|News18]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&quot;ಈ ಮಾತ ಜನತ ಮನಸ್ ದ ಆಡಳಿತಗಾರೆ&quot;{{lower|0.2em|{{sfn|Wolpert|2003|p=1}}&lt;ref name=&quot;india.gov.in&quot; /&gt;}}&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{center|[[File:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]}}&lt;/div&gt;
| other_symbol_type      = &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;ರಾಷ್ಟ್ರಗಾನ&lt;ref&gt;http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/vol12p1.htm&lt;/ref&gt;
| other_symbol           = ''[[ವಂದೇ ಮಾತರಂ]]'' ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]])&lt;small&gt;&lt;br /&gt;ಅಪ್ಪೆ, ಯಾನ್ ನಿಕ್ಕ್ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುವೆ&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://india.gov.in/knowindia/national_song.php |access-date=2020-04-19 |archive-date=2008-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080323163528/http://india.gov.in/knowindia/national_song.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:Vande Mataram on Mohan Veena.ogg]]&lt;/div&gt;
| official_languages     = {{hlist|
[[ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆ|ಹಿಂದಿ]]| [[ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ|ಇಂಗ್ಲಿಸ್]]}}
| regional_languages     = {{collapsible list
 |titlestyle = background:transparent;color: inherit; text-align:left;
 |title = ರಾಜ್ಯವಾರು ಬುಕ್ಕ {{nowrap|[[ಎನ್ಮನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದ]]ದ ಬಾಸೆಲು}}&lt;ref name=&quot;langoff&quot;&gt;{{Cite web |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |url=https://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/https://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016 |access-date=26 December 2014 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, [[Ministry of Minority Affairs]], [[Government of India]]}}&lt;/ref&gt;
 |1= ಎನ್ಮನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಲು {{hlist
 | [[ಅಸ್ಸಾಮೀ ಬಾಸೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]]
 | [[ಬೆಂಗಾಲಿ ಬಾಸೆ|ಬೆಂಗಾಲಿ]]
 | [[ಬೋರೊ ಬಾಸೆ|ಬೊರೊ]]
 | [[ಡೋಗ್ರಿ ಬಾಸೆ|ಡೋಗ್ರಿ]]
 | [[ಗುಜರಾತಿ ಬಾಸೆ|ಗುಜರಾತಿ]]
 | [[ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆ]]
 | [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ]]
 | [[ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆ|ಕಾಶ್ಮೀರಿ]]
 | [[ಕೊಂಕಣಿ ಬಾಸೆ|ಕೊಂಕಣಿ]]
 | [[ಮೈಥಿಲಿ ಬಾಸೆ|ಮೈಥಿಲಿ]]
 | [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ]]
 | [[ಮೈತಿ ಬಾಸೆ|ಮಣಿಪುರಿ]]
 | [[ಮರಾಠಿ ಬಾಸೆ|ಮರಾಠಿ]]
 | [[ನೇಪಾಳಿ ಬಾಸೆ|ನೇಪಾಳಿ]]
 | [[ಒಡಿಯಾ ಬಾಸೆ|ಒಡಿಯಾ]]
 | [[ಪಂಜಾಬಿ ಬಾಸೆ|ಪಂಜಾಬಿ]]
 | [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ]]
 | [[ಸಂತಾಲಿ ಬಾಸೆ|ಸಂತಾಲಿ]]
 | [[ಸಿಂಧಿ ಬಾಸೆ|ಸಿಂಧಿ]]
 | [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]]
 | [[ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ|ತೆಲುಗು]]
 | [[ಉರ್ದು ಬಾಸೆ]]
 }}
 |2= ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ {{efn|ಎನ್ಮನೆ ಪರಿಚ್ಛೇದೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಮಾತಾ ಬಾಸೆಲು ರಾಜ್ಯೊದ ಅಧೀಕೃತ ಬಾಸೆ ಆದಿಪ್ಪಂದ್. ಅಂಚನೆ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯೊದ ಅಧೀಕೃತ ಬಾಸೆ ಎನ್ಮನೆ ಪರಿಚ್ಛೇದೊಡು ಇಜ್ಜಂದಿಪ್ಪರಲಾ ಯಾವು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್, ಸಿಂದಿ ಬಾಸೆ ಎನ್ಮನೆ ಪರಿಚ್ಛೇದೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು ಆಂಡ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯೊದ ಅಧೀಕೃತ ಬಾಸೆ ಅತ್ತ್.}} {{hlist
 | [[ಕೊಕ್ಬೊರೊಕ್ ಬಾಸೆ|ಕೊಕ್ಬೊರೊಕ್]]
 | [[ಲೆಪ್ಚಾ ಬಾಸೆ|ಲೆಪ್ಚಾ]]
 | [[ಮಿಝೋ ಬಾಸೆ|ಮಿಝೋ]]
 | [[ಸಿಕ್ಕಿಮಿ ಬಾಸೆ|ಸಿಕ್ಕಿಮಿ]]
 | all the 8th scheduled languages (except [[Sindhi language|Sindhi]], [[Kashmiri language|Kashmiri]] and [[Dogri language|Dogri]]{{efn|[[Kashmiri language|Kashmiri]] and [[Dogri language]] are the official languages of [[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]] which is currently a [[union territory]] and no longer the [[Jammu and Kashmir (state)|former state]].}})
 }}
}}
| languages_type         = ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಸೆಲು
| languages              = 447 ಬಾಸೆಲು
| capital                = [[ನವದೆಹಲಿ]]
| coordinates            = {{Coord|28|36|50|N|77|12|30|E|type:city_region:IN}}
| largest_city           = [[ಮುಂಬೈ]]
| religion_year          = ೨೦೧೧
| religion               = {{ubl
 | 79.8% [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]
 | 14.2% [[ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ]]
 | 2.3% [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]
 | 1.7% [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]]
 | 0.7% [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]
 | 0.4% [[ಜೈನ ಧರ್ಮ]]
 | 0.23% ಸಂಯೋಜಿತವಲ್ಲದ
 | 0.65% ''ಬೇತೆ'' &lt;ref name=&quot;Census2011religion&quot; /&gt;
 }}
| demonym                = ಭಾರತೀಯ
| membership             = {{bulleted list|[[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]|[[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ]]|[[ಬ್ರಿಕ್ಸ್ ಸಂಘಟನೆ]]|[[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಟನೆ|ಸಾರ್ಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ]] |[[Shanghai Cooperation Organisation]]| [[G4 nations]]|[[Group of Five]] |[[G8+5]] [[G20|ಜಿ೨೦]] |[[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]}}
| government_type        = [[ಸಂಯುಕ್ತ]] [[ಗಣತಂತ್ರ]]&lt;br /&gt;[[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ]]&lt;ref&gt;http://india.gov.in/knowindia/india_at_a_glance.php&lt;/ref&gt;
| leader_title1          = [[ಭಾರತೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]
| leader_name1           = {{#statements:P35|from-Q668}}
| leader_title2          = [[ಭಾರತೊದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]
| leader_name2           = ಜಗದೀಪ್ ಧನ್‌ಕರ್
| leader_title3          = [[ಭಾರತೊದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]
| leader_name3           = {{#statements:P6|from-Q668}}
| leader_title4          = [[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು|ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರ್]]
| leader_name4           = 
| legislature            = [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಸಂಸತ್ತ್]]
| upper_house            = [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]
| lower_house            = [[ಲೋಕಸಭೆ]]|
| area_km2               = 32,87,263
| area_sq_mi             = 1,269,210&lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| area_rank              = ೭ನೇ
| percent_water          = ೯.೫೬
| population_estimate    = ೧,೩೨೪,೧೭೧,೩೫೪
| population_estimate_year = ೨೦೧೬
| population_estimate_rank = ೨ನೆ
| population_census      = ೧,೨೧೦,೮೫೪,೯೭೭&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/popu1.aspx |title=Census of India : India at a glance / Population |accessdate=2025-10-13 |website=censusindia.gov.in |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220324142758/https://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/popu1.aspx |archivedate=2022-03-24 |url-status=live }}http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/popu1.aspx&lt;/ref&gt;
| population_census_year = ೨೦೧೧
| population_census_rank = ೨ನೆ
| population_density_km2 = 427.1
| population_density_rank = ೩೧ನೇ
| GDP_PPP_year           = ೨೦೧೮
| GDP_PPP                = {{increase}} $೧೦.೩೮೫ ಟ್ರಿಲಿಯನ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/error.htm?URL=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/%e0%b3%a8%e0%b3%a6%e0%b3%a6%e0%b3%ad/%e0%b3%a6%e0%b3%a7/weodata/weorept.aspx|title=International Monetary Fund|website=www.imf.org}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank           = ೩
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $೭,೭೮೩
| GDP_PPP_per_capita_rank = ೧೧೬
| GDP_nominal            = {{increase}} $೨.೮೪೮ ಟ್ರಿಲಿಯನ್
| GDP_nominal_rank       = ೬
| GDP_nominal_year       = ೨೦೧೮
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $೨,೧೩೪
| GDP_nominal_per_capita_rank = ೧೩೩
| HDI_year               = ೨೦೨೨
| HDI_change             = increase
| HDI                    = 0.685
| HDI_rank               = ೧೩೪ನೇ
| Gini                   = 25.5 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = 
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gini index (World Bank estimate) – India |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=IN |publisher=[[World Bank]]}}&lt;/ref&gt;
| sovereignty_type       = [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]]‌ಡ್ದ್
| sovereignty_note       = ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯಿನ
| established_event1     = ಘೋಷಿಸಾಯಿನ
| established_date1      = ೧೫ನೇ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೭
| established_event೨     = [[ಗಣರಾಜ್ಯ]] ಆಯಿನ
| established_date೨      = ೨೬ನೇ ಜನವರಿ ೧೯೫೦
| currency               = [[ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ]] ([[₹]])
| currency_code          = ಐಎನ್‌ಆರ್ (INR)
| time_zone              = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ|ಐಎಸ್‌ಟಿ]]
| utc_offset             = +5:30
| time_zone_DST          = ಈಜ್ಜಿ
| utc_offset_DST         = +5:30
| cctld                  = [[.in]]
| calling_code           = +91
| drives_on              = ದತ್ತ ಬರಿ
| footnotes              = {{Collapsible list|state=uncollapsed|title='''Non-numbered Footnotes:'''|'''*''' ''Bharat Ganarajya'', that is, the Republic of India in [[Hindi]], written in the ''[[Devanāgarī]]'' script. See also [[Official names of India|other official names]]|'''‡''' This is the figure as per the [[United Nations]] though the Indian government lists the total area as ೩,೨೮೭,೨೬೦ square kilometres.&lt;ref&gt;http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf&lt;/ref&gt;}}
}}
'''ಭಾರತ''', ಅಧಿಕೃತವಾದ್ '''ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ''' ಜಗತ್ತ್‌ದ ೭ನೆ ಮಲ್ಲ ದೇಸೊ. ಜಗತ್ತ್‌ದ [[ಭೂಮಿ]]ದ ೨.೪ ಪಾಲ್ ಭಾರತೊ ಉಂಡು. ಈ ಭೂಮಿಗ್ ಮಸ್ತ್ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಭಾರತೊಡು ೨೦೧೧ತ ಜನಗಣತಿತ ಪ್ರಕಾರೊ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html |title=Request Rejected |accessdate=2025-10-13 |website=www.censusindia.gov.in |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240721132802/https://censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html |archivedate=2024-07-21 |url-status=live }}http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html&lt;/ref&gt; 1,293,057,000 (2016) ಕೋಟಿ ಜನ ಉಲ್ಲೆರ್. ಉಂದು ವಿಶ್ವ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ 17.5% ಭಾಗೊ ಅಪುಂಡು. ಭಾರತೊ ದೇಸೊಡು ೨೯ ರಾಜ್ಯ ಉಂಡು. ೭ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಸೊ ಉಂಡು. ಭಾರತೊನ್ '''ಹಿಂದುಸ್ಥಾನ''' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಭಾರತೊದ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿ. ದೆಹಲಿಡ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ವೊಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಲಯೊ ಉಂಡು. ಭಾರತೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆ, ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ, ಆಚಾರ, ವಿಚಾರೊಲು ಇತ್ತ್‌ಂಡಲಾ ಮಾತ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮೊದಕುಲು ಒಂಜಾದ್ ಉಲ್ಲೇರ್.

== ಭಾರತೊ ಪುದರ್ ಉಂಡಾಯಿನೆ ==
*ಭಾರತೊ ಪನ್ಪುನವು &quot;ಭರತವರ್ಷ&quot; ಪುದರ್‌ದ ಮೂಲೊಡಡ್ದು ಬತ್ತ್ಂಡ್.
*ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ಪುರಾನೊದ ನಿಲೆಟ್ ಈ ಪುದರ್ ಭಾರತೊಂದು ಸೂಚಿತ ಆತ್ಂಡ್. ಋಷಭದೇವನ ಮಗೆ ಭರತ ಚಕ್ರವರ್ತಿಡ್ದ್ ಅತ್ತಂಡ ಮಹಾರಾಜೆ ದುಸ್ಯಂತನ ಮಗೆ ಆಯಿನ ಭರತ ಮಹಾರಾಜನ ಪುದರ್‌ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
*&quot;[[:kn:ಇಂಡಿಯಾ|ಇಂಡಿಯಾ]]&quot; ಎನ್ಪಿ ಪುದರ್ [[:kn:ಸಿಂಧೂ ನದಿ|ಸಿಂಧೂ]] ಸುದೆತ ಪರ್ಷಿಯನ್ ರೂಪಾಂತರೊ &quot;ಇಂಡಸ್&quot; ಪನ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ನೆ. ಭಾರತೊನು ನಿರ್ದೇಸಿಸಯರೆ ಉಪಯೋಗಿಸವುನ ಬೇತೆ ಪುದರ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ '''ಹಿಂದುಸ್ತಾನ'''.

== ಭಾರತೊದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಭಾಗೊಲೆ ಇವರೊ ==
*[[:kn:ಹಿಮಾಲಯ|ಹಿಮಾಲಯೊ]] ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ
*ಉತ್ತರೊದ ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಸೊ
*[[:kn:ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ|ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ]]
*[[:kn:ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿ|ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿ]]

== ಪರಿಪುನ ಸುದೆಕುಲು ==
ಭಾರತಡೊ ಪರಿಪುನ ಮುಕ್ಯೊ ಸುದೆಕ್‌ಲ್ ಇಂಚ ಉಂಡು;
*[[:kn:ಸಿಂಧೂ ನದಿ|ಸಿಂಧೂ]]
*[[:kn:ಗಂಗಾ ನದಿ|ಗಂಗಾ]]
*[[:kn:ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ|ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ]]
*[[:kn:ಯಮುನಾ ನದಿ|ಯಮುನಾ]]
*[[:kn:ನರ್ಮದಾ ನದಿ|ನರ್ಮದಾ]]
*[[:kn:ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ]]
*[[:kn:ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ|ಕೃಷ್ಣಾ]]
*[[:kn:ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]]

== ರಾಜ್ಯೊಲು ==
ಭಾರತೊ ದೇಸೊಡು ಒಟ್ಟುಗು ೨೯ ರಾಜ್ಯೊಲು ಉಲ್ಲೊ.
{{colbegin|3}}
#[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]
#[[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]]
#[[ಅಸ್ಸಾಂ]]
#[[ಉತ್ತರಾಂಚಲ]]
#[[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]
#[[ಒರಿಸ್ಸಾ]]
#[[ಕರ್ನಾಟಕ]]
#[[ಕೇರಳ]]
#[[ಗುಜರಾತ್]]
#[[ಗೋವಾ]]
#[[ಚತ್ತೀಸ್‍ಗಢ]]
#[[ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ]]
#[[ಜಾರ್ಖಂಡ್]]
#[[ತಮಿಳುನಾಡು]]
#[[ತೆಲಂಗಾಣ]]
#[[ತ್ರಿಪುರ]]
#[[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]]
#[[ಪಂಜಾಬ್]]
#[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]
#[[ಬಿಹಾರ]]
#[[ಮಣಿಪುರ]]
#[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]
#[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]
#[[ಮೇಘಾಲಯ]]
#[[ಮಿಝೋರಾಮ್]]
#[[ರಾಜಸ್ಥಾನ]]
#[[ಸಿಕ್ಕಿಂ]]
#[[ಹರ್ಯಾನ]]
#[[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]]
{{colend|3}}

== ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ==
ಭಾರತೊಡು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಸೊಂದು ಒಟ್ಟುಗು  8 ಪ್ರದೇಸೊಲು ಉಲ್ಲೊ.
#[[:kn:ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೊಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್]]
#[[:kn:ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಡ]]
#[[:kn:ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು|ಡಾಮನ್ ಮತ್ತು ಡಿಯು]]
#[[:kn:ದಾದ್ರ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೆಲಿ|ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೇಲಿ]]
#[[:kn:ಪುದುಚೇರಿ|ಪುದುಚೇರಿ]]
#[[:kn:ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ|ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]
#ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
#ಲಡಾಕ್

== ರಾಜಧಾನಿ ==
ಭಾರತ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿ

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]]
[[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]]</text>
      <sha1>fd8f0pqyi1pn4ifkr9e0j91gfu73lnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಲ್ಯಾಯೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8525</id>
    <revision>
      <id>375369</id>
      <parentid>281826</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T03:59:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>375369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4037" sha1="4r8165c47ztwuva5fh5ne37nmy0z8lu" xml:space="preserve">'''ಬಲ್ಯಾಯೆ''' ಬಲ್ಮೆ ಪನಿಯರ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತುಳುವ ಜನಾಂಗೊ. ಮುಕುಲೆನ್ ಕನಿಯಂದ್‌ಲ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

==ಸಬ್ದೊ==
ಬಲ್ಮೆ ಪನ್ಪಿನಯನ್ ಬಲ್ಯಾಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. 
==ತುಳು ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್==
*ಕಲ್ಕುಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಸಂದಿಡು, ''ಕಾರ್ಳದ ಪೆಂಟೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್,ಕಡೆ ಪೆಂಟೆಗ್ ಕಲ್ಲ್ ಪಾಡ್ಯೆರ್,ಕೊಡಿ ಪೆಂಟೆಗ್ ಕೊಳ್ಳಿ ಕೊರ್ಯೆರ್,ಕಾರ್ಲದ ಪೆಂಟೆನ್ ಪೊತ್ತಾಯೆರ್,ಪಟ್ಟದಾನೆನ್ ಮರ್ಲ್ ಮಗ್ಗಿನ ಮಂತಳ್'' ಇಂಚನೆ ಸಂದಿ ದುಂಬು ಪೊನಾಗ, ಅಪಗ ಕಾರ್ಳದ ಬೈರರಸೆ ''ಉಂದು, ದಾನೆ ಸೊಗ ಮಾಯ ಪನ್ಪೆರ್,ಬಲ್ಯಾಯ ಬಲ್ಮನಡ್ ಕೆನೊಡು ಪನ್ಪೆರ್&quot; ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಬತ್ತುದ್ ಕಲ್ಕುಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವೊಲೆನ ಕಾರ್ನಿಕದ ವಿಚಾರನು ಪನ್ಪೆರ್.''
*ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ಸಂಧಿಡ್, ''ಮುಟ್ಟಿ ಬೀರ ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಬತ್ತೆರ್ &quot;ಓ.. ಬಲ್ಲಾಲರೆ ಈರೆನ ಕಣನ್ ಎಂಕ್ ಪತ್ಯರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಣಿಯರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡೆರ್. ಕವಡೆ ಪಾಡಿಯೆರ್ ಕಂಟ ಪತ್ತಿಯೆರ್ ಬೋಂಟೆ ಬರವುದ ದಂಡ್ ದಲ್ಯದ ಕನ ಬುಡ್ಪಯೆರ್''
*ಕನಪಾಡಿತ್ತಾಯನ ಸಂದಿಡ್, ''ಕುಂಬಳದ ಚಾವಡಿಡ್ ಬಲ್ಯಾಯ ಬಲ್ಮೆ ದೀಯೆರ್''
*ಜಾವದೆನ ಸಂದಿಡು ''ಟ್ಟಮಾರ್ ಜನನಗ್ ಪೊಗ್ಯಲ್, ಪಶುಟ್ ಪಾರ ಪಾಡ್ಯಲ್,ಮಾನ್ಯಡ ದುರ್ಬುಲ ಯೆನ್ಯೊಲು, ಅತ್ ಪೊರ್ತುಗ್ ಬಲ್ಯಾಯನ್ ಲೆಪ್ಪಾದೆರ್, ಕರಿಯ ಕೆತ್ತೊದಿನ ಮನೆಟ್ಟ್, ಬೊಳ್ಳಿದ ಇಡೆ ಸಾರ್ಯಗ್ ಗುರ್ಯೆರ್,ಪುಂದಪ ಕೌಳಿಗೆ ತಟ್ಟೆರ್'' ಈ ರೀತಿ ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಮಂತ್ರ ಜಾವದೆ ಕಟ್ಟೆಮಾರ್ ಜನನಗ್  ಪೊಗ್ಗಿನೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್.
*ಕುಪ್ಪೆಟ್ಟು ಪಂಜುರ್ಲಿನ ಸಂದಿಡ್,&quot;ದೈವ ಕುಪ್ಪೆಟ್ಟ್ ಬರ್ಕೆಗ್ ಪೊಣ್ಣ ಸಂಸಾರದ ಬೆರಿ ಪಾತೊಂದು ಪೊಯನ,ಅಜಿ ಮೂಜಿ ದಿನೊಟ್ಟ್ ಪಶುಕ್ಕ್ ಪಾರ ಪಾಡ್ಯೆನ,ಮಾನ್ಯಗ್ ದುರ್ಬಿಲೆ ಮಲ್ತೆನ, ಬಲ್ಯಾಯ ಕೊಟ್ಯಡ್ ಬಲಿಮೆ ಕೆಂಡೆರುಗೆ&quot; ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಕೊರಗ ಬೈದೆರೆಡ ಪಂಜುರ್ಲಿ ಪೊಣ್ಣ ಬೆರಿಯೆ ಬತ್ತುನ ವಿಚಾರನು ತೆರಿಪವೆರ್.
*ಜಾರಂದಯನ ಸಂದಿಡು,''ಅ ಪೊರ್ತುಗ್ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪರಿಗೆಡ್, ಜಟ್ಟಿ ಬೈದ್ಯನ ಮೈತ ಕಟ್ಟುದ ಪೊರ್ಲು ಪೊನಿಕೆನ್ ತೂಯಿನ ಅರಸಬ್ಬೆಲೆಗ್ ಮೈಟ್ ತೂತ ಪೊಕ್ಕೆ ಲಕ್ಕ್ಂಡೆ,ಉಂದು ದಾನೆ ಕಲಾಮತಿಂದ್ ಬಲ್ಯಾಯನ ನೋಟ,ನಿಮಿತ್ತೊಡು ಬಲ್ಮೆ ದೀನಾಗ ತೊಜುಂಡು ಬೂಡುಗ್ ಧರ್ಮ ದೈವ ಜಾರಂದಯೆ ಬೈದ್ಯನ ರೂಪೊಡು ಬತ್ತೆ.''
== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಜಾತಿಲೂ]]</text>
      <sha1>4r8165c47ztwuva5fh5ne37nmy0z8lu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375370</id>
      <parentid>375369</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T04:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <comment>Added {{[[Template:Unreferenced|Unreferenced]]}} tag</comment>
      <origin>375370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4083" sha1="gudxalo7ay2bqbj2518cje7wggu6v2y" xml:space="preserve">{{Unreferenced|date=ನವಂಬರ್ 2026}}
'''ಬಲ್ಯಾಯೆ''' ಬಲ್ಮೆ ಪನಿಯರ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತುಳುವ ಜನಾಂಗೊ. ಮುಕುಲೆನ್ ಕನಿಯಂದ್‌ಲ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

==ಸಬ್ದೊ==
ಬಲ್ಮೆ ಪನ್ಪಿನಯನ್ ಬಲ್ಯಾಯೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. 
==ತುಳು ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್==
*ಕಲ್ಕುಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿನ ಸಂದಿಡು, ''ಕಾರ್ಳದ ಪೆಂಟೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್,ಕಡೆ ಪೆಂಟೆಗ್ ಕಲ್ಲ್ ಪಾಡ್ಯೆರ್,ಕೊಡಿ ಪೆಂಟೆಗ್ ಕೊಳ್ಳಿ ಕೊರ್ಯೆರ್,ಕಾರ್ಲದ ಪೆಂಟೆನ್ ಪೊತ್ತಾಯೆರ್,ಪಟ್ಟದಾನೆನ್ ಮರ್ಲ್ ಮಗ್ಗಿನ ಮಂತಳ್'' ಇಂಚನೆ ಸಂದಿ ದುಂಬು ಪೊನಾಗ, ಅಪಗ ಕಾರ್ಳದ ಬೈರರಸೆ ''ಉಂದು, ದಾನೆ ಸೊಗ ಮಾಯ ಪನ್ಪೆರ್,ಬಲ್ಯಾಯ ಬಲ್ಮನಡ್ ಕೆನೊಡು ಪನ್ಪೆರ್&quot; ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಬತ್ತುದ್ ಕಲ್ಕುಡ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವೊಲೆನ ಕಾರ್ನಿಕದ ವಿಚಾರನು ಪನ್ಪೆರ್.''
*ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ಸಂಧಿಡ್, ''ಮುಟ್ಟಿ ಬೀರ ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಬತ್ತೆರ್ &quot;ಓ.. ಬಲ್ಲಾಲರೆ ಈರೆನ ಕಣನ್ ಎಂಕ್ ಪತ್ಯರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಣಿಯರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡೆರ್. ಕವಡೆ ಪಾಡಿಯೆರ್ ಕಂಟ ಪತ್ತಿಯೆರ್ ಬೋಂಟೆ ಬರವುದ ದಂಡ್ ದಲ್ಯದ ಕನ ಬುಡ್ಪಯೆರ್''
*ಕನಪಾಡಿತ್ತಾಯನ ಸಂದಿಡ್, ''ಕುಂಬಳದ ಚಾವಡಿಡ್ ಬಲ್ಯಾಯ ಬಲ್ಮೆ ದೀಯೆರ್''
*ಜಾವದೆನ ಸಂದಿಡು ''ಟ್ಟಮಾರ್ ಜನನಗ್ ಪೊಗ್ಯಲ್, ಪಶುಟ್ ಪಾರ ಪಾಡ್ಯಲ್,ಮಾನ್ಯಡ ದುರ್ಬುಲ ಯೆನ್ಯೊಲು, ಅತ್ ಪೊರ್ತುಗ್ ಬಲ್ಯಾಯನ್ ಲೆಪ್ಪಾದೆರ್, ಕರಿಯ ಕೆತ್ತೊದಿನ ಮನೆಟ್ಟ್, ಬೊಳ್ಳಿದ ಇಡೆ ಸಾರ್ಯಗ್ ಗುರ್ಯೆರ್,ಪುಂದಪ ಕೌಳಿಗೆ ತಟ್ಟೆರ್'' ಈ ರೀತಿ ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಮಂತ್ರ ಜಾವದೆ ಕಟ್ಟೆಮಾರ್ ಜನನಗ್  ಪೊಗ್ಗಿನೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್.
*ಕುಪ್ಪೆಟ್ಟು ಪಂಜುರ್ಲಿನ ಸಂದಿಡ್,&quot;ದೈವ ಕುಪ್ಪೆಟ್ಟ್ ಬರ್ಕೆಗ್ ಪೊಣ್ಣ ಸಂಸಾರದ ಬೆರಿ ಪಾತೊಂದು ಪೊಯನ,ಅಜಿ ಮೂಜಿ ದಿನೊಟ್ಟ್ ಪಶುಕ್ಕ್ ಪಾರ ಪಾಡ್ಯೆನ,ಮಾನ್ಯಗ್ ದುರ್ಬಿಲೆ ಮಲ್ತೆನ, ಬಲ್ಯಾಯ ಕೊಟ್ಯಡ್ ಬಲಿಮೆ ಕೆಂಡೆರುಗೆ&quot; ಬಲ್ಯಾಯೆರ್ ಕೊರಗ ಬೈದೆರೆಡ ಪಂಜುರ್ಲಿ ಪೊಣ್ಣ ಬೆರಿಯೆ ಬತ್ತುನ ವಿಚಾರನು ತೆರಿಪವೆರ್.
*ಜಾರಂದಯನ ಸಂದಿಡು,''ಅ ಪೊರ್ತುಗ್ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪರಿಗೆಡ್, ಜಟ್ಟಿ ಬೈದ್ಯನ ಮೈತ ಕಟ್ಟುದ ಪೊರ್ಲು ಪೊನಿಕೆನ್ ತೂಯಿನ ಅರಸಬ್ಬೆಲೆಗ್ ಮೈಟ್ ತೂತ ಪೊಕ್ಕೆ ಲಕ್ಕ್ಂಡೆ,ಉಂದು ದಾನೆ ಕಲಾಮತಿಂದ್ ಬಲ್ಯಾಯನ ನೋಟ,ನಿಮಿತ್ತೊಡು ಬಲ್ಮೆ ದೀನಾಗ ತೊಜುಂಡು ಬೂಡುಗ್ ಧರ್ಮ ದೈವ ಜಾರಂದಯೆ ಬೈದ್ಯನ ರೂಪೊಡು ಬತ್ತೆ.''
== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗೊ:ಜಾತಿಲೂ]]</text>
      <sha1>gudxalo7ay2bqbj2518cje7wggu6v2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13187</id>
    <revision>
      <id>375371</id>
      <parentid>357548</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T04:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ದೇವಿನ ಕತೆ */</comment>
      <origin>375371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14304" sha1="galq1tnw6378bbyhrciofxeepz36n6o" xml:space="preserve">{{Infobox deity&lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| type = ಹಿಂದು
| image = Kushmanda Sanghasri 2010 Arnab Dutta.JPG
| caption = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ
| name = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ
| affiliation = ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿನ ಅವತಾರ
| god_of = ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ದೇವಿ
| abode = ಕೈಲಾಸ
| mantra = सुरासम्पूर्णकलशं रुधिराप्लुतमेव च।&lt;br&gt;
दधाना हस्तपद्माभ्यां कूष्माण्डा शुभदास्तु मे॥
| weapon = ತಾವರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ,&lt;br&gt; ಕಮಂಡಲು, ಬಿರು,&lt;br&gt; ಪಗರಿ, ಗದೆ,&lt;br&gt; ಜಪಮಾಲೆ,&lt;br&gt;
| consort = [[ಶಿವ]]
| mount = [[ಪಿಲಿ]]
| planet = ಸೂರ್ಯೆ
}}
'''ಕೂಷ್ಮಾಂಡ''' ದೇವಿ [[ನವದುರ್ಗಾ|ನವದುರ್ಗೆ]]ನ ನಾಲನೇ ಅವತಾರ. [[ನವರಾತ್ರಿ]]ದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಕ್ಕಸೆರೆನ್ ಸಂಹಾರ ಮಲ್ಪರೆ ಸಲುವಾದ್ ದೇವಿ ಈ ಅವತಾರೊಡು ಬರ್ಪೆರ್. ಈ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಇತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ದೇವಿ ಪಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾಣೊದ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಿನ ಸರೀರೊದ ಪ್ರಕಾಶ ಸೂರ್ಯನಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್‍ಗೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Navratri 2022 Day 4: ಯಾರೀ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ..? ಇಲ್ಲಿದೆ ಮಂತ್ರ, ಪೂಜೆ ವಿಧಾನ, ಮಹತ್ವ, ಕಥೆ, ಪ್ರಯೋಜನ..!|url=https://vijaykarnataka.com/religion/pooja-vidhana/navratri-2022-day-4-here-are-the-puja-vidhi-mantra-importance-and-puja-benefits-of-kushmanda-devi/articleshow/94511006.cms?story=7|accessdate=24 October 2022|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt;
==ನವದುರ್ಗೆರೆನ ನಡುಟು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ==

''ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಅತ್ತುಡ ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿ ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪರಂಪರೆಡ್ ಪಠಣ ಮಲ್ಪುನ 'ದೇವಿನ ಕವಚ'. ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ನವ ದುರ್ಗಾನಕಲೆನೆಡ್ ನಾಲನೇ ದುರ್ಗಾ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಶ್ಲೋಕೊಲು ೩-೫ ಪನ್ಪುಂಡು:&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot;&gt;{{cite web
 |title=Devī Kavacam
 |url=https://sanskritdocuments.org/doc_devii/dkavach.html
 |website=Sanskrit Documents
 |language=sa
 |at=verses 3–5
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|
ಪ್ರಥಮಮ್ ಶೈಲ್ಪುತ್ರಿ ಚ ದ್ವಿತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ.&lt;br /&gt;
ತೃತೀಯಂ ಚಂದ್ರಘಂಟೆತಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೇತಿ ಚತುರ್ಥಕಂ ॥ ೩॥&lt;br /&gt;
ಪಂಚಂ ಸ್ಕಂದಮತಿ ಷಷ್ಠಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿತಿ ಚ .&lt;br /&gt;
ಸಪ್ತಮ ಕಲ್ರಾತ್ರಿಥಿ ಮಹಾಗೌರಿತಿ ಚಸ್ತಮಂ ॥ ೪॥&lt;br /&gt;
ನವಂ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ ಚ ನವದುರ್ಗಾ ಪ್ರಕೀರ್ತೀತಃ.&lt;br /&gt;
ಉಕ್ತಾನ್ಯೆತಾನಿ ನಮನಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಮಹಾತ್ಮನ॥ ೫॥
}}
ಈ ಅನುಕ್ರಮೊಡು [[ಶೈಲಪುತ್ರಿ]], [[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ]], ಚಂದ್ರಘಂಟಾ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, [[ಸ್ಕಂದಮಾತಾ]], ಕಾತ್ಯಾಯನಿ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಮಹಾಗೌರಿ ಬೊಕ್ಕ[ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt; ಈ ಶ್ಲೋಕೊಲು ನವದುರ್ಗ ಗುಂಪುಡು ಕೂಷ್ಮಾಂಡನ ಸ್ಥಾನೊನು ಸ್ಥಾಪಿಸವುಂಡು ಆಂಡ ಅಲೆನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ವರ್ಣನೆನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಜ್ಜಿ.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt;


== ದೇವಿನ ಕತೆ ==
ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಕತ್ತಲೆಡ್ ಮುರ್ಕುದಿಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡ್ ಒಲ್ಪಲಾ ಪ್ರಪಂಚದ ವೊವ್ವೇ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂಡ್. ಆಂಡ ಒರಾನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಡ್ ಇಪ್ಪಂದಿನ ಬೊಲ್ಪು ಮಾತ ಕೋಡಿಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ಒಂಜಿ ಮೂಲೆಡ್ಲಾ ಬೊಲ್ಪಾಂಡ್. ಬೊಲ್ಪುದ ಸಮುದ್ರನೇ ಉಗಮ ಆಂಡ್. ಒರಾನೆ ಆ ಬೊಲ್ಪು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆಕಾರ ಗೆತೊನುಂಡ್. ಅವ್ ಬೊಲ್ಪು ಬೇತೆ ದಾಲ ಅತ್ತ್ ಅವ್ವು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ. ಈ ದೇವಿನ ಒಂಜಿ ತೆಲಿಕೆರ್ದಾತ್ರ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಇಂಚ ದೇವಿನ ತೆಲಿಕೆ ಇಡೀ ಕತ್ತಲೆನೇ ದೂರ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಇಡೀ ಭೂಮಿಗೇ ಜೀವ ಕೊರಿಯೆರ್. ಭೂಮಿ, ಗ್ರಹ, ಸೂರ್ಯೆ, ಬೊಲ್ಲಿಲೆನ(ನಕ್ಷತ್ರ) ಜನನ ಆಂಡ್. ಆಂಡ ಜೀವಿಲು ಜೀವ ಒರಿಯೊಡಾಂಡ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶ ಬೋಡಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಂಚಾದ್ ಸ್ವತಃ ದೇವಿ [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವೆರೆನ ಮಧ್ಯೊಡ್ ಉಂತುದು ಪ್ರಕಾಶೊಗ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಇಡೀ ಜೀವರಾಶಿಗ್ ಶಕ್ತಿ ಕೊರುಂಡ ಸ್ವತಃ ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆಗ್ ದೇವಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಸೂರ್ಯನುಲಾಯಿ ಇತ್‍ದ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ದೇವಿ ಸ್ವತಃ ಶಕ್ತಿ ಆಯ್ನೈರ್ದಾವರ ವಿಶ್ವೊಡ್ ಸಮತೋಲನನ್ ಕನವರೆ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶದ ಮೂಲಕ ಮಾತ ಜೀವಿಲೆಗ್ ಬದ್‍ಕರೆ ಆಸರೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಕತೆ|url=https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|accessdate=24 October 2022|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024175251/https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸಂಪತ್ತು, ಆರೋಗ್ಯ; ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಈಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ|url=https://kannada.asianetnews.com/festivals/on-navratri-4th-day-worshipping-kushmanda-devi-brings-luck-to-you-r0lzjc|accessdate=24 October 2022|work=Asianet News Network Pvt Ltd|language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನೈರ್ದ್ ಮಾತ ರೋಗೊಲು ನಿವಾರಣೆ ಆದ್ ಮನಸ್ಸ್ ಗ್ ಸಂತಸನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ|url=https://tv9kannada.com/specials/tv9-pratha-smarami-dasara-navaratri-4-day-kushmanda-devi-festival-44850.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ದೇವಿನ ಪೂಜೆ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪೂಜೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಪುರ್ಪೊಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗಲಸುವೆರ್. ಮಾರ್ನೆಮಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಮಂತ್ರ ===
ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದೈ ನಮಃ&lt;br&gt; ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದಾಯ್ಯೆ ನಮಃ&lt;br&gt; ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ === 
ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಧ್ಯಾನ ===
ವಂದೇ ವಂಚಿತ ಕಾಮರ್ಥೇ ಚಂದ್ರಧರಿತ್ರಶೇಖರಂ&lt;br&gt; ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಯಶಾಸ್ವಿನಿಂ&lt;br&gt; ಭಾಸ್ವರಾ ಭಾನು ನಿಭಾಮ್ ಅನಹತಾ ಸ್ಥಿತಿಂ&lt;br&gt; ಚತುರ್ಥ ದುರ್ಗಾ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ&lt;br&gt; ಕಾಮಂಡಲು, ಚಾಪಾ, ಬನ, ಪದ್ಮ, ಸುಧಲಶಾಶ, ಚಕ್ರ, ಗಧಾ, ಜಪವತಿಧರಂ&lt;br&gt; ಪತಂಬರಾ ಪರಿಧಿಂ ಕಾಮನಿಯಮ್ ಮೃದುಹಾಸ ನಾನಾಲಂಕರಾ ಭೂಷಿತಂ&lt;br&gt; ಮಂಜೀರಾ, ಹರಾ, ಕೀರುರಾ, ಕಿಂಕಿನಿ, ರತ್ನಾಕುಂಡಲ, ಮಂದಿತಮ್&lt;br&gt; ಪ್ರಫುಲ್ಲಾ ವದನಂಚಾರು ಚಿಬುಕಾಮ್ ಕಾಂತಾ ಕಪೋಲಮ್ ತುಗಮ್ ಕುಚಾಮ್&lt;br&gt; ಕೋಮಲಂಗಿ ಶೆರ್ಮಮುಖಿ ಶ್ರೀಕಾಂತಿ ನಿಮ್ನಾಭಿ ನಿತಂಬನಿಮ್&lt;br&gt;
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ ===
ದುರ್ಗತಿನಾಶಿನಿ ತುಮಹಿ ದರಿದ್ರಾದಿ ವಿನಾಶನಿಮ್&lt;br&gt; ಜಯಮಯ ದಾನದಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಪ್ರಾಣಮಾಮಯಂ&lt;br&gt; ಜಗತಮಾತಾ ಜಗತಕರರಿ ಜಗದಾಧರ ರೂಪಾನಿಮ್&lt;br&gt; ಚಾರಚರೇಶ್ವರಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾೇ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;br&gt; ತ್ರಿಲೋಕಿಯಾಸುಂದರಿ ತುವಾಹಿ ದುಖಾ ಶೋಕಾ ನಿವಾರಿನಿಮ್&lt;br&gt; ಪರಮಾನಂದಮಯಿ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ್ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ, ಮಂತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಧ್ಯಾನ|url=https://kannada.boldsky.com/inspiration/short-story/navratri-day-4-maa-kushmunda-color-puja-vidhi-aarti-timing-mantra-muhurat-vrat-katha-significance/articlecontent-pf91057-018572.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್‍ದ ಅರ್ಥ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್ ಡ್ ''ಕು'' ಪಂಡ್ಂಡ ಎಲ್ಯ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ಥ ''ಊಷ್ಮಾ'' ಪಂಡ್ಂಡ ಉಷ್ಣತೆ, ''ಅಂಡ'' ಪಂಡ್ಂಡ [[ತೆತ್ತಿ]]. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನೇ ಈ ದೇವಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೈಕ್ ಈ ದೇವಿಗ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Rosa|first1=Carmilla de|title=Chaitra Navratri: Kushmanda|url=https://maisappho.wordpress.com/2014/04/03/chaitra-navratri-kushmanda/|website=Goddess of 10,000 Names|accessdate=24 October 2022|language=en|date=3 April 2014}}&lt;/ref&gt;

== ದೇವಿನ ಕೈಟುಪ್ಪುನ ಅಸ್ತ್ರೊಲು ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಉಂಡು ಅವೆಟ್ [[ತಾಮರೆ|ತಾವರೆ]], ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಬಿರು, ಪಗರಿ, ಕಮಂಡಲು, ಜಪಮಾಲೆ, ನೀರ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಚೀಯೊ/ತಿಗ|ತಿಗತ್ನೈ]] ಇತ್ತಿನ ಪಾತ್ರೆ ಉಂಡು.

== ಮಂತ್ರ ==
- ''ಏಂ ಹ್ರೀಂ ದೇವ್ಯೈ ನಮಃ&lt;br&gt;
ವಂದೇ ವಾಂಚಿತ ಕಾಮಾರ್ಥ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೇಖರಂ|&lt;br&gt;
ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಯಶಸ್ವಿನೀಂ||''&lt;br&gt;
- ''ಓಂ ಏಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ''ಯಾ ದೇವಿ ಸರ್ವಭೂತೇಷು&lt;br&gt;
ಮಾಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ರೂಪೇಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತತಾ&lt;br&gt;
ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮೋ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ಉಪಾಸನ ಮಂತ್ರ&lt;br&gt;
ಕುಸ್ತಿತಃ ಕೂಷ್ಮಾ&lt;br&gt;
ಕೂಷ್ಮಾ - ತ್ರಿವಿಧತಾಪಯುತಃ&lt;br&gt;
ಸಂಸಾರಃ ಸ ಅಂಡೇ ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾಮುದರರೂಪಾಯಾಂ&lt;br&gt;
ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿ ಮಂತ್ರ|url=https://kannada.oneindia.com/festivals/dasara/maa-kushmanda-colour-puja-vidhi-aaarti-timings-mantra-muhurat-vrat-katha-significance-269785.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ನವದುರ್ಗೆ]]</text>
      <sha1>galq1tnw6378bbyhrciofxeepz36n6o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375372</id>
      <parentid>375371</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T04:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಮಂತ್ರ */</comment>
      <origin>375372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14432" sha1="5x6atxnl013z576ypq0kffcs9u7jr4x" xml:space="preserve">{{Infobox deity&lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| type = ಹಿಂದು
| image = Kushmanda Sanghasri 2010 Arnab Dutta.JPG
| caption = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ
| name = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ
| affiliation = ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿನ ಅವತಾರ
| god_of = ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ದೇವಿ
| abode = ಕೈಲಾಸ
| mantra = सुरासम्पूर्णकलशं रुधिराप्लुतमेव च।&lt;br&gt;
दधाना हस्तपद्माभ्यां कूष्माण्डा शुभदास्तु मे॥
| weapon = ತಾವರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ,&lt;br&gt; ಕಮಂಡಲು, ಬಿರು,&lt;br&gt; ಪಗರಿ, ಗದೆ,&lt;br&gt; ಜಪಮಾಲೆ,&lt;br&gt;
| consort = [[ಶಿವ]]
| mount = [[ಪಿಲಿ]]
| planet = ಸೂರ್ಯೆ
}}
'''ಕೂಷ್ಮಾಂಡ''' ದೇವಿ [[ನವದುರ್ಗಾ|ನವದುರ್ಗೆ]]ನ ನಾಲನೇ ಅವತಾರ. [[ನವರಾತ್ರಿ]]ದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಕ್ಕಸೆರೆನ್ ಸಂಹಾರ ಮಲ್ಪರೆ ಸಲುವಾದ್ ದೇವಿ ಈ ಅವತಾರೊಡು ಬರ್ಪೆರ್. ಈ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಇತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ದೇವಿ ಪಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾಣೊದ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಿನ ಸರೀರೊದ ಪ್ರಕಾಶ ಸೂರ್ಯನಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್‍ಗೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Navratri 2022 Day 4: ಯಾರೀ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ..? ಇಲ್ಲಿದೆ ಮಂತ್ರ, ಪೂಜೆ ವಿಧಾನ, ಮಹತ್ವ, ಕಥೆ, ಪ್ರಯೋಜನ..!|url=https://vijaykarnataka.com/religion/pooja-vidhana/navratri-2022-day-4-here-are-the-puja-vidhi-mantra-importance-and-puja-benefits-of-kushmanda-devi/articleshow/94511006.cms?story=7|accessdate=24 October 2022|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt;
==ನವದುರ್ಗೆರೆನ ನಡುಟು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ==

''ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಅತ್ತುಡ ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿ ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪರಂಪರೆಡ್ ಪಠಣ ಮಲ್ಪುನ 'ದೇವಿನ ಕವಚ'. ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ನವ ದುರ್ಗಾನಕಲೆನೆಡ್ ನಾಲನೇ ದುರ್ಗಾ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಶ್ಲೋಕೊಲು ೩-೫ ಪನ್ಪುಂಡು:&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot;&gt;{{cite web
 |title=Devī Kavacam
 |url=https://sanskritdocuments.org/doc_devii/dkavach.html
 |website=Sanskrit Documents
 |language=sa
 |at=verses 3–5
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|
ಪ್ರಥಮಮ್ ಶೈಲ್ಪುತ್ರಿ ಚ ದ್ವಿತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ.&lt;br /&gt;
ತೃತೀಯಂ ಚಂದ್ರಘಂಟೆತಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೇತಿ ಚತುರ್ಥಕಂ ॥ ೩॥&lt;br /&gt;
ಪಂಚಂ ಸ್ಕಂದಮತಿ ಷಷ್ಠಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿತಿ ಚ .&lt;br /&gt;
ಸಪ್ತಮ ಕಲ್ರಾತ್ರಿಥಿ ಮಹಾಗೌರಿತಿ ಚಸ್ತಮಂ ॥ ೪॥&lt;br /&gt;
ನವಂ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ ಚ ನವದುರ್ಗಾ ಪ್ರಕೀರ್ತೀತಃ.&lt;br /&gt;
ಉಕ್ತಾನ್ಯೆತಾನಿ ನಮನಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಮಹಾತ್ಮನ॥ ೫॥
}}
ಈ ಅನುಕ್ರಮೊಡು [[ಶೈಲಪುತ್ರಿ]], [[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ]], ಚಂದ್ರಘಂಟಾ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, [[ಸ್ಕಂದಮಾತಾ]], ಕಾತ್ಯಾಯನಿ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಮಹಾಗೌರಿ ಬೊಕ್ಕ[ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt; ಈ ಶ್ಲೋಕೊಲು ನವದುರ್ಗ ಗುಂಪುಡು ಕೂಷ್ಮಾಂಡನ ಸ್ಥಾನೊನು ಸ್ಥಾಪಿಸವುಂಡು ಆಂಡ ಅಲೆನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ವರ್ಣನೆನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಜ್ಜಿ.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt;


== ದೇವಿನ ಕತೆ ==
ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಕತ್ತಲೆಡ್ ಮುರ್ಕುದಿಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡ್ ಒಲ್ಪಲಾ ಪ್ರಪಂಚದ ವೊವ್ವೇ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂಡ್. ಆಂಡ ಒರಾನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಡ್ ಇಪ್ಪಂದಿನ ಬೊಲ್ಪು ಮಾತ ಕೋಡಿಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ಒಂಜಿ ಮೂಲೆಡ್ಲಾ ಬೊಲ್ಪಾಂಡ್. ಬೊಲ್ಪುದ ಸಮುದ್ರನೇ ಉಗಮ ಆಂಡ್. ಒರಾನೆ ಆ ಬೊಲ್ಪು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆಕಾರ ಗೆತೊನುಂಡ್. ಅವ್ ಬೊಲ್ಪು ಬೇತೆ ದಾಲ ಅತ್ತ್ ಅವ್ವು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ. ಈ ದೇವಿನ ಒಂಜಿ ತೆಲಿಕೆರ್ದಾತ್ರ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಇಂಚ ದೇವಿನ ತೆಲಿಕೆ ಇಡೀ ಕತ್ತಲೆನೇ ದೂರ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಇಡೀ ಭೂಮಿಗೇ ಜೀವ ಕೊರಿಯೆರ್. ಭೂಮಿ, ಗ್ರಹ, ಸೂರ್ಯೆ, ಬೊಲ್ಲಿಲೆನ(ನಕ್ಷತ್ರ) ಜನನ ಆಂಡ್. ಆಂಡ ಜೀವಿಲು ಜೀವ ಒರಿಯೊಡಾಂಡ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶ ಬೋಡಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಂಚಾದ್ ಸ್ವತಃ ದೇವಿ [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವೆರೆನ ಮಧ್ಯೊಡ್ ಉಂತುದು ಪ್ರಕಾಶೊಗ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಇಡೀ ಜೀವರಾಶಿಗ್ ಶಕ್ತಿ ಕೊರುಂಡ ಸ್ವತಃ ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆಗ್ ದೇವಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಸೂರ್ಯನುಲಾಯಿ ಇತ್‍ದ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ದೇವಿ ಸ್ವತಃ ಶಕ್ತಿ ಆಯ್ನೈರ್ದಾವರ ವಿಶ್ವೊಡ್ ಸಮತೋಲನನ್ ಕನವರೆ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶದ ಮೂಲಕ ಮಾತ ಜೀವಿಲೆಗ್ ಬದ್‍ಕರೆ ಆಸರೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಕತೆ|url=https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|accessdate=24 October 2022|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024175251/https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸಂಪತ್ತು, ಆರೋಗ್ಯ; ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಈಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ|url=https://kannada.asianetnews.com/festivals/on-navratri-4th-day-worshipping-kushmanda-devi-brings-luck-to-you-r0lzjc|accessdate=24 October 2022|work=Asianet News Network Pvt Ltd|language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನೈರ್ದ್ ಮಾತ ರೋಗೊಲು ನಿವಾರಣೆ ಆದ್ ಮನಸ್ಸ್ ಗ್ ಸಂತಸನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ|url=https://tv9kannada.com/specials/tv9-pratha-smarami-dasara-navaratri-4-day-kushmanda-devi-festival-44850.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ದೇವಿನ ಪೂಜೆ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪೂಜೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಪುರ್ಪೊಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗಲಸುವೆರ್. ಮಾರ್ನೆಮಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಮಂತ್ರ ===
ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದೈ ನಮಃ&lt;br&gt; ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದಾಯ್ಯೆ ನಮಃ&lt;br&gt; ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ === 
ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಧ್ಯಾನ ===
ವಂದೇ ವಂಚಿತ ಕಾಮರ್ಥೇ ಚಂದ್ರಧರಿತ್ರಶೇಖರಂ&lt;br&gt; ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಯಶಾಸ್ವಿನಿಂ&lt;br&gt; ಭಾಸ್ವರಾ ಭಾನು ನಿಭಾಮ್ ಅನಹತಾ ಸ್ಥಿತಿಂ&lt;br&gt; ಚತುರ್ಥ ದುರ್ಗಾ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ&lt;br&gt; ಕಾಮಂಡಲು, ಚಾಪಾ, ಬನ, ಪದ್ಮ, ಸುಧಲಶಾಶ, ಚಕ್ರ, ಗಧಾ, ಜಪವತಿಧರಂ&lt;br&gt; ಪತಂಬರಾ ಪರಿಧಿಂ ಕಾಮನಿಯಮ್ ಮೃದುಹಾಸ ನಾನಾಲಂಕರಾ ಭೂಷಿತಂ&lt;br&gt; ಮಂಜೀರಾ, ಹರಾ, ಕೀರುರಾ, ಕಿಂಕಿನಿ, ರತ್ನಾಕುಂಡಲ, ಮಂದಿತಮ್&lt;br&gt; ಪ್ರಫುಲ್ಲಾ ವದನಂಚಾರು ಚಿಬುಕಾಮ್ ಕಾಂತಾ ಕಪೋಲಮ್ ತುಗಮ್ ಕುಚಾಮ್&lt;br&gt; ಕೋಮಲಂಗಿ ಶೆರ್ಮಮುಖಿ ಶ್ರೀಕಾಂತಿ ನಿಮ್ನಾಭಿ ನಿತಂಬನಿಮ್&lt;br&gt;
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ ===
ದುರ್ಗತಿನಾಶಿನಿ ತುಮಹಿ ದರಿದ್ರಾದಿ ವಿನಾಶನಿಮ್&lt;br&gt; ಜಯಮಯ ದಾನದಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಪ್ರಾಣಮಾಮಯಂ&lt;br&gt; ಜಗತಮಾತಾ ಜಗತಕರರಿ ಜಗದಾಧರ ರೂಪಾನಿಮ್&lt;br&gt; ಚಾರಚರೇಶ್ವರಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾೇ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;br&gt; ತ್ರಿಲೋಕಿಯಾಸುಂದರಿ ತುವಾಹಿ ದುಖಾ ಶೋಕಾ ನಿವಾರಿನಿಮ್&lt;br&gt; ಪರಮಾನಂದಮಯಿ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ್ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ, ಮಂತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಧ್ಯಾನ|url=https://kannada.boldsky.com/inspiration/short-story/navratri-day-4-maa-kushmunda-color-puja-vidhi-aarti-timing-mantra-muhurat-vrat-katha-significance/articlecontent-pf91057-018572.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್‍ದ ಅರ್ಥ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್ ಡ್ ''ಕು'' ಪಂಡ್ಂಡ ಎಲ್ಯ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ಥ ''ಊಷ್ಮಾ'' ಪಂಡ್ಂಡ ಉಷ್ಣತೆ, ''ಅಂಡ'' ಪಂಡ್ಂಡ [[ತೆತ್ತಿ]]. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನೇ ಈ ದೇವಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೈಕ್ ಈ ದೇವಿಗ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Rosa|first1=Carmilla de|title=Chaitra Navratri: Kushmanda|url=https://maisappho.wordpress.com/2014/04/03/chaitra-navratri-kushmanda/|website=Goddess of 10,000 Names|accessdate=24 October 2022|language=en|date=3 April 2014}}&lt;/ref&gt;

== ದೇವಿನ ಕೈಟುಪ್ಪುನ ಅಸ್ತ್ರೊಲು ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಉಂಡು ಅವೆಟ್ [[ತಾಮರೆ|ತಾವರೆ]], ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಬಿರು, ಪಗರಿ, ಕಮಂಡಲು, ಜಪಮಾಲೆ, ನೀರ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಚೀಯೊ/ತಿಗ|ತಿಗತ್ನೈ]] ಇತ್ತಿನ ಪಾತ್ರೆ ಉಂಡು.

== ಮಂತ್ರ ==
- ''ಏಂ ಹ್ರೀಂ ದೇವ್ಯೈ ನಮಃ&lt;br&gt;
ವಂದೇ ವಾಂಚಿತ ಕಾಮಾರ್ಥ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೇಖರಂ|&lt;br&gt;
ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಯಶಸ್ವಿನೀಂ||''&lt;br&gt;
- ''ಓಂ ಏಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ''ಯಾ ದೇವಿ ಸರ್ವಭೂತೇಷು&lt;br&gt;
ಮಾಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ರೂಪೇಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತತಾ&lt;br&gt;
ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮೋ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ಉಪಾಸನ ಮಂತ್ರ&lt;br&gt;
ಕುಸ್ತಿತಃ ಕೂಷ್ಮಾ&lt;br&gt;
ಕೂಷ್ಮಾ - ತ್ರಿವಿಧತಾಪಯುತಃ&lt;br&gt;
ಸಂಸಾರಃ ಸ ಅಂಡೇ ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾಮುದರರೂಪಾಯಾಂ&lt;br&gt;
ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿ ಮಂತ್ರ|url=https://kannada.oneindia.com/festivals/dasara/maa-kushmanda-colour-puja-vidhi-aaarti-timings-mantra-muhurat-vrat-katha-significance-269785.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

==ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ==

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ನವದುರ್ಗೆ]]</text>
      <sha1>5x6atxnl013z576ypq0kffcs9u7jr4x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375373</id>
      <parentid>375372</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T04:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <comment>/* ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ */</comment>
      <origin>375373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17109" sha1="tse64kj5x37gj5w88f6kvcw156irmcl" xml:space="preserve">{{Infobox deity&lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| type = ಹಿಂದು
| image = Kushmanda Sanghasri 2010 Arnab Dutta.JPG
| caption = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ
| name = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ
| affiliation = ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿನ ಅವತಾರ
| god_of = ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ದೇವಿ
| abode = ಕೈಲಾಸ
| mantra = सुरासम्पूर्णकलशं रुधिराप्लुतमेव च।&lt;br&gt;
दधाना हस्तपद्माभ्यां कूष्माण्डा शुभदास्तु मे॥
| weapon = ತಾವರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ,&lt;br&gt; ಕಮಂಡಲು, ಬಿರು,&lt;br&gt; ಪಗರಿ, ಗದೆ,&lt;br&gt; ಜಪಮಾಲೆ,&lt;br&gt;
| consort = [[ಶಿವ]]
| mount = [[ಪಿಲಿ]]
| planet = ಸೂರ್ಯೆ
}}
'''ಕೂಷ್ಮಾಂಡ''' ದೇವಿ [[ನವದುರ್ಗಾ|ನವದುರ್ಗೆ]]ನ ನಾಲನೇ ಅವತಾರ. [[ನವರಾತ್ರಿ]]ದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಕ್ಕಸೆರೆನ್ ಸಂಹಾರ ಮಲ್ಪರೆ ಸಲುವಾದ್ ದೇವಿ ಈ ಅವತಾರೊಡು ಬರ್ಪೆರ್. ಈ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಇತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ದೇವಿ ಪಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾಣೊದ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಿನ ಸರೀರೊದ ಪ್ರಕಾಶ ಸೂರ್ಯನಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್‍ಗೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Navratri 2022 Day 4: ಯಾರೀ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ..? ಇಲ್ಲಿದೆ ಮಂತ್ರ, ಪೂಜೆ ವಿಧಾನ, ಮಹತ್ವ, ಕಥೆ, ಪ್ರಯೋಜನ..!|url=https://vijaykarnataka.com/religion/pooja-vidhana/navratri-2022-day-4-here-are-the-puja-vidhi-mantra-importance-and-puja-benefits-of-kushmanda-devi/articleshow/94511006.cms?story=7|accessdate=24 October 2022|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt;
==ನವದುರ್ಗೆರೆನ ನಡುಟು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ==

''ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಅತ್ತುಡ ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿ ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪರಂಪರೆಡ್ ಪಠಣ ಮಲ್ಪುನ 'ದೇವಿನ ಕವಚ'. ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ನವ ದುರ್ಗಾನಕಲೆನೆಡ್ ನಾಲನೇ ದುರ್ಗಾ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಶ್ಲೋಕೊಲು ೩-೫ ಪನ್ಪುಂಡು:&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot;&gt;{{cite web
 |title=Devī Kavacam
 |url=https://sanskritdocuments.org/doc_devii/dkavach.html
 |website=Sanskrit Documents
 |language=sa
 |at=verses 3–5
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|
ಪ್ರಥಮಮ್ ಶೈಲ್ಪುತ್ರಿ ಚ ದ್ವಿತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ.&lt;br /&gt;
ತೃತೀಯಂ ಚಂದ್ರಘಂಟೆತಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೇತಿ ಚತುರ್ಥಕಂ ॥ ೩॥&lt;br /&gt;
ಪಂಚಂ ಸ್ಕಂದಮತಿ ಷಷ್ಠಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿತಿ ಚ .&lt;br /&gt;
ಸಪ್ತಮ ಕಲ್ರಾತ್ರಿಥಿ ಮಹಾಗೌರಿತಿ ಚಸ್ತಮಂ ॥ ೪॥&lt;br /&gt;
ನವಂ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ ಚ ನವದುರ್ಗಾ ಪ್ರಕೀರ್ತೀತಃ.&lt;br /&gt;
ಉಕ್ತಾನ್ಯೆತಾನಿ ನಮನಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಮಹಾತ್ಮನ॥ ೫॥
}}
ಈ ಅನುಕ್ರಮೊಡು [[ಶೈಲಪುತ್ರಿ]], [[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ]], ಚಂದ್ರಘಂಟಾ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, [[ಸ್ಕಂದಮಾತಾ]], ಕಾತ್ಯಾಯನಿ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಮಹಾಗೌರಿ ಬೊಕ್ಕ[ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt; ಈ ಶ್ಲೋಕೊಲು ನವದುರ್ಗ ಗುಂಪುಡು ಕೂಷ್ಮಾಂಡನ ಸ್ಥಾನೊನು ಸ್ಥಾಪಿಸವುಂಡು ಆಂಡ ಅಲೆನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ವರ್ಣನೆನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಜ್ಜಿ.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt;


== ದೇವಿನ ಕತೆ ==
ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಕತ್ತಲೆಡ್ ಮುರ್ಕುದಿಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡ್ ಒಲ್ಪಲಾ ಪ್ರಪಂಚದ ವೊವ್ವೇ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂಡ್. ಆಂಡ ಒರಾನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಡ್ ಇಪ್ಪಂದಿನ ಬೊಲ್ಪು ಮಾತ ಕೋಡಿಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ಒಂಜಿ ಮೂಲೆಡ್ಲಾ ಬೊಲ್ಪಾಂಡ್. ಬೊಲ್ಪುದ ಸಮುದ್ರನೇ ಉಗಮ ಆಂಡ್. ಒರಾನೆ ಆ ಬೊಲ್ಪು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆಕಾರ ಗೆತೊನುಂಡ್. ಅವ್ ಬೊಲ್ಪು ಬೇತೆ ದಾಲ ಅತ್ತ್ ಅವ್ವು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ. ಈ ದೇವಿನ ಒಂಜಿ ತೆಲಿಕೆರ್ದಾತ್ರ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಇಂಚ ದೇವಿನ ತೆಲಿಕೆ ಇಡೀ ಕತ್ತಲೆನೇ ದೂರ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಇಡೀ ಭೂಮಿಗೇ ಜೀವ ಕೊರಿಯೆರ್. ಭೂಮಿ, ಗ್ರಹ, ಸೂರ್ಯೆ, ಬೊಲ್ಲಿಲೆನ(ನಕ್ಷತ್ರ) ಜನನ ಆಂಡ್. ಆಂಡ ಜೀವಿಲು ಜೀವ ಒರಿಯೊಡಾಂಡ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶ ಬೋಡಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಂಚಾದ್ ಸ್ವತಃ ದೇವಿ [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವೆರೆನ ಮಧ್ಯೊಡ್ ಉಂತುದು ಪ್ರಕಾಶೊಗ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಇಡೀ ಜೀವರಾಶಿಗ್ ಶಕ್ತಿ ಕೊರುಂಡ ಸ್ವತಃ ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆಗ್ ದೇವಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಸೂರ್ಯನುಲಾಯಿ ಇತ್‍ದ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ದೇವಿ ಸ್ವತಃ ಶಕ್ತಿ ಆಯ್ನೈರ್ದಾವರ ವಿಶ್ವೊಡ್ ಸಮತೋಲನನ್ ಕನವರೆ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶದ ಮೂಲಕ ಮಾತ ಜೀವಿಲೆಗ್ ಬದ್‍ಕರೆ ಆಸರೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಕತೆ|url=https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|accessdate=24 October 2022|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024175251/https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸಂಪತ್ತು, ಆರೋಗ್ಯ; ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಈಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ|url=https://kannada.asianetnews.com/festivals/on-navratri-4th-day-worshipping-kushmanda-devi-brings-luck-to-you-r0lzjc|accessdate=24 October 2022|work=Asianet News Network Pvt Ltd|language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನೈರ್ದ್ ಮಾತ ರೋಗೊಲು ನಿವಾರಣೆ ಆದ್ ಮನಸ್ಸ್ ಗ್ ಸಂತಸನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ|url=https://tv9kannada.com/specials/tv9-pratha-smarami-dasara-navaratri-4-day-kushmanda-devi-festival-44850.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ದೇವಿನ ಪೂಜೆ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪೂಜೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಪುರ್ಪೊಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗಲಸುವೆರ್. ಮಾರ್ನೆಮಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಮಂತ್ರ ===
ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದೈ ನಮಃ&lt;br&gt; ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದಾಯ್ಯೆ ನಮಃ&lt;br&gt; ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ === 
ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಧ್ಯಾನ ===
ವಂದೇ ವಂಚಿತ ಕಾಮರ್ಥೇ ಚಂದ್ರಧರಿತ್ರಶೇಖರಂ&lt;br&gt; ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಯಶಾಸ್ವಿನಿಂ&lt;br&gt; ಭಾಸ್ವರಾ ಭಾನು ನಿಭಾಮ್ ಅನಹತಾ ಸ್ಥಿತಿಂ&lt;br&gt; ಚತುರ್ಥ ದುರ್ಗಾ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ&lt;br&gt; ಕಾಮಂಡಲು, ಚಾಪಾ, ಬನ, ಪದ್ಮ, ಸುಧಲಶಾಶ, ಚಕ್ರ, ಗಧಾ, ಜಪವತಿಧರಂ&lt;br&gt; ಪತಂಬರಾ ಪರಿಧಿಂ ಕಾಮನಿಯಮ್ ಮೃದುಹಾಸ ನಾನಾಲಂಕರಾ ಭೂಷಿತಂ&lt;br&gt; ಮಂಜೀರಾ, ಹರಾ, ಕೀರುರಾ, ಕಿಂಕಿನಿ, ರತ್ನಾಕುಂಡಲ, ಮಂದಿತಮ್&lt;br&gt; ಪ್ರಫುಲ್ಲಾ ವದನಂಚಾರು ಚಿಬುಕಾಮ್ ಕಾಂತಾ ಕಪೋಲಮ್ ತುಗಮ್ ಕುಚಾಮ್&lt;br&gt; ಕೋಮಲಂಗಿ ಶೆರ್ಮಮುಖಿ ಶ್ರೀಕಾಂತಿ ನಿಮ್ನಾಭಿ ನಿತಂಬನಿಮ್&lt;br&gt;
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ ===
ದುರ್ಗತಿನಾಶಿನಿ ತುಮಹಿ ದರಿದ್ರಾದಿ ವಿನಾಶನಿಮ್&lt;br&gt; ಜಯಮಯ ದಾನದಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಪ್ರಾಣಮಾಮಯಂ&lt;br&gt; ಜಗತಮಾತಾ ಜಗತಕರರಿ ಜಗದಾಧರ ರೂಪಾನಿಮ್&lt;br&gt; ಚಾರಚರೇಶ್ವರಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾೇ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;br&gt; ತ್ರಿಲೋಕಿಯಾಸುಂದರಿ ತುವಾಹಿ ದುಖಾ ಶೋಕಾ ನಿವಾರಿನಿಮ್&lt;br&gt; ಪರಮಾನಂದಮಯಿ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ್ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ, ಮಂತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಧ್ಯಾನ|url=https://kannada.boldsky.com/inspiration/short-story/navratri-day-4-maa-kushmunda-color-puja-vidhi-aarti-timing-mantra-muhurat-vrat-katha-significance/articlecontent-pf91057-018572.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್‍ದ ಅರ್ಥ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್ ಡ್ ''ಕು'' ಪಂಡ್ಂಡ ಎಲ್ಯ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ಥ ''ಊಷ್ಮಾ'' ಪಂಡ್ಂಡ ಉಷ್ಣತೆ, ''ಅಂಡ'' ಪಂಡ್ಂಡ [[ತೆತ್ತಿ]]. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನೇ ಈ ದೇವಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೈಕ್ ಈ ದೇವಿಗ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Rosa|first1=Carmilla de|title=Chaitra Navratri: Kushmanda|url=https://maisappho.wordpress.com/2014/04/03/chaitra-navratri-kushmanda/|website=Goddess of 10,000 Names|accessdate=24 October 2022|language=en|date=3 April 2014}}&lt;/ref&gt;

== ದೇವಿನ ಕೈಟುಪ್ಪುನ ಅಸ್ತ್ರೊಲು ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಉಂಡು ಅವೆಟ್ [[ತಾಮರೆ|ತಾವರೆ]], ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಬಿರು, ಪಗರಿ, ಕಮಂಡಲು, ಜಪಮಾಲೆ, ನೀರ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಚೀಯೊ/ತಿಗ|ತಿಗತ್ನೈ]] ಇತ್ತಿನ ಪಾತ್ರೆ ಉಂಡು.

== ಮಂತ್ರ ==
- ''ಏಂ ಹ್ರೀಂ ದೇವ್ಯೈ ನಮಃ&lt;br&gt;
ವಂದೇ ವಾಂಚಿತ ಕಾಮಾರ್ಥ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೇಖರಂ|&lt;br&gt;
ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಯಶಸ್ವಿನೀಂ||''&lt;br&gt;
- ''ಓಂ ಏಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ''ಯಾ ದೇವಿ ಸರ್ವಭೂತೇಷು&lt;br&gt;
ಮಾಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ರೂಪೇಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತತಾ&lt;br&gt;
ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮೋ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ಉಪಾಸನ ಮಂತ್ರ&lt;br&gt;
ಕುಸ್ತಿತಃ ಕೂಷ್ಮಾ&lt;br&gt;
ಕೂಷ್ಮಾ - ತ್ರಿವಿಧತಾಪಯುತಃ&lt;br&gt;
ಸಂಸಾರಃ ಸ ಅಂಡೇ ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾಮುದರರೂಪಾಯಾಂ&lt;br&gt;
ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿ ಮಂತ್ರ|url=https://kannada.oneindia.com/festivals/dasara/maa-kushmanda-colour-puja-vidhi-aaarti-timings-mantra-muhurat-vrat-katha-significance-269785.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

==ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡೊ ದೇವಿನ್ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ವಾರಾಣಸಿ] ಡ್ ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಾವೆರ್. ಭಕ್ತಿದ ಲೆಕ್ಕೊಲು ಈ ದೇಗುಲೊನು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಆರಾಧನೆದ ಕೇಂದ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲ್ನೇ ದಿನೊತೊಟ್ಟುಗು ವಿಶೇಷವಾದ್ ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;HinduBlogTemple&quot;&gt;{{cite web
 |last=Rajendran
 |first=Abhilash
 |title=Varanasi Durga Kund Maa Kushmanda Temple Navratri Festival 2026
 |url=https://www.hindu-blog.com/2024/01/varanasi-durga-kund-kushmanda-temple-navratri.html
 |website=Hindu Blog
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಅಭಯಾರಣ್ಯೊನು ಕಾಶಿದ ಪಿರಾಕ್ ದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳೊಡು ನೆಲೆಯಾತಿನ ಪದಿನೆಡ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊದ ದೇಗುಲ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಲೆಕ್ಕೊ ಇತ್ತೆದ ಅಭಯಾರಣ್ಯೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲೊನು ದೇವಿನ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ದುಂಬುದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;DharmaRenaissanceTemple&quot;&gt;{{cite web
 |title=Maa Kushmanda Devi Temple in Varanasi: History and Darshan
 |url=https://blog.dharma-renaissance.org/temples/maa-kushmanda-devi-temple-in-varanasi-history-and-darshan/
 |website=DharmaRenaissance Blog
 |date=3 September 2026
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ಪದಿನೆಡ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊದ ದಿನಾಂಕೊಗು ಬೊಕ್ಕ ದೇಗುಲೊದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರುತುಗು ಲಭ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೂಲೊಲು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮೀಕ್ಷೆಲೆಡ್ದ್ ಭಕ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಲಾದುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ವಿವರೊಲೆನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತಿದ ಗುರುತುಲೆನ್ ವರದಿ ಮಲ್ತುದೆರ್.&lt;ref name=&quot;HinduBlogTemple&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DharmaRenaissanceTemple&quot; /&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ನವದುರ್ಗೆ]]</text>
      <sha1>tse64kj5x37gj5w88f6kvcw156irmcl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375374</id>
      <parentid>375373</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T04:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>6127</id>
      </contributor>
      <origin>375374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17148" sha1="b7l3onnvx6lbqqwdzivlz8vbr51rx9z" xml:space="preserve">{{Infobox deity&lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| type = ಹಿಂದು
| image = Kushmanda Sanghasri 2010 Arnab Dutta.JPG
| caption = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ
| name = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ
| affiliation = ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿನ ಅವತಾರ
| god_of = ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ದೇವಿ
| abode = ಕೈಲಾಸ
| mantra = सुरासम्पूर्णकलशं रुधिराप्लुतमेव च।&lt;br&gt;
दधाना हस्तपद्माभ्यां कूष्माण्डा शुभदास्तु मे॥
| weapon = ತಾವರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ,&lt;br&gt; ಕಮಂಡಲು, ಬಿರು,&lt;br&gt; ಪಗರಿ, ಗದೆ,&lt;br&gt; ಜಪಮಾಲೆ,&lt;br&gt;
| consort = [[ಶಿವ]]
| mount = [[ಪಿಲಿ]]
| planet = ಸೂರ್ಯೆ
}}
'''ಕೂಷ್ಮಾಂಡ''' ದೇವಿ [[ನವದುರ್ಗಾ|ನವದುರ್ಗೆ]]ನ ನಾಲನೇ ಅವತಾರ. [[ನವರಾತ್ರಿ]]ದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಕ್ಕಸೆರೆನ್ ಸಂಹಾರ ಮಲ್ಪರೆ ಸಲುವಾದ್ ದೇವಿ ಈ [[ಅವತಾರೊ]]ಡು ಬರ್ಪೆರ್. ಈ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಇತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ದೇವಿ ಪಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾಣೊದ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಿನ ಸರೀರೊದ ಪ್ರಕಾಶ [[ಸೂರ್ಯ]]ನಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್‍ಗೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Navratri 2022 Day 4: ಯಾರೀ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ..? ಇಲ್ಲಿದೆ ಮಂತ್ರ, ಪೂಜೆ ವಿಧಾನ, ಮಹತ್ವ, ಕಥೆ, ಪ್ರಯೋಜನ..!|url=https://vijaykarnataka.com/religion/pooja-vidhana/navratri-2022-day-4-here-are-the-puja-vidhi-mantra-importance-and-puja-benefits-of-kushmanda-devi/articleshow/94511006.cms?story=7|accessdate=24 October 2022|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt;
==ನವದುರ್ಗೆರೆನ ನಡುಟು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ==

''ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೆ ಅತ್ತುಡ ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿ ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪರಂಪರೆಡ್ ಪಠಣ ಮಲ್ಪುನ 'ದೇವಿನ ಕವಚ'. ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ನವ ದುರ್ಗಾನಕಲೆನೆಡ್ ನಾಲನೇ ದುರ್ಗಾ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಶ್ಲೋಕೊಲು ೩-೫ ಪನ್ಪುಂಡು:&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot;&gt;{{cite web
 |title=Devī Kavacam
 |url=https://sanskritdocuments.org/doc_devii/dkavach.html
 |website=Sanskrit Documents
 |language=sa
 |at=verses 3–5
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|
ಪ್ರಥಮಮ್ ಶೈಲ್ಪುತ್ರಿ ಚ ದ್ವಿತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ.&lt;br /&gt;
ತೃತೀಯಂ ಚಂದ್ರಘಂಟೆತಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೇತಿ ಚತುರ್ಥಕಂ ॥ ೩॥&lt;br /&gt;
ಪಂಚಂ ಸ್ಕಂದಮತಿ ಷಷ್ಠಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿತಿ ಚ .&lt;br /&gt;
ಸಪ್ತಮ ಕಲ್ರಾತ್ರಿಥಿ ಮಹಾಗೌರಿತಿ ಚಸ್ತಮಂ ॥ ೪॥&lt;br /&gt;
ನವಂ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ ಚ ನವದುರ್ಗಾ ಪ್ರಕೀರ್ತೀತಃ.&lt;br /&gt;
ಉಕ್ತಾನ್ಯೆತಾನಿ ನಮನಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಮಹಾತ್ಮನ॥ ೫॥
}}
ಈ ಅನುಕ್ರಮೊಡು [[ಶೈಲಪುತ್ರಿ]], [[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ]], ಚಂದ್ರಘಂಟಾ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, [[ಸ್ಕಂದಮಾತಾ]], ಕಾತ್ಯಾಯನಿ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಮಹಾಗೌರಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt; ಈ ಶ್ಲೋಕೊಲು ನವದುರ್ಗ ಗುಂಪುಡು ಕೂಷ್ಮಾಂಡನ ಸ್ಥಾನೊನು ಸ್ಥಾಪಿಸವುಂಡು ಆಂಡ ಅಲೆನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ವರ್ಣನೆನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಜ್ಜಿ.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt;


== ದೇವಿನ ಕತೆ ==
ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಕತ್ತಲೆಡ್ ಮುರ್ಕುದಿಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡ್ ಒಲ್ಪಲಾ ಪ್ರಪಂಚದ ವೊವ್ವೇ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂಡ್. ಆಂಡ ಒರಾನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಡ್ ಇಪ್ಪಂದಿನ ಬೊಲ್ಪು ಮಾತ ಕೋಡಿಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ಒಂಜಿ ಮೂಲೆಡ್ಲಾ ಬೊಲ್ಪಾಂಡ್. ಬೊಲ್ಪುದ ಸಮುದ್ರನೇ ಉಗಮ ಆಂಡ್. ಒರಾನೆ ಆ ಬೊಲ್ಪು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆಕಾರ ಗೆತೊನುಂಡ್. ಅವ್ ಬೊಲ್ಪು ಬೇತೆ ದಾಲ ಅತ್ತ್ ಅವ್ವು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ. ಈ ದೇವಿನ ಒಂಜಿ ತೆಲಿಕೆರ್ದಾತ್ರ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಇಂಚ ದೇವಿನ ತೆಲಿಕೆ ಇಡೀ ಕತ್ತಲೆನೇ ದೂರ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಇಡೀ ಭೂಮಿಗೇ ಜೀವ ಕೊರಿಯೆರ್. [[ಭೂಮಿ]], [[ಗ್ರಹ]], [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯೆ]], ಬೊಲ್ಲಿಲೆನ(ನಕ್ಷತ್ರ) ಜನನ ಆಂಡ್. ಆಂಡ ಜೀವಿಲು ಜೀವ ಒರಿಯೊಡಾಂಡ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶ ಬೋಡಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಂಚಾದ್ ಸ್ವತಃ ದೇವಿ [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವೆರೆನ ಮಧ್ಯೊಡ್ ಉಂತುದು ಪ್ರಕಾಶೊಗ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಇಡೀ ಜೀವರಾಶಿಗ್ ಶಕ್ತಿ ಕೊರುಂಡ ಸ್ವತಃ ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆಗ್ ದೇವಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಸೂರ್ಯನುಲಾಯಿ ಇತ್‍ದ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ದೇವಿ ಸ್ವತಃ ಶಕ್ತಿ ಆಯ್ನೈರ್ದಾವರ ವಿಶ್ವೊಡ್ ಸಮತೋಲನನ್ ಕನವರೆ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶದ ಮೂಲಕ ಮಾತ ಜೀವಿಲೆಗ್ ಬದ್‍ಕರೆ ಆಸರೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಕತೆ|url=https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|accessdate=24 October 2022|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024175251/https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸಂಪತ್ತು, ಆರೋಗ್ಯ; ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಈಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ|url=https://kannada.asianetnews.com/festivals/on-navratri-4th-day-worshipping-kushmanda-devi-brings-luck-to-you-r0lzjc|accessdate=24 October 2022|work=Asianet News Network Pvt Ltd|language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನೈರ್ದ್ ಮಾತ ರೋಗೊಲು ನಿವಾರಣೆ ಆದ್ ಮನಸ್ಸ್ ಗ್ ಸಂತಸನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ|url=https://tv9kannada.com/specials/tv9-pratha-smarami-dasara-navaratri-4-day-kushmanda-devi-festival-44850.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ದೇವಿನ ಪೂಜೆ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪೂಜೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಪುರ್ಪೊಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗಲಸುವೆರ್. ಮಾರ್ನೆಮಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಮಂತ್ರ ===
ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದೈ ನಮಃ&lt;br&gt; ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದಾಯ್ಯೆ ನಮಃ&lt;br&gt; ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ === 
ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಧ್ಯಾನ ===
ವಂದೇ ವಂಚಿತ ಕಾಮರ್ಥೇ ಚಂದ್ರಧರಿತ್ರಶೇಖರಂ&lt;br&gt; ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಯಶಾಸ್ವಿನಿಂ&lt;br&gt; ಭಾಸ್ವರಾ ಭಾನು ನಿಭಾಮ್ ಅನಹತಾ ಸ್ಥಿತಿಂ&lt;br&gt; ಚತುರ್ಥ ದುರ್ಗಾ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ&lt;br&gt; ಕಾಮಂಡಲು, ಚಾಪಾ, ಬನ, ಪದ್ಮ, ಸುಧಲಶಾಶ, ಚಕ್ರ, ಗಧಾ, ಜಪವತಿಧರಂ&lt;br&gt; ಪತಂಬರಾ ಪರಿಧಿಂ ಕಾಮನಿಯಮ್ ಮೃದುಹಾಸ ನಾನಾಲಂಕರಾ ಭೂಷಿತಂ&lt;br&gt; ಮಂಜೀರಾ, ಹರಾ, ಕೀರುರಾ, ಕಿಂಕಿನಿ, ರತ್ನಾಕುಂಡಲ, ಮಂದಿತಮ್&lt;br&gt; ಪ್ರಫುಲ್ಲಾ ವದನಂಚಾರು ಚಿಬುಕಾಮ್ ಕಾಂತಾ ಕಪೋಲಮ್ ತುಗಮ್ ಕುಚಾಮ್&lt;br&gt; ಕೋಮಲಂಗಿ ಶೆರ್ಮಮುಖಿ ಶ್ರೀಕಾಂತಿ ನಿಮ್ನಾಭಿ ನಿತಂಬನಿಮ್&lt;br&gt;
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ ===
ದುರ್ಗತಿನಾಶಿನಿ ತುಮಹಿ ದರಿದ್ರಾದಿ ವಿನಾಶನಿಮ್&lt;br&gt; ಜಯಮಯ ದಾನದಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಪ್ರಾಣಮಾಮಯಂ&lt;br&gt; ಜಗತಮಾತಾ ಜಗತಕರರಿ ಜಗದಾಧರ ರೂಪಾನಿಮ್&lt;br&gt; ಚಾರಚರೇಶ್ವರಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾೇ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;br&gt; ತ್ರಿಲೋಕಿಯಾಸುಂದರಿ ತುವಾಹಿ ದುಖಾ ಶೋಕಾ ನಿವಾರಿನಿಮ್&lt;br&gt; ಪರಮಾನಂದಮಯಿ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ್ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ, ಮಂತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಧ್ಯಾನ|url=https://kannada.boldsky.com/inspiration/short-story/navratri-day-4-maa-kushmunda-color-puja-vidhi-aarti-timing-mantra-muhurat-vrat-katha-significance/articlecontent-pf91057-018572.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್‍ದ ಅರ್ಥ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್ ಡ್ ''ಕು'' ಪಂಡ್ಂಡ ಎಲ್ಯ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ಥ ''ಊಷ್ಮಾ'' ಪಂಡ್ಂಡ ಉಷ್ಣತೆ, ''ಅಂಡ'' ಪಂಡ್ಂಡ [[ತೆತ್ತಿ]]. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನೇ ಈ ದೇವಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೈಕ್ ಈ ದೇವಿಗ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Rosa|first1=Carmilla de|title=Chaitra Navratri: Kushmanda|url=https://maisappho.wordpress.com/2014/04/03/chaitra-navratri-kushmanda/|website=Goddess of 10,000 Names|accessdate=24 October 2022|language=en|date=3 April 2014}}&lt;/ref&gt;

== ದೇವಿನ ಕೈಟುಪ್ಪುನ ಅಸ್ತ್ರೊಲು ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಉಂಡು ಅವೆಟ್ [[ತಾಮರೆ|ತಾವರೆ]], ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಬಿರು, ಪಗರಿ, ಕಮಂಡಲು, ಜಪಮಾಲೆ, ನೀರ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಚೀಯೊ/ತಿಗ|ತಿಗತ್ನೈ]] ಇತ್ತಿನ ಪಾತ್ರೆ ಉಂಡು.

== ಮಂತ್ರ ==
- ''ಏಂ ಹ್ರೀಂ ದೇವ್ಯೈ ನಮಃ&lt;br&gt;
ವಂದೇ ವಾಂಚಿತ ಕಾಮಾರ್ಥ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೇಖರಂ|&lt;br&gt;
ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಯಶಸ್ವಿನೀಂ||''&lt;br&gt;
- ''ಓಂ ಏಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ''ಯಾ ದೇವಿ ಸರ್ವಭೂತೇಷು&lt;br&gt;
ಮಾಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ರೂಪೇಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತತಾ&lt;br&gt;
ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮೋ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ಉಪಾಸನ ಮಂತ್ರ&lt;br&gt;
ಕುಸ್ತಿತಃ ಕೂಷ್ಮಾ&lt;br&gt;
ಕೂಷ್ಮಾ - ತ್ರಿವಿಧತಾಪಯುತಃ&lt;br&gt;
ಸಂಸಾರಃ ಸ ಅಂಡೇ ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾಮುದರರೂಪಾಯಾಂ&lt;br&gt;
ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿ ಮಂತ್ರ|url=https://kannada.oneindia.com/festivals/dasara/maa-kushmanda-colour-puja-vidhi-aaarti-timings-mantra-muhurat-vrat-katha-significance-269785.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

==ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡೊ ದೇವಿನ್ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ವಾರಾಣಸಿ] ಡ್ ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಾವೆರ್. ಭಕ್ತಿದ ಲೆಕ್ಕೊಲು ಈ ದೇಗುಲೊನು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಆರಾಧನೆದ ಕೇಂದ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲ್ನೇ ದಿನೊತೊಟ್ಟುಗು ವಿಶೇಷವಾದ್ ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;HinduBlogTemple&quot;&gt;{{cite web
 |last=Rajendran
 |first=Abhilash
 |title=Varanasi Durga Kund Maa Kushmanda Temple Navratri Festival 2026
 |url=https://www.hindu-blog.com/2024/01/varanasi-durga-kund-kushmanda-temple-navratri.html
 |website=Hindu Blog
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಅಭಯಾರಣ್ಯೊನು ಕಾಶಿದ ಪಿರಾಕ್ ದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳೊಡು ನೆಲೆಯಾತಿನ ಪದಿನೆಡ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊದ ದೇಗುಲ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಲೆಕ್ಕೊ ಇತ್ತೆದ ಅಭಯಾರಣ್ಯೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲೊನು ದೇವಿನ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ದುಂಬುದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;DharmaRenaissanceTemple&quot;&gt;{{cite web
 |title=Maa Kushmanda Devi Temple in Varanasi: History and Darshan
 |url=https://blog.dharma-renaissance.org/temples/maa-kushmanda-devi-temple-in-varanasi-history-and-darshan/
 |website=DharmaRenaissance Blog
 |date=3 September 2026
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ಪದಿನೆಡ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊದ ದಿನಾಂಕೊಗು ಬೊಕ್ಕ ದೇಗುಲೊದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರುತುಗು ಲಭ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೂಲೊಲು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮೀಕ್ಷೆಲೆಡ್ದ್ ಭಕ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಲಾದುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ವಿವರೊಲೆನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತಿದ ಗುರುತುಲೆನ್ ವರದಿ ಮಲ್ತುದೆರ್.&lt;ref name=&quot;HinduBlogTemple&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DharmaRenaissanceTemple&quot; /&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ನವದುರ್ಗೆ]]</text>
      <sha1>b7l3onnvx6lbqqwdzivlz8vbr51rx9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375384</id>
      <parentid>375374</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T08:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <origin>375384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17149" sha1="kipso5lp7mdlu5q86qz00i6nmk8ihmn" xml:space="preserve">{{Infobox deity&lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| type = ಹಿಂದೂ 
| image = Kushmanda Sanghasri 2010 Arnab Dutta.JPG
| caption = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ
| name = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ
| affiliation = ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿನ ಅವತಾರ
| god_of = ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ದೇವಿ
| abode = ಕೈಲಾಸ
| mantra = सुरासम्पूर्णकलशं रुधिराप्लुतमेव च।&lt;br&gt;
दधाना हस्तपद्माभ्यां कूष्माण्डा शुभदास्तु मे॥
| weapon = ತಾವರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ,&lt;br&gt; ಕಮಂಡಲು, ಬಿರು,&lt;br&gt; ಪಗರಿ, ಗದೆ,&lt;br&gt; ಜಪಮಾಲೆ,&lt;br&gt;
| consort = [[ಶಿವ]]
| mount = [[ಪಿಲಿ]]
| planet = ಸೂರ್ಯೆ
}}
'''ಕೂಷ್ಮಾಂಡ''' ದೇವಿ [[ನವದುರ್ಗಾ|ನವದುರ್ಗೆ]]ನ ನಾಲನೇ ಅವತಾರ. [[ನವರಾತ್ರಿ]]ದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಕ್ಕಸೆರೆನ್ ಸಂಹಾರ ಮಲ್ಪರೆ ಸಲುವಾದ್ ದೇವಿ ಈ [[ಅವತಾರೊ]]ಡು ಬರ್ಪೆರ್. ಈ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಇತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ದೇವಿ ಪಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾಣೊದ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಿನ ಸರೀರೊದ ಪ್ರಕಾಶ [[ಸೂರ್ಯ]]ನಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್‍ಗೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Navratri 2022 Day 4: ಯಾರೀ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ..? ಇಲ್ಲಿದೆ ಮಂತ್ರ, ಪೂಜೆ ವಿಧಾನ, ಮಹತ್ವ, ಕಥೆ, ಪ್ರಯೋಜನ..!|url=https://vijaykarnataka.com/religion/pooja-vidhana/navratri-2022-day-4-here-are-the-puja-vidhi-mantra-importance-and-puja-benefits-of-kushmanda-devi/articleshow/94511006.cms?story=7|accessdate=24 October 2022|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt;
==ನವದುರ್ಗೆರೆನ ನಡುಟು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ==

''ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೆ ಅತ್ತುಡ ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿ ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪರಂಪರೆಡ್ ಪಠಣ ಮಲ್ಪುನ 'ದೇವಿನ ಕವಚ'. ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ನವ ದುರ್ಗಾನಕಲೆನೆಡ್ ನಾಲನೇ ದುರ್ಗಾ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಶ್ಲೋಕೊಲು ೩-೫ ಪನ್ಪುಂಡು:&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot;&gt;{{cite web
 |title=Devī Kavacam
 |url=https://sanskritdocuments.org/doc_devii/dkavach.html
 |website=Sanskrit Documents
 |language=sa
 |at=verses 3–5
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|
ಪ್ರಥಮಮ್ ಶೈಲ್ಪುತ್ರಿ ಚ ದ್ವಿತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ.&lt;br /&gt;
ತೃತೀಯಂ ಚಂದ್ರಘಂಟೆತಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೇತಿ ಚತುರ್ಥಕಂ ॥ ೩॥&lt;br /&gt;
ಪಂಚಂ ಸ್ಕಂದಮತಿ ಷಷ್ಠಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿತಿ ಚ .&lt;br /&gt;
ಸಪ್ತಮ ಕಲ್ರಾತ್ರಿಥಿ ಮಹಾಗೌರಿತಿ ಚಸ್ತಮಂ ॥ ೪॥&lt;br /&gt;
ನವಂ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ ಚ ನವದುರ್ಗಾ ಪ್ರಕೀರ್ತೀತಃ.&lt;br /&gt;
ಉಕ್ತಾನ್ಯೆತಾನಿ ನಮನಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಮಹಾತ್ಮನ॥ ೫॥
}}
ಈ ಅನುಕ್ರಮೊಡು [[ಶೈಲಪುತ್ರಿ]], [[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ]], ಚಂದ್ರಘಂಟಾ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, [[ಸ್ಕಂದಮಾತಾ]], ಕಾತ್ಯಾಯನಿ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಮಹಾಗೌರಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt; ಈ ಶ್ಲೋಕೊಲು ನವದುರ್ಗ ಗುಂಪುಡು ಕೂಷ್ಮಾಂಡನ ಸ್ಥಾನೊನು ಸ್ಥಾಪಿಸವುಂಡು ಆಂಡ ಅಲೆನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ವರ್ಣನೆನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಜ್ಜಿ.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt;


== ದೇವಿನ ಕತೆ ==
ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಕತ್ತಲೆಡ್ ಮುರ್ಕುದಿಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡ್ ಒಲ್ಪಲಾ ಪ್ರಪಂಚದ ವೊವ್ವೇ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂಡ್. ಆಂಡ ಒರಾನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಡ್ ಇಪ್ಪಂದಿನ ಬೊಲ್ಪು ಮಾತ ಕೋಡಿಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ಒಂಜಿ ಮೂಲೆಡ್ಲಾ ಬೊಲ್ಪಾಂಡ್. ಬೊಲ್ಪುದ ಸಮುದ್ರನೇ ಉಗಮ ಆಂಡ್. ಒರಾನೆ ಆ ಬೊಲ್ಪು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆಕಾರ ಗೆತೊನುಂಡ್. ಅವ್ ಬೊಲ್ಪು ಬೇತೆ ದಾಲ ಅತ್ತ್ ಅವ್ವು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ. ಈ ದೇವಿನ ಒಂಜಿ ತೆಲಿಕೆರ್ದಾತ್ರ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಇಂಚ ದೇವಿನ ತೆಲಿಕೆ ಇಡೀ ಕತ್ತಲೆನೇ ದೂರ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಇಡೀ ಭೂಮಿಗೇ ಜೀವ ಕೊರಿಯೆರ್. [[ಭೂಮಿ]], [[ಗ್ರಹ]], [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯೆ]], ಬೊಲ್ಲಿಲೆನ(ನಕ್ಷತ್ರ) ಜನನ ಆಂಡ್. ಆಂಡ ಜೀವಿಲು ಜೀವ ಒರಿಯೊಡಾಂಡ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶ ಬೋಡಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಂಚಾದ್ ಸ್ವತಃ ದೇವಿ [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವೆರೆನ ಮಧ್ಯೊಡ್ ಉಂತುದು ಪ್ರಕಾಶೊಗ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಇಡೀ ಜೀವರಾಶಿಗ್ ಶಕ್ತಿ ಕೊರುಂಡ ಸ್ವತಃ ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆಗ್ ದೇವಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಸೂರ್ಯನುಲಾಯಿ ಇತ್‍ದ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ದೇವಿ ಸ್ವತಃ ಶಕ್ತಿ ಆಯ್ನೈರ್ದಾವರ ವಿಶ್ವೊಡ್ ಸಮತೋಲನನ್ ಕನವರೆ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶದ ಮೂಲಕ ಮಾತ ಜೀವಿಲೆಗ್ ಬದ್‍ಕರೆ ಆಸರೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಕತೆ|url=https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|accessdate=24 October 2022|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024175251/https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸಂಪತ್ತು, ಆರೋಗ್ಯ; ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಈಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ|url=https://kannada.asianetnews.com/festivals/on-navratri-4th-day-worshipping-kushmanda-devi-brings-luck-to-you-r0lzjc|accessdate=24 October 2022|work=Asianet News Network Pvt Ltd|language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನೈರ್ದ್ ಮಾತ ರೋಗೊಲು ನಿವಾರಣೆ ಆದ್ ಮನಸ್ಸ್ ಗ್ ಸಂತಸನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ|url=https://tv9kannada.com/specials/tv9-pratha-smarami-dasara-navaratri-4-day-kushmanda-devi-festival-44850.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ದೇವಿನ ಪೂಜೆ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪೂಜೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಪುರ್ಪೊಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗಲಸುವೆರ್. ಮಾರ್ನೆಮಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಮಂತ್ರ ===
ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದೈ ನಮಃ&lt;br&gt; ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದಾಯ್ಯೆ ನಮಃ&lt;br&gt; ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ === 
ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಧ್ಯಾನ ===
ವಂದೇ ವಂಚಿತ ಕಾಮರ್ಥೇ ಚಂದ್ರಧರಿತ್ರಶೇಖರಂ&lt;br&gt; ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಯಶಾಸ್ವಿನಿಂ&lt;br&gt; ಭಾಸ್ವರಾ ಭಾನು ನಿಭಾಮ್ ಅನಹತಾ ಸ್ಥಿತಿಂ&lt;br&gt; ಚತುರ್ಥ ದುರ್ಗಾ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ&lt;br&gt; ಕಾಮಂಡಲು, ಚಾಪಾ, ಬನ, ಪದ್ಮ, ಸುಧಲಶಾಶ, ಚಕ್ರ, ಗಧಾ, ಜಪವತಿಧರಂ&lt;br&gt; ಪತಂಬರಾ ಪರಿಧಿಂ ಕಾಮನಿಯಮ್ ಮೃದುಹಾಸ ನಾನಾಲಂಕರಾ ಭೂಷಿತಂ&lt;br&gt; ಮಂಜೀರಾ, ಹರಾ, ಕೀರುರಾ, ಕಿಂಕಿನಿ, ರತ್ನಾಕುಂಡಲ, ಮಂದಿತಮ್&lt;br&gt; ಪ್ರಫುಲ್ಲಾ ವದನಂಚಾರು ಚಿಬುಕಾಮ್ ಕಾಂತಾ ಕಪೋಲಮ್ ತುಗಮ್ ಕುಚಾಮ್&lt;br&gt; ಕೋಮಲಂಗಿ ಶೆರ್ಮಮುಖಿ ಶ್ರೀಕಾಂತಿ ನಿಮ್ನಾಭಿ ನಿತಂಬನಿಮ್&lt;br&gt;
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ ===
ದುರ್ಗತಿನಾಶಿನಿ ತುಮಹಿ ದರಿದ್ರಾದಿ ವಿನಾಶನಿಮ್&lt;br&gt; ಜಯಮಯ ದಾನದಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಪ್ರಾಣಮಾಮಯಂ&lt;br&gt; ಜಗತಮಾತಾ ಜಗತಕರರಿ ಜಗದಾಧರ ರೂಪಾನಿಮ್&lt;br&gt; ಚಾರಚರೇಶ್ವರಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾೇ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;br&gt; ತ್ರಿಲೋಕಿಯಾಸುಂದರಿ ತುವಾಹಿ ದುಖಾ ಶೋಕಾ ನಿವಾರಿನಿಮ್&lt;br&gt; ಪರಮಾನಂದಮಯಿ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ್ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ, ಮಂತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಧ್ಯಾನ|url=https://kannada.boldsky.com/inspiration/short-story/navratri-day-4-maa-kushmunda-color-puja-vidhi-aarti-timing-mantra-muhurat-vrat-katha-significance/articlecontent-pf91057-018572.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್‍ದ ಅರ್ಥ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್ ಡ್ ''ಕು'' ಪಂಡ್ಂಡ ಎಲ್ಯ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ಥ ''ಊಷ್ಮಾ'' ಪಂಡ್ಂಡ ಉಷ್ಣತೆ, ''ಅಂಡ'' ಪಂಡ್ಂಡ [[ತೆತ್ತಿ]]. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನೇ ಈ ದೇವಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೈಕ್ ಈ ದೇವಿಗ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Rosa|first1=Carmilla de|title=Chaitra Navratri: Kushmanda|url=https://maisappho.wordpress.com/2014/04/03/chaitra-navratri-kushmanda/|website=Goddess of 10,000 Names|accessdate=24 October 2022|language=en|date=3 April 2014}}&lt;/ref&gt;

== ದೇವಿನ ಕೈಟುಪ್ಪುನ ಅಸ್ತ್ರೊಲು ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಉಂಡು ಅವೆಟ್ [[ತಾಮರೆ|ತಾವರೆ]], ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಬಿರು, ಪಗರಿ, ಕಮಂಡಲು, ಜಪಮಾಲೆ, ನೀರ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಚೀಯೊ/ತಿಗ|ತಿಗತ್ನೈ]] ಇತ್ತಿನ ಪಾತ್ರೆ ಉಂಡು.

== ಮಂತ್ರ ==
- ''ಏಂ ಹ್ರೀಂ ದೇವ್ಯೈ ನಮಃ&lt;br&gt;
ವಂದೇ ವಾಂಚಿತ ಕಾಮಾರ್ಥ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೇಖರಂ|&lt;br&gt;
ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಯಶಸ್ವಿನೀಂ||''&lt;br&gt;
- ''ಓಂ ಏಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ''ಯಾ ದೇವಿ ಸರ್ವಭೂತೇಷು&lt;br&gt;
ಮಾಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ರೂಪೇಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತತಾ&lt;br&gt;
ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮೋ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ಉಪಾಸನ ಮಂತ್ರ&lt;br&gt;
ಕುಸ್ತಿತಃ ಕೂಷ್ಮಾ&lt;br&gt;
ಕೂಷ್ಮಾ - ತ್ರಿವಿಧತಾಪಯುತಃ&lt;br&gt;
ಸಂಸಾರಃ ಸ ಅಂಡೇ ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾಮುದರರೂಪಾಯಾಂ&lt;br&gt;
ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿ ಮಂತ್ರ|url=https://kannada.oneindia.com/festivals/dasara/maa-kushmanda-colour-puja-vidhi-aaarti-timings-mantra-muhurat-vrat-katha-significance-269785.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

==ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡೊ ದೇವಿನ್ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ವಾರಾಣಸಿ] ಡ್ ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಾವೆರ್. ಭಕ್ತಿದ ಲೆಕ್ಕೊಲು ಈ ದೇಗುಲೊನು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಆರಾಧನೆದ ಕೇಂದ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲ್ನೇ ದಿನೊತೊಟ್ಟುಗು ವಿಶೇಷವಾದ್ ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;HinduBlogTemple&quot;&gt;{{cite web
 |last=Rajendran
 |first=Abhilash
 |title=Varanasi Durga Kund Maa Kushmanda Temple Navratri Festival 2026
 |url=https://www.hindu-blog.com/2024/01/varanasi-durga-kund-kushmanda-temple-navratri.html
 |website=Hindu Blog
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಅಭಯಾರಣ್ಯೊನು ಕಾಶಿದ ಪಿರಾಕ್ ದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳೊಡು ನೆಲೆಯಾತಿನ ಪದಿನೆಡ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊದ ದೇಗುಲ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಲೆಕ್ಕೊ ಇತ್ತೆದ ಅಭಯಾರಣ್ಯೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲೊನು ದೇವಿನ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ದುಂಬುದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;DharmaRenaissanceTemple&quot;&gt;{{cite web
 |title=Maa Kushmanda Devi Temple in Varanasi: History and Darshan
 |url=https://blog.dharma-renaissance.org/temples/maa-kushmanda-devi-temple-in-varanasi-history-and-darshan/
 |website=DharmaRenaissance Blog
 |date=3 September 2026
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ಪದಿನೆಡ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊದ ದಿನಾಂಕೊಗು ಬೊಕ್ಕ ದೇಗುಲೊದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರುತುಗು ಲಭ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೂಲೊಲು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮೀಕ್ಷೆಲೆಡ್ದ್ ಭಕ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಲಾದುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ವಿವರೊಲೆನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತಿದ ಗುರುತುಲೆನ್ ವರದಿ ಮಲ್ತುದೆರ್.&lt;ref name=&quot;HinduBlogTemple&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DharmaRenaissanceTemple&quot; /&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ನವದುರ್ಗೆ]]</text>
      <sha1>kipso5lp7mdlu5q86qz00i6nmk8ihmn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375387</id>
      <parentid>375384</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>/* ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ */</comment>
      <origin>375387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17152" sha1="05mrwphoggpp0aepl6ipt3m7r9l6tpt" xml:space="preserve">{{Infobox deity&lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| type = ಹಿಂದೂ 
| image = Kushmanda Sanghasri 2010 Arnab Dutta.JPG
| caption = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ
| name = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ
| affiliation = ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿನ ಅವತಾರ
| god_of = ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ದೇವಿ
| abode = ಕೈಲಾಸ
| mantra = सुरासम्पूर्णकलशं रुधिराप्लुतमेव च।&lt;br&gt;
दधाना हस्तपद्माभ्यां कूष्माण्डा शुभदास्तु मे॥
| weapon = ತಾವರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ,&lt;br&gt; ಕಮಂಡಲು, ಬಿರು,&lt;br&gt; ಪಗರಿ, ಗದೆ,&lt;br&gt; ಜಪಮಾಲೆ,&lt;br&gt;
| consort = [[ಶಿವ]]
| mount = [[ಪಿಲಿ]]
| planet = ಸೂರ್ಯೆ
}}
'''ಕೂಷ್ಮಾಂಡ''' ದೇವಿ [[ನವದುರ್ಗಾ|ನವದುರ್ಗೆ]]ನ ನಾಲನೇ ಅವತಾರ. [[ನವರಾತ್ರಿ]]ದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಕ್ಕಸೆರೆನ್ ಸಂಹಾರ ಮಲ್ಪರೆ ಸಲುವಾದ್ ದೇವಿ ಈ [[ಅವತಾರೊ]]ಡು ಬರ್ಪೆರ್. ಈ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಇತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ದೇವಿ ಪಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾಣೊದ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಿನ ಸರೀರೊದ ಪ್ರಕಾಶ [[ಸೂರ್ಯ]]ನಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್‍ಗೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Navratri 2022 Day 4: ಯಾರೀ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ..? ಇಲ್ಲಿದೆ ಮಂತ್ರ, ಪೂಜೆ ವಿಧಾನ, ಮಹತ್ವ, ಕಥೆ, ಪ್ರಯೋಜನ..!|url=https://vijaykarnataka.com/religion/pooja-vidhana/navratri-2022-day-4-here-are-the-puja-vidhi-mantra-importance-and-puja-benefits-of-kushmanda-devi/articleshow/94511006.cms?story=7|accessdate=24 October 2022|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt;
==ನವದುರ್ಗೆರೆನ ನಡುಟು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ==

''ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೆ ಅತ್ತುಡ ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿ ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪರಂಪರೆಡ್ ಪಠಣ ಮಲ್ಪುನ 'ದೇವಿನ ಕವಚ'. ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ನವ ದುರ್ಗಾನಕಲೆನೆಡ್ ನಾಲನೇ ದುರ್ಗಾ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಶ್ಲೋಕೊಲು ೩-೫ ಪನ್ಪುಂಡು:&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot;&gt;{{cite web
 |title=Devī Kavacam
 |url=https://sanskritdocuments.org/doc_devii/dkavach.html
 |website=Sanskrit Documents
 |language=sa
 |at=verses 3–5
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|
ಪ್ರಥಮಮ್ ಶೈಲ್ಪುತ್ರಿ ಚ ದ್ವಿತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ.&lt;br /&gt;
ತೃತೀಯಂ ಚಂದ್ರಘಂಟೆತಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೇತಿ ಚತುರ್ಥಕಂ ॥ ೩॥&lt;br /&gt;
ಪಂಚಂ ಸ್ಕಂದಮತಿ ಷಷ್ಠಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿತಿ ಚ .&lt;br /&gt;
ಸಪ್ತಮ ಕಲ್ರಾತ್ರಿಥಿ ಮಹಾಗೌರಿತಿ ಚಸ್ತಮಂ ॥ ೪॥&lt;br /&gt;
ನವಂ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ ಚ ನವದುರ್ಗಾ ಪ್ರಕೀರ್ತೀತಃ.&lt;br /&gt;
ಉಕ್ತಾನ್ಯೆತಾನಿ ನಮನಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಮಹಾತ್ಮನ॥ ೫॥
}}
ಈ ಅನುಕ್ರಮೊಡು [[ಶೈಲಪುತ್ರಿ]], [[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ]], ಚಂದ್ರಘಂಟಾ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, [[ಸ್ಕಂದಮಾತಾ]], ಕಾತ್ಯಾಯನಿ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಮಹಾಗೌರಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt; ಈ ಶ್ಲೋಕೊಲು ನವದುರ್ಗ ಗುಂಪುಡು ಕೂಷ್ಮಾಂಡನ ಸ್ಥಾನೊನು ಸ್ಥಾಪಿಸವುಂಡು ಆಂಡ ಅಲೆನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ವರ್ಣನೆನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಜ್ಜಿ.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt;


== ದೇವಿನ ಕತೆ ==
ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಕತ್ತಲೆಡ್ ಮುರ್ಕುದಿಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡ್ ಒಲ್ಪಲಾ ಪ್ರಪಂಚದ ವೊವ್ವೇ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂಡ್. ಆಂಡ ಒರಾನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಡ್ ಇಪ್ಪಂದಿನ ಬೊಲ್ಪು ಮಾತ ಕೋಡಿಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ಒಂಜಿ ಮೂಲೆಡ್ಲಾ ಬೊಲ್ಪಾಂಡ್. ಬೊಲ್ಪುದ ಸಮುದ್ರನೇ ಉಗಮ ಆಂಡ್. ಒರಾನೆ ಆ ಬೊಲ್ಪು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆಕಾರ ಗೆತೊನುಂಡ್. ಅವ್ ಬೊಲ್ಪು ಬೇತೆ ದಾಲ ಅತ್ತ್ ಅವ್ವು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ. ಈ ದೇವಿನ ಒಂಜಿ ತೆಲಿಕೆರ್ದಾತ್ರ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಇಂಚ ದೇವಿನ ತೆಲಿಕೆ ಇಡೀ ಕತ್ತಲೆನೇ ದೂರ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಇಡೀ ಭೂಮಿಗೇ ಜೀವ ಕೊರಿಯೆರ್. [[ಭೂಮಿ]], [[ಗ್ರಹ]], [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯೆ]], ಬೊಲ್ಲಿಲೆನ(ನಕ್ಷತ್ರ) ಜನನ ಆಂಡ್. ಆಂಡ ಜೀವಿಲು ಜೀವ ಒರಿಯೊಡಾಂಡ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶ ಬೋಡಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಂಚಾದ್ ಸ್ವತಃ ದೇವಿ [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವೆರೆನ ಮಧ್ಯೊಡ್ ಉಂತುದು ಪ್ರಕಾಶೊಗ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಇಡೀ ಜೀವರಾಶಿಗ್ ಶಕ್ತಿ ಕೊರುಂಡ ಸ್ವತಃ ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆಗ್ ದೇವಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಸೂರ್ಯನುಲಾಯಿ ಇತ್‍ದ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ದೇವಿ ಸ್ವತಃ ಶಕ್ತಿ ಆಯ್ನೈರ್ದಾವರ ವಿಶ್ವೊಡ್ ಸಮತೋಲನನ್ ಕನವರೆ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶದ ಮೂಲಕ ಮಾತ ಜೀವಿಲೆಗ್ ಬದ್‍ಕರೆ ಆಸರೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಕತೆ|url=https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|accessdate=24 October 2022|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024175251/https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸಂಪತ್ತು, ಆರೋಗ್ಯ; ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಈಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ|url=https://kannada.asianetnews.com/festivals/on-navratri-4th-day-worshipping-kushmanda-devi-brings-luck-to-you-r0lzjc|accessdate=24 October 2022|work=Asianet News Network Pvt Ltd|language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನೈರ್ದ್ ಮಾತ ರೋಗೊಲು ನಿವಾರಣೆ ಆದ್ ಮನಸ್ಸ್ ಗ್ ಸಂತಸನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ|url=https://tv9kannada.com/specials/tv9-pratha-smarami-dasara-navaratri-4-day-kushmanda-devi-festival-44850.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ದೇವಿನ ಪೂಜೆ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪೂಜೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಪುರ್ಪೊಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗಲಸುವೆರ್. ಮಾರ್ನೆಮಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಮಂತ್ರ ===
ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದೈ ನಮಃ&lt;br&gt; ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದಾಯ್ಯೆ ನಮಃ&lt;br&gt; ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ === 
ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಧ್ಯಾನ ===
ವಂದೇ ವಂಚಿತ ಕಾಮರ್ಥೇ ಚಂದ್ರಧರಿತ್ರಶೇಖರಂ&lt;br&gt; ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಯಶಾಸ್ವಿನಿಂ&lt;br&gt; ಭಾಸ್ವರಾ ಭಾನು ನಿಭಾಮ್ ಅನಹತಾ ಸ್ಥಿತಿಂ&lt;br&gt; ಚತುರ್ಥ ದುರ್ಗಾ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ&lt;br&gt; ಕಾಮಂಡಲು, ಚಾಪಾ, ಬನ, ಪದ್ಮ, ಸುಧಲಶಾಶ, ಚಕ್ರ, ಗಧಾ, ಜಪವತಿಧರಂ&lt;br&gt; ಪತಂಬರಾ ಪರಿಧಿಂ ಕಾಮನಿಯಮ್ ಮೃದುಹಾಸ ನಾನಾಲಂಕರಾ ಭೂಷಿತಂ&lt;br&gt; ಮಂಜೀರಾ, ಹರಾ, ಕೀರುರಾ, ಕಿಂಕಿನಿ, ರತ್ನಾಕುಂಡಲ, ಮಂದಿತಮ್&lt;br&gt; ಪ್ರಫುಲ್ಲಾ ವದನಂಚಾರು ಚಿಬುಕಾಮ್ ಕಾಂತಾ ಕಪೋಲಮ್ ತುಗಮ್ ಕುಚಾಮ್&lt;br&gt; ಕೋಮಲಂಗಿ ಶೆರ್ಮಮುಖಿ ಶ್ರೀಕಾಂತಿ ನಿಮ್ನಾಭಿ ನಿತಂಬನಿಮ್&lt;br&gt;
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ ===
ದುರ್ಗತಿನಾಶಿನಿ ತುಮಹಿ ದರಿದ್ರಾದಿ ವಿನಾಶನಿಮ್&lt;br&gt; ಜಯಮಯ ದಾನದಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಪ್ರಾಣಮಾಮಯಂ&lt;br&gt; ಜಗತಮಾತಾ ಜಗತಕರರಿ ಜಗದಾಧರ ರೂಪಾನಿಮ್&lt;br&gt; ಚಾರಚರೇಶ್ವರಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾೇ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;br&gt; ತ್ರಿಲೋಕಿಯಾಸುಂದರಿ ತುವಾಹಿ ದುಖಾ ಶೋಕಾ ನಿವಾರಿನಿಮ್&lt;br&gt; ಪರಮಾನಂದಮಯಿ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ್ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ, ಮಂತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಧ್ಯಾನ|url=https://kannada.boldsky.com/inspiration/short-story/navratri-day-4-maa-kushmunda-color-puja-vidhi-aarti-timing-mantra-muhurat-vrat-katha-significance/articlecontent-pf91057-018572.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್‍ದ ಅರ್ಥ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್ ಡ್ ''ಕು'' ಪಂಡ್ಂಡ ಎಲ್ಯ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ಥ ''ಊಷ್ಮಾ'' ಪಂಡ್ಂಡ ಉಷ್ಣತೆ, ''ಅಂಡ'' ಪಂಡ್ಂಡ [[ತೆತ್ತಿ]]. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನೇ ಈ ದೇವಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೈಕ್ ಈ ದೇವಿಗ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Rosa|first1=Carmilla de|title=Chaitra Navratri: Kushmanda|url=https://maisappho.wordpress.com/2014/04/03/chaitra-navratri-kushmanda/|website=Goddess of 10,000 Names|accessdate=24 October 2022|language=en|date=3 April 2014}}&lt;/ref&gt;

== ದೇವಿನ ಕೈಟುಪ್ಪುನ ಅಸ್ತ್ರೊಲು ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಉಂಡು ಅವೆಟ್ [[ತಾಮರೆ|ತಾವರೆ]], ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಬಿರು, ಪಗರಿ, ಕಮಂಡಲು, ಜಪಮಾಲೆ, ನೀರ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಚೀಯೊ/ತಿಗ|ತಿಗತ್ನೈ]] ಇತ್ತಿನ ಪಾತ್ರೆ ಉಂಡು.

== ಮಂತ್ರ ==
- ''ಏಂ ಹ್ರೀಂ ದೇವ್ಯೈ ನಮಃ&lt;br&gt;
ವಂದೇ ವಾಂಚಿತ ಕಾಮಾರ್ಥ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೇಖರಂ|&lt;br&gt;
ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಯಶಸ್ವಿನೀಂ||''&lt;br&gt;
- ''ಓಂ ಏಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ''ಯಾ ದೇವಿ ಸರ್ವಭೂತೇಷು&lt;br&gt;
ಮಾಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ರೂಪೇಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತತಾ&lt;br&gt;
ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮೋ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ಉಪಾಸನ ಮಂತ್ರ&lt;br&gt;
ಕುಸ್ತಿತಃ ಕೂಷ್ಮಾ&lt;br&gt;
ಕೂಷ್ಮಾ - ತ್ರಿವಿಧತಾಪಯುತಃ&lt;br&gt;
ಸಂಸಾರಃ ಸ ಅಂಡೇ ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾಮುದರರೂಪಾಯಾಂ&lt;br&gt;
ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿ ಮಂತ್ರ|url=https://kannada.oneindia.com/festivals/dasara/maa-kushmanda-colour-puja-vidhi-aaarti-timings-mantra-muhurat-vrat-katha-significance-269785.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

==ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡೊ ದೇವಿನ್ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ವಾರಾಣಸಿ]] ಡ್ ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್‌ಡ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಾವೆರ್. ಭಕ್ತಿದ ಲೆಕ್ಕೊಲು ಈ ದೇಗುಲೊನು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಆರಾಧನೆದ ಕೇಂದ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲ್ನೇ ದಿನೊತೊಟ್ಟುಗು ವಿಶೇಷವಾದ್ ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;HinduBlogTemple&quot;&gt;{{cite web
 |last=Rajendran
 |first=Abhilash
 |title=Varanasi Durga Kund Maa Kushmanda Temple Navratri Festival 2026
 |url=https://www.hindu-blog.com/2024/01/varanasi-durga-kund-kushmanda-temple-navratri.html
 |website=Hindu Blog
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಅಭಯಾರಣ್ಯೊನು ಕಾಶಿದ ಪಿರಾಕ್ ದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳೊಡು ನೆಲೆಯಾತಿನ ಪದಿನೆಡ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊದ ದೇಗುಲ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಲೆಕ್ಕೊ ಇತ್ತೆದ ಅಭಯಾರಣ್ಯೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲೊನು ದೇವಿನ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ದುಂಬುದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;DharmaRenaissanceTemple&quot;&gt;{{cite web
 |title=Maa Kushmanda Devi Temple in Varanasi: History and Darshan
 |url=https://blog.dharma-renaissance.org/temples/maa-kushmanda-devi-temple-in-varanasi-history-and-darshan/
 |website=DharmaRenaissance Blog
 |date=3 September 2026
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ಪದಿನೆಡ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊದ ದಿನಾಂಕೊಗು ಬೊಕ್ಕ ದೇಗುಲೊದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರುತುಗು ಲಭ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೂಲೊಲು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮೀಕ್ಷೆಲೆಡ್ದ್ ಭಕ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಲಾದುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ವಿವರೊಲೆನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತಿದ ಗುರುತುಲೆನ್ ವರದಿ ಮಲ್ತುದೆರ್.&lt;ref name=&quot;HinduBlogTemple&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DharmaRenaissanceTemple&quot; /&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ನವದುರ್ಗೆ]]</text>
      <sha1>05mrwphoggpp0aepl6ipt3m7r9l6tpt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375388</id>
      <parentid>375387</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>55</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್‍ದ ಅರ್ಥ */</comment>
      <origin>375388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17155" sha1="tkt6l3m6et9slytu8w3cy0wr2oydojv" xml:space="preserve">{{Infobox deity&lt;!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--&gt;
| type = ಹಿಂದೂ 
| image = Kushmanda Sanghasri 2010 Arnab Dutta.JPG
| caption = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ
| name = ಕೂಷ್ಮಾಂಡ
| affiliation = ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿನ ಅವತಾರ
| god_of = ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ದೇವಿ
| abode = ಕೈಲಾಸ
| mantra = सुरासम्पूर्णकलशं रुधिराप्लुतमेव च।&lt;br&gt;
दधाना हस्तपद्माभ्यां कूष्माण्डा शुभदास्तु मे॥
| weapon = ತಾವರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ,&lt;br&gt; ಕಮಂಡಲು, ಬಿರು,&lt;br&gt; ಪಗರಿ, ಗದೆ,&lt;br&gt; ಜಪಮಾಲೆ,&lt;br&gt;
| consort = [[ಶಿವ]]
| mount = [[ಪಿಲಿ]]
| planet = ಸೂರ್ಯೆ
}}
'''ಕೂಷ್ಮಾಂಡ''' ದೇವಿ [[ನವದುರ್ಗಾ|ನವದುರ್ಗೆ]]ನ ನಾಲನೇ ಅವತಾರ. [[ನವರಾತ್ರಿ]]ದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಕ್ಕಸೆರೆನ್ ಸಂಹಾರ ಮಲ್ಪರೆ ಸಲುವಾದ್ ದೇವಿ ಈ [[ಅವತಾರೊ]]ಡು ಬರ್ಪೆರ್. ಈ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಇತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ದೇವಿ ಪಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾಣೊದ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಿನ ಸರೀರೊದ ಪ್ರಕಾಶ [[ಸೂರ್ಯ]]ನಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್‍ಗೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Navratri 2022 Day 4: ಯಾರೀ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ..? ಇಲ್ಲಿದೆ ಮಂತ್ರ, ಪೂಜೆ ವಿಧಾನ, ಮಹತ್ವ, ಕಥೆ, ಪ್ರಯೋಜನ..!|url=https://vijaykarnataka.com/religion/pooja-vidhana/navratri-2022-day-4-here-are-the-puja-vidhi-mantra-importance-and-puja-benefits-of-kushmanda-devi/articleshow/94511006.cms?story=7|accessdate=24 October 2022|work=Vijay Karnataka|language=kn}}&lt;/ref&gt;
==ನವದುರ್ಗೆರೆನ ನಡುಟು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ==

''ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೆ ಅತ್ತುಡ ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿ ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪರಂಪರೆಡ್ ಪಠಣ ಮಲ್ಪುನ 'ದೇವಿನ ಕವಚ'. ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ನವ ದುರ್ಗಾನಕಲೆನೆಡ್ ನಾಲನೇ ದುರ್ಗಾ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಶ್ಲೋಕೊಲು ೩-೫ ಪನ್ಪುಂಡು:&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot;&gt;{{cite web
 |title=Devī Kavacam
 |url=https://sanskritdocuments.org/doc_devii/dkavach.html
 |website=Sanskrit Documents
 |language=sa
 |at=verses 3–5
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|
ಪ್ರಥಮಮ್ ಶೈಲ್ಪುತ್ರಿ ಚ ದ್ವಿತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ.&lt;br /&gt;
ತೃತೀಯಂ ಚಂದ್ರಘಂಟೆತಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡೇತಿ ಚತುರ್ಥಕಂ ॥ ೩॥&lt;br /&gt;
ಪಂಚಂ ಸ್ಕಂದಮತಿ ಷಷ್ಠಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿತಿ ಚ .&lt;br /&gt;
ಸಪ್ತಮ ಕಲ್ರಾತ್ರಿಥಿ ಮಹಾಗೌರಿತಿ ಚಸ್ತಮಂ ॥ ೪॥&lt;br /&gt;
ನವಂ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ ಚ ನವದುರ್ಗಾ ಪ್ರಕೀರ್ತೀತಃ.&lt;br /&gt;
ಉಕ್ತಾನ್ಯೆತಾನಿ ನಮನಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಮಹಾತ್ಮನ॥ ೫॥
}}
ಈ ಅನುಕ್ರಮೊಡು [[ಶೈಲಪುತ್ರಿ]], [[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ]], ಚಂದ್ರಘಂಟಾ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡ, [[ಸ್ಕಂದಮಾತಾ]], ಕಾತ್ಯಾಯನಿ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ, ಮಹಾಗೌರಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಿದ್ಧಿಧಾತ್ರಿ ಉಂಡು.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt; ಈ ಶ್ಲೋಕೊಲು ನವದುರ್ಗ ಗುಂಪುಡು ಕೂಷ್ಮಾಂಡನ ಸ್ಥಾನೊನು ಸ್ಥಾಪಿಸವುಂಡು ಆಂಡ ಅಲೆನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ಅತ್ತಂದೆ ಭೌತಿಕ ವರ್ಣನೆನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಜ್ಜಿ.&lt;ref name=&quot;DeviKavacha&quot; /&gt;


== ದೇವಿನ ಕತೆ ==
ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಕತ್ತಲೆಡ್ ಮುರ್ಕುದಿಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡ್ ಒಲ್ಪಲಾ ಪ್ರಪಂಚದ ವೊವ್ವೇ ಸೂಚನೆ ಇಜ್ಜಾಂಡ್. ಆಂಡ ಒರಾನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಡ್ ಇಪ್ಪಂದಿನ ಬೊಲ್ಪು ಮಾತ ಕೋಡಿಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ಒಂಜಿ ಮೂಲೆಡ್ಲಾ ಬೊಲ್ಪಾಂಡ್. ಬೊಲ್ಪುದ ಸಮುದ್ರನೇ ಉಗಮ ಆಂಡ್. ಒರಾನೆ ಆ ಬೊಲ್ಪು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆಕಾರ ಗೆತೊನುಂಡ್. ಅವ್ ಬೊಲ್ಪು ಬೇತೆ ದಾಲ ಅತ್ತ್ ಅವ್ವು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ. ಈ ದೇವಿನ ಒಂಜಿ ತೆಲಿಕೆರ್ದಾತ್ರ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಇಂಚ ದೇವಿನ ತೆಲಿಕೆ ಇಡೀ ಕತ್ತಲೆನೇ ದೂರ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಇಡೀ ಭೂಮಿಗೇ ಜೀವ ಕೊರಿಯೆರ್. [[ಭೂಮಿ]], [[ಗ್ರಹ]], [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯೆ]], ಬೊಲ್ಲಿಲೆನ(ನಕ್ಷತ್ರ) ಜನನ ಆಂಡ್. ಆಂಡ ಜೀವಿಲು ಜೀವ ಒರಿಯೊಡಾಂಡ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶ ಬೋಡಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಂಚಾದ್ ಸ್ವತಃ ದೇವಿ [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವೆರೆನ ಮಧ್ಯೊಡ್ ಉಂತುದು ಪ್ರಕಾಶೊಗ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಇಡೀ ಜೀವರಾಶಿಗ್ ಶಕ್ತಿ ಕೊರುಂಡ ಸ್ವತಃ ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆಗ್ ದೇವಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಸೂರ್ಯನುಲಾಯಿ ಇತ್‍ದ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ದೇವಿ ಸ್ವತಃ ಶಕ್ತಿ ಆಯ್ನೈರ್ದಾವರ ವಿಶ್ವೊಡ್ ಸಮತೋಲನನ್ ಕನವರೆ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶದ ಮೂಲಕ ಮಾತ ಜೀವಿಲೆಗ್ ಬದ್‍ಕರೆ ಆಸರೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಕತೆ|url=https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|accessdate=24 October 2022|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024175251/https://kannada.news18.com/news/astrology/navatri-special-pooja-vidhi-vidhan-of-kushmanda-devi-ssd-642197.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸಂಪತ್ತು, ಆರೋಗ್ಯ; ನವರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಈಕೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ|url=https://kannada.asianetnews.com/festivals/on-navratri-4th-day-worshipping-kushmanda-devi-brings-luck-to-you-r0lzjc|accessdate=24 October 2022|work=Asianet News Network Pvt Ltd|language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನೈರ್ದ್ ಮಾತ ರೋಗೊಲು ನಿವಾರಣೆ ಆದ್ ಮನಸ್ಸ್ ಗ್ ಸಂತಸನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ದೇವಿನ ಪೂಜೆದ ಮಹತ್ವ|url=https://tv9kannada.com/specials/tv9-pratha-smarami-dasara-navaratri-4-day-kushmanda-devi-festival-44850.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ದೇವಿನ ಪೂಜೆ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪೂಜೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಪುರ್ಪೊಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗಲಸುವೆರ್. ಮಾರ್ನೆಮಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಈ ದೇವಿನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಮಂತ್ರ ===
ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದೈ ನಮಃ&lt;br&gt; ಓಂ ದೇವಿ ಕುಶ್ಮಾಂದಾಯ್ಯೆ ನಮಃ&lt;br&gt; ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ === 
ಸುರಸಂಪುರ್ನ ಕಲಾಶಂ ರುದ್ರರಾಪ್ಲುಮಾಮೇವ್ ಚಾ&lt;br&gt; ದಾಧಾನಾ ಹಸ್ತಪದ್ಮಾಭಯಂ ಕುಶ್ಮಾಂದ ಶುಭದಾತ ಮಿ
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಧ್ಯಾನ ===
ವಂದೇ ವಂಚಿತ ಕಾಮರ್ಥೇ ಚಂದ್ರಧರಿತ್ರಶೇಖರಂ&lt;br&gt; ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಯಶಾಸ್ವಿನಿಂ&lt;br&gt; ಭಾಸ್ವರಾ ಭಾನು ನಿಭಾಮ್ ಅನಹತಾ ಸ್ಥಿತಿಂ&lt;br&gt; ಚತುರ್ಥ ದುರ್ಗಾ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ&lt;br&gt; ಕಾಮಂಡಲು, ಚಾಪಾ, ಬನ, ಪದ್ಮ, ಸುಧಲಶಾಶ, ಚಕ್ರ, ಗಧಾ, ಜಪವತಿಧರಂ&lt;br&gt; ಪತಂಬರಾ ಪರಿಧಿಂ ಕಾಮನಿಯಮ್ ಮೃದುಹಾಸ ನಾನಾಲಂಕರಾ ಭೂಷಿತಂ&lt;br&gt; ಮಂಜೀರಾ, ಹರಾ, ಕೀರುರಾ, ಕಿಂಕಿನಿ, ರತ್ನಾಕುಂಡಲ, ಮಂದಿತಮ್&lt;br&gt; ಪ್ರಫುಲ್ಲಾ ವದನಂಚಾರು ಚಿಬುಕಾಮ್ ಕಾಂತಾ ಕಪೋಲಮ್ ತುಗಮ್ ಕುಚಾಮ್&lt;br&gt; ಕೋಮಲಂಗಿ ಶೆರ್ಮಮುಖಿ ಶ್ರೀಕಾಂತಿ ನಿಮ್ನಾಭಿ ನಿತಂಬನಿಮ್&lt;br&gt;
=== ನವರಾತ್ರಿ ನಾಲನೇ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ ===
ದುರ್ಗತಿನಾಶಿನಿ ತುಮಹಿ ದರಿದ್ರಾದಿ ವಿನಾಶನಿಮ್&lt;br&gt; ಜಯಮಯ ದಾನದಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ಪ್ರಾಣಮಾಮಯಂ&lt;br&gt; ಜಗತಮಾತಾ ಜಗತಕರರಿ ಜಗದಾಧರ ರೂಪಾನಿಮ್&lt;br&gt; ಚಾರಚರೇಶ್ವರಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾೇ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;br&gt; ತ್ರಿಲೋಕಿಯಾಸುಂದರಿ ತುವಾಹಿ ದುಖಾ ಶೋಕಾ ನಿವಾರಿನಿಮ್&lt;br&gt; ಪರಮಾನಂದಮಯಿ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ್ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಾಹಂ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ದೇವಿನ ಸ್ತೋತ್ರ, ಮಂತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಧ್ಯಾನ|url=https://kannada.boldsky.com/inspiration/short-story/navratri-day-4-maa-kushmunda-color-puja-vidhi-aarti-timing-mantra-muhurat-vrat-katha-significance/articlecontent-pf91057-018572.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್‍ದ ಅರ್ಥ ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುದರ್ ಡ್ ''ಕು'' ಪಂಡ್ಂಡ ಎಲ್ಯ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ಥ ''ಊಷ್ಮಾ'' ಪಂಡ್ಂಡ ಉಷ್ಣತೆ, ''ಅಂಡ'' ಪಂಡ್ಂಡ [[ತೆತ್ತಿ]]. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನೇ ಈ ದೇವಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೈಕ್ ಈ ದೇವಿಗ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Rosa|first1=Carmilla de|title=Chaitra Navratri: Kushmanda|url=https://maisappho.wordpress.com/2014/04/03/chaitra-navratri-kushmanda/|website=Goddess of 10,000 Names|accessdate=24 October 2022|language=en|date=3 April 2014}}&lt;/ref&gt;

== ದೇವಿನ ಕೈಟುಪ್ಪುನ ಅಸ್ತ್ರೊಲು ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿಗ್ ಎಡ್ಮ ಕೈ ಉಂಡು ಅವೆಟ್ [[ತಾಮರೆ|ತಾವರೆ]], ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಬಿರು, ಪಗರಿ, ಕಮಂಡಲು, ಜಪಮಾಲೆ, ನೀರ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಚೀಯೊ/ತಿಗ|ತಿಗತ್ನೈ]] ಇತ್ತಿನ ಪಾತ್ರೆ ಉಂಡು.

== ಮಂತ್ರ ==
- ''ಏಂ ಹ್ರೀಂ ದೇವ್ಯೈ ನಮಃ&lt;br&gt;
ವಂದೇ ವಾಂಚಿತ ಕಾಮಾರ್ಥ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಕೃತಶೇಖರಂ|&lt;br&gt;
ಸಿಂಹರೂಢ ಅಷ್ಟಭುಜಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಯಶಸ್ವಿನೀಂ||''&lt;br&gt;
- ''ಓಂ ಏಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಲೀಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ''ಯಾ ದೇವಿ ಸರ್ವಭೂತೇಷು&lt;br&gt;
ಮಾಂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ರೂಪೇಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತತಾ&lt;br&gt;
ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ನಮೋ ನಮಃ''&lt;br&gt;
- ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ದೇವಿ ಉಪಾಸನ ಮಂತ್ರ&lt;br&gt;
ಕುಸ್ತಿತಃ ಕೂಷ್ಮಾ&lt;br&gt;
ಕೂಷ್ಮಾ - ತ್ರಿವಿಧತಾಪಯುತಃ&lt;br&gt;
ಸಂಸಾರಃ ಸ ಅಂಡೇ ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾಮುದರರೂಪಾಯಾಂ&lt;br&gt;
ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿ ಮಂತ್ರ|url=https://kannada.oneindia.com/festivals/dasara/maa-kushmanda-colour-puja-vidhi-aaarti-timings-mantra-muhurat-vrat-katha-significance-269785.html|accessdate=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;

==ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ==
ಕೂಷ್ಮಾಂಡೊ ದೇವಿನ್ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ವಾರಾಣಸಿ]] ಡ್ ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್‌ಡ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಾವೆರ್. ಭಕ್ತಿದ ಲೆಕ್ಕೊಲು ಈ ದೇಗುಲೊನು ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಆರಾಧನೆದ ಕೇಂದ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ನವರಾತ್ರಿದ ನಾಲ್ನೇ ದಿನೊತೊಟ್ಟುಗು ವಿಶೇಷವಾದ್ ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;HinduBlogTemple&quot;&gt;{{cite web
 |last=Rajendran
 |first=Abhilash
 |title=Varanasi Durga Kund Maa Kushmanda Temple Navratri Festival 2026
 |url=https://www.hindu-blog.com/2024/01/varanasi-durga-kund-kushmanda-temple-navratri.html
 |website=Hindu Blog
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ದುರ್ಗಾ ಕುಂಡ್ ಡ್ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ಅಭಯಾರಣ್ಯೊನು ಕಾಶಿದ ಪಿರಾಕ್ ದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳೊಡು ನೆಲೆಯಾತಿನ ಪದಿನೆಡ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊದ ದೇಗುಲ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಲೆಕ್ಕೊ ಇತ್ತೆದ ಅಭಯಾರಣ್ಯೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲೊನು ದೇವಿನ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ದುಂಬುದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.&lt;ref name=&quot;DharmaRenaissanceTemple&quot;&gt;{{cite web
 |title=Maa Kushmanda Devi Temple in Varanasi: History and Darshan
 |url=https://blog.dharma-renaissance.org/temples/maa-kushmanda-devi-temple-in-varanasi-history-and-darshan/
 |website=DharmaRenaissance Blog
 |date=3 September 2026
 |access-date=13 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ಪದಿನೆಡ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊದ ದಿನಾಂಕೊಗು ಬೊಕ್ಕ ದೇಗುಲೊದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರುತುಗು ಲಭ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೂಲೊಲು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮೀಕ್ಷೆಲೆಡ್ದ್ ಭಕ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಲಾದುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ವಿವರೊಲೆನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತಿದ ಗುರುತುಲೆನ್ ವರದಿ ಮಲ್ತುದೆರ್.&lt;ref name=&quot;HinduBlogTemple&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DharmaRenaissanceTemple&quot; /&gt;

== ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ==

[[ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್]]
[[ವರ್ಗೊ:ನವದುರ್ಗೆ]]</text>
      <sha1>tkt6l3m6et9slytu8w3cy0wr2oydojv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Fake link</title>
    <ns>10</ns>
    <id>18045</id>
    <revision>
      <id>375354</id>
      <parentid>192259</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T03:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Andrybak</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>drop the unnecessary plural</comment>
      <origin>375354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="nrdrpy1v3b73kspentoy6s3eav7a1d8" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Fake link/styles.css&quot;/&gt;&lt;span title=&quot;{{{2|{{{1|foo}}}}}}&quot; class=&quot;fakelink&quot;&gt;{{{1|default}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nrdrpy1v3b73kspentoy6s3eav7a1d8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375355</id>
      <parentid>375354</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 revision imported from [[:en:Template:Fake_link]]</comment>
      <origin>375354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="nrdrpy1v3b73kspentoy6s3eav7a1d8" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Fake link/styles.css&quot;/&gt;&lt;span title=&quot;{{{2|{{{1|foo}}}}}}&quot; class=&quot;fakelink&quot;&gt;{{{1|default}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nrdrpy1v3b73kspentoy6s3eav7a1d8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ:Minerva.css</title>
    <ns>8</ns>
    <id>18474</id>
    <revision>
      <id>375378</id>
      <parentid>375163</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T05:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <comment>comment add</comment>
      <origin>375378</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="3783" sha1="dxrjk9tdsnkry0fjl6eftnathe3cwwy" xml:space="preserve">/* Reset user agent styles. We don't reset small or blockquote here deliberately */
cite,
dfn {
	font-style: inherit;
}

/* &lt;CiteCustomizations:T416266&gt; */
span[ rel=&quot;mw:referencedBy&quot; ] {
	counter-reset: mw-ref-linkback 0;
}

span[ rel='mw:referencedBy' ] &gt; a::before {
	content: counter( mw-ref-linkback, lower-alpha );
	font-size: 80%;
	font-weight: bold;
	font-style: italic;
}

a[ rel=&quot;mw:referencedBy&quot; ]::before {
	font-weight: bold;
	content: &quot;^&quot;;
}

span[ rel=&quot;mw:referencedBy&quot; ]::before {
	content: &quot;^ &quot;;
}
/* &lt;/CiteCustomizations:T416266&gt; */


q {
	quotes: '&quot;' '&quot;' &quot;'&quot; &quot;'&quot;;
}

/* Hide stuff meant for accounts with special permissions. Made visible again in
   [[MediaWiki:Group-sysop.css]] and so on for other groups. */
.checkuser-show,
.sysop-show,
.user-show, 
.templateeditor-show,
.extendedmover-show,
.patroller-show,
.extendedconfirmed-show,
.autoconfirmed-show {
	display: none;
}

/* Prevent flags in tables from collapsing
Fix for [[phab:T116318]]
*/
.flagicon img {
	min-width: 23px;
}

/* Prevent unnecessary margin at the bottom of centralnotices */
.cnotice {
	margin-bottom: 0 !important;
}

/*
 * BELOW HERE THERE BE SOONTOBE TEMPLATESTYLES THINGS;
 * SEE [[MediaWiki talk:Common.css/to do]]
 */
.mw-parser-output .infobox-header,
.mw-parser-output .infobox-subheader,
.mw-parser-output .infobox-above,
.mw-parser-output .infobox-title,
.mw-parser-output .infobox-image,
.mw-parser-output .infobox-full-data,
.mw-parser-output .infobox-below {
	text-align: center;
}
.infobox-label,
.infobox-data,
/* Remove element selector when every .infobox thing is using the standard module/templates  */
.infobox th,
.infobox td {
	/* @noflip */
	text-align: left;
}
.infobox {
	padding: 0.2em;
}

/* Prevent line breaks in silly places:
   1) Where desired
   2) Links when we don't want them to
*/
.mw-parser-output .nowrap,
.nowraplinks a {
	white-space: nowrap;
}
.mw-parser-output .infobox .nowrap {
	white-space: normal !important;
}
/* But allow wrapping where desired: */
.wrap,
.wraplinks a {
	white-space: normal;
}

/* Generic class texhtml class for inline math */
span.texhtml {
	font-family: serif;
	white-space: nowrap;
}

/* Normal font styling for wikitable row headers with scope=&quot;row&quot; tag */
.wikitable.plainrowheaders th[scope=row],
.wikitable.plainrowheaders th[scope=rowgroup] {
	font-weight: normal;
	/* @noflip */
	text-align: left;
}

/* MediaWiki:Minerva.css differs from MediaWiki:Common.css here. */
body.skin-minerva .mw-body-content sub,
body.skin-minerva .mw-body-content sup {
    font-size: 0.75em;
}

/********* General fixes for night mode - please sync any changes here with [[MediaWiki:Vector.css]] *********/

@media screen {
  html.skin-theme-clientpref-night .navbox a:not(.new):not(.mw-selflink):link,
  html.skin-theme-clientpref-night .infobox a:not(.new):not(.mw-selflink):link {
    color: var( --color-progressive ) !important;
  }
  /* [[phab:T370074]] */
  html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output section &gt; figure img,
  html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output section &gt; div &gt; figure img,
  html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output &gt; figure img { 
      background: var( --background-color-disabled-fixed, #C8CCD1 );
  }
}

@media screen and (prefers-color-scheme: dark) {
  html.skin-theme-clientpref-os .navbox a:not(.new):not(.mw-selflink):link,
  html.skin-theme-clientpref-os .infobox a:not(.new):not(.mw-selflink):link {
    color: var( --color-progressive ) !important;
  }
  /* T370074 */
  html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output section &gt; figure img,
  html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output section &gt; div &gt; figure img,
  html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output &gt; figure img { 
      background: var( --background-color-disabled-fixed, #C8CCD1 );
  }
}</text>
      <sha1>dxrjk9tdsnkry0fjl6eftnathe3cwwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ:Group-sysop.css</title>
    <ns>8</ns>
    <id>18789</id>
    <revision>
      <id>375385</id>
      <parentid>351483</parentid>
      <timestamp>2026-03-10T17:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Oshwah</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dummy Edit: YES! I apologize; I edited the wrong page...</comment>
      <origin>375385</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="2089" sha1="4hk3bpk7om8qk0wiaf628smwtqe9zbx" xml:space="preserve">/* Protected pages have text area in light red, to prevent 
   accidental editing by admins who didn't notice the header */
.mw-textarea-protected,
.mw-textarea-protected + div .ace_content,
.mw-textarea-protected + .CodeMirror,
.mw-textarea-protected + .cm-editor,
.ns-8 textarea,
.ns-8 .ace_content,
.ns-8 .CodeMirror,
.ns-8 .cm-editor {
	background-color: hsl(0, 100%, 94%);
}

@media screen {
	html.skin-theme-clientpref-night .mw-textarea-protected,
	html.skin-theme-clientpref-night .mw-textarea-protected + div .ace_content,
	html.skin-theme-clientpref-night .mw-textarea-protected + .CodeMirror,
	html.skin-theme-clientpref-night .mw-textarea-protected + .cm-editor,
	html.skin-theme-clientpref-night .ns-8 textarea,
	html.skin-theme-clientpref-night .ns-8 .ace_content,
	html.skin-theme-clientpref-night .ns-8 .CodeMirror,
	html.skin-theme-clientpref-night .ns-8 .cm-editor {
		background-color: hsl(0, 100%, 10%);
	}
}

@media screen and (prefers-color-scheme: dark) {
	html.skin-theme-clientpref-os .mw-textarea-protected,
	html.skin-theme-clientpref-os .mw-textarea-protected + div .ace_content,
	html.skin-theme-clientpref-os .mw-textarea-protected + .CodeMirror,
	html.skin-theme-clientpref-os .mw-textarea-protected + .cm-editor,
	html.skin-theme-clientpref-os .ns-8 textarea,
	html.skin-theme-clientpref-os .ns-8 .ace_content,
	html.skin-theme-clientpref-os .ns-8 .CodeMirror,
	html.skin-theme-clientpref-os .ns-8 .cm-editor {
		background-color: hsl(0, 100%, 10%);
	}
}

/* The &quot;return to Main page&quot; link on [[Special:MovePage]] after
   deleting the target page makes no sense and is in the way. */
.page-Special_MovePage #mw-returnto {
  display: none;
}

/* Show hidden items that have class=&quot;sysop-show&quot;. */
div.sysop-show,
p.sysop-show {
  display: block !important;
}
span.sysop-show,
small.sysop-show {
  display: inline !important;
}
table.sysop-show {
  display: table !important;
}
li.sysop-show {
  display: list-item !important;
}
/* Avoid accidental delete's and move's */
.page-Main_Page #ca-delete,
.page-Main_Page #ca-move {
    display: none !important;
}</text>
      <sha1>4hk3bpk7om8qk0wiaf628smwtqe9zbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375386</id>
      <parentid>375385</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 revision imported from [[:en:MediaWiki:Group-sysop.css]]</comment>
      <origin>375385</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="2089" sha1="4hk3bpk7om8qk0wiaf628smwtqe9zbx" xml:space="preserve">/* Protected pages have text area in light red, to prevent 
   accidental editing by admins who didn't notice the header */
.mw-textarea-protected,
.mw-textarea-protected + div .ace_content,
.mw-textarea-protected + .CodeMirror,
.mw-textarea-protected + .cm-editor,
.ns-8 textarea,
.ns-8 .ace_content,
.ns-8 .CodeMirror,
.ns-8 .cm-editor {
	background-color: hsl(0, 100%, 94%);
}

@media screen {
	html.skin-theme-clientpref-night .mw-textarea-protected,
	html.skin-theme-clientpref-night .mw-textarea-protected + div .ace_content,
	html.skin-theme-clientpref-night .mw-textarea-protected + .CodeMirror,
	html.skin-theme-clientpref-night .mw-textarea-protected + .cm-editor,
	html.skin-theme-clientpref-night .ns-8 textarea,
	html.skin-theme-clientpref-night .ns-8 .ace_content,
	html.skin-theme-clientpref-night .ns-8 .CodeMirror,
	html.skin-theme-clientpref-night .ns-8 .cm-editor {
		background-color: hsl(0, 100%, 10%);
	}
}

@media screen and (prefers-color-scheme: dark) {
	html.skin-theme-clientpref-os .mw-textarea-protected,
	html.skin-theme-clientpref-os .mw-textarea-protected + div .ace_content,
	html.skin-theme-clientpref-os .mw-textarea-protected + .CodeMirror,
	html.skin-theme-clientpref-os .mw-textarea-protected + .cm-editor,
	html.skin-theme-clientpref-os .ns-8 textarea,
	html.skin-theme-clientpref-os .ns-8 .ace_content,
	html.skin-theme-clientpref-os .ns-8 .CodeMirror,
	html.skin-theme-clientpref-os .ns-8 .cm-editor {
		background-color: hsl(0, 100%, 10%);
	}
}

/* The &quot;return to Main page&quot; link on [[Special:MovePage]] after
   deleting the target page makes no sense and is in the way. */
.page-Special_MovePage #mw-returnto {
  display: none;
}

/* Show hidden items that have class=&quot;sysop-show&quot;. */
div.sysop-show,
p.sysop-show {
  display: block !important;
}
span.sysop-show,
small.sysop-show {
  display: inline !important;
}
table.sysop-show {
  display: table !important;
}
li.sysop-show {
  display: list-item !important;
}
/* Avoid accidental delete's and move's */
.page-Main_Page #ca-delete,
.page-Main_Page #ca-move {
    display: none !important;
}</text>
      <sha1>4hk3bpk7om8qk0wiaf628smwtqe9zbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Liki543</title>
    <ns>3</ns>
    <id>29378</id>
    <revision>
      <id>375349</id>
      <timestamp>2026-11-11T12:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ</username>
        <id>2534</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಪೊಸ ಸದಸ್ಯೆರೆ ಚರ್ಚಾಪುಟೊಡು [[Template:Welcome|ಸ್ವಾಗತ ಸಂದೇಸೊನು]]ಸೇರ್ಸಾಯರ ಆಪುಂಡು</comment>
      <origin>375349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="367" sha1="atn2emnlrep9es1loza07yxn3w7r6sk" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|name=Liki543}}

-- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ|ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 18:27, 11 ನವಂಬರ್ 2026 (IST)</text>
      <sha1>atn2emnlrep9es1loza07yxn3w7r6sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:To-do</title>
    <ns>10</ns>
    <id>29379</id>
    <redirect title="ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:To do" />
    <revision>
      <id>375350</id>
      <timestamp>2010-08-26T09:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Rich Farmbrough</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>375350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="7n3udrfxih8gtadsyg5huvucjjyvb9q" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Template:To do]]</text>
      <sha1>7n3udrfxih8gtadsyg5huvucjjyvb9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375351</id>
      <parentid>375350</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 revision imported from [[:en:Template:To-do]]</comment>
      <origin>375350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="7n3udrfxih8gtadsyg5huvucjjyvb9q" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Template:To do]]</text>
      <sha1>7n3udrfxih8gtadsyg5huvucjjyvb9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:To do</title>
    <ns>10</ns>
    <id>29380</id>
    <revision>
      <id>375352</id>
      <timestamp>2025-10-18T14:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Anomie</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>[[File:Stock post message.svg]] is LGPL, which requires the link to the file description page for attribution and notice of license. See [[MOS:PDI]] for more info. Even if that gets replaced with a public domain or CC0 image (or itself relicensed as such), the template's |image= parameter would need to be clearly documented to warn that only PD/CC0 images may be used to be reasonably safe in suppressing the link, or we'd need to add logic to not suppress by default when |image= is used.</comment>
      <origin>375352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="kqa6jl8rrgr9azx2uxocor5cxca0g4n" xml:space="preserve">{{mbox|demospace={{{demospace|}}}|small={{{small|}}}|name=To do|image=none|style={{{style|}}}|text=&lt;div class=&quot;mw-notalk&quot;&gt;
{{#ifeq:{{{collapsed|}}}|yes|&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot;&gt;}}
{{
  #ifeq: {{{image|}}} | none
  | &lt;!--nothing--&gt;
  | [[File:{{{image|Stock post message.svg}}}|alt=icon|{{#ifeq:{{{small|}}}|yes|20|25}}px]]
}}{{sp}}'''[[Wikipedia:To-do list|{{{To-do|{{{to-do|To-do}}}}}}{{#ifeq:{{{small|}}}|yes||{{sp}}list}}]]{{
  #ifeq: {{#ifeq:{{{smallfor|}}}|yes|no|{{{small|}}}}}|yes||&amp;#32;for {{{for|[[:{{{target|{{SUBJECTPAGENAME}}}}}]]}}}
}}:'''{{sp}}{{
  #if: {{{inner|}}}
  | &lt;!--nothing--&gt;
  | &lt;span class=&quot;noprint plainlinks&quot; style=&quot;float: right; text-align: right; {{#if:{{{small|}}}||font-size: 88%}}&quot;&gt;[{{fullurl:{{#rel2abs:{{{list|./to do}}}|{{{target|}}}}}|action=edit{{
    #ifeq: {{{nopreload}}} | yes | | &amp;preload=Template:Tasks/Preload}}
  }} {{
    #ifeq: {{{small|}}} | yes | E | edit
  }}]&amp;thinsp;'''&amp;middot;'''&amp;thinsp;[{{fullurl:{{#rel2abs:{{{list|./to do}}}|{{{target|}}}}}|action=history}} {{
    #ifeq: {{{small|}}} | yes | H | history
  }}]&amp;thinsp;'''&amp;middot;'''&amp;thinsp;[{{fullurl:{{#rel2abs:{{{list|./to do}}}|{{{target|}}}}}|action=watch}} {{
    #ifeq: {{{small|}}} | yes | W | watch
  }}]&amp;thinsp;'''&amp;middot;'''&amp;thinsp;[{{fullurl:{{#rel2abs:.}}|action=purge}} {{
    #ifeq: {{{small|}}} | yes | R | refresh
  }}]{{
  #ifeq: {{{lmd|yes}}} | no || {{
    #ifexist: {{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }}
    | {{#ifeq:{{{small|}}}|yes||&amp;thinsp;'''&amp;middot;'''&amp;thinsp;Updated {{#time:Y-m-d| {{REVISIONTIMESTAMP:{{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }} }} }}}}
    | &lt;!-- no LMD --&gt;
    }}
  }}&lt;/span&gt;{{
  #ifeq: {{{lmd|yes}}} | no || {{
    #ifexist: {{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }}
    | {{#ifeq:{{{small|}}}|yes|&lt;div&gt;Updated {{#time:Y-m-d| {{REVISIONTIMESTAMP:{{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }} }} }}&lt;/div&gt;}}
    | &lt;!-- no LMD --&gt;
    }}
  }}
}}
{{clear}}
{{#ifeq:{{{collapsed|}}}|yes|&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{#if: {{{above|}}} | &lt;div class=&quot;todo-abovebelow&quot;&gt;{{{above}}}&lt;/div&gt;}}&lt;!--
--&gt;&lt;div class=&quot;todo-box&quot; style=&quot;border:1px dotted gray; padding: 2px 4px;&quot;
&gt;{{#if:{{{maxheight|}}}|&lt;div style=&quot;max-height: {{{maxheight}}}; overflow: auto;&quot;&gt;}}
{{{inner|{{
  #ifexist: {{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }}
  | &lt;!--/to do exists, show it--&gt;&amp;#x20;
{{ {{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }} }}
  | &lt;!--it doesn't--&gt; ''To-do list is empty: remove &lt;nowiki&gt;{{To do}}&lt;/nowiki&gt; tag or click on edit to add an item.''
}}}}}{{#if:{{{maxheight|}}}|&lt;/div&gt;}}
&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if: {{{below|}}}|&lt;div class=&quot;todo-abovebelow&quot;&gt;{{{below}}}&lt;/div&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{#if: {{{1|}}}|&lt;div class=&quot;todo-priority&quot; style=&quot;text-align: right; font-weight: bold; {{#ifeq:{{{small|}}}|yes||font-size:88%;}}&quot;&gt;Priority {{{1}}} {{ #ifeq: {{{1}}} | 1 | (top) }}&lt;/div&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{{collapsed|}}}|yes|&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;}}
&lt;/div&gt;}}&lt;includeonly&gt;{{
  #ifeq: {{{nocats}}} | yes | | {{{category|[[Category:Wikipedia pages with to-do lists|{{PAGENAME}}]]}}}{{
    #if: {{{inner|}}} | | {{
      #ifexist: {{#rel2abs:{{{list|./to do}}}|{{{target|}}}}} | | {{#switch:{{NAMESPACE}}
       |{{ns:2}}
       |{{ns:3}}=
       |#default={{#ifeq: {{lc:{{{nocat|false}}}}} | false |[[Category:Wikipedia pages with to-do lists, unused]]|&lt;!-- Category suppressed --&gt;}}
       }}
    }}
  }}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis in Wikidata, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kqa6jl8rrgr9azx2uxocor5cxca0g4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375353</id>
      <parentid>375352</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 revision imported from [[:en:Template:To_do]]</comment>
      <origin>375352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="kqa6jl8rrgr9azx2uxocor5cxca0g4n" xml:space="preserve">{{mbox|demospace={{{demospace|}}}|small={{{small|}}}|name=To do|image=none|style={{{style|}}}|text=&lt;div class=&quot;mw-notalk&quot;&gt;
{{#ifeq:{{{collapsed|}}}|yes|&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot;&gt;}}
{{
  #ifeq: {{{image|}}} | none
  | &lt;!--nothing--&gt;
  | [[File:{{{image|Stock post message.svg}}}|alt=icon|{{#ifeq:{{{small|}}}|yes|20|25}}px]]
}}{{sp}}'''[[Wikipedia:To-do list|{{{To-do|{{{to-do|To-do}}}}}}{{#ifeq:{{{small|}}}|yes||{{sp}}list}}]]{{
  #ifeq: {{#ifeq:{{{smallfor|}}}|yes|no|{{{small|}}}}}|yes||&amp;#32;for {{{for|[[:{{{target|{{SUBJECTPAGENAME}}}}}]]}}}
}}:'''{{sp}}{{
  #if: {{{inner|}}}
  | &lt;!--nothing--&gt;
  | &lt;span class=&quot;noprint plainlinks&quot; style=&quot;float: right; text-align: right; {{#if:{{{small|}}}||font-size: 88%}}&quot;&gt;[{{fullurl:{{#rel2abs:{{{list|./to do}}}|{{{target|}}}}}|action=edit{{
    #ifeq: {{{nopreload}}} | yes | | &amp;preload=Template:Tasks/Preload}}
  }} {{
    #ifeq: {{{small|}}} | yes | E | edit
  }}]&amp;thinsp;'''&amp;middot;'''&amp;thinsp;[{{fullurl:{{#rel2abs:{{{list|./to do}}}|{{{target|}}}}}|action=history}} {{
    #ifeq: {{{small|}}} | yes | H | history
  }}]&amp;thinsp;'''&amp;middot;'''&amp;thinsp;[{{fullurl:{{#rel2abs:{{{list|./to do}}}|{{{target|}}}}}|action=watch}} {{
    #ifeq: {{{small|}}} | yes | W | watch
  }}]&amp;thinsp;'''&amp;middot;'''&amp;thinsp;[{{fullurl:{{#rel2abs:.}}|action=purge}} {{
    #ifeq: {{{small|}}} | yes | R | refresh
  }}]{{
  #ifeq: {{{lmd|yes}}} | no || {{
    #ifexist: {{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }}
    | {{#ifeq:{{{small|}}}|yes||&amp;thinsp;'''&amp;middot;'''&amp;thinsp;Updated {{#time:Y-m-d| {{REVISIONTIMESTAMP:{{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }} }} }}}}
    | &lt;!-- no LMD --&gt;
    }}
  }}&lt;/span&gt;{{
  #ifeq: {{{lmd|yes}}} | no || {{
    #ifexist: {{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }}
    | {{#ifeq:{{{small|}}}|yes|&lt;div&gt;Updated {{#time:Y-m-d| {{REVISIONTIMESTAMP:{{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }} }} }}&lt;/div&gt;}}
    | &lt;!-- no LMD --&gt;
    }}
  }}
}}
{{clear}}
{{#ifeq:{{{collapsed|}}}|yes|&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{#if: {{{above|}}} | &lt;div class=&quot;todo-abovebelow&quot;&gt;{{{above}}}&lt;/div&gt;}}&lt;!--
--&gt;&lt;div class=&quot;todo-box&quot; style=&quot;border:1px dotted gray; padding: 2px 4px;&quot;
&gt;{{#if:{{{maxheight|}}}|&lt;div style=&quot;max-height: {{{maxheight}}}; overflow: auto;&quot;&gt;}}
{{{inner|{{
  #ifexist: {{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }}
  | &lt;!--/to do exists, show it--&gt;&amp;#x20;
{{ {{ #rel2abs: {{{list|./to do}}} | {{{target|}}} }} }}
  | &lt;!--it doesn't--&gt; ''To-do list is empty: remove &lt;nowiki&gt;{{To do}}&lt;/nowiki&gt; tag or click on edit to add an item.''
}}}}}{{#if:{{{maxheight|}}}|&lt;/div&gt;}}
&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if: {{{below|}}}|&lt;div class=&quot;todo-abovebelow&quot;&gt;{{{below}}}&lt;/div&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{#if: {{{1|}}}|&lt;div class=&quot;todo-priority&quot; style=&quot;text-align: right; font-weight: bold; {{#ifeq:{{{small|}}}|yes||font-size:88%;}}&quot;&gt;Priority {{{1}}} {{ #ifeq: {{{1}}} | 1 | (top) }}&lt;/div&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{{collapsed|}}}|yes|&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;}}
&lt;/div&gt;}}&lt;includeonly&gt;{{
  #ifeq: {{{nocats}}} | yes | | {{{category|[[Category:Wikipedia pages with to-do lists|{{PAGENAME}}]]}}}{{
    #if: {{{inner|}}} | | {{
      #ifexist: {{#rel2abs:{{{list|./to do}}}|{{{target|}}}}} | | {{#switch:{{NAMESPACE}}
       |{{ns:2}}
       |{{ns:3}}=
       |#default={{#ifeq: {{lc:{{{nocat|false}}}}} | false |[[Category:Wikipedia pages with to-do lists, unused]]|&lt;!-- Category suppressed --&gt;}}
       }}
    }}
  }}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;!-- Add categories to the /doc subpage and interwikis in Wikidata, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kqa6jl8rrgr9azx2uxocor5cxca0g4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾತೆರ:Britney Spears/to do</title>
    <ns>1</ns>
    <id>29381</id>
    <revision>
      <id>375356</id>
      <timestamp>2007-09-10T11:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Oidia</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <origin>375356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="322" sha1="nu677wtigcergmx4n506av7coaao2uv" xml:space="preserve">* To Prepare this article for FA status.
* From Peer review: It is mainly structural and syntactical issues that separate it from FA status - there are plenty of facts but they are poorly presented and organised.
* Addition of pictures and/or photographs to illustrate the relevant topics/sections. Preferably free images.</text>
      <sha1>nu677wtigcergmx4n506av7coaao2uv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375357</id>
      <parentid>375356</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 revision imported from [[:en:Talk:Britney_Spears/to_do]]</comment>
      <origin>375356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="322" sha1="nu677wtigcergmx4n506av7coaao2uv" xml:space="preserve">* To Prepare this article for FA status.
* From Peer review: It is mainly structural and syntactical issues that separate it from FA status - there are plenty of facts but they are poorly presented and organised.
* Addition of pictures and/or photographs to illustrate the relevant topics/sections. Preferably free images.</text>
      <sha1>nu677wtigcergmx4n506av7coaao2uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:To do/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>29382</id>
    <revision>
      <id>375358</id>
      <timestamp>2026-10-10T15:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Jonesey95</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>add standard TD section header</comment>
      <origin>375358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="a1nj7tj8rta5peun9v7bdxiosyt4hwl" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --&gt;
{{distinguish|text=template: {{tlp|ToDo}}}}
{{high-use}}

This template adds a '''to do list''' to a ''talk page''. If you place this template, for example, on {{Fakelink|Talk:''Article&amp;nbsp;name''}}, then type in the to do items on a {{Fakelink|Talk:''Article&amp;nbsp;name''/to&amp;nbsp;do}} page, then this template will automatically display them.

'''Note''': Please do not spam this template speculatively to talk pages, as it should only be added when editors are actually going to use it.  Unused templates may be removed by any editor without warning.

=== Usage ===
&lt;!-- Abstract usage of the template --&gt;
* {{Tlx|To do}} – the normal, default to do list
* {{Tlx|To do|collapsed{{=}}yes}} – collapses the list
* {{Tlx|To do|for{{=}}&lt;nowiki&gt;[[Wikipedia:WikiProject Foo|WikiProject Foo]]&lt;/nowiki&gt;}} – allows alternative page name reference (e.g. a project) instead of the default (which will be the non-talk pagename of the current page).
* {{Tlx|To do|inner{{=}}Blah Blah Blah}} – uses the contents of 'inner' as the to do list
* {{Tlx|To do|list{{=}}./TODO}} – uses the subpage &lt;code&gt;./TODO&lt;/code&gt; as the to do list, instead of subpage &lt;code&gt;./to do&lt;/code&gt;
* {{Tlx|To do|maxheight{{=}}{{var|h}}}} – sets the maximum height &lt;code&gt;''h''&lt;/code&gt; (number with suffix &lt;code&gt;px&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;em&lt;/code&gt; or &lt;code&gt;%&lt;/code&gt;; e.g. 200px) of the to do list before vertical scroll bars appear. Keep in mind that this doesn't work for all browsers (they must support the max-height and overflow CSS attributes working together). If no height is given, the to do list's height will depend on its contents.
* {{Tlx|To do|''N''}} – where &lt;code&gt;''N''&lt;/code&gt; is a number from 1 to 9, defining its priority. (1 is the highest)
* {{Tlx|To do|nocats{{=}}yes}} – doesn't include page in [[:Category:Wikipedia pages with to-do lists]]
* {{Tlx|To do|nopreload{{=}}yes}} – clicking the ''edit'' link takes you to a blank page instead of a preloaded one
* {{Tlx|To do|small{{=}}yes}} – formats the to do list as the 'small' version
* {{Tlx|To do|target{{=}}Foo}} – uses the to do list of page &lt;code&gt;Foo&lt;/code&gt; instead
* {{Tlx|To do|To-do{{=}}{{var|Alternative title}}}} – changes the &quot;To-do&quot; title of the displayed box to something else, e.g.: {{Tlx|To do|To-do{{=}}Log of RfCs}}. This allows repurposing this template for other-than-&quot;to-do&quot; purposes.
** Can also be given as {{para|to-do}} without capital ''T''.
** Use the {{Para||target}} parameter for accessing another article's to do list, e.g., from a [[Wikipedia:WikiProject|WikiProject]] page (can be seen in action at [[WP:TBT]])
* {{Tlx|To do|lmd{{=}}no}} – do not output the ''last modified date'' - the date that the To do list was updated

====Parameters====
General parameters:
&lt;pre&gt;
{{To do
|collapsed=
|for=
|inner=
|list=
|maxheight=
|nocats=
|nopreload=
|small=
|target=
}}&lt;/pre&gt;

Parameters for use as a meta-template:
&lt;pre&gt;
{{To do
...
|above=
|below=
|category=
|image=
|inner=
|smallfor= (if the |for= parameter should be displayed when small)
|To-do= (change the wording &quot;To-do&quot; to something else)
}}&lt;/pre&gt;

=== Examples ===
&lt;!-- for the documentation don't subst the result --&gt;
* {{Tlx|To do}}
{{To do|nocats=yes}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|9}}
{{To do|nocats=yes|9}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|small{{=}}yes}}
{{To do|nocats=yes|small=yes}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|small{{=}}yes|9}}
{{To do|nocats=yes|small=yes|9}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|collapsed{{=}}yes|9}}
{{To do|nocats=yes|collapsed=yes|9}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|inner{{=}}&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;
* To Prepare this article for FA status.&lt;/nowiki&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;
* Addition of pictures and/or photographs to illustrate the relevant topics/sections.&lt;/nowiki&gt;&lt;br /&gt;}}
{{To do|nocats=yes|inner=
* To Prepare this article for FA status.
* Addition of pictures and/or photographs to illustrate the relevant topics/sections.
}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|list{{=}}./to do2}}
{{To do|nocats=yes|list=./to do2}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|target{{=}}Talk:Britney Spears|1}}
{{To do|nocats=yes|target=Talk:Britney Spears|1}}
{{-}}

==TemplateData==
{{TemplateData header}}
{{TemplateData needed}}

===See also===
* {{Tl|Tasks}}
* Post-it templates
** {{Tl|Post-it small}}
** {{Tl|Post-it medium}}
** {{Tl|Post-it large}}
* {{Tl|Refideas}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --&gt;
{{DEFAULTSORT:To Do}}
[[Category:To-do list templates]]
[[Category:Talk header templates]]
[[Category:Generic WikiProject templates]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>a1nj7tj8rta5peun9v7bdxiosyt4hwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375359</id>
      <parentid>375358</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 revision imported from [[:en:Template:To_do/doc]]</comment>
      <origin>375358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="a1nj7tj8rta5peun9v7bdxiosyt4hwl" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --&gt;
{{distinguish|text=template: {{tlp|ToDo}}}}
{{high-use}}

This template adds a '''to do list''' to a ''talk page''. If you place this template, for example, on {{Fakelink|Talk:''Article&amp;nbsp;name''}}, then type in the to do items on a {{Fakelink|Talk:''Article&amp;nbsp;name''/to&amp;nbsp;do}} page, then this template will automatically display them.

'''Note''': Please do not spam this template speculatively to talk pages, as it should only be added when editors are actually going to use it.  Unused templates may be removed by any editor without warning.

=== Usage ===
&lt;!-- Abstract usage of the template --&gt;
* {{Tlx|To do}} – the normal, default to do list
* {{Tlx|To do|collapsed{{=}}yes}} – collapses the list
* {{Tlx|To do|for{{=}}&lt;nowiki&gt;[[Wikipedia:WikiProject Foo|WikiProject Foo]]&lt;/nowiki&gt;}} – allows alternative page name reference (e.g. a project) instead of the default (which will be the non-talk pagename of the current page).
* {{Tlx|To do|inner{{=}}Blah Blah Blah}} – uses the contents of 'inner' as the to do list
* {{Tlx|To do|list{{=}}./TODO}} – uses the subpage &lt;code&gt;./TODO&lt;/code&gt; as the to do list, instead of subpage &lt;code&gt;./to do&lt;/code&gt;
* {{Tlx|To do|maxheight{{=}}{{var|h}}}} – sets the maximum height &lt;code&gt;''h''&lt;/code&gt; (number with suffix &lt;code&gt;px&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;em&lt;/code&gt; or &lt;code&gt;%&lt;/code&gt;; e.g. 200px) of the to do list before vertical scroll bars appear. Keep in mind that this doesn't work for all browsers (they must support the max-height and overflow CSS attributes working together). If no height is given, the to do list's height will depend on its contents.
* {{Tlx|To do|''N''}} – where &lt;code&gt;''N''&lt;/code&gt; is a number from 1 to 9, defining its priority. (1 is the highest)
* {{Tlx|To do|nocats{{=}}yes}} – doesn't include page in [[:Category:Wikipedia pages with to-do lists]]
* {{Tlx|To do|nopreload{{=}}yes}} – clicking the ''edit'' link takes you to a blank page instead of a preloaded one
* {{Tlx|To do|small{{=}}yes}} – formats the to do list as the 'small' version
* {{Tlx|To do|target{{=}}Foo}} – uses the to do list of page &lt;code&gt;Foo&lt;/code&gt; instead
* {{Tlx|To do|To-do{{=}}{{var|Alternative title}}}} – changes the &quot;To-do&quot; title of the displayed box to something else, e.g.: {{Tlx|To do|To-do{{=}}Log of RfCs}}. This allows repurposing this template for other-than-&quot;to-do&quot; purposes.
** Can also be given as {{para|to-do}} without capital ''T''.
** Use the {{Para||target}} parameter for accessing another article's to do list, e.g., from a [[Wikipedia:WikiProject|WikiProject]] page (can be seen in action at [[WP:TBT]])
* {{Tlx|To do|lmd{{=}}no}} – do not output the ''last modified date'' - the date that the To do list was updated

====Parameters====
General parameters:
&lt;pre&gt;
{{To do
|collapsed=
|for=
|inner=
|list=
|maxheight=
|nocats=
|nopreload=
|small=
|target=
}}&lt;/pre&gt;

Parameters for use as a meta-template:
&lt;pre&gt;
{{To do
...
|above=
|below=
|category=
|image=
|inner=
|smallfor= (if the |for= parameter should be displayed when small)
|To-do= (change the wording &quot;To-do&quot; to something else)
}}&lt;/pre&gt;

=== Examples ===
&lt;!-- for the documentation don't subst the result --&gt;
* {{Tlx|To do}}
{{To do|nocats=yes}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|9}}
{{To do|nocats=yes|9}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|small{{=}}yes}}
{{To do|nocats=yes|small=yes}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|small{{=}}yes|9}}
{{To do|nocats=yes|small=yes|9}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|collapsed{{=}}yes|9}}
{{To do|nocats=yes|collapsed=yes|9}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|inner{{=}}&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;
* To Prepare this article for FA status.&lt;/nowiki&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;
* Addition of pictures and/or photographs to illustrate the relevant topics/sections.&lt;/nowiki&gt;&lt;br /&gt;}}
{{To do|nocats=yes|inner=
* To Prepare this article for FA status.
* Addition of pictures and/or photographs to illustrate the relevant topics/sections.
}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|list{{=}}./to do2}}
{{To do|nocats=yes|list=./to do2}}
{{-}}

* {{Tlx|To do|target{{=}}Talk:Britney Spears|1}}
{{To do|nocats=yes|target=Talk:Britney Spears|1}}
{{-}}

==TemplateData==
{{TemplateData header}}
{{TemplateData needed}}

===See also===
* {{Tl|Tasks}}
* Post-it templates
** {{Tl|Post-it small}}
** {{Tl|Post-it medium}}
** {{Tl|Post-it large}}
* {{Tl|Refideas}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --&gt;
{{DEFAULTSORT:To Do}}
[[Category:To-do list templates]]
[[Category:Talk header templates]]
[[Category:Generic WikiProject templates]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>a1nj7tj8rta5peun9v7bdxiosyt4hwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:To do/to do</title>
    <ns>10</ns>
    <id>29383</id>
    <revision>
      <id>375360</id>
      <timestamp>2025-09-10T07:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Waddie96</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>entry</comment>
      <origin>375360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="565" sha1="754cparq7ss7l4ssearlct30t2zyur6" xml:space="preserve">&lt;small&gt;(Entry last updated {{REVISIONDAY}} {{REVISIONMONTHNAME}} {{REVISIONYEAR}})&lt;/small&gt;
*This is just a test to-do list to help editors make sure that the text 
*shows 
*#up 
*#correctly
*Normally, the &quot;/to do&quot; subpage should only be created under the article's Talk page, unless it is a notice board or project page.

*To use this template for an article, insert '''&lt;nowiki&gt;{{to do}}&lt;/nowiki&gt;''' at the top of that article's Talk discussion page. To use it for a project or as your own personal list, add it to the project page or  your user page, respectively.</text>
      <sha1>754cparq7ss7l4ssearlct30t2zyur6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375361</id>
      <parentid>375360</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 revision imported from [[:en:Template:To_do/to_do]]</comment>
      <origin>375360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="565" sha1="754cparq7ss7l4ssearlct30t2zyur6" xml:space="preserve">&lt;small&gt;(Entry last updated {{REVISIONDAY}} {{REVISIONMONTHNAME}} {{REVISIONYEAR}})&lt;/small&gt;
*This is just a test to-do list to help editors make sure that the text 
*shows 
*#up 
*#correctly
*Normally, the &quot;/to do&quot; subpage should only be created under the article's Talk page, unless it is a notice board or project page.

*To use this template for an article, insert '''&lt;nowiki&gt;{{to do}}&lt;/nowiki&gt;''' at the top of that article's Talk discussion page. To use it for a project or as your own personal list, add it to the project page or  your user page, respectively.</text>
      <sha1>754cparq7ss7l4ssearlct30t2zyur6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:REVISIONMONTHNAME</title>
    <ns>10</ns>
    <id>29384</id>
    <revision>
      <id>375362</id>
      <timestamp>2019-08-01T01:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Mr. Juicyfun</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>remove #default</comment>
      <origin>375362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189" sha1="q14snx6bpens8tsadb3183hyu3eu280" xml:space="preserve">{{{{{|safesubst:}}}#switch:{{REVISIONMONTH}}|1=January|2=February|3=March|4=April|5=May|6=June|7=July|8=August|9=September|10=October|11=November|12=December}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q14snx6bpens8tsadb3183hyu3eu280</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375363</id>
      <parentid>375362</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 revision imported from [[:en:Template:REVISIONMONTHNAME]]</comment>
      <origin>375362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189" sha1="q14snx6bpens8tsadb3183hyu3eu280" xml:space="preserve">{{{{{|safesubst:}}}#switch:{{REVISIONMONTH}}|1=January|2=February|3=March|4=April|5=May|6=June|7=July|8=August|9=September|10=October|11=November|12=December}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q14snx6bpens8tsadb3183hyu3eu280</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375367</id>
      <parentid>375363</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ L10n</comment>
      <origin>375367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="334" sha1="1mhnxlgwrxatqdo31zd72zqjcelbajj" xml:space="preserve">{{{{{|safesubst:}}}#switch:{{REVISIONMONTH}}|1=ಜನವರಿ|2=ಪೆಬ್ರವರಿ|3=ಮಾರ್ಚಿ|4=ಎಪ್ರಿಲ್|5=ಮೇ|6=ಜೂನ್|7=ಜುಲಾಯಿ|8=ಆಗೋಸ್ಟು|9=ಸಪ್ಟಂಬರ್|10=ಅಕ್ಟೋಬರ್|11=ನವಂಬರ್|12=ದಸಂಬರ್}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1mhnxlgwrxatqdo31zd72zqjcelbajj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:REVISIONMONTHNAME/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>29385</id>
    <revision>
      <id>375364</id>
      <timestamp>2021-10-23T01:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;JJMC89 bot III</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Merging [[:Category:Magic word templates]] to [[:Category:Wikipedia magic word templates]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2021 September 25#Category:Magic word templates]]</comment>
      <origin>375364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="797" sha1="04nx2plticvuesf8iaodr8wtejebi3g" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --&gt;

=== Usage ===
As a hack [[WP:MAGIC|magic word]]. To use {{mono|&lt;nowiki&gt;{{REVISIONMONTH}}&lt;/nowiki&gt;}} will display the month in which a page was last edited, but in numerical form; so if a page was last changed in January, that magic word will show {{mono|01}}. As the month ''name'' is usually preferable, this template can be used in place of &quot;Revisionmonth&quot; wherever the month name instead of the month number is desired.

This template can be substituted.

To use: {{tlx|REVISIONMONTHNAME}}.
=== See also ===
* [[WP:MAGIC]]
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- CATEGORIES AND INTERWIKIS HERE, THANKS --&gt;
[[Category:Wikipedia features]]
[[Category:Wikipedia magic word templates]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>04nx2plticvuesf8iaodr8wtejebi3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>375365</id>
      <parentid>375364</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChiK</username>
        <id>1136</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 revision imported from [[:en:Template:REVISIONMONTHNAME/doc]]</comment>
      <origin>375364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="797" sha1="04nx2plticvuesf8iaodr8wtejebi3g" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --&gt;

=== Usage ===
As a hack [[WP:MAGIC|magic word]]. To use {{mono|&lt;nowiki&gt;{{REVISIONMONTH}}&lt;/nowiki&gt;}} will display the month in which a page was last edited, but in numerical form; so if a page was last changed in January, that magic word will show {{mono|01}}. As the month ''name'' is usually preferable, this template can be used in place of &quot;Revisionmonth&quot; wherever the month name instead of the month number is desired.

This template can be substituted.

To use: {{tlx|REVISIONMONTHNAME}}.
=== See also ===
* [[WP:MAGIC]]
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- CATEGORIES AND INTERWIKIS HERE, THANKS --&gt;
[[Category:Wikipedia features]]
[[Category:Wikipedia magic word templates]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>04nx2plticvuesf8iaodr8wtejebi3g</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>